Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic Arthur Conan Doyle 0 256 9372461 9345750 2026-05-13T23:12:03Z Claudio Pistilli 25073 /* Listo de verkoj */ 9372461 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | priskribo = Sir Arthur Conan Doyle }} [[Siro|Sir]] '''Arthur Conan DOYLE''' [ˈɑːr.θər ˈkoʊ.nən ˈdɔɪl], esperantigite '''Arturo Konano Dojlo,''' (naskiĝis la [[22-a de majo|22-an de majo]] [[1859]], mortis la [[7-a de julio|7-an de julio]] [[1930]]) estis [[Britio|brita]] kuracisto kaj verkisto. Doyle naskiĝis en [[Edinburgo|Edinburgh]]. En 1875/76 li lernantis ĉe [[stella Matutina (Feldkirch)|Stella Matutina]] en [[Feldkirch]]. Post sia studo pri [[medicino]] en la [[Universitato de Edinburgo|universitato de sia hejmurbo]], Doyle en [[1880]] komencis labori kiel ŝipkuracisto. Ekde 1882 li praktikis en [[Southsea]] (proksime al [[Portsmouth]]). Por gajni pli da mono, li komencis verki kaj publikigis en [[1887]] sian unuan krimrakonton ''A Study in Scarlet'', kun [[Sherlock Holmes]] kiel detektiva protagonisto. Post pluraj literaturaj sukcesoj, li en [[1891]] finis la laboron kiel kuracisto kaj dediĉis sin plene al la verkado. La legantaro ŝategis liajn ''Holmes''-seriojn en ''[[The Strand Magazine]]''. Sed Arthur Conan Doyle verkis ne nur [[krimliteraturo]]n, fakte li fieris pli pri siaj historiaj romanoj. Plurfoje, li klopodis liberigi sin de ''Holmes'', sed devis cedi al la volo de la legantoj kaj daŭrigi ĝin. En [[1912]], li en sia aventura verko ''[[La perdita mondo]]'' priskribis la malkovron de vivantaj [[dinosaŭro]]j kaj antaŭhistoriaj estaĵoj en [[Sudameriko]]. Lia protagonisto, la kolerema "Profesoro Challenger", aperos ankoraŭ en pluraj sekvaj verkoj, sed neniam gajnis tiom da famo kiel "Sherlock Holmes kaj D-ro Watson". La historiaj romanoj de Doyle (ekz. ''[[Rodney Stone]]'', ''[[Sir Nigel]]'', ''[[The White Company]]'') apenaŭ estas konataj. Ekde [[1887]] li okupiĝis ankaŭ pri [[spiritismo]]<ref>Laǔ lia verko ''The New Revelation'' (vidi [https://www.espiritismogi.com.br/biografias lian biografion] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120426104427/http://www.espiritismogi.com.br/biografias/ |date=2012-04-26 }} {{pt}})</ref>. Li intencis konvinki [[Harry Houdini]] pri ties realeco. Doyle mortis en [[Crowborough]]/[[East Sussex]]. [[Dosiero:conandoylestatue.jpg|eta|dekstra|Statuo de Arthur Conan Doyle en [[Crowborough]], [[East Sussex]]]] == Doyle en Esperanto == [[Marjorie Boulton]], en sia mikspota libro [[Faktoj kaj fantazioj]], dediĉas ties 46an ĉapitron "Faktoj iĝas fantazioj, fantazioj iĝas faktoj" al komentoj pri la fakto ke la verkisto metis verajn faktojn en la intrigon de la [[Ŝerloko Holmso|ŝerlokaj]] intrigoj, dum la sekvantoj de la detektivo metis en sia reala vivo la fantazion de la detektivaj rakontoj.<ref>[[Marjorie Boulton]], [[Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro]], [[Universala Esperanto-Asocio]], [[Roterdamo]], 1984, dua eldono 1993. Paĝoj 361-365.</ref> == Listo de verkoj == * ''[[:en:Studo en Skarlato|A Study in Scarlet]]'' ([[1887]]) * ''[[:en:The Sign of Four]]'' ([[1890]]) * ''[[:en:The Adventures of Sherlock Holmes]]'' ([[1891]]) * ''[[:en:The Memoirs of Sherlock Holmes|La memoraĵoj de Sherlock Holmes]]'' ([[1893]]) * ''[[:en:The Hound of the Baskervilles]]'' ([[1902]]) * ''[[:en:The Return of Sherlock Holmes]]'' ([[1903]]/[[1904]]) * ''[[:en:The Case Book of Sherlock Holmes]]'' ([[1927]]) * ''[[:en:The Lost World (Doyle novel)|The Lost World]]'' ([[1912]]) * ''[[:en:The Poison Belt]]'' ([[1913]]) * ''[[:en:The Land of Mist]]'' ([[1926]]) * ''[https://www.arthur-conan-doyle.com/wiki/The_History_of_Spiritualism The History of Spiritualism] ([[1926]]) * ''[[:en:The New Revelation: My Personal Investigation of Spiritualism]] ([[1918]]) === Mallongaj rakontoj === * ''[[The case of Lady Sannox]]'' ([[1893]]) * ''[[The new catacomb]]'' ([[1898]]) * ''[[The Brazilian cat]]'' ([[1898]]) * ''[[The leather funnel]]'' ([[1902]]) * ''[[The nightmare room]]'' ([[1922]]) ==== Kolektoj ==== * ''[[:en:Tales of terror and mystery]]'' ([[1922]]) == En Esperanto aperis == * ''The sign of four'': [https://verkoj.com/lauteme/klasika/doyle/la-signo-de-la-kvar/la-signo-de-la-kvar.pdf La signo de la kvar] (tradukis James Alan Smith) * [http://www.oocities.com/athens/academy/1475/hackett/ Ĉerpaĵo el ''Studo en Skarlato''] ''(A Study in Scarlet)'' (fino de ĉapitro 2, tradukis [[W. D. B. Hackett]], aperis en [[Canadian Holmes]], volumo 6, numero 4, p. 23-25, [[1983]]) * El ''The Adventures of Sherlock Holmes'' ("Sezonoj" indikas la libron ''La aventuroj de Ŝerloko Holmso'' eldonitan de Sezonoj en 2013): ** ''A Scandal in Bohemia'': ''[https://web.archive.org/web/20050303180014/http://members.cox.net/esperanto/skandalo/skan.html Skandalo en Bohemio]'' (tradukis [[Darold Booton]]); ''Skandalo en Bohemujo'' (tradukis [[Sten Johansson]], Sezonoj) ** ''The Red-Headed League'': ''[http://members.tripod.com/~booton/ligo/rugxkap.htm La Ligo de la ruĝkapuloj]'' (tradukis Darold Booton); ''La Ruĝhara Ligo'' (tradukis [[Russ Williams]], Sezonoj) ** ''A Case of Identity'': ''[http://verkoj.com/lauteme/klasika/doyle/kazo-de-identeco/ Kazo de identeco]'' (tradukis James Alan Smith); ''Kazo de identigo'' (tradukis [[Trevor Steele]], Sezonoj) ** ''The Boscombe Valley Mystery'': ''[http://verkoj.com/lauteme/klasika/doyle/la-mistero-de-valo-boscombe/ La mistero de valo Boscombe]'' (tradukis James Alan Smith); ''La mistero de la valo Boskamo'' (tradukis [[Paul Gubbins]], Sezonoj) ** ''The Five Orange Pips'': ''[https://web.archive.org/web/20041129112219/http://members.cox.net/esperanto/5semoj/semoj.html La kvin oranĝ-semoj]'' (tradukis Darold Booton); ''La kvin oranĝsemoj'' (tradukis [[Trevor Steele]], Sezonoj) ** ''The Man with the Twisted Lip'': ''[https://web.archive.org/web/20080108073102/http://homepage.mac.com/sylvanzaft/rakontoj/lipo.html La viro kun la tordita lipo]'' (tradukis [[Sylvan Zaft]], 1996); ''La viro kun tordita lipo'' (tradukis [[Edmund Grimley Evans]], Sezonoj) ** ''The Adventure of the Blue Carbuncle'': ''[http://verkoj.com/lauteme/klasika/doyle/la-aventuro-de-la-blua-karbunkolo/ La aventuro de la blua karbunkolo]'' (tradukis James Alan Smith); ''La blua karbunkolo'' (tradukis [[Russ Williams]], Sezonoj) ** ''The Adventure of the Speckled Band'': ''La bendo makulita'' (tradukis Gerold D. Jervis, aperis en ''Angla Antologio II'', Londono: Esperanto-Asocio de Britio, 1987, p. 305-326); ''[https://web.archive.org/web/20060627225214/http://members.cox.net/esperanto/mak/mak.htm La aventuro de la makulita bendo]'' (tradukis Darold Booton); ''La makulita bendo'' (tradukis [[Hoss Firooznia]], Sezonoj) ** ''The Adventure of the Engineer's Thumb'': ''La dikfingro de la inĝeniero'' (tradukis [[Reinhard Fössmeier]], Sezonoj) ** ''The Adventure of the Noble Bachelor'': ''[http://verkoj.com/lauteme/klasika/doyle/la-aventuro-de-la-nobela-frauxlo/ La aventuro de la nobela fraŭlo]'' (tradukis James Alan Smith); ''La nobela fraŭlo'' (tradukis [[István Ertl]], Sezonoj) ** ''The Adventure of the Beryl Coronet'': ''[http://verkoj.com/lauteme/klasika/doyle/la-aventuro-de-la-berila-kroneto/ La aventuro de la Berila Kroneto]'' (tradukis James Alan Smith); ''La berila kroneto'' (tradukis [[Reinhard Fössmeier]], Sezonoj) ** ''The Adventure of the Copper Beeches: ''[http://members.tripod.com/~booton/sango/ La aventuro de la sangofagoj]'' (tradukis Darold Booton); ''La Sangofagoj'' (tradukis [[Sten Johansson]], Sezonoj) * El ''La memoraĵoj de Sherlock Holmes (The Memoirs of Sherlock Holmes)'': ** ''[http://members.tripod.com/~booton/musgravo/ La Musgrava rito] (The Musgrava Ritual)'' (tradukis Darold Booton) ** ''[http://literaturo.org/HARLOW-Don/Esperanto/Literaturo/Revuoj/MondaKulturo/Somero65/kriplulou.html La aventuro de la kriplulo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050513034219/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/MondaKulturo/Somero65/kriplulou.html |date=2005-05-13 }} (The Crooked Man)'' (tradukis A. K. Beck, aperis en [[Monda Kulturo]], somero [[1965]], p. 77-83) ** ''[http://members.tripod.com/~booton/interpretisto/ La greka interpretisto] (The Greek Interpreter)'' (tradukis Darold Booton) ** ''[http://esperant0.chez-alice.fr/esperant61/mararmeu.htm La mararmea traktato] (The Naval Treaty)'' (tradukis [[Vikipediisto:Dominik|Dominik Cornice]], [[2002]] (?)) ** ''[http://members.tripod.com/%7Edbooton/finaprob/fina.htm La fina problemo] (The Final Problem)'' (tradukis Darold Booton) * ''[http://www.esperanto.org/Ondo/Chashund.htm La ĉashundo de la Baskerviloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070103223436/http://esperanto.org/Ondo/Chashund.htm |date=2007-01-03 }} (The Hound of the Baskervilles)'' (tradukis [[William Auld]]. - Jekaterinburg: Sezonoj, 1998) ** ''[https://www.esperanto.be/fel/mon/rec/cbas.html La triumfo de rezono,]'' recenzo de [[Arikapalli Giridhar Rao]], aperinta en ''[[Monato (revuo)|Monato]]'' ** ''[http://www.esperanto.org/Ondo/R-doyle.htm "Oni neniam tediĝas pri la erikejo",] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101216025211/http://esperanto.org/Ondo/R-doyle.htm |date=2010-12-16 }}'' recenzo de [[Wolfgang Kirschstein]], aperinta en ''[[La Ondo de Esperanto]],'' 1999, n-ro 3 (53) * El ''The Return of Sherlock Holmes'': ** ''[https://web.archive.org/web/20041129160654/http://members.cox.net/esperanto/vaka/vaka.html La vaka domo] (The Adventure of the Empty House)'' (tradukis Darold Booton) ** ''[http://members.tripod.com/~dbooton/dancantoj/ La aventuro de la dancantoj] (The Adventure of the Dancing Men)'' (tradukis Darold Booton) ** ''[http://members.tripod.com/~booton/napoleono/sesnapoleonoj.html La ses Napoleonoj] (The Adventure of the Six Napoleons)'' (tradukis Darold Booton) ** ''[http://members.tripod.com/~booton/mtk/ La aventuro de la malaperinta trikvarono] (The Adventure of the Missing Three-Quarter)'' (tradukis Darold Booton) * ''[[Ombro antaŭenĵetita]]'' (tradukis [[UJEKI Ŝiger]]. - [[Tokio]]: Iogi, [[1983]]). == Vidi ankaŭ == * [[Listo de skotaj literaturaj verkoj tradukitaj en Esperanton]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://en.wikisource.org/wiki/Author:Arthur_Conan_Doyle Verkoj de Arthur Conan Doyle] en la angla [[Vikifontaro]] * [https://www.esperanto.be/cgi-bin/mal/Web_store/web_storeie.cgi?verkinto=Doyle Verkoj de Doyle en la Retbutiko] * {{Retarkivo|2009|http://www.mobilebooks.org/?author{{=}}ACD Sir Arthur Conan Doyle mobile ebooks}} == Referencoj == {{Projektoj|wikiquote=Arthur Conan Doyle}} {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Doyle, Arthur Conan}} [[Kategorio:Arthur Conan Doyle| ]] [[Kategorio:Britaj verkistoj]] [[Kategorio:Britaj spiritistoj]] [[Kategorio:Anglalingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Eksaj katolikoj]] suttu1uro2ho5vi5w3i8u00ukdflgd4 9372463 9372461 2026-05-13T23:14:00Z Claudio Pistilli 25073 /* Listo de verkoj */ 9372463 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | priskribo = Sir Arthur Conan Doyle }} [[Siro|Sir]] '''Arthur Conan DOYLE''' [ˈɑːr.θər ˈkoʊ.nən ˈdɔɪl], esperantigite '''Arturo Konano Dojlo,''' (naskiĝis la [[22-a de majo|22-an de majo]] [[1859]], mortis la [[7-a de julio|7-an de julio]] [[1930]]) estis [[Britio|brita]] kuracisto kaj verkisto. Doyle naskiĝis en [[Edinburgo|Edinburgh]]. En 1875/76 li lernantis ĉe [[stella Matutina (Feldkirch)|Stella Matutina]] en [[Feldkirch]]. Post sia studo pri [[medicino]] en la [[Universitato de Edinburgo|universitato de sia hejmurbo]], Doyle en [[1880]] komencis labori kiel ŝipkuracisto. Ekde 1882 li praktikis en [[Southsea]] (proksime al [[Portsmouth]]). Por gajni pli da mono, li komencis verki kaj publikigis en [[1887]] sian unuan krimrakonton ''A Study in Scarlet'', kun [[Sherlock Holmes]] kiel detektiva protagonisto. Post pluraj literaturaj sukcesoj, li en [[1891]] finis la laboron kiel kuracisto kaj dediĉis sin plene al la verkado. La legantaro ŝategis liajn ''Holmes''-seriojn en ''[[The Strand Magazine]]''. Sed Arthur Conan Doyle verkis ne nur [[krimliteraturo]]n, fakte li fieris pli pri siaj historiaj romanoj. Plurfoje, li klopodis liberigi sin de ''Holmes'', sed devis cedi al la volo de la legantoj kaj daŭrigi ĝin. En [[1912]], li en sia aventura verko ''[[La perdita mondo]]'' priskribis la malkovron de vivantaj [[dinosaŭro]]j kaj antaŭhistoriaj estaĵoj en [[Sudameriko]]. Lia protagonisto, la kolerema "Profesoro Challenger", aperos ankoraŭ en pluraj sekvaj verkoj, sed neniam gajnis tiom da famo kiel "Sherlock Holmes kaj D-ro Watson". La historiaj romanoj de Doyle (ekz. ''[[Rodney Stone]]'', ''[[Sir Nigel]]'', ''[[The White Company]]'') apenaŭ estas konataj. Ekde [[1887]] li okupiĝis ankaŭ pri [[spiritismo]]<ref>Laǔ lia verko ''The New Revelation'' (vidi [https://www.espiritismogi.com.br/biografias lian biografion] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120426104427/http://www.espiritismogi.com.br/biografias/ |date=2012-04-26 }} {{pt}})</ref>. Li intencis konvinki [[Harry Houdini]] pri ties realeco. Doyle mortis en [[Crowborough]]/[[East Sussex]]. [[Dosiero:conandoylestatue.jpg|eta|dekstra|Statuo de Arthur Conan Doyle en [[Crowborough]], [[East Sussex]]]] == Doyle en Esperanto == [[Marjorie Boulton]], en sia mikspota libro [[Faktoj kaj fantazioj]], dediĉas ties 46an ĉapitron "Faktoj iĝas fantazioj, fantazioj iĝas faktoj" al komentoj pri la fakto ke la verkisto metis verajn faktojn en la intrigon de la [[Ŝerloko Holmso|ŝerlokaj]] intrigoj, dum la sekvantoj de la detektivo metis en sia reala vivo la fantazion de la detektivaj rakontoj.<ref>[[Marjorie Boulton]], [[Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro]], [[Universala Esperanto-Asocio]], [[Roterdamo]], 1984, dua eldono 1993. Paĝoj 361-365.</ref> == Listo de verkoj == * ''[[:en:Studo en Skarlato|A Study in Scarlet]]'' ([[1887]]) * ''[[:en:The Sign of Four]]'' ([[1890]]) * ''[[:en:The Adventures of Sherlock Holmes]]'' ([[1891]]) * ''[[:en:The Memoirs of Sherlock Holmes|La memoraĵoj de Sherlock Holmes]]'' ([[1893]]) * ''[[:en:The Hound of the Baskervilles]]'' ([[1902]]) * ''[[:en:The Return of Sherlock Holmes]]'' ([[1903]]/[[1904]]) * ''[[:en:The Case Book of Sherlock Holmes]]'' ([[1927]]) * ''[[:en:The Lost World (Doyle novel)|The Lost World]]'' ([[1912]]) * ''[[:en:The Poison Belt]]'' ([[1913]]) * ''[[:en:The Land of Mist]]'' ([[1926]]) * ''[https://www.arthur-conan-doyle.com/wiki/The_History_of_Spiritualism The History of Spiritualism] ([[1926]]) * ''[[:pt:A Nova Revelação|The New Revelation: My Personal Investigation of Spiritualism]] ([[1918]]) === Mallongaj rakontoj === * ''[[The case of Lady Sannox]]'' ([[1893]]) * ''[[The new catacomb]]'' ([[1898]]) * ''[[The Brazilian cat]]'' ([[1898]]) * ''[[The leather funnel]]'' ([[1902]]) * ''[[The nightmare room]]'' ([[1922]]) ==== Kolektoj ==== * ''[[:en:Tales of terror and mystery]]'' ([[1922]]) == En Esperanto aperis == * ''The sign of four'': [https://verkoj.com/lauteme/klasika/doyle/la-signo-de-la-kvar/la-signo-de-la-kvar.pdf La signo de la kvar] (tradukis James Alan Smith) * [http://www.oocities.com/athens/academy/1475/hackett/ Ĉerpaĵo el ''Studo en Skarlato''] ''(A Study in Scarlet)'' (fino de ĉapitro 2, tradukis [[W. D. B. Hackett]], aperis en [[Canadian Holmes]], volumo 6, numero 4, p. 23-25, [[1983]]) * El ''The Adventures of Sherlock Holmes'' ("Sezonoj" indikas la libron ''La aventuroj de Ŝerloko Holmso'' eldonitan de Sezonoj en 2013): ** ''A Scandal in Bohemia'': ''[https://web.archive.org/web/20050303180014/http://members.cox.net/esperanto/skandalo/skan.html Skandalo en Bohemio]'' (tradukis [[Darold Booton]]); ''Skandalo en Bohemujo'' (tradukis [[Sten Johansson]], Sezonoj) ** ''The Red-Headed League'': ''[http://members.tripod.com/~booton/ligo/rugxkap.htm La Ligo de la ruĝkapuloj]'' (tradukis Darold Booton); ''La Ruĝhara Ligo'' (tradukis [[Russ Williams]], Sezonoj) ** ''A Case of Identity'': ''[http://verkoj.com/lauteme/klasika/doyle/kazo-de-identeco/ Kazo de identeco]'' (tradukis James Alan Smith); ''Kazo de identigo'' (tradukis [[Trevor Steele]], Sezonoj) ** ''The Boscombe Valley Mystery'': ''[http://verkoj.com/lauteme/klasika/doyle/la-mistero-de-valo-boscombe/ La mistero de valo Boscombe]'' (tradukis James Alan Smith); ''La mistero de la valo Boskamo'' (tradukis [[Paul Gubbins]], Sezonoj) ** ''The Five Orange Pips'': ''[https://web.archive.org/web/20041129112219/http://members.cox.net/esperanto/5semoj/semoj.html La kvin oranĝ-semoj]'' (tradukis Darold Booton); ''La kvin oranĝsemoj'' (tradukis [[Trevor Steele]], Sezonoj) ** ''The Man with the Twisted Lip'': ''[https://web.archive.org/web/20080108073102/http://homepage.mac.com/sylvanzaft/rakontoj/lipo.html La viro kun la tordita lipo]'' (tradukis [[Sylvan Zaft]], 1996); ''La viro kun tordita lipo'' (tradukis [[Edmund Grimley Evans]], Sezonoj) ** ''The Adventure of the Blue Carbuncle'': ''[http://verkoj.com/lauteme/klasika/doyle/la-aventuro-de-la-blua-karbunkolo/ La aventuro de la blua karbunkolo]'' (tradukis James Alan Smith); ''La blua karbunkolo'' (tradukis [[Russ Williams]], Sezonoj) ** ''The Adventure of the Speckled Band'': ''La bendo makulita'' (tradukis Gerold D. Jervis, aperis en ''Angla Antologio II'', Londono: Esperanto-Asocio de Britio, 1987, p. 305-326); ''[https://web.archive.org/web/20060627225214/http://members.cox.net/esperanto/mak/mak.htm La aventuro de la makulita bendo]'' (tradukis Darold Booton); ''La makulita bendo'' (tradukis [[Hoss Firooznia]], Sezonoj) ** ''The Adventure of the Engineer's Thumb'': ''La dikfingro de la inĝeniero'' (tradukis [[Reinhard Fössmeier]], Sezonoj) ** ''The Adventure of the Noble Bachelor'': ''[http://verkoj.com/lauteme/klasika/doyle/la-aventuro-de-la-nobela-frauxlo/ La aventuro de la nobela fraŭlo]'' (tradukis James Alan Smith); ''La nobela fraŭlo'' (tradukis [[István Ertl]], Sezonoj) ** ''The Adventure of the Beryl Coronet'': ''[http://verkoj.com/lauteme/klasika/doyle/la-aventuro-de-la-berila-kroneto/ La aventuro de la Berila Kroneto]'' (tradukis James Alan Smith); ''La berila kroneto'' (tradukis [[Reinhard Fössmeier]], Sezonoj) ** ''The Adventure of the Copper Beeches: ''[http://members.tripod.com/~booton/sango/ La aventuro de la sangofagoj]'' (tradukis Darold Booton); ''La Sangofagoj'' (tradukis [[Sten Johansson]], Sezonoj) * El ''La memoraĵoj de Sherlock Holmes (The Memoirs of Sherlock Holmes)'': ** ''[http://members.tripod.com/~booton/musgravo/ La Musgrava rito] (The Musgrava Ritual)'' (tradukis Darold Booton) ** ''[http://literaturo.org/HARLOW-Don/Esperanto/Literaturo/Revuoj/MondaKulturo/Somero65/kriplulou.html La aventuro de la kriplulo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050513034219/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/MondaKulturo/Somero65/kriplulou.html |date=2005-05-13 }} (The Crooked Man)'' (tradukis A. K. Beck, aperis en [[Monda Kulturo]], somero [[1965]], p. 77-83) ** ''[http://members.tripod.com/~booton/interpretisto/ La greka interpretisto] (The Greek Interpreter)'' (tradukis Darold Booton) ** ''[http://esperant0.chez-alice.fr/esperant61/mararmeu.htm La mararmea traktato] (The Naval Treaty)'' (tradukis [[Vikipediisto:Dominik|Dominik Cornice]], [[2002]] (?)) ** ''[http://members.tripod.com/%7Edbooton/finaprob/fina.htm La fina problemo] (The Final Problem)'' (tradukis Darold Booton) * ''[http://www.esperanto.org/Ondo/Chashund.htm La ĉashundo de la Baskerviloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070103223436/http://esperanto.org/Ondo/Chashund.htm |date=2007-01-03 }} (The Hound of the Baskervilles)'' (tradukis [[William Auld]]. - Jekaterinburg: Sezonoj, 1998) ** ''[https://www.esperanto.be/fel/mon/rec/cbas.html La triumfo de rezono,]'' recenzo de [[Arikapalli Giridhar Rao]], aperinta en ''[[Monato (revuo)|Monato]]'' ** ''[http://www.esperanto.org/Ondo/R-doyle.htm "Oni neniam tediĝas pri la erikejo",] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101216025211/http://esperanto.org/Ondo/R-doyle.htm |date=2010-12-16 }}'' recenzo de [[Wolfgang Kirschstein]], aperinta en ''[[La Ondo de Esperanto]],'' 1999, n-ro 3 (53) * El ''The Return of Sherlock Holmes'': ** ''[https://web.archive.org/web/20041129160654/http://members.cox.net/esperanto/vaka/vaka.html La vaka domo] (The Adventure of the Empty House)'' (tradukis Darold Booton) ** ''[http://members.tripod.com/~dbooton/dancantoj/ La aventuro de la dancantoj] (The Adventure of the Dancing Men)'' (tradukis Darold Booton) ** ''[http://members.tripod.com/~booton/napoleono/sesnapoleonoj.html La ses Napoleonoj] (The Adventure of the Six Napoleons)'' (tradukis Darold Booton) ** ''[http://members.tripod.com/~booton/mtk/ La aventuro de la malaperinta trikvarono] (The Adventure of the Missing Three-Quarter)'' (tradukis Darold Booton) * ''[[Ombro antaŭenĵetita]]'' (tradukis [[UJEKI Ŝiger]]. - [[Tokio]]: Iogi, [[1983]]). == Vidi ankaŭ == * [[Listo de skotaj literaturaj verkoj tradukitaj en Esperanton]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://en.wikisource.org/wiki/Author:Arthur_Conan_Doyle Verkoj de Arthur Conan Doyle] en la angla [[Vikifontaro]] * [https://www.esperanto.be/cgi-bin/mal/Web_store/web_storeie.cgi?verkinto=Doyle Verkoj de Doyle en la Retbutiko] * {{Retarkivo|2009|http://www.mobilebooks.org/?author{{=}}ACD Sir Arthur Conan Doyle mobile ebooks}} == Referencoj == {{Projektoj|wikiquote=Arthur Conan Doyle}} {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Doyle, Arthur Conan}} [[Kategorio:Arthur Conan Doyle| ]] [[Kategorio:Britaj verkistoj]] [[Kategorio:Britaj spiritistoj]] [[Kategorio:Anglalingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Eksaj katolikoj]] ix5mm4ztmbvcwlctf2cix6afhwm5v5m Dominiko 0 854 9372304 9262512 2026-05-13T18:44:53Z Moldur 2507 [[paroĥo]] 9372304 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto=Se vi volis informojn pri la lando'' República Dominicana'', vidu ĉe [[Dominika Respubliko]] ("Domingo")}} {{informkesto lando |regiono-ISO = DM | kesteroj = {{informkesto geografiaĵo|insulo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = DM |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = |zomo = 6 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |alto-koord = jes |parenco = Atlantiko |parenco1 = Karibio |parenco_tipo = Akvejoj }} }}<!--fino de la ekstera informkesto --> [[Dosiero:Flago-de-Dominiko.svg|eta|<center>la [[flago de Dominiko]].]] [[Dosiero:Roseau (Dominica).jpg|eta|300px|La ĉefurbo Roseo]] [[Dosiero:LocationDominica.png|eta|300px|dekstra|Situa mapo]] '''Dominiko'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Dominiko_kd ''Dominiko'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref> ({{lang-en|Dominica}}) estas lando en la [[Kariba Maro]]. * '''Landkodo:''' DM. * '''E-nomo:''' Dominika Komunumo. * '''Nacia nomo:''' Commonwealth of Dominica. * '''Areo:''' 751 kv.km. * '''Politika sistemo:''' [[respubliko]]. * '''Ŝtatestro:''' prezidentino [[Sylvanie Burton]]. * '''Ĉefurbo:''' [[Roseo]] (16 mil). * '''Loĝantaro:''' 70 mil (2002). * '''Ŝtatlingvo:''' [[angla lingvo|angla]]. * '''Pokapa [[Malneta Enlanda Produkto|MEP]]:''' 2.990 $. == [[Administra divido]] == [[Dosiero:Dominica, administrative divisions - eo - monochrome.svg|eta|Mapo de la paroĥoj de Dominiko]] Dominiko administre dividiĝas al dek "[[paroĥo]]j": # Paroĥo Sankta Andreo # Paroĥo Sankta Davido # Paroĥo Sankta Georgo # Paroĥo Sankta Johano # Paroĥo Sankta Jozefo # Paroĥo Sankta Luko # Paroĥo Sankta Marko # Paroĥo Sankta Patriko # Paroĥo Sankta Paŭlo # Paroĥo Sankta Petro == Geografio == Kiel insula regno Dominiko ne havas landlimojn. Ĝin ĉirkaŭas la Kariba Maro. Dominiko havas areon de 754 km². Ĝia ĉefurbo estas Roseo (''Roseau'') en la sudo; norde situas la malpli granda urbo ''Portsmouth''. Dominiko situas inter la [[francio|francaj]] insuloj [[Martiniko]] (sude) kaj [[Gvadelupo]] (norde); de Martiniko ĝin apartigas la [[Martinika Markolo]], de Gvadelupo la [[Dominika Markolo]]. Grandan parton de Dominiko kovras [[pluvarbaro]]. Abundas fontoj kaj riveroj; vulkaneca grundo kreis tie la duan plej grandan bol-akvan lagon monde. Ĝi nomiĝas ''Boiling Lake'' ([[angla lingvo|angle]]: bola lago) kaj situas ĉirkaŭ 10 km oriente de Roseo. La [[Nacia Parko Morne Trois Pitons]] aŭ en angla ''Morne Trois Pitons National Park'' estas [[Monda heredaĵo de Unesko]] (ekde 1997). Pro la vulkana naturo la marbordoj estas krutaj, mankas plaĝoj. Mara turismo koncentriĝas al spirtuba naĝado subakva. Ĉirkaŭ 110 kilometrojn okcidente de Dominiko troviĝas insuleto ''[[Isla Aves]]'' ([[hispana lingvo|hispane]]: Birda Insulo), sur kiu estas [[Venezuelo|venezuela]] armea bazo. Venezuelo pretendas la maron ene de 200 [[mejlo]]j (370 km), do inkluzive la tutan maron ĉirkaŭ Dominiko, kiu protestas kontraŭ tiu pretendo. La aparteno de Dominiko al la [[Alventaj Insuloj]] (kiel plej norda) ne estas sendisputa; multaj aŭtoroj ĝin deklaras la plej suda el la [[Deventaj Insuloj]]. === Ekonomio === La ŝtato estas parto de orientkaribia valuta unuiĝo kaj kune kun kvin aliaj karibiaj ŝtatoj kaj du pliaj transmaraj teritorioj de Britio kiel oficialan valuton uzas la [[orientkaribia dolaro|orientkaribian dolaron]]. === Ekstera politiko === Dominiko apartenas al la [[AKP-ŝtatoj]], internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj [[Afriko]], [[Karibio]] kaj la [[Pacifiko]]. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=dominik1}}{{Komunumo de Nacioj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Dominiko| ]] [[Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1978]] rha97vzzmmkvri2goo7c5el2b97r8qx Frosto (ludo) 0 1167 9372332 6638898 2026-05-13T19:57:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372332 wikitext text/x-wiki {{polurinda}} {{Informkesto |kampo1 = Angla Nomo |datoj1 = Freeze |kampo2 = Kreinto |datoj2 = Greg Van Patten |kampo3 = Ludantoj |datoj3 = 2 |kampo4 = Ludtabulo |datoj4 = 8x8 |kampo5 = Ludpecoj |datoj5 = 60 - (30 blankaj, 30 nigraj) |kampo6 = Eka pozicio |datoj6 = [[Dosiero:helada.jpg]]}} '''Frosto''' estas [[ludo]]. Ĝia 1-a eldono: artikolo verkita de Kerry Handscomb en numero 7 de la kanada revuo 'Abstract Games', kadre de '8x8 Game Design Competition'. http://www.abstractgamesmagazine.com. Ni pensu pri la ludtabulo kvazaŭ daŭran, senliman: t.e.: a1 apudas la fakon a8; b1 apudas la fakon b8, ktp. Plue, a1 estas apuda al h1; a2 al h2, ktp. La du parojn el fakoj malplenaj oni difinis tie por ke tia daŭreco ĝuste plenumu. ==Movoj== Nigrulo movas unue kaj de tiam ambaŭ ludantoj alternu siajn ludvicojn. Movi dum propra vico ne estas devige, sed ĉiam konvenas. Ĉiu ludando dum sia ludvico prenas unu el siaj ludpecoj kaj saltigas ĝin super sinsekvo da malamikaj ludpecoj. Tiajn saltojn oni faru orte, ne diagonale. Nur po unu malamika ludpeco povas esti saltata ĉiuvice. Krome, oni bezonas ke tiu fako tuj malantaŭa al la saltita malamika ludpeco estu malplena. ==Kaptoj== Forigu el la ludtabulo la saltitan ludpecon, kaptante ĝin. Eblas, kvankam ne endas, plu salti per la sama ludpeco super aliaj, kiuj same estos kaptitaj. Dum sia unua vico, ekzemple, Nigrulo povas salti b1:b7 kaptante la blankan ludpecon sur b8. ==Frostigi la kontraŭulo== Fininte la saltadon, la kaptinto devas nun remeti la kaptitaĵojn sur la ludtabulon. Agu jene: dismetu ilin sur iun ajn malamikajn ludpecojn kuŝantajn surtabule. Po unu kaptita ludpeco sur ĉiun malamikan, formante tiel 2-pecajn kolonojn, kiuj nomiĝas 'Reĝoj'. Reĝo ne povas moviĝi. Tamen ĝi povas esti kaptita. Kapti Reĝon liveras 2 novajn ludpecojn uzotajn por senmovigi aliajn ludpecojn de la kontraŭulo. Ju pli la partio disvolviĝas, des pli da nemoveblaj Reĝoj estas sur la ludtabulo. ==Celo== Malvenkas tiu, kiu povas movi neniun ludpecon, pro tuta frosto. ==Ligoj== *[http://boardgames.about.com/library/games/on/bl-8x8-freeze.htm Angla paĝo pri Frosto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110614232455/http://boardgames.about.com/library/games/on/bl-8x8-freeze.htm |date=2011-06-14 }} {{Unua}} [[Kategorio:Tabulludoj]] 862tlkwjo27sjxy12bzo1kmsx7sogfi Francio 0 1170 9372136 9315492 2026-05-13T13:16:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372136 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | lando | nomo = Francio | devena_nomo = Franca Respubliko | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|fr|franc|République française aŭ France}} | alia_nomo_noto = | alia_nomo1 = | alia_nomo1_noto = | kategorio = Respubliko | dosiero_kompl = [[Dosiero:EU-France.svg|245px]] | flago = Flag of France.svg | flago_noto = [[Flago de Francio|Flago]] | blazono = Armoiries république française.svg | blazono_noto = [[Blazono de Francio|Blazono (ne oficiala)]] | etimologio = | oficiala_nomo = Franca Respubliko | moto = ''[[Liberté, Égalité, Fraternité]]'' <br /> ''Libereco, Egaleco, Frateco'' | kromnomo = | himno = ''[[Marseljezo|La Marseillaise]]'' <br /> ''La Marseljezo'' | himno_dosiero = La Marseillaise.ogg | regiono = | regiono_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono3 = | histregiono3_noto = | ĉefurbo = [[Parizo]] | parenco = Eŭropo | montaro_tipo = | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | limo_faldo = 1 | limo = Belgio | limo_noto = | limo1 = Luksemburgio | limo1_noto = | limo2 = Germanio | limo2_noto = | limo3 = Svislando | limo4 = Italio | limo5 = Monako | limo6 = Andoro | limo7 = Hispanio | urbo_faldo = | urbo_tipo = Gravaj urboj | urbo = [[Parizo]] | urbo1 = [[Marsejlo]] | urbo2 = [[Liono]] | urbo3 = [[Tuluzo]] | urbo4 = [[Nico]] | urbo5 = [[Nanto (Francio)|Nanto]] | urbo6 = [[Montpeliero]] | urbo7 = [[Strasburgo]] | urbo8 = [[Bordozo]] | urbo9 = [[Lilo]] | memorindaĵo_faldo = | memorindaĵo_tipo = Interesaj lokoj | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo1_noto = | memorindaĵo2 = | memorindaĵo2_noto = | memorindaĵo3_noto = | memorindaĵo3 = | konstruaĵo = | rivero_faldo = | rivero = | rivero1 = | rivero2 = | rivero3 = | ŝoseo_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo1_tipo = | ŝoseo1 = | ŝoso2_tipo = | ŝoseo2 = | ŝoseo3_tipo = | ŝoseo3 = | ŝoseo4_tipo = | ŝoseo4 = | ĉefurbo_situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | ĉefurbo_leviĝo = | ĉefurbo_lat_d = 48 | ĉefurbo_lat_m = 51 | ĉefurbo_lat_s = 04 | ĉefurbo_lat_NS = N | ĉefurbo_long_d = 02 | ĉefurbo_long_m = 21 | ĉefurbo_long_s = 05 | ĉefurbo_long_EW = E | plej_alta = [[Monto Blanka]] | plej_alta_leviĝo = 4810 | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 545630 | areo_rondumo = 1 | areo_akvo <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[843]] ([[Traktato de Verdun|tr. de Verdun]]) | establita_tipo = | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = | gvidantaro_noto = | ĉefulo = [[Emmanuel Macron]] | ĉefulo_tipo = [[Prezidento de la Respubliko (Francio)|Prezidanto]] | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = [[Sébastien Lecornu]] | ĉefulo1_tipo = [[Ĉefministro (Francio)|Unua ministro]] | ĉefulo1_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = De la lasta dimanĉo de oktobro 01:00 UTC ĝis la lasta dimanĉo de marto 01:00 UTC [[UTC+1]] | horzono_DST = De la lasta dimanĉo de marto 01:00 UTC ĝis la lasta dimanĉo de oktobro 01:00 UTC [[UTC+2]] | poŝtkodo = | areo_kodo = 33 | areo_kodo_tipo = | kodo = FR | kodo_tipo = [[ISO 3166-1]] | kodo1 = [[.fr]] | kodo1_tipo = Interreta domajno <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Eŭro]] kaj [[Pacifika franko|CFP-franko]] | libera_tipo = [[Valuto|Monunuo]] | libera1 = [[Franca]] - 77 neoficialaj regionaj lingvoj | libera1_tipo = Oficiala lingvo | libera2 = 0,884 (<span style="color:green;">tre alta</span>) | libera2_tipo = [[Indekso de homa disvolviĝo|IHD]] <small>(2011)</small> | libera3 = <br />2 808 trilionoj $ (5-a)<br /> Je 2017, 40145,944 2011' Aĉetado de Potenco-Pareco' $ <ref>[https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=%2C&br=1&pr1.x=65&pr1.y=11&c=122%2C941%2C124%2C946%2C423%2C137%2C939%2C181%2C172%2C138%2C132%2C182%2C134%2C936%2C174%2C961%2C178%2C184%2C136&s=NGDPRPPPPC&grp=0&a=]</ref> (20-a) | libera3_tipo = [[Malneta enlanda produkto|MEP]] <small>(2011)</small><br />- Entuta<br />- Pohoma | Nereparta supozo de la kono de la leĝo = jes, kun la tre malgranda escepto Code Pénal 122-3 <ref>https://www.legifrance.gouv.fr/affichCodeArticle.do;jsessionid=1FEE346F24CBA1CF23AE4BB3DAF05CB9.tplgfr33s_2?idArticle=LEGIARTI000006417215&cidTexte=LEGITEXT000006070719&dateTexte=20190418</ref> | dualisma / monisma Regno = monisma, krome la bloko de konstitucieco | libera4 = [[Espéranto-France]], [[SAT-Amikaro]] | libera4_tipo = [[Esperanto-movado en Francio|Esperanto-asocioj]] <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Mapo_Francio.png | mapo_priskribo = Mapo de Francio | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = France | retpaĝo = | portalo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = [[Esperanto-movado en Francio]] }} '''Francio''' aŭ '''Francujo''' (oficiale la '''Franca Respubliko''', {{fr}} ''France'' {{prononco|fʁɑ̃s}} aŭ ''République française'' {{prononco|ʁepyblik fʁɑ̃sɛz}}) estas [[ŝtato]], kies [[Ĉeflanda Francio|metropolo]] situas en [[Okcidenta Eŭropo]], kaj kies [[Transmaraj departementoj (Francio)|transmaraj departementoj]] situas en aliaj kontinentoj.<ref>[[Franca Gujano]] estas en Sudameriko; [[Gvadelupo]] kaj [[Martiniko]] estas en [[Karibio]]; kaj [[Reunio]] kaj [[Majoto]] estas en la Hinda Oceano, ĉe la marbordo de Afriko. La kvin teritorioj estas konsiderataj integraj partoj de la Franca Respubliko. Francio enhavas ankaŭ aliajn teritoriojn nome [[Sankta-Piero kaj Mikelono]] en Nordameriko; [[Saint-Barthélemy]] kaj [[Sankta Marteno (insulo)|Sankta Marteno]] en Karibio; [[Franca Polinezio]], [[Nov-Kaledonio]], [[Valiso kaj Futuno]] kaj [[Klipertono]] en la Pacifika Oceano; kaj finfine la [[Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj]].</ref> Francio etendiĝas ekde [[Mediteraneo]] ĝis la [[Manika Markolo]], kaj ekde la riverego [[Rejno]] ĝis [[Atlantiko]]. En [[Franclingvio]], Francio havas la kromnomon ''l’Hexagone'' (la "[[sesangulo]]") pro sia [[Kartografia ĝeneraligo|ĝenerala]] konturo. Francio havas landlimojn kun [[Belgio]], [[Luksemburgio]] kaj [[Germanio]] nordoriente, kun [[Svislando]] kaj [[Italio]] oriente, kaj kun [[Monako (lando)|Monako]], [[Andoro]] kaj [[Hispanio]] sude, kaj la supre menciitaj maroj. Danke al siaj transmaraj teritorioj, Francio havas aliajn landlimojn kun [[Brazilo]], [[Surinamo]] kaj [[Nederlando]] (sur la insulo [[Sint Maarten]]). La plej longa inter la landlimoj estas tiu kun Brazilo. La 18 [[Regionoj de Francio|integraj regionoj]] de la lando (kvin el kiuj estas transmare) enhavas kombinitan areon de 643 801 kvadrataj kilometroj kaj totalan loĝantaron de 67,02 milionoj (en julio 2019).<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html "Field Listing :: Area".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140131115000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html |date=2014-01-31 }} The World Factbook. CIA. Alirita la 1an de novembro 2015.</ref> Francio estas [[Unueca ŝtato|unueca]] [[Duonprezidenta sistemo|duonprezidenta]] [[respubliko]] kaj [[Parizo]], la franca [[ĉefurbo]], estas la plej granda urbo kaj ĉefa kultura kaj komerca centro de la lando kaj rangas inter la plej loĝataj [[Plej grandaj urboj laŭ enloĝantaro|internaciaj metropoloj]]. Aliaj gravaj [[Urba areo|urbaj areoj]] estas [[Liono]], [[Marsejlo]], [[Tuluzo]], [[Bordozo]], [[Lillo]] kaj [[Nico]]. Dum la [[Ferepoko]], tio kio estas nun [[metropola Francio]] estis loĝata de [[Gaŭloj]], nome [[Keltoj|kelta]] popolo. [[Roma Respubliko|Romio]] aneksis la areon en la jaro 51 a.K., kaj tenis ĝin ĝis la alveno de [[Ĝermanaj popoloj|ĝermanaj]] [[Frankoj]] en la jaro 476, kiuj ekformis la [[Franka imperio|Frankan imperion]]. La [[Traktato de Verdun]] de 843 partis Frankion en [[Orientfranka imperio]], [[Meza Frankio]] kaj [[Okcidentfranka imperio]]. La Okcidentfranka imperio, kiu iĝis la [[Reĝlando Francio]] en 987, aperis kiel grava Eŭropa potenco en la [[Fina Mezepoko]], post sia venko en la [[Centjara milito]] (1337–1453). Dum la [[Franca Renesanco|Renesanco]], la franca kulturo floris kaj estis establita [[Franca kolonia imperio|tutmonda kolonia imperio]], kiu ĉirkaŭ la 20a jarcento iĝis la dua plej granda en la mondo.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=UX8aeX_Lbi4C&pg=PA1|titolo=Memory, Empire, and Postcolonialism: Legacies of French Colonialism|jaro=2005|eldoninto=Lexington Books|ISBN=978-0-7391-0821-5|paĝo=1|redaktinto=Hargreaves, Alan G.}}</ref> En la 16a jarcento okazis la [[Francaj religiaj militoj|religiaj civilaj militoj]] inter [[Katolika Eklezio|katolikoj]] kaj [[Protestantoj]] ([[Hugenotoj]]). Francio iĝis la hegemonia kultura, politika kaj militista potenco de Eŭropo en la 17a jarcento dum la regado de [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]].<ref>{{cite book |author=R.R. Palmer |author2=Joel Colton |title=A History of the Modern World |url=https://archive.org/details/historyofmodernw00palm |url-access=registration |edition=5th |year=1978 |page=[https://archive.org/details/historyofmodernw00palm/page/161 161]}}</ref> Fine de la 18a jarcento, la [[Franca Revolucio de 1789]] finigis la dominadon de la [[absoluta monarkio]], establante unu el la plej fruaj [[Unua Respubliko de Francio|respublikoj]] de la [[Nuntempa epoko|moderna historio]] kaj disvastigante la ideojn de la [[Deklaracio pri Homaj kaj Civitanaj Rajtoj]], kiuj esprimas la idealojn de la nacio ĝis nuntempe. En la komenco de la 19a jarcento, [[Napoleono]] enpoviĝis kaj establis la [[Unua Franca Imperio|Francan Imperion]]. La postaj [[Napoleonaj Militoj]] (1803–15) formis la estontan staton de kontinenta Eŭropo. Post la falo de la Imperio en 1815, Francio suferis tumultan serion de registaroj kiu finis en la establado de la [[Franca Tria Respubliko]] en 1870. Francio estis [[Triopa Entento|grava partoprenanto]] en la [[Unua Mondmilito]], el kiu ĝi [[Traktato de Versajlo|eliris venka]], kaj estis unu el la [[Aliancanoj]] de la [[Dua Mondmilito]], sed estis sub [[Okupacio de Francio|okupacio]] fare de [[Nazia Germanio]] en 1940. Post la [[Libera Francio|liberigo]] en 1944, estis establita la [[Franca Kvara Respubliko|Kvara Respubliko]] kiu poste dissolviĝis en la fluo de la [[Alĝeria Milito]]. La [[Franca Kvina Respubliko|Kvina Respubliko]], estrita de [[Charles de Gaulle]], estis formita en 1958 kaj pluas ankoraŭ. Alĝerio kaj preskaŭ ĉiuj el la aliaj kolonioj iĝis sendependaj en la 1960-aj jaroj, el kiuj plej retenis [[Francafriko|fortajn ekonomiajn kaj militistajn konektojn kun Francio]]. Francio estis delonge tutmonda centro de [[arta movado|arto]], [[sciencisto|scienco]] kiaj [[filozofio]]. Ĝi estas hejmo de la [[Monda heredaĵo en Francio|kvara plej granda]] nombro de la [[Monda heredaĵo de Unesko|heredaĵo de Unesko]] en la mondo kaj estas ĉefa turisma destinaro, kiu ricevas ĉirkaŭ 83 milionojn da eksterlandaj [[Turismo en Francio|vizitantoj]] ĉiujare.<ref name="tourism.stat">{{Citaĵo el libro|titolo=UNWTO Tourism Highlights|jaro=2014|eldono=2014|eldoninto=United Nations World Tourism Organization|COI=10.18111/9789284416226|ISBN=9789284416226}}</ref> Francio estas [[industrilando]] kun la [[Listo de landoj laŭ MEP (ĝenerale)|sesa plej granda ekonomio]] de la mondo laŭ Malneta enlanda produkto [[Malneta enlanda produkto|MEP]],<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2017&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C946%2C914%2C137%2C612%2C546%2C614%2C962%2C311%2C674%2C213%2C676%2C911%2C548%2C193%2C556%2C122%2C678%2C912%2C181%2C313%2C867%2C419%2C682%2C513%2C684%2C316%2C273%2C913%2C868%2C124%2C921%2C339%2C948%2C638%2C943%2C514%2C686%2C218%2C688%2C963%2C518%2C616%2C728%2C223%2C836%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C624%2C692%2C522%2C694%2C622%2C142%2C156%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C359%2C960%2C453%2C423%2C968%2C935%2C922%2C128%2C714%2C611%2C862%2C321%2C135%2C243%2C716%2C248%2C456%2C469%2C722%2C253%2C942%2C642%2C718%2C643%2C724%2C939%2C576%2C644%2C936%2C819%2C961%2C172%2C813%2C132%2C726%2C646%2C199%2C648%2C733%2C915%2C184%2C134%2C524%2C652%2C361%2C174%2C362%2C328%2C364%2C258%2C732%2C656%2C366%2C654%2C734%2C336%2C144%2C263%2C146%2C268%2C463%2C532%2C528%2C944%2C923%2C176%2C738%2C534%2C578%2C536%2C537%2C429%2C742%2C433%2C866%2C178%2C369%2C436%2C744%2C136%2C186%2C343%2C925%2C158%2C869%2C439%2C746%2C916%2C926%2C664%2C466%2C826%2C112%2C542%2C111%2C967%2C298%2C443%2C927%2C917%2C846%2C544%2C299%2C941%2C582%2C446%2C474%2C666%2C754%2C668%2C698%2C672&s=NGDPD&grp=0&a=&pr.x=45&pr.y=14|titolo=World Economic Outlook Database|dato=17a de aprilo 2018|eldoninto=[[Internacia Monunua Fonduso]]}}</ref> kaj la deka plej granda laŭ [[aĉetpovo]].<ref name="data.worldbank.org">{{Citaĵo el la reto|url=http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD?order=wbapi_data_value_2014+wbapi_data_value+wbapi_data_value-last&sort=desc|titolo=GDP, PPP (current international $)|alirdato=1a de novembro 2015|eldoninto=The World Bank Group}}</ref> Laŭ la sumita riĉo de la hejmoj estis tiu lando la kvara plej riĉa ŝtato de la tuta mondo en [[2010]].<ref>{{cite web |date=Oktobro 2010 |url=http://piketty.pse.ens.fr/fichiers/enseig/ecoineg/EcoIneg_fichiers/DaviesShorrocks2010(CSGlobalWealthReport).pdf |title=Global Wealth Report |publisher=Credit Suisse |accessdate=27a de oktobro 2014 |quote="In euro and USD terms, the total wealth of French households is very sizeable. Although it has just 1% of the world's adults, France ranks fourth among nations in aggregate household wealth&nbsp;– behind China and just ahead of Germany. Europe as a whole accounts for 35% of the individuals in the global top 1%, but France itself contributes a quarter of the European contingent. |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141109055804/http://piketty.pse.ens.fr/fichiers/enseig/ecoineg/EcoIneg_fichiers/DaviesShorrocks2010%28CSGlobalWealthReport%29.pdf |archivedate=9a de novembro 2014}}</ref> Francio estas [[demokratio]], organizita kiel relative centrigita [[respubliko]] kun dukapa ekzekutivo. Francio bone rangitas en internaciaj rangigoj en [[edukado]], [[sansistemo|sano]], [[vivodaŭro]] kaj [[Indico de homa disvolviĝo|homa disvolviĝo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.who.int/whr/2000/media_centre/press_release/en/|titolo=World Health Organization Assesses the World's Health Systems|alirdato=16a de julio 2011|dato=8-a de decembro 2010|eldoninto=World Health Organization}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/WPP2006_Highlights_rev.pdf|titolo=World Population Prospects&nbsp;– The 2006 Revision|alirdato=27a de aprilo 2010|eldoninto=UN}}</ref> Francio estas konsiderata [[mondpotenco]] en tutmondaj aferoj.<ref>Jack S. Levy, ''War in the Modern Great Power System, 1495–1975'', (2014) p. 29</ref> Kiel unu el la venkintoj de la [[Dua Mondmilito]], Francio estas unu el la kvin konstantaj membroj de la [[Konsilio de Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj|Konsilio de Sekureco]] de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] kun rajto al [[vetoo]] kaj la [[Listo de ŝtatoj kun nukleaj armiloj|franca armeo disponas pri]] [[atombombo]]j. Ĝi estas unu el la Kvar Granduloj, tio estas la potencoj de la G7, de la G8, de la G10 kaj de la G20. Plej grave ĝi estas [[Ŝtato de la Eŭropa Unio]] kaj de la [[Eŭrozono]],<ref name = superficy >[https://europa.eu/european-union/about-eu/countries/member-countries/france_en "Europa Official Site – France".] EU. Alirita la 30a de novembro 2019.</ref> de la [[NATO|Nordatlantika Traktata Organizo]] (NATO), de la [[Organizaĵo pri Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo]] (OEKE), de la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]] (MOK), kaj de la [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio|La Franclingvio]]. Krome estas Francio unu el la fondintaj membroj de [[Eŭropa Unio]] en [[1957]], sed ankaŭ de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] en [[1945]]. La nomo ''France'' devenas de la [[Frankoj]], [[Ĝermanoj|ĝermana tribo]] kiu okupadis la landon post la disfalo de la [[Romia Imperio]]. La regiono ĉirkaŭ [[Parizo]], nomita ''[[Pariza Regiono|Francilio]]'', estis la unua reĝa teritorio, de kie la [[Listo de francaj reĝoj|francaj reĝoj]] malrapide plivastigis sian potencon. == Geografio == === Bazaj faktoj === Kvankam la ĉefteritorio de Francio (nome [[Ĉeflanda Francio]], [[Franca lingvo|franclingve]] la ''France métropolitaine'') situas en [[Eŭropo|okcidenta Eŭropo]], tiu ŝtato ankaŭ enhavas plurajn teritoriojn en [[Nordameriko]], [[Antiloj]], [[Sudameriko]], suda [[Hinda Oceano]], [[Pacifiko]] kaj [[Antarkto]]. Tiuj teritorioj havas relative diversajn administraciajn sistemojn, ekzemple [[Transmaraj departementoj (Francio)|transmaraj departementoj]] aŭ [[Transmaraj kolektivoj (Francio)|transmaraj kolektivoj]]. Eŭropa Francio posedas grandan diversecon da pejzaĝoj, ekde la marbordaj [[ebenaĵo]]j de la nordaj kaj okcidentaj regionoj ĝis la [[Monto|montaj ĉenoj]] de la sudoriento (kun la [[Alpoj]]) kaj de la sudokcidento (kun la [[Pireneoj]]). La francaj Alpoj enhavas la plej altan monton en la tuta Eŭropo, la [[Blanka Monto]] (''Mont Blanc''), kiu estas 4810 metrojn alta. Ekzistas krome aliaj montaj regionoj kiel la [[Franca Meza Masivo|Meza Masivo]], [[Ĵuraso (montaro)|Ĵuraso]], [[Vogezoj]], aŭ [[Ardenoj]], kiuj estas ofte ŝtonetoplenaj kaj [[Forsto|forstaj]]. La [[Vercors (montomasivo)|montomasivo Vercors]] enhavas aliajn belegajn pejzaĝojn, okcidente de la Alpoj. Francio ankaŭ disponas pri vasta reto de [[rivero|riveregoj]]: [[Luaro]], [[Rodano]], [[Garono]], [[Rejno]] kaj [[Sejno (rivero)|Sejno]]. Vidu artikolon [[Listo de la almaraj riveroj de Francio]]. [[Dosiero:CantalMounts.jpg|eta|Unu el la tre diversaj francaj pejzaĝoj : [[Cantal]], en la [[Franca Meza Masivo|Meza Masivo]].]] Pro siaj transmaraj departementoj aŭ teritorioj dispelitaj tra la diversaj oceanoj, Francio posedas la duan plej vastan [[Ekskluziva ekonomia zono|ekskluzivan ekonomian zonon]] (EEZ) en la mondo, kun ĉirkaŭ 11.305.000&nbsp;km², nur iomete malantaŭ [[Usono]] (11.351.000&nbsp;km²) sed antaŭ la EEZ de [[Aŭstralio]] (8.232.000&nbsp;km²). La EEZ de Francio inkludas proksimume 8% de la tutaj EEZj en la mondo, kvankam la [[Areo|landareo]] de la Franca Respubliko atingas nur 0,45% de la tuta landareo de la mondo. Danke al sia eŭropa landareo de 544.435&nbsp;km² (aŭ 675.417&nbsp;km² kun la transmaraj teritorioj), Francio estas la tria plej vasta ŝtato en [[Eŭropo]], post [[Rusio]] kaj [[Ukrainio]]. De nordo ĝis sudo aŭ de okcidento ĝis oriento, Francio etendiĝas sur 1000 [[kilometro]]j. Ĝi disponas pri kvar marbordoj (entute 3427&nbsp;km) ĉe la [[Norda Maro]], la [[Manika Markolo]], [[Atlantiko]] kaj [[Mediteraneo]]. === Ĉefaj urboj === {{Ĉefartikolo|Listo de urboj de Francio}} Inter la ĉefaj urboj de Francio (2012) estas : [[Dosiero:France cities.png|eta|Mapo de Francio, indikante la ĉefajn urbojn kaj la montĉenojn.]] {| class="wikitable center sortable" style="width: 70%" |- ! Urbo !! Loĝantaro (urba areo) |- | '''[[Parizo]]''' | 12.341.418 |- | [[Lyon]] (Liono) | 2.214.068 |- | [[Marseille]] (Marsejlo) | 1.727.070 |- | [[Toulouse]] (Tuluzo) | 1.270.760 |- | [[Lille]] (Lilo) | 1.166.452 |- | [[Bordeaux]] (Bordozo) | 1.158.431 |- | [[Nice]] (Nico) | 1.004.914 |- | [[Nantes]] (Nanto) | 897.713 |- | [[Strasbourg]] (Strasburgo) | 768.868 |- | [[Rennes]] (Renno) | 690.467 |- | [[Grenoble]] (Grenoblo) | 679.863 |} == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Francio|Franca reĝlando|Listo de francaj reĝoj|Kronologio de Francio}} === Mezepoko === [[Dosiero:Chlodwigs taufe.jpg|eta|La [[bapto]] de [[Klodvigo|Klodvigo la 1-a]], en [[Reims]] ([[25-a de decembro]] [[496]], [[498]] aŭ [[508]]), estas grava simbolo de la unueco de la nova [[Frankoj|franka]] teritorio.]] Nuntempa Francio etendiĝas sur la plej vasta parto de iama [[Gaŭloj|kelta Gaŭlio]] (poste romia Gaŭlio), sed la hodiaŭa nomo de la lando devenas de la [[Frankoj]], [[Ĝermanoj|ĝermana tribo]] kiu alvenis sur la landojn de la [[romia imperio]] dum la [[4-a jarcento]]. Plejmulto el la regionoj konsistigantaj nunan Francion estis unuigita en [[507]] de [[Klodvigo|Klodvigo la 1-a]], kiu sukcesis trudi frankan potencon (aŭ ''regnum francorum'') al la aliaj triboj, precipe [[Alemanoj]], [[Burgundoj]] kaj eĉ kelkaj [[Visigotoj]] norde de la [[Pireneoj]]. Tiu «franka reĝlando», tiam ankoraŭ nomita Gaŭlio, detempe de tiu periodo, ĉiam konservis ĝian idealon de unueco kaj ĝian romian kulturon. Tamen la teritorio estis multfoje dividita kaj denove kunigita, okaze de la hazardaj heredaĵoj aŭ geedziĝoj en la [[Merovidoj|merovida dinastio]]. La ĉefaj partoj de la reĝlando, sendependaj de tempo al tempo, estis [[Neŭstrio]] ([[Pariza Regiono]]), [[Aŭstrazio]] (ĉirkaŭ [[Metz]]), [[Burgonjo]] (kun [[Châlons-en-Champagne]] kiel [[ĉefurbo]]) kaj [[Akvitanio]] (kun [[Bordeaux]]). Dua franka [[dinastio]], la [[Karolidoj]], anstataŭis la Merovidojn ĉirkaŭ meze de la [[8-a jarcento]], kaj kolose pligrandigis la frankan reĝlandon, kiu fariĝis la [[Karolida Imperio|Karolida (aŭ Franka) Imperio]] en [[800]]. Post la morto de [[Karolo la Granda]], laŭ la [[traktato de Verdun]] de [[843]], la imperio estis dividita en tri partojn: la ''[[Francia orientalis]]'' plejoriente, la ''[[Francia occidentalis]]'' plejokcidente, kaj meze aperis la nedaŭra [[Lotaringio]]. La [[Oriento|orienta]] parto kongruis kun la teritorio kiu poste fariĝis [[Germanio]], kaj la [[Okcidento|okcidenta]] parto kvazaŭe kongruis kun estonta Francio. La famaj [[ĵuroj de Strasburgo]] de [[842]], traktitaj inter la nepoj de Karolo la Granda, estas krome la plej malnova akto pruvinta uzon de du malsamaj lingvoj, preter kaj antaŭ la [[Rejno]]. Tiu teksto estas do ofte prezentita kiel la fondinta akto de Francio kaj Germanio, sed ankaŭ de la [[Franca lingvo|franca]] kaj [[germana lingvo]]j. [[Dosiero:Ingres coronation charles vii.jpg|eta|maldekstre|La milita kaj morala helpo de [[Johana de Arko]] ebligis plirapidigi la finon de la [[Centjara milito]], ekzemple kun la liberigo de [[Orléans]].]] La posteuloj de Karolo, la Karolidoj, regis la estontan francan teritorion ĝis [[987]], kiam la [[duko]] [[Hugo Kapeto]] estis kronita kiel la unua oficiala [[Listo de francaj reĝoj|reĝo de Francio]]. Tio signis komenciĝon de nova dinastio, nome la [[Kapetidoj]]. La Kapetidoj progrese pligrandigis la reĝan teritorion ekde la [[Pariza Regiono]], konstante kontraŭbatalante la ambiciojn de la plej potencaj feŭdaj landsenjoroj, precipe la senjoroj de [[Anĵuo]]. Tiuj ĉi akiris vastan teritorion, kiu etendiĝis ekde [[Akvitanio]] ĝis [[Anglio]], kun reĝoj kiel [[Rikardo la 1-a (Anglio)|Rikardo la 1-a]]. Nur danke al la franca [[Batalo de Bouvines|venko de Bouvines]] en [[1214]] povis [[Filipo la 2-a (Francio)|Filipo la 2-a]] retrudi respektindan francan potencon. Post paca kaj prospera [[13-a jarcento]], la rekta kapetida dinastio abrupte formortis, kiam la tri filoj de [[Filipo la 4-a (Francio)|Filipo la 4-a]] vice reĝis kaj mortis sen reĝidoj. La nova [[Valois|domo de Valois]], proksimaj parencaroj de la Kapetidoj, estis kontestita de la [[Listo de britaj reĝoj|angla reĝo]] [[Eduardo la 3-a (Anglio)|Eduardo la 3-a]], kiu estis la nepo de Filipo la 4-a per sia patrino [[Izabelo de Francio]]: tiu malkonsento kaŭzis la longedaŭran [[Centjara milito|Centjaran Militon]], kiu daŭris ekde [[1337]] ĝis [[1453]]. La fama junulino [[Johana de Arko]], post kiam ŝi laŭdire aŭdis misterajn voĉojn, kontaktis la feblan reĝon [[Karlo la 7-a (Francio)|Karlo la 7-a]] kaj sukcesis liberigi simbolegajn urbojn kiel [[Orléans]] aŭ [[Reims]]. Kvankam ŝi finfine estis bruligita sur ŝtiparo en [[1431]], ŝia aventuro grande faciligis la finon de la milito en [[1453]]. La fino de la Centjara milito ne signifas malaperon de la grandaj feŭdaj senjoroj: la [[Burgonjo|dukoj de Burgonjo]], ekzemple [[Karlo la Brava]], defiadis la francan monarkion ĝis la fina venko de [[Ludoviko la 11-a (Francio)|Ludoviko la 11-a]] en [[1482]]. Same, la [[Bretonio|duklando Bretonio]] estis nur komplete submetita je la fino de la [[15-a jarcento]]. [[Dosiero:Louis XIV of France.jpg|eta|[[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]], la «reĝo-suno», estas ofte rigardata kiel la plej grava monarko de Francio.]] Sekve, la [[16-a jarcento]] estis ĉefe markita de la nepacigebla rivaleco inter Francio kaj la [[Habsburgoj]], precipe inter [[Francisko la 1-a (Francio)|Francisko la 1-a]] kaj la vasta imperio de [[Karlo la 5-a (imperiestro de la Sankta Romia Imperio)|Karlo la 5-a]]. Iomete poste komenciĝis la [[francaj militoj pri religio]], pro la rapida disvolviĝo de [[protestantismo]] en suda Francio. La klimakso de tiuj militoj estis la [[amasmurdo de la Sankta Bartolomeo]], kiu okazis la [[25-a de aŭgusto|25-an de aŭgusto]] [[1572]], sendube pro ordono de [[Katerino de Mediĉo]]. === Moderna epoko === {{Ĉefartikolo|Ekonomia historio de Francio|Franca Renesanco}} Post la murdo de [[Henriko la 3-a (Francio)|Henriko la 3-a]] fare de fanatika [[monaĥo]] en [[1589]], la domo de Valois formortis. La nova reĝo, [[Henriko la 4-a (Francio)|Henriko la 4-a]], estis eksprotestanto kaj li devis [[Katolikismo|katolikiĝi]] por fariĝi reĝo. Lia reĝeco markis la komenciĝon de nova [[dinastio]], nome la [[Burbonoj]]. Kun la helpo de sia fidela ministro [[Maximilien de Béthune|Sully]], Henriko la 4-a sukcesis plifortigi sian reĝlandon post la dolora periodo de la religiaj militoj. Kiam li estis murdita en [[1610]] de [[François Ravaillac]], lia filo [[Ludoviko la 13-a (Francio)|Ludoviko la 13-a]] heredis potencan kaj prosperan teritorion. Tamen Ludoviko estis relative senvola, kaj plejmulto el la politikaj aferoj estis do fakte traktitaj de lia potencega ĉefministro, la [[Armand Jean du Plessis de Richelieu|kardinalo Richelieu]], kiu sukcese kvietigis la plej tumultemajn senjorojn. La filo de Ludoviko la 13-a, [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]], fariĝis reĝo de Francio en [[1643]], sed lia patrino [[Anno de Aŭstrio]] regadis ĝis la [[7-a de septembro]] [[1651]], kiam la francaj instancoj agnoskis, ke la reĝo estis nun sufiĉe aĝa por ekregi. La reĝeco de Ludoviko la 14-a estis kaj glora kaj malfacila periodo por Francio. La multaj militoj ordonitaj de tiu ĉiopova monarko, ekzemple la [[Sukceda Milito de Hispanio]] ([[1701]]-[[1714]]), ja ebligis grandege plifortigi la francan influon en [[Eŭropo]] per la gajno de novaj teritorioj ĉe la [[Pireneoj]], la [[Rejno]] aŭ ĉe [[Nordo-Kaleza Markolo]]. Plie, Ludoviko la 14-a definitive submetis la francan nobelaron kaj kunvenigis ĝin en la nova [[kastelo de Versajlo]], kie li povis efike prigardi ĝin. Tamen, la grandiozeco de la reĝa kortego forte kontrastis kun la mizereco de la loĝantaro. La francoj estis do iel malpezigitaj, kiam [[Ludoviko la 15-a (Francio)|Ludoviko la 15-a]], pranepo de la antaŭulo, ricevis la kronon en [[1715]]. Malgraŭ katastrofaj malsukcesoj alilande, ekzemple kun la perdo de la francaj kolonioj en [[Kanado]] kaj [[Hindio]] post la [[Sepjara milito]] ([[1756]]-[[1763]]), la reĝado de Ludoviko la 15-a estis precipe prestiĝa kulture kaj beletre, danke al kelkaj spritegaj pensuloj kiel [[Voltaire]], [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]], [[Montesquieu]], [[Denis Diderot|Diderot]] kaj [[Jean le Rond d'Alembert|d'Alembert]]. Ĉiuj tiuj [[Filozofio|filozofoj]] havis gravan influon sur la ĉefideologioj de la [[Franca Revolucio]]. === Franca Revolucio kaj 19-a jarcento === {{Ĉefartikolo|Franca revolucio de 1789}} [[Dosiero:Prise de la Bastille.jpg|eta|maldekstra|250px|La [[14-a de julio|14-an de julio]] [[1789]] okazis la [[okupo de la fortreso Bastille]] fare de la [[Parizo|pariza]] popolo. Tiel komenciĝis la [[Franca Revolucio]].]] Okaze de la fama [[okupo de la fortreso Bastille|popola atako kontraŭ la malliberejo Bastille]] komenciĝis la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]] la [[14-a de julio|14-an de julio]] [[1789]]. La [[Deklaro de la Rajtoj de Homo kaj Civitano]], skribita je la [[23-a de aŭgusto]] [[1789]], asertis striktan juran egalecon inter ĉiuj francoj. Malgraŭ la fondo de nova, parlamenta [[monarkio]] en [[1791]], la politika reĝimo radikaliĝis kaj la [[Unua Respubliko de Francio|Unua Respubliko]] estis establita la [[21-a de septembro|21-an de septembro]] [[1792]]: la [[Listo de francaj reĝoj|reĝo]] [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]] devis rezigni siajn privilegiojn, kaj li estis fine [[Gilotino|gilotinita]] la [[21-a de januaro|21-an de januaro]] [[1793]]. [[Dosiero:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|eta|''Libereco gvidanta la popolon'' pentrita de [[Eugène Delacroix]], en [[1833]]. Tiu pentraĵo solene reprezentas la [[Franca revolucio de 1830|francan revolucion de 1830]].]] [[Dosiero:Sonnet Nouvelle carte complete illustree 06301312.jpg|eta|maldekstre|Mapo de Francio kun ĝiaj kolonioj. ([[1885]])]] [[Napoléon Bonaparte]], unue militista heroo, ekregis la junan Respublikon en [[1799]] kiam li fariĝis Unua Konsulo. Napoléon, danke al siaj elstaraj talentoj, estis kronita imperiestro de la nova [[Unua Franca Imperio|Franca Imperio]] la [[2-a de decembro|2-an de decembro]] [[1804]]. Sekve, per serio da aŭdacaj militoj, la timinda imperia armeo konkeris aŭ venkis multajn [[Eŭropo|eŭropajn landojn]] inkluzive de [[Nederlando]], [[Prusio]], [[Aŭstrio]] kaj [[Napolo]], kaj enoficigis parencojn de la imperiestro en la okupitaj teritorioj. Post la [[batalo de Waterloo]] kaj la fina malvenko de Napoléon, la [[Viena kongreso|Viena kongreso de 1815]] aranĝis la restarigon de la [[Burbonoj|burbona monarkio]] kun reĝo [[Ludoviko la 18-a (Francio)|Ludoviko la 18-a]]. Kvankam nova [[Franca revolucio de 1830|franca revolucio en 1830]] eksigis severan reĝon [[Karlo la 10-a (Francio)|Karlo la 10-a]], la monarkia reĝimo postvivis kaj nur finfine malaperis pro la [[franca revolucio de 1848]], kiam la [[Dua Respubliko (Francio)|Dua Respubliko]] anstataŭis la lastan francan reĝon [[Ludoviko-Filipo (Francio)|Ludoviko-Filipo]]. Tamen, tiu nova Respubliko estis nedaŭra: ĝi finiĝis en [[1852]] kiam [[Louis-Napoléon Bonaparte]], nevo de la iama imperiestro, organizis per [[puĉo]] la fondon de la [[Dua Franca Imperio|Dua Imperio]], kaj tiel fariĝis [[Napoleono la 3-a]]. Tiu reĝimo, kvankam iom premema, estas tute nekomparebla kun la Unua Imperio: la Dua Imperio estis ne militema, kaj efike faciligis la [[industria revolucio|duan industrian revolucion]] en Francio. Napoléon la 3-a falis pro katastrofa [[Franca-Prusa Milito|milito kontraŭ Prusio]] en [[1870]], kaj la [[Tria Respubliko (Francio)|Tria Respubliko]] estis fondita en [[1871]]. === 20-a jarcento === [[Dosiero:Du triopaj aliancoj en Eŭropo de 1914.svg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|la du triopaj aliancoj en Eŭropo de 1914}}]] La Tria Respubliko estas grava, «bela epoko» (''Belle Époque'') por Francio. Danke al pluraj liberpensaj [[Konsiliprezidento (Francio)|konsiliprezidentoj]] kiel [[Jules Ferry]], [[Léon Gambetta]] aŭ [[Pierre Waldeck-Rousseau]], la sinsekvaj registaroj agnoskis fundamentajn rajtojn, ekzemple la kunvenan ([[30-a de junio]] [[1881]]), [[Gazetaro|gazetaran]] ([[29-a de julio]] [[1884]]), [[Sindikato|sindikatan]] ([[21-a de marto]] [[1884]]) kaj [[Asocio|asocian]] ([[1-a de julio]] [[1901]]) liberecojn. Francaj regimentoj krome ekokupis kaj ekadministris vastan [[Koloniismo|kolonian imperion]] en okcidenta [[Afriko]] aŭ [[Hindoĉinio]]. Kvankam Francio estis finfine unu el la venkintoj de la [[Unua mondmilito|Unua]] kaj [[Dua Mondmilito]]j, la lando kaj la popolo grandege suferis pro la bataloj. La [[Batalo de Francio]], konata ankaŭ kiel Falo de Francio, estis la invado de Francio kaj de la Malaltaj Landoj dum la [[Dua Mondmilito]] fare de [[Nazia Germanio]]. En la ses semajnoj el 10a de Majo 1940, Germanaj fortoj venkis super fortojn de Aliancanoj pere de mov-operacoj kaj konkeris Francion, Belgion, Luksemburgion kaj Nederlandon, metante finon al la teraj operacioj en la Okcidenta Fronto ĝis la 6a de Junio 1944. Italio eniris en la militon la 10an de Junio 1940 kaj invadis Francion tra la Alpoj. La [[armistico de la 22a de Junio 1940]] estas la nomo de interkonsento por batalĉeso inter la aŭtoritatoj de la germana Tria Regno kaj la reprezentantoj de la franca registaro de la marŝalo Pétain. Dum la [[Germanio|germana]] [[Okupacio de Francio|okupaciado de norda Francio]] ([[1940]]-[[1944]]), la sudorientaj teritorioj estis regitaj de [[Philippe Pétain|marŝalo Philippe Pétain]], kiu starigis la famaĉan, germanfavoran [[reĝimo de Vichy|reĝimon de Vichy]], tiel foriginte la Trian Respublikon. [[Dosiero:De Gaulle-OWI.jpg|eta|[[Charles de Gaulle]] (ĉ. [[1942]]).]] Post la [[Operaco Overlord|alianca elŝipigo ĉe Normandio]] je la [[6-a de junio]] [[1944]], la franca teritorio estis progresive liberigita kaj konfidita al la «Provizora Registaro» de [[Charles de Gaulle|generalo de Gaulle]]. Nur post du [[referendumo]]j kaj ardaj debatoj akordiĝis la francoj pri nova politika sistemo, la [[Kvara Respubliko (Francio)|Kvara Respubliko]], kiu oficiale validiĝis la [[27-a de oktobro|27-an de oktobro]] [[1946]]. Tiu nova, tre parlamenta reĝimo aperis tamen tute ne adaptita al la sinsekvaj senkoloniigaj krizoj tra la franca kolonia imperio, precipe la [[Unua Hindoĉina Milito|Hindoĉina Milito]] ([[1945]]-[[1954]]) kaj la [[Alĝeria Milito de Sendependeco]] ([[1954]]-[[1962]]). Tial generalo de Gaulle, kun la helpo de [[Michel Debré]], fondis la pli prezidentan [[Kvina Respubliko (Francio)|Kvinan Respublikon]] la [[4-a de oktobro|4-an de oktobro]] [[1958]], ankaŭ fariĝinta la unua [[Prezidento de la Respubliko (Francio)|prezidento]] de tiu nova reĝimo. La sinsekvaj prezidentoj de la Kvina Respubliko ([[Georges Pompidou]], [[Valéry Giscard d'Estaing]], [[François Mitterrand]], [[Jacques Chirac]], [[Nicolas Sarkozy]], [[François Hollande]] kaj nuntempa [[Emmanuel Macron]]) dediĉis siajn penojn al la franca-germana reamikigo por plifaciligi la konstruon de forta, politika [[Eŭropa Unio]]. == Heraldiko kaj aliaj simboloj == Kvankam tio povas surprizi, Francio, lando kie verŝajne troviĝas la plej granda nombro da [[blazono]]j, ne plu havas oficialan heraldikaĵon. Ĝia nura oficiala [[simbolo]] estas (laŭ artikolo 2a de la konstitucio de la [[4a de oktobro]] [[1958]]) ĝia "blua, blanka, ruĝa" [[Flago de Francio|flago]], sed kiu ne konsistigas respondan blazonon (kiu blazoniĝus: trionigita palise el lazuro, arĝento kaj gorĝo.) Historie, la blazono de Francio estis tiu de la francaj reĝoj, ''el lazuro semita de lilioj el oro'' ekde [[Klodvigo la 1-a]], (sed certigita nur de 1211) "reduktita" en la jaro 1375 al ''el lazuro kun tri lilioj el oro''. La [[Franca revolucio de 1789]], malblazonema, forgesigis tiun heraldikaĵon kaj iniciatis la trikoloran flagon. La Unua Imperio reaktualigis heraldikon, kaj [[Napoleono la 1-a]] redonis blazonon al Francio, kun [[aglo]] kiel ĉefa bildo – memore al la Romia Imperio – dum lia nepo, [[Napoleono la 3-a]], pligravigis la abelojn por la Dua Imperio. Fine de Dua Imperio en 1870, Francio oficiale [[Emblemo de Francio|ne plu havas blazonon]]. En la jaro 1912, duonoficialiĝis kreaĵo de la skulptisto Jules-Clément Chaplain. Tiu bildo pluvivis kiel simbolo de la Franca Respubliko danke al peto de [[Unuiĝintaj Nacioj]] en la jaro 1953, kiu deziris ornami la kunvensalonon per paneloj kun la oficialaj insignoj de ĉiuj ŝtat-membroj. Oni petis la artiston Robert Louis zorgi pri tio, kiu nur iom plibonigis la bildon de Chaplain. Tiu ĉi bildo plu vivas kiel simbolo de la Franca Respubliko nur sur la kovrilpaĝo de la francaj pasportoj. Multajn pli malpli fantaziajn bildojn oni proponis, sed ĝis nun restas la demando: "kiun blazonon por Francio?" [[Dosiero:Metropolitan France.svg|lang=eo|eta|maldekstra|{{centre|Mapo de la [[ĉeflanda Francio]]}}]] == Administraciaj subdividoj == === Ordinara strukturo === {{Ĉefartikolo|Regionoj de Francio|Departementoj de Francio|Transmaraj departementoj (Francio)|Komunumoj de Francio}} [[Dosiero:Régions de France 2016.svg|eta|La 13 regionoj de metropola Francio]] [[Dosiero:France maximale 2016.svg|eta|La departementoj de Francio]] Francio enhavas entute 18 [[Francaj regionoj|administraciajn regionojn]] ({{Lang-fr|Régions}}): 13 troviĝas en [[ĉeflanda Francio|kontinenta Francio]] kaj 5 estas [[Transmaraj regionoj (Francio)|transmaraj regionoj]] (''Régions d'Outre-Mer'' aŭ ''ROM''): [[Gvadelupo]], [[Martiniko]], [[Reunio]], [[Franca Gujano]] kaj [[Majoto]]. Finfine [[Korsiko]], kvankam ĝi konformiĝas al escepta, pli aŭtonoma statuto (ekzemple kun insula asembleo), estas ankaŭ rigardata kiel regiono. La regionoj de metropola Francio, do je la nombro de 13, estas:<br /> [[Grand Est]] (Grand Est), [[Nova Akvitanio]] (Nouvelle-Aquitaine), [[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]] (Auvergne-Rhône-Alpes), [[Burgonjo-Franĉkonteo]] (Bourgogne-Franche-Comté), [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] (Bretagne), [[Centro-Valo de Luaro]] (Centre-Val de Loire), [[Korsiko]] (Corse), [[Francilio]] (Île-de-France), [[Okcitanio (franca regiono)|Okcitanio]] (Occitanie), [[Hauts-de-France]] (Hauts-de-France), [[Normandio]] (Normandie), [[Luarlandoj]] (Pays de la Loire), [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] (Provence-Alpes-Côte d'Azur). La regionoj estas sube dividitaj en 101 [[Francaj departementoj|departementoj]] (''Départements''), plejofte numeritaj laŭalfabete. Ĉiu regiono enhavas almenaŭ du departementojn, escepte de la kvin transmaraj regionoj kiu enhavas nur unu, samnoman departementon (''Départements d'Outre-Mer'' aŭ ''DOM''): [[referendumo]] okazis en [[decembro]] [[2003]] pri la forigo de tiu malgracia, dukapa DOM/ROM sistemo, sed la propono estis malakceptita de la transmaraj balotantoj. La departementoj estas krome subdividitaj en 342 [[arondismento]]j (''Arrondissements'') kaj en 4035 [[kantono]]j (''Cantons''). Laste sed ne balaste, la [[Komunumoj de Francio|36.682 komunumoj]] konsistigas la plej multnombrajn kaj la plej bazajn administraciajn dividojn. Male de la arondismentoj aŭ de la kantonoj, kiuj nur havas formalajn administraciajn funkciojn, la regionoj, departementoj kaj komunumoj ĉiuj posedas lokajn asembleojn: la [[Regiona Konsilio (Francio)|Regiona Konsilio]] (''Conseil régional'') ĉe la regiono, la [[Departementa Konsilio (Francio)|Departementa Konsilio]] (''Conseil départemental'') ĉe la departemento kaj la [[Municipa konsilio (Francio)|municipa konsilio]] (''Conseil municipal'') ĉe la komunumo. La kongruaj lokaj ekzekutivoj estas respektive la prezidento de la Regiona Konsilio, la prezidento de la Departementa Konsilio kaj la [[urbestro]]. La ŝtataj interesoj estas finfine reprezentataj kaj defendataj de la [[regiona prefekto]] ĉe ĉiu regiono, de la [[prefekto]] ĉe ĉiu departemento kaj de la [[subprefekto]] ĉe ĉiu arondismento. Ekde [[1982]], ampleksa sencentralizo de iamaj ŝtataj prerogativoj grandege plivastigis la potencon de la lokaj instancoj. Regionoj, ekzemple, ĉefe prizorgas [[Ekonomio|ekonomian disvolviĝon]], profesian formadon aŭ [[turismo]]n. La departementoj estas komisiitaj de plejmulto el la sociaj financhelpoj, kaj la komunumoj havas respondecon por la kreaĵo kaj la subtenado de la lokaj, bazaj servoj. Foje oni konsideras pli kulture ol administracie apartajn areojn kiel Norda Francio, [[Suda Francio]] ktp. === Esceptaj transmaraj statusoj === {{Ĉefartikolo|Transmaraj kolektivoj (Francio)}} [[Dosiero:Outre-mer en.png|eta|Tiu mapo montras ĉiujn francajn transmarajn teritoriojn.]] Ekzistas ankaŭ aliaj transmaraj teritorioj, kiuj estas nek [[Francaj departementoj|departementoj]] nek [[Francaj regionoj|regionoj]], sed konformiĝas al esceptaj statutoj. Ekde [[Franca konstitucio de 1958|konstitucia revizio]] en [[2003]], oni povas klasifiki ilin laŭ tri kategorioj: * La tri [[Transmaraj kolektivoj (Francio)|transmaraj kolektivoj]] (''Collectivités d'outre-mer'' aŭ ''COM'') estas teritorioj, kies statutoj estas pli aŭtonomaj ol la norma [[Transmaraj departementoj (Francio)|DOM/ROM]] reĝimo. Resume, ĉiu kolektivo rajtas adapti naciajn regulojn al la lokaj kondiĉoj. Tiun grupon formas [[Sankta-Piero kaj Mikelono]], [[Franca Polinezio]], [[Valiso kaj Futuno]]. * La senhomaj teritorioj, kompreneble, bezonas nenian lokan sistemon. Ili estas administritaj rekte ekde [[Parizo]]. Tio inkludas etan [[Klipertono]]n, kelkajn insuletojn de la [[Hinda Oceano]] kiel [[Bassas da India]] aŭ [[Eŭropinsulo]], sed ankaŭ la [[Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj|Francajn Sudajn kaj Antarktajn Teritoriojn]] (''Terres Australes et Antarctiques Françaises'' aŭ ''TAAF''). * Fine, [[Nov-Kaledonio]] konstituas tute apartan kategorion: ekde la interkonsento de [[Noumeo]] ([[1998]]), la Nov-Kaledonianoj profitas el esceptegaj reguloj kiel lokala civitaneco aŭ lokaj leĝoj. [[Referendumo]] pri la estonto de la insulo okazos normale ĉirkaŭ 2013. === Lingvoj en Francio === {{Ĉefartikolo|Lingvoj en Francio}} [[Dosiero:Langues de la France eo.svg|eta|Lingvoj kaj dialektoj iam parolataj en Francio]] [[Dosiero:Kp163-lingva-politiko-en-francio.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri la lingva politiko en Francio]] En Francio sole la [[franca lingvo]], internacia lingvo ekde la 17-a jarcento, estas oficiala, sed en la lando la popolo parolis diversajn lingvojn kiuj pli malpli tendencis malaperi ekde kiam la franca fariĝis la [[oficiala lingvo]] post la [[Regularo de Villers-Cotterêts]] en 1539, kaj precipe dum la 20a jarcento pro trudo de la franca en la lernejoj, hegemonio de la franca en la amas-komunikiloj, fakta malpermeso de la “regionaj” lingvoj kaj diversaj sociaj fenomenoj (kiaj ekzemple: hontigo, malsupera sento). Nun laŭ la regionoj la dialektoj kaj lingvoj estas malaperintaj aŭ malaperantaj, komprenataj de nur parto de la loĝantaro kaj parolata de ankoraŭ pli malgranda parto, precipe maljunuloj. En ĉiuj regionoj estas movadoj kiuj penas por pluvivigi la regionajn lingvojn. == Politiko == {{Ĉefartikolo|Kvina Respubliko (Francio)|Franca konstitucio de 1958|Ministraroj de Francio}} [[Dosiero:Emmanuel Macron during his meeting with Vladimir Putin, June 2017.jpg|eta|[[Prezidento de la Respubliko (Francio)|Prezidento de la Respubliko]] [[Emmanuel Macron]] ([[2017]] - [[2027]])]] La nuna [[Franca konstitucio de 1958|franca konstitucio]], kiu fondas la [[Kvina Respubliko (Francio)|Kvinan Respublikon]], estis aprobita per [[referendumo]] la [[28-a de septembro|28-an de septembro]] [[1958]]. Tiu teksto estas la fundamento de la hodiaŭa franca [[Juro|jura]] sistemo, kaj baziĝas interalie sur la [[Deklaro de la Rajtoj de Homo kaj Civitano]] de [[1789]]. Kaŭze de la multaj problemoj de la antaŭa, tre parlamenta [[Kvara Respubliko (Francio)|Kvara Respubliko]], la konstitucio de 1958 ĉefe plifortigas la ekzekutivon kompare kun la [[Parlamento]]. Laŭ la konstitucio, la [[Prezidento de la Respubliko (Francio)|Prezidento de la Franca Respubliko]] (''Président de la République'') estas balotita rekte per universala voĉdono por kvinjara (antaŭe sepjara) mandato. La 5-a artikolo konfidas al la Prezidento ĝeneralan arbitracian potencon por asekuri la respekton de la konstitucio kaj la regulan, senhaltan funkciadon de la oficialaj instancoj. La Prezidento nomumas la ĉefministron, prezidas la ĉiusemajnan registaran konsilion, komandas la [[Militisto|militistaron]] de la [[Francaj Armitaj Fortoj]] kaj prizorgas internaciajn [[traktato]]jn. Li plie rajtas disigi la Nacian Asembleon, iniciati [[referendumo]]jn aŭ eĉ alproprigi al si esceptajn potencojn en okazo de serioza krizo. La Prezidento loĝas ĉe [[Palaco Elizeo]]. La [[Ĉefministro (Francio)|ĉefministro]] (''Premier ministre'') estas elektita de la Prezidento, devige laŭ la politika plimulto ĉe la Parlamento: povas do okazi, ke la Prezidento devu nomumi iun el malsama [[Partio (politiko)|politika partio]]. Tia situacio estas relative ofta, ekzemple kun Prezidento [[Jacques Chirac]] kaj ĉefministro [[Lionel Jospin]] ekde la asemblea disigo de [[1997]] ĝis [[2002]]. Tio estas ironie kromnomita «kunloĝeco» (''cohabitation'') de la Francoj. La precipa tasko de la ĉefministro rilatas al la direktado de la [[registaro]]: li, akorde kun la Prezidento, devas nomumi la [[ministro]]jn kaj sekve kunordigi la registaran agadon. La ĉefministro, ĝis la Kvara Respubliko, estis anstataŭe nomita «[[Konsiliprezidento (Francio)|Konsiliprezidento]]». Li loĝas ĉe [[Hotelo Matignon]]. [[Dosiero:Kvina Respubliko.png|eta|dekstre|Skemo de la politika sistemo de la [[Kvina Respubliko (Francio)|Kvina Respubliko]].]] === Registaro === [[demokratio|Demokratia]] parlamenta reĝimo—duĉambra parlamento (Nacia Asembleo kaj Senato) kaj "dukapa" ekzekutivo ([[Prezidento de la Respubliko (Francio)|Prezidento de la Respubliko]] kaj Ĉefministro). Multe de la ĉefuloj venas de ENA (Nacia Lernejo pri Administrado) -- la ''énarques'' ([[enarkoj]]). ===Datumoj=== * Sendependiĝo: 486—unuigita de Reĝo [[Klodvigo la 1-a]], dek jarojn post la disfalo de [[Romio]]. * Organizoj: [[UNO]] ([[1945]]), [[NATO]] ([[1949]]), [[EU]] ([[1950]]). * [[Konstitucio]]: adoptita de la franca popolo per referendumo la 28-an de septembro [[1958]], promulgita la 4-an de oktobro [[1958]]—ĝi estigis la nuna Franca Respubliko Kvina. * Nacia Himno: [[La Marseljezo]] * [[Korupteco]]: 6,7 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2000) == Loĝantaro == En Francio ĉirkaŭ 76% de la loĝantaro vivas en [[urbo]]j. La kresko de la loĝantaro estis taksata je 0,38%, kio konsistas el la naskokvanto de 1,227% de la tuta loĝantaro, aldona migra kvanto de 0,066% kaj subtrahita mortokvanto de 0,914%. Ĉirkaŭ 0,451% de francaj beboj mortis, dum la kutima kvanto da beboj naskitaj por virino estas 1,75 (do preskaŭ 2). La meza [[vivodaŭro]] estas 78,76 jaroj, dum viroj averaĝe havas 74,85 jarojn antaŭmorte kaj virinoj 82,89 jarojn.<ref>Ĉi-ĉiuj nombroj estas taksataj valoroj por la jaro 2000.</ref> La plej multhomaj etnoj en Francio estas la franca (''keltolatina''), ĝermana, slava, araba, hindoĉina, eŭska kaj kataluna. Entute, 33% de la francoj estas [[Ateismo|ateistoj]], dum 90% de la kredantaj francoj apartenas (almenaŭ oficiale) al la [[katolikismo]], 2% al [[protestantismo]], po 1% al [[judismo]] kaj 6% al [[islamo]] kaj aliaj religioj. La franca lingvo estas parolata de 100% de la popolo. Minoritataj lingvoj kun pli ol 500 000 parolantoj estas la [[okcitana lingvo|okcitana]], la [[germana lingvo|germana]], la [[araba lingvo|araba]], la [[itala lingvo|itala]], la [[portugala lingvo|portugala]], la [[berbera lingvo|berbera]], la [[bretona lingvo|bretona]] kaj la [[kataluna lingvo|kataluna]]. Ĉirkaŭ 99% de la loĝantaro (99% de la viroj kaj ankaŭ 99% de la virinoj) estas legopovigitaj kaj do kapablas legi (kaj skribi).<ref>Laŭ takso de 1980.</ref> == Kulturo == {{Ĉefartikolo|Franca kulturo}} [[Dosiero:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|eta|La [[majstroverko]] de [[Eugène Delacroix]] nome ''[[La Liberté guidant le peuple]]'', laŭ la stilo de la [[romantikismo]], bildigas la historian epizodon de la [[Franca revolucio de 1830]], kaj iĝis [[simbolo]] de la Franca Respubliko asociante sian [[kulturo]]n al unu de la ideoj de ĝia moto: «[[Liberté, Égalité, Fraternité]]».]] La '''kulturo de Francio''' kaj de la franca popolo estis formita per [[geografio]], per profundaj [[Historio|historiaj okazaĵoj]], kaj de eksterlandaj kaj internaj fortoj kaj grupoj. Francio, kaj aparte [[Parizo]], ludis gravan rolon kiel centro de alta kulturo ekde la [[17-a jarcento]], plej elstare por [[Eŭropo]], kaj de la [[19-a jarcento]] por la tuta mondo. De la fino de la 19-a jarcento, Francio ankaŭ ludis gravan rolon en [[kino]], [[modo]] kaj [[Franca kuirarto|kuirarto]]. La graveco de franca kulturo kreskis kaj malkreskis dum la jarcentoj, depende de ĝia ekonomia, politika kaj armea graveco. Kulturo de Francio hodiaŭ estas markita kaj per grandaj regionaj kaj sociekonomikaj diferencoj kaj de fortaj unuigaj tendencoj. Kiel parto de ilia kuirarto, ranoj kaj malgrandaj ronĝuloj (hamstroj, kobajoj, ktp.) estas konsideritaj kiel [[bongustaĵo]]j. == Ekonomio == {{Ĉefartikolo|Ekonomia historio de Francio}} La franca ekonomio estas miksa [[merkata ekonomio]], kie la [[privata sektoro]] estas granda<small>,</small> sed la registaro ankaŭ havas gravan parton en la ekonomio. Francio estas unu el la plej fortaj ekonomioj en la mondo, kaj estas membro de la Organizo de Industriigitaj Landoj, [[G7]]. Tra la jaroj, la franca registaro privatigis multajn kompaniojn, parte aŭ plene, kiel [[Air France]], [[France Telecom]], [[Renault]] kaj pli. Iuj el la plej grandaj kompanioj en la mondo estas francaj, kiel [[Airbus]], Renault, [[Peugeot]], [[Citroën]], Orange (France Telecom) kaj pli. Kiel la plej vizitata lando en la mondo, Francio estas la turisma superpotenco de la mondo, kun 89 milionoj da eksterlandaj turistoj en 2017, el kiuj plej multaj vizitis la [[Lazura Marbordo|francan rivieron]], la [[Francaj Alpoj|francajn alpojn]], Parizon kaj la [[Alzaco]]n. Ekde la elekto de [[Emmanuel Macron]] al la prezidanteco de Francio, Francio lanĉis multajn ekonomiajn reformojn por pliigi [[konkurenco]]n, kaj antaŭ 2022 la kompania imposto estas planita malpliiĝi de 35% en 2017 al nur 22% en 2022.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html The World Factbook — Centra Sekreta Servo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181224211127/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html |date=2018-12-24 }}, www.cia.gov (en la angla)</ref>. Restas ĝenerale peza fiska medio<ref>[https://www.eulerhermes.com/en_global/economic-research/country-reports/France.html Country profile: France] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220319074423/https://www.eulerhermes.com/en_global/economic-research/country-reports/France.html |date=2022-03-19 }}, Euler Hermes</ref>. Ekonomio: 334 Gd ([[1998]], takso) * Por kapo: 5,63 kd ([[1998]], takso) * Kreskanta procento: 2,7% ([[1999]], takso) * [[Inflacio]]: 0,5% ([[1999]]) * Senokupa: 11% ([[1999]], takso) * Registara buĝeto: 131,8 Gd ([[1999]], takso) * [[Valuto]]: [[eŭro]] EUR (= 100 cendoj) == Esperanto en Francio == {{Ĉefartikolo|Esperanto-movado (Francio)}} En Francio Esperanto havas specialan tradicion, ĉar en la franca urbeto [[Boulogne-sur-Mer]] okazis la [[UK 1905|1-a Universala Kongreso de Esperanto]] en la jaro [[UK 1905|1905]]. En la biografio de [[L. L. Zamenhof]] skribita de [[Edmond Privat]], la kongreso estas detale priskribita.<ref>[http://www.gutenberg.org/files/26359/26359-h/26359-h.htm Vivo de Zamenhof], Edmond Privat, 1920. Projekto Gutenberg.</ref> Aliaj UK-oj en Francio okazis en [[UK 1914|1914]] – tiu kongreso estis antaŭkomence finigita pro la eksplodo de la [[Unua Mondmilito]] –, en [[UK 1932|1932]], [[UK 1950|1950]] (ĉiuj tri en [[Parizo]]), [[UK 1957|1957]] ([[Marsejlo]]), [[UK 1998|1998]] ([[Montpellier]]) kaj [[UK 2015|2015]] ([[Lille]]). == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Franca revolucio de 1789]], [[Francaj revolucioj]] * [[1790]] * [[1789]] * [[Franca lingvo]] * [[Ludoviko la 16-a (Francio)]] * [[Listo de imperiestroj de la Francoj]] * [[Alzaco-Loreno]] * [[Eiffel-Turo]] * [[Alpoj]] * [[Tahitio]] * [[Laguno]] * [[Marianne]] * [[Franca Polinezio]] * [[Honora Legio]] * [[Franca kuirarto]] * [[Flago de Francio]] * [[Listo de francaj reĝoj]] * [[Konsiliprezidento (Francio)|Franca Konsiliprezidento]] * [[Ĉefministro (Francio)|Franca Ĉefministro]] * [[Prezidento de la Respubliko (Francio)|Prezidanto de la Franca Respubliko]] * [[ISO 3166-2:FR]] {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj |commons=France |n=Kategorio:Francujo |q=Francio |s=Kategorio:Francujo |ReVo=franci1}} * {{eo}} {{ueavikio|Francujo|{{paĝonomo}}}} * {{PlurajLingvokodoj|de|en|es|fr}} [http://www.premier-ministre.gouv.fr/ Retejo de la Ĉefministro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030327021241/http://www.premier-ministre.gouv.fr/ |date=2003-03-27 }} * {{PlurajLingvokodoj|de|en|fr}} [https://www.elysee.fr/ Retejo de la Prezidento] * {{PlurajLingvokodoj|de|en|es|fr}} [http://www.service-public.fr/ Francaj publikaj servoj] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/france/ Francio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220316080837/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/france/ |date=2022-03-16 }} en [[Monda faktolibro de CIA]] * [http://www.heraldique-europeenne.org/Regions/France/Provinces_France_0.htm Blazonoj de ĉiuj francaj regionoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050405191331/http://www.heraldique-europeenne.org/Regions/France/Provinces_France_0.htm |date=2005-04-05 }} * {{de}} [http://www.vifarom.de Virtuelle Fachbibliothek Romanischer Kulturkreis - Vifarom]'', reta faka biblioteko pri latinidaj kulturoj, precipe franca kaj itala {{Leginda}} {{ADLS|2006|20}} {{Membroŝtatoj de la Eŭropa Unio}} {{G7-Ŝtatoj}} {{G20-Ŝtatoj}} {{NATO}} {{Ŝtatoj en Eŭropo}} {{Navigilo Francio}} {{Havenda artikolo|Francio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francio| ]] [[Kategorio:Ŝtatoj de la Eŭropa Unio]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1958]] [[Kategorio:Membroj de la Nordatlantika Traktat-Organizo]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Francio]] bhfhmyu8phr2sw6s9jamkoyd47mle7l Funkcio (matematiko) 0 1227 9372380 9323879 2026-05-13T21:08:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372380 wikitext text/x-wiki {{prisupre|pri=funkcio en matematiko|parto de programo|Subprogramo}} {{Informkesto organizaĵo}} {| class="infobox" {{Matematikaj funkcioj}} En [[matematiko]], funkcio estas [[Duvalenta rilato|duvalenta]] [[Rilato (matematiko)|rilato]], kiu rilatigas al membroj de unu aro po ne pli ol unu elemento el alia (aŭ la sama) aro. [[Dosiero:Partial function.svg|eta|Ne ĉiu '''funkcio''' nepre estas '''ĉie difinita''': '''[[parta funkcio]]''' kun [[fonta aro]] X={1,2,3}, [[cela aro]] Y={a,b,c,d}, [[argumentaro]] {2,3} kaj [[bildaro]] {c,d}]] [[Dosiero:Total function.svg|eta|'''Funkcio''', kiu estas nek [[disĵeta]], nek [[surĵeta]]: '''[[Ĉie difinita funkcio]]''' kun [[fonta aro]] X={1,2,3}, [[cela aro]] Y={a,b,c,d}, [[argumentaro]] {1,2,3} kaj [[bildaro]] {c,d}]] [[Dosiero:NotMap1.png|eta|Tio ĉi ne estas funkcio.]] [[Dosiero:Function_color_example_3.svg|eta|'''[[Ĉie difinita funkcio]]''', kiu rilatigas figuron al ties koloro]] Ĉi tio estas tre ĝenerala koncepto aperanta en ĉiuj areoj de matematiko kaj aliaj sciencoj. La funkcio estas uzata, interalie, kiel ilo por esprimi interdependecon (situacio, en kiu du [[Variablo|variabloj]] estas interdependaj) kaj, kiel tia, permesas formalan prezenton de la naturo de interdependeco inter malsamaj grandoj en la kampoj de [[scienco]], [[Inĝenierarto|inĝenierado]] kaj [[ekonomiko]]. == Formalaj difinoj == ''X'' kaj ''Y'' estu [[aro (matematiko)|aroj]]. Oni diras, ke '''funkcio''' ''f'' ĵetas ''X'' al ''Y'', simbole : <math>f: X\to Y</math> se ''f'' estas tia [[duargumenta rilato|rilato]] super <math>X\times Y</math>, ke por ĉiu <math>x\in X</math> en ''f'' ekzistas ne pli ol unu duopo <math>(x, y)\in f</math>; en tia okazo oni skribas <math>y=f(x)</math>. La aron ''X'' oni nomas la '''[[fonta aro]]'''; la aron ''Y'', la '''[[cela aro]]''', simbole iam ''E(f)''. La aron de ĉiuj valoroj de funkcio ''f'' oni nomas ĝia '''[[bildaro]]''', simbole iam ''Im(f)'' (mallongigo de la anglalingva vorto ''image''), kaj la aron de ĉiuj ''x'' en ''X'', por kiuj ''f'' estas difinita, oni nomas ĝia '''malbildo''' aŭ '''[[argumentaro]]''', simbole iam ''Dom(f)'' aŭ ''D(f)'' (mallongigo de la samsenca anglalingva termino ''domain''). == Funkcioj ĉieaj kaj partaj == Kutime (sed ne ĉiam) la malbildo de funkcio <math>f: X\to Y</math> koincidas kun la tuta aro X, t.e. ĝia malbildo koincidas kun ĝia fonta aro. Tia funkcio nomiĝas '''[[Ĉie difinita funkcio|ĉie difinita]]''', '''totala''' aŭ '''ĉiea'''. En kuntekstoj, kie oni konsideras funkciojn ne nepre ĉie difinitajn, oni ofte uzas la terminon '''[[Parta funkcio|partaj funkcioj]]''' por klare atentigi, ke oni ne supozu, ke ĉiuj funkcioj en la koncerna diskurso nepre estas totalaj, kiel ofte okazas. Multaj klasoj de funkcioj kutimaj en matematika praktiko enhavas partajn funkciojn. Tipa grava ekzemplo estas la klaso de [[Racionala funkcio|racionalaj funkcioj]]. Aliflanke, en matematikaj tekstoj la aŭtoroj (ofte sen eksplicita atentigo) uzas la terminon "funkcio" jen en la senco ''[[ĉie difinita funkcio]]'', jen en la senco ''funkcio ne nepre ĉie difinita''. En ĉiu konkreta kunteksto la leganto devas konscii pri tio, kiun sencon adoptis la aŭtoro, eĉ se tio ne estas eksplicite klarigite. == Terminuzo == Oni tradicie uzas la terminon ''funkcio'', se la aroj ''X'' kaj ''Y'' estas nombraj; en okazoj pli ĝeneralaj oni fojfoje uzas ankaŭ la terminojn '''ĵeto''', '''transformo''' aŭ '''bildigo'''. Speciale kiam ''X'' = ''Y'', oni ofte nomas funkcion '''transformo'''. == Variabloj == La notacion ''y = f(x)'' oni nomas '''funkcia notacio''', en kiu ''x'' estas [[nedependa variablo]], kaj ''y'' - [[dependa variablo]]. * '''Nedependa variablo''' (la argumento) - la [[variablo]], por ĉiu el kies unuopa valoro povas ekzisti (sola) responda valoro de funkcio. * '''Dependa variablo''' (la rezulto) - la [[variablo]] donita per la valoroj de la funkcio; ekz. en la funkcio ''y = sin(x)'', ''x'' - estas la nedependa variablo (argumento), dum ''y'' estas dependa variablo. == Formoj de prezento == La rilaton, kiu konsistigas la funkcion, oni povas prezenti kiel ''regulon'' determinantan rezulton por ĉiu argumento. La rimedoj por esprimi la regulon povas esti diversaj: * '''Tabela''' - per la vicoj de argumentoj kaj ĝiaj konformaj signifoj; * '''Grafika''' - la ordigitaj paroj (x, y), kiuj formas la funkcion, povas esti prezentita kiel punktoj M(x, y) de la [[Kartezia koordinato|kartezia sistemo]] por vidigi la [[grafikaĵo]]n, en la formo de la [[Linio (geometrio)|linio]]; <gallery> Dosiero:Cubicpoly.png|eta|[[Grafikaĵo]] de funkcio. </gallery> * '''Analitika''' - per egalaĵa [[formulo]], ekz. y = 3x² + 1. == Tipoj de funkcioj == * Funkcio difinita sur ordohava aro (aro provizita per [[parta ordo]]) estas '''kreskanta''', se por ajnaj elementoj de la aro ''x₁ < x₂'' validas malegalaĵo ''f(x₁) < f(x₂)''. Se por ''x₁ < x₂'', veras la alia malegalaĵo ''f(x₁) > f(x₂)'', la funkcio nomiĝas '''malkreskanta'''. Ekzemple, funkcio ''y=x²'' estas malkreskanta en la intervalo ]-∞;0] kaj estas kreskanta en la intervalo [0;+∞[. * Funkcio estas '''para''', se ĝia [[argumentaro]] D estas simetria rilate al 0 kaj por ajna ''x ∈ D(f)'' validas egalaĵo ''f(-x) =f(x)''. Kaj ĝi nomiĝas '''malpara''', se validas egalaĵo ''f(-x) = -f(x)''. Ekzemple, la funkcio ''y=x²'' estas para, kaj la funkcioj ''y=x'' kaj ''y=x³'' estas malparaj. * Funkcio estas '''perioda''' kun periodo ''p'', kiu ne egalas al 0, se por ajna ''x ∈ D(f)'' la nombroj ''x-p'' kaj ''x+p'' ankaŭ apartenas al ''D(f)'' kaj veras la egalaĵo: ''f(x+p) = f(x)'', ankaŭ ''f(x) = f(x-p)'' kaj ''f(x) = f(x+kp)'', kie ''k'' estas [[entjero]]. * Funkcio estas '''[[konvekseco|konveksa]]''', se ''D(f)'' estas [[konveksa aro]] kaj por ajnaj ''x'' kaj ''y'' el ''D(f)'' kaj ''t ∈ [0;1]'' estas vera la neegalaĵo : :<math>f(tx+(1-t)y)\leqslant t\,f(x)+(1-t)\,f(y).</math> <br /> Konveksa funkcio estas [[kontinua funkcio|kontinua]] sur ''D(f)'' se ''D(f)'' estas malferma intervalo, aŭ ĝenerale malferma konveksa subaro de '''R'''<sup>''n''</sup>. * '''[[identa funkcio]]''' bildigas ĉiun elementon de iu aro al ĝi mem. :''Formale:'' Por ajna aro ''A'', la '''identa funkcio''' de ''A'', nomata <math>\mathrm{id}</math> aŭ <math>\mathrm{id}_A</math>, estas funkcio <math>\mathrm{id}: A \rarr A</math> tia ke <math>\mathrm{id}(x)=x</math> por ĉiu ''x'' en ''A''. :La identa funkcio estas [[Inversigebla funkcio]] kaj estas sia propra inverso: :<math>(\mathrm{id}_A)^{-1} = \mathrm{id}_A </math> :La identa funkcio estas [[neŭtrala elemento]] de la [[funkcia komponaĵo]]: Por ajna funkcio <math>f:A \rarr B</math> validas: :<math>f \circ \mathrm{id}_A = \mathrm{id}_B \circ f = f</math> * '''inversa funkcio''' al funkcio <math>f\colon X\to Y</math>, estas funkcio <math>f^{-1}\colon Y\to X</math>, por kiu [[funkcia komponaĵo|komponaĵo]] kun funkcio ''f'' estas [[identa funkcio]]: : <math>(f^{-1} \circ f)(x) = x</math> por ĉiuj ''x ∈ X'' kaj : <math>(f \circ f^{-1})(y) = y</math> por ĉiuj ''y ∈ Y'' == Ekzemploj kaj malekzemploj == * La [[Rilato (matematiko)|rilato]], kiu rilatigas ĉiun personon kun ties aĝo, estas funkcio de la aro de homoj al la aro de naturaj nombroj, ĉar ĉiu persono havas ununuran aĝon. * La rilato, kiu rilatigas ĉiun [[Reela Nombro|reelan nombron]] kun ĝia kvadrato, estas funkcio de la aro de reelaj nombroj al ĝi mem. Ĝi povas esti priskribita jene: <math>f(x) = x^2</math> * La rilato, kiu rilatigas ĉiun personon kun la lando, en kiu li estas civitano, ne estas funkcio, ĉar ekzistas homoj kun [[Plurcivitaneco|pluraj civitanecoj]]. * La rilato, kiu rilatigas ĉiun personon kun ties oficiala [[Ŝako|ŝak]]rango, estas [[Parta funkcio|parta]] sed ne ĉiea/totala funkcio, ĉar ekzistas homoj, kiuj ne estas rangitaj de [[FIDE]] aŭ alia ŝak-organizaĵo. ==Gravaj specoj de funkcioj== [[Kontinua funkcio]] estas funkcio, kies valoro malmulte ŝanĝiĝas en okazo de malgranda ŝanĝo de la argumento. Se malgranda ŝanĝo de la argumento povas produkti rompan salton en valoro de la funkcio, la funkcio estas '''nekontinua'''. La ĉirkaŭteksto de ĉi tiu termino estas reelo-valoraj funkcioj sur la reela domajno aŭ sur topologia aŭ metrika spacoj escepte la kompleksajn nombrojn. Pri komplekso-valoraj funkcioj vidu artikolon [[kompleksa analitiko]]. La rimarkinda diferenco en maniero estas tiu ke en la reela domajno, la punktoj en la domajno kiuj estas punktoj de nekontinueco estas specialaĵoj. Sed en la kompleksa domajno tiaj punktoj estas kutime aparte forprenitaj el la domajno, do la funkcio kontinua en kompleksa domajno estas kontinua sur malkonektita partoj de reela domajno. [[Lineara funkcio]] estas matematika esprimo kun du malsamaj signifoj. Unuflanke, ĝi povas esti ĉiu funkcio <math>f</math> de la formo :<math>f:\quad\mathbb{R}\rightarrow\mathbb{R}\quad\mbox{kun}\quad x\mapsto f(x)=m\;x+n </math>. Tia funkcio reprezentas konstantan kreskon de <math>f(x)</math> rilate al <math>x</math>. La [[grafikaĵo]] de tia funkcio estas ĉiam rekta [[linio]]. Se <math>m>0</math> , tiam <math>f</math> estas kreskanta funkcio; se <math>m<0</math> , ĝi estas malkreskanta; kaj se <math>m=0</math>, tiam <math>f</math> estas [[konstanta funkcio]]. [[Derivaĵo (matematiko)|Derivaĵo]] de lineara funkcio je ĝia nedependa variablo ''x'', egalas al la konstanto ''m''. La problemo kun la supre skizita signifo de ''lineara funkcio'' estas, ke tia funkcio ne estas [[lineara transformo]]. Tial multaj matematikistoj nomas tian funkcion '''afina funkcio''', kaj rezervas la esprimon [[lineara funkcio]] por linearaj transformoj. [[Polinoma funkcio]] estas funkcio difinita per [[polinomo]]. Polinomo estas esprimo, en kiu [[konstanto]]j kaj [[variablo]]j estas kombinitaj uzante nur [[adicio]]jn, [[subtraho]]jn kaj [[multipliko]]jn. Polinomo povas esti prezentita kiel sumo de [[termo]]j. Tiel, : <math> 2 x^2 y z^3 - 3 y^2 + 5 y z - 2 \,</math> estas polinomo de grado 6 kun tri variabloj (''x, y, z''), sed :<math> {1 \over x^2 + 1} \,</math> ne estas polinomo. Polinomaj funkcioj estas grava klaso de glataj [[funkcio]]j; vorto ''glata'' signifas, ke ili estas malfinie diferencialeblaj, t.e. ke ili havas [[Derivaĵo (matematiko)|derivaĵojn]] de ĉiu finia ordo. Pro ilia simpla strukturo, polinomoj estas facile kalkuleblaj, kaj estas ofte uzataj en [[cifereca analitiko]] por polinoma interpolado aŭ por ciferece integrali pli komplikajn funkciojn. [[Eksponenta funkcio]], aŭ '''eksponencialo''', estas unu de la plej gravaj funkcioj en [[matematiko]]. Ĝi estas skribita kiel exp(''x'') aŭ ''e''<sup>''x''</sup>, kie ''e'' egalas proksimume al 2.71828183 kaj estas la [[E (matematiko)|bazo de la naturaj logaritmoj]]. Kiel [[funkcio]] de la ''[[Reela nombro|reela]]'' variablo ''x'', la [[grafikaĵo]] de ''e''<sup>''x''</sup> estas ĉiam pozitiva (super la [[absciso]] (''x''-akso)) kaj rapide pligrandiĝas por ''x''>0. Inversa funkcio de eksponenta funkcio, la [[natura logaritmo]], ln(''x''), estas difinita por ĉiuj pozitivaj ''x''. == Aroj == En matematiko funkcio prenas valorojn el unu aro kaj eligas valorojn, kiuj apartenas al alia aro. Rilate al tio estas difinitaj kvar terminoj: * [[Fonta aro]] ([[d:Property:P1851|P1851]]) -- superaro de argumentaro, ĝenerale "kompleta" aro kiel, ekzemple, [[Reelo|aro de reeloj ℝ]], kiu tamen povas enhavi elementojn, por kiuj la funkcio ne estas difinita * [[Argumentaro]] ([[d:Property:P1568|P1568]]) -- subaro de fonta aro, enhavas nur elementojn, por kiuj la funkcio estas difinita * [[Bildaro]] ([[d:Property:P2396|P2396]]) -- subaro de cela aro, enhavas nur elementojn, kiujn la funkcio povas eligi. Oni kutime parolas pri la bildaro de funkcio, sed pri bildo de unuopa elemento aŭ bildo de [[subaro]] de argumentaro. * [[Cela aro]] ([[d:Property:P1571|P1571]]) -- superaro de bildaro, ĝenerale "kompleta" aro kiel, ekzemple, [[Reelo|aro de reeloj ℝ]], kiu tamen povas enhavi elementojn, kiujn la funkcio ne povas eligi == Vidu ankaŭ == * [[Grafikaĵo]] * [[Elipsa funkcio]] * [[Kontinua funkcio]] * [[Lineara funkcio]] * [[Polinoma funkcio]] * [[Eksponenta funkcio]] * [[Trigonometria funkcio]] * [[Speciala funkcio]] * [[Radiko (matematiko)|Nulo de funkcio]] * [[Disĵeto|Disĵeta]] funkcio * [[Surĵeto|Surĵeta]] funkcio * [[Inversigebla funkcio]] {{-}} {{Projektoj|commonscat=Functions|ReVo=funkci.0o}} {{-}} == Eksteraj ligiloj == * http://functions.wolfram.com <!-- zh:Wolfram函数网站 cs:functions.wolfram.com cs->eo:_functions_.volframo._com_ en:The Wolfram Functions Site en->eo:La Volframo (Funkcioj, Funkcias) Situo --> * http://archives.math.utk.edu/visual.calculus {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060128101158/http://archives.math.utk.edu/visual.calculus/ |date=2006-01-28 }} <!-- zh:Visual Calculus en:<cite>Visual Calculus.</cite> en->eo:<_cite_>_Visual_ (Kalkulo, Infinitezima kalkulo).</_cite_> --> * http://math.hws.edu/xFunctions <!-- zh:xFunctions en:xFunctions --> * http://geography.about.com/library/misc/bl2capitals.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051222162004/http://geography.about.com/library/misc/bl2capitals.htm |date=2005-12-22 }} * http://archive.numdam.org/article/CM_1954-1956__12__81_0.pdf La kanonaj formoj de la 2, 3, 4 -dimensiaj paraanalitikaj funkcioj]. Far M. R. Fréchet, en Esperanto, en Revuo ''Compositio Mathematica'', 12 (1954-1956), p.&nbsp;81-96, formo PDF. {{Havenda artikolo|Funkcio (matematiko)}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Matematiko]] [[Kategorio:Rilatoj]] 9e7zm3oum31cue2rd05rnakzvvp2sel Franca Polinezio 0 1252 9372097 9301702 2026-05-13T12:26:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372097 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo| Administra unuo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Franca Polinezio | devena_nomo = Polynésie française | alia_nomo = | alia_nomo1 = | kategorio = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of French Polynesia.svg | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Francio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = | regiono_tipo = | distrikto_tipo = Transmaraj kolektivoj | distrikto_faldo = | distrikto = [[Polynésie française]] (987) | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | ŝoseo = | montaro = | ĉefurbo = [[Papeeto]] | ĉefurbo_tipo = Ĉefurbo | urbo_faldo = | urbo_tipo = Gravaj urboj | urbo = | urbo1 = | urbo2 = | urbo3 = | urbo4 = | limo_faldo = | limo = | limo_noto = | limo1 = | limo1_noto = | limo2 = | limo2_noto = | limo3 = | limo3_noto = | limo4 = | limo4_noto = | limo5 = | limo5_noto = | limo6 = | limo6_noto = <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = | ĉefurbo_leviĝo = | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = | alto-koord = jes <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 4167 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 274217 | loĝantaro_dato = 2012 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | establita_noto = | dato = | ĉefulo = Lionel Beffre | ĉefulo_tipo = Alta komisaro | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = Marcel Tuihani | ĉefulo1_tipo = prezidanto de<br />la asembleo | ĉefulo1_partio = | ĉefulo2 = Moetai Brotherson | ĉefulo2_tipo = prezidanto de<br />Franca Polinezio | ĉefulo2_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[UTC-10:00]]<br />[[UTC-09:30]]<br />[[UTC-09:00]] | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = PF | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:PF|ISO-kodo]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = French Polynesia in France (zoomed).svg | mapo_fono = | mapo_priskribo = Franca Polinezio | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = iso | regiono-ISO = PF | mapligilo = jes | zomo = 4 <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.polynesie-francaise.pref.gouv.fr/ www.polynesie-francaise.pref.gouv.fr] | commons = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Franca Polinezio''' ({{lang-fr|Polynésie française}} [polinezi' frãsez']; {{lang-ty|Pōrīnetia Farāni}}) estas [[Transmaraj kolektivoj (Francio)|transmara kolektivo]] kaj dependaĵo de [[Francio]] en la [[Pacifiko]]. Ĝi estas vasta ensemblo de 150 francaj insuloj kun pli ol {{formatnum:200000}} loĝantoj. La kolektivo estas subdividata laŭ [[Komunumoj de Franca Polinezio|48 komunumoj]]. Ĉefa urbo: [[Papeeto]] en la plej granda insulo [[Tahitio]]. Aliaj interesaj lokoj estas ekzemple [[Bora Bora]]. Valuto: [[pacifika franko]] aŭ ''CFP-franko'' ([[ISO 4217|valuta kodo]] XPF). == Literaturo == Franca polinezio : ĉu centre de la nova mondo ?, [[Etnismo (revuo)|Etnismo]], nro 85, p. 2-12, 31-a de majo 2010. [[Dosiero:French Polynesia relief map.svg|450px|eta|centra|Mapo de Franca Polinezio.]] [[Dosiero:Carte_de_la_Communauté_du_Pacifique_(ZEE_bleu_sombre).jpg|450px|eta|centra|Mapo de la Pacifika Oceano kun [[Ekskluziva ekonomia zono|ekonomiaj zonoj]] markitaj. La kvin arĥipelagoj donas al Franca Polinezio zonon de 5,5 milionoj da km²]] == Vidu ankaŭ == * [[Aŭstralaj Insuloj]] * [[Markizinsuloj]] * [[Komunumoj de Franca Polinezio]] * [[Pacifika ekozono]] * [[Moruroa]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|n=Kategorio:Franca Polinezio}} * [http://www.presidence.pf retejo de la prezidantejo de Franca Polinezio] * [http://www.upf.pf retejo de la Universitato de Franca Polinezio] * [http://www.southpacific.org/text/finding_tahiti.html "trovante Tahition" (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080726173725/http://www.southpacific.org/text/finding_tahiti.html |date=2008-07-26 }} * [http://www.mapsouthpacific.com/tahiti/index.html reta mapo de Franca Polinezio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080914163249/http://www.mapsouthpacific.com/tahiti/index.html |date=2008-09-14 }} {{Navigilo Francio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Franca Polinezio| ]] [[Kategorio:Departementoj de Francio|Polinezio]] [[Kategorio:Transmara Francio|Polinezio]] [[Kategorio:Dependaj teritorioj|Polinezio]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1842]] [[Kategorio:Insuletaj evolulandoj]] [[Kategorio:Franclingvaj administraj unuoj]] fnkk5m025e18vtvusaio16d3jn592ap Franz Kafka 0 1255 9372200 9304069 2026-05-13T15:29:43Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372200 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | nomo = Franz Kafka | dosiero = Franz Kafka 1917.jpg | grandeco de dosiero = 248px | priskribo = Kafka en 1917 | pseŭdonimo = | naskonomo = Franz Kafka | dato de naskiĝo = {{daton|3|julio|1883}} | loko de naskiĝo = [[Prago]], [[Aŭstrio-Hungario]] | dato de morto = [[3-an de junio]] [[1924]] | loko de morto = [[Klosterneuburg]]-[[Kierling]], {{Aŭstrio}} | profesio = verkisto, komercisto | nacieco = aŭstra | etno = | civitaneco = | edukado = | alma_mater = | aktivaj jaroj = | ĝenro = [[prozo]] | temo = | movado = | notindaj verkoj = | edzo/ino = | partnero = | infanoj = | rilatoj = | influoj = | influituloj = | premioj = | subskribo = | ttt = | montri portalon = }} '''Franz KAFKA''' {{prononco|franc KAFka}}, tre malofte esperantigita kiel '''Franc' Kafko'''<ref>''Leksara kolekto de ofte uzataj propraj nomoj'' ([[Rikardo Ŝulco]] kaj [[Hermano Bermano]], Paderborno 1989), p.68<br/> http://www.satesperanto.org/Franz-Kafka-Franco-Kafko.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140714171926/http://www.satesperanto.org/Franz-Kafka-Franco-Kafko.html |date=2014-07-14 }}<br/> http://vlutermano.free.fr/kafka.html</ref> (naskiĝis la [[3-an de julio]] [[1883]] en [[Prago]], mortis la [[3-an de junio]] [[1924]] en [[Kierling]] {{prononco|Kirling}} ([[Aŭstrio]]) estis [[Ĉeĥoj|ĉeĥ]]-[[aŭstrio|aŭstria]] [[germana lingvo|germanlingva]] [[verkisto]] de noveloj kaj mallongaj rakontoj. Franz Kafka estis filo de [[Judoj|judaj]] komercistoj. Liaj gepatroj (ĉefe la patro) fervore kaj ambicie laboris por gajni pli kaj pli da riĉaĵoj kaj provis transdoni tiun ĉi idealon al sia filo. La juna Franz tamen estis tro sentema por mem fariĝi sukcesa komercisto. En la literatura agado li provis trovi trankvilon kaj internan pacon. Liaj verkoj ofte respegulas la [[kulposento]]jn de Kafka rilate al sia patro kaj ankaŭ liajn demandojn pri la senco de la homa vivo. Li estis konsiderita fare de kritikistoj kiel unu el la plej influaj verkistoj de la [[20-a jarcento]]. Kafka forte influis [[ĝenro]]jn kaj tendencojn kiaj ekzemple [[ekzistadismo]]. La plej multaj el liaj verkoj, kiaj ekzemple "Die Verwandlung" ("[[La metamorfozo]]"/"La transformiĝo"), "Der Prozess" ("[[Der Prozeß|La proceso]]"), kaj "Das Schloss" ("[[Das Schloß|La kastelo]]"), estas plenigitaj el la temoj kaj arketipoj de fremdiĝo, fizika kaj psikologia brutaleco, gepatr-infana konflikto, [[rolulo]]j sur timiga serĉovojo, labirintoj de [[burokratio]], kaj misteraj transformoj. Kafka estis naskita en etburĝa, germanlingva juda familio en [[Prago]], tiam parto de la [[Austri-Hungaria Imperio]]. En lia vivdaŭro, la plej granda parto de la loĝantaro de Prago parolis la [[ĉeĥa]]n, kaj la disiĝo inter ĉeĥ- kaj german-lingvaj homoj estis perceptebla realeco, kiam ambaŭ grupoj fortigis sian nacian identecon. La [[Judismo|juda komunumo]] ofte troviĝis interne de la du sentoj, kompreneble levante demandojn pri loko al kiu oni apartenas. Kafka mem estis flua en ambaŭ lingvoj, sed konsideris la germanan sia gepatra lingvo. Kafka trejniĝis kiel [[advokato]] kaj, post kompletigo de sia edukado por [[juro]], akiris dungadon ĉe asekurentrepreno. Li komencis skribi novelojn en sia libertempo. Dum la cetero de sia vivo, li plendis pri la malmulto de la tempo, kiun li devis asigni al tio, kion li rigardis kiel sian vokiĝon. Li bedaŭris devi dediĉi tiom da atento al sia ''Brotberuf'' ("ĉeflaboro", laŭlitere "panotasko"). Kafka preferis komuniki per [[letero]]; li skribis centojn da leteroj al familio kaj proksimaj amikinoj, inkluzive de sia patro, sia fianĉino Felice Bauer, kaj sia plej juna fratino Ottla. Li havis komplikan kaj ĝenatan rilaton kun sia patro, kio havis gravan efikon al sia verkado. Li ankaŭ suferspertis konflikton pri sia judismo, sentante, ke ĝi havis malgrandan rilaton al li, kvankam kritikistoj argumentas, ke ĝi influis lian verkaron. Nur kelkaj el la verkoj de Kafka estis publikigitaj dum lia vivodaŭro: la rakontaj kolektoj ''Betrachtung'' (Kontemplado) kaj ''Ein Landarzt'' (Kampara doktoro), kaj unuopaj rakontoj (kiaj ekzemple "Die Verwandlung") en literaturaj revuoj. Li preparis la rakontokolekton ''Ein Hungerkünstler'' (Malsata artisto) por presado, sed ĝi ne estis publikigita ĝis post lia morto. La nefinitaj verkoj de Kafka, inkluzive de liaj romanoj ''Der Prozess'', ''Das Schloss'' kaj ''Amerika'' (ankaŭ konataj kiel ''Der Verschollene'', ''La homo kiu malaperis''), estis publikigitaj postmorte, plejparte fare de lia amiko Max Brod, kiu malobeis la deziron de Kafka igi la manuskriptojn detruitaj. [[Albert Camus]] kaj [[Jean-Paul Sartre]] estas inter la verkistoj influitaj el la verkaro de Kafka; la esprimo ''Kafkeca'' eniris diversajn lingvojn por priskribi superrealajn situaciojn kiaj tiuj de lia verkaro. == Vivo == === Familio === [[Dosiero:Czech-2013-Prague-Plaque (birthplace of Franz Kafka).jpg|eta|maldekstre|Tabulo markanta la naskolokon de Franz Kafka en Prago.]] Kafka estis naskita proksime de la [[Malnovurba Placo]] en [[Prago]], tiam parto de la [[Austri-Hungaria Imperio]]. Lia familio estis de etburĝaj [[aŝkenazo]]j. Lia patro, Hermann Kafka (1852-1931), estis la kvara filo de Jakob Kafka,<ref name="Gilman 2005, pp. 20–21">Gilman 2005, pp. 20–21.</ref><ref>Northey 1997, pp. 8–10.</ref> nome ''ŝoket'' aŭ rita [[buĉisto]] en [[Osek]], ĉeĥa vilaĝo kun granda juda loĝantaro situanta proksime de [[Strakonice]] en [[suda Bohemio]].<ref>Kohoutikriz 2011.</ref> Hermann venigis la familion Kafka al Prago. Post laborado kiel migranta vendista reprezentanto, li poste iĝis podetalisto por ŝikaj varoj kaj vestoj, dungis ĝis 15 homojn kaj uzis la bildon de [[monedo]] (''kavka'' en la [[ĉeĥa]]) kiel sian komercemblemon.<ref>Brod 1960, pp. 3–5.</ref> La patrino de Kafka, Jorgia (1856-1934), estis la filino de Jakob Löwy, prospera podetala komercisto en [[Poděbrady]],<ref>Northey 1997, p. 92.</ref> kaj estis pli bone edukita ol ŝia edzo.<ref name="Gilman 2005, pp. 20–21"/> La gepatroj de Kafka verŝajne parolis variaĵon de la germana influita de la [[jida]], kiu foje estis pejorative nomita ''Mauscheldeutsch'', sed, ĉar la germana lingvo estis konsiderata la veturilo de socia moviĝeblo, ili verŝajne instigis siajn gefilojn paroli la [[altgermana]]n.<ref>Gray 2005, pp. 147–148.</ref> Hermann kaj Jorgia havis ses gefilojn, el kiuj Franz estis la plej aĝa.<ref>Hamalian 1974, p. 3.</ref> La du fratoj de Franz, nome Georg kaj Henriko, mortis en infanaĝo, antaŭ ol Franz sepjaraĝiĝis; liaj tri fratinoj estis Gabriele ("Ellie") (1889-1944), Valerie ("Valli") (1890-1942) kaj Ottilie ("Ottla") (1892-1943). Ili ĉiuj mortis dum la [[holokaŭsto]] de la [[Dua Mondmilito]]. Valli estis deportita al la Geto de [[Łódź]] en [[Pollando]] en 1942, sed tio estas la lasta dokumentita fakto pri ŝi. === Edukado === De 1889 ĝis 1893, Kafka vizitadis la germanlingvan lernejon ''Deutsche Knabenschule'' nome bazlernejo de germanaj knaboj ĉe la viandmerkato en ĉeĥa ''Masný trh'' aŭ en la germana ''Fleischmarkt'', nun konata kiel strato Masná. Lia juda edukado finiĝis per lia Bar-micvo en la aĝo de 13 jaroj. Kafka neniam ĝuis viziti la sinagogon kaj iris tien kun sia patro nur dum kvar gravaj festotagoj jare.<ref>Kafka-Franz, Father 2012.</ref><ref>Stach 2005, p. 13.</ref><ref>Brod 1960, pp. 26–27.</ref> [[Dosiero:Prague Palace Kinsky PC.jpg|eta|[[Palaco Kinski (Prago)|Palaco Kinski]] kie Kafka ĉeestis en gimnazio kaj lia patro posedis vendejon.|alt=An ornate four-storey palatial building]] Post forlaso de bazlernejo en 1893, Kafka estis akceptita en la rigora klasikaĵ-orientita urba gimnazio, nome ''Altstädter Deutsches Gymnasium'', akademia mezlernejo ĉe la Placo de la Malnova Urbo, ene de la Kinsky Palaco. La [[germana]] estis la instruadlingvo, sed Kafka ankaŭ parolis kaj skribis en la [[ĉeĥa lingvo]];<ref name="Hawes 2008, p. 29">Hawes 2008, p. 29.</ref><ref name="Sayer 1996, pp. 164–210">Sayer 1996, pp. 164–210.</ref> li studis ĉi-lastan en la gimnazio dum ok jaroj, atingante bonajn rezultojn.<ref>Kempf 2005, pp. 159–160.</ref> Kvankam Kafka ricevis komplimentojn por sia regado de la ĉeĥa, li neniam konsideris sin flua en la ĉeĥa kaj parolis la germanan kun ĉeĥa akĉento.<ref name="Sayer 1996, pp. 164–210"/><ref>Koelb 2010, p. 12.</ref> Li kompletigis siajn maturiĝajn ekzamenojn en 1901.<ref>Corngold 2004, p. xii.</ref> Akceptita en la tiam germana sekcio de la [[Universitato de Karolo]] de [[Prago]] en 1901, Kafka komencis studi [[kemio]]n, sed ŝanĝis al [[juro]] post du semajnoj.<ref>Diamant 2003, pp. 36–38.</ref> Kvankam tiu fako ne ekscitis lin, ĝi ofertis vicon da kariereblecoj, kiuj plezurigis lian patron. Krome, Juro postulis pli longan kurson de studado, donante al Kafka tempon preni lecionojn en la germanaj studoj kaj [[arthistorio]].<ref>Brod 1960, pp. 40–41.</ref> Li ankaŭ aliĝis al studenta klubo, ''Lese-und Redehalle der Deutschen Studenten'' (Legosocio de germanaj studentoj), kiu organizis literaturajn okazaĵojn, leĝaĵojn kaj aliajn agadojn.<ref name="Gray 2005, p. 179">Gray 2005, p. 179.</ref> Inter la amikoj de Kafka estis la ĵurnalisto Felix Weltsch, kiu studis filozofion, la aktoro Yitzchak Lowy kiu venis de ortodoksa [[Ĥasidismo|ĥasida]] Varsovia familio, kaj la verkistoj Oskar Baum kaj [[Franz Werfel]].<ref>Stach 2005, pp. 43–70.</ref> Ĉe la fino de lia unua jaro de studoj, Kafka renkontis [[Max Brod]], kunulan jurstudanton kiu iĝis proksima amiko por vivo.<ref name="Gray 2005, p. 179"/> Brod baldaŭ rimarkis ke, kvankam Kafka estis ĉiam embarasita kaj malofte parolis, tio kion li diris estis kutime profunda.<ref>Brod 1960, p. 40.</ref> Kafka estis fervora leganto dum sia vivo;<ref>Brod 1960, p. 14.</ref> kune li kaj Brod legis Protagoro'n de [[Platono]] en la origina greka, pro la iniciato de Brod, kaj ''[[L'Éducation sentimentale]]'' (Senta edukado) de [[Flaubert]] kaj ''[[La Tentation de Saint Antoine]]'' (La Tento de Sankta Antonio) en la franca, ĉe sia propra sugesto.<ref>Brod 1966, pp. 53–54.</ref> Kafka konsideris [[Fjodor Dostojevskij]], [[Flaubert]], Franz Grillparzer,<ref>Stach 2005, p. 362.</ref> kaj [[Heinrich von Kleist]] kiel siaj "veraj sangofratoj".<ref>Gray 2005, pp. 74, 273.</ref> Krom tiuj, li interesiĝis pri ĉeĥa literaturo<ref name="Hawes 2008, p. 29"/><ref name="Sayer 1996, pp. 164–210"/> kaj li ankaŭ ege ŝatis la verkojn de [[Goethe]].<ref>Brod 1960, pp. 51, 122–124.</ref><ref>Stach 2005, pp. 80–83.</ref> Kafka akiris la gradon da [[Doktoro]] pri Juro la 18an de julio 1906 kaj plenumis devigan jaron de sensalajra servo kiel jurista helpanto por la civilaj kaj krimaj tribunaloj.<ref name="Steinhauer 1983, pp. 390–408">Steinhauer 1983, pp. 390–408.</ref> === Profesia vivo === [[Dosiero:Na Porici 7, Prague.JPG|eta|maldekstre|Iama sidejo de la Instituto por Akcidenta Sekureco de Laboristoj.]] La 1an de novembro 1907, Kafka estis dungita ĉe la ''Assicurazioni Generali'', itala asekurentrepreno, kie li laboris dum preskaŭ unu jaro. Lia korespondado dum tiu periodo indikas, ke li estis malĝoja kun labortemposkemo - de 08:00 ĝis 18:00<ref>Karl 1991, p. 210.</ref><ref>Glen 2007, pp. 23–66.</ref> - kio faradis supermalfacile koncentriĝi en verkado, kio supozis kreskantan gravecon al li. La 15an de julio 1908, li eksiĝis. Du semajnojn poste li trovis dungadon pli alirebla al verkado, kiam li eniris ĉe la Instituto por Akcidenta Sekureco de Laboristoj de la [[Regno de Bohemio]]. La tasko implikis esplori kaj taksi kompenson por persona damaĝo al industriaj [[laboristo]]j; akcidentoj, kiaj ekzemple perditaj fingroj aŭ membroj, estis ordinaraj ĉe tiu tempo. La administrada profesoro Peter Drucker supozigas, ke Kafka evoluigis la unuan civilan protekttaskon dum sia dungado ĉe Akcidenta Sekureco de Laboristoj, sed tio ne estas apogita per iu dokumento de lia dunganto.<ref>Drucker 2002, p. 24.</ref><ref>Corngold et al. 2009, pp. 250–254.</ref> Lia patro ofte prisignis la taskon de sia filo kiel asekuroficiro kiel ''Brotberuf'', laŭlitere "pantaskon", taskon faritan nur por pagi la fakturojn; Kafka ofte postulis malestimi ĝin. Kafka estis rapide promociita kaj liaj devontigoj inkludis prilabori kaj esplori kompenspostulojn, skribi raportojn, kaj pritrakti pledojn de komercistoj, kiuj opiniis, ke iliaj firmaoj estis poziciigitaj en tro alta riskokategorio, kio kostis al ili pli en premiumoj.<ref>Stach 2005, pp. 26–30.</ref> Li kompilus kaj verkus la jarraporton sur la asekurinstituto dum la pluraj jaroj, kiujn li laboris tie. La raportoj estis ricevitaj bone fare de liaj ĉefoj.<ref>Brod 1960, pp. 81–84.</ref> Kafka kutime laboris ĝis 2a p.m., tiel ke li havis tempon foruzi en sia literatura verko, ĝis kiam li estis devige enhospitaligita.<ref>Stach 2005, pp. 23–25.</ref> La patro de Kafka ankaŭ klopodis, ke li helpu lin ĉe transprenado de la familia ŝikvara stokejo.<ref>Stach 2005, pp. 25–27.</ref> En liaj pli postaj jaroj, la malsano de Kafka ofte malhelpis lin el laborado ĉe la asekuragentejo kaj ĉe sia verkado. Jarojn poste, Brod elpensis la esprimon ''Der enge Prager Kreis'' ("La Proksima Praga Cirklo") por priskribi la grupon de verkistoj, kiuj inkludis Kafka, Felix Weltsch kaj lin mem.<ref>Spector 2000, p. 17.</ref><ref>Keren 1993, p. 3.</ref> [[Dosiero:Kafka1906.jpg|eta|Franz Kafka.]] Fine de 1911, la edzo de Elli, nome Karl Hermann, kaj Kafka iĝis partneroj en la unua fabriko por [[asbesto]] en Prago, konata kiel ''Prager Asbestwerke Hermann & Co.'', uzinte dotmonon de Hermann Kafka. Kafka montris pozitivan sintenon komence, dediĉante multon de sia libera tempo al la komerco, sed li poste malemis la intervenon de tiu laboro kontraŭ sia verkademo.<ref>Stach 2005, pp. 34–39.</ref> Dum tiu periodo, li ankaŭ trovis interesiĝon kaj distron en la agokvalitoj de jida-[[teatro]]. Post vidado de jida teatrotrupa ludado en oktobro 1911, dum la venontaj ses monatoj Kafka "mergis sin en jida-lingvo kaj en jida-literaturo".<ref>Koelb 2010, p. 32.</ref> Tiu intereso funkciis ankaŭ kiel deirpunkto por lia kreskanta esplorado de [[judismo]].<ref>Stach 2005, pp. 56–58.</ref> Estis tiam pli-malpli kiam Kafka iĝis [[vegetarano]].<ref>Brod 1960, pp. 29, 73–75, 109–110, 206.</ref> Ĉirkaŭ 1915 Kafka ricevis sian skizinformon por militservo en la [[Unua Mondmilito]], sed liaj dungantoj ĉe la asekurinstituto aranĝis servoliberigon, ĉar lia laboro estis konsiderita esenca registarservo. Poste li provis aliĝi al la militistaro sed estis malhelpita fari tion de sanproblemoj asociitaj kun [[tuberkulozo]],<ref>Brod 1960, p. 154.</ref> el kio li estis diagnozita en 1917.<ref>Corngold 2011, pp. 339–343.</ref> En 1918 la Instituto por Akcidenta Sekureco de Laboristoj metis Kafkan sub pension pro lia [[malsano]], por kiu ekzistis neniu kuracado tiutempe, kaj li pasigis la plej grandan parton de sia restanta vivotempo en sanatorioj.<ref name="Steinhauer 1983, pp. 390–408"/> === Rilato al la patro === [[Dosiero:De Kafka Brief an den Vater 001.jpg|eta|200px|maldekstre|<small>Unua paĝo de la manuskripto de la letero de Kafka al sia patro.</small>]] La konfliktoplena rilato al lia patro apartenas al la signifaj kaj centraj motivoj de la verkaro de Kafka. Kafka, estante mem tre sentema kaj retenema, ja eĉ timema kaj pensema, priskribas sian patron, kiu devenis el malriĉa medio kaj perlabore socie altiĝis kaj per propra penado sukcesis, kiel vivokapabla kaj laborema, sed kruda, grumblanta kaj memkontenta kaj despota negoculo. La patrino, kiu devenis el klera familio, povintus esti kontraŭpoluso al sia kruda edzo, sed ŝi toleris - obeante la patriarkecajn leĝojn - ties valorojn kaj juĝojn. En sia letero al la patro Kafka riproĉas al tiu, ke li postulis tiranecan povon: "Vi povas trakti infanon nur tiel, kiel vi fakte mem estas kreita, per forto, bruo kaj furiozo, kaj en tiu-ĉi okazo tio al vi ŝajnis krome tial tre bone taŭgi, ĉar vi volis eduki en mia persono fortan kuraĝan knabon." En la rakontoj de Kafka la patriarko estis prezentita ne nur potenca, sed ankaŭ maljusta; tiel en la Metamorfozo, en kiu Gregoro, kiu transformiĝis al parazita [[insekto]], estis frapita de sia patro pere de pomoj kaj mortvundita. La figuro de la patro - potenca kaj timiga - fakte kondamnas en la etrakonto "La verdikto" la filon Georgo Bendemann al la "Dronmorto" - juĝon, kiun Georgo pere de anticipa obeo mem ekzekutas saltante de ponto.<ref>Tradukita el la teksto de la [https://de.wikipedia.org/wiki/Franz_Kafka#Vaterbeziehung germanlingva vikipedio]</ref> === Rilatoj === [[Dosiero:Kafka memorigejo.JPG|eta|Memorigejo - iama sanatorio - en Kierling, kie Franz Kafka mortis.]] Kafka<ref>Tradukita el la teksto de la [https://de.wikipedia.org/wiki/Franz_Kafka#Beziehungen germanlingva vikipedio]</ref> havis ambiguan rilaton al virinoj. Unuflanke li sentis allogon al ili, aliflanke li fuĝis de ili. Al ĉiu konkero sekvis defendoreago. La leteroj de Kafka kaj liaj taglibraj notoj donas la impreson, ke lia amvivo estis postaĵkonstruaĵo. Lia produktado de amleteroj multiĝis ĝis po tri tage al Felice Bauer. Ke fine li restis senedzina, kaŭzis, ke oni nomis lin "fraŭlo de la monda literaturo".<ref>Reiner Stach: ''Kafka. Die Jahre der Entscheidungen.'' Poŝlibra versio, 2-a eldono. Fischer, Frankfurto ĉe Mejno 2008, P. 32.</ref> Supozita kaŭzo de la rilatotimo de Kafka trovebla en la literaturo estas krom lia monaĥeca labormaniero (li havis la manion, ke li por povi skribi devas esti sola kaj senliga) ankaŭ [[impotenteco]] ([[Louis Begley]]) kaj [[samseksemo]] ([[Saul Friedländer]]). La unua amo de Kafka estis en la jaro 1988 Hedwig Therese Weiler, abiturantino kvin jarojn pli juna. Kafka konatiĝis kun Hedwig en somero 1907 en [[Třešť|Triesch]] ĉe Iglau (Moravio), kie ambaŭ pasigis siajn feriojn ĉe parenculoj. Kvankam el la feria amikeco sekvis leterinterŝanĝo, la du ne plu renkontiĝis.<ref>Franz Kafka: Leteroj 1902–1924, eldonitaj de Max Brod, Fischer-Eldonejo 1975.</ref> [[Dosiero:Felice Bauer and Franz Kafka.jpg|eta|Felice Bauer]] [[Felice Bauer]], el etburĝa juda familio, kaj Kafka renkontiĝis la unuan fojon la 28-an de aŭgusto 1912 en la loĝejo de lia amiko Brod.<ref>Priskribo de tiu unua renkonto inter Franz kaj Felice troveblas ĉe Reiner Stach: ''Kafka. Die Jahre der Entscheidungen''. Fischer, Frankfurto ĉe Mejno 2002, Ĉapitro: ''Ein Fräulein aus Berlin''</ref> La leteroj ĉefe okupiĝis pri la temo: Ĉu edziĝi aŭ sindediĉi en memelektita asketeco al la verkado? Post entute tricent leteroj kaj ses mallongaj renkontiĝoj ili gefianĉiĝis en Berlino en junio 1914 oficiale, sed jam ses semajnojn poste eksfianĉiĝis. Sekvis dua edziĝpermeso dum komuna restado en [[Marienbad]] en julio 1916, kiam ambaŭ havis feliĉigan intiman rilaton.<ref>Reiner Stach: ''Kafka. Die Jahre der Erkenntnis''. Poŝlibra versio, Fischer, Frankfurto ĉe Mejno 2011, P. 112ff.</ref> Sed post la apero de la tuberkulozo de Kafka en somero 1971 ili denove eksfianĉiĝis. [[Dosiero:Monumento de Kafka.JPG|eta|maldekstre|Franz Kafka monumento en Kierling, Aŭstrio.]] Post la fina rompo de la rilato kun Felice, Kafka fianĉiĝis denove en la jaro 1919, ĉi-foje kun Julie Wohryzek, la filino de praga ŝufaristo. Li konatiĝis kun ŝi dum kuracrestado en la Gastejo Stüdl 30 kilometrojn de Prago en la vilaĝo Želízy.<ref>Reiner Stach: ''Kafka. Die Jahre der Erkenntnis''. Poŝlibra versio, Fischer, Frankfurto ĉe Mejno 2011, P. 290ff.</ref> En letero al Max Brod li priskribis ŝin kiel "kutima kaj miriga personeco. […] Posedantino de neelĉerpebla kaj nebremsebla kvanto de la plej kuraĝaj ĵargonesprimoj, entute tre malscia, pli amuza ol trista."<ref>Reiner Stach: ''Kafka. Die Jahre der Erkenntnis''. Poŝlibra eldono, Fischer, Frankfurto ĉe Mejno 2011, P. 294.</ref> Ankaŭ ĉi-tiu geedziĝpromeso ne plenumiĝis. Dum la unua postmilita somero komune pasigita, la paro fiksis geedziĝan daton, kiu tamen estis prokrastita pro malfacilaĵoj dum la loĝejserĉado en Prago. Dum la sekva jaro ili disiĝis. Kialo eventuale estis la konatiĝo kun [[Milena Jesenská]], la unua tradukistino de liaj tekstoj al la ĉeĥa lingvo. La ĵurnalistino, kiu devenis de Prago, estis vigla, memkonscia, moderna kaj emancipita virino, 24-jaraĝa. Ŝi vivis en Vieno en disiĝanta edzrilato kun la praga verkisto [[Ernst Polak]]. Post unuaj leterkontaktoj okazis unua vizito de Kafka en Vieno. Plenentuziasme li rakontis al sia amiko Brod de la kvartaga renkonto, el kiu disvolviĝis rilato kun kelkaj renkontoj kaj ĉefe ampleksa leterinterŝanĝo. Sed la rilaton al Milena sekvis la sama sorto, kiel la rilato al Felice: Al proksimiĝo kaj imagita kuneco sekvis retiriĝo kaj duboj<ref>Reiner Stach skribas: "Jam vidalvide de Felice li ĉiam insistis, ke nur la profunda sento de kuneco povas vivigi kaj pravigi geedzan rilaton." Reiner Stach: ''Kafka. Die Jahre der Erkenntnis''. Poŝlibra eldono, Fischer, Frankfurto ĉe Mejno, P. 553.</ref>. Kafka fine ĉesigis la rilaton en novembro 1920 kaj ankaŭ ĉesigis abrupte la leterinterŝanĝon. Tamen la du restis en amika kontakto ĝis la morto de Kafka. Dum la inflacia jaro 1923 fine Kafka konatiĝis en la baltmara kuracloko [[Graal-Müritz]] kun [[Dora Diamant]]. En septembro 1923 ili translokiĝis al Berlino kaj planis geedziĝon, kio malsukcesis unue pro la rezisto de la patro de Diamant kaj poste pro la sanstato de Kafka. Post kiam li retiriĝis en aprilo 1924 malsanege al privata malsanulejo en la vilaĝo [[Kierling]] apud [[Klosterneuburg]], lin tie flegis ĝis lia morto la 3-an de junio 1924 la senrimeda Dora, kiu dependis de la materia subteno de la familio kaj konatularo de Kafka.<ref>Reiner Stach: ''Kafka. Die Jahre der Erkenntnis''. Poŝlibra versio, Fischer, Frankfurto ĉe Mejno 2011, P. 601ks.</ref> == Listo de verkoj == La plej grandaj verkoj de Kafka estis publikigitaj nur post lia morto kaj, fakte, kontraŭ lia lasta volo. * ''[[Betrachtung]]'' (1912) [Observoj] *''[[Das Urteil (novelo)|Das Urteil]]'' (1913) [La Verdikto] * ''[[La metamorfozo (Kafka)|Die Verwandlung]]'' (1915) [La transformiĝo (traduko Lutermano)/La metamorfozo (traduko Nervi)] * ''[[In der Strafkolonie]]'' (1919) [En la punkolonio] * ''[[Ein Landarzt]]'' (1920) [Kamparkuracisto] * ''[[Ein Hungerkünstler]]'' (1924) [Malsatartisto] * ''[[La Proceso|Der Prozeß]]'' (1925) [La proceso] * ''[[Das Schloß]]'' (1926) [La kastelo] * ''[[Amerika (novelo)|Amerika]]'' (1927) [Ameriko] == En Esperanto aperis libroforme == * ''La proceso'', trad. D. kaj H.-G. Kaiser, eld. BoD, 2023, <nowiki>ISBN 9783757813550</nowiki> * ''Rakontoj 1''. Trad.: [[Vilhelmo Lutermano]] (1993) * ''Sonĝo kaj aliaj rakontoj''. Trad.: Vilhelmo Lutermano (1996), inkluzive de ''La transformiĝo'' (''Die Verwandlung'') * ''La metamorfozo''. Trad.: [[Mauro Nervi]], originala titolo: ''Die Verwandlung'' (1996), ISBN 88-7036-069-5 * ''La metamorfozo''. Trad.: [[Reinhard Haupenthal]], originala titolo: ''Die Verwandlung'' (2000) * ''Letero al la patro''. originala titolo: ''Brief an den Vater'' (2012). Kun akompanaj tekstoj kaj postparolo de Michael Müller. Elgermanigitaj de [[Vilhelmo Lutermano]]. [[Monda Asembleo Socia|MAS]], 2012, 81 p., ISBN 978-2-918300-83-0 == En Esperanto aperis rete == {{Div col|cols = 3}} * [http://vlutermano.free.fr/kafka.html Rakontoj / Trad.: Vilhelmo Lutermano] Tie legeblas jenaj rakontoj: * [http://vlutermano.free.fr/kontemplado.html#infanoj ''Infanoj sur la ŝoseo''] * ''Senmaskigo de fripono'' * ''La subita promenado'' * ''Decidoj'' * ''La ekskurso en la montaron'' * ''La malfeliĉo de fraŭlo'' * ''La komercisto'' * ''Distrita elrigardo'' * ''La hejmenvojo'' * ''La preterkurantoj'' * ''La pasaĝero'' * ''Vestaĵoj'' * ''La malakcepto'' * ''Pensigo por rajdistoj'' * ''La stratfenestro'' * ''Deziro fariĝi indiano'' * ''La arboj'' * ''Esti malfeliĉa'' * [http://vlutermano.free.fr/verdikto.html La verdikto] * [http://vlutermano.free.fr/hejtisto.htm La hejtisto] * [http://vlutermano.free.fr/transformigxo.html La transformiĝo] (kiu en alia traduko de Nervi estas tradukita pere de ''La metamorfozo'') * [http://vlutermano.free.fr/punkolonio.html En la punkolonio] * [http://vlutermano.free.fr/advokato.html La nova advokato] * [http://vlutermano.free.fr/kampara.html Kampara kuracisto] * [http://vlutermano.free.fr/galerio.html Sur la galerio] * [http://vlutermano.free.fr/folio.html Malnova folio] * Antaŭ la leĝo tradukis [[Hagen Hirte]] en [[Literatura Foiro]] 86 * Ŝakaloj kaj araboj * Vizito en la minejo * ''La plej proksima vilaĝo'' * Imperiestra mesaĝo * La zorgo de la dommastro * Dek unu filoj * Fratomurdo * Sonĝo * Raporto por akademio * ''Unua aflikto'' * Virineto * Malsatartisto * Jozefino la kantistino aŭ la popolo de la musoj * ''Interparolo kun la preĝisto'' * ''Interparolo kun la ebriulo'' * ''Bruego'' * La ujrajdisto * ''Priskribo de batalo'' * ''La vilaĝa instruisto'' * La ponto * La ĉasisto Graĥo * Ĉe la konstruado de la ĉina murego * La frapo ĉe la bienpordego * La najbaro * ''Bastardo'' * ''Banala konfuzo'' * ''La vero pri Sanĉo Panso'' * ''La mutado de la sirenoj'' * ''Prometeo'' * ''La urba blazono'' * ''Pozidono'' * ''Komuneco'' * ''Nokte'' * ''La rifuzo'' * ''Pri la demando de la leĝoj'' * ''La rekrutado'' * ''La ekzameno'' * ''La vulturo'' * ''La stiristo'' * ''La turbo'' * Fableto * ''Reveno'' * ''Proparolanto'' * ''Esploradoj de hundo'' * ''La geedza paro'' * ''Rezignu!'' * ''Pri la paraboloj'' * Letero al la patro. {{Div col end}} == [[Sekundara literaturo]] en Esperanto, rete == * ''[http://vlutermano.free.fr/pri_Kafko.html Sekundara literaturo pri Franz Kafka, en la traduko de Vilhelmo Lutermano:]'' *[http://vlutermano.free.fr/Fingerhut_transf.html Karlheinz Fingerhut: La transformiĝo], unu el la plej interesaj interpretadoj de la fama verko de Franz Kafka *[http://vlutermano.free.fr/Hansen_leĝo.html Aage A. Hansen-Loeve: Antaŭ la leĝo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, pri la fama novelo de Franco Kafko *[http://vlutermano.free.fr/Hermes_galerio.html Roger Hermes: Sur la galerio], pri la fama «noveleto» de Franco Kafko *[http://vlutermano.free.fr/Schindler_ujrajdisto.html Sabine Schindler: La ujrajdisto], pri tiu «noveleto» de Franco Kafko *[http://vlutermano.free.fr/Muller_malsatartisto.html Michael Müller: Malsatartisto], pri tiu fama novelo de Franco Kafko ==Referencoj== {{Referencoj|2}} === Bibliografio === * Alt, Peter-André (2005). Franz Kafka: Der ewige Sohn. Eine Biographie (germane). München: Verlag C.H. Beck. ISBN 978-3-406-53441-6. * Bathrick, David (1995). The Powers of Speech: The Politics of Culture in the GDR. Lincoln: University of Nebraska Press. * Bergman, Hugo (1969). Memories of Franz Kafka in Franz Kafka Exhibition (katalogo) (PDF). Library: The Jewish National and University Library. [http://theanarchistlibrary.org/library/michael-lowy-franz-kafka-and-libertarian-socialism.a4.pdf] * Bloom, Harold (2003). "Franz Kafka". Bloom's Major Short Story Writers (Novjorko: Chelsea House Publishers). ISBN 978-0-7910-6822-9. * Bloom, Harold (Spring 2011). "Franz Kafka's Zionism". Midstream (57) (2). * Bloom, Harold (2002). Genius: A Mosaic of One Hundred Exemplary Creative Minds. Novjorko: Warner Books. ISBN 978-0-446-52717-0. * Bloom, Harold (1994). The Western Canon: The Books and School of the Ages. Novjorko: Riverhead Books, Penguin Group. ISBN 978-1-57322-514-4. * Bossy, Michel-André (2001). Artists, Writers, and Musicians: An Encyclopedia of People Who Changed the World. Westport, Connecticut: Oryx Press. ISBN 978-1-57356-154-9. * Boyd, Ian R. (2004). Dogmatics Among the Ruins: German Expressionism and the Enlightenment. Bern: Peter Lang AG. ISBN 978-3-03910-147-4. * Brod, Max (1960). Franz Kafka: A Biography. Novjorko: Schocken Books. ISBN 978-0-8052-0047-8. * Brod, Max (1966). Über Franz Kafka (germane). Hamburg: S. Fischer Verlag. * Bruce, Iris (2007). Kafka and Cultural Zionism — Dates in Palestine. Madison, Wisconsin: University of Wisconsin Press. ISBN 978-0-299-22190-4. * Classe, Olive (2000). Encyclopedia of Literary Translation into English, Vol. 1. Chicago: Fitzroy Dearborn Publishers. ISBN 978-1-884964-36-7. * Contijoch, Francesc Miralles (2000). Franz Kafka (hispane). Barcelona: Oceano Grupo Editorial, S.A. ISBN 978-84-494-1811-2. * Corngold, Stanley (1972). Introduction to The Metamorphosis. Novjorko: Bantam Classics. ISBN 978-0-553-21369-0. * Corngold, Stanley (1973). The Commentator's Despair. Port Washington, Novjorko: Kennikat Press. ISBN 978-0-8046-9017-1. * Corngold, Stanley (2004). Lambent Traces: Franz Kafka. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-11816-1. * Corngold et al., Stanley (2009). Franz Kafka: The Office Writings. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-12680-7. * Corngold, Stanley – Wagner, Benno (2011). Franz Kafka: The Ghosts in the Machine. Evanston, Illinois: Northwestern University Press. ISBN 978-0-8101-2769-2. * Deleuze, Gilles; Guattari, Félix (1986). Kafka: Toward a Minor Literature (Theory and History of Literature, Vol 30). Minneapolis: University of Minnesota Press. ISBN 978-0-8166-1515-5. * Diamant, Kathi (2003). Kafka's Last Love: The Mystery of Dora Diamant. Novjorko: Basic Books. ISBN 978-0-465-01551-1. * Drucker, Peter (2002). Managing in the Next Society (2007 ed.). Oxford: Elsevier. ISBN 978-0-7506-8505-4. * Engel, Manfred; Auerochs, Bernd (2010). Kafka-Handbuch. Leben - Werk - Wirkung (in German). Metzler: Stuttgart, Weimar. ISBN 978-3-476-02167-0. * Elsaesser, Thomas (2004). The Last Great American Picture Show. Amsterdam: Amsterdam University Press. ISBN 978-90-5356-493-6. * Furst, Lillian R. (1992). Through the Lens of the Reader: Explorations of European Narrative. SUNY Press. ISBN 978-0-7914-0808-7. [http://books.google.com/?id=0HmgYaAEHHYC&pg=PA83&lpg=#v=onepage&q&f=false] * Gale Research Inc. (1979). Twentieth-Century Literary Criticism: Excerpts from Criticism of the Works of Novelists, Poets, Playwrights, Short Story Writers, & Other Creative Writers Who Died Between 1900 & 1999. Farmington Hills, Michigan: Gale Cengage Learning. ISBN 978-0-8103-0176-4. * Gilman, Sander (1995). Franz Kafka, the Jewish Patient. Novjorko: Routledge. ISBN 978-0-415-91391-1. * Gilman, Sander (2005). Franz Kafka. London: Reaktion Books. ISBN 978-1-881872-64-1. * Gray, Richard T. (2005). A Franz Kafka Encyclopedia. Westport, Connecticut: Greenwood Press. ISBN 978-0-313-30375-3. * Gray, Ronald (1973). Franz Kafka. Cambridge: [[Cambridge University Press]]. ISBN 978-0-521-20007-3. * Hamalian, Leo (1974). Franz Kafka: A Collection of Criticism. Novjorko: McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-025702-3. * Hawes, James (2008). Why You Should Read Kafka Before You Waste Your Life. Novjorko: St. Martin's Press. ISBN 978-0-312-37651-2. * Janouch, Gustav (1971). Conversations with Kafka (2 ed.). Novjorko: New Directions Books. ISBN 978-0-8112-0071-4. [http://books.google.com/books?id=45d6JsdVFaIC&pg=PA17&dq#v=onepage&q&f=false] * Kafka, Franz (1948). The Penal Colony: Stories and Short Pieces (eld. de 1987). Novjorko: Schocken Books. ISBN 978-0-8052-3198-4. * Kafka, Franz (1954). Dearest Father. Stories and Other Writings. Novjorko: Schocken Books. * Kafka, Franz (1988). The Castle. Novjorko: Schocken Books. ISBN 978-0-8052-0872-6. * Kafka, Franz (1996). The Metamorphosis and Other Stories. Novjorko: Barnes & Noble. ISBN 978-1-56619-969-8. * Kafka, Franz (1998). The Trial. Novjorko: Schocken Books. ISBN 978-0-8052-0999-0. * Kafka, Franz (2009). The Trial. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-923829-3. * Kahn, Lothar; Hook, Donald D. (1993). Between Two Worlds: a cultural history of German-Jewish writers. Ames, Iovao: eldonejo de la [[Iovaa Ŝtata Universitato]]. ISBN 978-0-8138-1233-5. * Karl, Frederick R. (1991). Franz Kafka: Representative Man. Boston: Ticknor & Fields. ISBN 978-0-395-56143-0. * Koelb, Clayton (2010). Kafka: A Guide for the Perplexed. Chippenham, Wiltshire: Continuum International Publishing Group. ISBN 978-0-8264-9579-2. * Krolop, Kurt (1994). Kafka und Prag (germane). Prague: Goethe-Institut. ISBN 978-3-11-014062-0. * Miller, Alice (1984). Thou Shalt Not Be Aware:Society's Betrayal of the Child. Novjorko: Farrar, Straus, Giroŭ. ISBN 978-0-9567982-1-3. * Murray, Nicholas (2004). Kafka. New Haven, Connecticut: Yale University Press. ISBN 978-0-300-10631-2. * Newmark, Peter (1991). About Translation. Wiltshire, England: Cromwell Press. ISBN 978-1-85359-117-4. * Northey, Anthony (1997). Mišpoche Franze Kafky (ĉeĥe). Prago: Nakladatelství Primus. ISBN 978-80-85625-45-5. * O'Neill, Patrick M. (2004). Great World Writers: Twentieth Century. Tarrytown, Novjorko: Marshal Cavendish. ISBN 978-0-7614-7477-7. * Pawel, Ernst (1985). The Nightmare of Reason: A Life of Franz Kafka. Novjorko: Vintage Books. ISBN 978-0-374-52335-0. * Preece, Julian (2001). The Cambridge Companion to Kafka. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-66391-5. * Rothkirchen, Livia (2005). The Jews of Bohemia and Moravia: facing the Holocaust. Lincoln, Nebrasko: University of Nebraska Press. ISBN 978-0-8032-3952-4. * Silverman, Al, ed. (1986). The Book of the Month: Sixty Years of Books in American Life. Boston: Little, Brown. ISBN 0-316-10119-2. * [[Isaac Bashevis Singer|Singer, Isaac Bashevis]] (1970). A Friend of Kafka, and Other Stories. Novjorko: Farrar, Straus and Giroux. ISBN 978-0-374-15880-4. * Sokel, Walter H. (2001). The Myth of Power and the Self: Essays on Franz Kafka. Detroit: Wayne State University Press. ISBN 978-0-8143-2608-4. * Spector, Scott (2000). Prague Territories: National Conflict and Cultural Innovation in Franz Kafka's Fin de Siècle. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-23692-9. * Stach, Reiner (2005). Kafka: The Decisive Years. Novjorko: Harcourt. ISBN 978-0-15-100752-3. * Sussman, Henry (1979). Franz Kafka: Geometrician of Metaphor. Madison, Wisconsin: Coda Press. ISBN 978-0-930956-02-8. * Ziolkowski, Theodore (2003). The Mirror of Justice: Literary Reflections of Legal Crisis. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-11470-5. === Revuoj === * {{Cite journal | last = Adams | first = Jeffrey | title = Orson Welles's "The Trial:" Film Noir and the Kafkaesque | jstor = 25112662 |date=Summer 2002 | volume = 29 | issue = 3 | journal = College Literature, Literature and the Visual Arts | location = West Chester, Pennsylvania | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Aizenberg | first = Edna | title = Kafkaesque Strategy and Anti-Peronist Ideology Martinez Estrada's Stories as Socially Symbolic Acts | jstor = 20119426 |date=July–December 1986 | volume = 14 | issue = 28 | journal = Latin American Literary Review | location = Chicago | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Banakar | first = Reza | title = In Search of Heimat: A Note on Franz Kafka's Concept of Law | ssrn = 1574870 |date=Fall 2010 | volume = 22 | issue = 2 | journal = Law and Literature | location = Berkeley, California | doi = 10.2139/ssrn.1574870 | ref = harv |issn=1556-5068}} * {{Cite journal | last = Butler | first = Judith | title = Who Owns Kafka | url = http://www.lrb.co.uk/v33/n05/judith-butler/who-owns-kafka | date = 3 March 2011 | volume = 33 | issue = 5 | location = London | journal = London Review of Books | accessdate = 1 August 2012 | ref = harv }} [http://www.lrb.co.uk/v33/n05/judith-butler/who-owns-kafka] * {{Cite journal | last = Corngold | first = Stanley | title = Kafkas Spätstil/Kafka's Late Style: Introduction | location = Madison, Wisconsin | journal = Monatshefte | volume = 103 | issue = 3 |date=Fall 2011 | doi = 10.1353/mon.2011.0069 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Dembo | first = Arinn | title = Twilight of the Cockroaches: Bad Mojo Evokes Kafka So Well It'll Turn Your Stomach |date=June 1996 | issue = 143 | location = New York | journal = Computer Gaming World | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Dodd | first = W. J. | title = Kafka and Dostoyevsky: The Shaping of Influence | year = 1994 | jstor = 40246931 | journal = Comparative Literature Studies | location = State College, Pennsylvania | volume = 31 | issue = 2 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Durantaye | first = Leland de la | title = Kafka's Reality and Nabokov's Fantasy: On Dwarves, Saints, Beetles, Symbolism and Genius | journal = Comparative Literature | year = 2007 | volume = 59 | issue = 4 | url = http://www.people.fas.harvard.edu/~deladur/kafka.pdf | format = PDF | ref = harv | doi = 10.1215/-59-4-315 | pages = 315 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2014-07-03 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20100525025619/http://www.people.fas.harvard.edu/~deladur/kafka.pdf | arkivdato = 2010-05-25 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100525025619/http://www.people.fas.harvard.edu/~deladur/kafka.pdf |date=2010-05-25 }} [http://www.people.fas.harvard.edu/~deladur/kafka.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100525025619/http://www.people.fas.harvard.edu/~deladur/kafka.pdf |date=2010-05-25 }} * {{Cite journal | last = Fichter | first = Manfred M. | title = The Anorexia Nervosa of Franz Kafka |date=May 1987 | volume = 6 | issue = 3 | location = Washington, D.C. | publisher = American Psychological Association | journal = International Journal of Eating Disorders | ref = harv | doi = 10.1002/1098-108X(198705)6:3<367::AID-EAT2260060306>3.0.CO;2-W | pages = 367 }} * {{Cite journal | last = Fichter | first = Manfred M. | language = German | title = Franz Kafka's anorexia nervosa |date=July 1988 | volume = 56 | issue = 7 | doi = 10.1055/s-2007-1001787 | pmid = 3061914 | location = Munich | publisher = Psychiatrische Klinik der Universität München | journal = Fortschritte der Neurologie-Psychiatrie | ref = harv | pages = 231–8 }} * {{Cite journal | last = Fort | first = Jeff | url = http://www.believermag.com/issues/200603/?read=article_fort | title = The Man Who Could Not Disappear | date = March 2006 | journal = The Believer | accessdate = 7 August 2012 | ref = {{sfnRef|Believer|2006}} }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180212084711/https://www.believermag.com/issues/200603/?read=article_fort |date=2018-02-12 }} * {{Cite journal | last = Glen | first = Patrick J. | title = The Deconstruction and Reification of Law in Franz Kafka's ''Before the Law'' and ''The Trial'' | url = http://www-bcf.usc.edu/~idjlaw/PDF/17-1/17-1%20Glen.pdf | format = PDF | year = 2007 | volume = 17 | issue = 23 | location = Los Angeles | publisher = University of Southern California | journal = Southern California Interdisciplinary Law Journal | accessdate = 3 August 2012 | ref = harv | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2014-07-03 | arkivurl = https://wayback.archive-it.org/all/20120916114919/http://www-bcf.usc.edu/~idjlaw/PDF/17-1/17-1%20Glen.pdf | arkivdato = 2012-09-16 }} {{Webarchiv|url=https://wayback.archive-it.org/all/20120916114919/http://www-bcf.usc.edu/~idjlaw/PDF/17-1/17-1%20Glen.pdf |date=2012-09-16 }} [http://www-bcf.usc.edu/~idjlaw/PDF/17-1/17-1%20Glen.pdf] {{Webarchiv|url=https://wayback.archive-it.org/all/20120916114919/http://www-bcf.usc.edu/~idjlaw/PDF/17-1/17-1%20Glen.pdf |date=2012-09-16 }} * {{Cite journal | last = Glen | first = Patrick J. | title = Franz Kafka, Lawrence Joseph, and the Possibilities of Jurisprudential Literature | url = http://scholarship.law.georgetown.edu/facpub/967/ | format = PDF | year = 2011 | volume = 21 | issue = 47 | location = Los Angeles | publisher = University of Southern California | journal = Southern California Interdisciplinary Law Journal | accessdate = 21 September 2012 | ref = harv }} [http://scholarship.law.georgetown.edu/facpub/967/] * {{Cite journal | last = Horton | first = Scott | url = http://harpers.org/archive/2008/08/hbc-90003426 | title = In Pursuit of Kafka's Porn Cache: Six questions for James Hawes | date = 19 August 2008 | journal = [[Harper’s Magazine]] | accessdate = 3 August 2012 | ref = {{sfnRef|Harper's|2008}} }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121019170227/http://harpers.org/archive/2008/08/hbc-90003426 |date=2012-10-19 }} [http://harpers.org/archive/2008/08/hbc-90003426] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121019170227/http://harpers.org/archive/2008/08/hbc-90003426 |date=2012-10-19 }} * {{Cite journal | last = Hughes | first = Kenneth | title = Franz Kafka: An Anthology of Marxist Criticism | location = Madison, Wisconsin | journal = Monatshefte | volume = 78 | issue = 2 |date=Summer 1986 | jstor = 30159253 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Kavanagh | first = Thomas M. | title = Kafka's "The Trial": The Semiotics of the Absurd | publisher = Duke University Press | location = Durham, North Carolina | journal = Novel: A Forum on Fiction |date=Spring 1972 | jstor = 1345282 | volume = 5 | issue = 3 | ref = harv | doi = 10.2307/1345282 }} * {{Cite journal | last = Kempf | first = Franz R. | title = Franz Kafkas Sprachen: "...&nbsp;in einem Stockwerk des innern babylonischen Turmes. .." | journal = Shofar: an Interdisciplinary Journal of Jewish Studies |date=Summer 2005 | volume = 23 | issue = 4 | publisher = Purdue University Press | location = West Lafayette, Indiana | doi = 10.1353/sho.2005.0155 | ref = harv | pages = 159 }} * {{Cite journal | last = Keren | first = Michael | title = The 'Prague Circle' and the Challenge of Nationalism | publisher = Pergamon Press | location = Oxford | journal = History of European Ideas | year = 1993 | doi = 10.1016/S0191-6599(05)80096-8 | volume = 16 | issue = 1–3 | ref = harv | pages = 3 }} * {{Cite journal | last = Kopić | first = Mario | title = Franz Kafka and Nationalism | publisher = EX-YU PEN Amsterdam | location = Amsterdam | journal = Erewhon. An International Quarterly | year = 1995 | jstor = 13813064 | volume = 2 | issue = 2 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Kundera | first = Milan | title = Kafka's World | publisher = The Woodrow Wilson International Center for Scholars | location = Washington, D.C. | journal = The Wilson Quarterly |date=Winter 1988 | jstor = 40257735 | volume = 12 | issue = 5 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Lawson | first = Richard H. | title = Ungeheueres Ungeziefer in Kafka's "Die Verwandlung" | publisher = American Association of Teachers of German | location = Cherry Hill, New Jersey | journal = The German Quarterly |date=May 1960 | jstor= 402242 | volume = 33 | issue = 3 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Leiter | first = Louis H. | title = A Problem in Analysis: Franz Kafka's 'A Country Doctor' | publisher = American Society for Aesthetics | location = Philadelphia | journal = The Journal of Aesthetics and Art Criticism | year = 1958 | doi = 10.2307/427381 | volume = 16 | issue = 3 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Luke | first = F. D. | title = Kafka's "Die Verwandlung" |date=April 1951 | jstor = 3718565 | journal = The Modern Language Review | location = Cambridge | volume = 46 | issue = 2 | ref = harv | doi = 10.2307/3718565 }} * {{Cite journal | last = McElroy | first = Bernard | title = The Art of Projective Thinking: Franz Kafka and the Paranoid Vision |date=Summer 1985 | doi = 10.1353/mfs.0.0042 | journal = Modern Fiction Studies | location = Cambridge | volume = 31 | issue = 2 | ref = harv | pages = 217 }} * {{Cite journal | last = Panichas | first = George A. | title = Kafka's Afflicted Vision: A Literary-Theological Critique |date=Spring–Fall 2004 | publisher = National Humanities Institute | journal = Humanitas | location = Bowie, Maryland | volume = 17 | issue = 1–2 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Pérez-Álvarez | first = Marino | title = The Schizoid Personality of Our Time | year = 2003 | journal = International Journal of Psychology and Psychological Therapy | location = Almería, Spain | volume = 3 | issue = 2 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Rhine | first = Marjorie E. | title = Untangling Kafka's Knotty Texts: The Translator's Prerogative? | location = Madison, Wisconsin | journal = Monatshefte | volume = 81 | issue = 4 |date=Winter 1989 | jstor= 30166262 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Sayer | first = Derek | title = The Language of Nationality and the Nationality of Language: Prague 1780–1920&nbsp;– Czech Republic History | year = 1996 | journal = Past and Present | location = Oxford | doi = 10.1093/past/153.1.164 | oclc = 394557 | volume = 153 | issue = 1 | ref = harv | pages = 164 }} * {{Cite journal | last = Sandbank | first = Shimon | title = After Kafka: The Influence of Kafka's Fiction | year = 1992 | jstor = 40246852 | journal = Penn State University Press | location = Oxford | volume = 29 | issue = 4 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Sokel | first = Walter H. | title = Kafka's "Metamorphosis": Rebellion and Punishment |date=April–May 1956 | jstor = 30166165 | journal = Monatshefte | location = Madison, Wisconsin | volume = 48 | issue = 4 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Steinhauer | first = Harry | title = Franz Kafka: A World Built on a Lie |date=Autumn 1983 | jstor = 4611280 | journal = The Antioch Review | location = Yellow Springs, Ohio | volume = 41 | issue = 4 | ref = harv | doi = 10.2307/4611280 | pages = 390 }} * {{Cite journal | last = Strelka | first = Joseph P. | title = Kafkaesque Elements in Kafka's Novels and in Contemporary Narrative Prose |date=Winter 1984 | jstor = 40246504 | journal = Comparative Literature Studies | location = State College, Pennsylvania | volume = 21 | issue = 4 | ref = harv }} * {{Cite journal | last = Updike | first = John | authorlink = John Updike | url = http://www.newyorker.com/archive/2005/01/24/050124crbo_books1 | title = Subconscious Tunnels: Haruki Murakami's dreamlike new novel | newspaper = The New Yorker | date = 24 January 2005 | accessdate = 22 September 2012 | ref = {{sfnRef|Updike|2005}} }} [http://www.newyorker.com/archive/2005/01/24/050124crbo_books1] === Gazetoj === * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Adler |unua=Jeremy | url = http://www.textkritik.de/rezensionen/kafka/einl_04.htm |datoj=13 October 1995 |verkaĵo=New York Times Literary Supplement |titolo=Stepping into Kafka's Head |alirdato=4a Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|Adler|1995}} }}[http://www.textkritik.de/rezensionen/kafka/einl_04.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090221080410/http://www.textkritik.de/rezensionen/kafka/einl_04.htm |date=2009-02-21 }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Apel |unua=Friedman |datoj=28 Aŭgusto 2012 |lingvo=Germane |titolo=Der Weg in die Ewigkeit führt abwärts / Roland Reuß kramt in Kafkas Zürauer Zetteln | newspaper = Frankfurter Allgemeine Zeitung |referenco={{sfnRef|Apel|2012}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Banville |unua=John | url = http://www.guardian.co.uk/books/2011/jan/15/john-banville-kafka-trial-rereading |titolo=Franz Kafka's other trial / An allegory of the fallen man's predicament, or an expression of guilt at a tormented love affair? |datoj=14 January 2011 | newspaper = The Guardian |alirdato=1 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|Banville|2011}} | location=London }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Batuman |unua=Elif | url = http://www.nytimes.com/2010/09/26/magazine/26kafka-t.html |datoj=22 September 2010 | newspaper = The New York Times |titolo=Kafka's Last Trial |alirdato=3 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|.27.27New York Times.27.27|2010}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Buehrer |unua=Jack | url = http://www.praguepost.com/news/7768-battle-for-kafka-legacy-drags-on.html |titolo=Battle for Kafka legacy drags on |datoj=9 March 2011 | newspaper = The Prague Post |alirdato=29 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|Buehrer|2011}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Burrows |unua=William | url = http://www.guardian.co.uk/books/2011/dec/22/franz-kafka-winter-reads |titolo=Winter read: The Castle by Franz Kafka |datoj=22 December 2011 | newspaper = The Guardian |alirdato=27 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|Burrows|2011}} | location=London }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Connolly |unua=Kate | url = http://www.guardian.co.uk/books/2008/aug/15/franzkafka.germany |titolo=Porn claims outrage German Kafka scholars |datoj=14 August 2008 | newspaper = The Guardian |alirdato=3 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|Connolly|2008}} | location=London }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Glass |unua=Philip | url = http://www.nytimes.com/2001/06/10/arts/theater-adapting-the-horrors-of-a-kafka-story-to-suit-glass-s-music.html?pagewanted=print&src=pm |titolo=Adapting the Horrors of a Kafka Story To Suit Glass's Music |datoj=10 June 2001 | newspaper = Los Angeles Times |alirdato=17 Junio 2013 |referenco={{sfnRef|Glass|2001}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Kakutani |unua=Michiko | url = http://www.nytimes.com/1988/04/02/books/books-of-the-times-kafka-s-kafkaesque-love-letters.html?pagewanted=all&src=pm |titolo=Books of the Times; Kafka's Kafkaesque Love Letters |datoj=2 April 1988 | newspaper = The New York Times |alirdato=8 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|Kakutani|1988}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Kenley-Letts |unua=Ruth | url = http://movies.nytimes.com/movie/239041/Franz-Kafka-s-It-s-a-Wonderful-Life-/details | year = 1993 | newspaper = The New York Times |titolo=Franz Kafka's "It's a Wonderful Life" (1993) |alirdato=4 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|.27.27New York Times.27.27|1993}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Kirsch |unua=Adam | url = http://www.nytimes.com/2009/01/04/books/review/Kirsch-t.html?pagewanted=all&_moc.semityn.www |datoj=2 January 2009 | newspaper = The New York Times |titolo=America, 'Amerika' |alirdato=25 Septembro 2012 |referenco={{sfnRef|Kirsch|2009}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Lerman |unua=Antony | url = http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2010/jul/22/kafka-legacy-israel |datoj=22 July 2010 | newspaper = The Guardian |titolo=The Kafka legacy: who owns Jewish heritage? |alirdato=29 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|Lerman|2010}} | location=London }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=McCarthy |unua=Rory | url = http://www.guardian.co.uk/world/2009/oct/25/israel-library-franz-kafka-trial |titolo=Israel's National Library adds a final twist to Franz Kafka's Trial |datoj=24 October 2009 | newspaper = The Guardian |alirdato=3 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|McCarthy|2009}} | location=London }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=McLellan |unua=Dennis | url = http://www.latimes.com/news/obituaries/la-me-patrick-mcgoohan15-2009jan15,0,3951859.story |titolo=Patrick McGoohan dies at 80; TV's 'Secret Agent' and 'Prisoner' |datoj=15 January 2009 | newspaper = Los Angeles Times |alirdato=17 Junio 2013 |referenco={{sfnRef|.27.27Los Angeles Times.27.27|2009}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Metcalfe |unua=Anna | url = http://www.ft.com/cms/s/2/bfaf51ba-e05a-11de-8494-00144feab49a.html#axzz1L3wH1OFW |datoj=5 December 2009 | newspaper = Financial Times |titolo=Small Talk: José Saramago |alirdato=1 Aŭgusto 2012 |referenco={{sfnRef|.27.27Financial Times.27.27|2009}} }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=O'Connor |unua=John J. | url = http://www.nytimes.com/1987/06/04/arts/mcgoohan-a-spy-on-31.html |datoj=4 June 1987 | newspaper = The New York Times |titolo=McGoohan a Spy on 31 |alirdato=16 Junio 2013 |referenco={{sfnRef|O'Connor|1987}} }} * {{citaĵo el libro| |lasta=Palmer |unua=R. Barton |titolo=Joel and Ethan Coen |jaro=2004 |eldoninto=University of Illinois Press |loko=Urbana, Illinois |ISBN=0-252-07185-9 |referenco=harv }} * {{citaĵo el novaĵo| |lasta=Rizzulo | first1 = Rachel | url = http://bachtrack.com/review-nyc-joyce-theater-royal-ballet-metamorphosis |datoj=23 September 2013 | newspaper = bachtrack |titolo=The Royal Ballet's production of The Metamorphosis with Edward Watson in New York |alirdato=23 Januaro 2014 |referenco=harv }} * {{citaĵo el novaĵo| | last1 = Rudoren | first1 = Jodi | last2 = Noveck | first2 = Myra | url = http://www.nytimes.com/2012/10/15/world/middleeast/woman-must-relinquish-kafka-papers-judge-says.html |datoj=14 October 2012 | newspaper = The New York Times |titolo=Woman Must Relinquish Kafka Papers, Judge Says |alirdato=15 Oktobro 2012 |referenco=harv }} * {{citaĵo el novaĵo| | url = http://www.guardian.co.uk/books/2010/jul/19/lawyers-open-unpublished-kafka-manuscripts |datoj=19 July 2010 | newspaper = The Guardian |titolo=Lawyers Open Cache of Unpublished Kafka Manuscripts |alirdato=28 Septembro 2012 |referenco={{sfnRef|.27.27Guardian.27.27|2010}} | location=London | first=Mark | last=Tran }} === Retaj fontoj === * Bury, Liz (3a Julio 2013). "Franz Kafka's Metamorphosis becomes Google doodle". The Guardian (London). Konsultita la 4an de Julio 2013. [http://www.guardian.co.uk/books/2013/jul/03/franz-kafka-metamorphosis-google-doodle] * Coker, Rachel (4a Januaro 2012). "Kafka expert links teaching, research". State University of New York — Binghamton. Konsultita la 30an de Aŭgusto 2012. [http://www.binghamton.edu/inside/index.php/inside/story/kafka-expert-links-teaching-research] * Ernst, Nathan (2010). "The Judgement". The Modernismm Lab. Yale University. Konsultita la 9an de Oktobro 2012. [http://modernism.research.yale.edu/wiki/index.php/The_Judgment] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130521162011/http://modernism.research.yale.edu/wiki/index.php/The_Judgment |date=2013-05-21 }} * Frenkel, Sheera (30a Majo 2012). "Kafka's Final Absurdist Tale Plays Out in Tel Aviv". NPR. Konsultita la 28an de Septembro 2012. [http://www.npr.org/2012/05/30/153985994/kafkas-final-absurdist-tale-plays-out-in-tel-aviv] * Ghosh, Pothik (13 Marto 2009). "A Note on Kafka and the Question of Revolutionary Subjectivity". Hindu College – [[Delhi University]] via Radical Notes. Konsultita la 6an de Aŭgusto 2012. [http://radicalnotes.com/content/view/92/39/] * Horstkotte, Silke (2009). "Kunst und Künstlerverständnis in Kafkas "Josefine, die Sängering oder Das Volk der Mäuse"" (germane). University of Leipzig. Konsultita la 31an de Aŭgusto 2012. [http://dokumente-online.com/kunst-und-kuenstlerverstaendnis-in-kafkas.html] * Kafka, Franz (2012). "Franz Kafka Letter to his Father". Kafka-Franz. Arkivita el originalo la 13an de Julio 2011. Konsultita la 3an de Aŭgusto 2012. [http://www.kafka-franz.com/KAFKA-letter.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110713133359/http://www.kafka-franz.com/KAFKA-letter.htm |date=2011-07-13 }} * Keynes, Laura (Aŭgusto 2005). "Kafka's Dick". Times Literary Supplement. Konsultita la 4 Aŭgusto 2012. [http://www.onlinereviewlondon.com/index.php?option=com_content&view=article&id=215:kafkas-dick&catid=161:kafkas-dick&Itemid=243] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120219091140/http://www.onlinereviewlondon.com/index.php?option=com_content&view=article&id=215%3Akafkas-dick&catid=161%3Akafkas-dick&Itemid=243 |date=2012-02-19 }} * Köhler, Manfred (2012). "Franz Kafka und Felice Bauer" (in German). Protemion. Konsultita la 6 Aŭgusto 2012. [http://www.protemion.de/zettel/kafkafelice.htm] * Kopić, Mario (2004). "Kafka and nationalism". Odjek. Konsultita la 10an de Septembro 2013. [http://www.odjek.ba/eng/index.php?broj=02&id=06] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131012015421/http://www.odjek.ba/eng/index.php?broj=02&id=06 |date=2013-10-12 }} * Kreis, Steven (28an de Februaro 2006). "Franz Kafka, 1883–1924". History Guide. Konsultita la 5an de Aŭgusto 2012. [http://www.historyguide.org/europe/kafka.html] * McGee, Kyle. "Fear and Trembling in the Penal Colony". Kafka Project. Konsultita la 26an de Aprilo 2013. [http://www.kafka.org/index.php?id=185,290,0,0,1,0] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100628232215/http://www.kafka.org/index.php?id=185,290,0,0,1,0 |date=2010-06-28 }} * Milner, Cahterine (27 August 2005). html "If Kafka made the dinner ...". The Telegraph. Konsultita la 25an de Aŭgusto 2012. [http://www.telegraph.co.uk/foodanddrink/3321254/If-Kafka-made-the-dinner&nbsp;... html]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Miron, Dan (24an de Novembro 2008). "Sadness in Palestine". Haaretz. Konsultita la 1 Aŭgusto 2012. [http://www.haaretz.com/hasen/spages/1040561.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081220232543/http://www.haaretz.com/hasen/spages/1040561.html |date=2008-12-20 }} * Ozorio, Anne (18an de Novembro 2010). "György Kurtág — Kafka Fragments, London". Opera Today. Konsultita la 4 Aŭgusto 2012. [http://www.operatoday.com/content/2010/11/gyorgy_kurtag_-.php] * Prinsky, Norman (2002). "Humn. 2002: World Humanities II. Notes and Questions on Franz Kafka's "The Metamorphosis" / "The Transformation"". Augusta State University. Konsultita la 2 Septembro 2012. [http://www.aug.edu/~nprinsky/Humn2002/KafkaMetamorphNQ.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121011030606/http://www.aug.edu/~nprinsky/Humn2002/KafkaMetamorphNQ.htm |date=2012-10-11 }} * Rahn, Josh (2011). "Existentialism". Online Literature. Konsultita la 5 Aŭgusto 2012. [http://www.online-literature.com/periods/existentialism.php] * Rastalsky, Hartmut M. (1997). "The Referential Kafka". University of Michigan. Konsultita la 22 Aŭgusto 2012. [http://www.lsa.umich.edu/german/hmr/dissertation/10kafka.doc] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120622022057/http://www.lsa.umich.edu/german/hmr/dissertation/10kafka.doc |date=2012-06-22 }} * Samuelson, Arthur. "A Kafka for the 21st Century". Jewish Heritage. Konsultita la 2 Aŭgusto 2012. [http://www.jhom.com/bookshelf/kafka/intro.html] * Seubert, Harald. "Bauer, Felice" (germane). Kulturportal-west-ost.eu. Konsultita la 2 Aŭgusto 2012. "Knochiges leeres Gesicht, das seine Leere offen trug. Freier Hals. Überworfene Bluse ... Fast zerbrochene Nase. Blondes, etwas steifes, reizloses Haar, starkes Kinn." [http://kulturportal-west-ost.eu/biographies/bauer-felice-2/] * Stone, Peter H. "Gabriel Garcia Marquez, The Art of Fiction No. 69". The Paris Review. Konsultita la 4 Aŭgusto 2012. [http://www.theparisreview.org/interviews/3196/the-art-of-fiction-no-69-gabriel-garcia-marquez] * "Allegory". The Guardian (London). 4a Aprilo 1930. Konsultita la 22 Aŭgusto 2012. [http://www.guardian.co.uk/books/1930/apr/04/classics.culture] * "Disappearing Act". American Repertory Theatre. 2005. Arckivita el originalo la 25an de Julio 2011. Konsultita la 3an de Aŭgusto 2012. [http://www.amrep.org/articles/3_3c/disappearing.html] * "Drama on BBC Radio 3, Kafka the Musical". BBC. 2012. Konsultita la 1an de Aŭgusto 2012. [http://www.bbc.co.uk/programmes/b010glpd] * "Franz Kafka" (ĉeĥe). Enketa biblioteko de Suda Bohemio en České Budějovice. 2011. Konsultita la 3an de Oktobro 2012. [http://www.kohoutikriz.org/priloha/kafka.php] * "Franz Kafka – Articles". European Graduate School. 2012. Konsultita la 22an de Aŭgusto 2012. [http://www.egs.edu/library/franz-kafka/articles/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121027210534/http://www.egs.edu/library/franz-kafka/articles/ |date=2012-10-27 }} * "Franz Kafka – Biography". European Graduate School. 2012. Konsultita la 7an de Aŭgusto 2012. [http://www.egs.edu/library/franz-kafka/biography/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120915131636/http://www.egs.edu/library/franz-kafka/biography/ |date=2012-09-15 }} * "Franz Kafka and libertarian socialism". Libertarian-Socialism. 14 December 2008. Konsultita la 3an de Aŭgusto 2012. [http://libcom.org/library/franz-kafka-libertarian-socialism] * "Franz Kafka Museum". Franz Kafka Museum. 2005. Konsultita la 7an de Aŭgusto 2012. [http://www.kafkamuseum.cz/ShowPage.aspx?tabindex=0&tabid=1] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120819201236/http://www.kafkamuseum.cz/ShowPage.aspx?tabindex=0&tabid=1 |date=2012-08-19 }} * "The Franz Kafka Prize". Franz Kafka Society. 2011. Konsultita la 1an de Aŭgusto 2012. [http://www.franzkafka-soc.cz/cena-franze-kafky/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170113073540/http://www.franzkafka-soc.cz/cena-franze-kafky |date=2017-01-13 }} * "Franz Kafka: Tagebücher 1910–1923 – Kapitel 5". Der Spiegel (germane). Project Gutenberg — Spiegel Online. 21an de Junio 1913. Konsultita la 29an de Aŭgusto 2012. "Die ungeheure Welt, die ich im Kopfe habe. Aber wie mich befreien und sie befreien, ohne zu zerreißen. Und tausendmal lieber zerreißen, als in mir sie zurückhalten oder begraben. Dazu bin ich ja hier, das ist mir ganz klar." [http://gutenberg.spiegel.de/buch/162/5] * "Franz Kafka Writing". Kafka-Franz. 2011. Arkivita el originalo la 20an de Decembro 2010. Konsultita la 1an de Aŭgusto 2012. [http://www.kafka-franz.com/franz-kafka-writing.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101220032453/http://kafka-franz.com/franz-kafka-writing.htm |date=2010-12-20 }} * "Franz Kafka: writing of the system's despair and alienation". Socialist Worker rete. 17an de Marto 2007. Konsultita la 6an de Aŭgusto 2012. [http://www.socialistworker.co.uk/art.php?id=10923] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151003174917/http://www.socialistworker.co.uk/art.php?id=10923 |date=2015-10-03 }} * "Faksimiles der Kafka-Drucke zu Lebzeiten (Zeitschriften und Zeitungen)" (germane). ITK Institute für Textkritik. 2008. Konsultita la 28an de Aŭgusto 2012. [http://www.textkritik.de/kafkazs/kafkadrucke.htm] * "Grete Bloch" (germane). S. Fischer Verlag. Konsultita la 24an de Aŭgusto 2012. [http://www.franzkafka.de/franzkafka/die_frauen/grete_bloch/457277] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170909185617/http://www.franzkafka.de/franzkafka/die_frauen/grete_bloch/457277 |date=2017-09-09 }} * "Kafka". New York State Writer's Institute. State University of New York. Konsultita la 4an de Aŭgusto 2012. [http://www.albany.edu/writers-inst/webpages4/filmnotes/fnf01n6.html] * "Lothar Hempel". Atlegerhardsen. 2002. Arkivita el originalo la 17 July 2011. Konsultita la 2 Aŭgusto 2012. [http://www.atlegerhardsen.com/pages/lothar_hempel/presse_eng_0802.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050924095502/http://www.atlegerhardsen.com/pages/lothar_hempel/presse_eng_0802.htm |date=2005-09-24 }} * "Musils 'Mann ohne Eigenschaften' ist "wichtigster Roman des Jahrhunderts"" (germane). LiteraturHaus. 1999. Arkivita el originalo la 21 February 2009. Konsultita la 22 Aŭgusto 2012. [https://web.archive.org/web/20010607003313/http://www.literaturhaus.at/headlines/1999/01/142/] * "Orson Welles on The Trial (BBC interview)". Welles Net. 1962. Konsultita la 22an de Septembro 2012. [http://www.wellesnet.com/trial%20bbc%20interview.htm] * "Oxford Kafka Research Centre". University of Oxford. 2012. Konsultita la 8an de Oktobro 2012. [http://www.kafka-research.ox.ac.uk/] * "Poul Ruders Biography – 06/2005". Poul Ruders. June 2005. Konsultita la 4 Aŭgusto 2012. [http://www.poulruders.net/biography.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120204163258/http://www.poulruders.net/biography.htm |date=2012-02-04 }} * "Solving a Literary Mystery". Kafka Project, San Diego State University. 2012. Konsultita la 25 Aŭgusto 2012. [http://www.kafkaproject.com/] * "Sound Interpretations — Dedication To Franz Kafka". HAZE Netlabel. 2012. Konsultita la 4 Oktobro 2012. [http://h-a-z-e.org/archives/1059] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121009233821/http://h-a-z-e.org/archives/1059 |date=2012-10-09 }} * "Who is citizen? Guide to Czech citizenship in 1918 – 1949". Embassy of the Czech Republic in Tel Aviv. [[25an de oktobro]] 2012. Konsultita la 17an de Junio 2013. [http://www.mzv.cz/telaviv/en/visa_and_consular_services/citizenship/who_is_citizen_guide_to_czech.html] ==Literaturo== * Begley, Louis (2008). The Tremendous World I Have Inside My Head, Franz Kafka: A Biographical Essay. New York: Atlas & Co. ISBN 978-1-934633-06-9. * Calasso, Roberto (2005). K. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 978-1-4000-4189-3. * Citati, Pietro (1987). Kafka. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 978-0-394-56840-9. * Coots, Steve (2002). Franz Kafka (Beginner's Guide). London: Hodder & Stoughton. ISBN 978-0-340-84648-3. * Corngold, Stanley; Gross, Ruth V. (2011). Kafka for the Twenty-First Century. New York: Camden House. ISBN 978-1-57113-482-0. * Czech, Danuta (1992). Kalendarz wydarzeń w KL Auschwitz (pole). Oświęcim: Wydawn. * Engel, Manfred; Robertson, Ritchie (2010). "Kafka und die kleine Prosa der Moderne / Kafka and Short Modernist Prose". Oxford Kafka Studies I (in German and English) (Königshausen & Neumann: Würzburg). ISBN 978-3-8260-4029-0. * Engel, Manfred; Robertson, Ritchie (2012). "Kafka, Prag und der Erste Weltkrieg / Kafka, Prague and the First World War". Oxford Kafka Studies II (in German and English) (Königshausen & Neumann: Würzburg). ISBN 978-3-8260-4849-4. * Engel, Manfred; Robertson, Ritchie (2014). "Kafka und die Religion in der Moderne / Kafka, Religion, and Modernity". Oxford Kafka Studies III (in German and English) (Königshausen & Neumann: Würzburg). ISBN 978-3-8260-5451-8. * Glatzer, Nahum Norbert (1986). The Loves of Franz Kafka. New York: Schocken Books. ISBN 978-0-8052-4001-6. * Gray, Ronald (1962). Kafka: A Collection of Critical Essays. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall. ISBN 1-199-77830-3. * Greenberg, Martin (1968). The Terror of Art: Kafka and Modern Literature. New York: Basic Books. ISBN 978-0-465-08415-9. * Hayman, Ronald (2001). K, a Biography of Kafka. London: Phoenix Press. ISBN 978-1-84212-415-4. * Heller, Paul (1989). Franz Kafka: Wissenschaft und Wissenschaftskritik (in German). Tübingen: Stauffenburg. ISBN 978-3-923721-40-5. * Kafka, Franz; Brod, Max (1988). The Diaries, 1910–1923. New York: Schocken Books. ISBN 0-8052-0906-9. * Major, Michael (2011). Kafka ... for our time. San Diego, CA: Harcourt Publishing. ISBN 978-0-9567982-1-3. * Suchoff, David (2012). Kafka's Jewish Languages: the Hidden Openness of Tradition. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. ISBN 978-0-8122-4371-0. * Thiher, Allen (2012). "Franz Kafka: A Study of the Short Fiction". Twayne's Studies in Short Fiction, No. 12 (Philadelphia: University of Pennsylvania Press). ISBN 978-0-8057-8323-0. === Gazetoj === * {{Cite journal | last = Danta | first = Chris | title = Sarah's Laughter: Kafka's Abraham | url = http://muse.jhu.edu/journals/modernism-modernity/toc/mod15.2.html |date=April 2008 | volume = 15 | issue = 2 | location = Baltimore, MD | journal = ''Modernism/modernity'' | pages = 343–359 | doi = 10.1353/mod.2008.0048 }} * {{Cite journal | last = Ryan | first = Michael P. | title = Samsa and Samsara: Suffering, Death and Rebirth in ''The Metamorphosis'' | year = 1999 | journal = German Quarterly | location = Durham, NC | volume = 72 | issue = 2 | pages = 133–152 | doi = 10.2307/408369 }} == Vidu ankaŭ == * [[Anna Kavan]] * [[3412 Kafka]] * [[Siřem#Franz Kafka en Siřem|Franz Kafka en Siřem]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} Multlingva retejo pri Kafka enhavanta esperantajn artikolojn: * [http://www.kafka.org/ Das Kafka Projekt] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201206132133/http://www.kafka.org/ |date=2020-12-06 }} * [http://gutenberg.spiegel.de/autoren/kafka.htm Kafka beim Projekt Gutenberg-DE] * [http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/KafkaFranz/ Biografio] * [http://www.aeiou.at/aeiou.encyclop.k/k011123.htm Enciklopedio] * [http://www.xlibris.de/Autoren/Kafka/Kafka-Biographie.htm Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040614044405/http://www.xlibris.de/Autoren/Kafka/Kafka-Biographie.htm |date=2004-06-14 }} * [http://www.kafkaesk.de/ Kafkeca] * [http://www.k-eins.de/ Versuch über Franz Kafka] * [http://www.intratext.com/Catalogo/Autori/AUT214.HTM Verkoj de Franz Kafka] * [http://franz-kafka.redorb.co.uk/ Franz Kafka] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927051314/http://franz-kafka.redorb.co.uk/ |date=2007-09-27 }} {{Leginda|2022|11|15}} {{Bibliotekoj|TSURL=viaf/56611857}} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo|Kafka, Franz}} [[Kategorio:Franz Kafka| ]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj vegetaranoj]] 6jytry4rr6gww7djot7bvx09j684yrq Friedrich Dürrenmatt 0 1294 9372293 9104847 2026-05-13T18:09:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372293 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo }} '''Friedrich DÜRRENMATT''' {{prononco|ˈfriːdrɪç ˈdʏrənˌmat}} (naskiĝis la [[5-a de januaro|5-an de januaro]] [[1921]] en [[Konolfingen]] apud [[Berno]], mortis la [[14-a de decembro|14-an de decembro]] [[1990]] en [[Neuchâtel]]) estis [[Svislando|svisa]] [[verkisto]], [[scenaristo]] kaj [[dramisto]]. La politike engaĝita aŭtoro famiĝis ĉefe pro siaj avangardismaj dramoj, filozofie profundaj [[Krimromano|krimromanoj]] kaj la ofte makabraj [[satiro]]j. == Vivo == Post la maturiĝekzameno studis la filo de la paroĥestro de Konolfingen en [[Berno]] kaj [[Zuriko]] literaturon kaj filozofion; studinterrompo estis en 1946 kiam venis la fina decido ekverkisti profesie. Ekde 1952 ĝismorte li vivis en Neuchâtel. Unue li perlaboris la monon por familio sia antaŭ ĉio per la recenzoj de teatraĵoj, la verkado de [[Radiodramo|dramoj radiaj]] kaj de krimromanoj (publikigitaj ĉe "Schweizerischer Beobachter"). Post kiam jam la unua teatraĵo de li ''Es steht geschrieben'' kaŭzis skandalon en Zuriko en 1947 li sukcesegis dramiste en [[Germanujo]] en 1952 per la verko ''Die Ehe des Herrn Mississippi''. En la tuta mondo li finfine famiĝis danke al ''Der Besuch der alten Dame''; la tragika komedio nombriĝas kune kun ''Die Physiker'' (1962) inter la plej ofte surscenigitaj germanlingvaj dramoj. Ekde la fino de la 1960-aj jaroj estis diversaj malfuroroj ĉe novaj komedioj kiujn li parte mem dramaturge aranĝis. Inter 1968 kaj 1969 Dürrenmatt estis estrarano ĉe la Teatro je [[Bazelo]]. Sekve li ekkoncentriĝis pri filozofie meditanta, parte membriografia proza stilo. Tie ĉefrolis la volumoj ''Stoffe I-III'' (1981, nova eldono en 1990 kun la titolo ''Labyrinth'') kaj ''Turmbau: Stoffe IV-IX'' (1990). == Honoroj kaj graveco == Dürrenmatt ĝuis multajn honorojn, i.a. en 1960 la aljuĝon de "Grosser Preis der Schweizerischen Schillerstiftung", en 1984 de "Österreichischer Staatspreis für europäische Literatur" aŭ en 1986 de la gravega premio "Georg-Büchner-Preis". Liaj modelaj, groteskaj komedioj starigas ade la demandon je libereco kaj kulpeco de la unuopuloj en mondo malfacile taksebla, de anonimaj potencaj sistemoj. Ofte atakite kaj kritikite ili apartenis sendube al la plej gravaj literatureroj germanlingvaj teatraj de la dua duono de la 20-a jarcento. La krimromanan ĝenron mem nove difinintaj kaj parte primokintaj krimromanoj dürrenmatt-aj havis eldonokvanton konsiderindan kaj troviĝas eĉ hodiaŭ en la kanono de legindaj libroj de la lernantaro de [[Germanlingvio]]. Ekde la 1960-aj jaroj Dürrenmatt ankaŭ verkis kiel sendependa aktualaĵkritikanta komentisto. Inter 1969 kaj 1971 li kuneldonis la semajngazeton "SonntagsJournal". Krom pamfletaj pritraktoj de sia hejmlando (ekz. ĉe la parolado por [[Václav Havel]], 1990) li furoris i.a. per engaĝiĝo vigla por [[Israelo]]. Dum la tuta vivo Dürrenmatt ankaŭ desegnis kaj pentris sen volo publikigi ankaŭ tiajn siajn artaĵojn. Tamen vidindas bildoj liaj ekde 2000 en Neuenburg ĉe ''Centre Dürrenmatt''. == Verkaro == ''Die Ehe des Herrn Mississippi'' (La geedzeco de sinjoro Misisipo) - Teatraĵo pri [[Prokuroro|ĝenerala prokuroro]], kies ĉefa celo en la vivo estas akuzi kaj kondamni mortopunojn, kiu jam sukcesis kaŭzi ekzekuton de 350 akuzitoj. La akuzanto murdis sian edzinon kaj por puni sin li decidas edziĝi kun virino, kiu venenis ŝian edzon. ''Der Besuch der alten Dame'' (La vizito de la maljuna damo) - Eble la plej konata verko de Dürrenmatt. [[Makabro|Makabra]] morala teatraĵo prezentanta maljunan milionulinon revenantan al sia infanaĝa urbo. Ŝi ofertas al la urbanoj donacon de mono, kiu riĉigos ilin, kontraŭ la morto de unu el la urbanoj, kiu forlasis ŝin en sia junaĝo. La urbanoj, kiuj unue malakceptas la oferton, retiriĝas unu post la alia kaj iom post iom de la granda potenco de tento. Laŭ multaj, ĉi tiu estas unu el la plej grandaj modernaj moralaj teatraĵoj. ''Die Panne'' (La paneo) - Rakonto kun filozofiaj demandoj pri kulpo kaj justeco. ''Das Versprechen'' (La promeso) - Profunda krimromano pri detektivo, kiu iras post [[seria murdisto]] de knabinetoj. Ĝi estas rakonto, kiu malsupreniras en la profundon de la homa psiko kaj diskutas filozofiajn demandojn pri la potenco de la kazo kaj la valideco de la promeso. ''Die Physiker'' (La fizikistoj) - Teatraĵo, kiu okazas en [[Mensmalsanulejo|mensa malsanulejo]], kie la pacientoj adoptas la identecojn de konataj personecoj, kaj la filo de la rolulo de [[Albert Einstein]] provas averti la mondon pri la hororoj de la [[atombombo]], kiun li alportis en la mondon. Ĝenerale, Dürrenmatt kutimis doni al siaj protagonistoj nekutimajn nomojn: Florestan Mississippi, lear Zachnacian, Fraŭlin d-rino Matilda von Zand, grafo Bodo nee Ibluha, kaj aliaj nomoj, kiuj levis la demandon, de kie li akiris iliajn nomojn? Li ankaŭ estas konata pro siaj spritaj diraĵoj, kiel ekzemple: "Lando rapidas nomi sin patrujo dum ĝi preparas sin por elverŝi sangon", "Rakonto ne pliboniĝas krom kiam ĝi faras la plej malbonan turnon. " == Listo de verkoj == * ''Es steht geschrieben'' (1947) * ''Der Blinde'' (1947) * ''Romulus der Große'' (1950) * ''Der Richter und sein Henker'' (1952) * ''Die Ehe des Herrn Mississippi'' (1952) * ''Der Verdacht'' (1953) * ''Der Besuch der alten Dame'' (1956) * ''Die Panne'' (1956) * ''Die Physiker'' (1962) * ''Der Meteor'' (1966) * ''Play Strindberg'' (1969) * ''Der Sturz'' (1971) * ''Achterloo'' (1982) * ''Justiz'' (1985) == En [[Esperanto]] aperis == ''La blindulo'' : dramo / Esperantigis: [[Gerd Bussing]]; [[Tomasz Chmielik]]. Lingve reviziis [[Wojciech Usakiewicz]]. - [Swidnik: Libro- Mondo ; Forumo Edmond kaj Yvonne Privat, 1990]. - 69 folioj : ilustr. – (Nova Esperanta Biblioteko Internacia : Svisa Literaturo ; 31,3)<br /> Originalo: Der Blinde : ein Drama ''La Svisoj estas samtempe liberaj, malliberuloj kaj gardistoj de si mem. Parolado de Friedrich Dürrenmatt okaze de la transdono de la premio „Gottlieb Duttweiler“ al Václav Havel la [[22an de novembro]] [[1990]] apud Zürich (Svisujo).'' / Esperantigis kaj enkondukis Andy Künzli. - En: Kontakto 1991/4,p.&nbsp;3-6. Rotterdam == Fonto == Weber, Ulrich: "Dürrenmatt, Friedrich", ĉe: Historisches Lexikon der Schweiz (HLS, [https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/011759/2005-10-17/ tie ĉi interrete]) == Vidu ankaŭ == * [[Berlingen (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Vikicitaro}} * http://www.cdn.ch {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190315011147/https://www.cdn.ch/ |date=2019-03-15 }} <!-- en:Centre Dürrenmatt Neuchâtel en->eo:Centro _Dürrenmatt_ _Neuchâtel_ fr:Centre Dürrenmatt Neuchâtel de:Centre Dürrenmatt in Neuchâtel de->eo:Centro (Francio) _Dürrenmatt_ _in_ _Neuchâtel_ hu:Centre Dürrenmatt in Neuchâtel hu->eo:Centro (Francio) _Dürrenmatt_ _in_ _Neuchâtel_ --> * http://www.snl.admin.ch/f/fuehr/sl_index.htm <!-- fr:Site des Archives littéraires suisses --> * http://www.alex-hartmann.net/duerrenmatt/bio.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061028085939/http://www.alex-hartmann.net/duerrenmatt/bio.html |date=2006-10-28 }} <!-- hu:Biographie --> * http://mitglied.lycos.de/duerrenmatt{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Durrenmatt, Friedrich}} [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Svisaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistoj de krimromanoj]] hd3urbtewugz5yhjj8a35bz6mkl27ng Germanio 0 1346 9372624 9363130 2026-05-14T08:11:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372624 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=lando en Eŭropo|kemia elemento|Germaniumo}} {{Informkesto lando | nomoenlokalingvo = Bundesrepublik Deutschland | eonomo = Federacia Respubliko Germanio<ref>laŭ la [[Gazetara kaj informa centro de la federacia registaro de Germanio]]</ref> | eonomo alternative= Federacia Respubliko Germanujo<ref name="FederaciaRespublikoGermanujo" /> | flago = [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|150ra|Flago de Germanio]] | priskribo de flago = [[Flago de Germanio|Flago]] | blazono = [[Dosiero:Coat of Arms of Germany.svg|80ra|Blazono de Germanio]] | priskribo de blazono = [[Blazono de Germanio|Blazono]] | nacia devizo = “Einigkeit und Recht und Freiheit”<br /> ([[Germana lingvo|Germana]] por: Unueco, justo kaj libero) | lokigo-bildo = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 250 | dosiero1 = EU-Germany.svg | dosiero2 = Deutschland_Lage_Berlins.svg | piedlinio = }} | lingvoj = | lingvoj falde=jes | religio = [[Protestantismo|protestanta]], [[Katolikismo|katolika]] | km2 = 357168 | akvo = | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝdenso = 266 | vivlongeco = | horzono = [[UTC+01:00]];{{-}}somere [[UTC+02:00]] | valuta kodo = EUR | ttt = de | nacia tago = [[3-a de oktobro]], [[Tago de la germana unueco]] (ekde 1990) | parlamento = [[Federacia Konsilio (Germanio)|Bundesrat]] kaj [[Federacia Parlamento (Germanio)|Bundestag]] | esperanto-asocio = [[Germana Esperanto-Asocio]] | MEP = 3 636 miliardoj da [[Usona dolaro|USD]] | MEP jaro = 2013<ref name="IMF Internacia Monfonduso">Raporto de [http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/02/weodata/index.aspx IMF (Internacia Monfonduso)]</ref> | MEP pokapa = 44 999 [[Usona dolaro|USD]] }} [[Dosiero:Kp157-federaciismo.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri germana federaciismo.]] '''Germanio'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Germanio_kd Germanio] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.</ref> aŭ '''Germanujo'''<ref>[https://vortaro.net/#Germanujo_kd Germanujo] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.</ref> estas [[demokratio|demokrata]] [[federacio|federacia ŝtato]] en [[Mezeŭropo]]. Najbaraj ŝtatoj estas [[Danio]], [[Pollando]], [[Ĉeĥio]] ([[Landlimo de Ĉeĥio kaj Germanio]]), [[Aŭstrio]], [[Svislando]], [[Francio]], [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]], [[Belgio]] kaj [[Nederlando]]; la [[Norda Maro]] kaj la [[Balta Maro]] estas la naturaj ŝtataj limoj en la nordo. La oficiala titolo estas {{Lang-de|Bundesrepublik Deutschland}} {{Prononco|BUNdesrepubli:k DOJĈlant}} ({{Aŭdio|De-Bundesrepublik_Deutschland.ogg|aŭskultu}}), kiu estas vortkreaĵo de la unua ŝtata prezidanto post la [[Dua Mondmilito]], [[Theodor Heuss]] - en Esperanto [[Federacia Respubliko Germanio]] laŭ la [[gazetara kaj informa centro de la federacia registaro de Germanio]] aŭ [[Federacia Respubliko Germanujo]] laŭ listo de la ŝtata ministerio pri eksteraj rilatoj.<ref name="FederaciaRespublikoGermanujo">[http://www.auswaertiges-amt.de/cae/servlet/contentblob/373556/publicationFile/131097/BundesrepublikDeutschland.pdf Laŭ la pdf-dosiero ''Amtliche Übersetzungen für "Bundesrepublik Deutschland"'']</ref> La federacia ĉefurbo kaj registara centro estas [[Berlino]] laŭ artikolo 22/1 de la [[konstitucio]]; sed multaj ministraj laborlokoj kaj kelkaj federaciaj institucioj ankoraŭ restas en la eksa ĉefurbo (nun: federacia urbo) [[Bonno]]. Ekde la [[germana reunuiĝo]] de la 3-a de oktobro 1990 ĝi daŭrigas la ŝtatan agadon de la du antaŭaj laŭ la [[Malvarma Milito]] dividitaj germanaj ŝtatoj, neformale kutime nomataj [[okcidenta Germanio|okcidenta]] kaj [[orienta Germanio]], kiuj ambaŭ establiĝis en 1949. La politika sistemo estas federacia kaj organizita kiel [[parlamenta demokratio]]: laŭ artikolo 20 de la konstitucio Germanio komprenas sin kiel demokrata kaj sociala federacia ŝtato kaj kiel jura ŝtato. Ĝi konsistas el 16 parte suverenaj [[federacia lando (Germanio)|landoj]]. Germanio havas pli ol 80 milionojn da loĝantoj kaj post [[Rusio]] estas la due plej popolriĉa ŝtato de Eŭropo. La Federacia Respubliko Germanio apartenas al la [[Eŭropa Unio]] kaj estas interalie membro de la [[Unuiĝintaj Nacioj]], [[NATO|Nato]] kaj la [[Grupo de la ok|G8-ŝtatoj]]. == Geografio == Germanio situas en [[Mezeŭropo]], inter 47°16'15" kaj 55°05'33" laŭ norda latitudo kaj inter 5°52'01" kaj 15°02'37" laŭ orienta longitudo. Germanio norde limas al [[Danio]] (sur longeco de 67&nbsp;km), nordoriente al [[Pollando]] (442&nbsp;km), oriente al [[Ĉeĥio]] (811&nbsp;km), sudoriente al [[Aŭstrio]] (815&nbsp;km, sen la limo tra la [[Bodenlago]]), sude al [[Svislando]] (316&nbsp;km, inkluzive la limon de la [[eksklavo]] [[Büsingen]], sed sen la limo tra la Bodenlago), sudokcidente al [[Francio]] (448&nbsp;km), okcidente al [[Luksemburgo]] (135&nbsp;km) kaj [[Belgio]] (156&nbsp;km) kaj nordokcidente al [[Nederlando]] (567&nbsp;km). La tuta longeco de la limo estas 3 757&nbsp;km. La nordokcidentaj marbordoj de [[Norda Maro]] kaj [[Balta Maro]] formas {{N|natura limo}}. En la sudo, Germanio havas porcion da [[Alpoj]] (vd. ''Montaroj kaj mallevaĵoj''). La [[Nordgermana Ebenaĵo]] aŭ ''Nordaj Malaltaj Teroj'' (germane ''Norddeutsches Tiefland'') estas unu el la ĉefaj geografiaj regionoj de Germanio. Ĝi estas la germana parto de la [[Nordeŭropa Ebenaĵo]]. La regiono limas kun la marbordoj de la Norda Maro kaj de la Balta Maro norde, kun la Germanaj Centraj Altaj Teroj (''die Mittelgebirge'') sude, kun Nederlando okcidente kaj kun Pollando oriente. [[Norda Germanio]] (germane ''Norddeutschland'') estas lingva, geografia, soci-kultura kaj historia areo ene de la Federacia Respubliko Germanio kiu inkludas la regionojn norde de la Uerdinger-linio. [[Suda Germanio]] (germane ''Süddeutschland'') estas la nomo por la sudaj partoj de la Federacia Respubliko Germanio, kutime konsiderata la federaciaj ŝtatoj [[Bavario]] kaj [[Baden-Virtembergo]] same kiel la plej suda parto de [[Hesio]]. === Akvovojoj === {{Ĉefartikolo|Listo de riveroj en Germanio}} La plej grava rivero de Germanio estas la [[Rejno]], venanta el Svislando, limanta al Francio, transiranta okcidentan Germanion (interalie [[Rejnlando]]n) kaj forlasante al [[Nederlando]]. Ĝin alfluas interalie la riveroj [[Neckar]], [[Majno (rivero)|Majno]], [[Mozelo]], [[Ahr]], [[Sieg]] kaj [[Ruhr]]. En la sudo fluas la [[Danubo]], fontanta en [[Ŝvabio]], survoje al [[Aŭstrio]]. Venanta el Ĉeĥio, la [[Elbo (rivero)|Elbo]] trafluas mezan kaj poste nordan Germanion kaj plilarĝiĝanta post [[Hamburgo]], ĝi fluas en la Nordan Maron. Same la nordan maron celas la riveroj [[Emso]] kaj [[Weser]]. La [[Odro]] ekde la Dua Mondmilito estas limrivero al [[Pollando]]. Grandaj lagoj estas interalie la [[Bodenlago]] kaj [[Müritz]]. La lagoj de Bavario, ekzemple [[Ammersee]], [[Chiemsee (lago)|Chiemsee]], [[Kochelsee]], [[Simssee]], [[Staffelsee]], [[Starnberger See]], [[Tachinger See]], [[Tegernsee (lago)|Tegernsee]] kaj [[Waginger See]], havas apartan ĉar fone de iliaj bordoj videblas la impresa montara panoramo de la [[Alpoj]]. Gravas por la lando ankaŭ la [[kanalo]]j, subzorge de la [[Akvotransporta oficejo de Germanio]]. === Insuloj === [[Dosiero:Ruegen-kreidefelsen.jpg|eta|250ra|maldekstra|Kretroko sur la insulo [[Rügen]] en 2003]] Inter la plej gravaj insuloj de Germanio estas [[Rügen]], [[Usedom]], [[Fehmarn]], [[Sylt]], [[Helgoland]], [[Föhr]], [[Nordstrand]] kaj [[Pellworm]]. Mezurita laŭ la marborda linio, Germanio havas rimarkindan kvanton da insuloj. En la [[Norda Maro]] la insuloj plej ofte estas en arkipelagoj, kiuj antaŭsituas la firmteron kaj kiuj reprezentas reziduan firmteron separitan de marbordo per landmalaltiĝo kaj sekvanta superakvigado. Tiuj estas subdividitaj en [[nordfrisaj insuloj|nordfrisajn]] kaj [[orientfrisaj insuloj|orientfrisajn]] insulojn, kiuj estas konsisteroj de la germana [[Vadmaro en Germana Golfo|Vadmaro]]. La nord-frisaj insuloj apartenas al [[Ŝlesvigo-Holstinio]] kaj konsistas el la pli grandaj insuloj [[Sylt]], [[Föhr]], [[Amrum]], [[Pellworm]] kaj [[Nordstrand]] kaj la konsiderinde pli malgrandaj [[haligo]]j (insuletoj). La [[orientfrisaj insuloj]], kiuj apartenas al [[Malsupra Saksio]], estas tre similaj laŭ grandeco kaj konstruo. La plej granda el tiuj insuloj estas [[Borkum]]. Speciala kazo estas la tre malproksime situanta insulo [[Helgoland]], la sola germana insulo en libera maro. La insuloj situantaj en la [[Balta maro]] tendence estas pli grandaj kaj pli reliefiĝaj. La plej granda el tiuj kaj samtempe la plej granda insulo de la tuta lando estas [[Rügen]]. Dua laŭ grandeco estas [[Usedom]], kies orienta anguleto jam apartenas al [[Pollando]]. === Montaroj kaj mallevaĵoj === [[Dosiero:Zugspitzmassiv von Westen aus.jpg|eta|250ra|dekstra|La Tirpintmasivo de la okcidenta flanko.]] La plej bone konata, parte germana montaro estas la [[Alpoj]], situanta en la sudo de Germanio kaj estanta la sola altmontaro en la tuta nacio. Tie situas la plej alta monto nomata Zugspitze (2.962 m, elparolata kiel Cúgŝpice). De la sudo ĝis la nordo la mezaltaj montaroj tendence plialtiĝas kaj vastiĝas. Tiel, la federacia subŝtato, en kiu la alpoj komenciĝas, nome al [[Bavario]], dividiĝas en la tiel-nomata [[Supra Bavario]], kiu jam enkondukas la alpojn per pli alta grundo, kaj la [[Malsupra Bavario]], kiu estas altece malpli alta ol la Supra parto de la subŝtato. Alia konata montaro estas la [[Harco]]-montaro situante meze de Germanio kiel plej norda montaro de la lando. Ĝi situas en la subŝtatoj [[Malsupra Saksio]], [[Saksio-Anhalto]] kaj [[Turingio]]. En la harca montaro ankaŭ situas la konata esperanto-urbo [[Herzberg am Harz]]. La pejzaĝa regiono [[Rhön]] estas mezalta montaro en la centro de Germanio. La teritorio etendiĝas tra partoj de tri federaciaj landoj – nome la oriento de Hesio, la nordo de Bavario kaj la sudokcidento de Turingio. La plej alta punkto estas la monto [[Wasserkuppe]], 950 metrojn super la [[marnivelo]], kies pinto apartenas al la komunumo [[Gersfeld]] en Hesio. Aliaj gravaj montaroj en Germanio estas la [[Elba Grejsmontaro]], la [[Ercmontaro]] kaj la [[Luzacia Montaro]]. La plej alta mezmontara pinto estas la [[Feldberg]] (1.493 m) en la [[Ŝvarcvaldo]]. Vidu ankaŭ artikolon [[Listo de vulkanoj en Germanio]]. == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Germanio}} === Mezepoko ĝis Franca Revolucio de 1789 === {{Ĉefartikolo|Germanio en la mezepoko|Germana Renesanco}} [[Dosiero:Heinrich III. (HRR) Miniatur.jpg|eta|maldekstre|150ra|[[Henriko la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 3-a]].]] La etnogenezo, la estiĝo de la germana popolo, estis longdaŭra [[procezo]]. Post la disigo de latinidalingva okcidento kaj ĝermanlingva oriento, la [[orientfranka imperio|orientfranka regno]] fariĝis la lulilo de posta Germanio. Je la fino de la mezepoko, ĉirkaŭ [[1500|1500 p.K.]], la tiel nomata ''[[Sankta Romia Imperio|Sankta Romia Imperio de Germana Nacieco]]'', la tiutempe unuiĝinta [[Unua Germana Regno]] kaj la posta orientfranka regno, konsistis el centoj da pli malgrandaj ŝtatoj. Sed ĝi estis nur loza lando, ĉar la princoj kaj reĝoj de la subŝtatoj ankoraŭ havis multe da [[politika potenco]]. La ''[[Ostsiedlung]]'' (laŭvorte orienta setlado), nome '''Germana orienta etendo''', estis la mezepoka orientena migrado kaj setlado de German-parolantoj el la [[Sankta Romia Imperio]], speciale el ties sudaj kaj orientaj partoj, al malpli loĝataj regionoj de orienta [[Centra Eŭropo]] kaj okcidenta [[Orienta Eŭropo]]. La koncerna areo proksimume etendis el [[Slovenio]] en la sudo al [[Estonio]] en la nordo, kaj etendis en [[Transilvanio]]n sudoriente. Parte, ''Ostsiedlung'' sekvis la teritorian etendon de la Imperio kaj de la [[Teŭtona Ordeno]]. La [[Germana Renesanco]], parto de la Norda [[Renesanco]], estis kultura kaj arta movado kiu etendis inter germanaj pensuloj en la 15a kaj 16a jarcentoj, kiu originiĝis en la Itala Renesanco. Multaj areoj de artoj kaj sciencoj estis influitaj, ĉefe pro la etendo de la Renesanca humanismo al variaj germanaj ŝtatoj kaj princlandoj. Estis multaj avancoj faritaj ĉe la disvolvigo de novaj teknikoj en la kampoj de arkitekturo, artoj kaj sciencoj. Germanio produktis du antaŭenigojn kiuj hegemonios en la 16a jarcento tra tuta Eŭropo: [[presarto]] kaj [[Protestanta Reformacio]]. Kiam eksplodis la [[Tridekjara Milito]] de 1618 ĝis 1648, la Imperio estis malplifortigita, ĉar en ĝiaj limoj estiĝis religiaj malsamoj inter la katolika kaj la protestantisma eklezio. Fine de la 18-a jarcento, okazis unu el la plej gravaj okazaĵoj de la eŭropa historio: Per la [[franca revolucio de 1789]] komencis la nova Epoko de la Respubliko kaj la franca absolutismo estis detruita. Sed jam post iom da tempo akiris [[Napoleono Bonaparte]], la ''revolucia estro'', la ŝtatan potencon kaj nomis sin mem ''Imperiestro de la francoj''. Tio ankaŭ influis la germanan politikon, ĉar Napoleono volis pligrandigi la teritorion de Francio. === 1814 ĝis 1871 === Post dudek jaroj da sangoplena batalado, la ''[[Napoleonaj militoj]]'', dum kiuj Napoleono provis aneksi aliajn landojn, finiĝis kaj la militintaj kontraŭuloj de Francio (tiuj estis Britio, Aŭstrio, Rusio, Prusio kaj la aliaj germanaj ŝtatoj) faris konferencon en Vieno (nomita ''[[Viena Kongreso]] de 1814''), en kiu estis decidiĝonta la futuro kaj la nova strukturigo de la eŭropa kontinento. Eksaj ŝtatoj estis nun kunigitaj en pli grandaj, ekzemple en Bavario. Tiel la germana teritoria formad-proceso progresis. Sed la Viena Kongreso ankaŭ havis aliajn rezultojn por Germanio: La [[Germana Federacio]] estis fondita, loza ŝtata alianco, kiu iomete rememorigas pri la eksa Sankta Romia Imperio, kiu estis disbatita per Napoleono en la jaro 1804. En tiu federacio lokiĝis ankaŭ la grandpotencoj Prusio kaj Aŭstrio, kiuj jam delonge konkuradis. La ideoj, kiuj estis vekitaj en la Franca Revolucio pluvivis, kvankam la princoj kaj reĝoj de la militvenkintaj landoj refirmigis la monarĥiojn en la tiel nomata ''[[Bidermajro|Bidermajra epoko]]''. Sed tiam la monarĥioj estis konfrontitaj kun demokratiistoj, kiam en la jaro 1848 en Francio denove eksplodis revolucio. La revolucio estis, same kiel en la jaro 1789, direktata kontraŭ la monarĥioj de Eŭropo. Ĝi ŝanĝis la situacion en multaj landoj, ekzemple en Francio ĝi restarigis respublikon, sed finfine la revolucio fiaskis, forigita de la trupoj de la monarkoj. [[Dosiero:Wernerprokla.jpg|eta|Dua Germana Imperio fondita en [[Versajlo]], 1871. Bismarck staras centre en blanka uniformo.]] Baldaŭ post la [[Revolucio de 1848]], la plej grandaj potencoj ene de la Germana Federacio, Aŭstrio kaj Prusio, komencis kontraŭagi. La ministroprezidanto de la reĝlando Prusio, [[Otto von Bismarck]], celis unuigi la germanajn ŝtatojn sub la prusa regado. Kiam Prusio aneksis la teritoriojn de [[Ŝlesvigo-Holstinio|Ŝlesvigo kaj Holstinio]], kiuj estis regionoj en norda Germanio, Aŭstrio vidis danĝeron en la prusa potenco. En la jaro 1866 eksplodis milito inter la du grandpotencoj, kaj la Germana Federacio, fondita en la Viena Kongreso, disfalis. La sudgermanaj landoj aliĝis kun Aŭstrio kontraŭ Prusio, sed tamen ili ne povas venki super la tre progresema reĝlando. Post la venko de Prusio en la ''[[Prusia-Aŭstria milito|Interfrata Milito]]'' (''interfrata'', ĉar Prusio kaj Aŭstrio estis ambaŭ delonge partoj de la Sankta Romia Imperio, do preskaŭ kiel fratoj), nova alianco estiĝis: la [[Nordgermana Federacio]], kiu estis konfederacio inter ĉiuj aliancanaj ŝtatoj de la Prusa Reĝlando en la Interfrata Milito. Plua [[Francia-Prusia Milito|milito kontraŭ Francio]], kiu vidis la rapidan kreskon de la prusa potenco timante tro fortan najbaron, instigis la sudajn germanajn ŝtatojn aliĝi al la Nordgermana Federacio. Post venko super la [[Dua Franca Imperio|Franca Imperio]] en 1871, Prusio estis venkanta mondpotenco, kaj nun ĝi povis esperi, havi sufiĉe da influo al la aliaj germanaj ŝtatoj. Por finigi la [[Unuigo de Germanio|Germanan Unuigon]], Bismarck sendis leteron al la bavaria regno, kiu jam havis grandan influon al la sudgermanaj landoj kaj persvadis lin fari alvokon al ĉiuj reĝoj de tiuj regnoj, proponi al la prusa reĝo titolon de Germana Imperiestro. Akceptinte tion, la prusa reĝo [[Vilhelmo la 1-a (Germana Regno)|Vilhelmo la 1-a]] iĝis Unua Imperiestro de la Dua [[Germana Imperiestra Regno]] - nun estante ne interŝtata alianco, sed tute firma imperia ŝtato. === 1871 ĝis 1918 === [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 146-1991-076-14A, Kaiser Wilhelm II..jpg|200ra|eta|maldekstre|[[Vilhelmo la 2-a (Germana Regno)|Vilhelmo la 2-a]].]] Kun ĉirkaŭ du trionoj de ĝia teritorio kaj loĝantaro, Prusio estis la dominanta parto de la nova Germana Imperio; la reĝo de Prusio ankaŭ agis kiel Germana Imperiestro, kaj Berlino iĝis ĝia ĉefurbo. La politiko de Bismarcko celis formi aliancojn kun aliaj eŭropaj potencoj, izoli Francion kaj eviti militon. Sed kiam [[Vilhelmo la 2-a (Germana Regno)|Vilhelmo la 2-a]] iĝis Imperiestro de la regno fine de la 19-a jarcento, Germanio serĉis mondvastan agnoskon per kolonioj, ekzemple en [[Germana Orient-Afriko]], [[Germana Sudokcidenta Afriko]], [[Togolando]], kaj [[Kameruno]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=100 maps|jaro=2005|eldoninto=Sterling Publishing|ISBN=9781402728853|paĝo=202|redaktinto=Black, John}}</ref>. La tempo sekva estis akompanata de granda [[industriigo]] en Germanio, precipe en la [[Ruhr-regiono]]. La plej multaj aliancoj, en kiuj Germanio estis iĝinta parto, ne estis renovigataj, kaj novaj aliancoj ekskluzivis la landon.<ref>Fulbrook 1991, paĝoj 135, 149.</ref> La 28an de junio 1914, okazis la tiel nomata ''[[atenco de Sarajevo]]'', la mortigo de arkiduko [[Franz Ferdinand d'Este|Franz Ferdinand]] kaj lia edzino. Tio estis la finfina instigo de la [[Unua Mondmilito]]. Germanio, kiel parto de la ''alianco de [[Centraj Potencoj]]'', devis suferi malvenkon kontraŭ la ''[[entento]]'' (granda alianco, interalie kun Francio kaj Britio) en unu el la plej sangoplenaj konfliktoj de ĉiuj epokoj. Ĉirkaŭ du milionoj da germanaj soldatoj mortis en la Unua Mondmilito.<ref>{{citaĵo el novaĵo |url = http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,530319,00.html |titolo = Last German World War I Veteran Believed to Have Died |verkaĵo =Spiegel Online |dato =22-a de Januaro 2008 |persona nomo=David |familia nomo =Crossland}}</ref> Kiam [[Usono]] eniris en la militon, ĝia prezidanto [[Woodrow Wilson]] postulis, ke Germanio demokratiiĝu antaŭ ol iuj traktatoj estis farotaj. Novembre 1918, [[Novembra Revolucio (Germanio)|Germana Revolucio]] eksplodis kaj devigis kaj Vilhelmon la 2-an kaj ĉiujn regantajn princojn eksiĝi. Armistico finigis la militon, la 11-an de novembro, kaj Germanio devis subskribi la [[traktato de Versajlo|traktaton de Versajlo]] junie 1919. En Germanio oni konsideris la traktaton kiel humiligan kontinuigon de la milito, kaj ĝi estas ofte citata kiel influo al la ascendo de [[naziismo]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Europe, 1890–1945|familia nomo=Lee|persona nomo=Stephen J.|jaro=2003|eldoninto=Routledge|ISBN=9780415254557|paĝo=131}}</ref> Dume, 1917, eksplodis Soveta Revolucio en Rusio, kaj la lando fariĝis komunisma reĝimo, laŭ la ideo de la germana filozofo [[Karl Marks]]: [[Sovetunio]] fondiĝis. === 1918 ĝis 1945 === {{Ĉefartikolo|Vajmara Respubliko|Nazia Germanio}} [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler retouched.jpg|eta|altdekstre|dekstra|Adolf Hitler]] En [[Vajmaro]], kultura urbo en Germanio, estis malfermita la [[Nacia Asembleo]], kiu havis la taskon, doni al Germanio novan konstitucion post la malvenkita milito. Ĉar la Imperiestro jam estis eksiĝinta, la ŝtata formo iĝis demokratia, kaj pro tio la nova ŝtato nomiĝis ''Vajmara Respubliko''. Sed rekte en ĝia komenco, la respubliko devis suferi krizajn jarojn, dum kiuj okazis mortigoj de politikistoj, protestoj kontraŭ la traktato de Versajlo, mona krizo kaj okupo de la Ruhr-regiono per francoj kaj belgoj. Krome la nova regno ne estis parto de la [[Ligo de Nacioj]], mondvasta organizaĵo, kiu reprezentis la ŝtataron je tiu tempo kiel antaŭanton de Unuiĝintaj Nacioj. Tion ŝanĝis [[Gustav Stresemann]], kiu iĝis Regna Kanceliero en la plej krizoplena jaro 1923, en kunlaboro kun la franca ĉefministro [[Aristide Briand]], kaj por ebligi al Germanio la vojon al la ŝtataro, ili ambaŭ ricevis la [[Nobel-premio pri paco|nobel-premion pri paco]]. Sed la germana dekstro konsideris la [[Versajla Traktato|Versajlan Traktaton]] kiel nacian insulton, kaj kiam mortis Stresemann (kiel fondanto de paco inter Germanio kaj Francio) en 1929, la naziismo povis kreski kaj gajni anojn. En la jaro 1933 iĝis [[Adolf Hitler]] Regna Kanceliero, kiu estis ideologie tre dekstra politikisto, kiu devenis el Aŭstrio. Li estigis diktaturan Germanion. En tiu diktaturo li lasis persekuti naciajn minoritatojn kaj jam tri jarojn post lia kancelieriĝo, 1936, Germanio helpis al la [[Hispana Enlanda Milito|faŝisma revolucio en Hispanio]]. Kaj tri jarojn post tio, 1939, germanaj soldatoj ekatakis Pollandon; la komenco de la [[Dua Mondmilito]]. Kiam ankaŭ Francio kaj la Sovetunio estis atakitaj de Germanio, kaj kiam Usono eniris en la militon, la milita fato sin turnis. La milito finiĝis en la jaro 1945, kiam Hitler sin mortigis kaj la armeo de Germanio kapitulacis. [[Dosiero:Potsdamer Platz 1945.jpg|eta|maldekstre|Berlino en ruinoj post la [[Dua Mondmilito]]]] Post la milito, en kiu la germanoj denove estis venkitaj, la nazioj estis starigitaj antaŭ la [[Nurenberga proceso|tribunalon de Nurenbergo]], kie juĝistoj el la venkintaj ŝtatoj faris juĝojn super la ĉefkrimuloj de la milito. Oni vidis, ke la reĝimo de Hitler ne nur faris suferigan militon, sed ankaŭ estis opresinta ĉiujn, kiuj ne volis esti parto de tiu krimo. Ili praktikis [[genocido]]n per mortigi 6 milionojn da Judoj (vd. [[Holokaŭsto]]), kaj ili mortigis ĉiujn aliajn homojn, kiuj ne similis al la modelo, kiu estis - laŭ la personeca impreso de Hitler - «[[arjoj|arja]]». {{Ĉefartikolo|Forpelo de Germanoj (1944–1950)}} Dum la lastaj etapoj de la [[Dua Mondmilito]] kaj dum la post-milita periodo, Germanaj civitanoj kaj personoj de Germana praularo estis elpelitaj el variaj Orienteŭropaj landoj kaj senditaj al la restanta teritorio de Germanio kaj Aŭstrio. Post 1950, kelkaj el ili elmigris al Usono, Aŭstralio, kaj al aliaj landoj el tie post konstato de malfacila integriĝo al siaj novaj germanaj loĝlokoj. La koncernaj areoj estis ĉefa la [[iamaj orientaj teritorioj de Germanio]], kiuj estis aneksitaj ĉefe de [[Pola Popola Respubliko|Pollando]] kaj de [[Sovetunio]] post la milito, same kiel la Germanoj kiuj estis loĝantaj trans la antaŭmilitaj limoj de [[Dua Pola Respubliko|Pollando]], Ĉeĥoslovakio, Hungario, Rumanio, Jugoslavio, kaj la [[Baltaj ŝtatoj]]. La [[Nazioj]] [[Generalplan Ost|estis farintaj planojn]] — nur parte kompletigitaj antaŭ la malvenko de Nazioj — por forigi multajn Slavajn kaj Judajn popolojn el Orienta Eŭropo kaj setligi la areon el Germanoj.<ref name="Schmuhl">Hans-Walter Schmuhl. The Kaiser Wilhelm Institute for Anthropology, Human Heredity, and Eugenics, 1927–1945: crossing boundaries. Volume 259 of Boston studies in the philosophy of science. Coutts MyiLibrary. SpringerLink Humanities, Social Science & LawAuthor. Springer, 2008. {{ISBN|1-4020-6599-X}}, 9781402065996, p. 348–349</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.yadvashem.org/odot_pdf/Microsoft%20Word%20-%206247.pdf |titolo=Yad Vashem, Generalplan Ost |alirdato=2017-09-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20031130012220/http://www.yadvashem.org/odot_pdf/Microsoft%20Word%20-%206247.pdf |arkivdato=2003-11-30 }}</ref> La postmilita elpelo de Germanoj formis gravan parton de la geopolitika kaj etna rekunfigurado de Orienta Eŭropo en la konsekvencoj de la [[Dua Mondmilito]], kiuj klopodis krei etne homogenajn landojn ene de redifinitaj landlimoj.<ref name="a">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wOsSG0K8hCYC&q=%22mass+expulsions+from+Eastern+Europe%22#v=snippet&q=%22mass%20expulsions%20from%20Eastern%20Europe%22&f=false|title=Nationhood in German legislation|publisher=Cambridge University Press|work=Memory and Power in Post-War Europe: Studies in the Presence of the Past|date=2002|accessdate=30a de Januaro 2015|author=Jan-Werner Müller|pages=254–256|ISBN=052100070X}}</ref> Inter 1944 kaj 1948 ĉirkaŭ 31 milionoj da personoj, kiel etnaj Germanoj ('Volksdeutsche') same kiel la Germanaj civitanoj ('Reichsdeutsche'), estis porĉiame aŭ provizore translokigitaj el Centra kaj Orienta Eŭropo.<ref>Paul Robert Magocsi, ''[https://books.google.com/books?id=8iPa2Q1HtP8C&pg=PA281#v=onepage&q=Magocsi%2031%20million%201945&f=false Historical Atlas of East Central Europe]'', University of Washington Press (1993), pp. 164-68; {{ISBN|0295972483}}. Porter, ''The Ghosts of Europe''.</ref> ==== Iamaj orientaj teritorioj de Germanio ==== [[Dosiero:Former eastern territories of Germany.png|eta|Iamaj orientaj teritorioj de Germanio perditaj profite al Pollando kaj Sovetunio dum la Unua kaj Dua Mondmilitoj aperas grize kaj nigre, respektive. Nuntempa Germanio estas markita ruĝe en tiu mapo.]] La [[iamaj orientaj teritorioj de Germanio]] ({{lang-de|Ehemalige deutsche Ostgebiete}}) estas tiuj [[provinco]]j aŭ [[regiono]]j orientaj al la nunaj orientaj limoj de Germanio (nome la [[Odro-Niso-limo]]) kiuj estis perditaj de Germanio post la [[Unua Mondmilito]] kaj poste en la [[Dua Mondmilito]]. La teritorioj perditaj post la Unua Mondmilito estas plej el la Provinco Posen kaj [[Okcidenta Prusio]], kaj pliaj teritorioj perditaj post la Dua Mondmilito estas [[Orienta Prusio]], Transpomeranio, Orienta Brandenburgo, [[Supra Silezio]], kaj preskaŭ la tuta [[Malsupra Silezio]].<ref>Escepte pro malgranda areo oriente de, kaj ĉirkaŭ [[Hoyerswerda]].</ref> === 1945 ĝis 1990, du germanaj ŝtatoj === {{Ĉefartikolo|Historio de Germanio#Du ŝtatoj en Germanio (1949-1990)}} [[Dosiero:Map-Germany-1945.svg|eta|dekstra|Okupitaj zonoj en Germanio, 1947.]] [[Dosiero:West and East Germans at the Brandenburg Gate in 1989.jpg|eta|dekstra|[[Berlina Muro]] antaŭ la [[Brandenburger Tor]] antaŭ sia falo en 1989]] 1945: La Dua Mondmilito ege detruis multegajn urbojn en la tuta Eŭropo. La venkintoj konstatis, ke tiu milito estis eĉ pli vasta, pli detruiginta ol la Unua Mondmilito. Por tio, ke la mondpaco estu garantiota en la futuro kaj ke neniam denove ekestu militoj kiel tiaj, ili decidis je la fondiĝo de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Sed kvankam preskaŭ ĉiuj landoj de la mondo estis partoj de ĝi, la UN ne povis eviti la tiel nomatan [[Malvarma Milito|Malvarman Militon]]: La malsimilecon kaj konkuradon inter la [[Komunismo|komunisma]] sistemo de la Sovetunio kaj de la [[Kapitalismo|kapitalisma]] sistemo de Usono. La komunismo en la Sovetunio ne estis tia, pri kia [[Karl Marks]] estis pensinta, sed ĝi havis reĝiman estraron. {{Ĉefartikolo|Okupacio de Germanio}} Kiam Germanio estis dividita en kvar okupitajn zonojn, [[France okupita zono de postmilita Germanio|la franca]], usona kaj brita zonoj unuiĝis, dum la sovetunia zono en la oriento restis sola. Sub la superforto de Usono, la okcidentaj ''nekomunismaj'' ŝtatoj fondis la tiel nomatan [[NATO]]-n, militan pakton, en la jaro 1949. Poste fondiĝis alia milita pakto, nome la [[Varsovia Kontrakto]], kiel ekvivalenta ''komunisma'' interŝtata alianco, dominata de la Sovetunio. La limo de la nekomunismaj al la komunismaj ŝtatoj estis nomata ''[[Fera Kurteno]]''. Kun la ''[[Plano Marshall]]'', projekto por restarigi Eŭropon, lanĉita en 1947, Usono volis plibonigi siajn rilatojn al Germanio. En la sovetunia parto de Germanio baldaŭ kreiĝis ŝtato nomita ''[[Germana Demokratia Respubliko]]'' (GDR), dum en la nekomunisma, de Usono dominita parto, kreiĝis ŝtato kun la nomo ''[[Federacia Respubliko Germanio]]'' (FRG), kiel la lando, kiu hodiaŭ estas nomata ''Germanio''. La eksa ĉefurbo, Berlino, estis dividita kaj konsistis nun el okcidenta parto, kiu apartenis al la FRG, kaj el orienta parto, kiu estis parto de GDR. En la [[Germana konstitucio|Germana Konstitucio]] (de la FRG) estas deklarita la reunuiĝo de Germanio en libera Eŭropo kiel ŝtata celo.<ref>Stefan Brauburger kaj Georg Graffe: ''Die Wege der Deutschen'' (2010, filmo de ZDF) el: ''Die Deutschen'', [http://www.zdf.de/ZDFmediathek/beitrag/video/1188464/Die-Wege-der-Deutschen#/beitrag/video/1188464/Die-Wege-der-Deutschen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111213052734/http://www.zdf.de/ZDFmediathek/beitrag/video/1188464/Die-Wege-der-Deutschen#/beitrag/video/1188464/Die-Wege-der-Deutschen|date=2011-12-13}}.</ref> Aŭguste de 1961 estis kreita la [[Berlina Muro]], kiel forigo de la Fera Kurteno kaj kiel signo de la divido de Germanio. La kialo por tio estis tumultoj en la GDR en 1953 kaj daŭraj fuĝoj el la GDR. La ''[[Ostpolitik]]'' estis politiko gvidita de okcidentgermana kanceliero [[Willy Brandt]], kiu celis kompromiti rilatojn inter Okcidenta Germanio kaj la komunistaj blokaj landoj uzante la sloganon "Ŝanĝo per proksimiĝo". Per la ''[[Glasnost]]''- kaj ''[[Perestrojko]]''-politiko de [[Miĥail Gorbaĉov]], kiu plibonigis la rilatojn inter la Sovetunio kaj la NATO-ŝtatoj kaj precipe ŝanĝis aferojn koncerne la enlandan politikon, kaj per la konsentema politiko en la ambaŭ germanaj ŝtatoj kaj en Usono, la limo transpasebliĝis. Sed la instigon donis la popoloj mem, kiuj trapasis amase la limojn inter la komunismaj kaj nekomunismaj landoj en la jaro 1989. Finfine, la 3-an de oktobro 1990, okazis ŝtata akto en Berlino por la reunuiĝo de la du Germanioj al la unuiĝanta Federacia Respubliko Germanio. === Ekde la reunuiĝo === Post kiam la tiel-nomata [[Demando pri Germanio|demando pri unueca germana ŝtato]] estis solvata, la politikistoj faris kelkajn decidojn por pliunuigi ambaŭ germanajn partojn. Oni decidis, ke la riĉaj federaciaj landoj pagu monon al la plimalriĉaj, inter kiuj estis precipe la orientgermanaj federaciaj landoj, al kiuj mankis ekonomia forteco, post kiam la socialisma ekonomio ne estis bone funkcianta dum ĉirkaŭ 40 jaroj. Krome, la ĉefurbo de la Federacia Respubliko moviĝis de Bonn al [[Berlino]] en la jaro 1999. Paradokse, en la subŝtatoj, kiuj antaŭe estis partoj de la Germana Demokratia Respubliko kaj do estis socialismaj, la partio [[Nacidemokrata partio de Germanio|NPD]] ekis havi grandan influon al la popolo. Alie ol en la okcidenta landoparto, tiu ekstreme dekstra partio gajnis seĝojn en du orientaj federaciaj landoj, nome al [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] kaj [[Saksio]]. == Politika sistemo == {{Ĉefartikolo|Konstitucio (Germanio)}} [[Dosiero:Bundestag.jpg|eta|250ra|maldekstre|[[Bundestag]], plenkunvenejo.]] La Federacia Respubliko estas federacia [[ŝtato]] laŭ popola suvereno. Centra organo estas la unuĉambra [[parlamento]] (germane ''[[Bundestag]]''), elektita laŭ personigita proporcia baloto de la germanoj. La parlamento elektas interalie la ĉefministron ([[Kanceliero (Germanio)|Kanceliero]]) kaj la superajn juĝistojn; la ĉefa laboro estas decidi pri la federaciaj leĝoj (kaj la ŝtata budĝeto). Oficperiodo estas kvar jaroj. Krom la parlamento ekzistas la [[Federacia Konsilio (Germanio)|Federacia Konsilio]] (germane ''Bundesrat''), kiu estas propra organo (ne konsiderata kiel parto nek ĉambro de la parlamento) kaj daŭrigas la federaciisman tradicion de la malnova [[Reichstag]] antaŭ 1806. La Federacia Konsilio konsistas el reprezentantoj de la regionaj subŝtatoj kaj kundecidas pri la federaciaj leĝoj (se ili tuŝas la interesojn de la regionaj subŝtatoj). Kiel dirite, la parlamento elektas nur la Federacian Kancelieron (germane ''Bundeskanzler'') laŭ propono de la [[Prezidanto de Germanio|Federacia Prezidanto]]. La Kanceliero mem proponas al la Federacia Prezidanto la ministrojn. Estas iom specialaj la reguloj rilate al elekto kaj malelekto de Kanceliero; plej gravas, ke la parlamento povas forelekti ĉefministron nur se ĝi samtempe elektas novan. Tiu procedo nomiĝas ''konstrua'' [[mocio de demisio]] (germane ''Konstruktives Misstrauensvotum''). La plej alta reprezentanto estas la [[Prezidanto de Germanio|Federacia Prezidanto]], elektita de speciala organo nomata [[Federacia Kunveno (Germanio)|Federacia Kunveno]]. Tiu organo kunvenas nur por elekti Federacian Prezidanton, kutime ĉiun kvinan jaron. Ĝi konsistas el ĉiuj anoj de la (federacia) parlamento kaj same granda nombro de homoj elektitaj de la parlamentoj de la regionaj ŝtatoj. Kvankam la Federacia Prezidanto havas ĉefe nur reprezentajn taskojn, restas certaj kompetentecoj specialaj por krizaj kazoj. Ekzemple, la prezidanto rajtas dissolvi la parlamenton. La [[Federacia kabineto de Germanio|Federacia Kabineto]] aŭ la '''Federacia Registaro''' ({{lang-de|Bundeskabinett|aŭ=Bundesregierung}}, mallongigita: '''BReg''', plennomo: {{lang|de|Die '''Bundesregierung der Bundesrepublik Deutschland'''}}, kio signifas la Federacia Registaro de la Federacia Respubliko de Germanio) estas la [[plenuma povo]] de Germanio. La kabineto konsistas el la [[Kanceliero de Germanio|kanceliero]] (ĉefministro) kaj diversaj [[ministro]]j. Kabinetaj proceduroj estas bazitaj sur Artikoloj 62 ĝis 69 de la [[Germana konstitucio]]. Kutime Germanio estas regata de koalicio el du partioj, unu granda, unu malgranda. Tiuj du partioj havas la (absolutan) plimulton en la parlamento kaj komune formas la registaron. La du grandaj partioj estas la [[Kristandemokrata Unio de Germanio|Kristandemokrata Unio (CDU)]] (en Bavario: [[Kristan-Sociala Unio en Bavario|Kristansociala Unio]]) kaj la [[Socialdemokratia Partio de Germanio|Socialdemokrata Partio (SPD)]]. Krom tiuj en la nuna parlamento (elektita lastfoje en 2013) sidas la frakcioj de la verduloj ([[Alianco '90/La Verduloj]]) kaj de la ''[[Die Linke|Maldekstra Partio]]'', kiu antaŭe nomiĝis PDS (''Partio por Demokratia Socialismo''). La libera partio ([[Freie Demokratische Partei|FDP]]), kiu ĉiam apartenis al la parlamento ekde la kreiĝo de la respubliko, ne plu apartenas al ĝi ekde la federacia elekto de 2013. La [[Registaro de Germanio]] disponas je sia servo de la agado de [[Gazetara kaj informa centro de la federacia registaro de Germanio|Gazetara kaj informa centro]] kiu kolektas ĉiujn informojn de la unuopaj ŝtataj ministerioj kaj de la oficejo de la federacia kanceliero de Germanio, kiun ĝi peras al novaĵagentejoj, amaskomunikiloj, unuopaj ĵurnalistoj kaj al la ĝenerala publiko. === Politika subdivido === {{Federaciaj landoj sur mapo de Germanio|larĝo=1}} La regionaj ŝtatoj estas nomataj en Germanio [[federacia lando (Germanio)|federaciaj landoj]] (''Land'' aŭ ''Bundesland'', pl. ''Länder''). Ili estas ŝtatecaj politikaj unuoj. Ekde 1990 estas 16 landoj: * [[Baden-Virtembergo]] * [[Bavario]] * [[Berlino]] * [[Brandenburgio]] * [[Bremeno]] * [[Hamburgo]] * [[Hesio]] * [[Malsupra Saksio]] * [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] * [[Nordrejn-Vestfalio]] * [[Rejnlando-Palatinato]] * [[Saksio]] * [[Saksio-Anhalto]] * [[Sarlando]] * [[Ŝlesvigo-Holstinio]] * [[Turingio]] Ano de federacia lando estas ĉiu loĝanto kiu havas tie sian oficialan loĝejon minimume ekde tri monatoj. La limoj de regiona ŝtato estas ŝanĝeblaj nur per plebiscito de la koncernaj loĝantoj. Inter la Federacio kaj regionaj ŝtatoj ekzistas divido de la taskoj. Ekzemple, nur la Federacio okupiĝas pri eksteraj rilatoj, defendo, valuto kaj mezuroj, kaj nur la regionaj ŝtatoj okupiĝas pri lernejoj. Multaj taskoj tamen estas komuna agadkampo de ambaŭ. La regionaj ŝtatoj estas reprezentataj en speciala germana organo, la [[Federacia Konsilio (Germanio)|Federacia Konsilio]] (''Bundesrat''), kiu havas certajn veto-rajtojn rilate al federaciaj leĝoj. Ĉar laŭ la germana konstitucio ĉiuj germanoj devas havi proksimume samajn vivkondiĉojn en la tuta lando, Germanio estas tre unuecisma federacia ŝtato (kompare ekzemple al Usono). Germana regiona ŝtato havas propran ĉefministron, registaron kaj parlamenton, sed ankaŭ konstitucion, flagon kaj ofte ankaŭ himnon. === Eksteraj rilatoj === [[Dosiero:Poroschenko Merkel and Biden Security Conference February 2015.jpg|eta|maldekstre|[[Angela Merkel]] estas konata figuro en la internacia politiko; tie kun [[Petro Poroŝenko]] kaj [[Joe Biden]], 7a de februaro 2015.]] Jam komence de la 20-a centojaro, Germanio estis “tro malgranda por regi super aliaj, sed tro granda por la balanco de potencoj en [[Eŭropo]]”<ref>Knopp, Guido: ''Die Deutschen. Wilhelm und die Welt.'' Ligilo: http://www.youtube.com/watch?v=h1lQjD8XydM. Vidita la 22-an de Decembro 2013.</ref>. Ke Germanio estas “tro granda por Eŭropo, sed tro malgranda por la mondo”<ref>Hofmann, Gunter: ''Merkels Deutschland. Zu groß für Europa, zu klein für die Welt''. El: ''Cicero''. Publikigata la 3-an de Januaro 2012. Ligilo: http://www.cicero.de/berliner-republik/zu-gross-fuer-europa-zu-klein-fuer-die-welt/47853 . Vidita la 22-an de Decembro 2013.</ref><ref>Brössler, Daniel: ''Deutschlands Stellung in der Welt. Zu klein für die Welt, zu groß für Europa''. El: ''[[Süddeutsche Zeitung]] (SZ)''. Publikigata la 23-an de Septembro 2012. Ligilo: http://www.sueddeutsche.de/politik/deutschlands-stellung-in-der-welt-imperium-aus-versehen-1.1475103-2. Vidita la 22-an de Decembro 2013.</ref>, estas fakto ankaŭ koncerne la hodiaŭan Germanion, kiu ŝajnas havi precipan rolon en la Eŭropa politiko. Tion kaŭzis la financa dominanteco de Germanio, pro kiu Angela Merkel, kiu estas kanceliero dum la Eŭropa ŝuldokrizo, gajnis da [[politika potenco]] ankaŭ en la aliaj landoj de [[EU]]. En [[Grekio]], kie la [[Krizo de la greka publika ŝuldo|krizo]] plej fortas, koleriĝintaj demonstraciantoj nomis la germanan ŝtaton “kvara regno”, aludante al la “tria regno”, kiu estas sinonimo de [[Nazia Germanio]]. Ekde la eniĝo de okcidenta Germanio en la [[NATO]], la federacia respubliko apartenas al alianca sistemo de [[Usono]], kiu estas ties plej grava partnero sur la internacia scenejo. Krome, la germana nacio provas ĉiam teni bonajn rilatojn al [[Israelo]], al kiu ĝi ŝuldas multon pro la nazia diktatoreco. == Ekonomio == {{Ĉefartikolo|Ekonomio de Germanio}} La ekonomio de Germanio estas la unua plej granda en Eŭropo kaj la kvara plej granda en la mondo laŭ [[malneta enlanda produkto]], aktuale en 2017. Germana MEP estis 3,69 [[duiliono]]j [[USD]] tiun jaron. [[MEP]] pokape, ekskludante aĉetpovo-parecon (PPP), estis proksimume 52,000 USD, kaj estis la [[Listo de landoj laŭ MEP po kapo|16-a plej alta en la mondo]]. En 2013 la [[malneta enlanda produkto]] estis laŭ aktualaj prezoj 3 636 miliardoj da usonaj dolaroj,<ref name="IMF Internacia Monfonduso" /> do mezume ĉirkaŭ 44 999 usonaj dolaroj por ĉiu loĝanto. Ĉefa faktoro de la bona industrio de Germanio estis dum multaj jarcentoj la grundaj [[karbo]]-provizoj en la [[Ruhr-Regiono]]. La germana ekonomio estas eksportorientita. Aktuale en 2017, la volumo de eksportaĵoj de Germanio estas la tria plej alta en la mondo, post [[Ĉinio]] kaj [[Usono]] kaj je konsiderinda marĝeno de la kvara plej granda eksportisto, [[Japanio]]. Kaj eksportaĵoj konsistigis 47% de ĝia MEP tiujare, indico signife pli alta ol tiu de Ĉinio kaj Usono. Ĉi tio estas malgraŭ la relativa forto de la [[eŭro]]. Ĝiaj ĉefaj komercaj partneroj inkluzivas [[Francio]]n, Usonon, Ĉinion, [[Britio]]n, [[Italio]]n kaj [[Nederlando]]n. La ĉefaj eksportindustrioj estas [[veturilo]]j, maŝinaro, elektronika ekipaĵo, kemiaĵoj kaj farmaciaĵoj. Industrio konsistigis ĉirkaŭ 30% de MEP en 2017. Ĉi tiu indico estas relative alta por okcidentaj landoj, kvankam, kiel aliaj landoj, la parto de industria produktado malpliiĝas ekde la fino de la 20-a jarcento. La industria sektoro dependas de sperta personaro, reputacio kaj multjara tradicio. Signifa rolo en la industrio estas ludita fare de malgrandaj kaj mezgrandaj firmaoj, kelkaj el kiuj estis familioposedataj dum generacioj (ĉi tiuj entreprenoj estas neformale referitaj kiel ''Mittelstand''). Agrikulturo laborigas proksimume 1.4% de la laborantaro, rekte kontribuas proksimume 0.7% de la MEP (aktuale en 2017), kaj liveras grandan parton de la krudaĵoj por la nutraĵa industrio - laktejoj, vinfarejoj kaj [[bierfarejo]]j ekzemple. Relative granda parto de la agrikultura produkto venas de malgrandaj familiaj bienoj, kvankam la parto de kompanioj kiuj posedas gigantaj bienoj konstante pliiĝas. La lando estas benita kun fekunda kaj facile kultivebla tero kaj akvo, kaj proksimume duono de sia areo estas uzita por agrikulturo. Inter la gravaj kultivaĵoj estas [[cerealo]]j, [[sukerbeto]]j kaj [[terpomo]]j, same kiel [[brutaro]], ĉefe [[porko]]j kaj [[bovoj]] por [[viando]] kaj [[lakto]]. Germanio havas ampleksan [[Bonfarto|bonfartan sistemon]], kiu provizas civitanojn per diversaj servoj. La socia bonfara sistemo en Germanio havas profundajn historiajn radikojn; Ĝi komenciĝis per la proksima rilato inter la individuo kaj socio kiu kreiĝis post la [[reformacio]], tra la reviviĝo de la [[prusia reĝlando]] post la [[tridekjara milito]], kaj poste je komenco de la [[industria revolucio]]. La antikva bonfara sistemo estas rigardata kiel pozitiva aspekto de germana socio, kaj multaj germanoj fieras pri ĝi. La sistemo disponigas [[universala sanzorgado]] (kvankam neregistara), [[Sendunga pago|senlaborsubtenojn]], infansubvenciojn kaj aliajn sociajn bezonojn. Temo, kiu kaŭzas maltrankvilon en Germanio, estas la alta nivelo de [[senlaboreco]], kiu restas alta dum multaj jaroj (precipe en la orientaj landoj kaj ĉe junaj plenkreskuloj), kaj kaŭzas malpliiĝon de loka postulo, kiu malrapidigas la ekonomian kreskon. Tamen, la germana ekonomio devis sorbi la kostojn de la [[Reunuiĝo de Germanio|reunuiĝo]], faktoro kiun iuj riproĉas por la malrapida kreskorapideco de Germanio kompare kun aliaj landoj en la Eŭropa Unio. Ĝis hodiaŭ, en la areoj kiuj apartenis al [[Orienta Germanio]], ekzistas neniu taŭga ekonomia infrastrukturo por la establado de malgrandaj kaj mezgrandaj entreprenoj, kiuj estis la fundamento de la ekonomia sukceso de [[Okcidenta Germanio]]. === Kompanioj === El la mondaj 500 plej grandaj kompanioj mezuritaj laŭ iliaj enspezoj en 2014 listigitaj per la [[Fortune Global 500]], 28 estas ĉefsidejitaj en Germanio. 30 Germanio-bazitaj kompanioj estas inkluditaj en la germana [[akcio|akcia]] [[indico]] (''Deutscher Aktienindex, DAX''). Konataj internaciaj [[firmao]]j inkludas la sekvajn: [[Mercedes-Benz]], [[BMW]], [[SAP AG|SAP]], [[Volkswagen]], [[Audi]], [[Siemens AG|Siemens]], [[Allianz]], [[Adidas]], [[Porsche]], kaj [[DHL]] (en la [[Deutsche Post AG|germana poŝta grupo]])<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://bestglobalbrands.com/2014/ranking/|titolo=''Best Global Brands - 2014 Rankings'' (2014-takso)|eldonejo=Interbrand|alirdato=26-a de marto 2015|arkivoURL=https://web.archive.org/web/20150315012352/http://bestglobalbrands.com/2014/ranking/|arkivodato=2015-03-15|lingvo=angle|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150315012352/http://bestglobalbrands.com/2014/ranking/|arkivdato=2015-03-15}}</ref>. Germanio estas agnoskita por sia granda parto da fakaj malgrandaj kaj mezaj entreprenoj. Ĉirkaŭ 1 000 el tiuj entreprenoj estas, en la tutmonda [[merkato]], estroj en sia fako<ref>{{Citaĵo el la reto|aŭtoro=Mike Gavin |dato=23-a de septembror 2010 |url=http://www.businessweek.com/news/2010-09-23/germany-has-1-000-market-leading-companies-manager-magazin-says.html |titolo=''Germany Has 1,000 Market-Leading Companies, Manager-Magazin Says'' (Germanio havas la 1 000 ĉefajn kompaniojn de la merkato laŭ Manager-Magazin) |gazeto=Businessweek |alirdato=27-a de marto 2011 |arkivoURL=https://web.archive.org/web/20110430195209/http://www.businessweek.com/news/2010-09-23/germany-has-1-000-market-leading-companies-manager-magazin-says.html |arkivodato=30-a de aprilo 2011|lingvo=angle}}</ref>. [[Berlino]] evoluigis floran, kosmopolitan centron por [[ekfirmao]]j kaj iĝis gvida loko por riskkapitalo-financita firmaoj en la [[Eŭropa Unio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|aŭtoro=Simon Frost|titolo=''Berlin outranks London in start-up investment'' (Berlino superregas Londonon pri investo por ekfirmaoj)|url=http://www.euractiv.com/sections/innovation-industry/berlin-outranks-london-start-investment-317140|redakto=euractiv.com|alirdato=28-a de oktobro 2015|lingvo=angle}}</ref>. === Scienco kaj teknologio === [[Dosiero:Desy tesla cavity01.jpg|eta|[[Superkonduktanto|Superkonduktanta]] [[resonanco|resonanca]] [[kavo]] el [[niobo]] por TESLA-projekto en [[Hamburgo]]; la kavo je 1,25 m havas resonancfrekvencon de 1,3 [[Herco|Ghz]].]] Germaniaj atingoj en la sciencoj estis signifaj, kaj strebado al esploro kaj disvolvigo (angle ''research and development'', mallongigo ''R&D'') estas esenca parto de la ekonomio<ref>{{Citaĵo el la reto|eldonejo=Federacia Ministerio pri Eduko kaj Esploro|url=http://www.bmbf.de/pub/Federal_Report_on_Research_and_Innovation_2014.pdf|titolo=''Federal Report on Research and Innovation 2014'' (Federacia raporto pri esploro kaj novigado)|dato=2014|formato=PDF|alirdato=26-a de marto 2015|lingvo=angle|arkivurl=http://arquivo.pt/wayback/20160514110947/http://www.bmbf.de/pub/Federal_Report_on_Research_and_Innovation_2014.pdf|arkivdato=2016-05-14}}</ref>. [[Dosiero:Views in the Main Control Room (12052189474).jpg|eta|maldekstre|Eŭropa kosma operacia centro (EKOC) en [[Darmŝtato]].]] Germanio estis la hejmo de multaj famaj [[inventisto]]j kaj [[inĝeniero]]j, kiaj [[Johannes Gutenberg]], kiu estas konsiderita kiel inventisto de la [[Presmaŝino|presmaŝino de moveblaj tipoj]] en Eŭropo; [[Hans Geiger]], la kreinto de la [[kalkulilo Geiger]]; kaj [[Konrad Zuse]], kiu konstruis la unuan plene aŭtomatan ciferecan [[komputilo]]n<ref>{{Citaĵo el la reto|laŭtoro=Luigi Bianchi|titolo=La grandaj elektromeĥanikaj komputiloj|url=http://www.yorku.ca/lbianchi/sts3700b/lecture17a.html|eldonejor=[[York University]]|alirdato=17-a de aprilo 2011|lingvo=angle}}</ref><ref>Horst, Zuse. [https://web.archive.org/web/20070320135355/http://www.epemag.com/zuse/ Vivo kaj laboro de Konrad Zuse] ''Everyday Practical Electronics (EPE)'', [[Retejo]].</ref>. Tiaj germanaj inventistoj, inĝenieroj kaj industriuloj kiel la grafo [[Ferdinand von Zeppelin]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.centennialofflight.gov/essay/Lighter_than_air/zeppelin/LTA8.htm|titolo=La Zeppelin|eldonejo=''U.S. Centennial of Flight Commission''|alirdato=7-a de majo 2015|arkivoURL=https://web.archive.org/web/20110501132157/http://www.centennialofflight.gov/essay/Lighter_than_air/zeppelin/LTA8.htm|arkivodato=1-a de majo 2011|lingvo=angle|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110501132157/http://www.centennialofflight.gov/essay/Lighter_than_air/zeppelin/LTA8.htm|arkivdato=2011-05-01}}</ref>, [[Otto Lilienthal]], [[Gottlieb Daimler]], [[Rudolf Diesel]], [[Hugo Junkers]] kaj [[Karl Benz]] helpis elvolvi modernan [[aŭtomobilo|aŭtomobilan]] kaj [[aviadilo|aviadilan]] [[transporto|transport]]-teĥnologion<ref>[https://web.archive.org/web/20091029081248/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576902_5/Automobile.html Aŭtomobilo.] ''Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006''. Alirdato 2007, 01-02.</ref>. Germanaj institucioj kiel la germana kosma centro (germane ''Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt'') estas la plej granda kontribuanto al [[Eŭropa Kosma Agentejo]] (EKA). La [[aerospaca scienco|aerospaca]] inĝeniero [[Wernher von Braun]] evoluigis la unuan kosman [[raketo]]n ĉe [[Peenemünde]] kaj poste estis elstara membro de la usona agentejo [[NASA]] kaj evoluinta la [[Saturn (raketo)|Saturn-5]] kiel luna raketo. {{-l}} == Loĝantaro == La loĝantaro de Germanio konsistas laŭ etnoj el 95,1% [[germanoj]], 2,4% [[turkoj]], 0,7% [[italoj]], 0,4% [[grekoj]], 0,4% [[poloj]] kaj 1,1% aliaj. Laŭ religioj estas 32,3% [[katolikismo|katolikoj]], 32,1% [[protestantismo|protestantoj]], 3,2% [[Islamo|islamanoj]], 3% anoj de aliaj religioj kaj 28,5% homoj sen [[konfesio]]. === Lingvoj === {{Ĉefartikolo|germana lingvo}} La [[oficiala lingvo]] estas la germana. Krome ekzistas minoritataj lingvoj tradicie parolataj sur la germana teritorio, kiel la [[Platgermana lingvo|platgermana]], [[Dana lingvo|dana]], [[frisa lingvo|frisa]] kaj [[Soraba lingvo|soraba]]; ĉi tiuj kvar lingvoj estas oficiale agnoskitaj minoritataj lingvoj. Krome ekzistas minoritataj lingvoj de enmigrintoj, kiuj tamen ne estas oficiale agnoskitaj: la [[Turka lingvo|turka]], la [[rusa lingvo|rusa]], la [[pola lingvo|pola]] kaj aliaj. === Demografio === [[Dosiero:Demografio de Germanio.png|eta|390ra|dekstra|evoluo de la loĝantaro de Germanio de 1961 ĝis 2010]] La plej grandaj urboj de Germanio estas: {| class="wikitable" |- ! N-ro !! loĝantonombro !! urbo |- | 1. || align="right"| 3 644 826 || [[Berlino]] (Berlin) |- | 2. || align="right"| 1 841 179 || [[Hamburgo]] (Hamburg) |- | 3. || align="right"| 1 471 508 || [[Munkeno]] (München) |- | 4. || align="right"| 1 085 664 || [[Kolonjo]] (Köln) |- | 5. || align="right"| 753 056 || [[Frankfurto ĉe Majno]] (Frankfurt am Main) |- | 6. || align="right"| 634 830 || [[Stutgarto]] (Stuttgart) |- | 7. || align="right"| 619 294 || [[Duseldorfo]] (Düsseldorf) |- | 8. || align="right"| 587 857 || [[Lepsiko]] (Leipzig) |- | 9. || align="right"| 587 010 || [[Dortmundo]] (Dortmund) |- | 10. || align="right"| 583 109 || [[Asindo]] (Essen) |- | 11. || align="right"| 569 352 || [[Bremeno]] (Bremen) |- | 12. || align="right"| 554 649 || [[Dresdeno]] (Dresden) |- | 13. || align="right"| 538 068 || [[Hanovro]] (Hannover) |- | 14. || align="right"| 518 365 || [[Nurenbergo]] (Nürnberg) |} == Kulturo == [[Dosiero:Beethoven.jpg|eta|dekstre|La germana [[komponisto]] [[Ludwig van Beethoven]] (1770-1827).]] La germana lando estas ofte nomata ''Das Land der Dichter und Denker'' (la tero de [[poeto]]j kaj [[pensulo]]j).<ref>«Germans and indians». Spiegel Online International 06.04.2006 (en angla). 2006. [http://www.spiegel.de/international/germans-and-indians-spaetzle-westerns-a-410135.html] Konsultita la 18an de marto de 2008.</ref> La germana kulturo ekis multe antaŭ la apero de Germanio kiel naci-ŝtato kaj ĝi enhavis la tutan zonon de [[germana lingvo]]. Ekde ties radikoj, la kulturo, en Germanio formiĝis de la ĉefaj intelektaj kaj popularaj tendencoj en Eŭropo, kaj [[Religio|religiaj]] kaj [[Laikismo|nereligiaj]]. kiel rezulto, estas malfacile identigi difinitan tradicion kiel germana separante ĝin el la pli ampleksa kadro de la alta kulturo tuteŭropa. Alia sekvo de tiuj cirkonstancoj estas la fakto ke kelkaj historiaj figuroj, kiaj [[Wolfgang Amadeus Mozart]] kaj [[Nikolao Koperniko]], inter aliaj, kvankam ne estis ŝtatanoj de Germanio en la moderna senco, devas esti konsiderataj ene de la kunteksto de la kultura germana etoso por kompreni iliajn verkojn. === Scienco === [[Dosiero:Alexander von Humboldt by Friedrich Georg Weitsch.jpg|eta|altdekstre|maldekstre|[[Alexander von Humboldt]] (1769–1859).]] Germanio estis hejmo de kelkaj el la plej elstaraj priserĉistoj en diversaj sciencaj fakoj.<ref>[https://web.archive.org/web/20060206180900/http://www.campus-germany.de/english/2.60.260.html Back to the Future: Germany - A Country of Research] German Academic Exchange Service, 23a de februaro de 2005.</ref> La [[Nobel-premio]] estis aljuĝita al pli ol 100 [[Nobel-premiitoj (laŭlanda listo)#Germanio|germanaj (ĉu devenaj aŭ ŝtatanece) premiitoj]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://nobelprize.org/|titolo=Nobel-premio|eldonejo=Nobelprize.org|alirdato=27-a de marto 2011|lingvo=angle}}</ref>. En la komenco de la [[20-a jarcento]], germanaj premiitoj havis pli da premioj ol ajna alia nacio, speciale en la [[scienco]]j ([[fiziko]], [[ĥemio]], kaj [[fiziologio]] aŭ [[medicino]])<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/63944/title/Swedish_academy_awards|titolo=''Swedish academy awards'' (Premioj de la Sveda akademio)|gazeto=ScienceNews|alirdato=1-a de oktobro 2010|lingvo=angle|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120929062910/http://www.sciencenews.org/view/generic/id/63944/title/Swedish_academy_awards|arkivdato=2012-09-29}}</ref><ref>''National Science Nobel Prize shares 1901–2009'' [http://people.idsia.ch/~juergen/sci.html by citizenship at the time of the award] and [http://people.idsia.ch/~juergen/scinat.html by country of birth]. El {{Citaĵo el la reto|aŭtoro=Jürgen Schmidhuber|jaro=2010|url=http://people.idsia.ch/~juergen/nobelshare.html|titolo=''Evolution of National Nobel Prize Shares in the 20th century'' (Evoluo de la gajnitaj nacia Nobel-premioj dum la 20-a jarcento)|alirdato=27-a de marto 2011|lingvo=angle}}</ref> Rimarkindaj germanaj [[fizikisto]]j antaŭ la 20-a jarcento inkludas la [[sciencisto]]jn [[Hermann von Helmholtz]], [[Joseph von Fraunhofer]] kaj [[Gabriel Daniel Fahrenheit]], inter aliaj. Poste [[Albert Einstein]] enkondukis la [[relativeca teorio|relativecan teorion]] pri [[lumo]] kaj [[gravito]] en 1905 kaj 1915 respektive. Kune kun [[Max Planck]], li estis instrumenta en la enkonduko de [[kvantuma mekaniko]], en kiu [[Werner Heisenberg]] kaj [[Max Born]] poste plenumis gravajn kontribuojn<ref>{{Citaĵo el libro|laŭtoro=J.M. Roberts |titolo =The New Penguin History of the World |eldonejo =Allen Lane |jaro=2002 |paĝo =1014 |isbn= 978-0-7139-9611-1|lingvo=angle}}</ref>. [[Otto Hahn]] estis pioniro en la kampoj de [[radioĥemio]] kaj malkovris [[nuklea fisio|nuklean fision]]. La atingoj de [[Albert Einstein]], [[Max Planck]] kaj [[Otto Hahn]] ludis gravan rolon por la fondo de la moderna [[fiziko]] kaj la [[Nuklea energio|atomkemio]], kiujn [[Werner Heisenberg]] kaj [[Max Born]] plie disvolvigis.<ref>Roberts, J. M. ''The New Penguin History of the World'', Penguin History, 2002. Pg. 1014. ISBN 0-14-100723-0.</ref>. [[Wilhelm Conrad Röntgen]] malkovris la [[ikso-radio]]jn, nome atingo kiu havigis al li la unua [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-Premion pri Fiziko]] en 1901.<ref>[https://web.archive.org/web/20070322191352/http://www.history.com/encyclopedia.do?articleId=226611 The Alfred B. Nobel Prize Winners, 1901–2003] History Channel from ''The World Almanac and Book of Facts'' 2006. Alirita 2007, 01-02.({{en}})</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,,5984670,00.html|titolo=La unua [[Nobel-premio pri fiziko]] en [[1901]].|gazeto=Deutsche Welle|dato=8-a de septembro|alirdato=27-a de marto 2011|lingvo=germane}}</ref>. En Germanio kaj aliaj landoj, la ikso-radio nomiĝas ''"Röntgenstrahlen"'' (radioj de Röntgen). La laboro de [[Heinrich Rudolf Hertz]] en la kampo de la [[elektromagneta radiado]] ludis ŝlosilan rolon por la disvolvigo de la moderna [[telekomunikado]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.itu.int/aboutitu/HistoricalFigures.html|titolo=''Historical figures in telecommunications'' (Historiaj figuroj pri telekomunikado).|eldonejo=Internacia Telekomunika Unio|dato=14-a de januaro 2004|alirdato=27-a de marto 2011|lingvo=angle}}</ref>. [[Wilhelm Wundt]] estas fama ĉar disvolvigis la unuan [[Laboratorio|laboratorion]] de [[psikologio]], al kiu oni donis poste la kategorion de [[scienco]].<ref>Kim, Alan. [http://plato.stanford.edu/entries/wilhelm-wundt/ Wilhelm Maximilian Wundt] Stanford Encyclopedia of Philosophy. Jun. 16, 2006. Alirita 2007, 01-02.</ref> [[Alexander von Humboldt]] kaj lia verko kiel [[natursciencisto]] kaj [[esploristo]] estis fundamenta por la [[biogeografio]].<ref>[https://web.archive.org/web/20070209165339/http://www.eaglehill.us/ahumb.html The Natural History Legacy of Alexander von Humboldt (1769 to 1859)], Humboldt Field Research Institute and Eagle Hill Foundation</ref>. [[Robert Koch]] estis fondinto de [[mikrobiologio]]. [[Dosiero:Einstein1921 by F Schmutzer 2.jpg|eta|dekstra|La germana [[fizikisto]] [[Albert Einstein]] (1879-1955).]] Nombraj gravaj [[Matematiko|matematikistoj]] naskiĝis en Germanio, kiaj [[Carl Friedrich Gauss]], [[David Hilbert]], [[Bernhard Riemann]], [[Gottfried Leibniz]], [[Karl Weierstrass]] kaj [[Hermann Weyl]]. Gravaj institucioj de esplorado estas la [[Societo Max Planck]], la ''[[Helmholtz-Gemeinschaft]]'' kaj la [[Societo Fraunhofer]]. Tiuj laboras ĉu sendepende aŭ konektataj ekstere al la universitata sistemo kontribuante konsiderinde al la scienca produktado. La prestiĝa premio Gottfried Wilhelm Leibniz estas atribuata ĉiujare al dek sciencistoj kaj akademianoj. Kun maksimuma kvanto de 2,5 milionoj de [[eŭro]]j, estas unu el la premioj de esplorado plej alte dotitaj en la mondo.<ref>[https://web.archive.org/web/20080117204903/http://www.dfg.de/en/research_funding/scientific_prizes/gw_leibniz_prize.html Gottfried Wilhelm Leibniz Prize], DFG, Alirita la 12an de Marto, 2007</ref> === Literaturo kaj filozofio === [[Dosiero:Nietzsche1882.jpg|eta|altdekstre|maldekstre|La filozofo [[Friedrich Nietzsche]] (1844-1900).]] La germana literaturo komencis je la [[Mezepoko]] kaj per la verkoj de verkistoj kiaj [[Walther von der Vogelweide]] kaj [[Wolfram von Eschenbach]]. Diversaj germanaj aŭtoroj kaj poetoj atingis grandan agnoskon, kiaj [[Johann Wolfgang von Goethe]] kaj [[Friedrich Schiller]]. La kolektoj de [[popolrakonto]]j publikigitaj de la [[Fratoj Grimm]] popularigis la germanan folkloron je internacia nivelo. La plej influantaj aŭtoroj de la 20a jarcento estas [[Thomas Mann]], [[Bertolt Brecht]], [[Hermann Hesse]], [[Heinrich Böll]] kaj [[Günter Grass]]. La influo de Germanio en la filozofio estas historie grava kaj multaj elstaraj germanaj filozofoj kontribuis al formigo de la [[okcidenta filozofio]] el la Mezepoko. [[Gottfried Leibniz]] kaj liaj kontribuoj al [[raciismo]], la pensaroj de [[Immanuel Kant]], [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]], [[Friedrich Wilhelm Joseph Schelling]] kaj [[Johann Gottlieb Fichte]] preparis la [[idealismo]]n, [[Karl Marx]] kaj [[Friedrich Engels]] formulis la teorion de la [[komunismo]], [[Arthur Schopenhauer]] disvolvigis la komponon de la metafizika [[pesimismo]], [[Friedrich Nietzsche]] disvolvigis la [[perspektivismo]]n, la verko de [[Martin Heidegger]] en ''Esto kaj Tempo'', kaj la sociaj teorioj de [[Jürgen Habermas]] estis ĉefe influaj. === Muziko === {| class="wikitable" style="text-align:right; float:right; margin-left:1em" |- ! align=center |[[Johann Sebastian Bach|Johann S. Bach]]<br /><small>Toccata und Fuge d-Moll BWV 565</small> ! align=center |[[Ludwig van Beethoven|Ludwig v. Beethoven]]<br /><small>[[5-a simfonio (Beethoven)|5-a simfonio]]</small> ! align=center |[[Richard Wagner]]<br /><small>[[Die Walküre]]</small> |- | style="text-align:left; background:#dcdcdc;" | [[Dosiero:Toccata et Fugue BWV565.ogg|100ra]] || style="text-align:left; background:#d3d3d3;" | [[Dosiero:Ludwig van Beethoven - Symphonie 5 c-moll - 1. Allegro con brio.ogg|100ra]]|| style="text-align:left; background:silver;" |[[Dosiero:Wagner - die walkure fantasie.ogg|100ra]] |} En Germanio disvolviĝis kelkaj el plej rekonataj komponistoj de la eŭropa [[klasika muziko]], kun inkludo de [[Johann Sebastian Bach]], [[Ludwig van Beethoven]], [[Johannes Brahms]] kaj [[Richard Wagner]]. El [[2006]], Germanio estas la kvina merkato de la [[muziko]] en la mondo kaj estis influinta en la muziko [[pop]], [[Rok-muziko|rok]] kaj la [[industria metalroko]] pere de artistoj kiaj [[Modern Talking]], [[Rammstein]], Lacrimosa, [[Kraftwerk]], [[Scorpions]] kaj [[Tokio Hotel]]. === Arto kaj arkitekturo === <!--- cuando se extiende la sección de texto, que debe mostrar de nuevo: [[Archivo:Caspar David Friedrich - Wanderer above the sea of fog.jpg|eta|altdekstre|''[[El caminante sobre el mar de nubes]]'', de [[Caspar David Friedrich]] (1818).]] ---> [[Dosiero:Schwerin Palace Park Garden Mecklenburg Germany Schweriner Schloss Garten BUGA 2009.jpg|eta|[[Palaco de Schwerin]], [[Meklenburgo]] (1358—1857)]] Nombraj germanaj [[Pentrarto|pentristoj]] ĝuis el internacia prestiĝo tra siaj verkoj en diversaj artaj tendencoj. [[Lucas Cranach la Maljuna]], [[Hans Holbein la malpliaĝa]], [[Matthias Grünewald]], kaj [[Alberto Durero]] estis gravaj artistoj de la [[Renesanco]], [[Caspar David Friedrich]] de la [[Romantismo]], kaj [[Max Ernst]] de la [[superrealismo]]. Inter la germanaj kontribuoj en [[arkitekturo]] oni inkludas la stilojn kaj [[Karolida arto|karolida]] kaj otona, kiuj estas gravaj pioniroj de la [[Romanika arkitekturo|romaniko]]. La regiono poste konvertiĝis en la loko de gravaj verkoj en stiloj kiaj [[Gotika arkitekturo|gotika]], [[Renesanca arkitekturo|renesanca]] kaj [[baroko]]. Estas speciale grava en la unuaj modernaj movadoj, ĉefe tra la movado [[Bauhaus]] fondita de [[Walter Gropius]]. [[Ludwig Mies van der Rohe]] iĝis unu el la plej renomataj arkitektoj de la mondo en la dua duono de la [[20a jarcento]]. La fasado el [[vitro]] en la [[nuboskrapulo]]j estis lia ideo.<ref>2006 A Dictionary of Architecture and Landscape Architecture (Paperback), Second (angle), Oxford University Press, 880. ISBN 0-19-860678-8</ref> === Kinarto === La germana kinarto estis ĉefe influa dum la jaroj de la Respubliko de Weimar, ekzemple pro la germanaj esprimistoj kiaj [[Robert Wiene]] ''(La kabineto de la Doktoro Caligari)'' kaj [[Friedrich Wilhelm Murnau]]. La naziisma epoko produktis gravajn verkojn kiaj la filmo ''[[Münchhausen]]'' (1943) aŭ la polemika laboro de la reĝisorino [[Leni Riefenstahl]]. Dum la periodo 1970-1980 reĝisoroj kiaj [[Volker Schlöndorff]], [[Werner Herzog]], [[Wim Wenders]], [[Rainer Werner Fassbinder]] metis la germanan kinarton revene en la internacia scenejo pere de filmoj foje provokemaj. Pli ĵuse, filmoj kiaj ''[[Das Boot]]'' (1981), ''[[Lola rennt]]'' (1998), ''[[Good bye, Lenin!]]'' (2003), ''[[Kontraŭ la muro|Gegen die Wand]]'' (2004), ''[[Der Untergang]]'' (2004) kaj ''[[Das Leben der Anderen]]'' (2007) ĝuis internacian sukceson. La [[Berlinale]], okazinta jare ekde 1951, estas unu el la kinfestivaloj plej prestiĝaj. La ĉiujara ceremonio de la [[Eŭropa Filmpremio]] okazas ĉiun duan jaron en la urbo Berlino, kie troviĝas la [[Eŭropa Filmakademio]]. La studioj [[Babelsberg]] en [[Pocdamo]] estas la plej malnovaj grandskale en la mondo kaj konstituas internacian centron por la produktado de filmoj. Unu el la plej famaj germanaj filmoj de nia tempo estas [[Timm Thaler aŭ La vendita rido (filmo)|Timm Thaler aŭ La vendita rido]] (2017), bazita sur la samnoma libro. === Kuirarto === {{Ĉefartikolo|Kuirarto de Germanio}} [[Dosiero:Weißwurst-1.jpg|200ra|eta|maldekstre|<center>Tradiciaj [[Blanka kolbaso|blankaj kolbasoj]], servitaj kun dolĉa [[mustardo]] kaj mola [[breco]]]] La [[Germanoj|germana]] [[kuirarto]] varias multe el regiono al alia de la teritorio kaj estas tre influita de la kultura kaj socia medioj, ekzemple, la regionoj de la sudo de [[Bavario]] kaj [[Ŝvabio]] kunhavas multe stilojn kaj tipajn pladojn kun la najbaroj kaj [[Svisio|svisaj]] kaj [[Aŭstrio|aŭstriaj]]. En la [[okcidento]] la influoj el la [[Kuirarto de Francio|franca kuirarto]] estas sufiĉe pli markitaj kaj montras reciprokajn influojn pri vinproduktado kun tiu lando, dum la regionoj de la [[oriento]] montras influojn el la landoj de [[Orienta Eŭropo]] kaj tiuj de la nordo kun la [[nederlanda kuirarto]], ĉefe ĉe la [[Marbordo|marbordaj zonoj]] en kiuj troveblas abundo de pladoj el [[fiŝaĵo]], kaj krome estas multaj elementoj komune kun la [[Skandinavio|skandinavia kuirarto]]. Estas multaj specoj de [[fromaĝo]]j. La nigra pano (''[[Pumperniklo]]'' kaj aliaj) estas pli tipa proporcie ol ĉe aliaj najbaraj landoj. Por trinkaĵoj, krom la tipaj [[vino]]j kaj [[biero]]j, eble la nacia trinkaĵo ([[Biero en Germanio]]), en Germanio estas tre popularaj la [[brando]]j produktitaj el fruktoj, kiaj ''kirsch''. Multe trinkiĝas [[suko]]j, kaj miksaĵoj el sukoj kaj [[minerala akvo]] nomataj [[ŝorlo]]. Tipaj regionaj pladoj estas [[flamkuko]]j, [[saŭrkraŭto]], [[knedliko]]j, [[mielkuko]]j inter aliaj. === Sporto === [[Dosiero:Signal iduna park stadium dortmund 4.jpg|alternative=|eta|200x200ra|''Signal Iduna Park'' estas la plej granda futbala [[stadiono]] en Germanio.]] [[Futbalo]] estas la plej populara sporto en Germanio. La [[Germana nacia teamo de futbalo|nacia teamo]] gajnis la [[Futbala Mondpokalo|Futbalan Mondpokalon]] 4-foje (1954, 1974, 1990 kaj 2014), kaj aperas en la finalo multfoje. La teamo ankaŭ gajnis la [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado|Eŭropan Futbal-Ĉampionadon]] 3-foje (1972, 1980 kaj 1996) kaj aperas en la finalo multfoje. La supra futballigo en Germanio estas la ''Bundesliga''. Ankaŭ, la [[Germana Futbal-Asocio]] (''Deutscher Fußball-Bund'') estas la plej granda en la mondo. Kelkaj el la mondaj plej bonaj [[Futbalo#Famaj ludistoj|futbalistoj]] venis de Germanio. Inter ili inkludiĝas [[Miroslav Klose]], [[Oliver Kahn]], [[Gerd Müller]], [[Michael Ballack]], [[Bastian Schweinsteiger]], [[Franz Beckenbauer]], kaj tiel plu. Plie, multaj [[turniro]]j okazis en Germanio. La plej freŝdataj estis la [[Futbala Mondpokalo 2006]] kaj la [[Virina Futbala Mondpokalo 2011]]. La ''Audi Cup'' okazas en Germanio ĉiujare en [[Munkeno]]. Germanio ankaŭ estas konata pro siaj [[aŭtosporto]]j, kie kompanioj kiel la BMW, Mercedes-Benz, Aud brilis. Inter sukcesaj germanaj vetkuro-ŝoforoj estas [[Michael Schumacher]] kaj [[Sebastian Vettel]]. Sukcesaj [[tenisisto]]j ankaŭ venis el Germanio, inkluzivas [[Steffi Graf]] kaj [[Boris Becker]]. Pli freŝdate, [[Sabine Lisicki]] atingis la [[finalo]]n en la virina turniro de [[Wimbledon (turniro)|Wimbeldon]] en 2013. Germanio estas unu el la plej bonaj landoj en la [[Olimpiaj Ludoj]]. Germanio estas la tria en la listo de la plej nombraj olimpikaj medaloj en la historio (miksante okcidentajn kaj orientajn germanajn medalojn). La lando finis unuan rangon en la [[Vintra Olimpiko 2006]], kaj dua en la [[Vintra Olimpiko 2010]]. Germanio ricevis kvinan rangon en la Someraj Olimpikoj [[Somera Olimpiko 2008|2008]] kaj [[Somera Olimpiko 2016|2016]]. == Institucioj == [[Dosiero:Posttower Bonn 001.jpg|eta|dekstra|<center>"poŝta turo", la konzerna centralo de [[Deutsche Post AG]] en Bonno.]] * [[Deutscher Akademischer Austauschdienst]] * [[Deutsche Bahn]] * [[Deutscher Bundesjugendring]] * [[Deutsche Post AG]] * [[Deutsche Postbank]] == Esperanto == {{Ĉefartikolo|Esperanto en Germanio}} La lingvo Esperanto havas gravan historion en la lando. La [[Universala Kongreso]] jam okazis 8-foje en germanaj urboj. Listo de germanaj esperantistoj troviĝas jene: [[Listo de germanaj esperantistoj]]. La landa Esperanto-Asocio estas la [[Germana Esperanto-Asocio]]. === Oficialaj informiloj === {{Bildgalerio |vicigo=centre |reĝimo=centre |Dosiero:Jen la Federacia Respubliko Germanio.jpg|La informilo ''Jen: La Federacia Respubliko Germanio'' eldoniĝis en 1985 okaze de la tiujaraj kongresoj [[UK 1985]] kaj [[IJK 1985|IJK]] per la [[gazetara kaj informa centro de FRG]] |Dosiero:Faktoj pri Germanujo.jpg|Kovrilpaĝo de Helmut Arntz: [[Faktoj pri Germanujo]], 1958 }} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj |commons=Deutschland |commonscat=Germany |wiktionary=Germanio |wikiquote=Germanio |wikiquotecat=Germanio |wikinewscat=Germanio |s=Kategorio:Germanio |ReVo=germani }} * [[Esperanto en Germanio]] * [[Federacia Respubliko Germanio]] * [[Germana lingvo]] * [[Germana Regno]] * [[Germanaj Imperiestroj]] * [[Listo de urboj de Germanio]] * [[Tutgermanismo]] * [[Vajmara Respubliko]] * [[Landlimo de Ĉeĥio kaj Germanio]] == Eksteraj ligiloj == * {{ueavikio|Germanio}} {{eo}} * [https://www.statistikportal.de Statistika portalo pri Germanio] * [https://www.deutschland.de Retejo ''deutschland.de''] {{PlurajLingvokodoj|de|en|fr|es|pt|pl|tr|ru|zh|ar}} * [http://www.bundesregierung.de/Webs/Breg/DE/Startseite/startseite_node.html Retejo de la federacia] [[registaro de Germanio]] * [https://www.bundestag.de/ Retejo de la germana parlamento] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany/ Germanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210109075739/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany |date=2021-01-09 }} en [[Monda faktolibro de CIA]] {{Federaciaj landoj de Germanio}} {{Ŝtatoj en Eŭropo}} {{Membroŝtatoj de la Eŭropa Unio}} {{G7-Ŝtatoj}} {{G20-Ŝtatoj}} {{OECD}} {{NATO}} {{NATO-armeoj}} {{Elstara}} {{ADLS|2016|39}} {{Havenda artikolo|Germanio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanio| ]] [[Kategorio:Ŝtatoj de la Eŭropa Unio]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1949]] [[Kategorio:Membroj de la Nordatlantika Traktat-Organizo]] cmtehkwaqovgyd8kcjngmkwvuxgdc8z Ganao 0 1418 9372482 9352990 2026-05-14T00:50:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372482 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=la moderna lando Ganao|la Ganaa Imperio (ĉ. 790–1076), nordokcidente de moderna Ganao|Ganaa imperio}} {{Geokesto | lando <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Ganao | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = [[Prezidenta respubliko]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = LocationGhana.png | dosiero_priskribo = Situo de Ganao | dosiero_kompl = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flago-de-Ganao.svg | flago_noto = La [[flago de Ganao]] | blazono =Coat_of_arms_of_Ghana.svg | blazono_noto = La [[blazono de Ganao]] <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Republic of Ghana | moto = | kromnomo = | himno = ''God Bless Our Homeland Ghana'' | himno_dosiero = <!-- *** Lando ktp. *** --> | regiono_tipo = Membreco | regiono_faldo = 1 | regiono = Unuiĝintaj Nacioj | regiono1 = | regiono2 = | regiono3 = | histregiono_faldo = 1 | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Afriko | limo = Burkino | limo1 = Togolando | limo2 = Ebur-Bordo | limo_faldo = 1 | parto_faldo = 1 | parto_tipo = | parto = | ĉefurbo = Akrao | urbo = | urbo1 = | urbo2 = | urbo_faldo = 1 | urbo_tipo = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | memorindaĵo3 = | konstruaĵo_faldo = 1 | konstruaĵo = | konstruaĵo1 = | konstruaĵo2 = | konstruaĵo3 = | konstruaĵo3_noto = | rivero_faldo = faldo | rivero = | rivero1 = | rivero2 = | rivero3 = | rivero4 = | rivero5 = | rivero6 = | rivero7 = | rivero8 = | rivero9 = | ŝoseo_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo1_tipo = | ŝoseo1 = | ŝoseo2_tipo = | ŝoseo2 = | montaro_tipo = | montaro_faldo = 1 | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | montaro3 = | orogenezo = <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = | ĉefurbo_leviĝo = | ĉefurbo_lat_d = | ĉefurbo_lat_m = | ĉefurbo_lat_s = | ĉefurbo_lat_NS = | ĉefurbo_long_d = | ĉefurbo_long_m = | ĉefurbo_long_s = | ĉefurbo_long_EW = | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = 880 | plej_alta = Mount Afadjato | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 238537 | areo_rondumo = 1 | areo_akvo <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 6-a de marto 1957 | establita_tipo = sendependiĝo de [[Britio]] | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = | gvidantaro_noto = | ĉefulo = [[Nana Akufo-Addo]] | ĉefulo_tipo = Prezidanto | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = [[Mahamudu Bawumia]] | ĉefulo1_tipo = Vicprezidanto | ĉefulo1_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[UTC+0]] | horzono_DST = | areo_kodo = +233 | areo_kodo_tipo = | kodo = 288 GHA GH | kodo_tipo = ISO 3166-1 | kodo1 = GH | kodo1_tipo = Aŭtokodo | kodo2 = [[.gh]] | kodo2_tipo = [[Domajna nomo|Interreta domajno]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[ganaa cedio]] | libera_tipo = [[Valuto|Monunuo]] | libera1 = [[angla lingvo|angla]] | libera1_tipo = Lingvo | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | portalo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = [[Ganaa Esperanto-Movado]] }} '''Ganao'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Ganao_kd Ganao] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.</ref> estas [[prezidanta respubliko]] ŝtato en Okcidenta [[Afriko]]. Esperantlingva nomo de la ŝtato de 1821 ĝis 1957 estis [[Ora Marbordo (kronkolonio)|Ora Marbordo, foje ankaŭ nomita simple Ora Bordo]], kiam la regiono estis [[britio|brita]] [[kronkolonio]], kaj oficiala nomo ekde la 6-a de marto 1957 estas Ganaa Respubliko.<ref name="etimologio"/> Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la ŝtato vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĉefaj [[eksporto|eksportaj produktoj]] estas [[kakao]], [[kafo]], [[oro]], [[diamanto]], [[mangano]] kaj [[baŭksito]]. La pokapa [[Malneta enlanda produkto]] (MEP) laŭ la stato de aprilo 2023 estis 2024 [[usona dolaro|usonaj dolaroj]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230424111015/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=652,&s=NGDP_R,NGDP_RPCH,NGDP,NGDPD,PPPGDP,NGDP_D,NGDPRPC,NGDPRPPPPC,NGDPPC,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,PPPEX,NID_NGDP,NGSD_NGDP,PCPI,PCPIPCH,PCPIE,PCPIEPCH,TM_RPCH,TMG_RPCH,TX_RPCH,TXG_RPCH,LP,GGR,GGR_NGDP,GGX,GGX_NGDP,GGXCNL,GGXCNL_NGDP,GGXONLB,GGXONLB_NGDP,GGXWDN,GGXWDN_NGDP,GGXWDG,GGXWDG_NGDP,NGDP_FY,BCA,BCA_NGDPD,&sy=2021&ey=2023&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 pokapa Malneta enlanda produkto (MEP) laŭ la stato de aprilo 2023 en datumbazo de la] [[Internacia Monunua Fonduso]]</ref> La najbaraj landoj estas norde Burkina Faso, oriente Togo kaj okcidente Eburbordo. Sude estas suda Atlantiko. == Nomo kaj etimologio == La vorto ''Ganao'' signifas "Batalantan Reĝon" kaj ĝi estis la titolo akordita al la reĝoj de la mezepoka okcident-afrika [[Ganaa imperio|Ganaa Imperio]], kvankam ĉi tiu imperio estis cetere multe pli norda ol la nuntempa lando de Ganao.<ref name="etimologio"/> La noma "Ganao" estis la fonto de la nomo "Gvineo", uzita por aludi al la okcidentafrika marbordo ekster la Respubliko de Ganao (kiel en [[Gvinea Golfo|Golfo de Gvineo]]). ''Ganao'' estis adoptita kiel la laŭleĝa nomo por la teritorio antaŭe konata kiel Ora Marbordo kombinita kun [[brita Togolando]] ĉe la deklaro de sendependeco kaj memstareco je la 6-a de marto 1957.<ref name="etimologio">{{Citaĵo el la reto|titolo=Etymology of Ghana - Etimologio de Ganao|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Ghana|eldoninto=Douglas Harper|alirmonatotago=[[12-an de majo]]|alirjaro=[[2012]]}}</ref> == Historio == <!-- {{Ĉefartikolo|Historio de Ganao}} ĝis nun ne ekzistas --> [[Dosiero:Akan face.jpg|eta|331x331px|16- ĝis 17-jarcenta [[Akanoj|akana]] statuo, [[Metropolita Muzeo de Arto]].]] === Antaŭ sendependiĝo === Estas arkeologiaj indikoj montrantaj ke homoj vivis en hodiaŭa Ganao je la [[Bronzepoko|Bronza Aĝo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ghanamuseums.org/archaeo-sites-others.php|titolo=Ghana Museums & Monuments Board - Ganaaj Oficejo pri Muzeoj & Monumentoj|eldoninto=Retejo ''ghanamuseums.org''|alirmonatotago=[[15-an de februaro]]|alirjaro=[[2012]]|alirdato=2013-07-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20111227031020/http://www.ghanamuseums.org/archaeo-sites-others.php|arkivdato=2011-12-27}}</ref> Tamen, ĝis la 11-a jarcento, la plimulto de areo de moderna Ganao estis plejparte neloĝata.<ref>{{Citaĵo el la reto|aŭtoro= Kwamina B. Dickson|titolo=A Historical Geography of Ghana - Historia Geografio de Ganao.|url=http://books.google.com/books?id=DRc4AAAAIAAJ&pg=PA23|jaro=1969|eldoninto=CUP Archive |ISBN=978-0-521-07102-4|paĝoj=Paĝoj 23 kaj sekvaj}}</ref> Kvankam la areo de hodiaŭa Ganao spertis multajn loĝantarajn movadojn, la gravaj etnaj grupoj en Ganao hodiaŭ estis firme establitaj tie de la 16-a jarcento.<ref>[http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/history/pre-colonial.php artikolo "antaŭkolonia periodo" en la retejo ''ghanaweb.com''] {{en}} </ref> De la frua 11-a jarcento, la [[Akanoj]] estis firme establitaj en ŝtato nomata [[Bonoman]], el kiu la [[Brong-Ahafo Regiono]] estas nomita.<!-- De la 13-a jarcento, multenombraj grupoj aperita de kio estas kredita esti la *Bonoman areo, krei pluraj *Akan Statoj, plejparte bazita sur ora komerco. Ĉi tiuj statoj inkluzivis [[Dankjiraoj|*Denkyira]], [[*Akwamu]] kaj [[*Mankessim Reĝlanda|*Mankessim Reĝlando]].<ref name="HttpwwwghanawebcomGhanaHomePagehistoryprecolonialphp" /> De la 19-a jarcento, plejparto de moderna *Ghanaian teritorio estis inkluzivita en la [[Aŝantia Imperio]], unu el la plej influaj ŝtatoj en *sub-*Sahara Afriko antaŭ kolonia regulo.<ref name="HttpwwwghanawebcomGhanaHomePagehistoryprecolonialphp" /> La Aŝantia registaro funkciis unue kiel malstreĉa reto kaj poste kiel centralizita reĝlandon kun altnivela, tre *specialised burokratismo centrita en [[Kumasi|*Kumasi]].<ref name="HttpwwwghanawebcomGhanaHomePagehistoryprecolonialphp" /> Ĝi estas dirita ke ĉe ĝia pinto, la [[Listo de regantoj de *Asante|*Asantehene]] ??? povus kapti 500 000 trupojn kaj ĝi havis iun gradon de militista influo super ĉiuj de ĝiaj najbaroj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.san.beck.org/16-10-WestAfricaBritish.html|titolo=West Africa and the British - Okcident-Afriko kaj la brita|eldoninto=Sanderson Beck |alirmonatotago=[[20 majo]]|alirjaro=[[2012]]}}</ref> Ĝi estas taksita ke pri triono de la loĝantaro de la Aŝantia Reĝlando konsistita de sklavoj.<ref>[http://www.britannica.com/blackhistory/article-24157 Sklaveco], la Gvidilo de [[Encyclopædia Britannica]] al Nigra Historio.</ref> --> Frua eŭropa kontakto de la [[portugala Imperio]], kiu venis al Ganao en la 15-a jarcento, koncentriĝis pri la vasta havebleco de oro. La portugaloj unue surteriĝis ĉe suda marborda urbo kaj nomis la lokon ''[[Elmina]]''. En 1481, reĝo [[Johano la 2-a de Portugalio]] komisiis al [[Diogo d'Azambuja]] konstrui Elminan Kastelon, kiu estis kompletigita en tri jaroj. De 1598, la [[Nederlando|nederlandanoj]] aneksis la teritorion, konstruante fortikaĵojn ĉe Komeda kaj Kormantsi. Aliaj eŭropaj negocistoj aliĝis ekde la mezo de la 17-a jarcento, plej precipe la [[Svedio|svedoj]], [[Danio|danoj]] kaj [[britio|britoj]]. La eŭropaj negocistoj, impresitaj de la oraj rimedoj en la areo, nomis ĝin la ''Ora Marbordo''.<ref name="Historio de Ganao">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/history/ |titolo=History of Ghana - Historio de Ganao|eldoninto=Retejo ''ghanaweb.com''|alirmonatotago=[[10-an de januaro]]|alirjaro=[[2011]]}}</ref> Ekestis la eŭropaj kolonioj [[Sveda Ora Marbordo]] (1650 ĝis 1663), [[Dana Ora Marbordo]] (1663 ĝis 1850), paralele [[Granda Frederikurbo]], kolonio de [[Brandenburgio]]-[[Prusio]] (1683 ĝis 1717), kaj ekde 1850 la brita kronkolonio [[Ora Marbordo]]. Pli da ol tridek fortikaĵoj kaj kasteloj estis konstruitaj de la portugalaj, nederlandaj, svedaj, danaj kaj britaj negocistoj. La Ora Marbordo estis konata por jarcentoj kiel 'La Tombo de la Blankuloj', ĉar multaj el la eŭropanoj kiu iris tien mortis pro [[malario]] kaj aliaj tropikaj malsanoj. Post kiam la nederlandanoj retiris sin en 1874, la Ora Marbordo fariĝis [[protektorato]], sekvante konkeron de la britoj en 1896 ĝis sendependeco en marto 1957.<ref name="Historio de Ganao"/> [[Dosiero:Kwame Nkrumah on a Soviet stamp (80th anniversary of his birth) 1989 CPA 6101.jpg|eta|225px|1989: [[Sovetunio|Sovetunia]] poŝtmarko markanta la 80-an datrevenon de la naskiĝo de [[Kwame Nkrumah|d-ro.H.C. Kwame Nkrumah]] (1909–1972).]] Multaj militoj okazis inter la brita kolonia potenco kaj la diversaj akanaj nacioj. La [[Aŝantioj|aŝantia]] Reĝlando venkis la britojn dum kelkaj tempoj, sed poste malvenkis dum la ''Milito de la [[Ora Seĝo]]'' en la frua 1900-aj jaroj.<ref>[https://www.webcitation.org/5kwpwoVQ8?url=http://ca.encarta.msn.com/encyclopedia_761580620_3/Ashanti_Kingdom.html La Aŝantia Reĝlando], ''Microsoft Encarta'', anglalingva reta enciklopedio, 2009, alirita la [[31-an de oktobro]] [[2009]].</ref> La Akanoj ofte rezistis la koloniajn politikojn de la britoj; tamen, movoj al sendependiĝo intensiĝis post la dua mondmilito. En 1947, oni formis [[Uniigita Ora Borda Konvencio|Unuigitan Oran Marbordan Kongreson]] (UGCC) kiu petis "mem-regadon ene de la plej mallonga ebla tempo."<ref>{{Citaĵo el la reto|aŭtoro= Roger Gocking|titolo=The History Of Ghana - La Historio De Ganao.|url=http://books.google.com/books?id=T9io2oPOAXAC&pg=PA92|jaro=2005|eldoninto=Greenwood Publishing Group - Eldona Grupo ''Greenwood''|ISBN=978-0-313-31894-8|paĝoj=Paĝoj 92 kaj sekvaj}}</ref> Post tumultado pliigita en 1948, la membroj de la UGCC estis arestitaj, inkluzive de la estonta ĉefministro kaj prezidanto [[Kwame Nkrumah]]. Poste, Nkrumah formis sian propran partion, la Kongresan Popolan Partion (CPP) kun la devizo "mem-regado nun". Li komencis kampanjon kaj akiris la subtenon de kamparaj kaj laborklasaj homoj.<ref name="Historio de Ganao"/> Li estis denove malliberigita ĉar li estis gvidanto de partio kiu kaŭzis bojkotojn, frapojn kaj aliajn formojn de civila malobeo. Gajninte plimulton en la Leĝdona Asembleo en 1952, Nkrumah estis liberigita kaj elektita gvidanto de registara komerco. Post postaj intertraktadoj kun Britio, la 6-an de marto 1957 Nkrumah deklaris Ganaon "libera por ĉiam".<ref name="Historio de Ganao"/> <!-- La [[flago de Ganao]], konsistanta de la kolora ruĝeco, oro, legomo<koloro de tomato?, florbrasiko?, terpomo?... amuza traduko...> kaj la nigra stelo, fariĝis la nova flago en 1957. Desegnita de *Theodosia *Salome *Okoh, la ruĝeco reprezentas la sangon kiu estis verŝita al sendependeco, la oro reprezentas la mineralan riĉecon de Ganao, la legomo simbolas la riĉan agrikulturon kaj la nigra stelo estas la simbolo de afrika emancipo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/republic/flag.php |titolo=Ghana Flag - Ganaa Flago |eldoninto=Ghanaweb.com |alirmonatotago=[[26 junio 2010}}</ref>--> Formita de la fuzio de la Ora Marbordo kaj brita (antaŭe germana) Togolando laŭ UN-sponsoritaj plebiscitoj en 1956 kaj en 1957, Ganao fariĝis la unua sendependa lando en sub-Sahara Afriko, post aprobo de brita [[Leĝo de Ganaa Sendependeco 1957]]. === Post la sendependiĝo === Ekde [[1957]], [[Kwame Nkrumah]] fariĝis prezidanto. En [[1960]] establiĝis respubliko kaj unupartia ŝtato. Post milita renverso prezidanto Nkruma eksiĝis en [[1966]]. Post tio milita kaj civila potencoj periode prenis la ŝtatregadon. <!-- [[Kwame Nkrumah]] (1909–1972). Gvidanto de Ganao kaj ĝia antaŭula ŝtato, la kronkolonio [[Ora Marbordo]], de 1952 al 1966 kaj kontrolanta la sendependecon de la nacio de Britio en 1957, Nkrumah estis la unua [[Prezidanto de Ganao]] kaj [[Ĉefministro de Ganao]] tiel kiel fondanta kaj gvidanta la [[Kongresa Popola Partio|Kongresan Popolan Partion]] (CPP) en 1949.]] Kwame Nkrumah, unua ĉefministro kaj tiam prezidanto de la moderna ganaa ŝtato, kiel kontraŭkolonia gvidanto, serĉis unuecan Afrikon kiu ne drivus en [[nEO-koloniismo|*neo-koloniismo]]. Li estis la unua afrika kapo de stato antaŭenigi [[Panafrikanismo]]n, ideo li venis en kontakto kun dum liaj studoj ĉe [[Linkolna Universitato (Pensilvanio)|Lincoln Universitato]] en [[Pensilvanio]] (Usono), en la tempo kiam [[Marcus *Garvey]] estis fariĝanta fama por lia "Malantaŭa al Afrika Movado." --> Serio de postaj registaraj demisiigoj de 1966 al 1981 finiĝis per la aliro al potenco de Leŭtenanto [''Jerry Rawlings'' en 1981.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.africa-confidential.com/whos-who-profile/id/424/|titolo=Ghana: Flight Lieutenant Jerry John Rawlings - Ganao: Aviada Leŭtenanto Jerry John Rawlings|eldoninto=Retejo ''Africa Confidential'' - Afriko Konfidenca|alirmonatotago=[[1-an de junio]]|alirjaro=[[2013]]}}</ref> Ĉi tiuj ŝanĝoj rezultis en la interrompo de la konstitucio en 1981 kaj la malpermeso de politikaj partioj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/1050310.stm|titolo=Rawlings: The legacy - Rawlings: La heredaĵo|eldoninto=la brita televida novaĵkanalo ''[[BBC News]]'' |dato=1-an de decembro 2000|alirmonatotago=[[1-an de junio]]|alirjaro=[[2013]]}}</ref> Nova konstitucio restarigis multpartian politikon en 1992; Rawlings estis elektita kiel prezidanto tiam kaj denove en 1996.<ref name="Elektoj en Ganao"/> La [[konstitucio]] de Ganao de 1992 malpermesis lin kandidati por tria oficperiodo, do lia partio, la ''Nacia Demokrata Kongreso'', elektis lian vicprezidanton, [[John Atta Mills]], konkuri kontraŭ la kontraŭstaraj partioj. Gajnanta la balotojn de 2000, [[John Kufuor]] de la ''Nova Patriota Partio'' estis ĵurita en ofico kiel prezidanto en januaro 2001 kaj venkis kontraŭ Mills denove en 2004, kaj tiel ankaŭ servis du oficperiodojn kiel prezidanto.<ref name="Elektoj en Ganao">[http://africanelections.tripod.com/gh.html Balotadoj en Ganao] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120530060759/http://africanelections.tripod.com/gh.html |date=2012-05-30 }}. Alirita la [[1-an de junio]] [[2013]].</ref> En 2009, John Atta Mills prenis oficon kiel [[:kategorio:prezidantoj de Ganao|prezidanto de Ganao]] kun diferenco de ĉirkaŭ 40 000 voĉdonoj (0,46%),<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.modernghana.com/news/197296/1/bbc-opposition-leader-wins-ghana-poll.html |titolo=BBC: Opposition leader wins Ghana poll – [[BBC]]: opozicia gvidanto gajnas Ganaan voĉdonadon |eldoninto=Retejo ''modernghana.com''|alirmonatotago=[[26-an de junio]]|alirjaro=[[2010]]}}</ref> inter lia partio, la Nacia Demokrata Kongreso kaj la Nova Patriota Partio, markanta la duan tempon ke potenco estis translokigita de unu elektita gvidanto al alia kaj sekuriganta la statuson de Ganao kiel stabila demokratio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/jan/08/world-news-in-brief |titolo=Thousands celebrate as new president takes office - Miloj festas kiam la nova prezidanto prenas oficon |eldoninto=brita gazeto ''[[The Guardian]]'', Londono |dato=la 8-an de januaro 2009}}</ref> La 24-an de julio 2012 John Atta Mills mortis neatendite en Akrao. [[John Dramani Mahama]], la vicprezidanto, estis ĵurita kiel lia anstataŭanto. Mahama gajnis la balotadon en decembro de 2012 kaj estis ĵurita denove en januaro 2013. == Geografio == <!-- {{Ĉefartikolo|Geografio de Ganao}} ĝis nun ne ekzistas --> Ganao troviĝas ĉe la [[Gvinea Golfo]], nur kelkajn gradojn norde de la [[ekvatoro]], kaj sekve tio donas al ĝi varmetan klimaton.<ref name="Geography Physical"/> Ganao etendas sur areo de 238 500 km² kaj havas Atlantikan marbordon kiu etendas 560 kilometrojn al la [[Golfo de Gvineo]] en [[Atlantika Oceano]] je sia sudo.<ref name="Geography Physical">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.photius.com/countries/ghana/geography/ghana_geography_physical_setting.html|titolo=Ghana: Geography Physical - Ganao: Geografio Fizika|eldoninto=photius.com |alirmonatotago=24-a de junio 2013}}, {{Citaĵo el la reto|url=http://www.photius.com/countries/ghana/geography/ghana_geography_location_and_size.html|titolo=Ghana: Location and Size - Ganao: Loko kaj Grandeco|eldoninto=photius.com |alirmonatotago= 24a de junio 2013}} </ref> Ganao kuŝas inter latitudoj 4° kaj 12°N kaj longitudoj 4°W kaj 2°E; kaj la [[Grenviĉa Meridiano|ĉefa meridiano]] transkuras tra Ganao, specife tra la industria [[havena urbo]] [[Tema]].<ref name="Geography Physical"/> Ganao estas geografie pli proksima al la "centro" de la mondo ol iu ajn alia lando en la mondo; eĉ kvankam la koncepto centro, (0°, 0°) estas troviĝinta en la Atlantika Oceano proksimume je 614 km el la sudorienta marbordo de Ganao sur Golfo de Gvineo. [[Herbejo]]j miksitaj kun sudaj marbordaj [[arbustaro]]j kaj arbaroj superregas sudan Ganaon, kun arbaro etendanta norde de la sudokcidenta marbordo de Ganao sur Golfo de Gvineo en la Atlantika Oceano 320 kilometroj kaj oriente por maksimumo ĉirkaŭ 270 kilometroj kaj suda Ganao estans unuaranga loko por [[minado]] de [[industria mineralo|industriaj mineraloj]] kaj [[ligno]].<ref name="Geography Physical"/> === Ekologio === Kun 550 kilometrojn longa marbordo kaj kun unu kvarono de la loĝantaro vivanta proksime de la maro, Ganao estas aparte trafata de marborda erozio. Homaj aktivaĵoj, kiuj altigas la akvonivelojn, lige al la tergloba varmiĝo, estas grandparte respondecaj pri tio. Tridek sep procentoj el la marborda tero perdiĝis pro erozio kaj inundo inter 2005 kaj 2017 <ref>(eo) Kwasi Addo Appeaning, [https://idiomaesperanto.weebly.com/uploads/1/5/9/0/15901192/unesko-kuriero-2021-1.pdf Marbordo de Ganao, englutita de la maro] (PDF), Kuriero de Unesko, paĝo 10, n-ro 1, 2021</ref>.[[Dosiero:Ghana-karte-politisch.png|eta|347x347px|Anglalingva mapo de regionoj de Ganao.]] == Administra organizado == {{Ĉefartikolo|Teritoria organizo de Ganao}} Ganao estas lando kiu administre dividiĝas je dek regionoj, kiuj subdividiĝas je 130 distriktoj. La regionoj de Ganao estas jenaj: [[Aŝantujo]], [[Brong-Ahafo]], [[Centra Regiono (Ganao)|Centra Regiono]], [[Orienta Regiono (Ganao)|Orienta Regiono]], [[Grand-Akrao]], [[Norda Regiono (Ganao)|Norda Regiono]], [[Orienta Supro]], [[Okcidenta Supro]], [[Voltao (regiono)|Voltao]] kaj [[Okcidenta Regiono (Ganao)|Okcidenta Regiono]]. == Politiko == === Ekstera politiko === Ganao apartenas al la [[Brita regnaro]] kaj al la [[AKP-ŝtatoj]], internacia organizaĵo de ĉi-momente 77 ŝtatoj el la regionoj [[Afriko]], [[Karibio]] kaj la [[Pacifiko]]. == Loĝantaro == == Etnoj== <!-- Nepre lasu tiun liston, ĉar gravas ke la artikoloj pri unuopaj etnoj estu vikipedie ligitaj --> Inter la etnoj de Ganao troveblas {{Div col|cols = 5}} * [[Abronoj]] * [[Adangbeoj]] * [[Adangmeoj]] * [[Adeleoj]] * [[Anjioj]] * [[Ahafoj]] * [[Asinoj]] * [[Ahantaoj]] * [[Akanoj]] * [[Akimoj]] * [[Akpafuoj]] * [[Akposoj]] * [[Akvamuoj]] * [[Akvapimoj]] * [[Animereoj]] * [[Anufoj]] * [[Anumoj]] * [[Asenoj]] * [[Avatimeoj]] * [[Avutuoj]] * [[Aŝantioj]] * [[Banafoj]] * [[Bimobaoj]] * [[Biriforoj]] * [[Bisaoj]] * [[Bovilioj]] * [[Brongoj]] * [[Builsaoj]] * [[Ĉakalioj]] * [[Ĉalaoj]] * [[Ĉereponoj]] * [[Ĉumburungoj]] * [[Dagareoj]] * [[Dagombaoj]] * [[Dankjiraoj]] * [[Dompoj]] * [[Dvangoj]] * [[Eveoj]] * [[Fanteoj]] * [[Fonoj]] * [[Frafraoj]] * [[Fulboj]] * [[Gaoj]] * [[Gikjodeoj]] * [[Gonĝaoj]] * [[Gurmaoj]] * [[Ĝuloj]] * [[Hangaoj]] * [[Haŭsoj]] * [[Ibibioj]] * [[Ifeoj]] * [[Igboj]] * [[Joruboj]] * [[Juiraoj-Pepesaoj]] * [[Kabijeoj]] * [[Kalabarioj]] * [[Kamaraoj]] * [[Kantosioj]] * [[Komaoj]] * [[Konkombaoj]] * [[Kplangoj]] * [[Kraĉioj]] * [[Kruoj]] * [[Kulangoj]] * [[Kusaloj]] * [[Kvahuoj]] * [[Lamaoj]] * [[Larteoj]] * [[Lelemioj]] * [[Ligbioj]] * [[Lobioj]] * [[Logbaoj]] * [[Malinkeoj]] * [[Mamprusioj]] * [[Mandinkoj]] * [[Mooj]] * [[Mosioj]] * [[Nanumbaoj]] * [[Navurioj]] * [[Naŭdmoj]] * [[Njangboj]] * [[Nkonjaoj]] * [[Ntruboj]] * [[Nzemaoj]] * [[Nĉumbuluoj]] * [[Pasaleoj]] * [[Safalibaoj]] * [[Santrokofioj]] * [[Sefvioj]] * [[Sekpeleoj]] * [[Tabomoj]] * [[Tafioj]] * [[Talensioj]] * [[Tamprusioj]] * [[Tembaoj]] * [[Togo-restetnoj]] * [[Vaglaoj]] * [[Valaoj]] * [[Vasaoj]] * [[Zarmaoj]] {{Div col end}} == Lingvoj == === La nombro de lingvoj en Ganao === Informoj pri la nombro de lingvoj en Ganao varias de 46 al pli ol 100, depende de la fonto. Estas multoblaj kialoj por ĉi tio: # Por multaj lingvoj kaj dialektoj ekzistas diversaj vidpunktoj pri tio, ĉu ili devas esti klasifikitaj kiel sendependa lingvo aŭ kiel dialekto . Ekzemple Ga , Dangme kaj Krobo estas kelkfoje kalkulataj kiel sendependaj lingvoj, sed foje ankaŭ kombinitaj en unu lingvon "Ga-Adangme". Krom lingvaj kriterioj, politikaj faktoroj ankaŭ rolas ĉi tie: Ga kaj Dangme, ekzemple, estas agnoskitaj skribaj lingvoj ("oficialaj literaturaj lingvoj") en Ganao. {| class="wikitable" !Lingvo !Nombro de parolantoj |- |Akana |8,300,000 (2003) |- |Evea |2.250.000 (2003) |- |Abrona |1.050.000 (2003) |- |Fafra<ref>Fafra: La malsamaj nomoj por certa lingvo ofte estas problemo, ĉar ekzistas propraj nomoj, oficialaj nomoj kaj esperantigitaj terminoj. Ekzemple, la norda ganaa lingvo 'frafra' ankaŭ estas konata kiel "Farefare", "Gurenne", "Gurune" aŭ "Nankani".</ref> |820.000 (2003) |- |Dagomba |800.000 (2004) |- |Adangmea |1 000 000 (2004) |- |Gaa |600.000 (2003) |- |Konkomba |500.000 (2003) |- |Hausa |202.000 |} === Nombro de ŝtate subtenataj lingvoj === La angla estas la [[oficiala lingvo]], sed ankaŭ naŭ aliaj lingvoj de Ganao estas oficiale antaŭenigataj kaj uzataj en bazaj kaj mezgradaj lernejoj. Diversaj publikaĵoj aperas en ĉi tiuj lingvoj: * akana (foje kiel ''twi''), kun ashanti, fante, nzima, akuapem, akyem-bosome, kwahu, ahafo, asen, ...) * dagara-vale (angle dagaare-waale), parolata en la supra okcidenta regiono * dagbana (angle dagbane), parolata en la norda regiono * dangba (angle dangbe), parolata en kaj ĉirkaŭ la ĉefurbo [[Akrao]] * evea (angle ewe), parolata en la regiono Volta * gaa, parolata en la regiono de Akrao * gonja, parolata en la norda regiono * kasema, parolata en la orienta regiono * nzema, parolata en la okcidenta regiono === Nombro de lingvofrankaoj === Aldone al la angla kiel oficiala lingvo, tri afrikaj lingvoj estas uzataj kiel [[lingvafrankao]]: * En suda Ganao, la influo de la akana etendiĝas preter la ok milionoj da denaskaj parolantoj, ĉar pluraj milionoj da homoj parolas ĝin kiel duan lingvon. * En orienta Ganao regas la [[evea lingvo]] * En okcidenta Ganao la ''[[Mosia lingvo|mosia]]'' * La [[Dagombaoj|dagomba]] (kiu estas ankaŭ komerca lingvo) estas ofte uzata inter la islamanoj kaj en norda kaj centra Ganao ĝi ofte estas uzata inter la etnoj [[Haŭsoj|hausa]] kaj [[Fulanoj|fulana]]. Plej multaj ganaanoj kreskas plurlingve eĉ antaŭ ol iri al lernejo kaj poste ankaŭ lernas la loke regantan lingvon la akanan (80 %) kaj/aŭ la anglan (70 %) en la lernejo. Ne malofte ganaanoj flue parolas tri ĝis kvin lingvojn. Multaj lingvoj en Ganao estas minacataj, ĉar la nombro de parolantoj konstante malpliiĝas. La ĉefaj kaŭzoj estas la pli granda socia prestiĝo de unuopaj lingvoj (ekzemple la akana lingvo kiel la lingvo de komerco), intergentaj geedziĝoj kaj la migrado de parolantoj al grandaj urboj, kie infanoj transprenas la lingvon de la plimulto. Krome, la franca akiris pli da graveco flanke de la registaro, precipe en la eduka sistemo. === La angla === La oficiala lingvo de Ganao estas la angla, lingvo kiu estas denaska nur de eta malplimulto de ganaanoj. La kialo por elekti la anglan kiel oficialan lingvon estas la eksterordinare granda nombro de diversaj lingvoj kaj dialektoj en Ganao. Norda kaj Suda Ganao estas lingve apartigitaj en malsamaj lingvaj familioj, la [[gura lingvaro]] en la nordo kaj la [[Kvaa lingvaro|kvaa lingvar]]<nowiki/>o en la sudo. La angla lingvo estas ofte deviga instrulingvo en la supera edukado kaj en multaj lernejoj, ĉefe privataj lernejoj, kaj infanoj estas punataj se ili parolas sian denaskan lingvon<ref name=":0">(nl) Emilie Dewitte, ''[https://stemmenvanafrika.nl/de-omstreden-positie-van-het-akan-aan-een-ghanese-universiteit/ De omstreden positie van het Akan aan een Ghanese universite]''it, Stemmen van Afrika, la 12-an de januaro 2016, alirite la 3-an de majo 2021.</ref>. Kiel lingvo de la nacia politiko, edukado kaj internacia ekonomio, oni asocias ĝin kun disvolviĝo kaj progreso<ref name=":1">(nl) Emilie Dewitte, ''[https://stemmenvanafrika.nl/de-omstreden-positie-van-het-akan-aan-een-ghanese-universiteit/ De omstreden positie van het Akan aan een Ghanese universiteit]'' (La polemika pozicio de la akana lingvo en ganaa universitato), Stemmen uit Afrika, la 12-an de januaro 2016.</ref>, kvankam ekzemple kuracistoj kaj sanprofesiuloj estas trejnitaj en la angla kaj ofte renkontas komunikajn problemojn dum sia staĝo en hospitaloj, kie pacientoj venas el la tuta lando. Ili ankaŭ ne povas kompreni la tipan "kamparan" lingvouzono de la akana parolata de maljunaj pacientoj<ref>(en) Crawford, A. (1999). “We can’t all understand the whites’ language”: an analysis of monolingual health Services in a multilingual society''. International Journal of the Sociology of Language 136,'' 27-45.</ref>. Alia ekzemplo estas la evoluiga sektoro en Ganao, kie la komuniklingvo tre ofte estas la angla kaj kie multaj NRO-j kaj okcidentaj organizaĵoj ofte ekskludas ne-anglalingvanojn<ref>(en) Brock-Utne, B. (2012). Language and inequality: global challenges to education. ''Compare: A Journal of Comparative and International Education'' 42.5, 773-793.</ref>. [[loka radiostacio|Lokaj radiostacioj]] ja ĉirkaŭbrakis la ganaajn lingvojn kio permesas precipe por ganaanoj, kiuj ne havis la ŝancon lerni la anglan, havi aliron al informoj kaj aŭdigi sian voĉojn en publikaj debatoj.<ref name=":1" /> === La akana === La akana lingvo, ankaŭ nomata tvia (angle ''twi'') estas unu el la ĉefaj naciaj lingvoj, estas siavice parolata inter 16 kaj 47,5% de la loĝantaro. Ĉar la [[akana lingvo]] (ankaŭ ĝia dialekta variaĵo [[Tvia lingvo|tvia]]) estas pli ofte uzata ol la angla en komunikado inter parolantoj de malsamaj etnoj en Ganao, la akana estas ofte vidata kiel la ''<nowiki/>'de fakto''<nowiki/>' oficiala lingvo de Ganao. Tamen la institucia subteno, kiun la akana kaj ĝiaj parolantoj ricevas, estas ofte konsiderata de parolantoj de aliaj lingvoj kiel malutila al sia propra lingvo kaj kulturo<ref name=":0" />. Ĉar ĝi estas pli ofte uzata ol la angla en komunikado inter parolantoj de malsamaj etnoj, la akana ofte estas vidata kiel la fakta oficiala lingvo de Ganao. Ĉiam pli da universitatoj en Ganao nun disponigas ankaŭ bakalaŭrojn kaj magistrojn pri ganaaj lingvoj, kiel la akana (ekz. [[Universitato de Ganao]], [[KNUST]]), kvankam studentoj, kiuj elektas investi en la studon de la akana, devas ofte "defendi" sian decidon kaj superaj edukinstancoj restas anglalingvaj bastionoj kun kolonia pasinteco<ref name=":0" />. === La franca === Ganao estas asociita membro de la [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio]]<ref>(fr) [http://www.francophonie.org/IMG/pdf/Fcs_enjeu_21esiecle.pdf ''Le français, enjeu du XXI siecle''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110110171236/http://www.francophonie.org/IMG/pdf/Fcs_enjeu_21esiecle.pdf |date=2011-01-10 }}'','' La francophonie, marto 2009 (PDF)</ref>. === Esperanto en Ganao === Estas [[Ganaa Esperanto-Movado]] kun neformalaj rilatoj al [[UEA]]. Vidu ankaŭ liston [[Ganaaj esperantistoj]]. Funkcias turismo-servo por esperantistoj, kiu estas prezentata en [[Fejsbuko]] [http://www.facebook.com/pages/Esperanto-Turismo-Ganao/173708806047585] kaj havas du retejojn [http://www.esperantoturismogh.blogspot.com/], [http://www.esperantoturismogh.webs.com/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180624034036/http://www.esperantoturismogh.webs.com/ |date=2018-06-24 }}.[[Dosiero:World Cup 2006 Ghana fan.jpg|eta|200px|Subtenanto de la futbalteamo el '''Ganao''', kiu en 2006 unuafoje partoprenis la [[Futbala Mondpokalo 2006|Futbalan Mondpokalon]] en Germanio.]] [[Marjorie Boulton]], en sia mikspota libro [[Faktoj kaj fantazioj]], dediĉas ties 2-an ĉapitron "Du fabeloj el Ganao" al komentoj kaj priskriboj pri Ganao, antaŭ rakonti du popolajn fabelojn, nome unu pri kiel homoj povas lerni kaj la dua pri belulino kiu estas dezirata de multaj viroj.<ref>[[Marjorie Boulton]], [[Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro]], [[Universala Esperanto-Asocio]], [[Roterdamo]], 1984, dua eldono 1993. Paĝoj 23-26.</ref> Ekzemple ŝi mencias eksportojn el oro (kaj el tie iama nomo "Bordo Ora"), el kakao, baŭksito kaj popolan heroon aŭ malheroon, nome Anansi, ĉu homo ĉu araneo.<ref>Boulton, 1993, paĝo 23.</ref> En Ganao ekzistas ekde 2023 oficiala aprobo por enkonduki Esperanton en kvin lernejoj en la ĉefurbo [[Akrao]]. Estis subskiribita oficiala letero flanke de la municipa fako pri edukado de Akrao pri difinitaj pilotaj lernejoj<ref>(eo) [https://www.ilei.info/agado/2023-07-15_Raporto_pri_trimonata_periodo.pdf ILEI raportas], 2023 (PDF)</ref>. == Kulturo == === Literaturo === Inter la plej konataj nuntempaj verkistoj troviĝas ofte en la ganaa diaspora: [[Ayi Kwei Armah]], Benjamin Kwakye, Yaa Gyasi, Nana Oforiatta Ayim, Mary Ashun, Ayesha Harruna Attah, Isaac Ayertey, Nana Achampong, Kwei Quartey. === Muziko === [[Hajlajfo]] (angle ''highlife'') estas danca kaj muzika stilo en Ganao kaj [[Sieraleono]], kiu estas trovebla ankaŭ en aliaj okcidentafrikaj landoj. La originoj de hajlajfo troviĝas en la [[1920-aj jaroj]] precipe en Ganao. Ekde ĉi tie la stilo disvastiĝis en aliajn landojn de Okcidentafriko. Karakterize por hajlajfo estas elementoj el la ĵazo kaj la uzado de malsamaj gitaroj<ref>(en) "''[https://helda.helsinki.fi/bitstream/handle/10138/25804/006_06_Collins.pdf?sequence=1 Ghana and the World Music Boom]''" (PDF). Helda.helsinki.fi. </ref>. Fine de la [[1990-aj jaroj]], nova generacio de artistoj malkovris la tiel nomatan ''Hiplife (elp. Hiplajf)''<ref>(en) "''[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6289763.stm BBC News Africa - Timeline: Ghana's modern musical history]''", news.bbc.co.uk</ref>, kiu esence estis [[hiphopo]] kantata en la ganaa loka dialekto subtenata de elementoj de la tradicia hajlajfo<ref>(en) Micah Motenko (2011). "''[http://digitalcollections.sit.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2111&context=isp_collection Highlife in the Ghanaian Music Scene: A Historical and Socio-Political Perspectiv]''e". Digitalcollections.sit.edu</ref>. En la malfruaj [[2000-aj jaroj]], nova generacio de artistoj enkondukis la afro-ritmojn en la ganaa muzika scenejo, kiu plejparte nomiĝas afro-popmuziko kaj ĝi fariĝis parto de la ganaa muzika kulturo.[[Dosiero:Ghana_Tourism_sites_(collage).JPG|eta|774x774ra|Fotokunmetaĵo de turistaj lokoj en Ganao]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Anonimo 1957; Nova sendependa ŝtato: Ghana; ''[[Geografia Revuo]]'' 2(2); 24-25. == Vidu ankaŭ == {{projektoj|ReVo=gana}} * [[Aŝantioj]], [[anufoj]] kaj [[anumoj]], iuj el la etnoj de Ganao * [[Kofi Annan]], fama ganaano == Eksteraj ligiloj == * {{eo}} {{ueavikio|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} * {{en}} [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/gh.html faktoj pri Ganao] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060128004430/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/gh.html |date=2006-01-28 }} * {{en}} [http://www.ghana.gov.gh paĝoj de la Ganaa registaro] * {{en}} [http://www.ghanaweb.com interreta portalo pri Ganao] * {{en}} [http://www.parliament.gh la parlamento de Ganao] {{Afrika Unio}} {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ganao| ]] [[Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1957]] e04xgo9twlvfrdcw5rx45uchxosvsjv Germanlingva literaturo 0 1446 9372628 9224832 2026-05-14T08:17:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372628 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Goethe_(Stieler_1828).jpg|eta|Portreto de Johann Wolfgang von Goethe, konsiderita la plej altranga figuro en moderna germana literaturo.]] [[Dosiero:Kafka1906.jpg|eta|180ra|Franz Kafka (1883-1924)]][[Dosiero:Wolfram47.jpg|eta|dekstra|180ra|[[Wolfram von Eschenbach|Volframo de Eschenbach]], verkista bildo en la [[Codex Manesse]].]] '''Germanlingva literaturo''' estas la [[literaturo]] verkita en la [[germana lingvo]]. Ĉiuj duan jaron informas onin ĉi-prie la leksikono [[Kürschners Deutscher Literatur-Kalender]]. [[Dosiero:Heinrich_boell.jpg|eta|La kapskulptaĵo de [[Heinrich Böll]], unu el la plej elstaraj germanaj verkistoj de la postmilita generacio]] == Verkistoj laŭ lando (elekto) == === Aŭstrujo === {{Div col|cols = 2}} :[[Ilse Aichinger]] :[[Ingeborg Bachmann]] :[[Hermann Bahr]] :[[Vicki Baum]] :[[Christine Busta]] :[[Elías Canetti]] :[[Marie von Ebner-Eschenbach]] :[[Andreas Eschbach]] :[[Erich Fried]] :[[Egon Friedell]] :[[Catharina Regina von Greiffenberg]] :[[Franz Grillparzer]] :[[Peter Handke]] :[[Robert Hohlbaum]] :[[Ernst Jandl]] :[[Elfriede Jelinek]] :[[Franz Kafka]] :[[Karl Kraus]] :[[Nikolaus Lenau]] :[[Gustav Meyrink]] :[[Franz Nabl]] :[[Johann Nestroy]] :[[Robert Neumann]] :[[Erika Pluhar]] :[[Rainer Maria Rilke]] :[[Peter Rosegger]] :[[Peter Rosei]] :[[Helmut Schinagl]] :[[Arthur Schnitzler]] :[[Johannes Mario Simmel]] :[[Adalbert Stifter]] :[[Georg Trakl]] :[[Fred Wander]] :[[Maxie Wander]] :[[Stefan Zweig]] {{Div col end}} === Germanujo === {{Div col|cols = 3}} :[[Abraham a Sancta Clara]] :[[Angelus Silesius]] :[[Bruno Apitz]] :[[Achim von Arnim]] :[[Bettina von Arnim]] :[[Rose Ausländer]] :[[Jakob Balde]] :[[Hugo Ball]] :[[Jurek Becker]] :[[Johann Beer]] :[[Gottfried Benn]] :[[Werner Bergengruen]] :[[Heinrich Böll]] :[[Wolfgang Borchert]] :[[Sebastian Brant]] :[[Bertolt Brecht]] :[[Clemens Brentano]] :[[Christine Brückner]] :[[Georg Büchner]] :[[Wilhelm Busch]] :[[Joachim Heinrich Campe]] :[[Hans Carossa]] :[[Hanns Cibulka]] :[[Matthias Claudius]] :[[Hedwig Courths-Mahler]] :[[Simon Dach]] :[[Max Dauthendey]] :[[Alfred Döblin]] :[[Annette von Droste-Hülshoff]] :[[Günter Eich]] :[[Joseph von Eichendorff]] :[[Michael Ende]] :[[Hans Magnus Enzensberger]] :[[Rainer Erler]] :[[Wolfram von Eschenbach]] :[[Hans Fallada]] :[[Lion Feuchtwanger]] :[[Marieluise Fleißer]] :[[Paul Fleming]] :[[Theodor Fontane]] :[[Georg Forster]] :[[Richard Friedenthal]] :[[Cornelia Funke]] :[[Ludwig Ganghofer]] :[[Christian Fürchtegott Gellert]] :[[Stefan George]] :[[Paul Gerhardt]] :[[Friedrich Gerstäcker]] :[[Johann Wilhelm Ludwig Gleim]] :[[Johann Wolfgang von Goethe]] :[[Oskar Maria Graf]] :[[Günter Grass]] :[[Hans Jakob Christoffel von Grimmelshausen]] :[[Andreas Gryphius]] :[[Hanns von Gumppenberg]] :[[Karoline von Günderode]] :[[Johann Christian Günther]] :[[Peter Hacks]] :[[Peter Härtling]] :[[Wilhelm Hauff]] :[[Gerhart Hauptmann]] :[[Friedrich Hebbel]] :[[Johann Peter Hebel]] :[[Heinrich Heine]] :[[Wilhelm Heinse]] :[[Johann Gottfried Herder]] :[[Hermann Hesse]] :[[Georg Heym]] :[[Stefan Heym]] :[[Paul Heyse]] :[[Peter Hille]] :[[Friedrich Hölderlin]] :[[E. T. A. Hoffmann]] :[[Heinrich Hoffmann]] :[[Arno Holz]] :[[Ricarda Huch]] :[[Peter Huchel]] :[[Richard Huelsenbeck]] :[[Ulrich von Hutten]] :[[Walter Jens]] :[[Ernst Jünger]] :[[Heinz Kahlau]] :[[Erich Kästner]] :[[Marie Luise Kaschnitz]] :[[Bernhard Kellermann]] :[[Justinus Kerner]] :[[Irmgard Keun]] :[[Klabund]] :[[Heinrich von Kleist]] :[[Friedrich Gottlieb Klopstock]] :[[Wolfgang Koeppen]] :[[Gertrud Kolmar]] :[[August von Kotzebue]] :[[Theodor KÖRNER]] :[[Ernst Kreuder]] :[[James Krüss]] :[[Günter Kunert]] :[[Else Lasker-Schüler]] :[[Kurd Lasswitz]] :[[Wilhelm Lehmann]] :[[Hans Leip]] :[[Hermann Lenz]] :[[Jakob Michael Reinhold Lenz]] :[[Siegfried Lenz]] :[[Gotthold Ephraim Lessing]] :[[Reinhard Lettau]] :[[Georg Christoph Lichtenberg]] :[[Detlev von Liliencron]] :[[Oskar Loerke]] :[[Erich Loest]] :[[Friedrich von Logau]] :[[Hermann Löns]] :[[Loriot]] :[[Emil Ludwig]] :[[Erika Mann]] :[[Golo Mann]] :[[Heinrich Mann]] :[[Klaus Mann]] :[[Thomas Mann]] :[[Monika Maron]] :[[Georg Maurer]] :[[Karl May]] :[[Angelika Mechtel]] :[[Walter Mehring]] :[[Sophie Mereau]] :[[Theodor Mommsen]] :[[Eduard Mörike]] :[[Christian Morgenstern]] :[[Irmtraud Morgner]] :[[Erich Mühsam]] :[[Wilhelm Müller]] :[[Sebastian Münster]] :[[Friedrich Nicolai]] :[[Ernst Elias Niebergall]] :[[Ingrid Noll]] :[[Novalis]] :[[Martin Opitz]] :[[Carl von Ossietzky]] :[[Gudrun Pausewang]] :[[Ulrich Plenzdorf]] :[[Otfried Preußler]] :[[Gert Prokop]] :[[Wilhelm Raabe]] :[[Brigitte Reimann]] :[[Erich Maria Remarque]] :[[Ludwig Renn]] :[[Hans Werner Richter]] :[[Joachim Ringelnatz]] :[[Eugen Roth]] :[[Friedrich Rückert]] :[[Peter Rühmkorf]] :[[Hans Sachs]] :[[Friedrich Schiller]] :[[August Wilhelm Schlegel]] :[[Bernhard Schlink]] :[[Arno Schmidt]] :[[Johann Gottfried Schnabel]] :[[W.G. Sebald]] :[[Annette Seemann]] :[[Anna Seghers]] :[[Johann Gottfried Seume]] :[[Friedrich Spee von Langenfeld]] :[[Heinrich Spoerl]] :[[Carl Sternheim]] :[[Kaspar von Stieler]] :[[Theodor Storm]] :[[August Stramm]] :[[Johano Strasser]] :[[Botho Strauss]] :[[Erwin Strittmatter]] :[[Eva Strittmatter]] :[[Patrick Süskind]] :[[Lisa Tetzner]] :[[Ludwig Thoma]] :[[Ludwig Tieck]] :[[Uwe Timm]] :[[Ernst Toller]] :[[B. Traven]] :[[Kurt Tucholsky]] :[[Ludwig Uhland]] :[[Wilhelm Heinrich Wackenroder]] :[[Wilhelm Waiblinger]] :[[Martin Walser]] :[[Jakob Wassermann]] :[[Georg Rudolf Weckherlin]] :[[Frank Wedekind]] :[[Ehm Welk]] :[[Liselotte Welskopf-Henrich]] :[[Christoph Martin Wieland]] :[[Helmut Willke]] :[[Christa Wolf]] :[[Friedrich Wolf]] :[[Carl Zuckmayer]] :[[Arnold Zweig]] {{Div col end}} === Polujo === :[[Stanisław Przybyszewski]] :[[Stanisław Lem]] === Rumanujo === {{Ĉefartikolo|Rumanigermana literaturo}} Rumanigermana literaturo (germane: ''Rumäniendeutsche Literatur''; rumane: ''Scriitori români de limbă germană'') rilatas al la verkaro de verkistoj inter la germanlingvanoj de Rumanujo de post la Trianona traktato (1920): do de anoj de Banato, Transilvanio, Bukovino, Besarabio kaj Dobroĝo. :[[Herta Müller]] === Svisujo === [[Dosiero:Friedrich duerrenmatt 19890427.jpg|eta|dekstra|Friedrich Dürrenmatt]] :[[Friedrich Dürrenmatt]] :[[Max Frisch]] :[[Friedrich Glauser]] :[[Gottfried Keller]] :[[Conrad Ferdinand Meyer]] :[[Adolf Muschg]] :[[Carl Spitteler]] :[[Johanna Spyri]] :[[Robert Walser]] :[[Otto F. Walter]] == Dialekta literaturo == :[[Pensilvanigermana literaturo]] == Vidu ankaŭ == :[[Literatura Socio de Gräfelfing]] :[[Literatura asocio de Arnstadt]] == Komunumoj == :[[Gruppe 47]] :[[Hainbund]] :[[Salzburger Autorengruppe]] == Literaturpremioj == :[[Friedenspreis des Deutschen Buchhandels]] :[[Georg-Büchner-Preis]] :[[Germana Libropremio]] :[[Ingeborg-Bachmann-premio]] :[[Rauriser Literaturpreis]] :[[Seume-literaturpremio]] (Grimma) == Bildaro == <gallery> Dosiero:Hildebrandslied Teil 1 von 2.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|_Písně_ o _Hildebrandovi_ --> Dosiero:Literaturnobelpreis.png|<!-- thumb|maldekstra|180ra|1902 [[Theodor Mommsen]] (_DE_)<br />1908 [[_Rudolf_ _Eucken_]] (_DE_)<br />1910 [[Paul Heyse]] (_DE_)<br />1912 [[Gerhart Hauptmann]] (_DE_)<br />1919 [[Carl Spitteler]] (Ch)<br />1929 [[Thomas Mann]] (_DE_)<br />1946 [[Hermann Hesse]] (Ch/_DE_)<br />1966 [[Nelly Sachs]] (_DE_)<br />1972 [[Heinrich Böll]] (_DE_)<br />1981 [[_Elias_ _Canetti_]] (_UK_)<br />1999 [[Günter Grass]] (_DE_)<br />2004 [[Elfriede Jelinek]] (_AT_)<br /> --> </gallery> {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://projekt.gutenberg.de {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220303030452/http://www.projekt.gutenberg.de/ |date=2022-03-03 }} <!-- _Primärtexte_ --> * http://www.ibiblio.org/gutenberg <!-- _Primärtexte_ --> * http://web.resist.ca/~nemesisa/ <!-- _Primärtexte_ --> * http://www.deutschedichter.de {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100416080630/http://www.deutschedichter.de/ |date=2010-04-16 }} <!-- _Übersicht_ _über_ _Deutsche_ Poeto _mit_ _Biografien_ _und_ _vielen_ _Werken_ --> {{Wikisource|Category:Germanaj aŭtoroj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanlingva literaturo| ]] [[Kategorio:Literaturo de Germanio]] ngzfz09vukpv9g5j04a1ed2ntefpn71 Georgo Saville 0 1485 9372572 9328188 2026-05-14T06:12:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372572 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Georgo SAVILLE''', (naskiĝis la [[3-a de majo|3-an de majo]], [[1879]] [[Sanfrancisko]], mortis la {{daton|2|januaro|1962}} en [[Hollywood]] (Holivudo), kvartalo de [[Los-Anĝeleso]]<ref>[https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51031/edition/47127/content Esperanto : revuo internacia : oficiala organo de Universala Esperanto Asocio. Jaro 55, n. 684 (1962), p. 203]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>), [[Usono|usona]] juda bakisto, vivinta inter sia 2-a kaj 17-a jaro en [[Pollando]]. En la bakista sindikato de Sanfrancisko li batalis por oficialigo de la [[angla lingvo]] inter la plejparte germanlingva membraro. En [[1921]] en [[Novjorko]] li ellernis [[Esperanto|Esperanton]], aliĝis al [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]] kaj 8 jarojn estris Novjorkan SAT-anaron. Por [[Sennaciulo]] li verkis multajn artikolojn kun ekonomiaj kaj politikaj temoj. En la historion de la movado li enskribiĝis per tri eldonitaj tradukoj: * [[1930]] - [[Jack London]] ''[[La fera kalkanumo|La Fera Kalkanumo]]'', [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]] [[Leipzig]] (tiun tradukon rekomendas [[Fernando de Diego]] studi kiel modelon de malbona traduko) - 362 p. * [[1936]] - [[Hendrik Willem van Loon]] ''Rigardu la Teron'', Budapest: Literatura Mondo - 454 p. : ilustr., * [[1938]] - [[Michael Gold]] ''[[Judoj sen mono]]'', Libroservo [[FLE|Federacio de Laboristaj Esperantistoj]], [[Amsterdam]] (represita en [[1974]] de [[Dansk Esperanto-Forlag]]) - 221 p. == Referencoj == {{Referencoj}} == Rimarkoj == La naskiĝjaro 1879 indikita en EdE ne akordas kun la Antaŭparolo de ''La Fera Kalkanumo'', kie Georgo Saville asertas, ke li ekkonis persone Jack London en 1904, kiam li havis nur 19 jarojn. Laŭ tio li devus naskiĝi en 1885. == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20160305041539/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/nlr/nlr56/madison.html Traduko el O. Henry] ---- [[Enciklopedio de Esperanto - S|EdE-S]] '''Georgo SAVILLE''', usonano, judo, bakisto. Nask. 3 majo 1879 en San Francisco; de la 2-a ĝis 17-a jaro li vivis en Pollando. En sia bakista sindikato en S. F., kies anoj parolis plejparte germane, S (kun la helpo de usonaj patriotoj) ĉiam batalis por ke oni oficialigu la anglan lingvon, kiel interkomprenigilon por la poliglota membraro. En tio ili finfine sukcesis kaj unu lingvo plifratigis la anaron. En 1921 fariĝis E-isto (jam en New York), poste SAT-ano kaj li gvidis dum 8 jaroj la Nov-Jorkan SAT-anaron. Li verkis multajn artikolojn pri ekonomiaj kaj politikaj temoj, ĉefe por S-ulo. Trad. „La fera kalkanumo“ de Jack London, 359 p., 1930. En manuskripto „La historio de la homaro“ de Van Loon ktp. {{EdE|S}} {{vivtempo|Saville, Georgo}} [[Kategorio:Judaj esperantistoj]] [[Kategorio:Membroj de SAT]] 8x3ztde9gtorhwx9e0a6aebvh7djtyf Georg Trakl 0 1499 9372162 9366757 2026-05-13T14:57:36Z ThomasPusch 1869 /* Vivo */ 9372162 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Georg TRAKL''' [geog trakl], [[Aŭstrio|aŭstra]] lirikisto, (n. [[3-an de februaro]] [[1887]] en [[Salzburg]], m. la [[3-an de novembro]] [[1914]] en [[Krakovo]]). La verkaro de Trakl respegulas la melankolian, depresian animstaton kaj la drogouzadon de la aŭtoro. Oftaj temoj en liaj verkoj estas: aŭtuno, krepusko, nokto; kulpo, malespero, morto. Krom [[Georg Heym]], [[Ernst Stadler]] kaj [[Franz Werfel]] li apartenis al la plej gravaj reprezentantoj de la germanlingva malfrua [[ekspresionismo]]. En lia de [[Charles Baudelaire]] kaj [[Arthur Rimbaud]] influita poemfarado dominas metaforoj de tristeco kaj naŭzo antaŭ la mondo. Liriko havas sintenon rezignivan kaj antaŭsentas la pereon. == Vivo == Estante filo de riĉa komercisto pri feraĵoj li frekventis gimnazion en Salcburgo, kion li interrompis. Poste li sensukcese laboris kiel farmacisto. La incesta rilato kun la fratino dedukteblas el pluraj poemoj. Je la komenco de la [[Unua mondmilito]] Trakl senditis fronten kiel apotekisto. Pro travivaĵoj ĉe la Batalo de ''Gródek'' (nun [[Horodok (Lviva provinco)|Horodok]] en [[Ukrainio]]), al kio li reagis en fama poeziaĵo samtitola, li suferis [[nervokolapso]]n. Post trodozo da [[kokaino]] li mortis en lazareto apud [[Krakovo]]; jam antaŭe li estis provinta plurfoje sin mortigi. == Graveco == [[Dosiero:Georg Trakl, Selbsporträt. 1913.jpg|eta|Memportreto de Georg Trakl, 1913]] Jam kiel gimnaziano Trakl publikigis poemojn kaj dramfragmentojn. Furoris lia teksto ''Vorstadt im Föhn'' kiu povis aperi en 1913 pere de [[Robert Müller]] en la grava [[insbruko|insbruka]] avangardisma gazeto "Der Brenner" de [[Ludwig von Ficker]]. Ties centra metaforo de buĉejo transportas la kruelecon kaj morbidecon homajn en idilian pejzaĝon. Liaj fruaj verkoj estis ankoraŭ forme tradiciaj: tamen jam en ili senteblas lia propra, melankolia stilo. La bazaj spertoj de ekzistadisma, mutiganta senhejmeco ("Es ist ein namenloses Unglück, wenn einem die Welt entzweibricht! / Tio estas sennomebla malfeliĉo: la mondo rompiĝanta al oni!") aperas en atmosfere densa liriko. Ĝi surprizigis pri nekutima kolormetaforado kaj impresis i.a. ankaŭ [[Martin Heidegger]]. La poezio iĝis ripetfoje nova patrujo por la poeto. Dumvive Trakl povis eldoni nur la volumon ''Gedichte'', en konekto kun la por la Ekspresionismo decida serio ''Der jüngste Tag'' de (prizorgita de [[Kurt Wolff (eldonisto)|Kurt Wolff]], 1913). Inter la postmorte eldonitaj verkoj nombriĝas ''Sebastian im Traum'' (1915), ''Gesang des Abgeschiedenen'' (1933) kaj la kolekto de prozpoemoj ''Offenbarung und Untergang'' (1947). [[Rainer Maria Rilke]] taksis la enigmozan-malhelan lirikadon de Trakl "kvazaŭ konstruita sur paŭzoj" kaj "kvazaŭ kelkaj septoj ĉirkaŭ la nedireblo". == Famaj verkoj == * ''Gedichte''/ 1913 * ''Sebastian im Traum''/ eld. 1915 * ''Der Herbst des Einsamen''/ eld. 1920 * ''Gesang des Abgeschiedenen''/ eld. 1933 * ''Aus goldenem Kelch''/ eld. 1939 * ''Offenbarung und Untergang''/ eld. 1947 == Aperis en Esperanto == Flustrite en posttagmezon ; Aŭtuno beata ; L’aŭtuno de l’solulo ; Disfalo ; Vintra krepusko ; Vintra vespero ; Vintre ; Homaro ; Grodek / trad. de Guido Holz <br /> En: Übertragungen = Transkondukoj. – Messkirch : Gmeiner, 1988. – p. 99 – 107<br /> ISBN 3-926633-14-X [http://vlutermano.free.fr/Traklo.html Poemoj]. Trad. [[Vilhelmo Lutermano]] [[Dosiero:Trakl Mirabell Garden.jpg|eta|maldekstra|180px|<!-- en:A poem by Trakl inscribed on a plaque in Mirabell Garden, Salzburg. en->eo:_ poemo per _Trakl_ enskribita sur _ _plaque_ en _Mirabell_ Ĝardeno, Salzburg. nl:Een gedicht van Trakl op een gedenkplaat in de Mirabell-Garten, Salzburg. nl->eo:_Een_ poemo _van_ _Trakl_ _op_ _een_ _gedenkplaat_ _in_ _de_ _Mirabell_-_Garten_, _Salzburg_. -->]] {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_tuv/trakl.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051025153824/http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_tuv/trakl.html |date=2005-10-25 }} <!-- fi:-- Freie Universität Berlinin kirjaston linkkikokoelma nl:Linkverzameling met commentaar de:-- Kommentierte Linksammlung --> * http://www.poemhunter.com/georg-trakl/poet-11451 <!-- en:Ten poems (English) by George Trakl en->eo:Dek poemoj (Angla) per Georgo _Trakl_ nl:Ten poems (English) by George Trakl --> * http://www.dreamsongs.com/NewFiles/Trakl.pdf <!-- en:Twenty Poems, trans. by James Wright and Robert Bly en->eo:Dudek Poemoj, _trans_. per (Marmeladoj, Konfitaĵoj) _Wright_ kaj _Robert_ _Bly_ nl:Twenty Poems, trans. by James Wright and Robert Bly --> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Trakl, Georg}} [[Kategorio:Aŭstraj poetoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] 6g2qttygom97lkpphpzp0b5wqcjavko 9372163 9372162 2026-05-13T15:01:33Z ThomasPusch 1869 /* Aperis en Esperanto */ 9372163 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Georg TRAKL''' [geog trakl], [[Aŭstrio|aŭstra]] lirikisto, (n. [[3-an de februaro]] [[1887]] en [[Salzburg]], m. la [[3-an de novembro]] [[1914]] en [[Krakovo]]). La verkaro de Trakl respegulas la melankolian, depresian animstaton kaj la drogouzadon de la aŭtoro. Oftaj temoj en liaj verkoj estas: aŭtuno, krepusko, nokto; kulpo, malespero, morto. Krom [[Georg Heym]], [[Ernst Stadler]] kaj [[Franz Werfel]] li apartenis al la plej gravaj reprezentantoj de la germanlingva malfrua [[ekspresionismo]]. En lia de [[Charles Baudelaire]] kaj [[Arthur Rimbaud]] influita poemfarado dominas metaforoj de tristeco kaj naŭzo antaŭ la mondo. Liriko havas sintenon rezignivan kaj antaŭsentas la pereon. == Vivo == Estante filo de riĉa komercisto pri feraĵoj li frekventis gimnazion en Salcburgo, kion li interrompis. Poste li sensukcese laboris kiel farmacisto. La incesta rilato kun la fratino dedukteblas el pluraj poemoj. Je la komenco de la [[Unua mondmilito]] Trakl senditis fronten kiel apotekisto. Pro travivaĵoj ĉe la Batalo de ''Gródek'' (nun [[Horodok (Lviva provinco)|Horodok]] en [[Ukrainio]]), al kio li reagis en fama poeziaĵo samtitola, li suferis [[nervokolapso]]n. Post trodozo da [[kokaino]] li mortis en lazareto apud [[Krakovo]]; jam antaŭe li estis provinta plurfoje sin mortigi. == Graveco == [[Dosiero:Georg Trakl, Selbsporträt. 1913.jpg|eta|Memportreto de Georg Trakl, 1913]] Jam kiel gimnaziano Trakl publikigis poemojn kaj dramfragmentojn. Furoris lia teksto ''Vorstadt im Föhn'' kiu povis aperi en 1913 pere de [[Robert Müller]] en la grava [[insbruko|insbruka]] avangardisma gazeto "Der Brenner" de [[Ludwig von Ficker]]. Ties centra metaforo de buĉejo transportas la kruelecon kaj morbidecon homajn en idilian pejzaĝon. Liaj fruaj verkoj estis ankoraŭ forme tradiciaj: tamen jam en ili senteblas lia propra, melankolia stilo. La bazaj spertoj de ekzistadisma, mutiganta senhejmeco ("Es ist ein namenloses Unglück, wenn einem die Welt entzweibricht! / Tio estas sennomebla malfeliĉo: la mondo rompiĝanta al oni!") aperas en atmosfere densa liriko. Ĝi surprizigis pri nekutima kolormetaforado kaj impresis i.a. ankaŭ [[Martin Heidegger]]. La poezio iĝis ripetfoje nova patrujo por la poeto. Dumvive Trakl povis eldoni nur la volumon ''Gedichte'', en konekto kun la por la Ekspresionismo decida serio ''Der jüngste Tag'' de (prizorgita de [[Kurt Wolff (eldonisto)|Kurt Wolff]], 1913). Inter la postmorte eldonitaj verkoj nombriĝas ''Sebastian im Traum'' (1915), ''Gesang des Abgeschiedenen'' (1933) kaj la kolekto de prozpoemoj ''Offenbarung und Untergang'' (1947). [[Rainer Maria Rilke]] taksis la enigmozan-malhelan lirikadon de Trakl "kvazaŭ konstruita sur paŭzoj" kaj "kvazaŭ kelkaj septoj ĉirkaŭ la nedireblo". == Famaj verkoj == * ''Gedichte''/ 1913 * ''Sebastian im Traum''/ eld. 1915 * ''Der Herbst des Einsamen''/ eld. 1920 * ''Gesang des Abgeschiedenen''/ eld. 1933 * ''Aus goldenem Kelch''/ eld. 1939 * ''Offenbarung und Untergang''/ eld. 1947 == Aperis en Esperanto == Flustrite en posttagmezon ; Aŭtuno beata ; L'aŭtuno de l'solulo ; Disfalo ; Vintra krepusko ; Vintra vespero ; Vintre ; Homaro ; Grodek / trad. de Guido Holz. En: Übertragungen = Transkondukoj. – [[Messkirch]]: eldonejo Gmeiner, 1988. – paĝoj 99 – 107, ISBN 3-926633-14-X * [http://vlutermano.free.fr/Traklo.html Poemoj]. Trad. [[Vilhelmo Lutermano]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=salcburg}} * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Trakl Mirabell Garden.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|poemo de Trakl skribita sur plakedo en la ĝerdeno "Mirabell" de Salcburgo}}]] {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_tuv/trakl.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051025153824/http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_tuv/trakl.html |date=2005-10-25 }} <!-- fi:-- Freie Universität Berlinin kirjaston linkkikokoelma nl:Linkverzameling met commentaar de:-- Kommentierte Linksammlung --> * http://www.poemhunter.com/georg-trakl/poet-11451 <!-- en:Ten poems (English) by George Trakl en->eo:Dek poemoj (Angla) per Georgo _Trakl_ nl:Ten poems (English) by George Trakl --> * http://www.dreamsongs.com/NewFiles/Trakl.pdf <!-- en:Twenty Poems, trans. by James Wright and Robert Bly en->eo:Dudek Poemoj, _trans_. per (Marmeladoj, Konfitaĵoj) _Wright_ kaj _Robert_ _Bly_ nl:Twenty Poems, trans. by James Wright and Robert Bly --> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Trakl, Georg}} [[Kategorio:Aŭstraj poetoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] otyvim4xu4bxrmdesu00cfzh7cmub2g 9372164 9372163 2026-05-13T15:02:24Z ThomasPusch 1869 /* Aperis en Esperanto */ 9372164 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Georg TRAKL''' [geog trakl], [[Aŭstrio|aŭstra]] lirikisto, (n. [[3-an de februaro]] [[1887]] en [[Salzburg]], m. la [[3-an de novembro]] [[1914]] en [[Krakovo]]). La verkaro de Trakl respegulas la melankolian, depresian animstaton kaj la drogouzadon de la aŭtoro. Oftaj temoj en liaj verkoj estas: aŭtuno, krepusko, nokto; kulpo, malespero, morto. Krom [[Georg Heym]], [[Ernst Stadler]] kaj [[Franz Werfel]] li apartenis al la plej gravaj reprezentantoj de la germanlingva malfrua [[ekspresionismo]]. En lia de [[Charles Baudelaire]] kaj [[Arthur Rimbaud]] influita poemfarado dominas metaforoj de tristeco kaj naŭzo antaŭ la mondo. Liriko havas sintenon rezignivan kaj antaŭsentas la pereon. == Vivo == Estante filo de riĉa komercisto pri feraĵoj li frekventis gimnazion en Salcburgo, kion li interrompis. Poste li sensukcese laboris kiel farmacisto. La incesta rilato kun la fratino dedukteblas el pluraj poemoj. Je la komenco de la [[Unua mondmilito]] Trakl senditis fronten kiel apotekisto. Pro travivaĵoj ĉe la Batalo de ''Gródek'' (nun [[Horodok (Lviva provinco)|Horodok]] en [[Ukrainio]]), al kio li reagis en fama poeziaĵo samtitola, li suferis [[nervokolapso]]n. Post trodozo da [[kokaino]] li mortis en lazareto apud [[Krakovo]]; jam antaŭe li estis provinta plurfoje sin mortigi. == Graveco == [[Dosiero:Georg Trakl, Selbsporträt. 1913.jpg|eta|Memportreto de Georg Trakl, 1913]] Jam kiel gimnaziano Trakl publikigis poemojn kaj dramfragmentojn. Furoris lia teksto ''Vorstadt im Föhn'' kiu povis aperi en 1913 pere de [[Robert Müller]] en la grava [[insbruko|insbruka]] avangardisma gazeto "Der Brenner" de [[Ludwig von Ficker]]. Ties centra metaforo de buĉejo transportas la kruelecon kaj morbidecon homajn en idilian pejzaĝon. Liaj fruaj verkoj estis ankoraŭ forme tradiciaj: tamen jam en ili senteblas lia propra, melankolia stilo. La bazaj spertoj de ekzistadisma, mutiganta senhejmeco ("Es ist ein namenloses Unglück, wenn einem die Welt entzweibricht! / Tio estas sennomebla malfeliĉo: la mondo rompiĝanta al oni!") aperas en atmosfere densa liriko. Ĝi surprizigis pri nekutima kolormetaforado kaj impresis i.a. ankaŭ [[Martin Heidegger]]. La poezio iĝis ripetfoje nova patrujo por la poeto. Dumvive Trakl povis eldoni nur la volumon ''Gedichte'', en konekto kun la por la Ekspresionismo decida serio ''Der jüngste Tag'' de (prizorgita de [[Kurt Wolff (eldonisto)|Kurt Wolff]], 1913). Inter la postmorte eldonitaj verkoj nombriĝas ''Sebastian im Traum'' (1915), ''Gesang des Abgeschiedenen'' (1933) kaj la kolekto de prozpoemoj ''Offenbarung und Untergang'' (1947). [[Rainer Maria Rilke]] taksis la enigmozan-malhelan lirikadon de Trakl "kvazaŭ konstruita sur paŭzoj" kaj "kvazaŭ kelkaj septoj ĉirkaŭ la nedireblo". == Famaj verkoj == * ''Gedichte''/ 1913 * ''Sebastian im Traum''/ eld. 1915 * ''Der Herbst des Einsamen''/ eld. 1920 * ''Gesang des Abgeschiedenen''/ eld. 1933 * ''Aus goldenem Kelch''/ eld. 1939 * ''Offenbarung und Untergang''/ eld. 1947 == Aperis en Esperanto == * Flustrite en posttagmezon; Aŭtuno beata; L'aŭtuno de l'solulo; Disfalo; Vintra krepusko; Vintra vespero; Vintre; Homaro; Grodek / trad. de [[Guido Holz]]. En: Übertragungen = Transkondukoj. – [[Messkirch]]: eldonejo Gmeiner, 1988. – paĝoj 99 – 107, ISBN 3-926633-14-X * [http://vlutermano.free.fr/Traklo.html Poemoj]. Trad. [[Vilhelmo Lutermano]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=salcburg}} * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Trakl Mirabell Garden.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|poemo de Trakl skribita sur plakedo en la ĝerdeno "Mirabell" de Salcburgo}}]] {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_tuv/trakl.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051025153824/http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_tuv/trakl.html |date=2005-10-25 }} <!-- fi:-- Freie Universität Berlinin kirjaston linkkikokoelma nl:Linkverzameling met commentaar de:-- Kommentierte Linksammlung --> * http://www.poemhunter.com/georg-trakl/poet-11451 <!-- en:Ten poems (English) by George Trakl en->eo:Dek poemoj (Angla) per Georgo _Trakl_ nl:Ten poems (English) by George Trakl --> * http://www.dreamsongs.com/NewFiles/Trakl.pdf <!-- en:Twenty Poems, trans. by James Wright and Robert Bly en->eo:Dudek Poemoj, _trans_. per (Marmeladoj, Konfitaĵoj) _Wright_ kaj _Robert_ _Bly_ nl:Twenty Poems, trans. by James Wright and Robert Bly --> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Trakl, Georg}} [[Kategorio:Aŭstraj poetoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] 2d6t78v5rjlv585qdpcyh3pffmpn7ff 9372165 9372164 2026-05-13T15:02:56Z ThomasPusch 1869 /* Vivo */ 9372165 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Georg TRAKL''' [geog trakl], [[Aŭstrio|aŭstra]] lirikisto, (n. [[3-an de februaro]] [[1887]] en [[Salzburg]], m. la [[3-an de novembro]] [[1914]] en [[Krakovo]]). La verkaro de Trakl respegulas la melankolian, depresian animstaton kaj la drogouzadon de la aŭtoro. Oftaj temoj en liaj verkoj estas: aŭtuno, krepusko, nokto; kulpo, malespero, morto. Krom [[Georg Heym]], [[Ernst Stadler]] kaj [[Franz Werfel]] li apartenis al la plej gravaj reprezentantoj de la germanlingva malfrua [[ekspresionismo]]. En lia de [[Charles Baudelaire]] kaj [[Arthur Rimbaud]] influita poemfarado dominas metaforoj de tristeco kaj naŭzo antaŭ la mondo. Liriko havas sintenon rezignivan kaj antaŭsentas la pereon. == Vivo == Estante filo de riĉa komercisto pri feraĵoj li frekventis gimnazion en Salcburgo, kion li interrompis. Poste li sensukcese laboris kiel farmacisto. La incesta rilato kun la fratino dedukteblas el pluraj poemoj. Je la komenco de la [[Unua mondmilito]] Trakl senditis fronten kiel apotekisto. Pro travivaĵoj ĉe la Batalo de ''Gródek'' (nun [[Horodok (Lviva provinco)|Horodok, Городок]] en [[Ukrainio]]), al kio li reagis en fama poeziaĵo samtitola, li suferis [[nervokolapso]]n. Post trodozo da [[kokaino]] li mortis en lazareto apud [[Krakovo]]; jam antaŭe li estis provinta plurfoje sin mortigi. == Graveco == [[Dosiero:Georg Trakl, Selbsporträt. 1913.jpg|eta|Memportreto de Georg Trakl, 1913]] Jam kiel gimnaziano Trakl publikigis poemojn kaj dramfragmentojn. Furoris lia teksto ''Vorstadt im Föhn'' kiu povis aperi en 1913 pere de [[Robert Müller]] en la grava [[insbruko|insbruka]] avangardisma gazeto "Der Brenner" de [[Ludwig von Ficker]]. Ties centra metaforo de buĉejo transportas la kruelecon kaj morbidecon homajn en idilian pejzaĝon. Liaj fruaj verkoj estis ankoraŭ forme tradiciaj: tamen jam en ili senteblas lia propra, melankolia stilo. La bazaj spertoj de ekzistadisma, mutiganta senhejmeco ("Es ist ein namenloses Unglück, wenn einem die Welt entzweibricht! / Tio estas sennomebla malfeliĉo: la mondo rompiĝanta al oni!") aperas en atmosfere densa liriko. Ĝi surprizigis pri nekutima kolormetaforado kaj impresis i.a. ankaŭ [[Martin Heidegger]]. La poezio iĝis ripetfoje nova patrujo por la poeto. Dumvive Trakl povis eldoni nur la volumon ''Gedichte'', en konekto kun la por la Ekspresionismo decida serio ''Der jüngste Tag'' de (prizorgita de [[Kurt Wolff (eldonisto)|Kurt Wolff]], 1913). Inter la postmorte eldonitaj verkoj nombriĝas ''Sebastian im Traum'' (1915), ''Gesang des Abgeschiedenen'' (1933) kaj la kolekto de prozpoemoj ''Offenbarung und Untergang'' (1947). [[Rainer Maria Rilke]] taksis la enigmozan-malhelan lirikadon de Trakl "kvazaŭ konstruita sur paŭzoj" kaj "kvazaŭ kelkaj septoj ĉirkaŭ la nedireblo". == Famaj verkoj == * ''Gedichte''/ 1913 * ''Sebastian im Traum''/ eld. 1915 * ''Der Herbst des Einsamen''/ eld. 1920 * ''Gesang des Abgeschiedenen''/ eld. 1933 * ''Aus goldenem Kelch''/ eld. 1939 * ''Offenbarung und Untergang''/ eld. 1947 == Aperis en Esperanto == * Flustrite en posttagmezon; Aŭtuno beata; L'aŭtuno de l'solulo; Disfalo; Vintra krepusko; Vintra vespero; Vintre; Homaro; Grodek / trad. de [[Guido Holz]]. En: Übertragungen = Transkondukoj. – [[Messkirch]]: eldonejo Gmeiner, 1988. – paĝoj 99 – 107, ISBN 3-926633-14-X * [http://vlutermano.free.fr/Traklo.html Poemoj]. Trad. [[Vilhelmo Lutermano]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=salcburg}} * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Trakl Mirabell Garden.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|poemo de Trakl skribita sur plakedo en la ĝerdeno "Mirabell" de Salcburgo}}]] {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_tuv/trakl.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051025153824/http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_tuv/trakl.html |date=2005-10-25 }} <!-- fi:-- Freie Universität Berlinin kirjaston linkkikokoelma nl:Linkverzameling met commentaar de:-- Kommentierte Linksammlung --> * http://www.poemhunter.com/georg-trakl/poet-11451 <!-- en:Ten poems (English) by George Trakl en->eo:Dek poemoj (Angla) per Georgo _Trakl_ nl:Ten poems (English) by George Trakl --> * http://www.dreamsongs.com/NewFiles/Trakl.pdf <!-- en:Twenty Poems, trans. by James Wright and Robert Bly en->eo:Dudek Poemoj, _trans_. per (Marmeladoj, Konfitaĵoj) _Wright_ kaj _Robert_ _Bly_ nl:Twenty Poems, trans. by James Wright and Robert Bly --> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Trakl, Georg}} [[Kategorio:Aŭstraj poetoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] njp4x3xclwzsq2m2kyhde65fjdhwguk 9372175 9372165 2026-05-13T15:09:44Z ThomasPusch 1869 9372175 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Georg TRAKL''' [geog trakl] estis [[Aŭstroj|aŭstra]] lirikisto. Li naŝkiĝis la [[3-an de februaro]] [[1887]] en [[Salcburgo]] kaj mortis la [[3-an de novembro]] [[1914]] en [[Krakovo]]. La verkaro de Trakl respegulas la melankolian, depresian animstaton kaj la drogouzadon de la aŭtoro. Oftaj temoj en liaj verkoj estas: aŭtuno, krepusko, nokto; kulpo, malespero, morto. Krom [[Georg Heym]], [[Ernst Stadler]] kaj [[Franz Werfel]] li apartenis al la plej gravaj reprezentantoj de la germanlingva malfrua [[ekspresionismo]]. En lia de [[Charles Baudelaire]] kaj [[Arthur Rimbaud]] influita poemfarado dominas metaforoj de tristeco kaj naŭzo pri la mondo. Liriko havas sintenon rezignivan kaj antaŭsentas la pereon. == Vivo == Estante filo de riĉa komercisto pri feraĵoj li frekventis gimnazion en Salcburgo, kion li interrompis. Poste li sensukcese laboris kiel farmacisto. La incesta rilato kun la fratino dedukteblas el pluraj poemoj. Je la komenco de la [[Unua mondmilito]] Trakl senditis fronten kiel apotekisto. Pro travivaĵoj ĉe la Batalo de ''Gródek'' (nun [[Horodok (Lviva provinco)|Horodok, Городок]] en [[Ukrainio]]), al kio li reagis en fama poeziaĵo samtitola, li suferis [[nervokolapso]]n. Post trodozo da [[kokaino]] li mortis en lazareto apud [[Krakovo]]; jam antaŭe li estis provinta plurfoje sin mortigi. == Graveco == [[Dosiero:Georg Trakl, Selbsporträt. 1913.jpg|eta|Memportreto de Georg Trakl, 1913]] Jam kiel gimnaziano Trakl publikigis poemojn kaj dramfragmentojn. Furoris lia teksto ''Vorstadt im Föhn'' kiu povis aperi en 1913 pere de [[Robert Müller]] en la grava [[insbruko|insbruka]] avangardisma gazeto "Der Brenner" de [[Ludwig von Ficker]]. Ties centra metaforo de buĉejo transportas la kruelecon kaj morbidecon homajn en idilian pejzaĝon. Liaj fruaj verkoj estis ankoraŭ forme tradiciaj: tamen jam en ili senteblas lia propra, melankolia stilo. La bazaj spertoj de ekzistadisma, mutiganta senhejmeco ("Es ist ein namenloses Unglück, wenn einem die Welt entzweibricht! / Tio estas sennomebla malfeliĉo: la mondo rompiĝanta al oni!") aperas en atmosfere densa liriko. Ĝi surprizigis pri nekutima kolormetaforado kaj impresis i.a. ankaŭ [[Martin Heidegger]]. La poezio iĝis ripetfoje nova patrujo por la poeto. Dumvive Trakl povis eldoni nur la volumon ''Gedichte'', en konekto kun la por la Ekspresionismo decida serio ''Der jüngste Tag'' de (prizorgita de [[Kurt Wolff (eldonisto)|Kurt Wolff]], 1913). Inter la postmorte eldonitaj verkoj nombriĝas ''Sebastian im Traum'' (1915), ''Gesang des Abgeschiedenen'' (1933) kaj la kolekto de prozpoemoj ''Offenbarung und Untergang'' (1947). [[Rainer Maria Rilke]] taksis la enigmozan-malhelan lirikadon de Trakl "kvazaŭ konstruita sur paŭzoj" kaj "kvazaŭ kelkaj septoj ĉirkaŭ la nedireblo". == Famaj verkoj == * ''Gedichte''/ 1913 * ''Sebastian im Traum''/ eld. 1915 * ''Der Herbst des Einsamen''/ eld. 1920 * ''Gesang des Abgeschiedenen''/ eld. 1933 * ''Aus goldenem Kelch''/ eld. 1939 * ''Offenbarung und Untergang''/ eld. 1947 == Aperis en Esperanto == * Flustrite en posttagmezon; Aŭtuno beata; L'aŭtuno de l'solulo; Disfalo; Vintra krepusko; Vintra vespero; Vintre; Homaro; Grodek / trad. de [[Guido Holz]]. En: Übertragungen = Transkondukoj. – [[Messkirch]]: eldonejo Gmeiner, 1988. – paĝoj 99 – 107, ISBN 3-926633-14-X * [http://vlutermano.free.fr/Traklo.html Poemoj]. Trad. [[Vilhelmo Lutermano]] [[Dosiero:Trakl Mirabell Garden.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|poemo de Trakl skribita sur plakedo en la ĝerdeno "Mirabell" de Salcburgo}}]] {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{de}}) * [https://web.archive.org/web/20080215164724/http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_tuv/trakl.html komentita poemaro en retejo de la [[Libera universitato de Berlino]], arkivigita en februaro 2008 ({{de}}) * http://www.poemhunter.com/georg-trakl/poet-11451 dek poemoj de Georg Trakl en anglalingva traduko en la retejo ''poemhunter.com'''] * http://www.dreamsongs.com/NewFiles/Trakl.pdf dudek poemoj de Georg Trakl en anglalingva traduko en la retejo ''dreamsongs.com'''] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Trakl, Georg}} [[Kategorio:Aŭstraj poetoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] 4lngwvle4rbjnar302hncfpmiy97nsg 9372177 9372175 2026-05-13T15:10:21Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9372177 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Georg TRAKL''' [geog trakl] estis [[Aŭstroj|aŭstra]] lirikisto. Li naŝkiĝis la [[3-an de februaro]] [[1887]] en [[Salcburgo]] kaj mortis la [[3-an de novembro]] [[1914]] en [[Krakovo]]. La verkaro de Trakl respegulas la melankolian, depresian animstaton kaj la drogouzadon de la aŭtoro. Oftaj temoj en liaj verkoj estas: aŭtuno, krepusko, nokto; kulpo, malespero, morto. Krom [[Georg Heym]], [[Ernst Stadler]] kaj [[Franz Werfel]] li apartenis al la plej gravaj reprezentantoj de la germanlingva malfrua [[ekspresionismo]]. En lia de [[Charles Baudelaire]] kaj [[Arthur Rimbaud]] influita poemfarado dominas metaforoj de tristeco kaj naŭzo pri la mondo. Liriko havas sintenon rezignivan kaj antaŭsentas la pereon. == Vivo == Estante filo de riĉa komercisto pri feraĵoj li frekventis gimnazion en Salcburgo, kion li interrompis. Poste li sensukcese laboris kiel farmacisto. La incesta rilato kun la fratino dedukteblas el pluraj poemoj. Je la komenco de la [[Unua mondmilito]] Trakl senditis fronten kiel apotekisto. Pro travivaĵoj ĉe la Batalo de ''Gródek'' (nun [[Horodok (Lviva provinco)|Horodok, Городок]] en [[Ukrainio]]), al kio li reagis en fama poeziaĵo samtitola, li suferis [[nervokolapso]]n. Post trodozo da [[kokaino]] li mortis en lazareto apud [[Krakovo]]; jam antaŭe li estis provinta plurfoje sin mortigi. == Graveco == [[Dosiero:Georg Trakl, Selbsporträt. 1913.jpg|eta|Memportreto de Georg Trakl, 1913]] Jam kiel gimnaziano Trakl publikigis poemojn kaj dramfragmentojn. Furoris lia teksto ''Vorstadt im Föhn'' kiu povis aperi en 1913 pere de [[Robert Müller]] en la grava [[insbruko|insbruka]] avangardisma gazeto "Der Brenner" de [[Ludwig von Ficker]]. Ties centra metaforo de buĉejo transportas la kruelecon kaj morbidecon homajn en idilian pejzaĝon. Liaj fruaj verkoj estis ankoraŭ forme tradiciaj: tamen jam en ili senteblas lia propra, melankolia stilo. La bazaj spertoj de ekzistadisma, mutiganta senhejmeco ("Es ist ein namenloses Unglück, wenn einem die Welt entzweibricht! / Tio estas sennomebla malfeliĉo: la mondo rompiĝanta al oni!") aperas en atmosfere densa liriko. Ĝi surprizigis pri nekutima kolormetaforado kaj impresis i.a. ankaŭ [[Martin Heidegger]]. La poezio iĝis ripetfoje nova patrujo por la poeto. Dumvive Trakl povis eldoni nur la volumon ''Gedichte'', en konekto kun la por la Ekspresionismo decida serio ''Der jüngste Tag'' de (prizorgita de [[Kurt Wolff (eldonisto)|Kurt Wolff]], 1913). Inter la postmorte eldonitaj verkoj nombriĝas ''Sebastian im Traum'' (1915), ''Gesang des Abgeschiedenen'' (1933) kaj la kolekto de prozpoemoj ''Offenbarung und Untergang'' (1947). [[Rainer Maria Rilke]] taksis la enigmozan-malhelan lirikadon de Trakl "kvazaŭ konstruita sur paŭzoj" kaj "kvazaŭ kelkaj septoj ĉirkaŭ la nedireblo". == Famaj verkoj == * ''Gedichte''/ 1913 * ''Sebastian im Traum''/ eld. 1915 * ''Der Herbst des Einsamen''/ eld. 1920 * ''Gesang des Abgeschiedenen''/ eld. 1933 * ''Aus goldenem Kelch''/ eld. 1939 * ''Offenbarung und Untergang''/ eld. 1947 == Aperis en Esperanto == * Flustrite en posttagmezon; Aŭtuno beata; L'aŭtuno de l'solulo; Disfalo; Vintra krepusko; Vintra vespero; Vintre; Homaro; Grodek / trad. de [[Guido Holz]]. En: Übertragungen = Transkondukoj. – [[Messkirch]]: eldonejo Gmeiner, 1988. – paĝoj 99 – 107, ISBN 3-926633-14-X * [http://vlutermano.free.fr/Traklo.html Poemoj]. Trad. [[Vilhelmo Lutermano]] [[Dosiero:Trakl Mirabell Garden.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|poemo de Trakl skribita sur plakedo en la ĝerdeno "Mirabell" de Salcburgo}}]] {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{de}}) * [https://web.archive.org/web/20080215164724/http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_tuv/trakl.html komentita poemaro] en retejo de la [[Libera universitato de Berlino]], arkivigita en februaro 2008 ({{de}}) * [http://www.poemhunter.com/georg-trakl/poet-11451 dek poemoj de Georg Trakl en anglalingva traduko en la retejo ''poemhunter.com'''] * [http://www.dreamsongs.com/NewFiles/Trakl.pdf dudek poemoj de Georg Trakl en anglalingva traduko en la retejo ''dreamsongs.com'''] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Trakl, Georg}} [[Kategorio:Aŭstraj poetoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] t01zsvw3x9ebozwwipmwjbusxkhwwt3 9372179 9372177 2026-05-13T15:11:59Z ThomasPusch 1869 9372179 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Georg TRAKL''' [geog trakl] estis [[Aŭstroj|aŭstra]] lirikisto. Li naŝkiĝis la [[3-an de februaro]] [[1887]] en [[Salcburgo]] kaj mortis la [[3-an de novembro]] [[1914]] en [[Krakovo]]. La verkaro de Trakl respegulas la melankolian, depresian animstaton kaj la drogouzadon de la aŭtoro. Oftaj temoj en liaj verkoj estas: aŭtuno, krepusko, nokto; kulpo, malespero, morto. Krom [[Georg Heym]], [[Ernst Stadler]] kaj [[Franz Werfel]] li apartenis al la plej gravaj reprezentantoj de la germanlingva malfrua [[ekspresionismo]]. En lia de [[Charles Baudelaire]] kaj [[Arthur Rimbaud]] influita poemfarado dominas metaforoj de tristeco kaj naŭzo pri la mondo. Liriko havas sintenon rezignivan kaj antaŭsentas la pereon. == Vivo == Estante filo de riĉa komercisto pri feraĵoj li frekventis gimnazion en Salcburgo, kion li interrompis. Poste li sensukcese laboris kiel farmacisto. La incesta rilato kun la fratino dedukteblas el pluraj poemoj. Je la komenco de la [[Unua mondmilito]] Trakl senditis fronten kiel apotekisto. Pro travivaĵoj ĉe la Batalo de ''Gródek'' (nun [[Horodok (Lviva provinco)|Horodok, Городок]] en [[Ukrainio]]), al kio li reagis en fama poeziaĵo samtitola, li suferis [[nervokolapso]]n. Post trodozo da [[kokaino]] li mortis en lazareto apud [[Krakovo]]; jam antaŭe li estis provinta plurfoje sin mortigi. == Graveco == [[Dosiero:Georg Trakl, Selbsporträt. 1913.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|Memportreto de Georg Trakl, 1913}}]] Jam kiel gimnaziano Trakl publikigis poemojn kaj dramfragmentojn. Furoris lia teksto ''Vorstadt im Föhn'' kiu povis aperi en 1913 pere de [[Robert Müller]] en la grava [[insbruko|insbruka]] avangardisma gazeto "Der Brenner" de [[Ludwig von Ficker]]. Ties centra metaforo de buĉejo transportas la kruelecon kaj morbidecon homajn en idilian pejzaĝon. Liaj fruaj verkoj estis ankoraŭ forme tradiciaj: tamen jam en ili senteblas lia propra, melankolia stilo. La bazaj spertoj de ekzistadisma, mutiganta senhejmeco ("Es ist ein namenloses Unglück, wenn einem die Welt entzweibricht! / Tio estas sennomebla malfeliĉo: la mondo rompiĝanta al oni!") aperas en atmosfere densa liriko. Ĝi surprizigis pri nekutima kolormetaforado kaj impresis i.a. ankaŭ [[Martin Heidegger]]. La poezio iĝis ripetfoje nova patrujo por la poeto. Dumvive Trakl povis eldoni nur la volumon ''Gedichte'', en konekto kun la por la Ekspresionismo decida serio ''Der jüngste Tag'' de (prizorgita de [[Kurt Wolff (eldonisto)|Kurt Wolff]], 1913). Inter la postmorte eldonitaj verkoj nombriĝas ''Sebastian im Traum'' (1915), ''Gesang des Abgeschiedenen'' (1933) kaj la kolekto de prozpoemoj ''Offenbarung und Untergang'' (1947). [[Rainer Maria Rilke]] taksis la enigmozan-malhelan lirikadon de Trakl "kvazaŭ konstruita sur paŭzoj" kaj "kvazaŭ kelkaj septoj ĉirkaŭ la nedireblo". == Famaj verkoj == [[Dosiero:Trakl Mirabell Garden.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|poemo de Trakl skribita sur plakedo en la ĝerdeno "Mirabell" de Salcburgo}}]] * ''Gedichte''/ 1913 * ''Sebastian im Traum''/ eld. 1915 * ''Der Herbst des Einsamen''/ eld. 1920 * ''Gesang des Abgeschiedenen''/ eld. 1933 * ''Aus goldenem Kelch''/ eld. 1939 * ''Offenbarung und Untergang''/ eld. 1947 == Aperis en Esperanto == * Flustrite en posttagmezon; Aŭtuno beata; L'aŭtuno de l'solulo; Disfalo; Vintra krepusko; Vintra vespero; Vintre; Homaro; Grodek / trad. de [[Guido Holz]]. En: Übertragungen = Transkondukoj. – [[Messkirch]]: eldonejo Gmeiner, 1988. – paĝoj 99 – 107, ISBN 3-926633-14-X * [http://vlutermano.free.fr/Traklo.html Poemoj]. Trad. [[Vilhelmo Lutermano]] {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{de}}) * [https://web.archive.org/web/20080215164724/http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_tuv/trakl.html komentita poemaro] en retejo de la [[Libera universitato de Berlino]], arkivigita en februaro 2008 ({{de}}) * [http://www.poemhunter.com/georg-trakl/poet-11451 dek poemoj de Georg Trakl en anglalingva traduko en la retejo ''poemhunter.com'''] * [http://www.dreamsongs.com/NewFiles/Trakl.pdf dudek poemoj de Georg Trakl en anglalingva traduko en la retejo ''dreamsongs.com'''] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Trakl, Georg}} [[Kategorio:Aŭstraj poetoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] nbbheb0h7w7vnm2a4qp9d8snmqac59u 9372181 9372179 2026-05-13T15:12:13Z ThomasPusch 1869 /* Aperis en Esperanto */ 9372181 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Georg TRAKL''' [geog trakl] estis [[Aŭstroj|aŭstra]] lirikisto. Li naŝkiĝis la [[3-an de februaro]] [[1887]] en [[Salcburgo]] kaj mortis la [[3-an de novembro]] [[1914]] en [[Krakovo]]. La verkaro de Trakl respegulas la melankolian, depresian animstaton kaj la drogouzadon de la aŭtoro. Oftaj temoj en liaj verkoj estas: aŭtuno, krepusko, nokto; kulpo, malespero, morto. Krom [[Georg Heym]], [[Ernst Stadler]] kaj [[Franz Werfel]] li apartenis al la plej gravaj reprezentantoj de la germanlingva malfrua [[ekspresionismo]]. En lia de [[Charles Baudelaire]] kaj [[Arthur Rimbaud]] influita poemfarado dominas metaforoj de tristeco kaj naŭzo pri la mondo. Liriko havas sintenon rezignivan kaj antaŭsentas la pereon. == Vivo == Estante filo de riĉa komercisto pri feraĵoj li frekventis gimnazion en Salcburgo, kion li interrompis. Poste li sensukcese laboris kiel farmacisto. La incesta rilato kun la fratino dedukteblas el pluraj poemoj. Je la komenco de la [[Unua mondmilito]] Trakl senditis fronten kiel apotekisto. Pro travivaĵoj ĉe la Batalo de ''Gródek'' (nun [[Horodok (Lviva provinco)|Horodok, Городок]] en [[Ukrainio]]), al kio li reagis en fama poeziaĵo samtitola, li suferis [[nervokolapso]]n. Post trodozo da [[kokaino]] li mortis en lazareto apud [[Krakovo]]; jam antaŭe li estis provinta plurfoje sin mortigi. == Graveco == [[Dosiero:Georg Trakl, Selbsporträt. 1913.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|Memportreto de Georg Trakl, 1913}}]] Jam kiel gimnaziano Trakl publikigis poemojn kaj dramfragmentojn. Furoris lia teksto ''Vorstadt im Föhn'' kiu povis aperi en 1913 pere de [[Robert Müller]] en la grava [[insbruko|insbruka]] avangardisma gazeto "Der Brenner" de [[Ludwig von Ficker]]. Ties centra metaforo de buĉejo transportas la kruelecon kaj morbidecon homajn en idilian pejzaĝon. Liaj fruaj verkoj estis ankoraŭ forme tradiciaj: tamen jam en ili senteblas lia propra, melankolia stilo. La bazaj spertoj de ekzistadisma, mutiganta senhejmeco ("Es ist ein namenloses Unglück, wenn einem die Welt entzweibricht! / Tio estas sennomebla malfeliĉo: la mondo rompiĝanta al oni!") aperas en atmosfere densa liriko. Ĝi surprizigis pri nekutima kolormetaforado kaj impresis i.a. ankaŭ [[Martin Heidegger]]. La poezio iĝis ripetfoje nova patrujo por la poeto. Dumvive Trakl povis eldoni nur la volumon ''Gedichte'', en konekto kun la por la Ekspresionismo decida serio ''Der jüngste Tag'' de (prizorgita de [[Kurt Wolff (eldonisto)|Kurt Wolff]], 1913). Inter la postmorte eldonitaj verkoj nombriĝas ''Sebastian im Traum'' (1915), ''Gesang des Abgeschiedenen'' (1933) kaj la kolekto de prozpoemoj ''Offenbarung und Untergang'' (1947). [[Rainer Maria Rilke]] taksis la enigmozan-malhelan lirikadon de Trakl "kvazaŭ konstruita sur paŭzoj" kaj "kvazaŭ kelkaj septoj ĉirkaŭ la nedireblo". == Famaj verkoj == [[Dosiero:Trakl Mirabell Garden.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|poemo de Trakl skribita sur plakedo en la ĝerdeno "Mirabell" de Salcburgo}}]] * ''Gedichte''/ 1913 * ''Sebastian im Traum''/ eld. 1915 * ''Der Herbst des Einsamen''/ eld. 1920 * ''Gesang des Abgeschiedenen''/ eld. 1933 * ''Aus goldenem Kelch''/ eld. 1939 * ''Offenbarung und Untergang''/ eld. 1947 == Aperis en Esperanto == * Flustrite en posttagmezon; Aŭtuno beata; L'aŭtuno de l'solulo; Disfalo; Vintra krepusko; Vintra vespero; Vintre; Homaro; Grodek / trad. de [[Guido Holz]]. En: Übertragungen = Transkondukoj. – [[Messkirch]]: eldonejo Gmeiner, 1988. – paĝoj 99 – 107, ISBN 3-926633-14-X * [http://vlutermano.free.fr/Traklo.html Poemoj]. Trad. [[Vilhelmo Lutermano]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{de}}) * [https://web.archive.org/web/20080215164724/http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_tuv/trakl.html komentita poemaro] en retejo de la [[Libera universitato de Berlino]], arkivigita en februaro 2008 ({{de}}) * [http://www.poemhunter.com/georg-trakl/poet-11451 dek poemoj de Georg Trakl en anglalingva traduko en la retejo ''poemhunter.com'''] * [http://www.dreamsongs.com/NewFiles/Trakl.pdf dudek poemoj de Georg Trakl en anglalingva traduko en la retejo ''dreamsongs.com'''] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Trakl, Georg}} [[Kategorio:Aŭstraj poetoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] 7mmtpvwmo3onwnvh4j008tql04pr1im 9372188 9372181 2026-05-13T15:15:19Z ThomasPusch 1869 9372188 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Georg TRAKL''' [geog trakl] estis [[Aŭstroj|aŭstra]] lirikisto [[esprimismo|esprimisma]]. Li naŝkiĝis la [[3-an de februaro]] [[1887]] en [[Salcburgo]] kaj mortis la [[3-an de novembro]] [[1914]] en [[Krakovo]]. La verkaro de Trakl respegulas la melankolian, depresian animstaton kaj la drogouzadon de la aŭtoro. Oftaj temoj en liaj verkoj estas: aŭtuno, krepusko, nokto; kulpo, malespero, morto. Krom [[Georg Heym]], [[Ernst Stadler]] kaj [[Franz Werfel]] li apartenis al la plej gravaj reprezentantoj de la germanlingva malfrua [[ekspresionismo]]. En lia de [[Charles Baudelaire]] kaj [[Arthur Rimbaud]] influita poemfarado dominas metaforoj de tristeco kaj naŭzo pri la mondo. Liriko havas sintenon rezignivan kaj antaŭsentas la pereon. == Vivo == Estante filo de riĉa komercisto pri feraĵoj li frekventis gimnazion en Salcburgo, kion li interrompis. Poste li sensukcese laboris kiel farmacisto. La incesta rilato kun la fratino dedukteblas el pluraj poemoj. Je la komenco de la [[Unua mondmilito]] Trakl senditis fronten kiel apotekisto. Pro travivaĵoj ĉe la Batalo de ''Gródek'' (nun [[Horodok (Lviva provinco)|Horodok, Городок]] en [[Ukrainio]]), al kio li reagis en fama poeziaĵo samtitola, li suferis [[nervokolapso]]n. Post trodozo da [[kokaino]] li mortis en lazareto apud [[Krakovo]]; jam antaŭe li estis provinta plurfoje sin mortigi. == Graveco == [[Dosiero:Georg Trakl, Selbsporträt. 1913.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|Memportreto de Georg Trakl, 1913}}]] Jam kiel gimnaziano Trakl publikigis poemojn kaj dramfragmentojn. Furoris lia teksto ''Vorstadt im Föhn'' kiu povis aperi en 1913 pere de [[Robert Müller]] en la grava [[insbruko|insbruka]] avangardisma gazeto "Der Brenner" de [[Ludwig von Ficker]]. Ties centra metaforo de buĉejo transportas la kruelecon kaj morbidecon homajn en idilian pejzaĝon. Liaj fruaj verkoj estis ankoraŭ forme tradiciaj: tamen jam en ili senteblas lia propra, melankolia stilo. La bazaj spertoj de ekzistadisma, mutiganta senhejmeco ("Es ist ein namenloses Unglück, wenn einem die Welt entzweibricht! / Tio estas sennomebla malfeliĉo: la mondo rompiĝanta al oni!") aperas en atmosfere densa liriko. Ĝi surprizigis pri nekutima kolormetaforado kaj impresis i.a. ankaŭ [[Martin Heidegger]]. La poezio iĝis ripetfoje nova patrujo por la poeto. Dumvive Trakl povis eldoni nur la volumon ''Gedichte'', en konekto kun la por la Ekspresionismo decida serio ''Der jüngste Tag'' de (prizorgita de [[Kurt Wolff (eldonisto)|Kurt Wolff]], 1913). Inter la postmorte eldonitaj verkoj nombriĝas ''Sebastian im Traum'' (1915), ''Gesang des Abgeschiedenen'' (1933) kaj la kolekto de prozpoemoj ''Offenbarung und Untergang'' (1947). [[Rainer Maria Rilke]] taksis la enigmozan-malhelan lirikadon de Trakl "kvazaŭ konstruita sur paŭzoj" kaj "kvazaŭ kelkaj septoj ĉirkaŭ la nedireblo". == Famaj verkoj == [[Dosiero:Trakl Mirabell Garden.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|poemo de Trakl skribita sur plakedo en la ĝerdeno "Mirabell" de Salcburgo}}]] * ''Gedichte''/ 1913 * ''Sebastian im Traum''/ eld. 1915 * ''Der Herbst des Einsamen''/ eld. 1920 * ''Gesang des Abgeschiedenen''/ eld. 1933 * ''Aus goldenem Kelch''/ eld. 1939 * ''Offenbarung und Untergang''/ eld. 1947 == Aperis en Esperanto == * Flustrite en posttagmezon; Aŭtuno beata; L'aŭtuno de l'solulo; Disfalo; Vintra krepusko; Vintra vespero; Vintre; Homaro; Grodek / trad. de [[Guido Holz]]. En: Übertragungen = Transkondukoj. – [[Messkirch]]: eldonejo Gmeiner, 1988. – paĝoj 99 – 107, ISBN 3-926633-14-X * [http://vlutermano.free.fr/Traklo.html Poemoj]. Trad. [[Vilhelmo Lutermano]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{de}}) * [https://web.archive.org/web/20080215164724/http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_tuv/trakl.html komentita poemaro] en retejo de la [[Libera universitato de Berlino]], arkivigita en februaro 2008 ({{de}}) * [http://www.poemhunter.com/georg-trakl/poet-11451 dek poemoj de Georg Trakl en anglalingva traduko en la retejo ''poemhunter.com'''] * [http://www.dreamsongs.com/NewFiles/Trakl.pdf dudek poemoj de Georg Trakl en anglalingva traduko en la retejo ''dreamsongs.com'''] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Trakl, Georg}} [[Kategorio:Aŭstraj poetoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] j585toi5y9ffk1qzznbesc8kwhvts5a 9372189 9372188 2026-05-13T15:15:51Z ThomasPusch 1869 9372189 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Georg TRAKL''' [geog trakl] estis [[Aŭstroj|aŭstra]] lirikisto [[esprimismo|esprimisma]]. Li naŝkiĝis la [[3-an de februaro]] [[1887]] en [[Salcburgo]] kaj mortis la [[3-an de novembro]] [[1914]] en [[Krakovo]]. La verkaro de Trakl respegulas la melankolian, depresian animstaton kaj la drogouzadon de la aŭtoro. Oftaj temoj en liaj verkoj estas: aŭtuno, krepusko, nokto; kulpo, malespero, morto. Krom [[Georg Heym]], [[Ernst Stadler]] kaj [[Franz Werfel]] li apartenis al la plej gravaj reprezentantoj de la germanlingva malfrua [[ekspresionismo]] aŭ esprimismo. En lia de [[Charles Baudelaire]] kaj [[Arthur Rimbaud]] influita poemfarado dominas metaforoj de tristeco kaj naŭzo pri la mondo. Liriko havas sintenon rezignivan kaj antaŭsentas la pereon. == Vivo == Estante filo de riĉa komercisto pri feraĵoj li frekventis gimnazion en Salcburgo, kion li interrompis. Poste li sensukcese laboris kiel farmacisto. La incesta rilato kun la fratino dedukteblas el pluraj poemoj. Je la komenco de la [[Unua mondmilito]] Trakl senditis fronten kiel apotekisto. Pro travivaĵoj ĉe la Batalo de ''Gródek'' (nun [[Horodok (Lviva provinco)|Horodok, Городок]] en [[Ukrainio]]), al kio li reagis en fama poeziaĵo samtitola, li suferis [[nervokolapso]]n. Post trodozo da [[kokaino]] li mortis en lazareto apud [[Krakovo]]; jam antaŭe li estis provinta plurfoje sin mortigi. == Graveco == [[Dosiero:Georg Trakl, Selbsporträt. 1913.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|Memportreto de Georg Trakl, 1913}}]] Jam kiel gimnaziano Trakl publikigis poemojn kaj dramfragmentojn. Furoris lia teksto ''Vorstadt im Föhn'' kiu povis aperi en 1913 pere de [[Robert Müller]] en la grava [[insbruko|insbruka]] avangardisma gazeto "Der Brenner" de [[Ludwig von Ficker]]. Ties centra metaforo de buĉejo transportas la kruelecon kaj morbidecon homajn en idilian pejzaĝon. Liaj fruaj verkoj estis ankoraŭ forme tradiciaj: tamen jam en ili senteblas lia propra, melankolia stilo. La bazaj spertoj de ekzistadisma, mutiganta senhejmeco ("Es ist ein namenloses Unglück, wenn einem die Welt entzweibricht! / Tio estas sennomebla malfeliĉo: la mondo rompiĝanta al oni!") aperas en atmosfere densa liriko. Ĝi surprizigis pri nekutima kolormetaforado kaj impresis i.a. ankaŭ [[Martin Heidegger]]. La poezio iĝis ripetfoje nova patrujo por la poeto. Dumvive Trakl povis eldoni nur la volumon ''Gedichte'', en konekto kun la por la Ekspresionismo decida serio ''Der jüngste Tag'' de (prizorgita de [[Kurt Wolff (eldonisto)|Kurt Wolff]], 1913). Inter la postmorte eldonitaj verkoj nombriĝas ''Sebastian im Traum'' (1915), ''Gesang des Abgeschiedenen'' (1933) kaj la kolekto de prozpoemoj ''Offenbarung und Untergang'' (1947). [[Rainer Maria Rilke]] taksis la enigmozan-malhelan lirikadon de Trakl "kvazaŭ konstruita sur paŭzoj" kaj "kvazaŭ kelkaj septoj ĉirkaŭ la nedireblo". == Famaj verkoj == [[Dosiero:Trakl Mirabell Garden.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|poemo de Trakl skribita sur plakedo en la ĝerdeno "Mirabell" de Salcburgo}}]] * ''Gedichte''/ 1913 * ''Sebastian im Traum''/ eld. 1915 * ''Der Herbst des Einsamen''/ eld. 1920 * ''Gesang des Abgeschiedenen''/ eld. 1933 * ''Aus goldenem Kelch''/ eld. 1939 * ''Offenbarung und Untergang''/ eld. 1947 == Aperis en Esperanto == * Flustrite en posttagmezon; Aŭtuno beata; L'aŭtuno de l'solulo; Disfalo; Vintra krepusko; Vintra vespero; Vintre; Homaro; Grodek / trad. de [[Guido Holz]]. En: Übertragungen = Transkondukoj. – [[Messkirch]]: eldonejo Gmeiner, 1988. – paĝoj 99 – 107, ISBN 3-926633-14-X * [http://vlutermano.free.fr/Traklo.html Poemoj]. Trad. [[Vilhelmo Lutermano]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{de}}) * [https://web.archive.org/web/20080215164724/http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_tuv/trakl.html komentita poemaro] en retejo de la [[Libera universitato de Berlino]], arkivigita en februaro 2008 ({{de}}) * [http://www.poemhunter.com/georg-trakl/poet-11451 dek poemoj de Georg Trakl en anglalingva traduko en la retejo ''poemhunter.com'''] * [http://www.dreamsongs.com/NewFiles/Trakl.pdf dudek poemoj de Georg Trakl en anglalingva traduko en la retejo ''dreamsongs.com'''] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Trakl, Georg}} [[Kategorio:Aŭstraj poetoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] e97tzmyy8efdje1onk96vvlzw4v6sr1 9372191 9372189 2026-05-13T15:16:26Z ThomasPusch 1869 /* Vivo */ 9372191 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Georg TRAKL''' [geog trakl] estis [[Aŭstroj|aŭstra]] lirikisto [[esprimismo|esprimisma]]. Li naŝkiĝis la [[3-an de februaro]] [[1887]] en [[Salcburgo]] kaj mortis la [[3-an de novembro]] [[1914]] en [[Krakovo]]. La verkaro de Trakl respegulas la melankolian, depresian animstaton kaj la drogouzadon de la aŭtoro. Oftaj temoj en liaj verkoj estas: aŭtuno, krepusko, nokto; kulpo, malespero, morto. Krom [[Georg Heym]], [[Ernst Stadler]] kaj [[Franz Werfel]] li apartenis al la plej gravaj reprezentantoj de la germanlingva malfrua [[ekspresionismo]] aŭ esprimismo. En lia de [[Charles Baudelaire]] kaj [[Arthur Rimbaud]] influita poemfarado dominas metaforoj de tristeco kaj naŭzo pri la mondo. Liriko havas sintenon rezignivan kaj antaŭsentas la pereon. == Vivo == Estante filo de riĉa komercisto pri feraĵoj li frekventis gimnazion en Salcburgo, kion li interrompis. Poste li sensukcese laboris kiel farmacisto. La incesta rilato kun la fratino dedukteblas el pluraj poemoj. Je la komenco de la [[Unua mondmilito]] Trakl sendiĝis al la fronto kiel apotekisto. Pro travivaĵoj ĉe la Batalo de ''Gródek'' (nun [[Horodok (Lviva provinco)|Horodok, Городок]] en [[Ukrainio]]), al kio li reagis en fama poeziaĵo samtitola, li suferis [[nervokolapso]]n. Post trodozo da [[kokaino]] li mortis en lazareto apud [[Krakovo]]; jam antaŭe li estis provinta plurfoje sin mortigi. == Graveco == [[Dosiero:Georg Trakl, Selbsporträt. 1913.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|Memportreto de Georg Trakl, 1913}}]] Jam kiel gimnaziano Trakl publikigis poemojn kaj dramfragmentojn. Furoris lia teksto ''Vorstadt im Föhn'' kiu povis aperi en 1913 pere de [[Robert Müller]] en la grava [[insbruko|insbruka]] avangardisma gazeto "Der Brenner" de [[Ludwig von Ficker]]. Ties centra metaforo de buĉejo transportas la kruelecon kaj morbidecon homajn en idilian pejzaĝon. Liaj fruaj verkoj estis ankoraŭ forme tradiciaj: tamen jam en ili senteblas lia propra, melankolia stilo. La bazaj spertoj de ekzistadisma, mutiganta senhejmeco ("Es ist ein namenloses Unglück, wenn einem die Welt entzweibricht! / Tio estas sennomebla malfeliĉo: la mondo rompiĝanta al oni!") aperas en atmosfere densa liriko. Ĝi surprizigis pri nekutima kolormetaforado kaj impresis i.a. ankaŭ [[Martin Heidegger]]. La poezio iĝis ripetfoje nova patrujo por la poeto. Dumvive Trakl povis eldoni nur la volumon ''Gedichte'', en konekto kun la por la Ekspresionismo decida serio ''Der jüngste Tag'' de (prizorgita de [[Kurt Wolff (eldonisto)|Kurt Wolff]], 1913). Inter la postmorte eldonitaj verkoj nombriĝas ''Sebastian im Traum'' (1915), ''Gesang des Abgeschiedenen'' (1933) kaj la kolekto de prozpoemoj ''Offenbarung und Untergang'' (1947). [[Rainer Maria Rilke]] taksis la enigmozan-malhelan lirikadon de Trakl "kvazaŭ konstruita sur paŭzoj" kaj "kvazaŭ kelkaj septoj ĉirkaŭ la nedireblo". == Famaj verkoj == [[Dosiero:Trakl Mirabell Garden.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|poemo de Trakl skribita sur plakedo en la ĝerdeno "Mirabell" de Salcburgo}}]] * ''Gedichte''/ 1913 * ''Sebastian im Traum''/ eld. 1915 * ''Der Herbst des Einsamen''/ eld. 1920 * ''Gesang des Abgeschiedenen''/ eld. 1933 * ''Aus goldenem Kelch''/ eld. 1939 * ''Offenbarung und Untergang''/ eld. 1947 == Aperis en Esperanto == * Flustrite en posttagmezon; Aŭtuno beata; L'aŭtuno de l'solulo; Disfalo; Vintra krepusko; Vintra vespero; Vintre; Homaro; Grodek / trad. de [[Guido Holz]]. En: Übertragungen = Transkondukoj. – [[Messkirch]]: eldonejo Gmeiner, 1988. – paĝoj 99 – 107, ISBN 3-926633-14-X * [http://vlutermano.free.fr/Traklo.html Poemoj]. Trad. [[Vilhelmo Lutermano]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{de}}) * [https://web.archive.org/web/20080215164724/http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_tuv/trakl.html komentita poemaro] en retejo de la [[Libera universitato de Berlino]], arkivigita en februaro 2008 ({{de}}) * [http://www.poemhunter.com/georg-trakl/poet-11451 dek poemoj de Georg Trakl en anglalingva traduko en la retejo ''poemhunter.com'''] * [http://www.dreamsongs.com/NewFiles/Trakl.pdf dudek poemoj de Georg Trakl en anglalingva traduko en la retejo ''dreamsongs.com'''] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Trakl, Georg}} [[Kategorio:Aŭstraj poetoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] ino618wnjk0gosewsi4yged0as1zi0p 9372194 9372191 2026-05-13T15:18:30Z ThomasPusch 1869 /* Graveco */ 9372194 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Georg TRAKL''' [geog trakl] estis [[Aŭstroj|aŭstra]] lirikisto [[esprimismo|esprimisma]]. Li naŝkiĝis la [[3-an de februaro]] [[1887]] en [[Salcburgo]] kaj mortis la [[3-an de novembro]] [[1914]] en [[Krakovo]]. La verkaro de Trakl respegulas la melankolian, depresian animstaton kaj la drogouzadon de la aŭtoro. Oftaj temoj en liaj verkoj estas: aŭtuno, krepusko, nokto; kulpo, malespero, morto. Krom [[Georg Heym]], [[Ernst Stadler]] kaj [[Franz Werfel]] li apartenis al la plej gravaj reprezentantoj de la germanlingva malfrua [[ekspresionismo]] aŭ esprimismo. En lia de [[Charles Baudelaire]] kaj [[Arthur Rimbaud]] influita poemfarado dominas metaforoj de tristeco kaj naŭzo pri la mondo. Liriko havas sintenon rezignivan kaj antaŭsentas la pereon. == Vivo == Estante filo de riĉa komercisto pri feraĵoj li frekventis gimnazion en Salcburgo, kion li interrompis. Poste li sensukcese laboris kiel farmacisto. La incesta rilato kun la fratino dedukteblas el pluraj poemoj. Je la komenco de la [[Unua mondmilito]] Trakl sendiĝis al la fronto kiel apotekisto. Pro travivaĵoj ĉe la Batalo de ''Gródek'' (nun [[Horodok (Lviva provinco)|Horodok, Городок]] en [[Ukrainio]]), al kio li reagis en fama poeziaĵo samtitola, li suferis [[nervokolapso]]n. Post trodozo da [[kokaino]] li mortis en lazareto apud [[Krakovo]]; jam antaŭe li estis provinta plurfoje sin mortigi. == Graveco == [[Dosiero:Georg Trakl, Selbsporträt. 1913.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|Memportreto de Georg Trakl, 1913}}]] Jam kiel gimnaziano Trakl publikigis poemojn kaj dramfragmentojn. Furoris lia teksto ''Vorstadt im Föhn'' kiu povis aperi en 1913 pere de [[Robert Müller]] en la grava [[insbruko|insbruka]] avangardisma gazeto "Der Brenner" de [[Ludwig von Ficker]]. Ties centra metaforo de buĉejo transportas la kruelecon kaj morbidecon homajn en idilian pejzaĝon. Liaj fruaj verkoj estis ankoraŭ forme tradiciaj: tamen jam en ili senteblas lia propra, melankolia stilo. La bazaj spertoj de ekzistadisma, mutiganta senhejmeco ("Es ist ein namenloses Unglück, wenn einem die Welt entzweibricht! / Estas sennomebla malfeliĉo kiam al oni la mondo disrompiĝas!") aperas en atmosfere densa liriko. Ĝi surprizigis pri nekutima kolormetaforado kaj impresis i.a. ankaŭ [[Martin Heidegger]]. La poezio iĝis ripetfoje nova patrujo por la poeto. Dumvive Trakl povis eldoni nur la volumon ''Gedichte'', en konekto kun la por la Ekspresionismo decida serio ''Der jüngste Tag'' de (prizorgita de [[Kurt Wolff (eldonisto)|Kurt Wolff]], 1913). Inter la postmorte eldonitaj verkoj nombriĝas ''Sebastian im Traum'' (1915), ''Gesang des Abgeschiedenen'' (1933) kaj la kolekto de prozpoemoj ''Offenbarung und Untergang'' (1947). [[Rainer Maria Rilke]] taksis la enigmozan-malhelan lirikadon de Trakl "kvazaŭ konstruita sur paŭzoj" kaj "kvazaŭ kelkaj septoj ĉirkaŭ la nedireblo". == Famaj verkoj == [[Dosiero:Trakl Mirabell Garden.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|poemo de Trakl skribita sur plakedo en la ĝerdeno "Mirabell" de Salcburgo}}]] * ''Gedichte''/ 1913 * ''Sebastian im Traum''/ eld. 1915 * ''Der Herbst des Einsamen''/ eld. 1920 * ''Gesang des Abgeschiedenen''/ eld. 1933 * ''Aus goldenem Kelch''/ eld. 1939 * ''Offenbarung und Untergang''/ eld. 1947 == Aperis en Esperanto == * Flustrite en posttagmezon; Aŭtuno beata; L'aŭtuno de l'solulo; Disfalo; Vintra krepusko; Vintra vespero; Vintre; Homaro; Grodek / trad. de [[Guido Holz]]. En: Übertragungen = Transkondukoj. – [[Messkirch]]: eldonejo Gmeiner, 1988. – paĝoj 99 – 107, ISBN 3-926633-14-X * [http://vlutermano.free.fr/Traklo.html Poemoj]. Trad. [[Vilhelmo Lutermano]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{de}}) * [https://web.archive.org/web/20080215164724/http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_tuv/trakl.html komentita poemaro] en retejo de la [[Libera universitato de Berlino]], arkivigita en februaro 2008 ({{de}}) * [http://www.poemhunter.com/georg-trakl/poet-11451 dek poemoj de Georg Trakl en anglalingva traduko en la retejo ''poemhunter.com'''] * [http://www.dreamsongs.com/NewFiles/Trakl.pdf dudek poemoj de Georg Trakl en anglalingva traduko en la retejo ''dreamsongs.com'''] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Trakl, Georg}} [[Kategorio:Aŭstraj poetoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] bkq9utwphokmeq369bls6mdx0e78rjp Julia kalendaro 0 1957 9372652 8891813 2026-05-14T09:05:49Z Stefangrotz 91903 ŝablono Jaro en la aliaj kalendaroj 9372652 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro={{CURRENTYEAR}}}}La '''julia kalendaro''' estis la ĉefa kalendaro de [[Romio]] kaj poste [[Eŭropo]] kaj koloniita [[Ameriko]] de [[-45|46]] a.K. ĝis la [[16-a jarcento]]. Ĝi estis la antikva romia kalendaro kiel reformita de [[Julio Cezaro]]. En [[1582]] la julia kalendaro laŭvice estis reformita de [[papo]] [[Gregorio la 13-a]] por fari la [[gregoria kalendaro|gregorian kalendaron]], kiu estas la nuna ĉefa kalendaro de la mondo. La 1-a de januaro 2000 laŭ la [[gregoria kalendaro]] estis la 19-a de decembro 1999 laŭ la julia. == Historio == === Antaŭ la julia kalendaro === Antikvaj Romianoj estis unuaj, kiuj transiris al [[Kalendaro|Suna kalendaro]]. La [[jaro]] de la antikva Romia kalendaro konsistis el 10 [[monato]]j, aŭ 304 [[tago]]j. La restan tempon Romianoj atendadis ĝis veno de [[printempo]] por denove komenci tempokalkulon. La [[Novjaro]] komenciĝadis en [[Marto]]. Dum longa tempo, la kalendaro tiel konfuziĝis ke ĝi sekvis nek sunan movon, nek lunan. Kiel oni diris, Romiaj militestroj ĉiam venkadis en militoj, sed neniu sciis kiam tio okazadis. === Reformo de Cezaro === En la 1-a jarcento a.K. [[Romana Imperio|Romana]] ŝtatestro [[Julio Cezaro]] laŭ konsiloj de egipta [[astronomo]] [[Sosigeno]] enkondukis novan tempokalkulan sistemon. Tio okazis en [[-45|45]] jaro a.K., laŭ kio jarkomenco fariĝis la [[1-a de januaro]]. Ĉi tiu [[kalendaro]] estis pli perfekta. Ĝi estis dividita je 365 tagoj kaj 12 monatoj simile al egipta kalendaro, sed estis unu grava diferenco: ĉiun kvaran jaron oni aldonadis la 366-an tagon. Oni nomis tiajn jarojn [[superjaro]]j. Per tio ĝia averaĝa daŭro alproksimiĝis al natura jaro kaj kalendaro fariĝis pli stabila kaj konforma al naturo. Ĉi tiu kalendaro estis nomita "Julia kalendaro". === Konfuzo post Cezaro === Post la morto de [[Julio Cezaro]] en [[-44|44 a.K.]] oni erare faris superjaron en ĉiu tria jaro anstataŭ en ĉiu kvara jaro. Poste oni konstatis la eraron kaj korektis ĝin, farante neniun superjaron dum iom da tempo antaŭ ol daŭrigi kun superjaro en ĉiu kvara jaro. Bedaŭrinde mankas rekta informo pri la precizaj jaroj, kiuj estis superjaroj, inter [[-44|44 a.K.]] kaj [[8|8 p.K.]]. Tamen, laŭ papiruso publikigita en 1999 (pOxy 61.4175) oni povas dedukti, ke plej verŝajne la superjaroj estis jenaj: [[-44|44 a.K.]], [[-41|41 a.K.]], [[-38|38 a.K.]], [[-35|35 a.K.]], [[-32|32 a.K.]], [[-29|29 a.K.]], [[-26|26 a.K.]], [[-23|23 a.K.]], [[-20|20 a.K.]], [[-17|17 a.K.]], [[-14|14 a.K.]], [[-11|11 a.K.]], [[-8|8 a.K.]], [[4|4 p.K.]], [[8|8 p.K.]], ktp. Se oni en romia kunteksto uzas daton inter 44 a.K. kaj 1 a.K., estas bone precizigi, ĉu oni uzas la hodiaŭan julian kalendaron aŭ la tiaman julian kalendaron. En aliaj kuntekstoj oni ĝenerale uzas la hodiaŭan julian kalendaron, sed kelkfoje oni estas pli certa pri la tiama dato. Ekzemple, Julio Cezaro mortis la 15-an de marto laŭ la tiama julia kalendaro; verŝajne tio estis la 14-a de marto laŭ la hodiaŭa julia kalendaro. Ĝis [[527]], la julia kalendaro sekvis la [[romia erao|romian eraon]], sed poste la [[kristana erao|kristanan eraon]]. == Vidu ankaŭ == * [[Semajno]] * [[Erao]] * [[30-a de februaro]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Julia kalendaro| ]] 4n91oakbpzje3vv8m9kxmdg9f49641m Salcburgo 0 3785 9372229 9371678 2026-05-13T16:16:40Z ThomasPusch 1869 /* Famuloj */ 9372229 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Salcburgo | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-eo|Salcburgo}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Salzburg | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = SalzburgerAltstadt02.JPG | dosiero_priskribo = Vido de la malnova urbo de Salzburg <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = AUT Salzburg (Stadt) COA.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Aŭstrio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Salcburgio | regiono_tipo = Federacia lando | distrikto = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Salzach | memorindaĵo = Aigen | memorindaĵo_noto = kastelo | memorindaĵo1 = Arenberg | memorindaĵo1_noto = kastelo | memorindaĵo2 = Doktorschlössl | memorindaĵo2_noto = kastelo | memorindaĵo3 = Freisaal | memorindaĵo3_noto = kastelo | memorindaĵo4 = Hellbrunn | memorindaĵo4_noto = kastelo | memorindaĵo5 = Hohensalzburg | memorindaĵo5_noto = fortikaĵo | memorindaĵo6 = Leopoldskron | memorindaĵo6_noto = kastelo | memorindaĵo7 = Mirabell | memorindaĵo7_noto = kastelo | memorindaĵo8 = Rezidejo de Salzburg | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | memorindaĵo_faldo = 1 | ŝoseo_tipo = Aŭtoŝoseoj | ŝoseo = A1, A8 | ŝoseo1 = | konstruaĵo_tipo = | konstruaĵo = [[Katedralo de Salcburgo]] | montaro = Alpoj | orogenezo = Mönchsberg <!-- *** Situo *** --> | situo = Salzburg | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 424 | lat_d = 47 | lat_m = 48 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 13 | long_m = 02 | long_s = 00 | long_EW = E | plej_alta = Mönchsberg | plej_alta_leviĝo = 540 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 65.678 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 147571 | loĝantaro_dato = 13.06.2010 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 696 | establita_tipo = Fondo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 5020 | areo_kodo = +43 0662 | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Historic Centre of the City of Salzburg | unesko_jaro = 1996 | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_kriterioj = ii, iv, vi | unesko_regiono = 4 | unesko_numero = 784 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Globoj de Mozart]], [[Salcburgaj noktoj]] | libera_tipo = Specialaĵoj | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Aŭstrio | mapo_lokumilo = Aŭstrio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Alpoj | mapo1_lokumilo = Alpoj <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.stadt-salzburg.at www.stadt-salzburg.at] | commons = Salzburg (Stadt) <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=10}} }} [[Dosiero:Salzburger Stadtteile.jpg|eta|Kvartaloj de Salcburgo]] [[Dosiero:Salzburger Cathedral.JPG|eta|Fasado de la romkatolika salcburga katedralo]] '''Salcburgo''' (latine: ''Iuvavum'', {{lang-de|Salzburg}}) estas urbo en centra [[Aŭstrio]] rekte apud la landlimo kun [[Bavario]]. Ĝi havas 150.000 loĝantojn kaj estas ĉefurbo de la federacia lando [[Salcburgio]]. La malnova urbo, de [[baroko|baroka]] arkitekturo, estas [[Monda Kulturheredaĵo de UNESKO]]. [[Wolfgang Amadeus Mozart]] naskiĝis en Salcburgo. En Salcburgo ĉiujare en julio/aŭgusto okazas la [[Festivalo de Salcburgo]], fama festivalo por opero, klasika muziko kaj teatro. En la urbo [[Franz Christanell]] instruis en gimnazio, kaj Aŭstra Esperanto-Kongreso okazis tie iam en la frua [[20-a jarcento]]. Salcburgo estis unu en la kandidatoj, kun [[Soĉi]], [[Rusio]] (la elektita urbo) kaj [[Pjongĉango]], [[Sud-Koreio]], por la Vintra Olimpiko 2014. == Priskribo == Senpene oni povus citi plurajn artistojn, kiuj laŭdis Salcburgon pro ĝia situo. Kio ĝenerala estas produkto de la entuziasmo, tion realigis ĉi tie la naturo: pejzaĝo kaj arkitekturo jen unuiĝis en plena harmonio. La rivereto Salzach (Salcaĥ), fluanta tra la pordo de la alparo, premiĝas ankoraŭfoje - inter rokoj - al la nordo; kruta deklivo ne sekvas ĝin, sed verve kurbiĝas por fine reatingi la rivereton: en tiu mallarĝa valo kuŝas la malnova urbo. Rigardata de supre, la antikvaj epokoj estas kvazaŭ kaptitaj inter la Montetoj de la Monako (''Mönchsberg'') kaj de la Kapuĉeno (''Kapuzinerberg''). Sur la maldekstra riverbordo, en la direkto al la Monaka Monteto, la urbo havas la fizionomion de sidejo de eklezia princo: preĝejoj, palacoj, larĝaj placoj, monakejoj kun longaj vicoj da fenestroj, kvietaj kortegoj - sole en la direkto al la rivero amasiĝas la domoj de la burĝaro. Tute alian bildon oni havas sur la dekstra flanko de la rivero: la burĝa urbo ĉirkaŭas la Kapuĉenan Monteton, dume la gigantaj konstruaĵoj de la ekleziaprinca aspekto troviĝas je la periferio. Katedralo kaj Fortikaĵo estas simboloj de ekleziaj kaj de profanaj aŭtoritatoj, ĉar la princ-episkopoj kiel landestroj devis atenti ankaŭ la defendon de la teritorio. Duobla premado - la hegemonio de ekleziaj propraĵoj kaj mallarĝeco diktita de la naturo devigis la burĝanojn, konstrui pli vertikale ol horizontale. En la mallarĝa, laŭvide mezepoka Grenstrateto (''Getreidegasse'') staras la naskiĝdomo de [[Wolfgang Amadeus Mozart]]. En tiu ĉi urbo lia nomo estas pli populara ol la nomoj de ĝiaj konstruemaj regintoj. == Vidindaĵoj == === Religiaj ejoj === * [[Arkiabatejo Sankta Petro]] * [[Dia setlejo Sankta Erentrudis]] en la sudo de Salcburgo * [[Kajetana kirko]] * [[Kapucena monaĥejo en Salcburgo|Kapucena monaĥejo]] * [[Katedralo de Salcburgo]] * [[Kolegia preĝejo (Salcburgo)|Kolegia preĝejo]] * [[Paroĥcentro Sankta Marteno (Liefering)]] * [[Petra tombejo]] * [[Preĝejo Sankta Triunuo (Salzburg)|Kirko Sankta Triunuo]] * [[Preĝejo Sankta Erhard]] * [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Mülln)]] * [[Preĝejo Sankta Mikaelo (Salzburg)|Kirko Sankta Mikaelo]] * [[Preĝejo Sankta Marko (Salzburg)|Kirko Sankta Marko]] * [[Preĝejo Sankta Sebastiano (Salzburg)|Kirko Sankta Sebastiano]] * [[Maria Plain|pilgrimloko Maria Plain]] * [[Monaĥinejo Nonnberg]] * [[Porpastra seminario de Salcburgo|Porpastra seminario (Priesterhaus)]] === Kasteloj kaj aliaj aferoj === * [[Chiemseehof]] * [[Citadelo Hohensalzburg]] * [[Ĉevaltrinkigejo (Salzburg)|Ĉevaltrinkigejo]] * [[Domo de la ekzekutisto (Salcburgo)|Domo de la ekzekutisto]] * [[Kastelo Aigen]] * [[Kastelo Emsburg]] * [[Kastelo Freisaal]] * [[Kastelo Hellbrunn]] * [[Kastelo Kleßheim]] * [[Kastelo Mirabell]] * [[Loĝdomo de la Mozartoj]] * [[Malnova rezidejo (Salzburg)|Malnova rezidejo]], kun galerio * [[Naskiĝdomo de Mozart]] * [[Palaco Leopoldskron]] * [[Panoramo de Sattler]] * [[Rezidejo nova (Salzburg)|Rezidejo nova]] * [[Robinighof]], kastelo rokoka == Servoj == * [[Salcburga universitato]] * [[Salzburger Volkszeitung]]: (mallongigo: SVZ) estis ĝis 2014, kun eldonokvanto de nur ĉirkaŭ 8500 ekzempleroj, la plej malgranda tag-[[gazeto]] de Aŭstrio. Ĝi aperis ĉiutage kaj servis precipe al la loĝantaro de Salcburgo kaj [[Distrikto Salzburg-Umgebung]]. * [[salzburg-muzeo|Salzburg-muzeo]] * [[Salcburga Barokmuzeo]] (fermita kaj translokigita) * [[Universitato Mozarta de Salcburgo]] == Famuloj == En Salzburg naskiĝis: * [[Adolf Schemel]] (1880-1961), unua ministroprezidanto post 1945 * [[Berthold Pürstinger]] (1465-1543), teologo kaj episkopo * [[Christian Doppler]] (1803-1853), fizikisto * [[Edmund Sinnhuber]] (1631-1702), abato * [[Erich Windbichler]] (1904-2000), skulptisto * [[Felix Baumgartner]] (1969-2025), paraŝutisto * [[Franz Martin]], (1882-1950), historiisto kaj arkivisto * [[Friedrich von Lama]] * [[Georg Trakl]], poeto * [[Hans Makart]] (1840-1884), pentristo * [[Herbert von Karajan]], dirigento * [[Karoline Edtstadler]], politikistino * [[Martin Kocher]] * [[Michael Becker]], etnologo * [[Otto la 1-a (Grekio)]], reĝo * [[Raimund Lang]], aktoro kaj historiisto * [[Renate Aichinger]] * [[Salome Alt]], konkubino de Wolf Dietrich * [[Tibor Tallián]] * [[Walter Kappacher]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]], muzikisto * [[Robert Hoffmann]] (1939-2022 samurbe), aktoro En Salcburgo loĝis: * [[Monako el Salcburgo]], verkisto * [[Michael Haydn]], komponisto * [[Stefan Zweig]], verkisto * [[Thomas Bernhard]], verkisto * [[Theodor Herzl]], ĵurnalisto En Salcburgo mortis: * episkopo [[Hartwig (Salzburg)|Hartwig]] * hungaraj [[historiisto]]j [[Ernő Gerendás]] kaj [[László Szalay]] * hungara [[grafikisto]] [[Viktor Olgyai]] * hungara [[verkisto]] [[Zoltán Szitnyai]] * hungardevenaj [[komponisto]]j [[Barna Kováts]] kaj [[Andor Losonczy]] * [[juristo]], [[politikisto]] kaj komercisto [[Alfred Maleta]] * skulptisto [[Sebastian Stumpfegger]] Esperantistoj: * [[Franz Christanell]] * [[Rudolf Jax]] == Partneraj urboj == Ekzistas partneraj rilatoj interalie al la urbo * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Bonno]] en [[Germanio]] {{Granda dosiero|Salzburg-Austria-Night-2005.jpg|1000ra|Nokta Salcburgo}} {{Granda dosiero|Salzburg Altstadt Panorama.jpg|1000ra|Panoramo de Salzburg}} == Vidu ankaŭ == * [[Fervojlinio Salcburgo-Lamprechtshausen]] * [[Historio de Aŭstrio]] * [[Princĉefepiskoplando Salcburgo]] * ''[[Salzburg Global Seminar]]'' * ''[[Salzburger Autorengruppe]]'' * ''[[Salzburger Volkskultur]]'' * [[Societo pri Salcburgia Regionhistorio]] * [[Trolebusa transporto en Salcburgo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=salcburg}} * {{oficiala retejo}} ({{de}}) * http://www.visit-salzburg.net {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110107081715/http://www.visit-salzburg.net/ |date=2011-01-07 }} <!-- Viziti Salzburg (Aŭstrio) --> * http://www.salzburg.info <!-- --> * Salzburg, monda kulturheredaĵo de UNESKO ''[http://whc.unesco.org/sites/784.htm angle] [http://whc.unesco.org/sites/fr/784.htm france]'' {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Aŭstrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Salcburgio]] [[Kategorio:Salcburgio]] [[Kategorio:Salcburgo| ]] juyq9zakcj404a8htyil36k5nh48vji Sankta-Kito kaj Neviso 0 3936 9372308 9310861 2026-05-13T18:51:18Z Moldur 2507 [[paroĥo]] 9372308 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando | eonomo = Sankta-Kito kaj Neviso | nomoenlokalingvo = Saint Kitts and Nevis | ŝtatestro = [[Reĝo]] [[Karlo la 3-a (Britio)|Karlo la 3-a]] (ekde [[2022]])<br /> [[Tapley Seaton]] ([[ĝenerala guberniestro de Sankta-Kito kaj Neviso|guberniestro ĝenerala]], ekde sept. 2015) | ĉefministro = [[Terrance Drew]] (ekde 2022) | kesteroj = {{informkesto geografiaĵo|insularo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = KN |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Karibio |parenco_tipo = Akvejo }} }}<!--fino de la ekstera informkesto --> '''Sankta-Kito kaj Neviso''' aŭ '''Sankta Kristoforo kaj Neviso''', iam '''Sankta Kristofo kaj Neviso''', estas [[insularo]] kaj [[suverena ŝtato]] en la regiono [[Karibio]] de [[Ameriko]], do situas en la [[Kariba Maro]], pli precize en la insul-ĉeno nomata [[Deventaj Insuloj]]. * '''Landkodo:''' KN. * '''E-nomo:''' Sankta Kristofa kaj Nevisa Federacio; laŭ [[Akademio de Esperanto|AdE]] '''Sankta Kristoforo kaj Neviso'''<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://akademio-de-esperanto.org/decidoj/landnomoj/listo_de_rekomendataj_landnomoj/index.html |titolo=Listo de Rekomendataj Landnomoj |dato=4-a de majo 2009 |alirdato=22-a de novembro 2010}}</ref>; laŭ [[PIV]] '''Sankta-Kito kaj Neviso'''.<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://vortaro.kisa.ca/search.php?someaction=search&word=%25s |titolo=Sonja's English-Esperanto Dictionary |lingvo=angle-esperante |alirdato=30-a de aprilo 2010 }}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Nacia nomo:''' Federation of Saint Kitts and Nevis. * '''Areo:''' 261 kv.km. * '''Ĉefurbo:''' [[Bastero]] (14 mil). * '''Loĝantaro:''' 41 mil (1995). * '''Ŝtatlingvo:''' [[angla lingvo|angla]]. * '''Persona [[Malneta Nacia Produkto|MNP]]:''' 5.170 $. == Nomo == La nomo "Sankta-Kito kaj Neviso" devenas de la du insuloj [[Sankta Kito (insulo)|Sankta-Kito]] kaj [[Neviso]], kiuj konsistigas la ŝtaton. Insulo Sankta-Kito iam nomiĝis "Sankta-Kristofo" (angle: ''Saint Christopher'', france: ''Saint-Christophe''), tiam ankaŭ la ŝtato nomiĝis "Sankta-Kristofo kaj Nevis". [[Dosiero:Saint Kitts-Nevis.geohive.gif|eta|Paroĥa strukturo]] == Strukturo == La ŝtato administre konsistas el 14 "[[paroĥo]]j", el kiuj 9 situas sur Sankta-Kito kaj 5 sur Neviso. La du insulojn disigas markolo ĉirkaŭ tri kilometrojn larĝa. Dum la [[lasta glaciepoko]], je malpli alta marnivelo, estis nur unu insulo. == Ekonomio == La insularo estas parto de orientkaribia valuta unuiĝo kaj kune kun kvin aliaj karibiaj ŝtatoj kaj du pliaj transmaraj teritorioj de Britio kiel oficialan valuton uzas la [[orientkaribia dolaro|orientkaribian dolaron]]. == Politiko == La politika sistemo estas federacia [[konstitucia monarkio]] kaj la ŝtatestro estas la [[Brita reĝa familio|Brita reĝo]]. La [[Ĝenerala guberniestro de Sankta-Kito kaj Neviso|Guberniestro ĝenerala]] (''Governor General'') estas la reprezentanto en Sankta-Kito kaj Neviso de la krono de la [[Unuiĝinta Reĝlando]], la ŝtatestro de Sankta-Kito kaj Neviso. Ekde [[2022]] la reĝo de Sankta-Kito kaj Neviso estas [[Karlo la 3-a]]. == Ekstera politiko == Sankta-Kito kaj Neviso apartenas al la [[AKP-ŝtatoj]], internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj [[Afriko]], [[Karibio]] kaj la [[Pacifika Oceano]]. <gallery> Dosiero:LocationSaintKittsAndNevis.png|Situo de Sankta-Kito kaj Neviso Dosiero:Saint Kitts and Nevis-CIA WFB Map.png|Mapo </gallery> {{-l}} == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.stkittsnevis.net oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100201175444/http://www.stkittsnevis.net/ |date=2010-02-01 }} * [http://www.stkittstourism.kn turisma retejo pri Sankta-Kito] * [http://www.nevisisland.com turisma retejo pri Neviso] {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sankta-Kito kaj Neviso| ]] [[Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj]] [[Kategorio:Karibio]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1967]] bbrdlrug5z2pyvuda841xywi7z8vg17 Urugvajo 0 4317 9372172 9265826 2026-05-13T15:07:59Z Sj1mor 12103 9372172 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando |nomoenlokalingvo = República Oriental del Uruguay |eonomo = Orienta Respubliko de Urugvajo |flago = [[Dosiero:Flag of Uruguay.svg|150ra|Flago de Urugvajo]] |blazono = [[Dosiero:Coat of arms of Uruguay.svg|120ra|Blazono de Urugvajo]] |nacia himno = [[Himno Nacional Uruguayo]]<br />Nacia himno de Urugvajo |nacia devizo = Libertad o muerte<br />Libereco aŭ morto |lokigo-bildo = [[Dosiero:LocationUruguay.svg|250ra|Situo de Urugvajo]] |oficiala lingvo = [[Hispana lingvo|hispana]] |lingvoj = |ĉefurbo = [[Montevideo]] (1 314 000) |religio = [[Romkatolika Eklezio|katolikismo]] (54%), [[protestantismo]] (11%) kaj [[afrikoamerikaj religioj]]. La ŝtato estas laika. |km2 = 176 215 |akvo = 1,5 |loĝantoj = |loĝantaro = 3 424 595 ([[2010]]) |loĝdenso = 19 |vivlongeco = |valuto = [[Urugvaja peso|peso]] |valuta kodo = UYU |horzono = UTC-3 <!--<br />UTC-2 (somere)--> |ttt = uy |landkodo = UY |tel = 598 |politika sistemo = [[Prezidenta respubliko]] |ŝtatestro = [[Yamandú Orsi]] ([[2025]]) |ĉefministro = |nacia tago = [[25-a de aŭgusto]] |sendependeco = [[25-a de aŭgusto]] [[1825]] |de kiu = [[Brazilo]] |esperanto-asocio = [[Urugvaja Esperanto-Societo]] |MEP = [[Usona dolaro|$]] 37,18 miliardoj |MEP jaro = 2006 |MEP pokapa = $ 11 621 }} '''Urugvajo'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Urugvajo_kd Urugvajo] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net</ref> (hispane: ''Uruguay'', en Esperanto malofte ankaŭ '''Urugŭajo''') estas lando en [[Sudameriko]], inter [[Brazilo]], [[Atlantiko]] kaj [[Argentino]]. Ĝi estas prezidenta demokratia respubliko. La loĝantaro estas preskaŭ tute posteuloj de eŭropaj, precipe hispanaj kaj italaj emigrantoj. La oficiala lingvo kaj la pleja lingvo estas la hispana. Ĝiaj ĉefaj eksportaĵoj estas viandaĵo, ledaĵo, lanŝtofo, tekstilaĵo, fiŝoj. Ĝi anas la organizojn [[UNO]] (ekde [[1945]]) kaj [[Mercosur]]. Oni diras, ke Urugvajo estas lando de unu urbo kaj gebovara bieno apud ĝi - pli ol 40 % el la loĝantaro loĝas en la ĉefurbo Montevideo kaj aliloke la pleja vivteno estas brutaro. Urugvajo estas escepte prospera en Sudameriko. Ne ekzistas, ekzemple, slumoj. Sindikataj rajtoj estas respektataj. == Geografio == [[Dosiero:Uruguay T2.png|maldekstre|200ra|dekstra]] Kun surfaco de 176.220 km<sup>2</sup>, Urugvajo estas la dua plej malgranda lando de Suda Ameriko. Ĝi situas inter la rivero [[Urugvajo (rivero)|Urugvajo]] kaj [[Plata-rivero|Plata-rivero aŭ rivero de la Arĝento]] (''Río de la Plata''). La maksimuma alteco estas 514 metroj super marnivelo <ref name="encifras2">{{cite web|language=es|publisher=National Institute of Statistics|title=Uruguay in Numbers|url=http://www.ine.gub.uy/biblioteca/uruguayencifras2006/Territorio%20y%20medio%20ambiente.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131113231013/http://www.ine.gub.uy/biblioteca/uruguayencifras2006/Territorio%20y%20medio%20ambiente.pdf|archive-date=13 November 2013}}</ref>. == Administraj subdividoj == Urugvajo administre dividiĝas en 19 [[Departementoj de Urugvajo|departementojn]]: [[Artigas]], [[Canelones]], [[Cerro Largo]], [[Colonia (departemento)|Colonia]], [[Durazno (departemento)|Durazno]], [[Flores (Urugvajo)|Flores]], [[Florida (departemento)|Florida]], [[Lavalleja]], [[Maldonado (departemento)|Maldonado]], [[Montevideo (departemento)|Montevideo]], [[Paysandú (departemento)|Paysandú]], [[Río Negro (departemento)|Río Negro]], [[Rivera (departemento)|Rivera]], [[Rocha (departemento)|Rocha]], [[Departemento Salto|Salto]], [[San José (departemento)|San José]], [[Soriano]], [[Tacuarembó (departemento)|Tacuarembó]], [[Treinta y Tres (departemento)|Treinta y Tres]] <ref name="biz-guide">{{cite web|url=http://www.uruguayxxi.gub.uy/innovaportal/file/528/1/business_guide_uruguay_xxi_-_november_2009.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110501084128/http://www.uruguayxxi.gub.uy/innovaportal/file/528/1/business_guide_uruguay_xxi_-_november_2009.pdf|archive-date=1 May 2011|title=Business Guide|publisher=Uruguay XXI|access-date=25 February 2011}}</ref>. == Etima deveno == Koloniepoke la lando estis konata kiel "Orienta Banko" (ĉar ĝi estis la plej orienta teritorio el la Vicreĝio de l' Rivero de la Arĝento). Poste, ĝi estis nomata "Orienta Provinco", ĉar ĝi apartenis al la Unuiĝintaj Provincoj de l' Rivero de la Arĝento. Kiam la unua konstitucio estis kreita, referenco al la rivero Urugvajo estis aldonita. La vorto venas de la [[gvarania lingvo]]. Tamen, estas multaj klarigoj pri ĝia deveno. La preciza signifo estas malfacile scii ĉar la gvarania estas tre aglutina lingvo. Kelkaj tradukoj estas: * La Rivero de kiu alporti manĝaĵon * La Rivero de la lando de la "urú"-o ("urú"-o estas birdospecio kiu loĝas ĉirkaŭ tiu rivero) * La Rivero de la birdoj kolorigitaj * La Rivero de la helikoj == Historio == Antaŭ la alveno de la eŭropanoj, la lando estis popolita de diversaj indianaj triboj, inter kiuj menciindas la [[ĉaruoj]]. Dum la hispana regado, la lando, ne multe loĝata, havis historion komunan al [[Argentino]] kaj kun granda influo de [[Brazilo]]. Ĝi tamen sendependiĝis de [[Brazilo|Brazila Imperio]] en [[1828]] sub la gvidado de [[José Gervasio Artigas]] kun apogo de [[Britio]], kiu deziris malgrandan ŝtaton apud Rivero Plato <ref name="loc-3">{{cite web|url=http://countrystudies.us/uruguay/3.htm|title=THE STRUGGLE FOR INDEPENDENCE, 1811–30&nbsp;– Uruguay|publisher=Library of Congress Country Studies|access-date=23 February 2011|archive-date=30 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430025517/http://countrystudies.us/uruguay/3.htm|url-status=live}}</ref>. Ĝi estis dum multaj jaroj unu el la plej stabilaj landoj de la kontinento. Komence de la [[20-a jarcento]], sub la gvidado de prezidento [[José Batlle y Ordóñez|José Batlle]] ĝi firmiĝis kiel laikisma kaj bonstata ŝtato. La [[Batalo de Plata-Rivero]] aŭ ''Batalo de la Rivero Plata'' (konata surloke ankaŭ kiel ''Batalo en la Golfo de Montevideo'') estis la unua [[marbatalo]] inter britaj kaj germanaj ŝipoj dum la [[Dua Mondmilito]]. Krome, ĝi estis la sola epizodo de tiu milito okazinta en [[Sudameriko]], nome en teritoriaj akvoj de Urugvajo, precize antaŭ la estuaro de la [[Plata-Rivero]]. En la 60-aj jaroj komencis krizo socia kaj politika, kun komenco de perforta politika agado, interalie de la fama armita grupo [[Tupamaroj]]. La armeo prenis la potencon kaj regis diktatore inter [[1973]] kaj [[1984]]. La povo estis tradicie dividita inter la partioj Nacia kaj ''Colorado'' (Ruĝa). En la balotoj de [[2004]] venkis unuafoje kandidato maldekstrema, [[Tabaré Vázquez]], de la ''Frente Amplio'' (Larĝa Fronto). En la balotaj de 2009 venkis [[José Mujica]]. La nuna prezidanto ekde la [[1-a de marto]] [[2025]] estas [[Yamandú Orsi]]. == Kulturo == La loĝantaro de Urugvajo troviĝas inter la plej kleraj en la mondo, kun preskaŭ neekzistanta analfabeteco. Inter la verkistoj naskitaj en Urugvajo oni povas mencii: [[Juan Carlos Onetti]], [[Eduardo Galeano]], [[Juana de Ibarbourou]], [[Mario Benedetti]] kaj la franclingva poeto [[Jules Supervielle]]. Urugvajo estas la plej sekulara lando en Sudaameriko. [[Urugvaja kuirarto]] estas miksaĵo de kuirartoj el pluraj [[Eŭropo|eŭropaj]] landoj, precipe el [[mediteraneo|mediteraneaj]] manĝaĵoj de [[Hispanio]], [[Italio]], [[Portugalio]] kaj [[Francio]]. Aliaj influoj sur la kuirarto rezultis el enmigrado el landoj, kiel [[Germanio]] kaj [[Skotlando]]. ==Konindaj personoj== * [[Jan Kobylański]] == Esperanto-movado en Urugvajo == {{Ĉefartikolo|Esperanto-movado en Urugvajo}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|Commons=Uruguay|n=Kategorio:Urugvajo|s=Kategorio:Urugvajo|ReVo=urugvaj}} * {{ueavikio|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} {{eo}} * [http://www.uruguay.gub.uy/ Urugvaja Ŝtato] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060830014018/http://www.uruguay.gub.uy/ |date=2006-08-30 }} * [http://www.presidencia.gub.uy/ Prezidenteco de la Orienta Respubliko de Urugvajo] * [http://ttt.esperanto.org.uy/ Urugvaja Esperanto Societo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (ne funkcianta ligilo - 28.06.2014) {{Merkosudo}} {{Ŝtatoj en Sudameriko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urugvajo| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1825]] [[Kategorio:Membroj de la Unuiĝintaj Nacioj]] [[Kategorio:Eksaj kolonioj de Hispanio]] [[Kategorio:Sudamerikaj landoj]] l6n9pmpuhza48uy5kcbt1ckqtkuzar8 1919 0 4827 9372728 9227876 2026-05-14T11:57:34Z Sj1mor 12103 9372728 wikitext text/x-wiki {{Jaroj}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=1919}} [[Dosiero:1919_Events_Collage_V_1.0.jpg|eta|243x243ra|Montraĵo de okazaĵoj en la jaro.]] '''1919''' estis [[normala jaro komenciĝanta merkrede]] (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1919 post Kristo okazis, interalie: == Eventoj == === Esperantujo === * Eklernis Esperanton: [[Chu Tu-nan]], [[Lajos Kökény]], [[Kawasaki Naokazu]], [[Božena Sklenčková]], [[Rudolf Michael Frey]] kaj [[József Major]] . * Fondita [[Nippon Esperanto-Sya]] de [[KUZNECOV]] * Refondita la Esperanto-Asocio de [[Ŝanhajo]] de [[Lu Ŝi-Ŝin]]. * Eldonejo [[Ferdinand Hirt und Sohn]] ekeldonis Esperantajn librojn. * [[Aleksandr Postnikov]] arestita. * [[Hector Hodler]] iĝis prezidento de [[Universala Esperanto-Asocio]]. * Fondita Esperanto-societo de [[Talino]]. === Mondo === * Publikitaj ''Berna'' [[Esperantido]], [[Lipskito]], [[Latinulo]], [[Ao]] kaj [[Amiana]]. * [[Afganio]] sendependiĝas de [[Britio]]. * [[Gregoria kalendaro]] lanĉita en [[Serbio]] kaj [[Rumanio]]. * [[Ernest Rutherford]] disigis unuafoje [[atomo]]n. * [[Germanio]]: Unua komerca aviadilinio [[Berlino]] – [[Leipzig]] – [[Vejmaro]]. * Aperis [[Kato Felikso]] de [[Pat Sullivan]] kaj [[Otto Mesmer]]. * En [[Hollywood]], [[Charlie Chaplin|Charles Chaplin]], [[David Wark Griffith]], Douglas FAIRBANKS e Mary PICKFORD fondis la kinan studion "United Artists Corporation". * [[Epitacio Pessoa]] iĝis prezidento de [[Brazilo]]. * Fondita la ina sekcio de skotistoj en [[Brazilo]]. * [[28-a de decembro]]: [[Morihei Ueshiba]], kreinto de [[Aikido]], kontaktiĝis kun [[Onisaburo Deguĉi]], fondinto de [[Oomoto]], kaj fariĝis Oomotano. * [[Greka-turka milito (1919-1922)]] ekis. === Laŭ monatoj === ==== Januaro ==== * 1-a, fondo de la [[Germana Komunisma Partio]]. * 6-a, spartakisma insurekcio en [[Berlino]]. * 15-a, murdoj de [[Karl Liebknecht]] kaj [[Rosa Luksemburg]]. * 18-a, en [[Vejmaro]] oni malfermas la germanan nacian asembleon. * 21-a, oni malfermas la Konferencon de Versajlo. * 25-a, oni aprobas la planojn de la usona prezidento [[Woodrow Wilson]] por la kreo de la [[Societo de Nacioj]]. ==== Februaro ==== * 3-a, soveta okupo de [[Ukrainio]]. * 11-a, la socialisto [[Friedrich Ebert]] iĝas unua prezidento de la Germana Respubliko. * 16-a, la aliancanoj faras la german-polan limon. * 25-a, en Versajlo, Francio prezentas siajn unuajn postulojn postmilitajn. ==== Marto ==== * 4-a, en [[Moskvo]] oni fondas la 3an Internacion. * 21-a, en [[Hungario]] oni starigas la reĝimon de [[Béla Kun]]. * 23-a, en [[Milano]] oni kreas la unuajn ''Fasci de Combattimento'', nome faŝismajn luktogrupojn. * 31-a, revolucia insurekcio en Ruhr. ==== Aprilo ==== * 3-a, [[Aŭstrio]] ŝtatigas la havaĵojn de la familio [[Habsburgoj]] kaj nuligas la nobelaron. * 13-a, komunisma revolucio en [[Munkeno]]. * 27-a, [[Finnlando]] proklamas Respublikon. * 28-a, oni kreas la [[Societo de Nacioj|Societon de Nacioj]]. ==== Majo ==== * 12-a, Germanio malakceptas la packondiĉojn fare de la venkintoj. * 18-a, proklamo de respubliko en [[Palatin-lando]]. ==== Junio ==== * 6-a, [[Benito Mussolini]] publikas la manifeston de la faŝisma movado. * 28-a, oni subskribas la Traktaton de Versajlo. ==== Julio ==== * 31-a, oni aprobas la respublikan konstitucion de Germanio. ==== Aŭgusto ==== * 4-a, finas la revolucia reĝimo de Hungario. * 5-a, insurekcio de [[Kemal Ataturk]] en [[Turkio]]. * 28-a, subpremado de revolucio en Supra [[Silezio]]. ==== Septembro ==== * 10-a, Aŭstrio subskribas la Traktaton de Saint-Germain. * 12-a, [[Hitlero]] eniras ne la Germana Laborista Partio. * 22-a, aliancana malpermeso de unuigo inter Aŭstrio kaj Germanio. ==== Oktobro ==== * 20-a, kontraŭalkohola leĝaro en [[Usono]]. * 21-a, venkoj de la [[Ruĝa Armeo]] en la [[rusa enlanda milito]]. ==== Novembro ==== * 25-a, [[Germanio]] kaj [[Pollando]] fiksas novajn landlimojn. ==== Decembro ==== * 1-a, alvenas en [[Londono]]n la unua komerca ŝipo ekde la milito. * 1-a, [[Nancy Astor]] iĝas unua virino en la britia [[Ĉambro de komunumuloj]]. * 21-a, [[Nederlando]] akceptas politikan azilon por elpostenigita [[Vilhelmo la 2-a (Germanio)]]. * 26-a, Rusio komencas kampanjon de ĝenerala alfabetigo. == Naskiĝoj == * [[Oswaldo Leite de Moraes]], brazila esperantisto * [[1-a de januaro]]: [[Jerome David Salinger]], usona verkisto (m. [[2010]]) * [[19-a de januaro]]: [[Giulio Andreotti]], ĉefministro de Italio (m. [[2013]]) * [[19-a de januaro]]: [[Dmitrij Misin]], soveta [[fizikisto]] (m. [[1998]]) * [[6-a de februaro]]: [[András Márkos (skulptisto)|András Márkos]], hungara skulptisto en Rumanio (m. [[1972]]) * [[14-a de februaro]]: [[Miroslav Zikmund]], ĉeĥa verkisto (m. [[2021]]) * [[18-a de februaro]]: [[Jack Palance]], usona vesterna aktoro (m. [[2006]]) * [[28-a de februaro]]: [[Brian Urquhart]], asista ĝenerala sekretario de UN, ricevinto de [[Premio Zamenhof]] (m. [[2021]]) * [[14-a de marto]]: [[Jaroslav David]], ĉeĥa esperantisto (m. [[2002]]) * [[13-a de aprilo]]: [[Howard Keel]], usona aktoro (m. [[2004]]) * [[8-a de majo]]: [[Lex Barker]], usona aktoro (m. [[1973]]) * [[16-a de majo]]: [[Liberace]], usona pianisto (m. [[1989]]) * [[19-a de junio]]: [[Arnošt Baláš]], ĉeĥa esperantisto (m. [[1997]]) * [[20-a de julio]]: Sir [[Edmund Hillary]], novzelanda montogrimpisto (m. [[2008]]) * [[26-a de julio]]: [[James Lovelock]], angla sciencisto (m. [[2022]]) * [[27-a de julio]]: [[Jack Goody]], brita etnologo (m. [[2015]]) * [[31-a de julio]]: [[Primo Levi]], itala-juda verkisto (m. [[1987]]) * [[8-a de aŭgusto]]: [[Vladimír Mohapl]], ĉeĥa esperantisto (m. [[2012]]) * [[26-a de septembro]]: [[Matilde Camus]], hispana poetino (m. [[2012]]) * [[29-a de septembro]]: [[Vladimír Vašíček]], ĉeĥa pentristo (m. [[2003]]) * [[5-a de oktobro]]: [[Boris Ŝĉerbina]], sovetia kaj partia gvidanto, [[Heroo de Socialisma Laboro]], unu el kreintoj de la [[Okcidentsiberia naftogasa komplekso]], gvidanta likvidon de la sekvoj de la [[nuklea akcidento de Ĉernobilo]] kaj de la [[Spitaka tertremo]] (m. [[1990]]) * [[18-a de oktobro]]: [[Pierre Babin]], franca esperantisto (m. [[2015]]) * [[22-a de oktobro]]: [[Doris Lessing]], brita verkistino nobelpremiita (m. [[2013]]) * [[2-a de novembro]]: [[Fernando de Diego]], hispana esperantisto kaj multfoje tradukisto (m. [[2005]]) * [[24-a de decembro]]: [[Pierre Soulages]], franca pentristo (m. [[2022]]) * [[25-a de decembro]]: [[Stepan Ivanoviĉ Kretov]], soveta militista aviadisto (m. [[1975]]) == Mortoj == * [[15-a de januaro]]: [[Roza Luksemburg]], pola marksisma revoluciulino (n. [[1871]]) * [[21-a de februaro]]: [[Giles Leigh Browne]], brita esperantisto (n. [[1883]]) * [[17-a de marto]]: [[Heinrich Lefler]], aŭstra pentristo (n. [[1863]]) * [[17-a de aprilo]]: [[László Mednyánszky]], hungara pentristo (n. [[1852]]) * [[26-a de aprilo]]: [[Napoleon Cybulski]], pola fiziologo; malkovrinto de adrenalino (n. [[1854]]) * [[6-a de majo]]: [[L. Frank Baum]], usona verkisto de ''La mirinda sorĉisto de Oz'' (n. [[1856]]) * [[30-a de junio]]: [[John William Strutt Rayleigh]], brita fizikisto (n. [[1842]]) * [[15-a de julio]]: [[Hermann Emil Fischer]], germana kemiisto (n. [[1852]]) * [[11-a de aŭgusto]]: [[Andrew Carnegie]], industria magnato kaj filantropo (n. [[1835]]) * [[18-a de aŭgusto]]: [[Stanislav Schulhof]], ĉeĥa esperantisto (n. [[1864]]) * [[11-a de septembro]]: [[Géza Csáth]], hungara verkisto (n. [[1887]]) * [[14-a de oktobro]]: [[Jenő Forster]], ĉeĥa esperantisto (n. [[1853]]) * [[23-a de oktobro]]: [[Kobajaŝi Mokiĉi]], japana esperantisto (n. [[1899]]) * [[15-a de novembro]]: [[Alfred Werner]], germana kemiisto (n. [[1866]]) * [[Eli Keller]], usona pensilvanigermana poeto (n. [[1825]]) {{Projektoj}} 1zf2k0wk6h7nl2desdnheoej2tfppgj 21-a de decembro 0 5174 9372586 9306680 2026-05-14T06:50:09Z Tirolischleioans 254019 /* Mortoj */ 9372586 wikitext text/x-wiki {{KalendaroDecembro}} {{decembro}} La '''21-a de decembro''' estas la 355-a tago de la jaro (la 356-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 10 tagoj restas. Je la 21-a de decembro okazis, interalie: ==Eventoj== * [[69]]: [[Romia Senato]] anoncis [[Vespaziano]]n [[romia imperiestro]], la lasta en [[Jaro de la kvar imperiestroj]] * [[401]]: [[Inocento la 1-a]] iĝis papo * [[1124]]: [[Honorio la 2-a]] iĝis papo * [[1192]]: Survoje al la [[Sankta Lando]] [[Rikardo la 1-a (Anglio)|Rikardo la 1-a]], kromnomata ''Rikardo Leonkora'', estis kaptita kaj arestita de Leopoldo, princo de [[Aŭstrio]] * [[1381]]: Pietro Tomacelli (posta papo [[Bonifaco la 9-a]]) estis nomumita [[kardinalo]] de la papo [[Urbano la 6-a]] * [[1409]]: Reĝo de Hungario [[Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Sigismondo la 1-a]] deklaris militon kontraŭ Pollando * [[1421]]: Venko de katolika germana-hungara armeo super la [[husitoj|husita]] en batalo de [[Kutná Hora]] * [[1471]]: Portugala velisto malkovris la plej grandan [[Insulo]]n al [[Sankta Tomaso]] el la insularo [[Sao-Tomeo kaj Principeo]] * [[1598]]: Ribelantaj [[mapuĉoj]] venkis en batalo de Curalaba en suda [[Ĉilio]] taĉmenton de ĉirkaŭ 50 [[hispanoj]] kaj 300 aliancitaj kun ili [[indianoj]] * [[1620]]: Ŝipo ''[[Mayflower]]'' kun unuaj elmigrintoj el Anglio atingis [[Masaĉuseco]]n * [[1664]]: Franca ministro pri [[financoj]] [[Nicolas Fouquet]] pro [[fraŭdo]] estis kondamnita de speciala tribunalo al konfisko de [[bieno]] kaj [[ekziligo]] - reĝo [[Ludoviko la 14-a]] altigis la verdikton al [[ĝismorta puno]] * [[1686]]: Reĝo [[Johano la 3-a Sobieski]] [[ĵuro|ĵuris]] en [[Lvovo]] [[pactraktato]]n finanta la 4-an polan-rusan [[milito]]n * [[1807]]: Regopovoj de [[Varsovia Duklando]] eldonis decembran [[dekreto]]n laŭ kiu [[kamparano]]j povis translokiĝi lime de la [[duklando]] * [[1832]]: Venko de [[Egiptujo|egipta]] armeo en batalo de [[Konya]] dum egipta-[[Otomana Imperio|turka]] milito * [[1832]]: [[Ĉerko]] kun postrestaĵoj de [[Tadeusz Kościuszko]] estis sekrete lokigita en [[sarkofago]] sur [[Vavelo]] en [[Krakovo]] * [[1834]]: Premiero de kantoludo ''Fidlovačka'', kie unuan fojon oni ekkantis ontan himnon de [[Ĉeĥio]] — ''[[Kde domov můj|Kie hejmo mia?]]'' * [[1866]]: Milito de [[Ruĝa Nubo]]: [[indianoj]] embuske mortigis 163 soldatojn en [[Vajomingo]] * [[1867]]: [[Imperiestro]] de Aŭstrio [[Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)|Francisko Jozefo la 1-a]] agnoskis decembran [[konstitucio]]n, transformigantan [[Imperiestro]]n al [[Monarkio]] de [[Aŭstrio-Hungario]] - [[Reĝlando Galicio kaj Lodomerio]] gajnis limigitan [[aŭtonomeco]]n * [[1872]]: [[Anglio]]: scienca [[Ekspedicio Challenger]] fornavigis de [[Portsmouth]] kontribuante al fondo de [[oceanografio]] * [[1880]]: [[Manksinsulo]] fariĝis unua politika ento, kiu donis al [[Virina balotrajto|virinoj la voĉdonrajton]] * [[1891]]: [[Usono]]: unua [[matĉo]] de [[korbopilkado]] okazis * [[1903]]: En [[Francio]] oni unuafoje enmanigis literaturan [[Premio Goncourt|premion Goncourt]] * [[1907]]: [[Ĉilio|Ĉilia]] armeo [[masakro|masakris]] pli ol 2 mil [[striko|strikantajn]] [[mino|ministojn]] de la minejo de [[natri-salpetro]] en Iquique (la ĉefurbo de [[Tarapakio]]) * [[1913]]: [[Krucvortenigmo]] unuafoje aperis en usona gazeto "[[New York World]]" * [[1917]]: [[Unua Mondmilito]]: Sovetiaj [[trupo (armeo)|trupoj]] [[invado|invadis]] [[Ĥarkivo]]n — komenciĝas la Soveta-Ukraina milito (ĝis 1921) * [[1919]]: Post du jaroj pasigitaj en [[malliberejo]] pro instigo de homoj kontraŭstari militan soldatiĝon, [[Emma Goldman]] estis [[deporto|deportita]] de Usono al [[RSFSR]] * [[1922]]: [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] kaj [[Senato (Pollando)|Senato]] de la [[Dua Pola Respubliko]] omaĝis murditan polan prezidenton [[Gabriel Narutowicz]] * [[1923]]: [[Nepalo]] iĝis sendependa [[ŝtato]] * [[1925]]: Premiero de la soveta muta filmo ''[[Kirasŝipo Potjomkin]]'' de reĝisoro [[Sergej Miĥajloviĉ Ejzenŝtejn]] * [[1936]]: Testoflugo de germana batalaviadilo [[Junkers Ju 88]] * [[1937]]: Premiero de la desegnita filmo [[Snow White and the Seven Dwarfs|''Neĝulino kaj la sep nanoj'']], la unua de produktoro [[Walt Disney]] * [[1939]]: [[Germana okupado de Pollando]]: en [[Varsovio]] [[kunlaborismo|kunlaborisma]] "Nowy Kurjer Warszawski" informis pri oficado de du reprezentantoj de soveta registaro pri german-soveta [[setlado|setligado]]: germanaj regantoj en regiono [[Poznano]] ordonis forigi de publikaj lokoj religitemajn [[monumento]]jn kaj [[busto]]jn; gvidanto de [[raso|ras]]-politika oficejo de [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|NSDAP]] en sekreta skribaĵo postulis laborigi en Germanio polajn knabinojn kun "bona [[rasismo|rasa]] aspekto", kiuj samtempe taŭgus al [[germanigo]]; sur teritorioj sub soveta okupado de Pollando oni retirigis de cirkuligo polan [[valuto]]n [[zloto]] kun ebleco ŝanĝi ĝin kontraŭ [[sovetia rublo|sovetiaj rubloj]]; [[Angers]]: prezidento de [[pola ekzila registaro|Pola Respubliko en ekzilo]] [[Władysław Raczkiewicz|W. Raczkiewicz]] dekretis ŝanĝon de Nacia Konsilio al Nacia Konsilio de [[Pola Respubliko]], nomuminte 16 membrojn * [[1940]]: [[konspiro|Konspira]] organizo Amikec-Rondo de [[Sovetunio]] en [[Varsovio]] lige al naskiĝtago de [[Stalin]] eldonis efemeran gazeton rememorigantan pri tio; nokte de la 21-a/22-a de decembro [[Luftwaffe]] atakis [[Liverpool]] kaj [[Birkenhead]] * [[1941]]: Germana polico en [[Provinco Vartlando]] kontrolis en [[stacidomo]]j kaj [[trajno]]j kaj sur [[ŝoseo]]j de pli grandaj urboj manpakaĵojn de poloj por konfiski [[nutraĵo]]n akiritan senleĝe por alproksimiĝanta festo de [[Kristnasko]]; [[Usono]] deklaris militon kontraŭ [[Tria Regno]] kaj [[Italio]]; [[Tajlando|Tajlanda]]-japana [[Akso Berlino-Romo-Tokio|armea alianco]]; [[Sendependa ŝtato Kroatio]]: dum [[ustaše]]-[[militkrimo]] en Prkos oni murdis 437 [[serboj]]n plus unu [[kroatoj|kroaton]], en tio 216 personojn malpli ol 18-jaraj; [[Bosnio kaj Hercegovino]]: Unua Proleta Brigado estis fondita en Rudo, kiel la unua "regula" unuo de la partia armeo; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: sude de [[Moskvo]] rapida grupo de soveta 50-a Armeo sukcese sturmis [[Kaluga]]; [[Holokaŭsto]]: en la [[koncentrejo]] Bogdanovka ([[Transnistrio (Dua Mondmilito)|Transnistrio]]) komenciĝis [[genocido]] de ĉ. 54 000 judaj "falkoj"<small><sup>[?]</sup></small>; miloj da sovetiaj [[militkaptito]]j estis frostigitaj de la germana armeo en [[Minsko]] * [[1942]]: [[Kamparanaj Batalionoj]] plenumis la duan venĝan agon kontraŭ germana vilaĝo Niewóz en [[distrikto Zamość]], kaj kadre de la [[ribelo de Zamość]] bruligis aliajn 5 vilaĝojn, setligitaj de germanoj (ĝis la 31-a de decembro) * [[1943]]: [[Militkrimo]]j: germanaj policoj pafmortigis en okupita Pollando ĉirkaŭ 71 personojn, en vilaĝo Bronisławówka (nun en [[Lviva provinco]]) sovetaj [[partizano]]j kune kun [[NKVD]] embuske arestis invititan al paroloj 18-personan grupon de oficiroj, suboficiroj kaj soldatoj de proksima taĉmento de [[Pola Enlanda Armeo]] - 11 soldatojn oni pafmortigis kaj la ceterajn forveturigis malantaŭ fronto * [[1944]]: [[Leopold Okulicki|L. Okulicki]] iĝis komandanto de [[Pola Enlanda Armeo]] anstataŭante [[Tadeusz Komorowski|T. Komorowski]], kiu post falo de la [[Ribelo de Varsovio|Varsovia Insurekcio]] estis malliberigita de germanoj - nomumita de la [[pola ekzila registaro|prezidento en ekzilo]] [[Edward Raczyński]]; en Varsovia kvartalo Praga fondiĝis Esplor-Komisiono pri Germanaj [[Krimo]]j; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: trupoj de 2-a Ukraina Fronto en [[Ĉeĥoslovakio]] liberigis [[Rimavská Sobota]] kaj en [[Hungario]] - apudan Ozd; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: en [[Ardenoj]] post kelktagaj atakoj en la [[Batalo de Ardenoj]] germanoj konkeris [[Sankt-Vith]]-regionon, kaj precipe [[vojnodo]]n; en konkerita de [[Ruĝa Armeo]] [[Debrecen]] nova koalicio funkciigis registaron de [[Béla Miklós Dálnoki]] * [[1944]]: Premiero de usona filmo ''[[The Three Caballeros|Tri ĝentlemanoj]]'' de [[Walt Disney]] * [[1945]]: [[Grekio|Greka]] ĝendarmaro arestis sekretarion de la regiona komitato de la [[Komunista Partio de Grekio]] kaj oficiron de la [[Grekpopola Liberiga Armeo]], kiujn ĝi la sekvan tagon mortigis; [[Ekvadoro]] kaj [[Irako]] aniĝis al [[Unuiĝintaj Nacioj]] * [[1948]]: [[Irlando]] deklaris [[sendependeco]]n; en [[Varsovio]] dum Unuiga Kongreso de la Pola Laborista Partio kaj la, jam kontrolata de komunistoj, [[Pola Partio Socialista]] estis fondita la komunista [[Pola Unuiĝinta Laborista Partio]], kies unua sekretario iĝis [[Bolesław Bierut]] * [[1952]]: Okaze de naskiĝdatreveno de [[Stalin]] en [[Germana Demokratia Respubliko]] ekfunkciis [[publiko|publika]] [[televido]] Deutscher Fernsehfunk * [[1958]]: [[Charles de Gaulle]] iĝis prezidento de la [[Kvina Respubliko de Francio]] * [[1959]]: [[Farah Pahlavi|Farah Diba]] edziĝis al [[Mohamed Reza Pahlavi]], la [[ŝaho]] de [[Irano]] * [[1962]]: [[Fidel Castro]] kun usona negocisto subskribis interkonsenton pri liberigo de pli ol mil kaptitoj post [[Invado de la Porkogolfeto]] kontraŭ medikamentoj kaj manĝoproduktoj valoraj 53 milionojn da dolaroj * [[1963]]: [[Nikozio]]: provo de kontrolo de virinoj apartenantaj al [[turkaj kipranoj]] fare de polico de [[grekaj kipranoj]] transformiĝis en [[perforto]] sur la [[Kipro|tuta insulo]] - 538 mortigitoj kun [[setlado|setligo]] de preskaŭ 27 000 personoj * [[1967]]: Premiero de la usona filmo [[The Graduate|''La diplomito'']] * [[1968]]: [[Kennedy Space Center]]: komenco de la misio de [[Apollo 8]] atinginta [[Ĉirkaŭtera orbito|ĉirkaŭteran orbiton]], kiu kiel la unua kun homoj atingis orbiton de la [[Luno]] * [[1970]]: [[Pola Popola Respubliko]]: laŭ iuj, [[sindikato|sindikatisto]] kaj [[striko|strikestro]] [[Lech Wałęsa]] komencis [[kunlaborismo|kunlaboron]] kun Sekureca Servo; [[Grumman F-14 Tomcat]], la ĉefa plurtaska [[ĉasaviadilo]] kun varia geometrio de flugiloj de la [[Usona Mararmeo]] faris sian unuan flugon * [[1972]]: [[Aŭstralio]] kaj [[Ĉinio]] ligis [[Diplomatio|diplomatiajn]] rilatojn; [[GDR]] kaj [[FRG]] subskribis [[pakto]]n pri normaligo de reciprokaj rilatoj * [[1975]]: [[Ilich Ramírez Sánchez|Atenco]] kontraŭ la sidejo de [[OPEL|Organizaĵo de Petrol-Eksportaj Landoj]] en [[Vieno]] * [[1978]]: [[Flago de Grekio]] oficialiĝis * [[1979]]: En Londono oni subskribis interkonsenton por [[Suda Rodezio]] pri konstitucia bazo al estonta [[Zimbabvo]] * [[1981]]: [[Ambasadoro]] de [[Pola Popola Respubliko]] en Usono [[Romuald Spasowski]] petis [[azilo]]n — en 1982 pola juĝejo kontumace kondamnis lin al [[mortpuno]] * [[1983]]: En [[nuklea centralo de Ĉernobilo]] oni funkciigis reaktoron n-ro 4, kiu eksplodis en 1986 * [[1988]]: [[Skotlando]]: pro terorista atenco kontraŭ usona aviadilo [[Boeing 747]] de [[Pan American World Airways|firmao Pan Am]] super [[Lockerbie]] mortis 270 homoj (en tio 11 surtere); testoflugo de la plej granda transporta aviadilo [[Antonov An-225]] * [[1989]]: [[Rumana Revolucio de 1989|Rumana revolucio]]: en [[Bukareŝto]] [[Nicolae Ceausescu]] organizis manifestacion sur la nuna "Placo de la Revolucio", krom la konataj [[slogano]]j, en la homamaso aŭdiĝas fajfoj kaj krioj - la [[revolucio]] komenciĝis en Bukareŝto, [[Timisoara]] iĝis unua urbo en [[Rumanio]] libera de [[komunismo]] * [[1990]]: Oficiale adoptiĝis [[Flago de Kroatio]]; [[Albanio]]: en [[Tirano]] oni detruis la monumenton al [[Josif Stalin]] * [[1991]]: En [[Almato]] la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]] pligrandiĝis je [[Armenio]], [[Azerbajĝano]], [[Kazaĥio]], [[Kirgizio]], [[Moldavio]], [[Taĝikio]], [[Turkmenio]] kaj [[Uzbekio]] - malapero el la politika mapo de [[Sovetunio]], forigo de sovetia civitaneco, [[Miĥail Gorbaĉov]] eksiĝis kiel [[Listo de Ŝtatestroj de Sovetunio|Prezidanto de Sovetunio]]; al [[juĝejo]] en [[Katowice]] trafis akuzdokumento kontraŭ 24 personoj partoprenantaj [[masakro]]n de [[ministo]]j dum la [[milita stato en Pollando]] - la proceso daŭris 28 jarojn * [[1993]]: [[Boris Jelcin]] malfondis [[KGB]] * [[1994]]: [[Meksiko]]: vulkano [[Popocatépetl]], dormanta dum 47 jaroj, komencis [[erupcio|erupcii]] * [[1995]]: [[Bet-Leĥem]] transiris sub la [[administracio]]n de [[Palestina Aŭtonomio]], konforme al la Akordo de [[Oslo]], post kiam israelaj trupoj retiriĝis de la urbo * [[2002]]: Pola [[Cifereca biblioteko]] fondiĝis * [[2007]]: Naŭ novaj ŝtatoj de [[Eŭropa Unio]] aliĝis al la [[Traktato de Schengen]]: [[Ĉeĥio]], [[Estonio]], [[Hungario]], [[Latvio]], [[Litovio]], [[Malto]], [[Pollando]], [[Slovakio]] kaj [[Slovenio]] * [[2010]]: Plena [[luna eklipso]] * [[2010]]: [[Alpha Condé]] iĝis prezidento de [[Gvineo]] * [[2011]]: [[Mariano Rajoy]] iĝis ĉefministro de Hispanio * [[2012]]: [[Fenomeno de 2012]]: nuna [[ciklo]] laŭ longa kalkulado de la [[Majaa kalendaro]] finiĝis — por multaj kredantoj de [[esoterismo]] la dato de la [[fino de la mondo|mondofino]] aŭ momento de la [[Nova Epoko|granda spirita transformiĝo]] * [[2012]]: [[Muzikvideo]] [[Gangnam Style]] de sudkorea kantisto [[PSY (kantisto)|PSY]] kiel unua en la historio de [[YouTube]] estis [[miliardo|miliard]]-foje montrita * [[2012]]: [[John Kerry]] estis nomumita de prezidento [[Barack Obama]] por la posteno de [[Usona Sekretario de Ŝtato|usona ministro pri eksteraj rilatoj]] * [[2014]]: [[Rumanio]]: [[Klaus Iohannis]] iĝis prezidento * [[2014]]: [[Tunizio]]: [[Beji Caid Essebsi]] gajnis prezidentan voĉdonon * [[2017]]: [[Sud-Koreio]]: 29 personoj pereis kaj 36 vundiĝis en [[incendio]] de refreŝiga centro en [[Ĉeĉon]] * [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: dum la lastaj kvar tagoj el [[Ĥersona provinco]], "kontinue pripafata de rusaj teroristoj" estis evakuitaj 686 personoj, inkluzive de 54 infanoj el [[internulejo]]; dum la lastaj monatoj oni evakuis el apudfrontaj terenoj 87 mil personoj; pasinttage [[rusoj]] 71 fojojn pafis [[Ĥersona provinco|Ĥersonan provincon]] — en la provinco estis malkovrita [[tombo]] de 7 civiluloj murditaj de [[Rusia armeo]]; Sekurec-Servo de Ukrainio: ni vanigis rusajn provojn de atencoj kontraŭ defend-ministro kaj ĉefo de armea [[spionado]]. Reagoj: De Francio al Ukrainio estis senditaj sistemoj de aerdefendo ''Crotale''; [[Dumao]] aprobis [[leĝo (jura)|leĝon]] pri [[ĝismorta puno]] pro „inklino kaj enigo al flankataka agado”, ankaŭ pro ĝia financado kaj kreo de grupo; nova fasko de usona armea helpo por Ukrainio, raketa sistemo Patriot valora 1,85 mld da [[usona dolaro|dolaroj]], estis konfirmita de [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]] ==Naskiĝoj== * [[1118]]: [[Thomas Becket]], ĉefepiskopo de Canterbury, katolika sanktulo, murdita (m. [[1170]]) * [[1401]]: [[Masaccio]], itala pentristo (m. [[1428]]) *[[1508]]: [[Thomas Naogeorg]], germana animzorganto kaj verkisto (m. [[1563]]) * [[1537]]: [[Johano la 3-a (Svedio)|Johano la 3-a]], reĝo de Svedio (m. [[1592]]) * [[1603]]: [[Roger Williams]], angla pioniro de [[baptismo]] (m. [[1684]]) * [[1639]]: [[Jean Racine]], franca [[dramaturgo]] (m. [[1699]]) * [[1748]]: [[Ludwig Christoph Heinrich Hölty]], germana poeto (m. [[1776]]) * [[1750]]: [[Franz Kirms]], germana financoficisto kaj teatra intendanto (m. [[1826]]) * [[1755]]: [[János Földi]], hungara kuracisto, verkisto, natursciencisto, lingvisto kaj poeto (m. [[1801]]) * [[1773]]: [[Robert Brown (botanikisto)|Robert Brown]], skota botanikisto, malkovrinto de [[ĉelkerno]] (m. [[1858]]) * [[1794]]: [[Tomasz Zan]], belorusa kaj pola poeto, esploristo de [[mineralo]]j (m. [[1855]]) * [[1795]]: [[Leopold von Ranke]], germana historiisto (m. [[1886]]) * [[1801]]: [[Tymko Padura]], pola-ukraina poeto, komponisto, tradukisto (m. [[1871]]) * [[1804]]: [[Benjamin Disraeli]], brita verkisto kaj ĉefministro (m. [[1881]]) * [[1815]]: [[Thomas Couture]], franca pentristo (m. [[1879]]) * [[1817]]: [[Stefan Baranowski]], pola [[lingvisto]], verkisto, [[inventisto]], geografo, aŭtoro de projekto pri [[internacia lingvo]] (m. [[1893]]) * [[1821]]: [[József Borsos]], hungara pentristo kaj fotisto (m. [[1883]]) * [[1850]]: [[Zdeněk Fibich]], ĉeĥa [[romantismo|romantika]] komponisto (m. [[1900]]) * [[1851]]: [[Manó Kogutowicz]], pola-ĉeĥa-hungaria geografo (m. [[1908]]) * [[1853]]: [[Jan Václav Novák]], ĉeĥa verkisto kaj filozofo, [[komenio]]logo (m. [[1920]]) * [[1857]]: [[Eugen Kozak]], aŭstra kaj rumania slavisto (m. [[1933]]) * [[1863]]: [[Sophie Mannerheim]], finna organizantino de la moderna [[flegado|flegarto]] (m. [[1928]]) * [[1869]]: [[Louis Bastien]], franca intendanto-generalo kaj [[franca esperantisto|esperantisto]], membro de [[Lingva Komitato]], [[Akademio de Esperanto|AdE]], kunlaboranto de la ''[[Enciklopedio de Esperanto|EdE]]'', prezidanto de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] kaj de [[Internacia Esperanto-Ligo]], aŭtoro de ''[[Naŭlingva Etimologia Leksikono]]'' (m. [[1961]]) * [[1874]]: [[Tadeusz Boy-Żeleński]], pola kuracisto, verkisto, tradukisto, murdita (m. [[1941]]) * [[1878]]: [[Jan Łukasiewicz]], pola logikisto, matematikisto kaj filozofo, konata de la [[principo de nekontraŭdiro]], la [[leĝo pri elimino de tria]], kreinto de [[pola skribmaniero]], kunfondinto de [[Lvova-Varsovia skolo]] (m. [[1956]]) * [[1892]]: [[László Boros]], hungara ĵurnalisto kaj verkisto (m. [[1948]]) * [[1892]]: [[Teodor Jung]], germana ĵurnalisto, verkisto, presisto kaj eldonisto, fondinto kaj redaktoro de "[[Heroldo de Esperanto]]", redakciano de la libroserio [[Muusses Esperanto Biblioteko]] (m. [[1986]]) * [[1892]]: [[József Stitzl]], rumania hungara kuracisto, sportisto, verkisto pri sporto (m. nekonata) * [[1892]]: [[Rebecca West]], irlanda verkistino kaj ĵurnalistino, reprezentantino de [[veturliteraturo]] kaj [[sufrageto|sufrageta movado]] (m. [[1983]]) * [[1913]]: [[Edwin Götze]], germana [[forstisto]] kaj inĝeniero (m. [[1987]]) * [[1913]]: [[Heinz Conrads]], aŭstra aktoro, moderigisto kaj interpretisto de tradiciaj vienaj popolkantoj (m. [[1986]]) * [[1917]]: [[Heinrich Böll]], germana Nobelpremiita verkisto (m. [[1985]]) * [[1918]]: [[Kurt Waldheim]], prezidento de Aŭstrio, ĝenerala sekretario de [[UN]] (m. [[2007]]) * [[1919]]: [[Ivan Blatný]], ĉeĥa poeto kaj tradukisto, kunlaborinto de [[Verda Stacio]], [[esperantisto]] (m. [[1990]]) * [[1920]]: [[Alicia Alonso]], kuba [[dancistino]], [[koreografio|koreografino]] kaj pedagogino, fondintino de [[baleto|baleta]] skolo (m. [[2019]]) * [[1921]]: [[Augusto Monterroso]], gvatemala verkisto (m. [[2003]]) * [[1931]]: [[Tadeusz Styczeń]], pola kleriko, [[etiko|etikisto]] kaj filozofo (m. [[2010]]) * [[1933]]: [[Miklós Kocsár]], hungara komponisto (m. [[2019]]) * [[1937]]: [[Jane Fonda]], usona aktorino * [[1940]]: [[Frank Zappa]], usona gitaristo, kantisto kaj komponisto (m. [[1993]]) * [[1941]]: [[Mária Kopacz]], hungara pentristino, grafikistino, verkistino * [[1942]]: [[Hu Jintao]], prezidento de [[Ĉinio|Ĉina Popola Respubliko]] * [[1946]]: [[Ferenc Demjén]], hungara kantisto, gitaristo, komponisto * [[1946]]: [[Katalin Mária Martin]], rumania hungara grafikistino * [[1948]]: [[Samuel L. Jackson]], usona aktoro * [[1949]]: [[Thomas Sankara]], prezidento de [[Burkina Faso]] (m. [[1987]]) * [[1950]]: [[Thomas Hürlimann]], svisa germanlingva verkisto * [[1951]]: [[Przemysław Gintrowski]], pola muzikisto kaj komponisto, [[bardo]] de [[Solidareco (Pollando)|''Solidareco'']] (m. [[2012]]) * [[1957]]: [[Olga Kerzjuk]], fakulino pri la [[ukraina lingvo]] kaj ties [[literaturo]], esperantiginta verkojn de pluraj verkistoj, gajnintino de [[Internaciaj Floraj Ludoj]], kontribuinta al "[[Literatura Foiro]]" * [[1961]]: [[Júlia Dávid]], rumania hungara industriartistino * [[1961]]: [[Judit Pál]], rumania hungara historiistino * [[1966]]: [[Kiefer Sutherland]], kanada aktoro * [[1967]]: [[Károly Jánk]], hungara poeto * [[1967]]: [[Miĥail Saakaŝvili]], prezidento de Kartvelio, civitano de Ukrainio, [[guberniestro]] de [[Odesa provinco]] * [[1968]]: [[Kata Palocsay Kisó]], rumania hungara aktorino, reĝisorino, universitata instruisto * [[1970]]: [[Bart De Wever]], flandra politikisto, urbestro de [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] * [[1975]]: [[Charles Michel]], ĉefministro de Belgio, prezidanto de [[Eŭropa Konsilio]] * [[1977]]: [[Emmanuel Macron]], prezidento de Francio 2017- * [[1981]]: [[Cristian Zaccardo]], itala futbalisto ==Mortoj== * [[69]]: [[Vitelio]], romia imperiestro (n. [[15]]) * [[72]]: [[Sankta Tomaso]], [[kristanismo|kristana]] martiro, [[apostolo]] (n. [[1]]) * [[1295]]: [[Margareta de Provenco]], reĝino de Francio (n. ĉirkaŭ [[1221]]) *[[1332]]: [[Dietrich Wolfhauer]], romkatolika episkopo de Lavant kaj aŭstra juristo * [[1362]]: [[Konstantino la 3-a (Armenio)|Konstantino la 3-a]], reĝo de [[armena reĝlando en Kilikio]] (n. [[1313]]) * [[1375]]: [[Giovanni Boccaccio]], itala poeto (n. [[1313]]) * [[1422]]: [[Engelmar Chrel]], aŭstra juristo kaj germana episkopo * [[1549]]: [[Margareta de Navaro]], franca verkistino kaj reĝa fratino (n. [[1492]]) * [[1597]]: [[Petrus Canisius]], nederlanda sanktulo kaj doktoro de Eklezio (n. [[1521]]) * [[1785]]: [[Beda Seeauer]], aŭstra benediktana abato kaj universitata profesoro * [[1791]]: [[Arnaud Berquin]], franca verkisto de infana literaturo (n. [[1747]]) * [[1801]]: [[József Gvadányi]], hungara soldato, verkisto kaj poeto (n. [[1725]]) * [[1805]]: [[Manuel Maria Barbosa du Bocage]], portugala poeto (n. [[1765]]) * [[1831]]: [[François Huber]], svisa natursciencisto (n. [[1750]]) * [[1832]]: [[Johann Friedrich Pierer]], germana kuracisto kaj eldonisto (n. [[1767]]) * [[1851]]: [[Carl Friedrich Rungenhagen]], germana komponisto kaj pedagogo (n. [[1778]]) * [[1863]]: [[Giuseppe Gioacchino Belli]], itala poeto (n. [[1791]]) *[[1871]]: [[Louise Aston]], germana verkistino feminista * [[1879]]: [[Károly Wagner]], hungara inĝeniero pri arbarkulturo (n. [[1830]]) * [[1888]]: [[Vilmos Zsigmondy]], hungara inĝeniero, hidrologo (n. [[1821]]) * [[1890]]: [[Niels Wilhelm Gade]], dana komponisto, dirigento, orgenisto (n. [[1817]]) * [[1890]]: [[Johanne Luise Heiberg]], dana aktorino (n. [[1812]]) * [[1904]]: [[Béla Fái Jakab]], hungara ĵurnalisto kaj tradukisto (n. [[1853]]) * [[1908]]: [[Pjotr Diakonov]], rusia profesoro pri [[kirurgio]], kiu en sia gazeto "Ĥirurgio" faris resumojn en [[Esperanto]] (n. [[1855]]) *[[1912]]: [[David Heinrich Müller]], aŭstra ŝemidologo * [[1921]]: [[Ernő Jendrassik]], hungara kuracisto-neŭrologo, konata pri [[reflekso]]-laboraĵoj, akademiano (n. [[1858]]) * [[1925]]: [[Jules Méline]], ĉefministro de Francio (n. [[1838]]) * [[1927]]: [[Gyula Fényi]], hungara jezuito okupiĝanta pri astronomio kaj [[meteologio]] (n. [[1845]]) * [[1935]]: [[Kurt Tucholsky]], germana verkisto, ĵurnalisto kaj publicisto (n. [[1890]]) * [[1936]]: [[Ida Kiss]], hungara verkistino (n. [[1902]]) * [[1940]]: [[Francis Scott Key Fitzgerald]], usona verkisto (n. [[1896]]) * [[1945]]: [[George S. Patton]], usona ĉefgeneralo (n. [[1885]]) * [[1946]]: [[Kuroita Kacumi]], japana [[paleografio|paleografo]], profesoro pri la [[japana historio]] en la Imperia [[Universitato de Tokio]], partoprenanto de [[UK 1908]], kunfondinto de [[Japana Esperantista Asocio]] kaj kunverkinto de [[Esperanto-japana vortaro]] (n. [[1874]]) * [[1956]]: [[Károly Sebestyén]], hungara etnografo kaj kulturhistoriisto (n. [[1876]]) * [[1958]]: [[Lion Feuchtwanger]], germana verkisto (n. [[1884]]) * [[1961]]: [[Henryk Holland]], pola [[stalinismo|stalinisto]], ĵurnalisto kaj sociologo (n. [[1920]]) *[[1962]]: [[Robert Hänsel]], germana instruisto kaj regionhistoriisto * [[1964]]: [[Bertha Keyser]], germana misiistino kaj karitatulino (n. [[1868]]) * [[1964]]: [[Carl Van Vechten]], usona fotisto kaj verkisto (n. [[1880]]) * [[1975]]: [[Francisco Azorín Izquierdo]], hispana arkitekto, membro de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], dufoja reprezentanto de [[Hispana Laborista Socialista Partio]] en [[SAT-kongreso]]j, aŭtoro de ''[[Universala Terminologio de la Arkitekturo]]'', ĉefaŭtoro de ''[[Ilustrita Vortaro de Esperanto]]'' (n. [[1885]]) * [[1978]]: [[Roger Caillois]], franca [[intelektulo]], [[literatura kritiko|literatura kritikisto]], sociologo kaj filozofo, laboranto de [[Unesko]] (n. [[1913]]) * [[1986]]: [[László Jánossy D.]], rumania hungara pentristo, restarigisto (n. [[1939]]) * [[1988]]: [[Nikolaas Tinbergen]], nederlanda [[ornitologio|ornitologo]], [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino|Nobelpremiito]] (n. [[1907]]) * [[1991]]: [[Josef Kohen-Cedek]], israela instruisto kaj esperantisto, honora komitatano de [[Esperanto-Ligo en Israelo]], tradukisto el la [[hebrea]] de ''Antologio de la hebrea poezio'' (n. [[1904]]) * [[1995]]: [[Vasile Albu]], rumana kemiisto, inĝeniero, [[esperantisto]], [[UEA-delegito]], membro de [[IKUE]] (n. [[1927]]) * [[1996]]: [[Christine Brückner]], germana verkistino, fondintino de [[Literaturpremioj|literaturpremio]] (n. [[1921]]) * [[1996]]: [[Kálmán Hazai]], hungara naĝisto, akvopilkisto, olimpika ĉampiono (n. [[1913]]) * [[1998]]: [[Gábor Miklóssy]], rumania hungara pentristo (n. [[1912]]) * [[1998]]: [[Béla Szőkefalvi-Nagy]], hungara matematikisto (n. [[1913]]) * [[2004]]: [[Gyula Szabó]], rumania hungara verkisto (n. [[1930]]) * [[2006]]: [[Saparmurat Nijazov]], turkmena prezidento (n. [[1940]]) * [[2010]]: [[Lech Emfazy Stefański]], pola verkisto pri [[parapsikologio]] kaj [[paranormaleco]], soldato de [[Pola Enlanda Armeo]], tradukisto, aktoro kaj reĝisoro (n. [[1928]]) * [[2011]]: [[Sándor Técsy]], rumania hungara aktoro (n. [[1946]]) * [[2012]]: [[Peter Wapnewski]], germana [[mezepokismo|mezepokisto]], membro de [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] (n. [[1922]]) * [[2014]]: [[Udo Jürgens]], aŭstra modkantisto kaj popmuzika komponisto (n. [[1934]]) ==Specialaj tagoj kaj festoj== * Laŭ [[Okcidenta astrologio]] la unua tago sub la [[Zodiako|zodiaka signo]] [[Kaprikorno (konstelacio)|Kaprikorno]]: ♑ (ĝis la [[20-a de januaro]]) * [[Vintra solstico]]: malnova festo celebrata en diversaj kulturoj la 21-an – 22-an de decembro * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** [[Petrus Canisius]], [[jezuitoj|jezuita]] teologo, [[sacerdoto]] kaj [[doktoro de la eklezio]] * [[Pollando]]: Memor-Tago pri Mortfalintoj kaj Mortintoj en Misioj kaj Armeaj Operacoj ekster la [[Ŝtatlimo]]j ==Tagoj de [[semajno]]== La '''21-a de decembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]. {{Projektoj |commonscat=21 December |wikinewscat=21-a de decembro }} [[Kategorio:21-a de decembro| ]] [[Kategorio:Decembro|21]] [[Kategorio:21-a tago de la monato|#12]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1221]] p33hhyh8sh85k2jebs3wing08b6nlmj 27-a de junio 0 5378 9372676 9266512 2026-05-14T09:47:40Z Sj1mor 12103 9372676 wikitext text/x-wiki {{KalendaroJunio}} {{junio}} La '''27-a de junio''' estas la 178-a tago de la jaro (la 179-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 187 tagoj restas. Je la 27-a de junio okazis, interalie: == Eventoj == * [[678]]: [[Agatono]] iĝis papo * [[1315]]: Pola [[princo]] [[Ladislao la Ulnolonga|Władysław Łokietek]] en [[Krakovo]] [[alianco|aliancis]] kun regantoj de [[Danio]], [[Svedio]], [[Norvegio]] kaj [[Meklenburgio]], [[duko]]j de [[Rügen]] kaj Okcidenta [[Pomerio]] kontraŭ [[grafo]] de [[Brandenburgio]], kiu estis aliancinto de la reĝo de Ĉeĥio [[Johano de Luksemburgo]], pretendanta al la pola krono * [[1358]]: [[Respubliko Ragusa|Respubliko de Dubrovnik]] fondiĝis * [[1571]]: Reĝino de Anglio [[Elizabeto la 1-a (Anglio)|Elizabeto la 1-a]] fondis unuan [[Jesus College (Oksfordo)|protestantan kolegion]] ĉe la [[Universitato de Oksfordo]] * [[1581]]: Unua pola-rusa [[milito]]: [[Moskvo|moskva]]-[[tataroj|tatara]] armeo bruligis kelkcent domojn en antaŭurboj de [[Mahiljoŭ|Mohylew]], tamen 200 [[kavalerio|kavalerianoj]] de la [[roto|rotestro]] Marcin Kazanowski atakis sieĝantojn haltigante pluan atakon, poste, post alveno de du rotoj, reĵetis la malamikon * [[1625]]: La 4-a pola-sveda milito: post estingo de [[armistico]] la sveda reĝo Gustavo la 2-a Adolfo alvenis al [[Livonio]] kun 20-milpersona armeo, komencante la duan etapon de la milito * [[1629]]: Dum la 5-a pola-sveda milito la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj|pola armeo]] sub gvido de militestro [[Stanisław Koniecpolski]] frakasis en la [[batalo de Trzciano]] la svedan, komandatan de reĝo [[Gustavo la 2-a Adolfo (Svedio)|Gustavo la 2-a Adolfo]] * [[1697]]: [[Pollando]]: duobla reĝa elekto de franca princo François-Louis de Bourbon-Conti kaj de [[Saksio|saksia]] reganto, kiu kiel [[Aŭgusto la 2-a (Pollando-Litovio)|Aŭgusto la 2-a]] iĝos reĝo de la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] * [[1709]]: [[Granda Nordia Milito]]: [[Batalo ĉe Poltavo]] (laŭ sveda kalendaro) — plifortiĝo de Rusio kaj fino de la sveda dominado * [[1715]]: 40 mil [[Otomana Imperio|turkaj]] soldatoj albordiĝis al [[Peloponezo]], apartenanta al la [[Venecia respubliko]] * [[1759]]: Brita generalo ordonis [[sieĝo]]n de [[Kebeko]] * [[1787]]: [[Edward Gibbon]] finis la verkon [[The History of the Decline and Fall of the Roman Empire|''Historio de malkresko kaj falo de la Romia Imperio'']] * [[1788]]: [[Rusia imperio|Rusa]]-[[Svedio|sveda]] milito eksplodis * [[1801]]: Franca garnizono kapitulacis en [[Kairo]] kontraŭ turka-brita armeo * [[1806]]: [[Napoleonaj Militoj]]: brita armeo okupis [[Bonaero]]n por monato kaj duono dum la unua el [[Britaj Invadoj al Rivero Plata]] * [[1844]]: En [[Ilinojso]] estis murdita [[Joseph Smith]], fondinto kaj gvidanto de la [[Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj]] * [[1857]]: Ĉeĥa verkisto [[Karel Sabina]] pro amnestio estas liberigita de la malliberejo en [[Olomouc]], kie li devis pasigi 18 jarojn pro preparo de ribelo * [[1857]]: Germana astronomo [[Hermann Mayer Salomon Goldschmidt]] malkovris asteroidon [[45 Eŭgenio|Eŭgenio]] * [[1863]]: En [[Vilno]] estis pendumita pola generalo [[Zygmunt Sierakowski]], gvidanto de la [[Januara ribelo]] en [[Ĵemajtio]] * [[1866]]: [[Prusia-Aŭstria milito]]: okazis bataloj de [[Náchod]], de [[Trutnov]] kaj de [[Bad Langensalza|Langensalza]] * [[1877]]: Komenco de [[Maria Apero|Mariaj aperoj]] al du [[knabino]]j en Gietrzwałd ([[distrikto Olsztyn]]) * [[1889]]: Dum [[Universala Ekspozicio de Parizo de 1889|Universala Ekspozicio de Parizo]] estis prezentita unua moderna [[mamzono]] - inventita de franca entreprenistino Herminie Cadolle * [[1893]]: [[financoj|Financa]] ruiniĝo en la [[Novjorka Borso]] * [[1898]]: Kanada [[velado|velisto]] [[Joshua Slocum]] finis unuan unuopan vojaĝon [[Ĉirkaŭnavigado|ĉirkaŭ la mondo]] * [[1905]]: Ribelo sur "Potemkin", la batalŝipo de rusia [[Nigra Maro|nigramara]] ŝiparo, eksplodis kiam maristoj aliĝis al la strikantaj laboristoj komence de la [[Rusa revolucio de 1905]] * [[1905]]: Fondiĝo de la [[IWW]], usona [[Anarkiismo|anarkisma]]-[[Sindikatismo|sindikatisma]] [[Laborista movado|laborista organizo]] * [[1911]]: [[Joseph Caillaux]] iĝis ĉefministro de Francio * [[1914]]: En [[Brno]] komenciĝis [[Sokol-movado|Tutsokola Amaskunveno]] de la ĉeĥa komunumo [[Sokol]] — la kunveno devis daŭri ĝis la 29-a de junio, sed la sekvan tagon finiĝis pro la novaĵo pri murdo de la kronprinco [[Franz Ferdinand de Aŭstrio-Este]] * [[Unua mondmilito]] ** [[1917]]: Neŭtrala ĝis nun [[Grekio]] ekmilitis flanke de [[Triopa Entento]] - post faligo de porgermana reĝo; unuaj taĉmentoj de la [[Armitaj Fortoj de Usono]] alvenis al [[Francio]] ** [[1918]]: Kanada malsanul-ŝipo HMHS ''Llandovery Castle'' estis sinkigita sur norda [[Atlantiko]] de germana [[submarŝipo]] U-Boot - 234 personoj pereis * [[1920]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[Władysław Grabski]] iĝis [[listo de ĉefministroj de Pollando|ĉefministro]] * [[1927]]: [[Jaroslav Ježek]] diplomiĝis en [[Praga konservatorio]] per tre speciala ''Konĉerto por piano kaj orkestro'' * [[1928]]: Pola registaro de [[Kazimierz Bartel]] ekfunkciis * [[1929]]: En [[Novjorko]] okazis unua publika prezento de [[koloro|kolora]] [[televido]] * [[1930]]: Oni fondis [[Varsovio|Varsovian]] Rondon de [[Intelektulo]]j – organizaĵo de raciistoj kaj [[libera penso|liberpensuloj]], kies prezidanto iĝis [[Tadeusz Kotarbiński]] * [[1931]]: [[Igor Sikorski]] ricevis usonan [[patento]]n por [[helikoptero]] * [[1936]]: En [[Uherský Brod]] fondiĝis ĉeĥa armilfabriko * [[Dua mondmilito]] ** [[1940]]: En [[Eksterordinara Ekstermiga Agado]] arbare apud [[Ropczyce]] [[germanoj]] pafmortigis grandan grupon de politikaj malliberuloj alveturigitaj de malliberejo en [[kastelo de Rzeszów]]; [[Sirio]]: en [[Homs]] komenciĝis evakuo de Memstara Brigado de [[Karpatoj|Karpataj]] Pafistoj al [[Palestino]] sub komando de brita generalo [[Archibald Wavell]]; registaro de [[Rumanio]] akceptis sovetan [[ultimato]]n — nokte okazis universala [[mobilizo]], reĝo [[Karolo la 2-a (Rumanio)|Karolo la 2-a]] turnis sin al [[Germanio]] kun peto pri garantio de la [[landlimo]]j kaj alsendo de militara misio; [[Francio]]: germanaj trupoj setliĝis en [[Bordeaux]] atingante landlimon kun [[Hispanio]] ** [[1941]]: Germana bataliono de polico bruligis [[Granda Sinagogo en Bjalistoko|Grandan Sinagogon en Bjalistoko]] kun ĉirkaŭ 2000 [[judoj]], 700-800 estis vivbruligitaj; germanaj soldatoj pafmortigis apud [[Lubaczów]] ĉirkaŭ 300 polojn; [[Hungario]] deklaris militon kontraŭ [[Sovetunio]]; en [[Rumanio]] komenciĝis tritaga [[pogromo]] de [[judoj]] en [[Iași]] - pereis ne malpli ol 13 266 personoj ** [[1942]]: [[Nord-Afrika kampanjo]]: trupoj de la [[Akso Berlino-Romo-Tokio]] postkuris [[britoj]]n en [[Provinco Matruh]]; [[Moskvo]]: subskribo de "Interkonsento inter [[Sovetunio]] kaj [[Britio]] pri financado de britaj militistaj transportoj" ** [[1944]]: amasa [[deporto]] de la [[armenoj en Krimeo|krimeaj armenoj]], [[bulgaroj]] kaj [[grekoj]] (la 24-a ĝis la 27-a de junio) post la [[deportado de krime-tataroj]]; en [[Minsko]] estis komencita Dua Tutbelorusa Kongreso - lasta renkonto de la adeptoj pri ŝtata [[sendependeco]] sur la teritorio de [[Belorusio]]; usona 15-a Aviada Armeo atakis [[Budapeŝto]]n; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: sovetaj armeoj 43-a kaj 39-a likvidis sudokcidente de [[Vitebsk]] ĉirkaŭitan germanan 53-an Armean Korpuson, maldekstra alo de la 3-a Belorusa Fronto liberigis [[Orŝa]], 2-a BF transiris [[Dnestro]]n, kaj dekstra alo de 1-a BF ĉirkaŭis germanan 9-an Armeon defendantan [[Babrujsk]]-regionon; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: usona 7-a Armea Korpuso rompis organizitan reziston de germanoj en [[Cherbourg]], brita 30-a Armea Korpuso okupis Rauray * [[1945]]: Direktivo de la [[Ruĝa Armeo]] pri retirigo de soveta armeo el [[Ĉeĥoslovakio]]; [[Josif Stalin]] ricevis la titolon ''[[generalisimo|generalissimus]]'' * [[1946]]: [[Ŝtatigo]] de la [[asekuro|asekura]] kompanio en [[Popola Respubliko Bulgario]] estis farita per leĝo kun fondo de Ŝtata Asekura Instituto * [[1950]]: [[Ĉeĥoslovakio]]: en [[Prago]] estis ekzekutita ĉeĥaj politikistoj [[Milada Horáková]], Záviš Kalandra, Jan Buchal kaj Oldřich Pecl * [[1950]]: [[Korea milito]]: [[Usono]] decidis sendi soldatojn al [[Koreio]] * [[1950]]: [[Sejmo (Pollando)|Pola Sejmo]] voĉdonis familian kodon, en kiu oni i.a. malaltigis aĝon de [[plenkreskeco]] de 21 al 18 jaroj * [[1952]]: Tra [[Ĉefa Merkata Placo (Krakovo)|Ĉefa Merkata Placo]] en [[Krakovo]] veturis lasta ordinara [[tramo]] * [[1954]]: [[Operaco PBSUCCESS]]: [[Jacobo Arbenz]] eksiĝis kiel prezidento de [[Gvatemalo]] post [[puĉo]] apogata de [[CIA]] * [[1957]]: [[Sovetunio]]: en [[tertremo]] kun [[epicentro]] en ĉirkaŭaĵo de [[Ĉita (Rusio)|Ĉita]] en suda [[Siberio]] pereis ĉirkaŭ 1200 personoj * [[1959]]: [[Havajo]] [[referendumo|referendume]] aliĝis kiel la 50-a [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato al Usono]] * [[1967]]: En [[Londono]] ekfunkciis [[bankaŭtomato]], unua en la mondo * [[1968]]: [[Praga Printempo]]: manifesto ''[[Du mil vortoj]]'' aperis * [[1969]]: [[Pola Popola Respubliko]]: [[Sejmo (Pollando)|Pola Sejmo]] la kvinan fojon elektis Józef Cyrankiewicz al posteno de [[ĉefministro]] * [[1973]]: [[Urugvajo]]: [[puĉo]] de Juan María Bordaberry * [[1976]]: Unua identigebla kazo de [[ebola malsano]] okazis en [[Sudano]] * [[1977]]: [[Ĝibutio]] fariĝis sendependa de [[Francio]] * [[1977]]: Ĉefepiskopo de [[Munkeno]] kaj [[Freising]] [[Joseph Ratzinger]] estis nomumita [[kardinalo]] fare de papo [[Paŭlo la 6-a]] * [[1978]]: Lanĉo de la raketo [[Sojuz (kosmoŝipo)|Sojuz-30]] kun pola kosmonaŭto [[Mirosław Hermaszewski]] * [[1980]]: [[Sirio]]: dum la ribelo de [[islamismo|islamistoj]] okazis flanke de registaro [[masakro]] de malliberuloj en [[Palmira]] - pereis 500-1000 malliberuloj kune kun suspektitoj * [[1985]]: Fermo de la [[Ŝoseo 66]] liganta [[Ĉikago]]n kun [[Los-Anĝeleso]] * [[1986]]: [[Pollando]] iĝis membro de [[Monda Banko]] * [[1991]]: [[Jugoslava Popola Armeo]] eniris al [[Slovenio]] du tagojn post anonco de [[sendependeco]] - komenco de la 10-taga milito * [[1992]]: Lasta kunsido de la Konsilio de Plej Supera [[Komitato]] de Liberigo de [[Litovio]], dum kiu okazis ĝia malfondo * [[1994]]: En [[venengaso|venengasa]] atako de [[Aum Shinrikyo]] en la japana urbo [[Macumoto (Nagano)|Macumoto]] mortis kelkaj personoj kaj kelkcent vundiĝis * [[1995]]: [[Hamad bin Ĥalifa Al Thani]] rezulte de [[puĉo]] iĝis [[emiro]] kaj ĉefministro de [[Kataro]] * [[1996]]: En [[Varsovio]] oni subskribis polan-[[Litovio|litovan]] pakton pri [[libera komerco]] * [[1998]]: Apud [[Ĥarkovo]] oni inaŭguris fondon de la pola-ukraina [[Tombejo de la Viktimoj de Totalismo en Ĥarkovo]] - iniciato de la [[Federacio de Katinaj Familioj]] * [[2004]]: [[Boris Tadić]] gajnis prezidentan balotadon en Serbio * [[2004]]: [[Valdas Adamkus]] gajnis prezidentan balotadon en Litovio * [[2007]]: [[Gordon Brown]] iĝis ĉefministro de Britio * [[2007]]: [[Unesko]]-komitato decidis pri nomŝanĝo en la listo de la [[Monda heredaĵo de Unesko]] pri la estinta [[genocido|genocidejo]]: ''[[Aŭŝvico]]-Birkenau. Germana-[[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nazia]] [[koncentrejo]] kaj [[ekstermejo]] (1940-1945)'' * [[2007]]: [[Kartvelio]]: rusia armeo retiriĝis de la lasta el du militistaj bazoj el [[Aĥalkalako]] * [[2008]]: 20-metra [[malvarmiga turo]] de atomcentralo en [[Jongbjono]] estis eksplodigita konforme al interkonsento inter [[Nord-Koreio]] kaj [[Sud-Koreio]] kontraŭ ties nutraĵhelpo * [[2008]]: Oficanta prezidento de [[Zimbabvo]] [[Robert Mugabe]] gajnis prezidentan balotadon * [[2009]]: En Ĉinio estis fondita [[Bilibili]], [[retejo]] pri [[videoludo|videoludado]] * [[2010]]: En [[Kirgizujo]] 90% de voĉdonintoj [[referendumo|referendume]] elektis novan [[konstitucio]]n * [[2013]]: [[Kevin Rudd]] la duan fojon iĝis ĉefministro de Aŭstralio * [[2014]]: [[Kartvelio]], [[Moldava Respubliko]] kaj [[Ukrainio]] subskribis asociigajn interkonsentojn kun [[Eŭropa Unio]] * [[2015]]: [[Tajvano]]: 15 personoj pereis kaj 497 vundiĝis pro eksplodo kaj incendio en [[amuzo|amuz]]parko en [[Novtajpeo]] - ĉirkaŭ 183 bezonis [[intensa medicino|intensan medicinon]] * [[2016]]: Dum la [[enlanda milito]] en [[Jemeno]] 51 personoj pereis (en tio 8 teroristoj), kaj 37 vundiĝis en serio de [[atenco]]j kontraŭ militistaj gardejoj en urbo [[Al-Mukala]] - ĝis aprilo de la sama jaro [[bastiono]] de [[Al-Kaida]] sude de la lando * [[2017]]: [[Cibermilito]]: [[retejo]]j de [[Ukrainio|ukrainaj]] organizaĵoj estis inunditaj de amasa ciberatako — kulpigitaj estis rusiaj militaj [[retpirato]]j * [[2018]]: [[Prezidento de Ĉeĥio]] [[Miloš Zeman]] nomumis la duan registaron de [[Andrej Babiš]] == Naskiĝoj == * [[1040]]: [[Ladislao la 1-a (Hungario)|Ladislao la 1-a]], reĝo de Hungario (m. [[1095]]) * [[1350]]: [[Manuelo la 2-a Palaeologa]], [[Imperiestroj de la Bizanca Imperio|orient-romia imperiestro]] (m. [[1425]]) * [[1462]]: [[Ludoviko la 12-a (Francio)|Ludoviko la 12-a]], reĝo de Francio (m. [[1515]]) * [[1626]]: [[Johann Andreas Bose]], germana historiisto kaj filologo (m. [[1674]]) * [[1550]]: [[Karlo la 9-a (Francio)|Karlo la 9-a]], reĝo de Francio (m. [[1574]]) * [[1740]]: [[John Latham]], angla ornitologo (m. [[1837]]) * [[1784]]: [[George Onslow]], franca komponisto (m. [[1853]]) * [[1789]]: [[Friedrich Silcher]], germana kanto-komponisto (m. [[1860]]) * [[1806]]: [[Augustus De Morgan]], angla matematikisto kaj logikisto (m. [[1871]]) * [[1816]]: [[Willem Hofdijk]], nederlanda verkisto kaj pedagogo (m. [[1888]]) * [[1817]]: [[Louise von François]], germana verkistino (m. [[1893]]) * [[1833]]: [[Hermann Deiters]], germana pedagogo kaj juristo (m. [[1907]]) * [[1839]]: [[George Mary Searle]], usona astronomo kaj pastro (m. [[1918]]) * [[1846]]: [[Charles Stewart Parnell]], irlanda [[terposedanto]], fondinto kaj estro de [[Irlanda Parlamenta Partio]], nacia gvidanto por [[aŭtonomeco]] (m. [[1891]]) * [[1850]]: [[Lafcadio Hearn]], [[kosmopolitismo|kosmopolita]] [[aŭtoro]] verkanta en la angla kaj japana, [[orientalisto]] (m. [[1904]]) * [[1859]]: [[Gustav Plaehn]], germana lernejestro, klasika filologo (m. [[1934]]) * [[1869]]: [[Emma Goldman]], usona anarkiistino kaj feministino (m. [[1940]]) * [[1875]]: [[Bruno Röhr]], germana arĥitekto (m. [[1926]]) * [[1876]]: [[Artur Dinter]], germana verkisto kaj pedagogo (m. [[1948]]) * [[1880]]: [[Helen Keller]], [[surdblindeco|blinda kaj surda]] usona verkistino (m. [[1968]]) * [[1884]]: [[Gaston Bachelard]], franca [[filozofio de scienco|filozofo pri scienco]] kaj de [[poezio]] (m. [[1962]]) * [[1892]]: [[Erich Köhler]], germana politikisto kaj ekonomikisto (m. [[1958]]) * [[1894]]: [[Lajos Lévai]], hungara verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1974]]) * [[1904]]: [[Johan Weinhengst]], aŭstra-germana verkisto, aŭtoro de esperantlingva [[romano]] ''[[Tur-Strato 4]]'', kunlaboranto de [[Aŭstria Laborista Ligo Esperantista]] kaj "[[La Socialisto]]" (m. [[1945]]) * [[1908]]: [[Władysław Raginis]], pola [[kapitano]], komandanto de la [[defendo de Wizna]] (m. [[1939]]) * [[1908]]: [[João Guimarães Rosa]], brazila kuracisto, diplomato, poligloto kaj verkisto (m. [[1967]]) * [[1909]]: [[Hilde Domin]], germana lirikistino kaj verkistino (m. [[2006]]) * [[1917]]: [[Piroska Demény (muzikfolkloristo)|Piroska Demény]], rumania hungara muzikfolkloristo (m. [[1994]]) * [[1927]]: [[Tibor Csernus]], hungara pentristo, monotipisto kaj grafikisto (m. [[2007]]) * [[1928]]: [[Kálmán Kulcsár]], hungara juristo, sociologo, ministro, profesoro, diplomato (m. [[2010]]) * [[1928]]: [[Zbigniew Antoni Kruszewski]], pola politologo, partopreninta la [[ribelo de Varsovio|ribelon de Varsovio]] kaj batalojn en Italio * [[1930]]: [[József Mátyás (pentristo)|József Mátyás]], hungara pentristo de Rumanio (m. [[2002]]) * [[1931]]: [[Guy Licoppe]], belga [[radiologio|radiologo]] kaj latinisto, membro de [[Academia Latinitati Fovendae]] * [[1931]]: [[Martinus Veltman]], nederlanda fizikisto, nobelpremiito (m. [[2021]]) * [[1932]]: [[Anna Moffo]], usona kantistino ([[soprano]]) (m. [[2006]]) * [[1934]]: [[Viktar Karamazaŭ]], sovetia belorusa verkisto, scenaristo kaj ĵurnalisto * [[1934]]: [[Mária J. Nagy]], rumania hungara lingvistino * [[1935]]: [[Laurent Terzieff]], franca aktoro kaj teatro-reĝisoro (m. [[2010]]) * [[1941]]: [[Krzysztof Kieślowski]], pola filma reĝisoro (m. [[1996]]) * [[1941]]: [[Mike Honda]], usona politikisto * [[1947]]: [[Tron Øgrim]], norvega ĵurnalisto, verkisto kaj politikisto, kontribuanto al [[Norvega Vikipedio]], longdaŭra membro de [[Norvega Esperantista Ligo]], partoprenanto de [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalaj Kongresoj de Esperanto]] (m. [[2007]]) * [[1948]]: [[Rainer Schubert]], aŭstra filozofo kaj diplomato * [[1951]]: [[Mary McAleese]], prezidentino de Irlando * [[1955]]: [[Isabelle Adjani]], franca aktorino kaj kantistino * [[1956]]: [[Scott Cunningham]], usona verkisto pri [[viko]] (m. [[1993]]) * [[1956]]: [[Ted Haggard]], usona [[evangeliismo|evangeliisma]] [[pastoro]] * [[1957]]: [[István Péter Szakács]], rumania hungara verkisto, literaturhistoriisto, publicisto * [[1961]]: [[Anatol Labedzka]], sovetia belorusa politikisto, prezidanto de la Unuiĝinta Civila Partio * [[1964]]: [[Wojciech Cejrowski]], pola verkisto, ĵurnalisto, [[satiro|satiristo]], [[vojaĝisto]], fotisto, filmisto kaj [[publicista verko|publicisto]] * [[1966]]: [[Jeffrey Jacob Abrams]], usona filma kaj televida produktoro, komponisto, reĝisoro * [[1971]]: [[Dipendra de Nepalo|Dipendra]], reĝo de Nepalo (m. [[2001]]) * [[1971]]: [[Kieren Keke]], [[Nauro|naura]] kuracisto kaj politikisto * [[1977]]: [[Cyril Wong]], singapura verkisto, [[kontratenoro]] * [[1985]]: [[Nico Rosberg]], germana aŭtosportisto * [[1996]]: [[Tanay Chheda]], barata infana aktoro == Mortoj == * [[444]]: [[Cirilo de Aleksandrio]], [[patriarko de Aleksandrio]], [[doktoro de eklezio]], sanktulo * [[992]]: [[Conan la 1-a (Bretonio)|Conan la 1-a]], [[listo de regantoj de Bretonio|duko de Bretonio]] (n. [[927]]) * [[1194]]: [[Sanĉo la 6-a (Navaro)|Sanĉo la 6-a]], reĝo de la [[Reĝlando de Navaro]] (n. [[1150]]) * [[1296]]: [[Floris la 5-a de Holando]], grafo de [[Holando]] kaj [[Zelando]] (n. [[1254]]) * [[1458]]: [[Alfonso la 5-a (Aragono)|Alfonso la 5-a]], reĝo de Aragonio, Valencio, Majorko, Sicilio kaj Sardio (n. [[1396]]) * [[1574]]: [[Giorgio Vasari]], itala arkitekto, pentristo, biografo (n. [[1511]]) * [[1587]]: [[Johannes Gallus]], germana teologo kaj poeto (n. ĉirkaŭ [[1525]]) * [[1633]]: [[Salome Alt]], konkubino de la salcburga ĉefepiskopo kaj princo Wolf Dietrich (n. [[1568]]) * [[1648]]: [[Arngrímur Jónsson]], islanda pastro, historiisto kaj verkisto (n. [[1568]]) * [[1791]]: [[Johann Heinrich Merck]], germana verkisto (n. [[1741]]) * [[1794]]: [[Wenzel Anton Kaunitz]], aŭstra ŝtatisto kaj diplomato (n. [[1711]]) * [[1814]]: [[Johann Friedrich Reichardt]], germana komponisto kaj [[muzikkritikisto]] (n. [[1568]]) * [[1839]]: [[Ranjit Singh]], fondinto de [[Sika Imperio]] (n. [[1780]]) * [[1844]]: [[John Dalton]], angla fizikisto, kemiisto kaj [[meteologio|meteologo]], esplorinto de [[kolorblindeco]] (n. [[1766]]) * [[1844]]: [[Joseph Smith]], fondinto de la [[Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj]] (n. [[1805]]) * [[1848]]: [[Heinrich Zschokke]], germana-svisa verkisto kaj politikisto (n. [[1771]]) * [[1856]]: [[Joseph Meyer]], germana eldonisto kaj entreprenisto (n. [[1796]]) * [[1863]]: [[Zygmunt Sierakowski]], pola generalo en rusa armeo, komandanto de la [[Januara ribelo]] (n. [[1827]]) * [[1913]]: [[Philip Sclater]], angla advokato kaj ornitologo (n. [[1829]]) * [[1916]]: [[Ştefan Luchian]], rumana pentristo (n. [[1868]]) * [[1930]]: [[Benedek Jancsó]], hungara historiisto, aŭtoro de [[biografio]]j (n. [[1854]]) * [[1931]]: [[Imre Tivai Nagy]], hungara ekonomifakulo, publicisto, redaktoro (n. [[1849]]) * [[1944]]: [[Milan Hodža]], ĉeĥoslovaka politikisto, slovaka politikisto (n. [[1878]]) * [[1945]]: [[Emil Hácha]], prezidento de [[Protektorato Bohemio kaj Moravio]] (n. [[1872]]) * [[1946]]: [[Manó Beke]], hungara matematikisto (n. [[1862]]) * [[1950]]: [[Milada Horáková]], ĉeĥa politikistino kaj parlamentanino (n. [[1901]]) * [[1952]]: [[József Lestyán]], rumania hungara arthistoriisto (n. [[1886]]) * [[1960]]: [[Pierre Monatte]], franca laboristo kaj [[sindikatisto]] (n. [[1881]]) * [[1961]]: [[Adolf Schemel]], aŭstra politikisto kaj juristo (n. [[1880]]) * [[1975]]: [[Robert Stolz]], aŭstra komponisto kaj dirigento (n. [[1880]]) * [[1984]]: [[Péter Hédervári]], hungara verkisto, ĵurnalisto, geologo, [[amatora astronomio|amatora astronomo]] (n. [[1931]]) * [[1989]]: [[Marcell Clemens]], saksa-hungara kuracisto, kirurgo kaj [[urologio|urologo]] (n. [[1920]]) * [[1994]]: [[Zdeňka Švabíková-Kožíková]], ĉeĥa aktorino, rolinta en [[Verda Stacio]] (n. [[1912]]) * [[1996]]: [[Béla Sebe]], rumania hungara biologo (n. [[1935]]) * [[1997]]: [[András Fodor]], hungara poeto kaj tradukisto (n. [[1929]]) * [[1998]]: [[Zsolt Bende]], hungara operkantisto ([[baritono]]), altlerneja instruisto (n. [[1926]]) * [[2000]]: [[Felix Karlinger]], germana filologo kaj muzikologo (n. [[1920]]) * [[2001]]: [[Tove Jansson]], finna verkistino svedlingva (n. [[1914]]) * [[2001]]: [[Jack Lemmon]], usona aktoro (n. [[1925]]) * [[2004]]: [[Fred Ramdat Misier]], prezidento de [[Surinamo]] (n. [[1926]]) * [[2010]]: [[Antoine de La Garanderie]], franca pedagogo kaj filozofo (n. [[1920]]) * [[2014]]: [[Leslie Manigat]], prezidento de [[Haitio]] (n. [[1930]]) * [[2015]]: [[Gerd Bacher]], aŭstra ĵurnalisto kaj [[ORF]]-generalintendanto (n. [[1925]]) * [[2016]]: [[Alvin Toffler]], usona verkisto kaj [[futurologo]] (n. [[1928]]) * [[2016]]: [[Bud Spencer]], itala aktoro, olimpikisto pri [[naĝado]], doktoro de [[jurscienco]], aŭtoro de pluraj patentoj (n. [[1929]]) * [[2017]]: [[Geri Allen]], usona ĵazpianistino, komponistino, muziketnologino kaj altlerneja instruistino (n. [[1957]]) * [[2022]]: [[Mats Traat]], estona verkisto (n. [[1936]]) * [[2023]]: [[Peter Bieri]], svisa verkisto kaj filozofo (n. [[1944]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Kataro]]: Datreveno de ekregiĝo fare de [[emiro]] [[Hamad bin Ĥalifa at-Tani]] * [[Nacia tago]] en [[Ĝibutio]], tago de la sendependiĝo ([[1977]]) * [[Romkatolika Kalendaro]]: Sankta [[Cirilo de Aleksandrio]], [[episkopo]] kaj [[doktoro de la eklezio]] * [[Christopher Street Day]] - festo de [[GLAT-movado]], okaze de la datreveno pri okazintaĵoj en [[Stonewall Inn]] * Monda Tago de [[Fiŝkaptado]]- fiksita en 1984 de la [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo]] de [[UN]] * [[Pollando]]: Batal-Tago kontraŭ [[Diabeto]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''27-a de junio''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:27-a de junio| ]] [[Kategorio:Junio|27]] [[Kategorio:27-a tago de la monato|#06]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0627]] 1h809jmwbmxk63dxvasmjxnxi173yw1 Adelajdo 0 7425 9372497 9358272 2026-05-14T02:17:23Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:COA_Adelaida.svg|COA_Adelaida.svg]] estas anstataŭigita per [[c:File:COA_Adelaide.svg|COA_Adelaide.svg]]. [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Clear spelling error 9372497 wikitext text/x-wiki {{Geokesto2 | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Adelajdo | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|en|-|''Adelaide''}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Adelaide | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Adelaide's updated montage.jpg | dosiero2 = Port Adelaide montage 2.jpg | dosiero3 = Adelaide montage.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = COA Adelaide.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Aŭstralio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = Suda Aŭstralio | ŝtato_tipo = Federacia ŝtato | regiono = | distrikto = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = Suda oceano | parto_tipo = Oceano | rivero = | rivero1 = | rivero2 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo1_noto = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo1 = | ŝoseo1_tipo = | montaro = | montaro1 = | urbo = | urbo_tipo = | planto = | planto_noto = | planto_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Adelajdo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 34 | lat_m = 55 | lat_s = 44 | lat_NS = S | long_d = 138 | long_m = 36 | long_s = 4 | long_EW = E | plej_alta = 43 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = 0 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 1826.9 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 1203873 | loĝantaro_dato = 2010 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1836 | establita_tipo = Estiĝo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Aŭstralia centra standarda tempo|ACST]] | utc_offset =+9:30 | horzono_DST = [[Aŭstralia centra somera tempo|ACST]] | utc_offset_DST =+10:30 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situa mapo de Adelajdo | mapo_lokumilo = Adelajdo | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Suda Aŭstralio | mapo1_lokumilo = Suda Aŭstralio | mapo2 = | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Aŭstralio | mapo2_lokumilo = Aŭstralio <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.adelaidecitycouncil.com www.adelaidecitycouncil.com] | commons = Adelaide | portalo = Aŭstralio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center|frame-width=260}} }} [[Dosiero:Adelaide Town Hall.jpg|eta|Urbodomo]] '''Adelajdo'''<ref>[https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/10oa.html Deka Oficiala Aldono al la Universala Vortaro]</ref> ([[Angla lingvo|angle]]: '''Adelaide''') estas [[milionurbo]], la ĉefurbo de la [[Suda Aŭstralio]]. Ĝi estas la 5-a plej granda [[Listo de urboj de Aŭstralio|urbo en Aŭstralio]] kaj marborda urbo. La Ganoj (angle: Kaurna), grupo de [[Indiĝenaj aŭstralianoj]], loĝis en la areo kaj nomis ĝin "Tarntanya". En 1836, la brito William Light fondis la urbon apud la rivero Torrens. Li nomis Adelajdon laŭ la germandevena brita [[Adelajdo de Saksio-Meiningen|reĝino Adelajdo]]. nomita laŭ la germandevena brita [[Adelajdo de Saksio-Meiningen|reĝino Adelajdo]]. == Geografio == Adelajdo troviĝas sur [[ebenaĵo]] inter [[golfo]] kaj [[monto]]j. [[Melburno]] troviĝas 729, [[Sidnejo]] 1191, [[Kanbero]] 1408 [[km]]-oj. == Historio == Adelajdo fondiĝis en [[1836]], sed pli frue kelkcent da indiĝenoj vivis tie. Baldaŭe [[akvorezervujo]]j konstruiĝis por agrikulturo kaj [[bestobredado]]. Ekde [[1867]] la [[strato]]j estis lumigitaj de [[gaso]]. En [[1874]] [[universitato]] (la sekva en [[1966]]) fondiĝis. Ekde [[1909]] la loĝantaro ricevas [[kurento]]n. En [[1989]] fabriko por [[ŝipo]]pruduktaĵoj fondiĝis. == Klimato == Adelajdo havas mediteranean [[klimato]]n. La [[somero]] estas varma, tiam ne pluvas multe. Jare pluvas 542&nbsp;mm, precipe inter [[junio]]-[[aŭgusto]]. Tre malofte frostas aŭ neĝas. == Trafiko == La internacia [[flughaveno]] estas tre proksime (vidu artikolon [[Emu Airways]]). La urbo havas bonajn kontaktojn laŭ [[aŭtovojo]]j kaj [[fervojo]]j. En Adelajdo [[aŭtobuso]]j, [[Tramvojo Adelajdo-Glenelg|tramoj]] kaj ankaŭ fervojo transportas la [[pasaĝero]]jn. == Vidindaĵoj == * urbodomo * [[katedralo]] de [[Sankta Petro]] * arta galerio * [[muzeo]] pri suda Aŭstralio * botanika [[ĝardeno]] * [[Universitato de Adelajdo]] * [[Universitato de Suda Aŭstralio]] == Servoj == * [[Ŝtata Biblioteko de Suda Aŭstralio]] == Famuloj == En Adelajdo mortis: * [[hungaroj|hungara]]-[[aŭstralia]] [[matematikisto]] [[György Szekeres]] * hungara entomologo [[József Szent-Ivány]] * hungara meteologiisto [[Géza Tóth]]. == Ĝemelurboj == * {{Flago|Nov-Zelando}} [[Christchurch]], [[Nov-Zelando]] ([[1971]]) * {{Flago|Malajzio}} [[Ĝorĝtaŭno (Penango)|George Town]], [[Malajzio]] ([[1973]]) * {{Flago|Usono}} [[Austin]], [[Usono]] ([[1982]]) * {{Flago|Japanio}} [[Himeĵi]], [[Japanio]] (1982) * {{Flago|Meksiko}} [[Ensenada]], [[Meksiko]] ([[1996]]) * {{Flago|Hispanio}} [[Ferrol]], [[Hispanio]] ([[2010]]) * {{Flago|Meksiko}} [[Mexicali]], Meksiko * {{Flago|Svedio}} [[Malmö]], [[Svedio]] == Kongresoj == Adelajdo estis la loko de la [[UK 1997]]. == Esperantistoj == * [[Robert Felby]] * [[Zbigniew Wybraniec]] == Bildoj == <gallery mode="packed" heights="180"> Adelaide.jpg|Vasta panoramo de Adelajdo AdelaideSkyline.jpg|Vasta panoramo pri la urbocentro de Adelajdo St Peters Cathedral.JPG|la urba katedralo Sankta Petro Adelaide DougBarber.jpg|Panoramo de Adelajdo </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Emu Airways]] * [[Listo de milionurboj]] * [[Glenelg (Suda Aŭstralio)]] * [[Tramvojo Adelajdo-Glenelg]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=adelajd}} * {{retarkivo|2004|http://www.labnet.or.jp/~banba/adelajdo/ Ekskursoj en Adelajdo}} * {{Retarkivo|2005|http://ourworld.compuserve.com/homepages/profcon/a_sudaw.htm Suda Aŭstralio}} * {{Retarkivo|2005|http://ourworld.compuserve.com/homepages/profcon/a_mapoj.htm Adelajdo mapoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Adelajdo| ]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] [[Kategorio:Suda Aŭstralio]] [[Kategorio:Urboj de Suda Aŭstralio]] cunliozat76147obzptroz3028cwppc Familio 0 7772 9372274 9311704 2026-05-13T17:06:33Z LilyKitty 25129 de terminologio kaj boparenco 9372274 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=grupo de parencoj|taksonomia rango|Familio (biologio)|apa=Familio (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:W.H. Shumard family, circa 1955.jpg|eta|dekstra|alt=A man, woman, and two children smiling outside of a house|Tipa usona nuklea familio komponita de patrino, patro, kaj gefiloj ĉirkaŭ 1955.]] [[Dosiero:FamiliaOjeda.JPG|eta|300px|[[Etenda familio]] en Hispanio.]] [[Dosiero:Los duques de Osuna y sus hijos.jpg|eta|Portreto de familio, de [[Francisco de Goya|Goya]].]] [[Dosiero:Family by Edwina Sandys.JPG|eta|Gepatroj kaj filo; statua ''Familio'' en la ĝardeno de la [[Palaco de Nacioj]] ([[Ĝenevo]], [[Svisio]]).]] La [[vorto]] '''familio''' devenas de la latina ''familia'' (= familio, parencaro, tutaĵo de enloĝantaj homoj, inkluzive servistoj, en la sama domo), siavice el ''famulus'' (= servisto), enkadre de specife latina radiko. Semantike do familio evoluis el pli vasta signifo, formata per gepatroj kaj gefiloj, kune kun la servistoj vivantaj en la sama loĝejo, aŭ almenaŭ subordigataj al la familia ĉefo. Tiu vasta senco supozas iom da homogeneco kaj kelkajn rilatojn de origino. [[signifo|Striktasignife]] la '''familio''' estas la [[vivo]][[komunumo]] de geedza paro kaj ties [[filo]]j (kernofamilio). En pli vasta [[senco]] ĝi ampleksas ankaŭ [[komunumo]]n el pluraj kernofamilioj kiuj vivas kun komuna [[mastrumo]]. Ĉiukaze temas pri personaro ligita per samsangeco (komuna praularo, eĉ per agnoskita fileco: adoptado), alproksimiĝon (edzeco) aŭ kunloĝado. Membroj de tuja familio povas inkludi edz(in)on, patr(in)on, frat(in)on, kaj fil(in)on. Membroj de [[etenda familio]] povas inkludi geavojn, geonklojn, gekuzojn, genevojn kaj genepojn, krom [[bofilo]]jn. En plej socitipoj la familio estas la ĉefa institucio por sociigo de infanoj. Kiel baza unuo por zorgi kaj eduki gefilojn, antropologoj ĝenerale klasigas familiajn organizadojn kiel patrina familio (nome patrino kaj ŝiaj gefiloj); para (edzo, edzino, kaj iliaj gefiloj; nomita ankaŭ [[nuklea familio]]); avunkula (ekzemple frato, lia fratino, kaj ŝiaj gefiloj); aŭ etenda familio en kiuj gepatroj kaj gefiloj kunloĝas kun aliaj membroj de la familio de unu gepatro. Kiel unuo de sociigo, la familio estas celo de analizoj por [[antropologio|antropologoj]] kaj [[sociologio|familisociologoj]]. [[Seksumado]]n kun samfamiliano oni nomas [[incesto]], kio estas konsiderata [[tabuo]]. Tio ege komplikigus la familiajn rilatojn: se patro seksumas kun filino ekzemple, ŝia filo estus samtempe ŝia filo kaj ŝia nepo ktp. El biologia vidpunkto la renovigo de [[sango]] necesas por la bonfarto de la individuoj; tiel ne nur incesto, sed ankaŭ ripetita [[endogamio]] povas malbonigi la sanon kaj bonfarton de la membroj. La termino "Familio" estas uzata metafore ankaŭ por krei pli inkludajn kategoriojn kiaj [[komunumo]], [[nacio]], tutmonda vilaĝo kaj [[homaro]], eĉ biologia grupigo de [[vivulo]]j kiu arigas [[genro]]jn ktp. [[Genealogio]] estas fako kiu celas skizi la familiajn stirpojn tra historio. La [[genealogia arbo]] estas skemo kiu intencas montri la diversajn familianojn laŭlonge de [[generacio]]j. Tio estas antikva sistemo kiu jam aperas en la [[Biblio]], kiu klopodas montri la pravecon de la [[elektita popolo]] el [[Adamo kaj Eva]], tra la diversaj grandaj prapatroj, nome [[Noa]], [[Abrahamo]] ktp. Por la [[kristano]]j, tio ripetiĝas por montri la elektitan diecon de [[Jesukristo]]. Historie en diversaj epokoj, regoj, imperioj ktp la genealogia arbo (aŭ almenaŭ la hereda linio) estis grava ilo por pravigi la heredecon de la povo, kaj partikulare por ricevi, dispartigi, arigi la heredajn posedaĵojn aŭ regopostenojn, ekzemple en [[feŭdismo]]. Familio estas ankaŭ grava ekonomika unuo studita en [[familia ekonomiko]], historie por la familia [[agrikulturo]], poste ankaŭ en negocoj kaj artmetioj de la fruepoko de burĝaro en la [[Mezepoko]], poste en la grandaj kapitalismaj familioj ([[Mediĉoj]], [[Rothschild]]). == Diversaj konceptoj == La '''familio''' estas [[biologio|biologia]], [[ekonomio|ekonomia]], [[spirito|spirita]] kaj [[animo|anima]] [[komunumo]] kies ĉefa celo estas la produktado, zorgado kaj [[edukado]] de la ge[[filo]]j por pluigo de la stirpo, la genoj, la linio (plej amplekse la [[specio]]). Ĝia restanta trunko estas la edzeco, tio estas la geedzoj. El la vidpunkto de la socio, '''familio''' estas ĝia baza [[socia institucio|institucio]] aŭ "ĉelo". Aktuale, la tradiciaj celoj ŝanĝis, unue el ekonomia vidpunkto (filoj kiuj ne necese helpas la familian ekonomion), kaj poste el socia vidpunkto (familioj senfilaj, unuseksaj edzoj, adoptado, alternativaj familioj ktp). 'Figurasence', '''familio''' estas logika klaso, kiel aro da individuoj, homoj aŭ aliaj estaĵoj, simile vivantaj kiel familia grupo, kaj ofte pro sama deveno kaj ia simileco. Ekzemple, religia familio, familio de [[planto]]j, familio de [[animalo]]j, familio de [[lingvo]]j, vortofamilio, logikaj familioj. Oni povas koncepti '''familion''' laŭ diversaj vidpunktoj: * familio kiel aro da personaj travivantaj homajn rilatadojn kaj ligojn; * familio kiel ekonomia unuo; * familio kiel intima nesto (kaj kun "homaj rajtoj" al protekto de libereco); * familio kiel ''institucio''; * familio figure kiel ''logika klaso''; * familio kiel ''unua lernejo''; * familio postulanta ''naskoplanadon''; * familio kun ''antaŭa preparo''; * familio ''protektenda de la ŝtato''. Pluraj alia temoj rilatas al la sama afero: laŭforme - ''[[bigamio]]'', ''[[monogamio]]''; ''[[samseksa edziĝo]]'', laŭleĝe - ''[[divorco]]''; individue - ''[[edzo]]'' kaj ''[[edzino]]'', ''[[filo]]'', ''[[klono]]'', ''[[koncipo]]'', ''[[kontraŭkoncipo]]'', [[infano]] ktp. == Familitipoj == [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-A0808-0008-001, Berlin, Passanten.jpg|eta|Patrino kun ŝiaj filoj, Berlino, Germanio, 1962.]] La diversspecaj datenoj venantaj de [[etnografio]], [[historio]], [[juro]] kaj socia [[statistiko]], establas ke la homa familio estas institucio kaj ne biologia fakto konstruita sur la natura rilato de parenceco aŭ samsangeco.<ref name="Lacan3801">Lacan 1938–2001, pp. 24–25, 56</ref><ref name="FugierPascal226">Fugier Pascal, 2007, p. 226-8</ref> La malsamaj specoj de familioj troveblas en multaj kuntekstoj, kaj iliaj specifaj funkcioj kaj signifoj dependas plejparte de sia rilato al aliaj sociaj institucioj. Kvankam la koncepto de parenceco origine rilatis al rilatoj de "sango", kulturantropologoj argumentis ke tiu unuo devas kompreni la ideon de "sango" metafore kaj ke multaj socioj komprenas familion tra aliaj konceptoj prefere ol tra genetika distanco.<ref name="Schneider p. 182">Schneider, David 1984 ''A Critique of the Study of Kinship''. Ann Arbor: University of Michigan Press. p. 182</ref> Sociologoj montras specialan intereson en la funkcio kaj statuso de tiuj formoj en plurtavolaj (aparte kapitalismaj) socioj. Laŭ la laboro de akademiuloj [[Max Weber]], Alan Macfarlane, Steven Ozment, Jack Goody kaj Peter Laslett, la enorma transformo kiu kaŭzis modernan geedziĝon en okcidentaj demokratioj estis "instigitaj per la religi-kultura valorsistemo disponigita per elementoj de [[judismo]], komenca [[kristanismo]], katolika [[kanona juro]] kaj la [[reformacio]]".<ref>{{cite web |url=http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=3322 |publisher=Religion-online.org |title=The Collapse of Marriage by Don Browning – The Christian Century |date=February 7, 2006 |pages=24–28 |accessdate=2007-07-10 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-06-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930181232/http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=3322 |arkivdato=2007-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930181232/http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=3322 |archivedate=2007-09-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=3322 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-06-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930181232/http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=3322 |arkivdato=2007-09-30 }}</ref> Multe da sociologia, historia kaj antropologia esplorado dediĉas sin al la kompreno de tiu vario, kaj de ŝanĝoj en la familio kiuj formiĝas dum tempo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bls.gov/opub/mlr/1981/09/art4full.pdf|titolo=Working wives and mothers: what happens to family life?|alirdato=8a Januaro 2014|aŭtoro=Levitan, Sara|dato=2010}}</ref> [[Dosiero:Wm._Riley_Blankinship,_miner,_with_his_children._Koppers_Coal_Division,_Kopperston_Mine,_Kopperston,_Wyoming_County..._-_NARA_-_540984.jpg|eta|maldekstre|Ministo kun siaj gefiloj, Okcidenta Virginio, Usono, 1946.]] === Para (nuklea) familio === La esprimo "kerna familio" estas ofte uzita, precipe en [[Usono]], por rilati al geedzaj familioj. "Geedza" familio inkludas nur la edzon, la edzinon, kaj fraŭlajn gefilojn kiuj ne estas aĝaj.<ref>[http://oregonstate.edu/instruct/anth370/gloss.html Oregonstate.edu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150207201248/http://oregonstate.edu/instruct/anth370/gloss.html |date=2015-02-07 }}, Nuclear family – "A family group consisting of wife, husband (or one of these) and dependent children." – Definitions of Anthropological Terms – Anthropological Resources – (Court Smith) Department of Anthropology, Oregon State University</ref> Sociologoj distingas inter geedzaj familioj (relative sendependaj de la parencaro de la gepatroj kaj de aliaj familioj ĝenerale) kaj kernaj familioj (kiuj konservas relative proksimajn ligojn kun sia parencaro). La koncepto de fraŭla gefilo tuŝas grave la enhavon de la familio en la modernaj socioj, kiam ne nur oni forlasas la familian hejmon pro geedziĝo sed ankaŭ pro simpla emancipiĝo pro tialoj rilataj al laboro, sendependemo ktp. Tio komplikigas la statistikon konsiderinte, ke ne estas fiksaj aĝoj kaj certecoj pri kiam tio okazas. En multaj landoj ekde la 18-jara aĝo sed ĝis 30-a, 40-a ktp. En aliaj tute tio ne okazas. === Patrina familio === ''Patrina'' aŭ pli precize "Patrinfokusa" familio konsistas el patrino kaj ŝiaj gefiloj. Ĝenerale, tiuj gefiloj estas ŝiaj biologiaj idoj, kvankam adopto de infanoj estas praktiko en preskaŭ ĉiu socio. Tiu speco de familio estas ofta kie virinoj havas la resursojn por vivteni, zorgi kaj eduki siajn infanojn memstare, aŭ kie viroj estas pli moviĝemaj ol virinoj. === Grandfamilio aŭ etenda familio === [[Dosiero:Basankusu - typical fired brick house.jpg|eta|dekstre|Familio el Basankusu, [[Demokrata Respubliko Kongo]], antaŭ tipa brika domo, kun tegmento de palmoj.]] [[Etenda familio]] aŭ ankaŭ la esprimo "grandfamilio" estas ofta, precipe en [[Usono]]. Tiu esprimo havas du apartajn signifojn. Unue, ĝi funkcias kiel sinonimo de "samsanga familio" (''samsanga'' signifas "de la sama sango"). Due, en socioj dominitaj fare de la geedza familio, ĝi rilatas al "[[parencaro]]" (egocentra reto de parencoj kiu etendas preter la hejma grupo) kiuj ne apartenas al la geedza familio. Tiuj tipoj rilatas al idealaj aŭ normigaj strukturoj trovitaj en precizaj socitipoj. Ĉia socio elmontros iun varion en la fakta kunmetaĵo kaj koncepto de familioj. Plej ofte tia familio rilatas al estreco de maskla patro aŭ prapatro, tio estas [[patriarko]], kiel kerno de la sistemo [[Patriarkeco]]. {{Vidu ankaŭ|Familia reunuiĝo}} === Miksita familio === [[Dosiero:P051702-149695.jpg|eta|maldekstra|Maskla samseksa paro kun filo.]] {{Ĉefartikolo|Miksita familio}} La esprimoj ''miksita familio'', ''religita familio'' aŭ ''duonfamilio'' priskribas familiojn kun miksitaj gepatroj: kun unu aŭ ambaŭ gepatroj reedziĝinta, alportante gefilojn de la antaŭa familio en la novan familion.<ref>[http://www.blendedandblessed.com/BlendedBlog.dsp Blended and Blessed]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – Encouraging Step-Families, blendedandblessed.com</ref> Ankaŭ en sociologio, precipe en la verkoj de socia psikologo Michael Lamb,<ref>{{Cite web |url=http://www.sdp.cam.ac.uk/contacts/staff/profiles/mlamb.html |title=Department of Social and Developmental Psychology: PPSIS Faculty, Academic Profile |publisher=Sdp.cam.ac.uk |accessdate=2011-03-26 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-06-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111125163148/http://www.sdp.cam.ac.uk/contacts/staff/profiles/mlamb.html |arkivdato=2011-11-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111125163148/http://www.sdp.cam.ac.uk/contacts/staff/profiles/mlamb.html |archivedate=2011-11-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.sdp.cam.ac.uk/contacts/staff/profiles/mlamb.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-06-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111125163148/http://www.sdp.cam.ac.uk/contacts/staff/profiles/mlamb.html |arkivdato=2011-11-25 }}</ref> tradicia familio rilatas al "mezaklasa familio kun pan-gajnanta patro kaj hejmpatrino, edziĝinta al unu la alia kaj kreskigante siajn biologiajn gefilojn", kaj netradicia al esceptoj de tiu regulo. La plej multaj el usonaj domanaroj nun estas ne-tradiciaj laŭ tiu difino.<ref>[http://www.glad.org/uploads/docs/cases/gill-v-office-of-personnel-management/2009-11-17-doma-aff-lamb.pdf Civil Action No. 1:09-cv-10309] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101225193923/http://www.glad.org/uploads/docs/cases/gill-v-office-of-personnel-management/2009-11-17-doma-aff-lamb.pdf |date=2010-12-25 }} paragrafo 17</ref> Laŭ komunikadaj modeloj en familioj, ekzistas certa aro de kredoj ene de la familio kiuj reflektas kiel ĝiaj membroj devus komuniki kaj interrilati. Tiuj familiaj komunikadaj padronoj ekestiĝas de du subestaj aroj de kredoj. Unu estante konversacia orientiĝo (la grado laŭ kiu la graveco de komunikado estas aprezita) kaj duo, konformeco-orientiĝo (la grado laŭ kiuj familioj devus emfazi similecojn aŭ diferencojn koncerne sintenojn, kredojn, kaj valorojn).<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Reflect & Relate an introduction to interpersonal communication|familia nomo=McCornack|persona nomo=Steven|jaro=2010|loko=Boston/NY|eldoninto=Bedford/St. Martin's|paĝoj=369–370}}</ref> === Elektofamilio === La termino "familio de elekto", foje ankaŭ "elektita familio" aŭ "elektofamilio," estas aktuale ofta ene de la komunumo [[GLAT]], inter veteranoj, individuoj kiuj suferis familian mistraktadon, kaj tiuj kiuj ne havas kontakton kun siaj biologiaj "gepatroj". Tio referencas al la grupo de persono en la vivo de individuo kiu kontentigas la tipan rolon de familio kiel subtena sistemo. La termino diferencigas inter la "familio de origino" (nome biologia familio aŭ tiu en kiu la persono estis zorgita kaj edukita) kaj tiuj kiuj aktive alprenas tiun idealan rolon.<ref>{{Cite web |url= http://www.algbtical.org/2A%20GLOSSARY.htm |title= ALGBTICAL LGBT Glossary of Terminology |date= 2005–2006 |website= ALGBTICAL Association for Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Issues in Counseling of Alabama |access-date= 4a de majo, 2016 |titolo= Arkivita kopio |alirdato= 2019-12-04 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20160506160448/http://www.algbtical.org/2A%20GLOSSARY.htm |arkivdato= 2016-05-06 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20160506160448/http://www.algbtical.org/2A%20GLOSSARY.htm |archivedate= 2016-05-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.algbtical.org/2A%20GLOSSARY.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-12-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160506160448/http://www.algbtical.org/2A%20GLOSSARY.htm |arkivdato=2016-05-06 }}</ref> La elektofamilio povas aŭ ne inkludi kelkajn aŭ eĉ ĉiujn el la membroj de la familio de origino. Tiu [[terminologio]] derivas el la fakto ke multaj [[GLAT]]-uloj, post [[elŝrankiĝo]], frontas malakcepton aŭ honton el la familioj en kiuj la personoj estis zorgitaj kaj edukitaj. === Poligamia familio === [[Poligamio]] estas [[geedzeco]] kiu inkludas pli ol du partneroj.<ref>{{Cite web|url=http://www.scienceofrelationships.com/home/2012/8/17/opening-up-challenging-myths-about-consensual-non-monogamy.html|title=Opening Up: Challenging Myths about Consensual Non-Monogamy – Science of Relationships|website=Scienceofrelationships.com|accessdate=12a de aprilo 2017|date=2012-08-17}}</ref><ref name="Zeitzen">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=WIzHjpTJgdQC&pg=PA3|titolo=Polygamy: a cross-cultural analysis|familia nomo=Zeitzen|persona nomo=Miriam Koktvedgaard|jaro=2008|eldoninto=Berg|ISBN=978-1-84520-220-0|paĝo=3}}</ref> Kiam viro estas edzo de pli ol unu edzino samtempe, la rilato estis nomita [[poliginio]]; kaj kiam virino estas edzino de pli ol unu edzo samtempe, tio estas nomita [[poliandrio]]. Se geedzeco inkludas multajn geedzojn, tio povas esti nomita [[pluramemo]],<ref>{{cite journal | last1 = McCullough | first1 = Derek | last2 = Hall | first2 = David S. | title = Polyamory – What it is and what it isn't | journal = Electronic Journal of Human Sexuality | volume = 6 | date = February 27, 2003 | url = http://www.ejhs.org/volume6/polyamory.htm | ref = harv }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201210093927/http://www.ejhs.org/volume6/polyamory.htm |date=2020-12-10 }}</ref> [[Grupa geedzeco|grupa aŭ kuna geedzeco]].<ref name=Zeitzen/> [[Dosiero:Kwong Sue Duk with his three wives and fourteen children, Cairns, 1904 (9623512597).jpg|eta|maldekstre|Ĉina enmigranto kun siaj tri edzinoj kaj dekkvar gefiloj, [[Cairns]], [[Aŭstralio]], 1904.]] [[Poliginio]] estas formo de plura geedzeco, en kiu viro rajtas havi pli ol unu edzino.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Polygamy: A Cross-Cultural Analysis|familia nomo=Zeitzen|persona nomo=Miriam K.|jaro=2008|loko=Oksfordo|eldoninto=Berg|paĝo=9}}</ref> En modernaj landoj kiuj permesas poligamion, poliginio estas tipe la nura formo permesita. Poliginio estas praktikata ĉefe (sed ne nur) en partoj de [[Mezoriento]] kaj [[Afriko]]; kaj estas ofte asocia kun [[Islamo]], tamen, estas kelkaj kondiĉoj en Islamo kiun oni devas plenumi por rajti al poliginio. [[Poliandrio]] estas formo de plura geedzeco, en kiu virino rajtas havi pli ol unu edzo.<ref name="Starkweather/Hames 2012">{{cite journal | last1 = Starkweather | first1 = Katherine E. | last2 = Hames | first2 = Raymond | title = A survey of non-classical polyandry | journal = Human Nature | volume = 23 | issue = 2 | pages = 149–172 | doi = 10.1007/s12110-012-9144-x | pmid = 22688804 | date = June 2012 | ref = harv | url = http://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1049&context=anthropologyfacpub |issn=1045-6767 }}</ref> Frata poliandrio, en kiu du aŭ eĉ pliaj fratoj estas edzoj de la sama edzino, estas foja formo de poliandrio. Poliandrio estas tradicie praktikata en areoj de Himalajaj montoj, inter Tibetanoj en [[Nepalo]], en partoj de [[Ĉinio]] kaj en partoj de norda [[Barato]]. Poliandrio estas plej ofta en socioj markitaj de alta maskla mortindico aŭ kie maskloj ofte estas for el la cetero de la familio dum konsiderinda tempoperiodo.<ref name="Starkweather/Hames 2012"/> == Parencara terminaro == {{Ĉefartikolo|Listo de familimembroj}} === Gradoj de parenceco === [[Dosiero:Family in a wagon, Lee County, Mississippi, 1935.jpg|eta|300 px|dekstra|Familio surĉare, Kantono Lee, Misisipio, Aŭgusto 1935.]] [[Dosiero:familio.png|eta|dekstra|330px|Parenctabelo en Esperanto.]] Unuagrada parenco kunhavas 50% el onia DNA, kia ĉe ido, patro aŭ praulo. {| class="wikitable" |- ! Parenceco ! Proksimeco ! Genetika<br />koincido |- | Identaj ĝemeloj || neaplikebla || 99.9% |- | Ido || Unuagrada || 50% |- | Patro || Unuagrada || 50% |- | Idaro || Unuagrada || 50% |- | Duonido || Duagrada || 25% |- | Geavoj || Duagrada || 25% |- | Geonkloj || Duagrada || 25% |- | Genevoj || Duagrada || 25% |- | Kuzo || Triagrada || 12.5% |- | Duononklo || Triagrada || 12.5% |- | Duonnevoj || Triagrada || 12.5% |- | Duonkuzo || Kvaragrada || 6.25% |- | Duaranga kuzo || Kvinagrada || 3.125% |- | Triaranga kuzo || Sepagrada || 0.781% |} * [[Bastarda filo]] aŭ ''[[eksterleĝeca filo]]'' estas la filo naskita ekster la edzeco aŭ de nekonata patro (pli malkutime patrino). == Esperantlingvaj familioj == Estas konstateble, ke relative multaj Esperanto-parolantoj havas esperanto-parolantajn familianojn. Ofte gepatro, geavo aŭ prageavo parolis aŭ parolas la lingvon, eble onklo, ofte la kunulo (se ili havas) kaj ankaŭ ofte la infanoj. Ĉe la infanoj tiuj aŭ akiras Esperanton jam ekde beba aĝo (kiel [[denaskuloj]]) aŭ ili eklernas Esperanton pli poste, ofte kiel dek- ĝis dekkvarjaruloj. Oni scias ekzemple ke [[Reinhard Selten]], kies patro parolis Esperanton kaj ankaŭ aktivis en Esperantujo, eklernis Esperanton kiel knabo post la morto de la patro (la patro [[Adolf Selten]] mortis en 1941; Selten eklernis en 1946 aŭ 1947, kiel eble 17-jara knabo<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=J13uiSdYceo&feature=youtu.be&t=2163 Intervjuo kun Selten], min. 36:03</ref>). En aliaj okazoj estas la infano, kiu ekinteresiĝas pri Esperanto. La usona aŭtorino Mara Rockliff rakontas, ke ŝia filino, kiam tiu estis dekunujara (en 2014), vidis filmon pri Esperanto kaj tuj decidis lerni la lingvon. La patrino akompanis ŝian lernadon kaj ekde tiam ili kune vizitis jam plurajn Esperanto-renkontiĝojn<ref>Raporto aperonta en marto 2019 en la retejo de [https://nerdybookclub.wordpress.com/ Nerdy Book Club]</ref>. [[Nikola Rašić]] en sia enketo ĉe kongresanoj ĉirkaŭ 1985 konstatis, ke ĉe 66 % de la enketitoj kun vivkunulo tiu estis ankaŭ Esperantisto. 46 % de la enketitoj kun infanoj informis, ke la infanoj konas Esperanton; ĉe 14 % la infanoj "lernas aŭ lernos"<ref>Nikola Raŝiĉ. Familia rondo. Pisa (edistudio). 1994, p. 153, Tab. 70 kaj 71</ref> == Familio en kulturo kaj arto == [[Dosiero:Armadio degli argenti, fuga in egitto.jpg|eta|dekstre|Pentraĵo de [[Fra Angelico]] pri la [[Fuĝo al Egiptio]] en śranko de arĝentaĵoj, en la Nacia Muzeo Sankta Marko ([[Florenco]]). Veturanta familio.]] Se oni rigardas al [[Antikveco]], en la [[Grek-latina kulturo]] kaj [[mitologio]] rimarkindas, ke la familio ne ludas speciale gravan rolon kompare kun la rilata rigardo al la afero pri kiu estas la patro de iu filo; ekzemple oni konsideru la diversajn historiojn de la {{J|ekstergeedzeca amrilato}} de Zeŭso (respektive Jupitero) kun diinoj, heroinoj kaj mortontinoj, kio estis fonto de konfliktoj. Simile okazas kun la "familia" historio de aliaj [[rolulo]]j de la klasika mitologio. Ankaŭ en la [[Biblio]] abundas okazoj de neregulaj familioj, kiel ekzemple tiu de la prapatro [[Abrahamo]] kun konflikto inter liaj filoj, la adoptita [[Moseo]] ktp. Tiukadre por la kristana mitologio kio iĝos hegemonia kulturo dum preskaŭ du jarmiloj, la plej konata familio estas denove iu tute neregula: nome tiu komponita de la filo ([[Jesuo]]), kiu estas [[Dio]], la patrino Maria ([[Dipatrino]]) kiu naskis, sed ne koncipis el viro kaj certe ne el sia edzo, kaj la patro ([[Sankta Jozefo]]) kiu ne estis biologia patro. Tiu triopa familio estos reprezentita en [[arto]] oftege dum la du jarmiloj, ĉefe en la dekomenca momento ([[Kristnasko]] kaj adorado en [[Kripo]]), ankaŭ en aliaj ([[Fuĝo al Egipto]]), sed nur dum Jesuo estis infano; por la plej gravaj etapoj de la vivo de Jesuo, la familio malaperas kaj reaperos nur la patrino en la momento de la elkrucigo de la mortinta Jesuo, cetere pare kun [[Sankta Johano]] kaj ne kun Sankta Jozefo. Ankaŭ en [[Islamo]] revenos la bildo de konflikta familio, kiam post la morto de la profeto [[Mahomedo]] la islamanaro disiĝis en du ne reamikemaj branĉoj, nome la [[Sunaismo]] kaj la [[Ŝijaismo]], nome sekvantoj de diversa familia posteularo. Fakte se aperas tiaj konfliktoj en la plej gravaj kernoj de la kultura vivo estas paradokse pro tio, ke oni certas pri la senduba gravo de la familia ĉelo. En la [[Mezepoko]] estas du tre kontrastaj bildoj de familio, iel respegulante la tre diversajn sociajn klasojn. En folklora rakontaro aperas ofte la familio kiel kerno de la popolaj [[fabelo]]j: abandonitaj gefiloj, severaj patroj ktp., kun unu tre ripetita skemo: patro kiu komisias malfacilan mendon al tri filoj, el kiuj nur la plej juna plenumas tion (foje tri filinoj).<ref>Vladimir Propp, Морфология сказки (Morfologio de la fabelo), Akademia, 1928.</ref> En altklasaj familioj, la koncepto rilatas al heredoj kaj ĉefe en la [[reganta klaso]] ĝis la nivelo de gereĝoj kaj geimperiestroj. [[Dosiero:Van Eyck - Arnolfini Portrait.jpg|eta|230px|maldekstre|[[Jan van Eyck]], nome ''[[La geedzoj Arnolfini]]'', 1434, [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio]], Londono. Kvankam teorie temas nur pri geedzoj, fakte ŝi estas graveda, do temas pri la ekkonstruo de la familia ĉelo.]] En [[pentrarto]] oni komencas per prezento de geedzoj en la [[realismo]] de la [[Flandraj Primitivuloj|Flandra pentrarto]]. Tiuj paroj simbolas la bazon de la kerna familio, ankaŭ ĉelo de la frua etapo de [[kapitalismo]], do familia negocoj rilataj al metioj kaj ĉefe [[komerco]]. Poste la montritaro ampleksiĝas al tuta familio; vidu ekzemple pentraĵoj de reĝaj familioj, kiel [[La familio de Karlo la 4-a]] de [[Francisco de Goya]] jam en la komenco de la [[19a jarcento]] (rigardu la koncernan artikolon por la komplikeco de tiu familio). Meze de la jarcento stabiliĝis en literaturo la hegemonio de la [[realismo|realisma]] romano. Tiel en multaj landoj de Eŭropo enmodiĝis la plaĉo por romanoj kies agado okazas en medioj de burĝaj familioj (kiel ĉefa ĉelo de la burĝa socio), kiuj denove videblas minacataj pro la rekta apero en literaturo de la temo [[adolto]]. Vidu ekzemple [[Madame Bovary]] de [[Gustave Flaubert]] en franca literaturo aŭ [[La Regenta]] de [[Leopoldo Alas]] en hispana romano. Kelkaj el tiuj romanoj, ekzemple de [[Benito Pérez Galdós]], montras en la titolo la vorton "familio". Dum la [[20-a jarcento]], arto denove montris la evoluon kaj ŝanĝojn kiuj estis suferitaj de la tradicia familio. La bulgara romano [[La familio Gerak]] de [[Elin Pelin]] en la [[1920-aj jaroj]] montras la maldolĉan disiĝon de vilaĝa familio. Du jardekojn poste [[La familio de Pascual Duarte]] de [[Camilo José Cela]] montras la absolutan diskomponiĝon de same vilaĝa familio, kies patro freneziĝas, filino prostituiĝas, kripula nepo mortas akcidente kaj finfine la ekzistadisma protagonisto murdas sian maljunan patrinon pro diversaj okazaĵoj. Laŭlonge de la jarcento unue [[kinarto]] kaj poste [[televido]] montris diversajn rigardojn al la senfina temo pri familioj, ĉu kutimaj ĉu problemaj. Televido pro sia kapablo ripeti rolulojn kaj situaciojn en diversaj epizodoj de la sama serio montris en la diversaj landoj ankaŭ tre diversajn modelojn de familioj. [[The Flintstones]] (La ŝtonuloj) estas usona animacia televida serio kiu fantaste priskribas la vivojn de ŝtonepoka laboristo, lia najbaro/plej bona amiko, kaj ties familioj; ĝi estis produktita kaj elsendita en la [[1960-aj jaroj]]. [[Little House on the Prairie]] (Dometo sur prerio) estas usona vakera drama televidserio, en kiu stelulis [[Michael Landon]], [[Melissa Gilbert]] kaj [[Melissa Sue Anderson]], pri familio kiu vivas en farmo en Walnut Grove, Minesoto, en la 1870-aj kaj [[1880-aj jaroj]]; ĝi estis produktita kaj elsendita en la [[1970-aj jaroj]]. [[ALF]] estas usona televidserio elsendita de NBC inter la 22an de septembro 1986 kaj la 24an de marto 1990; la reala nomo de la ĉefrolulo ALF estis Gordon Shumway sed la familio Tanner nomis lin ALF (akronimo de Alien Life Form, do eksterterano) post surteriĝo en la garaĝon de la familio; tiu amuza [[rolulo]] estis iel signo de novaj komponantoj en la tradicia kerno de familio. En hispana televido furoris en la komenco de la 21a jarcento la televidserio "Cuéntame" kiu rakontas la vivo de "normala" familio de vilaĝanoj kiuj elmigris al ĉefurbo Madrido dum la 1970-aj kaj [[1980-aj jaroj]], tio estas la nomita [[Hispana Transiro al la demokratio]]. Samtempe la televidserio "Machos" el [[Ĉilio]] montris konservisman familion komponitan de ses viraj filoj, mejloŝtone en la historio de la ĉilia televido pro la serioza traktado de temoj tabuaj por la konservativa socio tiulanda, kiel la [[samseksemo]], la [[maĉismo]] kaj la [[adolto]]. En la [[2010-aj jaroj]] estis populara en la tuta mondo la serio "[[Modern Family]]", kiu prezentas tre bone strukturitan etendan familion, spite la fakton, ke temas pri dua edzino pli juna kun antaŭa filo, filino kies gefiloj konstante konfliktas adoleske kaj filo en samseksa edzeco kun adoptita filino. == Hejma perforto == {{Ĉefartikolo|Hejma perforto}} [[Dosiero:A_Husband_Beating_his_Wife_with_a_Stick_-_Google_Art_Project.png|eta|Viro batas sian edzinon per bastono. Ĉirkaŭ 1360.]] '''Hejma perforto''', '''hejma violento''', '''familia violento''' aŭ '''familiperforto''', estas modelo de [[konduto]] kiu implikas [[perforto]]n aŭ alian fitraktadon de unu persono kontraŭ alia en hejma kunteksto, kiel ekzemple en [[geedziĝo]] aŭ kunvivado. Ĝi povas esti nomita intimpartnera perforto kiam transigita fare de [[edzo]] aŭ partnero en intima rilato kontraŭ la alia geedzo aŭ partnero, kaj povas okazi en [[Aliseksemo|aliseksemaj]] aŭ [[samseksemo|sam-seksemaj rilatoj]], aŭ inter iamaj geedzoj aŭ partneroj. Hejma perforto ankaŭ povas impliki perforton kontraŭ [[infano]]j, gepatroj, aŭ [[maljunulo]]j, kaj escepte povas esti farita por mem-defendo. Ĝi prenas kelkajn formojn, inkluzive de fizika, [[Vorta mistraktado|parola]], emocia, ekonomia, religia, genera, kaj seksa misuzo, kiu povas intervali de subtilaj, trudaj formoj ĝis edzeca seksperforto kaj ĝis perforta fizika fitraktado kiel ekzemple sufokado, batado, ina genitala kripligo kaj [[Acida atenco|acidĵetado]] kiu rezultas ofte en deformado aŭ morto. Hejmaj murdoj inkludas [[ŝtonumo]]n, bruligon de novedzino, [[honormurdo]]jn, kaj dotmortigojn. Tutmonde, la viktimoj de hejma perforto estas ĉefe [[virino]]j, kaj virinoj plej ofte travivas pli severajn formojn de perforto.<ref>McQuigg, Ronagh J.A. (2011), "Potential problems for the effectiveness of international human rights law as regards domestic violence", en McQuigg, Ronagh J.A. (eld.), [https://books.google.es/books?id=ltJxlsoMV4wC&pg=PR13&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false International human rights law and domestic violence: the effectiveness of international human rights law,] Oxford New York: Taylor & Francis, p. 13, ISBN 9781136742088, arkivita el la originalo la 15an de majo 2016, "This is an issue that affects vast numbers of women throughout all nations of the world. [...] Although there are cases in which men are the victims of domestic violence, nevertheless 'the available research suggests that domestic violence is overwhelmingly directed by men against women [...] In addition, violence used by men against female partners tends to be much more severe than that used by women against men. Mullender and Morley state that 'Domestic violence against women is the most common form of family violence worldwide.'"</ref><ref>García-Moreno, Claudia; Stöckl, Heidi (2013), "Protection of sexual and reproductive health rights: addressing violence against women", in Grodin, Michael A.; Tarantola, Daniel; Annas, George J.; et al. (eld.), [https://books.google.es/books?id=kJXM_eptt0MC&pg=PT780&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Health and human rights in a changing world,] Routledge, pp. 780–781, ISBN 9781136688638, arkivita el la originalo la 6an de majo 2016, "Intimate male partners are most often the main perpetrators of violence against women, a form of violence known as intimate partner violence, 'domestic' violence or 'spousal (or wife) abuse.' Intimate partner violence and sexual violence, whether by partners, acquaintances or strangers, are common worldwide and disproportionately affect women, although are not exclusive to them."</ref> En kelkaj landoj, hejma perforto ofte estas vidita kiel pravigita, precipe en kazoj de fakta aŭ ŝajna malfideleco sur la parto de la virino, kaj estas laŭleĝe permesita. Esplorado establis ke tie ekzistas rekta kaj signifa korelacio inter la nivelo en la lando de seksegaleco kaj proporcioj de hejma perforto.<ref>Swan, Suzanne C.; Gambone, Laura J.; Caldwell, Jennifer E.; Sullivan, Tami P.; Snow, David L. (2008). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2968709/ "A Review of Research on Women's Use of Violence With Male Intimate Partners".] Violence and Victims. 23 (3): 301–314. doi:10.1891/0886-6708.23.3.301. PMC 2968709. PMID 18624096.</ref> Foje viroj povas uzi intimpartneran violenton kiel [[memdefendo]]. Hejma perforto estas inter la plej subraportitaj [[krimo]]j tutmonde kaj por viroj kaj por virinoj.<ref>Strong, Bryan; DeVault, Christine; Cohen, Theodore (16a de februaro 2010). [https://books.google.es/books?id=qjvoSOMB5JMC&pg=PA447&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Marriage and Family Experience: Intimate Relationships in a Changing Society.] Cengage Learning. p. 447. ISBN 978-1133597469. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017.</ref><ref>Concannon, Diana (11a de julio 2013). [https://books.google.es/books?id=-KdueQed_sgC&pg=PA30&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Kidnapping: An Investigator's Guide.] Newnes. p. 30. ISBN 978-0123740311. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017.</ref> Pro sociaj antaŭjuĝoj koncerne masklan ĉikanadon, viroj renkontas pliigitan verŝajnecon esti preteratentitaj fare de sanlaboristoj.<ref>Riviello, Ralph (1a de julio 2009). [https://books.google.es/books?id=keng9ELAE2IC&pg=PA129&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Manual of Forensic Emergency Medicine.] Jones & Bartlett Learning. p. 129. ISBN 978-0763744625. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017.</ref><ref>Finley, Laura (16a de julio 2013). [https://books.google.es/books?id=AW-jAQAAQBAJ&pg=PA163M&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of Domestic Violence and Abuse.] ABC-CLIO. p. 163. ISBN 978-1610690010. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017.</ref><ref>Hess, Kären; Orthmann, Christine; Cho, Henry (1a de januaro 2016). [https://books.google.es/books?id=QbYaCgAAQBAJ&pg=PA323&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Criminal Investigation.] Cengage Learning. p. 323. ISBN 978-1435469938. Arkivita el la originalo la 10an de januaro 2017.</ref><ref>Lupri, Eugene; Grandin, Elaine (2004), "Consequences of male abuse – direct and indirect", en Lupri, Eugene; Grandin, Elaine (eld.), [https://web.archive.org/web/20090104074211/http://www.phac-aspc.gc.ca/ncfv-cnivf/familyviolence/pdfs/Intimate_Partner.pdf Intimate partner abuse against men (PDF),] Ottawa: National Clearinghouse on Family Violence, p. 6, ISBN 9780662379751, Arkivita el la originalo (PDF) la 4an de januaro 2009, Alirita la 8an de majo 2019.</ref> [[Hejma perforto]] estas tre larĝa difino, ofte uzata por inkludi aferojn kiel [[Mistraktado de infanoj]], Mistraktado de patroj, kaj aliaj perfortaj agoj fifaritaj inter familianoj.<ref>Wallace, p. 2</ref> == Familio en soci-politikaj kuntekstoj == La [[Internacia Tago de Familioj]] estas observita je la 15-a de majo ĉiu jaro. La Tago estis proklamita de la Ĝenerala Asembleo de UN en 1993 per rezolucio A/RES/47/237 kaj reflektas la gravecon ke la internacia komunumo metas al familioj. La Internacia Tago provizas ŝancon antaŭenigi konscion de aferoj rilatanta al familioj kaj pliigi scion de la sociaj, ekonomiaj kaj demografiaj procezoj influanta familiojn. En juraj kuntekstoj [[familia reunuiĝo]] estas [[juro|jura]] koncepto aplikebla al parto de familio, kiu restis en devenlando fare de alia parto de la familio kiu jam elmigris kaj eventuale ŝtataniĝis en alia lando: ekz, elmigrinta patro, kiu klopodas venigi sian familion (aŭ parton) al almigrinta lando. == Vidu ankaŭ == * [[Boparenco]] * [[Edzino (familio)]] * [[Edzo (familio)]] * [[Familia diktatoreco]] * [[Hejmo]] * [[Listo de familimembroj]] * [[Nepotismo]] * [[Parenceco]] == Proverbo == Ekzistas nur 2 [[proverbo]]j pri familio en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''En malsata familio mankas harmonio.''}} * {{citaĵo|''Ĉiu familio havas sian kriplulon.''}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Urszula Krupa (redaktoro), ''Współczesne zagrożenia dla zdrowia, życia i rodziny w dokumentach Parlamentu Europejskiego'' (Nuntempaj minacoj por [[sano]], [[vivo]] kaj familio en dokumentoj de [[Eŭropa Parlamento]]), Fundacja "Nasza Przyszłość" (Fondaĵo "Nia Estonto"), [[Szczecinek]] 2019, p.&nbsp;320, ISBN 978-83-64668-43-2 * ''Rodzina wspólnotą szczęścia'' (La familio komunumo de feliĉo), XXXI-a Internacia Kongreso de Familio, Gaudium, [[Lublin]] 2005, p.&nbsp;242, ISBN 83-89659-23-9 * Piotr Kryczka (redaktoro), ''Rodzina w zmieniającym się społeczeństwie'' (La familio en ŝanĝiĝanta [[socio]]), Redakcja Wydawnictw KUL ([[Katolika Universitato de Lublin "Johano Paŭlo la 2-a"]]), [[Lublin]] 1997, p.&nbsp;329, ISBN 83-228-0518-7 * Chevallier, Denis. "Famille et parenté: une bibliographie". Terrain (france). Konsultita la 8an de Januaro, 2014. [http://terrain.revues.org/document2874.html%20] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080724171236/http://terrain.revues.org/document2874.html |date=2008-07-24 }} * Forbes, Scott, A Natural History of Families, (Princeton, NJ: Princeton University Press, 2005), ISBN 0-691-09482-9 * Foucault, Michel (1978). The History of Sexuality: Volume I: An Introduction. (New York: Vintage Books). ISBN 978-0-679-72469-8 * Gilroy, Paul, Identity Belonging and the Critique of Pure Sameness in Gilroy, Paul (2000) Against Race: Imagining Political Culture Beyond the Color Line, (Cambridge, Mass.: Belknap Press of Harvard University Press), Ch. I.3, pp.&nbsp;97–133 * Goody, Jack, The Development of the Family and Marriage in Europe (Cambridge University Press, 1980); tradukita al hispana, franca, itala, portugala.[http://books.google.com/books?id=LVkYFGqylfQC The Development of the Family and Marriage in Europe] * Mock, Douglas W., More Than Kin and Less Than Kind, (Belknap Press, 2004), ISBN 0-674-01285-2 * Schneider, David M., American Kinship: a cultural approach (Chicago: University of Chicago Press, 1980). * Tabak I., Mazur J., Granado M.C., Örkenyi Á., Zaborskis A., Aasvee K. & Moreno C. (2012). "Examining trends in parent-child communication in Europe over 12 years". The Journal of Early Adolescence. 32 (1). pp.&nbsp;26–54. doi:10.1177/0272431611419509. Konsultita la 8an de Januaro, 2014. [http://jea.sagepub.com/content/32/1/26.abstract] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121029084919/http://jea.sagepub.com/content/32/1/26.abstract |date=2012-10-29 }} * Ommer, Uwe. 1000 Families: das Familienalbum des Planeten Erde. Taschen, Cologne 2002, ISBN 3-8228-2264-7 [http://www.1000families.eu/1000families/ 1000 Families: das Familienalbum des Planeten Erde] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.edzperanto.org/index.php Edzperanto (serĉado de edz(in)oj por esperantistoj)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100518071352/http://www.edzperanto.org/index.php |date=2010-05-18 }} {{eo}} * [http://www.esperanto.mv.ru/PMEG/aldonoj/parencoj_familianoj.html Parencoj kaj familianoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050314155044/http://www.esperanto.mv.ru/PMEG/aldonoj/parencoj_familianoj.html |date=2005-03-14 }} {{-}} {{Projektoj|commonscat=Family|q=Familio|ReVo=famili}} {{Havenda artikolo|Familio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Familio| ]] [[Kategorio:Sociologio]] 45pkfgo6jkign5v0k464zwpqkb9rcpl Festivalo de Cannes 0 8816 9372360 8921867 2026-05-13T20:42:30Z ThomasPusch 1869 9372360 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bandeau cannes.JPG|eta|centre|775ra|{{centre|Bendo de la festivalo kun la [[Ora Palmo]] ambaŭflanke}}]] {{Informkesto organizaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=FR |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |situo sur mapo=Francio Cannes |zomo=13 }} La '''Festivalo de Cannes''' ({{Lang-fr|Festival de Cannes}}) estas prestiĝa internacia filmofestivalo, kiu okazas ekde la jaro [[1946]] ĉiujare dum la tria semajno de majo en la [[Francio|franca]] urbo [[Cannes]] en ejo nomita ''Palais des Festivals et des Congrès''. Ĝi estas festivalo de kino kategorio "Al", akreditita de la filmproduktista asocio [[FIAPF]], kune kun la festivaloj de [[Berlinale|Berlino]], [[Donostia Internacia Filmfestivalo|San Sebastián]], [[Internacia Kina Festivalo de Mar del Plata|Mar del Plata]], [[Internacia Filmfestivalo de Karlovy Vary|Karlovy Vary]] aŭ [[Festivalo de Venecio|Venecio]] inter aliaj. Ĉar la festivalo ĝuas gravan atenton de diversaj amaskomunikiloj, ĝi estas ĉiujare vizitata de multaj famaj homoj de la filma industrio. Ĝi estas populara okazo por produktantoj montri novajn filmojn kaj provi vendi ilin al distribuantoj. La plej prestiĝa premio kiun oni en Cannes disdonas estas la [[Ora Palmo]] por la plej bona filmo. == Historio == === Komenco === Kiel ministro pri Nacia Edukado kaj Belartoj, [[Jean Zay]] iniciatis la festivalon de Cannes. Kvankam la unua eldono de la festivalo ne okazas ĝis [[1939]], la originon eblas spuri komence de la [[1930-aj jaroj]]. Oni povas serĉi la radikojn de la aktuala festivalo en la [[Venecio]] de 1932, kie organiziĝis la unua internacia festivalo de kino. En tiu epoko la okazaĵo havis pli da rilato al naciismaj rivalecoj ol kun la filmoj mem. En la epoko tuj antaŭ la [[Dua Mondmilito]], kaj en Venecio komencis elstari la filmaroj germana kaj itala. En [[1938]] ĉiuj atendis ke ''La Granda Iluzio'' de [[Jean Renoir]] gajnos la grandan premion en Venecio, sed la [[Coppa Mussolini]] estis gajnita samtempe de ''Olympia'' de [[Leni Riefenstahl]] kaj la itala filmo ''Luciano Serra pilota'', de [[Goffredo Alessandrini]]. La francoj foriris ĉagrenite de la festivalo, same kiel la britaj kaj usonaj reprezentantoj, proteste pro la subita apero de la politiko en la arto. Tuj, grupo de kritikistoj kaj francaj produktistoj renkontiĝis por peti al la franca registaro ke tiu pagu la elspezojn de internacia festivalo de kino en Francio, kie la filmoj povus konkurenci kaj esti viditaj teorie sen politikaj tendencoj nek politika subpremo. Neniu volis tiam malamikiĝi al [[Benito Mussolini|Mussolini]], sed la grupo fine sukcesis, kun membroj kiel [[Philippe Erlanger]], ĉe la fronto de ''Action Artistique Française''; [[Robert Favre Le Bret]], la videbla vizaĝo de la festivalo dum 50 jaroj; kaj unu el la gepatroj de la inventado, [[Louis Lumière]]. Oni elektis la urbon Cannes pro ties promeso konstrui sidejon je la nivelo de la okazaĵo. Fine, la [[1-an de septembro]] [[1939]] oni inaŭguris la Festivalon Internacian de la Filmo... nur por esti nuligita unu tagon poste pro la komenco de la Dua Mondmilito. === Unuaj eldonoj === [[Dosiero:Starlette.jpg|eta]] Post la milito, en septembro de [[1946]] okazis la unua eldono de la festivalo. En 1948 kaj 1950 la festivalo ne okazis. En la sekva jardeko la festivalo sukcesis fariĝi prestiĝa, kaj oni decidis transloki la okazaĵon de septembro al aprilo. Unuflanke, la festivaloj konkurantaj de [[Festivalo de Venecio|Venecio]] kaj [[Berlinale|Berlino]] okazis monatojn antaŭe, kio igis ke Cannes perdis grandan parton de la ''premieroj''. Aliflanke, la loka turisma industrio ne juĝis konvene okazigi tiel penigan okazaĵon kiam la sezono finiĝis kaj la homoj komencis foriri. Post la translokado al la printempo, la festivalo altiris ankoraŭ pli la plej bonajn reĝisorojn. En la jaroj 1950-aj estis premiitaj homoj kiel [[Orson Welles]], [[Luis Buñuel]], [[Ingmar Bergman]] aŭ [[Satyajit Ray]]. En [[1954]] okazis du ŝanĝoj kiuj modifis por ĉiam la bildon kiun la Festivalo donis al la mondo. Unue, la pariza artisto Suzanne Lazon proponis la palmon kiel motivon por la ĉefa premio. [[Jean Cocteau]] okupiĝis fari skizon de tio kio de la sekva jaro nomiĝos la ''[[Ora Palmo|Palme d’Or]]''. La dua granda ŝanĝo estis la eniro de la sensualismo kiel integriga parto de la bildo de la festivalo. En 1968 ĝi estis nuligita pro tumulto en [[Parizo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Ora Palmo]] * [[Iris Knobloch]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.festival-cannes.com oficiala festivala retejo ] * [http://www.ina-festivaldecannes.com/index.php?lng=en "rakontoj de festivaloj: rememoroj pri Cannes en sonoj kaj bildoj" (same france kaj angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070528050846/http://www.ina-festivaldecannes.com/index.php?lng=en |date=2007-05-28 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filmfestivaloj|Cannes]] [[Kategorio:Cannes]] ppa5ani6yr4753jt3a7wbrb98wrresg 9372415 9372360 2026-05-13T22:02:58Z ThomasPusch 1869 /* Unuaj eldonoj */ 9372415 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bandeau cannes.JPG|eta|centre|775ra|{{centre|Bendo de la festivalo kun la [[Ora Palmo]] ambaŭflanke}}]] {{Informkesto organizaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=FR |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |situo sur mapo=Francio Cannes |zomo=13 }} La '''Festivalo de Cannes''' ({{Lang-fr|Festival de Cannes}}) estas prestiĝa internacia filmofestivalo, kiu okazas ekde la jaro [[1946]] ĉiujare dum la tria semajno de majo en la [[Francio|franca]] urbo [[Cannes]] en ejo nomita ''Palais des Festivals et des Congrès''. Ĝi estas festivalo de kino kategorio "Al", akreditita de la filmproduktista asocio [[FIAPF]], kune kun la festivaloj de [[Berlinale|Berlino]], [[Donostia Internacia Filmfestivalo|San Sebastián]], [[Internacia Kina Festivalo de Mar del Plata|Mar del Plata]], [[Internacia Filmfestivalo de Karlovy Vary|Karlovy Vary]] aŭ [[Festivalo de Venecio|Venecio]] inter aliaj. Ĉar la festivalo ĝuas gravan atenton de diversaj amaskomunikiloj, ĝi estas ĉiujare vizitata de multaj famaj homoj de la filma industrio. Ĝi estas populara okazo por produktantoj montri novajn filmojn kaj provi vendi ilin al distribuantoj. La plej prestiĝa premio kiun oni en Cannes disdonas estas la [[Ora Palmo]] por la plej bona filmo. == Historio == === Komenco === Kiel ministro pri Nacia Edukado kaj Belartoj, [[Jean Zay]] iniciatis la festivalon de Cannes. Kvankam la unua eldono de la festivalo ne okazas ĝis [[1939]], la originon eblas spuri komence de la [[1930-aj jaroj]]. Oni povas serĉi la radikojn de la aktuala festivalo en la [[Venecio]] de 1932, kie organiziĝis la unua internacia festivalo de kino. En tiu epoko la okazaĵo havis pli da rilato al naciismaj rivalecoj ol kun la filmoj mem. En la epoko tuj antaŭ la [[Dua Mondmilito]], kaj en Venecio komencis elstari la filmaroj germana kaj itala. En [[1938]] ĉiuj atendis ke ''La Granda Iluzio'' de [[Jean Renoir]] gajnos la grandan premion en Venecio, sed la [[Coppa Mussolini]] estis gajnita samtempe de ''Olympia'' de [[Leni Riefenstahl]] kaj la itala filmo ''Luciano Serra pilota'', de [[Goffredo Alessandrini]]. La francoj foriris ĉagrenite de la festivalo, same kiel la britaj kaj usonaj reprezentantoj, proteste pro la subita apero de la politiko en la arto. Tuj, grupo de kritikistoj kaj francaj produktistoj renkontiĝis por peti al la franca registaro ke tiu pagu la elspezojn de internacia festivalo de kino en Francio, kie la filmoj povus konkurenci kaj esti viditaj teorie sen politikaj tendencoj nek politika subpremo. Neniu volis tiam malamikiĝi al [[Benito Mussolini|Mussolini]], sed la grupo fine sukcesis, kun membroj kiel [[Philippe Erlanger]], ĉe la fronto de ''Action Artistique Française''; [[Robert Favre Le Bret]], la videbla vizaĝo de la festivalo dum 50 jaroj; kaj unu el la gepatroj de la inventado, [[Louis Lumière]]. Oni elektis la urbon Cannes pro ties promeso konstrui sidejon je la nivelo de la okazaĵo. Fine, la [[1-an de septembro]] [[1939]] oni inaŭguris la Festivalon Internacian de la Filmo... nur por esti nuligita unu tagon poste pro la komenco de la Dua Mondmilito. === Unuaj eldonoj === [[Dosiero:Starlette.jpg|eta]] Post la milito, en septembro de [[1946]] okazis la unua eldono de la festivalo. En 1948 kaj 1950 la festivalo ne okazis. En la sekva jardeko la festivalo sukcesis fariĝi prestiĝa, kaj oni decidis transloki la okazaĵon de septembro al aprilo. Unuflanke, la festivaloj konkurantaj de [[Festivalo de Venecio|Venecio]] kaj [[Berlinale|Berlino]] okazis monatojn antaŭe, kio igis ke Cannes perdis grandan parton de la ''premieroj''. Aliflanke, la loka turisma industrio ne juĝis konvene okazigi tiel penigan okazaĵon kiam la sezono finiĝis kaj la homoj komencis foriri. Post la translokado al la printempo, la festivalo altiris ankoraŭ pli la plej bonajn reĝisorojn. En la jaroj 1950-aj estis premiitaj homoj kiel [[Orson Welles]], [[Luis Buñuel]], [[Ingmar Bergman]] aŭ [[Satyajit Ray]]. En [[1954]] okazis du ŝanĝoj kiuj modifis por ĉiam la bildon kiun la Festivalo donis al la mondo. Unue, la pariza artisto Suzanne Lazon proponis la palmon kiel motivon por la ĉefa premio. [[Jean Cocteau]] okupiĝis fari skizon de tio kio de la sekva jaro nomiĝos la ''[[Ora Palmo|Palme d’Or]]''. La dua granda ŝanĝo estis la eniro de la sensualismo kiel integriga parto de la bildo de la festivalo. En 1968 ĝi estis nuligita pro tumulto en [[Parizo]]. En 2022 okazis aparte solena jubilea [[Festivalo de Cannes 2022|75-a eldono de la filmfestivalo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Ora Palmo]] * [[Iris Knobloch]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.festival-cannes.com oficiala festivala retejo ] * [http://www.ina-festivaldecannes.com/index.php?lng=en "rakontoj de festivaloj: rememoroj pri Cannes en sonoj kaj bildoj" (same france kaj angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070528050846/http://www.ina-festivaldecannes.com/index.php?lng=en |date=2007-05-28 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filmfestivaloj|Cannes]] [[Kategorio:Cannes]] lqmpm1sg4cy92e8r75g159pwkb3m9qx Nitrogena bazo 0 10523 9372503 8388177 2026-05-14T03:47:03Z Д.Ильин 70105 9372503 wikitext text/x-wiki '''Nitrogena bazo''' estas nitrogenhava heterocikla organika kombinaĵo, deriviĝita de [[amino]]. Ĝi malsimilas al [[benzeno]] ĉar ĝi havas nitrogenatomojn anstataŭ karbonatomojn en la pozicioj 1 kaj 3 de la [[benzolringo]]. Ekzistas kvin nitrogenaj bazoj: [[adenino]] (A), [[guanino]] (G), [[timino]] (T), [[citozino]] (C) kaj [[uracilo]] (U) (legu [[nuklea bazo]]) La [[purino|purinaj]] ([[adenino]] kaj [[guanino]]) havas duoblan aromatan kombinaĵon kaj la pirimidinaj ([[citozino]], [[timino]] kaj [[uracilo]]) havas simplan aromatan kombinaĵon. {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="none" style="margin-left:1em" |- align="center" valign="center" | '''[[purino|Purinbazoj]]'''<br /> || [[Dosiero:Adenine.svg|58px|Adenino]]<br />[[Adenino]]<br /> || [[Dosiero:Guanine chemical structure.png|86px|Guanino]]<br />[[Guanino]]<br /> || |- align="center" valign="center" | '''[[Pirimidino|Pirimidinbazoj]]'''<br /><br /> || [[Dosiero:Thymine chemical structure.png|63px|Chemical structure of thymine]]<br />[[Timino]]<br /> || [[Dosiero:Cytosine chemical structure.png|51px|Chemical structure of cytosine]]<br />[[Citozino]]<br /> || [[Dosiero:Uracil.svg|51px|Chemical structure of uracil]]<br />[[Uracilo]]<br /> |- |} Ili ligiĝas al 1’-a karbono de [[pentozo]] ([[ribozo]] aŭ [[desoksiribozo]]), en la [[nukleotido|nukleotidoj]], la eroj de la [[nuklea acido |nukleaj acidaj]] [[DNA]] kaj [[RNA]]. La pirimidinbazo [[uracilo]] nur ligiĝas al [[ribozo]], kaj la [[timino]] nur ligiĝas al [[desoksiribozo]]. La aliaj ligiĝas al ambaŭ [[pentozo|pentozoj]]. La sinsekvo de la nitrogenaj bazoj en la [[DNA]]-molekulo enhavas la [[genetika kodo|genetikan kodon]] por ordoni la sintezon de ĉiuj [[proteino|proteinoj]]. == Ankaŭ vidu == {{Portalo Biologio}} * [[Purino]] * [[Pirimidino]] * [[Nukleotido]] * [[Nuklea acido]] * [[Genetika kodo]] * [[DNA]] * [[RNA]] * [[Chargaff]] {{Unua}} [[Kategorio:Kemio]] [[Kategorio:Biokemio]] qvvff5p0eql3bbms06zuyvvqhyea7lw Kirchhellen 0 11834 9372405 9302981 2026-05-13T21:47:13Z Moldur 2507 /* Religioj */ 9372405 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |statuso = urboparto de [[Bottrop]] |regiono-ISO = DE-NW |tipo1=reliefo }} '''Kirchhellen''' estas iama [[vilaĝo]] en la regiono [[Vestfalio]] kaj troviĝas en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Nord-Rejno-Vestfalio]] en nordokcidenta [[Germanio]]. Kirchhellen apartenis al la [[distrikto Recklinghausen]] ĝis [[1975]], kiam ĝi kontraŭ la rezisto de la ĉi tiea loĝantaro fariĝis la plej norda urboparto de [[Bottrop]]. Kirchhellen havas proks. 20.400 [[loĝantaro|loĝantojn]] kaj situas je la limo inter la urbeca [[Ruhr-regiono]] kaj la pli kampara ''Münsterland''. La iama vilaĝo ĉitage estas konata precipe pro la [[amuzparko]] ''Movie Park Germany''. Pluaj allogejoj estas la barokstila kastelo ''Schloss Beck'', kiu nun estas centro de dua loka amuzparko, kaj siaj festoj, speciale la ''[[Brezelfest]]'', granda popolfesto okazanta ĉiujn tri aŭ kvar jarojn. En Kirchhellen staras la familia biendomo de la regantoj de [[Brabeck]], kiuj ankaŭ kunrespondecas por la blazono de la komunumo Kirchhellen. Supozeble jam en la frua [[mezepoko]] ĉi tie ekloĝis homoj, ĉar la sojlo estas pli bone prilaborebla por la kamparanoj pro la sablo. La kaŭzo por tio estas la [[Rejno]], kiu mallonge post la glaciepoko havis branĉojn ĝis Kirchhellen. [[dosiero:Moviepark-Tor.jpg|eta|maldekstra|{{centre|enirejo al la [[amuzparko]] ''Movie Park Germany''}}]] [[dosiero:Schloss-Beck-Aussen-2018-02.jpg|eta|maldekstra|{{centre|ĝardena flanko de la barokstila kastelo ''Schloss Beck''}}]] == Faktoj == En Kirchhellen, kiu ampleksas 58,5&nbsp;km², la 31-an de decembro 2003 loĝis 20.379 personoj, el kiuj 9.991 estas viroj kaj 10.388 virinoj. Per tio Kirchhellen reprezentas preskaŭ 17 % de la loĝantaro kaj proks. 58 % de la areo de Bottrop. En la jaro [[1960]] la loĝantaro ĵus transpaŝis la 10.000an limon. La kaŭzo estas la kampara randsituo de Kirchhellen. Multaj homoj, kiuj laboras en la grandaj urboj de la Ruhr-regiono, aĉetas aŭ luas loĝejojn en Kirchhellen. Lige kun tio estas videbla strukturŝanĝo en la agrikulturo. Multaj kamparanoj iom post iom vendas siajn ofte malgrandajn bienojn kaj la lando apartena al ili, sur kiu oni konstruas novajn loĝodomojn. Se la kamparanoj en la sesdekaj jaroj kultivis furaĝoplantojn ([[hordeo]]n, [[sekalo]]n, [[tritiko]]n kaj [[beto]]jn) por la [[Laktoproduktado|laktobrutaro]] kaj ankoraŭ avenon por la laborĉevaloj, nun dominas grandaj kampoj de maizo (por la [[bestobuĉado|buĉobrutaro]]) samkiel de [[asparago]] kaj [[frago]]plantoj. == Blazono == La [[blazono]] de la komunumo Kirchhellen ekestis el blazonoj de la bienoj ''Hackfort'' kaj ''Brabeck''. La blazono de Hackfort estis arĝenta kun blua kvertrabo, la blazono de Brabeck estis nigra kun tri flavaj luphokoj. En la jaro [[1937]] la komunumo Kirchhellen ricevis sian propran blazonon, kiu enhavas bluan kvertrabon kaj tri nigrajn luphokojn sur blanka fono. Kadre de la teritoria reformo en la jaro [[1975]] la komunumo, ĝis tiam apartena al la [[distrikto Recklinghausen]], estis enkomunumigata al la [[eksterdistrikta urbo]] [[Bottrop]]. La blazono parte estis enigata en la blazonon de la tuta urbo. == Vidindaĵoj == * ''Movie Park Germany'' * ''Schloss Beck'' * [http://www.rvr-online.de/umwelt/umweltbildung/heidhof.shtml Umweltpädagogische Station Heidhof] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070313070153/http://www.rvr-online.de/umwelt/umweltbildung/heidhof.shtml |date=2007-03-13 }} * [http://www.jugend-kloster.de/ Jugendkloster Kirchhellen] == [[Religioj]] == Estas po unu katolika preĝejo en Kirchhellen-Mezo (paroĥo [[Johano la baptisto]]), en Grafenwald (Sankta Familio) kaj en Feldhausen ([[Ĉielenpreno de Maria]]). La St.&nbsp;Johano-preĝejo antaŭ ĉio konatas pro sia kristnasktempe okazanta kripoeksponado en la preĝejo, al tiu alvenas multaj vizitantoj ankaŭ el la najbarurboj. La paroĥoj Grafenwald kaj Feldhausen laŭplane kunfandiĝis la [[1-an de januaro]] [[2007]] kun la St.&nbsp;Johano-paroĥo. Ekzistas evangelia paroĥo en Kirchhellen-Mezo (Paŭlo-preĝejo) kaj ankaŭ la evangelia paroĥodomo Grafenwald. Kvotoj de religianoj: [[katolikoj]] ĉirkaŭ 60%, [[protestantoj]] ĉirkaŭ 20%, [[islamanoj]] ĉirkaŭ 5%, restas ca. 2%, [[ateismo|senkonfesiuloj]] ĉ.12%. == Sporto == * Schachfreunde Kirchhellen 50/72 e.V. - [[ŝako]] * VfB Kirchhellen - [[futbalo]] en la distrikta ligo * TSG Kirchhellen - [[naĝado]] , [[malpeza atletiko]] kaj [[teniso]] == Aranĝoj == Ĉiuj tri aŭ kvar jaroj je mardo post la unua septembra semajnfino, kiam jam finiĝis tri tagoj de Schützenfest (tradicia popolfesto), en Kirchhellen oni festas la ''Brezelfest'' ("[[breco]]festo", en la jaro 2008 je la [[9-a de septembro]]). La ''Brezelfest'' dum la lastaj jardekoj pli kaj pli akiris gravecon. Ĝi estas - pro sia originaleco – ne komparebla kun aliaj granda okazaĵoj en la regiono. Ĉ. 800 personoj preparas la tradician feston, ornamante siajn festĉarojn aŭ kudrante siajn kostumojn. Ankaŭ la lernejoj resp. lernejaj klasoj partoprenas la preparadojn kaj la festprocesion. La kulminon de la festo prezentas la „Brezelwerfen“: giganta breco pendas je la pinto de alta fosto, kaj viroj ĵetas klabojn sur la brecegon por faligi ĝin. Tiu kiu sukcesas, iĝas ''Brezelkönig'' (brecoreĝo) dum periodo de tri aŭ kvar jaroj. Ĉar la ''Brezelfest'' ja okazas post tritaga diboĉado nome ''Schützenfest'', la alkoholo iom influas la celtrafkapablon de la viroj – sed ankaŭ la juĝokapablon de la ludgvidantoj: iam okazis, ke viro estis nomumata ''Brezelkönig'', kvankam li ankoraŭ havis ambaŭ ĵetklabojn en siaj manoj. Plia konata aranĝo estas la ''NuRock Festival'' okazante ĉiujn du jarojn ĉe la ''Jugendkloster'' (monaĥejo, kiu sin dediĉas al la porjunula laboro). Tiam sur la tereno de la monaĥejo ludas junularaj rokbandoj el Kirchhellen kaj la regiono antaŭ centoj da junuloj. == Lernejoj == * [[baza lernejo]] Grafenwald * baza lernejo Gregoro * baza lernejo [[Johano la baptisto|Johano]] * baza lernejo Maria * baza lernejo Matthias-Claudius * dugrada [[elementa lernejo]] Kirchhellen ** La dugrada elementlernejo Kirchhellen havas bonan famon kompare kun aliaj dugrada elementlernejo de la regiono, ĉar longtempe ĝi estis la ununura kontinuiga lernejo de Kirchhellen. * ''Vestisches Gymnasium'' (Feŭdolanda gimnazio) ** Ekde [[1986]] tiu ĉi gimnazio situas ĉe Schulstraße en la centro de Kirchhellen. Antaŭe ĝi estis en [[Bottrop]]. == Esperantistoj el Kirchhellen == * [[Ziko van Dijk]] (n. en 1973 kiel Marcus Sikosek) {{Koord|51|36|17|N|6|55|19|O|montru=entekste}} {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://kirchhellen.de loka retejo ''kirchhellen.de''] ({{de}}) [[Kategorio:Urboj de Nordrejn-Vestfalio]] [[en:Bottrop#Kirchhellen]] tpwuhi5yw0ve5h36yinzbq48fil6ulg Franciszek Ender 0 12182 9372144 8789365 2026-05-13T14:10:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372144 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Franciszek ENDER''' (n. la {{daton|26|decembro|1858}} en la distrikto [[Czortków]], ekde 1939 ukraine nomata [[Ĉortkiv]], m. la {{daton|1|aprilo|1939}} en [[Lodzo]]<ref name="rememoroj">[https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/53907/edition/46083/content Rememoroj pri mia patro]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – Pola Esperantisto, 1-2/1959</ref>) estis pola esperantisto, kemiisto (produktanto de fruktovinoj). Laŭ [[Enciklopedio de Esperanto]], Ender unue estis [[volapukisto]], kaj poste, sub influo de [[Antoni Grabowski|Grabowski]], [[Kabe]] k. a. fariĝis [[esperantisto]]<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-e.htm ''Enciklopedio de Esperanto''], vd. ENDER Franciszek</ref>. Tamen laŭ lia filino, d-ro Janina Ender, li ekkonis Esperanton jam en [[1887]] per la [[Unua Libro]]. Unue skeptika pri la lingvo, baldaŭ sendis entuziasman leteron al [[LLZ]] kaj eklaboris por la internacia lingvo<ref name="rememoroj"/>. Post la transloĝiĝo al [[Lodzo]] Franciszek Ender komencis instrui Esperanton en [[1905]] en privata lernejo, skribis artikolojn en loka gazetaro kaj prelegis pri la lingvo. En [[1908]] li fondis filion de [[Pola Esperanto-Societo]] en Lodzo kaj restis ĝia prezidanto ĝis la [[unua mondmilito]]. Post la milito Ender iĝis ĝia honora membro. [[dosiero:Orzeszko - A… B… C…, 1909, Ender.pdf|eta|maldekstra|140ra|{{centre|kompleta skanaĵo de ''A… B… C…''}}]] Li estas la aŭtoro de artikoloj en [[Pola Esperantisto]]<ref name="rememoroj"/>. == Tradukoj == * ''Ama Bileto'', komedieto de Michał Bałucki, 1909 * ''A… B… C…'', novelo de [[Eliza Orzeszko]], 1909 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&vid=ONB&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&mode=basi&highlight=true&query=any,contains,Franciszek%20Ender Libroj kaj aliaj dokumentoj] de kaj pri Franciszek Ender en la [[Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]] ({{de}}) {{Vivtempo|Ender, Franciszek}} [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] [[Kategorio:Lodzanoj]] elhyd0t2pg99i15tvixzrnrjv8uvwig Esperantologio 0 12213 9372361 9371770 2026-05-13T20:44:31Z Alifono 114488 /* Bibliotekoj kaj revuoj */ 9372361 wikitext text/x-wiki ''Ĉi tiu artikolo temas pri fako de [[lingvistiko]]. Por informoj pri la samnoma'' [[Esperanto-gazeto|Esperanto-revuo]]'', vidu la artikolon [[Esperantologio (revuo)]].'' '''Esperantologio''' aŭ '''Esperantistiko''' estas specialigita esplorkampo, kiu traktas [[Esperanto|Esperanton]] el diversaj sciencaj perspektivoj (interdiscipline<ref>Ju pli oni sukcesas ĵeti ponton inter esperantologio kiel grava elemento de interlingvistiko, kaj aliaj fakoj, des pli Esperanto rimarkeblos kaj riĉigos la sciencan konaron pri la lingvo. Ekzemplodona estas la libro ''[[Aliroj al esperanto|Aliroj al Esperanto]]'', redaktita de Christer Kiselman en 2018, konsistas el eseoj de fakuloj el diversaj disciplinoj laŭ la vidpunkto de tiuj disciplinoj: interlingvistiko (D. Blanke), pacismo (Alcalde), juro (Brosch), lingvoideologio (Kimura), literaturo (Minnaja), historio (Tonkin) k.s., En: Esperantologio / Esperanto Studies, Nova Serio 3 (11), p. 98</ref><ref>Erasmus+ (Blended Intensive Programme, BIP: Miksita Intensa Programo) por studi Esperanton kiel interfakan kampon por transnacia novigado.2026-06–2028-01,, Informilo por Interlingvistoj Volumo 35:1 – paĝo 7</ref>) okupiĝante pri la propraj trajtoj de la [[planlingvo]] [[Esperanto]]<ref>[[Federico Gobbo]], Katedrule sed ne el katedro. Esperanto en pli larĝa akademia kunteksto, Revuo Esperanto, paĝo 228, n-ro 1362 (11) novembro 2021.</ref>. Ĝi fokusiĝas al la ĝeneralaj principoj de la konstruo kaj funkciado de la lingvo esperanto , kaj ankaŭ al ĝiaj individuaj problemoj, precipe [[leksikologio]], [[Vortfarado|vortformado]], [[stilistiko]], [[Transskribado (lingvoscienco)|transskribo]]<ref>Tamara Kozak. La funkcia rolo de artefaritaj lingvoj // Bulteno de la Lviva Universitato. — 2013. — Nr. 33. — pp. 55–63.</ref>.  Laŭ multaj esploristoj, esperantologio studas ne nur la evoluon kaj funkciadon de la lingvo esperanto, sed ankaŭ diversajn kampojn de ĝia apliko, inkluzive ĉe la interfaco kun aliaj disciplinoj, kiel [[psikologio]], [[sociologio]] , ktp. Jen diversaj difinoj kaj aliroj: # Laŭ ''filologia difino,'' Esperantologio estas komprenata kiel la [[filologio]] de Esperanto, t.e. kiel la fako de [[lingvistiko]], kiu specife okupiĝas pri tiu ĉi lingvoscienca difino (ĝenerala): Ĝi estas difinita kiel la scienco pri la [[Esperantistoj|parolkomunumo]] kaj [[Esperanta literaturo|literaturo de Esperanto]] kaj pri la lingvo mem: ĝia vortkonstruo, vortkunmeto, vortenkonduko kaj transskribo de internaciaj fakvortoj kaj de propraj nomoj. # Laŭ ''interlingvistika difino,'' Esperantologio komprenata kiel subfako de [[interlingvistiko]], kiu traktas planlingvojn ĝenerale kaj temojn de [[Interkultura komunikado|interkultura]] kaj [[internacia komunikado]]. # El ''disvolviĝa kaj historia perspektivoj'', Esperantologio esploras Esperanton kiel vivantan lingvon, kiu daŭre evoluas, analizante kiel ĝi esprimas aspektojn de la homa pensado. # ''El jurscienca perspektivo'': "Norma Esperantologio" aŭ metodo per kiu oni traktas la [[Fundamento de Esperanto|Fundamenton de Esperanto]] laŭ jura perspektivo. Ĝin iniciis [[Helmut Welger]] kaj notinde daŭris [[Bernhard Pabst|Bernard Pabst]]. Kerna okupo de Norma Esperontologio estas determini kiel oni diru aŭ skribu ion ĝuste. Norma aŭ preskriba Esperantologio esploras la validajn normajn bazojn de [[Esperanto]] kaj ĝian (hierarkian) normsistemon: 1. [[Deklaracio pri Esperanto]] (Bulonja Deklaracio) 2. [[Fundamento de Esperanto]] kun Oficialaj Aldonoj, La Bulonja Deklaracio estas precipe (sed ne nur) la enkonduka leĝo de la Fundamento de Esperanto. Ambaŭ kune konsistigas la konstitucion de Esperanto. 3. Komuna lingvouzo, 4. Zamenhofa stilo). El tiuj normajn bazojn ĝi deduktas, kio estas gramatike ĝusta kaj stile bona Esperanto. Tiucele ĝi sisteme kaj konsekvence aplikas la normsciencan metodaron, precipe la (norm-)logikon, la [[semantiko|semantikan]] kaj [[teleologio|teleologian]] norminterpretadojn kaj la kompletigon de normoj helpe de la formala teleologio. La formala teleologio - t.e. la formala teorio de racie celkonforma agado estas parte ekvivalenta al la normlogiko, ĉar celoj povas esti rigardataj kiel kvazaŭ-normoj La normlogiko mem ne estas preskriba, ĉar ĝi povas nur kontroli normojn aŭ dedukti ilin el aliaj jam validaj normoj, sed ĝi ne povas mem krei normojn. Resume, oni povas diri, ke la Esperantologio esploras kaj la strukturon de la lingvo kaj ĝian literaturan produktadon, same kiel ĝian sociologian uzadon ene de la internacia komunumo. == Historio == Esperanto, fondita en 1887, disvastiĝis tutmonde komence de la 20-a jarcento. La scienca studado de ĉi tiu lingvo komenciĝis ĉirkaŭ la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj la [[1930-aj jaroj]]. == Elektitaj principoj == Esperantologiaj principoj de vortkonstruo estas ekzemple la principoj de [[neceso kaj sufiĉo]] kiuj postulas ekvilibradon inter koncizeco kaj klareco de la vorto. Esperantologio starigas la jenajn principojn rilate al vortradikoj: * La principo de internacieco * La principo de analogeco kun aliaj lingvaj elementoj * La principo de vortara ekonomio * La principo de la bonsoneco. Kiel oni vidas, ĉi tiuj principoj ne ĉiam estas akordigeblaj inter si; ekzemple la internacieco postulas la vorton "internacionala" dum la analogeco kaj vortara ekonomio postulas la vorton "internacia". En la lingvo ŝajnas pli grava la 2-a kaj 3-a principoj ol la 1-a. Krome la nepran validiĝon de esperantologiaj principoj baras ankaŭ la lingvouzo, kiu povas sankcii formojn ne tute ĝustajn kaj povas igi klarajn formojn per si mem neklarajn. Kaj precipe oni devas akcenti, ke laŭ la supraj principoj oni povas kritiki nur la vortojn novajn, sed ne la praajn aŭ enradikiĝintajn vortojn de la lingvo. Estas evidente, ke tiaj klopodoj kunportus nur skismojn, ĉar ĝenerala konsento neniam estus ebla pro la manko de la absoluta akordigebleco de la principoj. Do tiaj klopodoj, kiajn faris ekzemple Sentis por fari analogecon inter la vortoj naskitaj de sama latina radiko (supozi, propozi, ripozi, kompozi, opozi; produkti traduki, dirigenti, ktp) estas funde eraraj, ĉar ili ne konsideras la tradicion kaj la postulon de la lingva unueco, kiu estas pli grava ol ĉiuj aliaj principoj. == Universitatoj kaj akademioj == La ĉefan rolon en la disvolviĝo de Esperanto kaj esperantologiaj studoj ludas la [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] (ĝiaj esplorrezultoj estas publikigitaj en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''") kaj la Esperantaj bibliotekoj, kiuj poesdas signifan kvanton da materialoj pri esperantologiaj studoj. === Universiatatoj === En la 21-a jarcento la ''[[Katedro Interlingvistiko kaj Esperanto]]'' ĉe la [[Universitato de Amsterdamo]], Nederlando, estas speciala akademia posteno dediĉita al studado de esperantologio kaj interlingvistiko, sub la gvido de resp. [[Marc van Oostendorp]] (1997-2001), [[Wim Jansen]] (2002-2013), [[Federico Gobbo]] (ekde 2014). La unua Fakultato de Esperantologio ekestis en la [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]], fondita de [[István Szerdahelyi]]. Post lia morto ĝin estris [[Ilona Koutny]], kiu translokiĝis al [[Pollando]] fine de la [[1990-aj jaroj]], kie ŝi organizis [[Interlingvistiko|interlingvistikajn kursojn]] ĉe la [[Universitato Adam Mickiewicz|Universitato Adam Mickiewicz (]][[Poznano|Poznań]]). Ĉe la [[Universitato de Tartu]], akademiano [[Paul Ariste]], kiu dum pluraj jaroj publikigis serion da sciencaj artikoloj en la kolekto "''Interlinguistica Tartuensis''", kaj profesoro de la sama universitato, [[Slavistiko|slavisto]] kaj [[Interlingvistiko|interlingvisto]] [[Aleksandr Duliĉenko]], aktive interesiĝis pri Esperantologio kaj interlingvistiko, ĉar aŭtoro de sciencaj monografioj kaj lernolibroj dediĉitaj al tiuj fakoj. === Akademioj === La [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] publikigas siajn esplorrezultojn en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''". Kadre de la rumana Akademio de Sociaj kaj Politikaj Sciencoj, kiel parto de la pli granda strukturo de la [[Rumana Akademio|Rumana]] [[Rumana Akademio|Akademio]], ekzistis la ''Kolektivo Esperanto kaj Interlingvistiko'' fare de profesoro [[Ignat Florian Bociort]] (1924–2015). Ĉe la [[Rusia Akademio de Sciencoj|Rusa Akademio de Sciencoj]] (siatempe la Akademio de Sciencoj de Sovetunio), * [[Magomet Isajev|Magomet Isaev]], estris postbakalaŭran programon pri interlingvistikaj temoj ĉe la [[Lingvoscienca instituto de Rusia Akademio de Sciencoj]]. * [[Eŭgeno Bokarev|Jevgenij Bokarev]] (plumnomo Eŭgeno Bokarev), fondis apartan komisionon pri [[interlingvistiko]] (kaj Esperantologio). Bokarev partoprenis debaton pri "naturaj" kaj "artefaritaj" lingvoj, argumentante kontraŭ tia distingo. Laŭ lia vidpunkto, ĉiuj lingvoj estas artefaritaj je iu grado aŭ alia — ili aperas ene de la socio kaj estas aktive influataj de ĝi. Tio precipe valoras por literaturaj lingvoj, kiujn aktive influas akademiuloj kaj verkistoj. Bokarev estis inter la unuaj kiuj atentigis pri la neceso pridiskuti la "gradon de artefareco de apartaj lingvoj", sed ne kontrastigi "naturan" kaj "artefaritan" kiel du disjunktajn trajtojn<ref>(ru) [[Magomet Isajev|M.I.Isaev]] (М.И.Исаев)''',''' ''Типология и эволюция международных искусственных языков'' (Tipologio kaj evoluo de internaciaj artefaritaj lingvoj) - Bokarev ĉe la avangardo de la esperanto-interlingvistika "renesanco", Moskvo, 1976. [https://web.archive.org/web/20090307212507/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/bokarev_i_int.htm Arkivita de la originalo], la 23-an de oktobro 2024. Alirdato: la 12-an de majo 2026.</ref>. Analizo de Esperantaj tradukoj igis lin aserti, ke Esperanto posedas artan potencialon por krei bildojn ne malpli potencajn ol "naturaj" lingvoj. Esperanto estas lingvo konstruita el elementoj, kiuj ekzistas en la aliaj tiel nomataj 'naturaj lingvoj' (speciale la hindo-europaj), sed estis formita el tiuj elementoj per racia mekanismo kun interna logika strukturo<ref>(eo) [[Atanas D. Atanasov]], ''[http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/elementoj.htm La elementoj de Esperanto, ĉu arbitre elpensitaj?]'' </ref>. Se oni povas konsideri regionan lingvon kiel "natura", en tiu senco, ke ĝi ne estas submetita al konscie reguligaj intervenoj de la homo, oni certe ne povas diri la samon de kulturlingvo, kiu ofte konscie estas influita de la lingvokomunumo<ref>(eo) [[Edward Symoens]], ''[https://web.archive.org/web/20120127233138/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/symoens.htm Ĉu eblas fondi neŭtralan interetnan lingvon per historiaj motivoj, leĝoj?]'' Arkivita de la originalo pere de Wayback Maŝino, la 23-an de oktobro 2012. Alirdato: la 13-an de majo 2026.</ref>. La lingvistika tabuismo emas malpermesi al la homa racio interveni en la "naturan", spontanean estiĝadon de la lingvo. Tial ĝi konsideras la kreon de artefaritaj lingvoj ([[Planlingvo|planlingvoj]]) kiel gravan [[Sakrilegio|sakrilegion]]. Kontraste, lingvokreado povas esti konsiderata kiel rezulto de arta kreado, t.e. kiel artverko kiu estas, kulturportanto kaj literaturilo, [[Esperanta Civito|taŭgajn kiel kultura identigilo]] kaj kreante unikan soci-kulturan fenomenon. == Bibliotekoj kaj revuoj == === Bibliotekoj === La plej famaj el ĉi tiuj bibliotekoj estas la * Biblioteko [[Hector Hodler|Hector]] [[Hector Hodler|Hodler]] (kies ĉefa parto, kiu apartenis al [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], estis transdonita al la [[Nacia Biblioteko de Pollando|Nacia Biblioteko]] [[Nacia Biblioteko de Pollando|de Pollando]] (''Biblioteka Narodowa'') en [[Varsovio]],) posedas ĉirkaŭ 30 000 erojn da esperantologiaj materialoj) kaj la * Internacia Esperanta Muzeo - Kolekto de planlingvoj, apartenanta al la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]]. * [[Brita Biblioteko]] en Londono kaj la [[Kongresa Biblioteko de Usono]] en [[Vaŝingtono]]. === Revuoj === Hodiaŭ, la [[Universitato de Upsalo]] eldonas specialan plurlingvan revuon "''Esperantologio''/''Esperanto Studies''" <ref>La revuo Esperantologio-Esperanto Studies ekde nun estas oficiale agnoskita kiel scienca revuo fare de ANVUR, la itala nacia agentejo por taksado de universitatoj kaj esploroj. Por tiuj, kiuj laboras en italaj universitatoj, tio signifas, ke publikaĵo en EES validas por akademiaj karieroj en «fako 10» (filologio, literaturo, lingvistiko).</ref> , kaj en Amsterdamo, internacian sciencan revuon "''Language Problems and Language Planning''", kiu regule publikigas materialojn pri interlingvistiko kaj Esperanto La unua revuo, kiu enhavis iujn esplorojn pri esperantologio, estas konsiderata la japana revuo "''Esperantologio''", kiu estis eldonita en 1930-1931 ( nur tri numeroj estis publikigitaj). La unua faka scienca publikaĵo pri Esperanto estas konsiderata la revuo ''Lingva Kritiko'' el [[Germanio]], kiu aperis en Kolonjo de februaro 1932 ĝis marto 1935 (eldoniĝis 28 numeroj kun 162 artikoloj). La publikigo poste ĉesis pro la ekonomiaj kaj politikaj malfacilaĵoj, kiujn Germanio spertis tiutempe  . En 1949-1961 , la revuo "''Esperantologio''" estis eldonita sub la redaktado de la dana esperantologo Paul Neergaard (6 numeroj estis publikigitaj, la tuta nombro de paĝoj estis 424)  . En 1976-1977, tri numeroj de la revuo "''Esperantologiaj Kajero''j" estis eldonitaj en [[Budapeŝto]]. == Gravaj esperantologoj == <gallery widths="250" heights="250" caption="Kelkaj gravaj esperantologoj"> Dosiero:René de Saussure, Historio de Eo, Courtinat, 1.jpeg|René de Saussure, svisa lingvisto kaj fondinto de esperantologio kiel scienco, kaj aŭtoro de la teorio pri vortformado en esperanto. Dosiero:Eugen Wüster 1967.jpg|[[Eugen Wüster]], grava aŭstra terminologo kaj esperantologo Dosiero:Gaston Waringhien.jpg|Gaston Waringhien (1901-1991),j 20-a jarcenta esperantologo, vortaristo kaj gramatikisto. Dosiero:2014 Christer Kiselman portreto.jpg|[[Christer Kiselman]], sveda esperantologo kaj prezidinto de la [[Akademio de Esperanto]]. Dosiero:Federico Gobbo 2016-04-30.jpg|[[Federico Gobbo]] prelegas dum la 44a Malferma Tago, en la Centra Oficejo de [[Universala Esperanto-Asocio]]. Dosiero:2008-09 Sabine Fiedler.JPG|[[Sabine Fiedler]], nuntempa esperantologo, [[Universitato de Lepsiko|Universitato de Leipzig]], Germanio Dosiero:2008-09 sakaguchi.JPG|Alicja Sakaguchi, pola esperantologo (foto 2008) Dosiero:Image of Ilona Koutny 02.jpg|Ilona Koutny, hungara esperantologo kaj interlingvisto Dosiero:Photos-pool-park2008.jpg|Jonathan POOL esti kunfondinto en [[:en:1968|1968]] de la usona Esperantic Studies Foundation (ESF), fondumo por esperantologiaj studoj. </gallery> === Pioniroj === * (1859-1917) [[L. L. Zamenhof|L.L Zamenhof]] * (1868-1943) [[René de Saussure]], fondinto de esperantologio kiel scienco * (1855–1935) [[Louis de Beaufront]] * (1863–1933) [[Émile Grosjean-Maupin]] * (1884–1961) [[Petro Stojan]] * (1898–1977) [[Eugen Wüster]] * (1887-1920) [[Hector Hodler]] * (1901–1991) [[Gaston Waringhien]] * (1904–1971) [[Eŭgeno Bokarev]], ruse: Евгений Бокарёв (Jevgenij Bokarev) === 20-a jarcento === * (1922-2017) [[Hermann Ölberg]] * (1924–1987) [[István Szerdahelyi]], * (1909-1987) [[Ivo Lapenna]] * (1928–2011) [[Magomet Isajev]] * (1933–2016) [[Michel Duc Goninaz]] * (1933-2022) [[Pierre Janton]] * (1941–2016) [[Detlev Blanke]] * (1945–2016) [[Reinhard Haupenthal]] * (1946-2008) [[Helmut Welger]] * === Nuntempaj === * [[Federico Gobbo]] ([[Universitato de Amsterdamo]]) * [[Sabine Fiedler]] ([[Universitato de Lepsiko|Univesitato de Leipzig]]) * [[Ilona Koutny]] (Pollando) * [[Liu Haitao]] (Ĉinio) * [[Mark Fettes]] (Kanado) * [[Cyril Robert Brosch]] * [[Humphrey Tonkin]] * [[Jonathan Pool]] * [[Christer Kiselman]] * [[William Auld]] * [[Guilherme Fians]] * [[François Lo Jacomo]] * [[Marc van Oostendorp]] * [[Ulrich Lins]] * [[Alicja Sakaguchi]] * [[Bernhard Pabst]] * [[Erich-Dieter Krause]] * [[Claus J. Günkel|Claus Killing-Günkel]] * [[Javier Alcalde]] {| class="wikitable" |- align="center" !Esperantologoj !Aldona listo de esperantologoj kun klarigoj |- | rowspan="1" |[[Věra Barandovská-Frank]] |Esperantologo kaj interlingvisto, preleganto ĉe la [[Universitato de Paderborn|Universitato de Paderbor]]<nowiki/>n, aŭtoro de publikaĵoj pri Esperantologio kaj interlingvistiko, inkluzive de lernolibro pri interlingvistiko<ref>(eo) Vera Barandovska, ''Kies estas interlingvistiko?.'' [https://web.archive.org/web/20061015110556/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/kies.htm Arkivita de la originalo] per [[Wayback Machine|Wayback Maŝino]], la 23-an de oktobro 2012. Alirdato: la 12-an de majo 2026.</ref> |- | rowspan="1" |[[Detlev Blanke]] |Ĉefa esperantologo de la fino de la 20-a kaj komenco ĝis la 21-a jarcentoj, fondinto kaj estro de la germana interlingvistika societo "''Gesellschaft für Interlinguistik''", profesoro ĉe la Universitato Humboldt |- | rowspan="1" |[[Eŭgeno Bokarev]] |Sovetunia lingvisto kaj esperantologo, aŭtoro de 24.000-vorta rusa-esperanta kaj esperanto-rusa vortaro. |- | rowspan="1" |[[Vladimir Varankin]] |Sovetunia Esperantologo, aŭtoro de kelkaj artikoloj pri Esperanto kaj la libro "Teorio de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Gaston Waringhien]] |Franca esperantologo, gramatikisto kaj leksikografo, ĉefredaktoro de la "Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto", kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Bertilo Wennergren]] |Sveda Esperantologo, membro de la Esperanto-Akademio , aŭtoro de la Esperanta gramatiko "Plena manlibro pri Esperanta gramatiko" |- | rowspan="1" |[[Ebbe Vilborg]] |Sveda filologo kaj esperantologo, aŭtoro de kvarvoluma etimologia vortaro de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Eugen Wüster|Eugen Wuster]] |Germana esperantologo, eminenta terminologo. |- | rowspan="1" |[[Aleksandr Duliĉenko]] |Slavisto, esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de pluraj artikoloj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio. |- | rowspan="1" |[[Michel Duc Goninaz]] |Franca slavisto kaj esperantologo, ĉefredaktoro de la "Nova Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Magomet Isajev|Magomet Isaev]] |Sovetunia [[Iranologio|iranologo]] kaj esperantologo, estro de la postbakalaŭra programo pri interlingvistikaj temoj ĉe la Instituto de Lingvistiko de la Akademio de Sciencoj de Sovetunio |- | rowspan="1" |[[Kálmán Kalocsay|Kalman Kaloscay]] |Hungara poeto kaj tradukisto, aŭtoro de multaj artikoloj pri la gramatiko kaj stilistiko de Esperanto, teoriulo, kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Boris Kolker]] |Sovetunia kaj rusa esperantologo, esploristo pri la influo de la rusa lingvo sur la formiĝo kaj evoluo de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Aleksander Korĵenkov]] |Rusa esploristo pri la historio kaj trajtoj de Esperanto, biografiisto de Ludoviko Zamenhof, eldonisto. |- | rowspan="1" |[[Renato Corsetti]] |Itala lingvisto, profesoro pri psikolingvistiko ĉe la Universitato de Romo La Sapienza, aŭtoro de pluraj publikaĵoj pri lingvopolitiko, dulingvismo, psikopedagogio kaj la uzo de Esperanto kiel [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|dua]] [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaska lingvo]]. |- | rowspan="1" |[[Sergey Kuznecov (lingvisto)|Sergej Kuznecov]] |Rusa lingvisto, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio |- | rowspan="1" |[[Ilona Koutny]] |Hungara kaj pola esperantologo, estro de interlingvistikaj kursoj ĉe la Universitato Adam Mickiewicz |- | rowspan="1" |[[Jouko Lindstedt]] |Finna slavisto kaj esperantologo, esploristo pri la problemoj de uzado de Esperanto "ekde la naskiĝo" |- | rowspan="1" |[[Paul Neergaard]] |Dana esperantologo, ĉefredaktoro de la revuo "Esperantologio" (1949–1961) |- | rowspan="1" |[[Claude Piron]] |Svisa lingvisto kaj psikologo, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj libroj pri la evoluo de Esperanto kaj ĝiaj esprimpovoj |- | rowspan="1" |[[Sergio Pokrovskij]] |Rusa esperantologo, membro de la Akademio de Esperanto |- | rowspan="1" |[[István Szerdahelyi]] |Hungara lingvisto kaj esperantologo, fondinto kaj estro de la Fakultato de Esperantologio ĉe la Universitato de Budapeŝto |- | rowspan="1" |[[René de Saussure]] |Svisa lingvisto kaj esperantologo, fondinto de esperantologio kiel scienco, aŭtoro de la teorio pri vortformado en Esperanto |- | rowspan="1" |[[John C. Wells]] |Brita lingvisto, profesoro pri fonetiko, aŭtoro de la libro "Lingvaj Aspektoj de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Reinhard Haupenthal]] |Germana lingvisto, esperantologo kaj volapukologo |- | rowspan="1" |[[Andreo Cseh]] |Franca esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de multaj publikaĵoj pri Esperanto kaj Volapuko, aŭtoro de la "Konciza Etimologia Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Wim Jansen]] |Nederlanda esperantologo kaj interlingvisto, estro de la Fakultato pri Interlingvistiko kaj Esperantologio ĉe la Universitato de Amsterdamo (2002-2013). |} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Opinio de Umberto ECO.png|eta|'''Opinio de Umberto ECO pri Esperanto''']] == Literaturo == * Humphrey Tonkin, [https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2018/05/tonkin.pdf Esperanto: Esploraj Prioritatoj] (PDF), Esperantologia Konferenco, [[Seulo]], julio 2017. * Eugen Wüster: Esperantologiaj principoj (Esperanto-Germana Vortaro). Neergard: Fremdvortoj en Esperanto. Tie oni trovas ankaŭ bibliografian liston. * Helmut Welger: [http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm Germanlingva studo pri la starigo, prioritatigo kaj interagado de planlingvaj kvalitokriterioj en la verkaro de Zamenhof] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927235429/http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm |date=2007-09-27 }} * Detlev Blanke, ''International Planned Languages - Essays on Interlinguistics and Esperantology'', Editors: Sabine Fiedler, Humphrey Tonkin, 228 paĝoj, ISBN 97815956937 * Umberto ECO, ''[[La serĉado de la perfekta lingvo]]'', Edistudio, 1996. ISBN 8870360644; ISBN 9788870360646. {{Projektoj|ReVo=esperantologi}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperantologio / Esperanto Studies]] (fakrevuo) * [[Esplora Instituto de Esperantologio]] * [[Akademio de Esperanto]] * [[Terminologio]] * [[Interlingvistiko]] * [[Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj]] (CED) * [[Lingva justeco]] == Eksteraj ligiloj == * (eo, de, en) [https://www.onb.ac.at/eo/sammlungen/kolekto-por-planlingvoj Aŭstria Nacia Biblioteko - Kolekto por planlingvoj] * (eo, en) [https://www.esperantic.org/en/esperanto-studies/ Esperantic Studies Foundation]: <nowiki>https://www.esperantic.org</nowiki> * (eo, de, en) [https://web.interlinguistik-gil.de/esperanto/ Gesellschaft für Interlinguistik] (GIL): https://www.interlinguistik-gil.de {{EdE|E}} {{esperanto}} {{Unua}} [[Kategorio:Interlingvistiko]] [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Lingvoscienco]] [[Kategorio:Filologio]] [[Kategorio:Sciencaj teorioj]] [[Kategorio:Esperantologio]] kgg13dxk396nk60vjia35e18g4tsfc9 Fromaĝo 0 19287 9372324 9285161 2026-05-13T19:50:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372324 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:WV banner Cheese in Munich.jpg|centre|775ra]] [[Dosiero:Fromaĝoj.jpg|alternative=|eta|300x300ra|Diversaj fromaĝoj: horloĝdirekte: [[Ossau-Iraty]] (ŝafina fromaĝo el [[Eŭskio]]), [[Feta-fromaĝo|Fetao]] (ŝafina fromaĝo el [[Grekio]]), [[Rokforto]] (ŝafina fromaĝo el [[Centra Masivo]] ([[Francio]])), Paloubéen (bovina fromaĝo el [[Puatuo-Ĉarentoj|Puatuo]] (Francio)), Brique ([[kaprinofromaĝo]] el [[Puatuo-Ĉarentoj|Puatuo]] (Francio)), Tome (bovina fromaĝo el [[Puatuo-Ĉarentoj|Puatuo]] (Francio)).]] [[Dosiero:Hartkaese HardCheeses.jpg|eta|Diversaj fromaĝoj.]] '''Fromaĝo''' estas [[manĝaĵo]] produktita el la [[lakto]] de diversaj [[bestoj]], plej ofte de [[bovo]]j, sed ankaŭ de [[kapro]]j, [[ŝafo]]j, [[rangifero]]j kaj [[Akvobubalo|bubalo]]<nowiki/>j. Ĝi estas produktata en ampleksa gamo de gustoj, teksturoj kaj formoj pere de la [[Kazeo|koagulado]] de la lakta [[proteino]] [[kazeino]]. Dum la produktado, la lakto estas kutime acidigita, kaj la aldono de la [[enzimo]] [[ĉimozino]] okazigas la koaguladon. La solidoj estas separataj kaj premitaj en fina formo.<ref> Fankhauser, David B. (2007). [https://web.archive.org/web/20070925001225/http://biology.clc.uc.edu/Fankhauser/Cheese/CHEESE.HTML "Fankhauser's Cheese Page".] Arkivita el la originalo la 25an de septembro, 2007. Alirita la 4an de marto, 2020. </ref> Kelkaj fromaĝoj havas [[ŝimo]]n en la ekstero, aliaj eĉ interne. Plejmultaj fromaĝoj fandiĝas je kuirtemperaturo. Ĉar fromaĝo enhavas, en modifita formo, la pliparton de la laktaj konsistigaĵoj escepte de la akvo, ĝi estas nutra koncentraĵo, kiu enhavas ne nur [[proteino]]jn kaj [[graso]]n, sed ankaŭ [[kalcio]]n kaj la vitaminojn [[vitamino A|A]], [[riboflavino|B2]], B5 kaj [[kobalamino|B12]]. Ekzistas ĉirkaŭ milo da tipoj de fromaĝoj kaj estas nuntempe produktitaj en tre variaj landoj. Iliaj stiloj, teksturoj kaj gustoj dependas de la origino de la lakto (eĉ de la dieto de la laktoprodukta animalino), ĉu ili estis [[Pasteŭrizado|pasteŭrizitaj]], la enhavon de butergraso, de [[bakterio]]j kaj de [[fungo]]j, de la procezado, kaj de kiom longe ili aĝas. [[Herbo]]j, [[spico]]j aŭ [[Fumaĵado|lignofumado]] povas esti uzataj kiel [[gustigilo]]j. La flava al ruĝa koloroj de multaj fromaĝoj estas produktitaj per aldonado de [[Bikso orelana|bikso]]. Aliaj ingrediencoj estas aldonitaj al kelkaj fromaĝoj, kiel [[nigra pipro]], [[ajlo]], [[ŝenoprazo]] aŭ [[oksikoko]]j. Estas fakuloj kiel specialistaj vendistoj de fromaĝoj, kiuj kapablas elektadi fromaĝojn, aĉeti, ricevi stokadi kaj maturigi ilin.<ref> Jones, G. Stephen (29a de januaro, 2013). [https://www.reluctantgourmet.com/conversation-with-a-cheesemonger/ "Conversation with a Cheesemonger".] The Reluctant Gourmet. Alirita la 5an de marto 2020. </ref> Ĉe kelkaj fromaĝoj, la lakto estas kazeigita per aldonado de acidoj kiel [[vinagro]] aŭ suko de [[citrono]]. Plej fromaĝoj estas acidigitaj je pli malalta grado per bakterioj, kiuj ŝanĝas [[Laktozo|laktajn sukerojn]] en [[laktata acido]], kaj poste aldono de ĉimozino finkompletigas la kazeigon. [[Vegetarismo|Vegetaraj]] alternativoj de ĉimozino estas disponeblaj; plej estas produktitaj per fermentado de fungo ''Mucor miehei'', sed aliaj estis elprenitaj de variaj specioj de la kardofamilio de ''Cynara''. Fromaĝistoj ĉe laktoprodukta regiono povas profiti el pli freŝa, malmultekosta lakto, kaj pli malaltaj transportaj kostoj. == Historio == [[Dosiero:9-alimenti,_formaggi,Taccuino_Sanitatis,_Casanatense_4182..jpg|eta|Fromaĝproduktado en la 14-a jarcento]] === Historio de fromaĝproduktado === Ne estas sciate, kiu kie produktis la unuan fromaĝon. La plej malnovaj spuroj pri la produktado de la fromaĝo estas el [[Mezopotamio]], el la nuntempa [[Irako]], el la jaroj ĉirkaŭ 3000 a. K. Fromaĝigo estas la plej malnova metodo por igi nutraĵon konservebla. La kreskinta paŝtado provizis la homojn per pli kaj pli da lakto. Supozeble hazarde iu rimarkis, ke ĉe certaj kondiĉoj la lakto koaguliĝas kaj el ĝi produkteblas konservebla manĝaĵo. Tre eblas, ke ĉasistoj atentiĝis pri la fakto, ke la idoj de [[remaĉuloj]] havis en siaj stomakoj ([[abomaso]]j) ne likvan lakton, sed bulojn de koaguliĝinta lakto. El tio eble rezultis la ideo uzi la stomakojn de ĉasitaj bestidoj por artefarite koaguligi lakton. En [[mezepoko]] estis specialiĝo de fromaĝproduktado al regionaj specoj. La libro [[Domesday Book]], kompilita en [[1068]] laŭ ordono de [[Vilhelmo la Konkeranto]], menciis la anglan [[Cheshire]]-fromaĝon. [[Grujero]] estis atestita en 1115, [[Edama fromaĝo|Edama]] kaj [[Gouda]] fromaĝo en 1184, [[Ementala]] fromaĝo en 1200. La {{daton|3|februaro|1815}} en [[Svislando]] estis malfermita la unua fromaĝ-fabriko. Dum jarmiloj empirie perfektiĝis kaj specialiĝis la tekniko de fromaĝ-produktado. Nur en la 19-a jarcento, kiam [[Louis Pasteur]], [[Ferdinand Julius Cohn|Ferdinand Cohn]], [[Ilja Meĉnikov]] kaj aliaj esploris fermentadon kaj aliajn [[mikroorganismo|mikrobiologiajn]] procezojn, eblis scienca esplorado de la fromaĝigo de lakto. === Etimologio === [[Dosiero:Valençay 04.jpg|eta|220ra|Fromaĝo el [[Valençay]], nome fromaĝo el lakto de [[kapro|kaprino]] el [[Francio]].]] La vorto ''fromaĝo'' eniris Esperanton el la [[franca lingvo]], kie ĝi nomiĝas ''fromage'' [fromaĵ']. En 1180 estis dokumentita la malnova formo ''formage''; poste okazis [[metatezo]]. La [[itala lingvo|itala]] kaj [[kataluna lingvo]]<nowiki/>j ankoraŭ konservas la originan formon (''formaggio'', ''formatge''). Kredeble la franca vorto deriviĝis en la 12-a jarcento el la [[latina lingvo|latina]] esprimo ''(caseus) formaticus'', proksimume "formita [[kazeo]]" aŭ "formita fermentaĵo"<ref>{{Citaĵo de libro | titolo=Le Robert. Dictionnaire historique de la langue française | aŭtoro=Alain Rey (kompil.) | eldoninto=Dictionnaires Le Robert | loko=Paris | eldono=Nova eldono, januaro 1994 | volumo=I | paĝoj=p. 848 | citaĵo=[Fromage] (…) devenis (ĉ. 1135) de la malalt-latina ''(caseus) formaticus'' «(fromaĝo) farita en formujo», en kiu ''formaticus'' devenas de la klasika latina vorto ''forma''. «Fromage», apud la atendebla formo «formage», dokumentita en 1180, ekestis per metatezo, kiu malkroĉas la vorton disde ĝia origino. »}}</ref>. Pluraj eŭropaj lingvoj prenis sian vorton por fromaĝo el la "kazea" parto de "caseus formaticus", kiu iĝis ''queso'' (hispana lingvo), ''queijo'' (portugala), ''queixo'' (galega), ''casu'' (sarda) ''Käse'' (germana), ''kaas'' (nederlanda), ''cheese'' (angla), ''Sies'' (saterfrisa) aŭ ''cáis'' (irlanda). La portugalan vorton transprenis ankaŭ la [[malaja lingvo]] en la formo ''keju''. La anglan vorton transprenis la [[Japana lingvo|japana]] en la formo ''chīzu'' (チーズ), la [[Korea lingvo|korea]] en la formo ''cijŭ'' (치즈), la [[Samoa lingvo|samoa]] en la formo ''sisi'' kaj aliaj. == Produktado == [[Dosiero:Formaggi.JPG|eta|Fromaĝoj en merkato de italaj fromaĝoj.]] La lakton oni fermentigas per lab[[enzimo]] (fermentigilo el bovida stomako, nuntempe jam bioteknike produktita), poste la estiĝantan materialon oni diserigas, miksas, lavas, premas en [[muldilo]]n kaj maturigas en konvenaj mediaj cirkonstancoj dum semajnoj, monatoj aŭ kelkfoje jaroj. Alia metodo fermentigi la lakton estas la uzo de [[laktobacilaloj]]; tian fromaĝon oni nomas acidlakta fromaĝo. Plia metodo uzas [[selakto]]n, kiu restis de fromaĝproduktado, kaj traktas ĝin per varmo por estigi [[albumino]]n. La produkto nomiĝas selakta fromaĝo. Al kelkaj fromaĝspecioj oni aldonas bakteriojn, kiuj malaltigas la [[PH (kemia parametro)|acidecon]] kaj kreas specialan guston. La jara monda fabrikado sumas je 17 milionoj da [[tuno]]j, el kiuj 2 milionoj estas produktataj en [[Francio]]. Por unu kilogramo da fromaĝo necesas, depende de la speco| inter kvar kaj 16 litroj da lakto. Monde plej granda produktanto de fromaĝo estas [[Usono]]<ref name="usonaministerio">{{Citaĵo el la reto | url=http://usda01.library.cornell.edu/usda/fas/dairy-market//2010s/2011/dairy-market-12-08-2011.pdf | titolo=Dairy: World Markets and Trade | eldonisto=United States Department of Agriculture | formato=PDF | dato=decembro 2011 | alirdato=2013-01-19 | paĝoj=p. 12}}</ref>. La sekva tabelo listigas la produktaĵon (en miloj da [[tuno]]j) en 2006 kaj 2010; la 27 landoj de [[Eŭropa Unio]] estas kunigitaj<ref name="usonaministerio"/>: {| class="wikitable" |- ! Lando !! 2006 !! 2010 |- | Usono || style="text-align: right;" | 4.927 || style="text-align: right;" | 5.295 |- | EU || style="text-align: right;" | 6.760 || style="text-align: right;" | 6.970 |- | Brazilo || style="text-align: right;" | 580 || style="text-align: right;" | 648 |- | Argentino || style="text-align: right;" | 520 || style="text-align: right;" | 540 |- | Rusio || style="text-align: right;" | 435 || style="text-align: right;" | 435 |} Ene de Eŭropa Unio la plej grandaj produktantoj estas Germanio kaj Francio, kun preskaŭ po du milionoj da tunoj jare. La monde plej altan personan konsumadon havas grekoj kun 31 kg jare (en 2009) kaj francoj kun 24 kg jare<ref>{{Citaĵo el la reto | url=http://www.dummies.com/how-to/content/annual-cheese-consumption-by-country.html | titolo= Cheese For Dummies | aŭtoro= Laurel Miller, Thalassa Skinner, Ming Tsai | eldonisto=Culture Magazine | alirdato=2013-01-19 }}</ref>. == Produktado kaj konsumo en la mondo == [[Dosiero:Alkmar cheese market.jpg|eta|dekstre|230ra|Surstrata bazaro de guda fromaĝo, en Nederlando.]] [[Dosiero:Gouda Frico.jpg|eta|dekstre|230ra|Guda fromaĝo.]] Fromaĝo estas unu de la ĉefaj produktoj de [[brutobredado]] de la mondo. Laŭ la [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo]] (ONA, FAO) de la [[Unuiĝintaj Nacioj]], en [[2004]] oni produktis en la tuta mondo pli ol 18 milionoj de [[tuno]]j. Tiu kvanto estas supera al la jara produktado de grajnoj de [[kafo]], folioj de [[teo]], grajnoj de [[kakao]] kaj [[tabako]] kune enkalkulita. La plej granda produktanto de fromaĝo estas [[Usono]], kie oni produktas 30 procento de la tutmonda produktado, sekve de [[Germanio]] kaj [[Francio]]. Pri eksportado, la lando kun plej alta monvaloro pro tio estas Francio, sekvita de Germanio, kiu estas ankaŭ la plej granda laŭ kvanto. De la dek plej grandaj eksportantaj landoj, nur [[Irlando]], [[Nov-Zelando]], [[Nederlando]] kaj [[Aŭstralio]] havas merkaton majoritate orientita al eksportado, kun 95, 90, 72 kaj 65 procento de ties produktado eksportata, respektive.<ref>Informo de la [[FAO]] kaj de la [[Eurostat]].</ref> Spite la fakton ke Francio estas la plej granda eksportanto, nur 30 procento de la produktado estas eksportata. Kaj tiu de Usono, la plej granda produktanto, estas praktike sensignifa, ĉar la plej parto de ties produktado estas por la enlanda merkato. La landoj kiuj plej da fromaĝo importas estas Germanio, [[Unuiĝinta Reĝlando]] kaj [[Italio]], laŭ tiu ordo.<ref>Informo de la FAO ([http://www.fao.org/statistics/toptrade/trade.asp?disp=countrybycomm&dir=imp&resource=901&ryear=2004] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090307040117/http://www.fao.org/statistics/toptrade/trade.asp?disp=countrybycomm&dir=imp&resource=901&ryear=2004|date=2009-03-07}}).</ref> En porpersona konsumado, [[Grekio]] estas en la unua rango de la tutmonda rangado, kun 27,3&nbsp;[[kg]] de averaĝo konsumitaj por loĝanto (el kio [[Feta-fromaĝo|feta]] estas tri kvaronoj de la totala konsumado). Francio estas la dua tutmonda konsumanto, kun 24&nbsp;kg por persono, kaj la fromaĝoj [[ementalo]] kaj [[kamemberto]] estas la plej komunaj fromaĝotipoj. En tria rango estas Italio, kun 22,9&nbsp;kg por persono. En Usono la konsumo pliiĝas rapide, kaj praktike triobliĝis inter [[1970]] kaj [[2003]]. La konsumo porpersona atingis en 2003 la 14,1 kg, estante la [[mocarelo]] (baza ingredienco de la [[pico]]) la plej favora fromaĝo de la usonanoj, kun unu triono de la totalo konsumita. == Origino == Ĉiu lando (ĉefe en [[Eŭropo]]), kie oni melkas bovojn aŭ ŝafojn, havas iun specialan fromaĝon. Sole en Francio ekzistas pli ol cent fromaĝotipoj. Oni rakontas, ke [[Charles-Maurice de Talleyrand|Talleyrand]] diris: «Vi angloj havas tricent religiojn kaj tri fromaĝojn; ni francoj havas tri religiojn kaj tricent fromaĝojn.»<ref>Pli kredeble li diris tion pri [[saŭco]]j: {{Citaĵo el la reto | url=http://www.citations-francaises.fr/En-France-nous-avons-300-sauces-et-religions-En-Angleterre-ils-ont-sauces-mais-300-religions-citation-163733.html | titolo=Charles Maurice, prince de Talleyrand-Périgord | eldonisto=Citations françaises | alirdato=2013-01-19}}</ref> == Klasado de fromaĝo == [[Dosiero:Mozzarella di bufala3.jpg|eta|dekstre|250ra|Mocarelo el origina, bubalina lakto.]] === Fromaĝoj laŭ laktotipo === Fromaĝo estas produktata plej ofte el bovolakto, la ŝafolakto kvankam ŝatata estas pli multekosta ol bovolakto, kaprolakto jam tre maloftas, tiel la kapra fromaĝo havas ŝatantojn inter iom riĉaj homoj. La ŝatataj [[Mocarelo]]-fromaĝoj estis komence produktitaj el [[bubalo|bubalina]] lakto, hodiaŭ jam el normala bovolakto. * [[ŝaffromaĝo]] (ekz. [[Brindzo]]) * [[kaprinofromaĝo]] * [[bubalo|bubalina]] fromaĝo (ekz. [[Mocarelo]]) Ĉi ĉiuj bestospecoj estas [[remaĉuloj]]. Oni provis fromaĝigi la lakton de [[porko]]j, sed ĝi enhavas tro malmulte da [[kazeino]]. Ekzistas fromaĝoj el [[Azeno|azena]] lakto, ekz-e la serba fromaĝo Pule, sed oni bezonas 25 litrojn por 1 kg da fromaĝo, tial tiu fromaĝo estas karega. [[Pasteŭrizado]] de la lakto ne malhelpas la fromaĝigon, ĉar ĝin efikas la labfermento. Ĉar pasteŭrizado evitigas certajn problemojn de fromaĝproduktado, ĝi ofte estas aplikata al fromaĝigota lakto. Fromaĝo produktita el lakto, kies temperaturo neniam (antaŭ la koagulado) superis 40 {{GdC|}}, rajtas en kelkaj landoj nomiĝi "krud-lakta fromaĝo". === Fromaĝoj laŭ akvoenhavo === [[Dosiero:Queso fresco.JPG|eta|220ra|Freŝa fromaĝo.]] Estas utile dividi fromaĝospecojn laŭ la relativaj kvantoj de tri konsistigaĵoj: Graso, akvo kaj la ceteraĵo, nomata "seka ekstrakto" aŭ "sengrasa fromaĝaĵo", kiu konsistas precipe el [[proteino]]j, [[vitamino]]j kaj mineralaĵoj. La (mal-)moleco de fromaĝo dependas malmulte de la enhavo de graso, sed precipe de la rilatumo inter la akvo kaj la seka ekstrakto. Laŭ tiu rilatumo oni dividas la specojn de fromaĝoj: * '''[[freŝ-fromaĝo]]j''' – akvoenhavo super 73 %, [[mocarelo]], [[rikoto]] (ili ne bezonas maturigon kaj do perdas malmulte da akvo) * '''mol-fromaĝoj''' – akvoenhavo super 67 %, [[kamemberto]] * '''duonmola tranĉ-fromaĝoj''' – akvoenhavo 62–69 %, [[buter-fromaĝo]], [[Gouda fromaĝo]], [[Lejdena fromaĝo]] * '''[[tranĉ-fromaĝo]]j''' – akvoenhavo 54–63 %, [[Edama fromaĝo|edamo]] aŭ [[ementalo]] * '''[[dur-fromaĝo]]j''' – akvoenhavo ĝis 56 %, [[parmezano]] (parma fromaĝo) aŭ [[pekorino]] === Fromaĝoj laŭ uzitaj fermentaj kulturoj === * '''acidlakta fromaĝo''' – la produktado okazas per laktoacidaj bakterioj kaj kelkfoje per ŝmirbakterioj: olmuca fromaĝo, [[ŝmirfromaĝo]] * '''blankŝima fromaĝo''' – [[kamemberto]], [[brie-a fromaĝo|''brie''-a fromaĝo]] * '''bluŝima fromaĝo''' – [[rokeforto]], [[gorgonzolo]] * '''ruĝa ŝmirfromaĝo''' – [[romaduro]], [[limburga fromaĝo]] Ŝimofungoj ne influas la fromaĝiĝon de la lakto, do ne anstataŭas la labfermenton. Ili servas unue por doni al la fromaĝo specialan guston kaj due por provizi ĝin per ŝelo, kiu protektas kontraŭ malutilaj influoj kaj nelaste malhelpas troan forvaporiĝon de akvo, do troan malmoliĝon. == Diversaĵoj == [[Dosiero:Eru goudkuipje sambal.jpg|eta|Komercigita procezita fromaĝo enhavanta ĉilipaston.]] * '''krudlakta fromaĝo''' – el nepasteŭrizita lakto – plej konata reprezentanto estas [[ementalo]] kun grandaj truoj, krom tio [[tilsita fromaĝo|tilsitaj fromaĝoj]] * '''[[fandofromaĝo]]''' – el diversaj fromaĝoj kun aldono de t. n. fandosaloj. Multaj fromaĝoj estas spicitaj, kiel la franca [[mimoleto]], kiu enhavas [[anato]]n, kolorigaĵon de la grajno de la [[bikso orelana|orelan-arbedo]]. === El diversaj mondopartoj === [[Dosiero:Manchego.jpg|eta|[[Manĉa fromaĝo]].]] * La [[edama fromaĝo]] estas duonmola nederlanda fromaĝo el bovina lakto. Oni verŝas el ĝi ĝenerale rondajn formojn kun pezo de 1–2 kg kaj kovras ĝin per ruĝa parafina tavolo. Ankaŭ ekzistas brikoformaj, ruĝkolorigitaj specoj. * [[Halumo]] (greke: χαλλούμι; turke: hellim; arabe: حلوم ḥallūm) estas tradicia [[Kipro|kipra]] [[kaprinofromaĝo]], farita el miksaĵo de ŝafino- kaj [[kaprinolakto]]. Kelkfoje oni ankaŭ aldonas bovinolakton. La karakteriza kaŭĉukeca konsisto ekestas ĉar oni varmigas la fromaĝomason en selakto, tiel ke ĝi sekrecias proteinojn. * [[Fritita fromaĝo]] (ĉeĥe: smažený sýr, slovake: vyprážaný syr) estas ĉeĥa kaj slovaka manĝaĵo, kiun oni preparas per fritado de farunita fromaĝo, plej ofte temas pri edamo aŭ ementalo, sed povas esti fritita ankaŭ kamemberto aŭ Hermelín. * [[Kamemberto]] estas franca blanka ŝimofromaĝo, farita el bovina lakto. De origino el [[Normandio]]. La fromaĝo tradicie estas farata el kruda, t.e. nesteriligita, bovina lakto. La plejmulto de la Kamembertoj tamen estas el pasteŭrizita lakto. * [[Oscypek]], oszczypek (slovake: oštiepok) estas malmola fumaĵita fromaĝo, pretigita de ŝafa lakto, karakteriza por polaj montaroj, precipe de [[Podhale]]. Nun popularigata ĝenerale en Pollando kaj en aliaj landoj de Eŭropo. * [[Ĉedaro (fromaĝo)|Ĉedaro]] estas flava ĝis oranĝe flava, iom pikanta el bovina lakto farita dura fromaĝo kiu origine nur estis farita en [[Cheddar]], vilaĝo en la brita [[Somerset]]. * La [[Manĉa fromaĝo]] estas tipa fromaĝo de [[Hispanio]] elproduktita el lakto de ŝafino kaj protektita de origina kontrolmarko en [[Manĉo]], kiu estas agnoskata je eŭropa nivelo per Regularo (CE) 1107/96 de la [[Eŭropa Komisiono]]. == Aktualaj esploroj == [[Dosiero:Sheese_vegan_medium_cheddar.jpg|eta|desktre|Tranĉaĵoj de"fromaĝo" de [[sojo]].]] Ĉar fromaĝo enhavas konsiderinde da graso, kun saturitaj grasacidoj kaj [[kolesterolo]], estas esploroj por redukti la enhavon de tiuj substancoj sen tro malbonigi la guston. Ĉar por produkti fromaĝon necesas multa da remaĉula lakto kaj remaĉuloj produktas [[metano]]n, iuj argumentas, ke fromaĝproduktado pligrandigas la [[monda varmiĝo|mondan varmiĝon]] pro la [[forceja efiko]], pli ol viandoproduktado. Ekzistas [[fromaĝa surogato|surogataj fromaĝoj]] produktitaj ekzemple el [[sojlakto]], rizolakto, [[migdalo]]suko aŭ [[gisto]], kiuj havas tute alian konsiston ol lakta fromaĝo; ĝenerale ili ne enhavas kazeinon. En kelkaj landoj, ekzemple en [[Eŭropa Unio]], estas malpermesite vendi tiajn surogatojn sub la nomo "fromaĝo"<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+CRE+20090424+ANN-01+DOC+XML+V0//FR&query=QUESTION&detail=H-2009-0200 | titolo=Utilisation de fromage analogue | titolo-aldono=(Uzo de analoga fromaĝo) | lingvo=ĉiuj EU-lingvoj | eldonisto=[[Eŭropa Parlamento]] | alirdato=2013-01-17}}</ref>. == Aplikado == * kun diversaj [[manĝaĵo]]j * [[fonduo]] * [[rakledo]] * [[sandviĉo]]j == Deponado kaj maturigo == [[Dosiero:Parmigiano reggiano factory.jpg|eta|dekstre|250ra|Maturigo de [[Parmigiano-Reggiano]] en moderna fabriko.]] Fromaĝo gustas plej bone, se ĝi konvene deponiĝas kaj maturiĝas. * konvena [[temperaturo]] 20–{{GdC|23}} (rapida maturiĝo) * konvena aervaporeco estas 90 % (sub 60 % ĝi rapide sekiĝas kaj ne maturiĝas). Rokeforto deponiĝas ĉe 95-%-a aervaporeco. * duonhora varmegigo al {{GdC|220}} detruas la ŝimosporojn * konvena por deponado estas [[piceo]]ligno pro sia kontraŭbakteria efiko * fromaĝo neniam estu deponata ĉe [[pano]], ĉar gistofungoj infektas kaj malbongustigas la fromaĝon La truoj en multaj fromaĝspecoj estiĝas per [[karbona dioksido]] (produktita de la laktoacidaj bakterioj) en la maturiĝanta fromaĝo, la iom grandaj truoj formiĝas per aldono de propionibakterioj depende de la aervaporeco, temperaturo, maturiĝa tempo (ementala fromaĝo). == Konservado == * Multaj malmolaj fromaĝoj havas kovran tavolon el [[vakso]], aŭ estiĝas dura, seka [[krusto]] per alŝmiro de saloj, kiuj eltiras la akvon el la ekstera surfaco. Per konvena rimedo la estiĝinta ŝelo estas trairebla por aero. * Kelkfoje la fromaĝo estas riĉigita en [[olivoleo]] kun spicaĵoj kaj herboj (freŝ-fromaĝoj). * [[Mocarelo]] maturiĝas kaj estas konservata en salakvo. [[Feta-fromaĝo]] ankaŭ maturiĝas en salakvo. * Ĉe noblaŝimaj fromaĝoj (ekz. gorgonzolo) la fromaĝa korpo estas infektita per specialaj manĝeblaj [[ŝimo]]-fungoj. Ĉi-okaze ne estiĝas ŝelo. == Kulturaj aferoj == [[Dosiero:Quanjude roastduck.JPG|altdekstre=1.15|eta|La [[Ĉina kuirarto]] estas bazata sur [[viando]] kaj [[vegetalo]]j sed apenaŭ aŭ neniel uzas laktoproduktojn.<ref>[http://chinatour.net/beijing/food/ "Beijing cuisine and Peking roasted duck."] [http://chinatour.net/ ChinaTour.Net]. Alirita Dec 2011.</ref>]] La fromaĝo ne havas signifan gravon en la [[azia kuirarto]], nek kiel ĉiutaga laktoprodukto, nek kiel ingredienco en aliaj pladoj. La tialo estis studita de la [[kultura antropologio]], kaj estas de tiuj malmultaj kiujn [[Marvin Harris]] agnoskas kiel havanta [[genetiko|genetikan okazigon]] (nome la genetika hegemonio de la [[netolereco de laktozo]] en la plenkreskuloj, kio tamen estas rara en la hindeŭropa loĝantaro), kvankam li klopodas ankaŭ trovi kroman ekosocian tialon: {{citaĵo|Ĉinio neniam akceptis la laktoproduktojn. La ĉinoj konsideras, ke la lakto estas naŭziga sekrecio kaj ke trinki laktoglason estas kvazaŭ trinki glason da [[salivo]]. Preskaŭ 90 % de [[ĉinoj]] kaj de la popoloj nebrutobredistaj de Orienta Azio ne havas sufiĉan [[laktazo]]n por digesti lakton nefermentitan en la plenkreskula aĝo. Sed oni rigardu, ke la respondo al la demando kial la ĉinoj malŝatas lakton ne povas esti simple ĉar ĝi malsanigas ilin. Se ili estus adoptintaj la produktadon de lakto kiel eblo de produktado de manĝaĵoj, la ĉinoj, same kiel la loĝantoj de [[Suda Azio]], estus povintaj superi facile sian netolerecon de laktozo, konsumante fermentaĵojn... La respondo estas rilata kun la diferenco inter la limigoj kaj la ekologiaj oportunoj de la ĉina kaj hindia habitatoj, kaj tio devas okazi en terminoj de kultura elektado, kaj ne de natura selektado... Ĉinio, por havi la necesajn trenanimalojn, dependas de la komerco kun la [[paŝtisto]]j de la interno de [[Azia kuirarto|Azio]]. Pro tio la ĉinaj agrikulturistoj ne havis tialojn por bredi bovojn en siaj vilaĝoj. Se ne estas bovoj, ne povas esti lakto nek kuirarto sur tiu bazata... En [[Ĉina kuirarto|Ĉinio]] la porkoj okupas la ĉefan viandoproduktan niĉon... la viando kaj la [[lardo]] estas por la [[ĉina kuirarto]] tio kio la [[lakto]] kaj la [[butero]] estas por la [[Barata kuirarto|hindia]].<ref>HARRIS, Marvin (1991). «Por una vez, los genes», En ''Nuestra Especie'', pp.&nbsp;163-166. Madrid, Alianza. ISBN 84-206-9633-1</ref>}} Spite tion, en [[Ĉinio]] aktuale la konsumo estas pliiĝanta rimarkinde, kun la duoblo de vendoj en 2006 de tiuj de 1996 (kvankam ankoraŭ kun malgrandaj kvantoj de tridek milionoj de [[usona dolaro|usonaj dolaroj]] jare).<ref>Buckman, Rebecca (2003). [http://www.globalpolicy.org/globaliz/cultural/2003/1211chinacheese.htm «Let Them Eat Cheese.» ''Far Eastern Economic Review'' 166 n. 49: 41.] (En angla).</ref> Tradicia ĉina manĝaĵo estas [[tofuo]], kies fabrikado kaj teksturo estas tre similaj al tiuj de fromaĝo, ĉar ĝi konsistas en la koagulado de la lakto de [[sojo]] (bazita sur sojo kaj akvo). La tofuo estas foje nomata “ĉina fromaĝo”. En aliaj partoj de Azio estas trovebla fabrikita el lakto de [[gruntbovo|gruntbovino]], aŭ eĉ de [[Ĉevalo|ĉevalino]] en la [[Siberio|siberiaj stepoj]], en la ''ema daci'', nome plado tipa de [[Butano]], farita el hejma fromaĝo kaj [[Kapsiko|pikanta kapsiko)]]; aŭ en [[Barato]], kie estas uzata varianto nomata "panir" por akompani la [[kareaĵo]]n. La plej striktaj sekvantoj de la dietaj reguloj de [[judismo]] kaj [[islamo]] povas konsumi fromaĝojn kies ĉimozino devenas de animalo mortigita laŭ tio specifigita en la islama [[halalo]], aŭ tio povas esti anstataŭita per ĉimozino de vegetala (en la juda [[Koŝera|koŝero]] judío). Multaj judoj malpli striktaj konsideras, ke la procezo al kiu oni submetas ĝin ŝanĝas ties naturon ĝis la punkto ke oni ne povas malobei la [[Koŝera|koŝerajn]] leĝojn. Ĉiuokaze, ĉar fromaĝo estas konsiderata unuaranga manĝaĵo, neniam povas esti konsumita de judo kombinita kun [[viando]]. Plej striktaj judoj ne apudigas laktaĵon kun viandon, ekzemple en [[fridujo]] aŭ sur la sama telero. Multaj [[Vegetarismo|vegetaranoj]] evitas ankaŭ la konsumon de fromaĝo fabrikita per ĉimozino de animala deveno. Pro tio estas ampleksa vario de fromaĝo fabrikita per ĉimozino akirita per fermentado de la [[fungo]] ''mucor miehei''. La [[vegano]]j kaj aliaj vegetaranoj ne konsumas realan fromaĝon, kvankam ja ekzistas [[Fromaĝa surogato|surogatoj]] kun ingrediencoj de deveno nur vegetala, normale prilaboritaj el produktoj sur bazo de [[sojo]]. Eĉ en kulturoj kun longa tradicio en fromaĝo, estas facile trovi personojn kiuj malŝatas ĝin, speciale en tiuj tipoj kun plej fortaj gustoj kaj odoro, kiel [[rokforto]]. Harold McGee, specialisto en [[kemio]] de manĝaĵoj, asertas, ke la fromaĝo akiras sian guston kiel parto de kontrolita [[malkomponiĝado]], kaj ke kelkaj el la molekuloj kiuj okazigas ĝiajn odoron kaj guston povas aperi ankaŭ en la [[Malkomponiĝado|putriĝanta manĝo]]. == En popola kulturo == [[Dosiero:Chauveau - Fables de La Fontaine - 01-02.png|eta|dekstre|250ra|La vulpo ekhavas la fromaĝon el la korvo.]] * En la [[hispana lingvo]] ekzistas popoldiraĵo tradukebla al "evitu trompon kun fromaĝo"<ref>"Que no te la den con queso".</ref> kaj oni diras, ke tiu diraĵo devenas de kiam oni proponis en trinkejoj malbonkvalitan vinon kaj oni metis sur glaso aŭ kruĉo fromaĝtranĉaĵon donace, sed vere por maski la malbonan kvaliton de la vino. * En la fablo [[Jean de La Fontaine#La Korvo kaj la Vulpo|La korvo kaj la vulpo]] de la franca verkisto [[Jean de La Fontaine]] [[korvo]] surarbe havas fromaĝpecon, la [[vulpo]] flatas tiun kaj petas ke tiu kantu por kompletigi la perfektecon de la bildo: la korvo kantas faliginte la fromaĝpecon kaj tiun kaptas la vulpo, kion vere tiu celis. La konsidero de fromaĝo kiel valoraĵo montras la popolan aprezon por tiu manĝaĵo. Tiu fablo estis poste ofte adaptita en diversaj artaj formatoj. * En la romano "El camino" (La vojo) de la hispana verkisto [[Miguel Delibes]] la [[ĉefrolulo]] knabo Daniel devos foriri la venontan tagon al urbo por studado kaj memoras sian vivon en la vilaĝo kun siaj amikoj, La gepatroj estas fromaĝistoj kaj la fromaĝolakta odoro odorigas la tutan romanon. Ankaŭ tie tiu dediĉo estas elektita simbole kiel ekzemplo de popolaj metio kaj produkto. == Kelkaj fromaĝotipoj == {{Div col|cols = 4}} * [[Ĉedaro (fromaĝo)|Ĉedaro]] * [[Edama fromaĝo|Edama]] * [[Emental]] * [[Fadena fromaĝo]] * [[Feta-fromaĝo]] * [[Freŝa fromaĝo]] * [[Fromaĝo koryciński]] * [[Grujero]] * [[Kaĉokavalo]] * [[Kamemberto]] * [[Komte]] * [[Kremofromaĝo]] * [[Mocarelo]] * [[Rokforto]] * [[Vegana fromaĝo]] * [[Ŝmirfromaĝo]] {{Div col end}} <gallery mode="packed"> File:Wikicheese - Brie de Melun - 20150515 - 015.jpg|[[Brio (fromaĝo)|Brie]] File:Bleu de Gex.jpg|Bleu de Gex File:Maccagno (cheese).jpg|[[Maccagno]] File:Berkswell cheese.jpg|Berkswell File:Maroilles (cheese).jpg|Maroilles File:Mozzarella cheese.jpg|[[Mocarelo]] File:Queso fresco.JPG|[[Freŝa fromaĝo]] File:Smoked Gruyère cheese.jpg|Fumaĵigita fromaĝo File:Bergader Almkäse Chili 01 WikiCheese Lokal K.jpg|Bergader Almkase File:00928 Beskider Käse aus Schafsmilch 2013; Sheep's-milk cheeses from Poland; Northern Subcarpathians.JPG|Fromaĝo el lakto de ŝafino el Pollando File:Cœurs de Neufchâtel 01.jpg|[[Neufchâtel cheese|Cœur de Neufchâtel]] File:Cowgirl Creamery Point Reyes - Devil’s Gulch cheese.jpg|Devil's Gulch File:Camembert (Cheese).jpg|[[Kamemberto]] File:WikiCheese - Saint-Julien aux noix 01.jpg|Saint-Julien aux noix File:Bavaria blu 03 WikiCheese Lokal K.jpg|Bavaria blua fromaĝo File:SmallEdamCheese.jpg|[[Edama fromaĝo|Edama]] File:Sainte-Maure de touraine 03.jpg|Sainte-Maure de Touraine File:WikiCheese - Tentation du Vercors - 20150619 - 001.jpg|Tentation du Vercors File:Bleu d'Élizabeth.jpg|Bleu d'Élizabeth File:Météorite fromage.jpg|Meteorita fromaĝo File:Ricotta salata e zucchina.jpg|[[Rikoto]] File:WikiCheese - Rigotte de Condrieu - 20150619 - 001.jpg|Rigotte de Condrieu File:Parmigiano Reggiano DOP Billa.jpg|[[Parmigiano-Reggiano]] File:Chabichou du Poitou 01.jpg|Chabichou du Poitou File:Grünschimmelkäse Österkron.jpg|Österkron blua fromaĝo File:Reblochon 01.jpg|Reblochon File:Pouligny-saint-pierre (fromage) 02.jpg|Saint-Pierre File:Fourme d'Ambert 01.jpg|Fourme d'Ambert File:Blue Stilton 02.jpg|Stilton File:Langres fromage AOP coupe.jpg|Langres File:Emmental (fromage) 01.jpg|[[Emental]] File:2014-12-08 Bergkäse mit Antipasta 5713.jpg|Bergkäse File:2015-01-25 Tobermory, Isle of Mull Cheese Sgriob-ruadh Farm - hu - 7900.jpg|Isle of Mull File:Zacharie Cloutier (fromage).jpg|Zacharie Cloutier File:Sauermilchkaese diverse.jpg|diversaj akraj fromaĝoj File:Gruyere alpage th wa.jpg|[[Grujero]] File:Wikicheese - Brie de Nangis - 20150515 - 018.jpg|Brie de Nangis File:Rouelle du Tarn.jpg|Rouelle du Tarn File:Comte AOP.jpg|[[Komte]] </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Fromaĝkuko]] * [[Fromaĝokloŝo]] * [[Fromaĝokrusto]] * [[Fromaĝrabotilo]] * [[Kazeo]] * [[Kaprofromaĝo]] * [[Ŝaffromaĝo]] * [[Vegana fromaĝo]] == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] pri fromaĝo en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-04-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Nur pano kun fromaĝo, sed afabla vizaĝo.''}} == Bildaro == <gallery> Dosiero:Swiss cheese cubes.jpg|Kubetoj de malmola svisa fromaĝo. Dosiero:Production of cheese 1.jpg|Industria fromaĝproduktado. Dosiero:Cheese_market_Basel.jpg|Fromaĝbuloj en bazarejo en [[Bazelo]]. Dosiero:Kaasmarkt2_close.jpg|Fromaĝbazaro en [[Gouda]] (Nederlando). Dosiero:1asa6.jpg|Diversaj tipoj de fromaĝokrusto. Bruna, dekstre, supre: nemanĝinda; blankaj, maldekstre, malsupre: manĝeblaj. Dosiero:Popola manartajxo.jpg|Popola manartaĵo pri fromaĝproduktado; [[Elvas]], Portugalio. </gallery> == Eksteraj ligiloj == * [http://www.schweizerkaese.ch/ Schweizer Käse, von der Herstellung bis zur Schnittechnik (germane)] * [http://www.kaese-schweiz.com/ svisaj fromaĝoj kaj receptoj (germane)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040404173434/http://kaese-schweiz.com/ |date=2004-04-04 }} * [http://www.formaggitaliani.it/ italaj fromaĝoj (itale)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061117232021/http://www.formaggitaliani.it/ |date=2006-11-17 }} * [http://www.kaese-aus-frankreich.de/ francaj fromaĝoj (germane)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040329182837/http://www.kaese-aus-frankreich.de/ |date=2004-03-29 }} * [http://www.francefromages.com/m33_encyclopedie_regions.asp francaj fromaĝoj (france)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041106040612/http://www.francefromages.com/m33_encyclopedie_regions.asp |date=2004-11-06 }} * [http://www.schaerdinger.at/ aŭstriaj fromaĝoj kaj receptoj (germane)] * [http://www.zuivelonline.nl/kaas Retejo de NZO pri fromaĝo (nederlande)]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.belgischekazen.be/ Belgiaj fromaĝoj (nederlande)] * [http://www.vegatopia.com/kokenenzo/ko&zo_zuivel.php?subaction=showfull&id=1144506279&archive=&start_from=&ucat=30 Listo de vegetaraj fromaĝoj el Nederlando (nederlande)]{{404|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://esperantaretradio.blogspot.be/2018/01/saniga-fromago.html Saniga fromaĝo], sonartikolo de Paŭlo Sergio Viana el [[Brazilo]] sur Esperanta Retradio == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Ensrud, Barbara (1981). The Pocket Guide to Cheese. Sydney: Lansdowne Press. ISBN 978-0-7018-1483-0. * Jenkins, Steven (1996). [https://archive.org/details/cheeseprimer00jenk Cheese Primer.] Workman Publishing Company. ISBN 978-0-89480-762-6. * Mellgren, James (2003). [https://web.archive.org/web/20030624161720/http://gourmetretailer.com/gourmetretailer/magazine/article_display.jsp?vnu_content_id=1911696 "2003 Specialty Cheese Manual, Part II: Knowing the Family of Cheese".] Arkivita el la originalo en 24a de junio, 2003. Alirita la 4an de marto 2020. * Judy Bidgeway: Käse. Taschen, Köln 2000, ISBN 3-8228-6382-3. * Odette Teubner: Das große Buch vom Käse. Teubner, München 2003, ISBN 3-7742-5803-1. * Susanne Hofmann: Edler Käse und seine Geheimnisse. Media Service, Stuttgart 2005, ISBN 3-937939-09-1. * Kazuko Masui: Französischer Käse. Dorling Kindersley, München 2007, 288 S., 375 farb. Abb., ISBN 978-3-8310-1097-4. * Ursula Heinzelmann: Erlebnis Käse und Wein. Eine Entdeckungsreise durch neue deutsche Genusslandschaften. Scherz, Frankfurt am Main 2009, gebunden, ISBN 978-3-502-15139-5, Inhaltsverzeichnis. * Wolfgang Fassbender: Käseführer Schweiz. Traditionelle Sorten, beste Produzenten, aufregende Neuerfindungen. Orell Füssli, Zürich 2010, ISBN 978-3-280-05390-4. * Madeleine Jakits (Red.): Der große Käse-Guide. Die 400 besten Käse-Adressen in Deutschland: Händler, Theken, Produzenten. Internationale Warenkunde, großes Käselexikon, kreative Rezepte, Reportagen, Wein und Bier als Begleiter, Länderporträts, Accessoires rund um den Käse. Hrsg. von Der Feinschmecker, Jahreszeiten-Verlag, Hamburg 2010, 258 S., zahlr. Ill., ISBN 978-3-8342-0938-2, Inhaltsverzeichnis. * Juliet Harbutt (Eld.): Käse der Welt. Über 750 Sorten. Dorling Kindersley, München 2011, 352 S., rund 2.000 Farbfotos, gebunden, ISBN 978-3-8310-1733-1. {{Projektoj|q=Fromaĝo|ReVo=fromag}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Cheese |revizio=940299909 }} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Queso |revizio=124036329 }} {{Havenda artikolo|Fromaĝo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fromaĝoj| ]] 3g8pp3va7t7d10zuelmse80y8za74yf Mao Zedong 0 19773 9372442 9369343 2026-05-13T22:29:00Z Josve05a 38484 Nuligis version 9369343 de [[Uzanto:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] ([[Speciala:Contributions/CommonsDelinker|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:CommonsDelinker|diskutpaĝo]]); undeleted file 9372442 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''MÁO Zédōng''' ({{lang-zh|毛澤東}} {{prononco|maŭ cetung}}) aŭ '''MAO Ce-tung''' (naskiĝis la {{daton|26|decembro|1893}}, mortis la {{daton|9|septembro|1976}}) aŭ esperante '''MAŬ' Zedongo,''' estis [[Ĉinio|ĉina]] [[komunismo|komunista]] [[revoluciulo]] kaj la prezidento (proparolanto) de la [[Komunista Partio de Ĉinio]] de [[1935]] ĝis sia morto kaj tiele la fakta supera reganto de [[Ĉinio]]. Sub lia estreco, ĝi fariĝis la reganta partio de [[Ĉinio]] pro ĝia venko dum la [[Ĉina Revolucio|Ĉina Enlanda Milito]] kaj la establado de la [[Ĉina Popola Respubliko]], kies fondinto li estis, en [[1949]]. Mao prilaboris specon de ĉinigita [[marksismo-leninismo]], konata simple kiel [[maoismo]], sed ankaŭ kiel ''marksismo-leninismo-maoismo'' aŭ ''pensaro Mao Zedong'', kaj dum sia regado, li kolektivigis la agrikulturon sub la kampanjo nomita [[Saltego Antaŭen]]. Li forĝis, kaj pli malfrue rompis, aliancon kun [[Sovetunio]] kaj lanĉis la [[Kultura Revolucio|Kulturan Revolucion]]. Mao estas vaste rekonita por krei plejparte unuiĝitan Ĉinion, kiu estis unuafoje libera de fremda dominado post la [[Opia milito]], dum oni samtempe kritikis lin pro la [[malsatego]] de 1958–1961 kaj la violento de la Kultura Revolucio. Oni kutime nomis lin '''Prezidanto Mao''' ({{lang|zh|毛主席}}, ''Mao Zhu-xi''). Ĉe la apogeo de lia [[Kulto al personeco|personeca kulto]], Mao estis kutime konata kiel la "Kvar Grandaj": "Granda Instruisto, Granda Estro, Granda Ĉefkomandanto, Granda Stiristo ({{lang|zh|伟大导师，伟大领袖，伟大统帅，伟大舵手}})". Li naskiĝis kiel la filo de riĉa [[farmisto]] en Ŝaoŝan, [[Hunano]], Mao adoptis jam frue tendencon de ĉina [[naciismo]] kaj [[kontraŭ-imperiismo]], ĉefe influta de la okazaĵoj de la Ĉina Revolucio de 1911 kaj de la [[Movado de Kvara de Majo]] de 1919. Mao konvertiĝis al [[Marksismo-Leninismo]] dum laborado ĉe la [[Pekina Universitato]] kaj iĝis fonda membro de la [[Komunista Partio de Ĉinio]] (KPĈ), konduke al Insurekcio de la Aŭtuna Rikolto en 1927. Dum la Ĉina Enlanda Milito inter la [[Kuomintango]] ([[KMT]]) kaj la KPĈ, Mao helpis fondi la Ruĝan Armeon, konduke al Soveto Jiangksi de radikala terpolitko kaj laste li iĝis estro de la KPĈ dum la [[Longa Marŝado]]. Kvankam la KPĈ provizore alianciĝis kun la KMT laŭ la Unuiĝinta Fronto dum la [[Dua Ĉin-Japana Milito]] (1937–45), post la venko super [[Japana Imperio|Japanio]] en la [[Dua Mondmilito]] la Ĉina Enlanda Milito pluis kaj en 1949 la trupoj de Mao venkis super la Naciistoj kiuj retiriĝis al [[Tajvano]]. La 1-a de oktobro de 1949 Mao proklamis la fondon de la Popola Respubliko Ĉinio (PRĈ), unupartia ŝtato kontrolita de la KPĈ. En la venontaj jaroj Mao solidigis sian kontrolon pere de [[agrara reformo]] kaj danke al psikologia venko en la [[Korea Milito]], kaj pere de kampanjoj kontraŭ la terposedantoj, kiujn li konsideris "kontraŭ-revoluciuloj", kaj aliaj supozitaj malamikoj de la ŝtato. En 1957 li lanĉis kampanjon konatan kiel [[Granda Salto Antaŭen]] kiu celis rapide transformi la ekonomion de Ĉinio el tiu propra de [[agrikulturo]] al alia novapropra de [[industrio]]. Tiu kampanjo, komplikita pro naturaj katastrofoj kiuj okazis tiame, kondukis al la [[Granda Ĉina Malsatego|plej mortiga malsatego en la historio]]. En 1966, li iniciatis la ekon de la [[Kultura Revolucio|Granda Proletara Kultura Revolucio]], nome programo por forigi la menciitajn "kontraŭ-revoluciulajn" elementojn el la ĉina socio kio daŭris 10 jarojn kaj kiu estis markita de violenta [[klasbatalo]], disvastiga detruo de kulturaj artefaktoj kaj senantaŭaĵa altigo de Mao al [[personeca kulto]] kaj kiu estas oficiale konsiderita kiel "drasta problemo" por la PRĈ.<ref>"Resolution on Certain Questions in the History of Our Party Since the Founding of the People's Republic of China," (Adoptita de la Sesa Plenumsesio de la 11a Centra Komitato de la Komunista Partio de Ĉinio la [[27an de junio|27an de Junio]] [[1981]] ''Resolution on CPC History (1949–81).'' (Beijing: Foreign Languages Press, 1981). p. 32.</ref> En 1972, Mao Zedong ricevis la viziton en Ĉinio de la usona prezidento [[Richard Nixon]] en Pekino, markante la ekon de la [[politiko de la malferma pordo]], kiu pluis dum la posta regado de [[Deng Xiaoping]] en Ĉinio. Polemika figuro, Mao estas konsiderata unu el plej gravaj individuoj en la historio de la moderna mondo.<ref>{{citaĵo el la reto||verko=The Oxford Companion to Politics of the World|url=http://www.oxfordreference.com/pages/samplep02|titolo=Mao Zedong|alirdato=23a de Aŭgusto, 2008}}</ref> Mao estas oficiale en alta konsidero en la Popola Respubliko Ĉinio. Sekvantoj rigardas lin kiel granda estro kiu plenumis atingojn kiaj modernigo de Ĉinio kaj konstruo en ĝi de tutmonda [[superpotenco]], altigante la statuson de virinoj, plibonigante la edukadon kaj la [[Sansistemo|sansistemon]], havigante universalan loĝadon, kaj altigante la vivesperon dum la loĝantaro de Ĉinio kreskis el ĉirkaŭ 550 al super 900 milionoj dum la periodo de sia estreco.<ref name="China 2010, pp. 327">''The Cambridge Illustrated History of China'', de Patricia Buckley Ebrey, Cambridge University Press, 2010, ISBN 0-521-12433-6, pp. 327</ref><ref>''Atlas of World History'', de Patrick Karl O'Brien, Oxford University Press US, 2002, ISBN 0-19-521921-X, pp 254, [http://books.google.com/books?id=ffZy5tDjaUkC&pg=PA254&dq=China's+population+almost+doubled+during+the+period+of+Mao's+leadership&hl=en&sa=X&ei=Clu5UMG6H4j28wTk2oDQDQ&ved=0CDAQ6AEwAA#v=onepage&q=China's%20population%20almost%20doubled%20during%20the%20period%20of%20Mao's%20leadership&f=false link]</ref> Maoistoj krome emfazas lian rolon kiel teoriulo, [[ŝtatestro]], [[Poezio|poeto]], kaj viziulo.<ref>{{Harvnb|Short|2001|p=630}} "''Mao had an extraordinary mix of talents: he was visionary, statesman, political and military strategist of cunning intellect, a philosopher and poet.''"</ref> Male, kritikantoj kaj historiistoj vidis lin kiel [[diktatoro]] kiu preteratentis sisteme la malrespekton al la [[homaj rajtoj]], kaj kies regado ŝajne kontribuis al morto de 40–70 milionoj da personoj pro [[malsatego]], deviga nelibera [[trudlaboro]] kaj [[Ekzekuto|ekzekutoj]], vidante lian regadon kiel la plej suprema kazo de [[democido]] en la homa historio.<ref name="deathtoll">{{Harvnb|Short|2001|p=631}}</ref><ref>Rummel, R. J. ''[http://www.hawaii.edu/powerkills/NOTE2.HTM China's Bloody Century: Genocide and Mass Murder Since 1900]'' Transaction Publishers, 1991. ISBN 0-88738-417-X p. 205: In light of recent evidence, Rummel has increased Mao's democide toll to [http://democraticpeace.wordpress.com/2008/11/24/getting-my-reestimate-of-maos-democide-out/ 77 million]; Daniel Jonah Goldhagen. ''Worse Than War: Genocide, Eliminationism, and the Ongoing Assault on Humanity.'' PublicAffairs, 2009. ISBN 1-58648-769-8 p. 53: "...&nbsp;the Chinese communists' murdering of a mind-boggling number of people, perhaps between 50 million and 70 million Chinese, and an additional 1.2 million Tibetans."</ref> == Vivo == === Junaĝo kaj [[Xinhai]] (辛亥) Revolucio: 1893–1911 === Mao naskiĝis je la [[26-a de decembro]] [[1893]] en vilaĝo Ŝaoŝan, [[Hunana Provinco]], [[Ĉinio]]. Lia patro, Mao Jiĉang, estis malriĉa kamparano kiu fariĝis unu el la plej riĉaj farmistoj en Ŝaoŝan. Zedong priskribis sian patron kiel severan disciplinulon, kiu batis lin kaj liajn tri gefratojn, la knabojn Zemin kaj Zetan, kaj adoptitan knabinon, Zejian.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=19–20}}; {{harvnb|Terrill|1980|pp=4–5, 15}}; {{harvnb|Feigon|2002|pp=13–14}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|pp=13–17}}.</ref> La edzino de Jiĉang, nome [[Ŭen Kimei]], estis devota [[Budhismo|budhano]] kiu provis moderigi la striktan sintenon de ŝia edzo.<ref name="Schram1966 p20 Terrill 1980 11">{{harvnb|Schram|1966|p=20}}; {{harvnb|Terrill|1980|p=11}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|pp=14, 17}}.</ref> Ankaŭ Zedong iĝis budhano, sed forlasis tiun kredon en siaj mez-adoleskaj jaroj.<ref name="Schram1966 p20 Terrill 1980 11"/> En aĝo de 8, Mao estis sendita al la Ŝaoŝana Bazlernejo. Lerninte la valorsistemojn de [[Konfuceismo]], li poste koncedis ke li ne ĝuis la klasikajn ĉinajn tekstojn anoncante konfucean moralon, kaj anstataŭe preferis popularajn romanojn kiel la ''[[Tri Regnoj]]'' kaj ''[[Ĉe akvorando]]''.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=20–21}}; {{harvnb|Terrill|1980|p=8}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|pp=15, 20}}</ref> En aĝo de 13, Mao finis bazinstruadon, kaj lia patro edzigis lin al la 17-jaraĝa [[Luo Jigu]], unuigante iliajn [[Terposedanto|terposedantajn familiojn]]. Mao rifuzis rekoni ŝin kiel sia edzino, iĝante furioza kritikisto de fiksita geedziĝo kaj provizore moviĝante foren. Luo estis loke malhonorita kaj mortis en 1910. [[Dosiero:Shaoshan 01.JPG|eta|dekstre|Infana hejmo de Mao Zedong en Ŝaoŝan, en 2010, kio nun iĝis turisma destino.]] Laborante ĉe la bieno de lia patro, Mao legis voreme,<ref>{{harvnb|Feigon|2002|p=15}}; {{harvnb|Terrill|1980|pp=10–11}}</ref> evoluigante "politikan konscion" el la broŝuro de Zheng Guanying kiu priploris la malplibonigon de ĉina potenco kaj argumentis por la adopto de [[reprezenta demokratio]].<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=23}}; {{harvnb|Terrill|1980|pp=12–13}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|p=21}}</ref> Interesita pri historio, Mao estis inspirita per la armea lerteco kaj naciisma fervoro de [[George Washington]] kaj [[Napoleono Bonaparte]].<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=25}}; {{harvnb|Terrill|1980|pp=20–21}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|p=29}}</ref> Liaj politikaj opinioj estis formitaj per la protestoj gviditaj de ''Gelaohui'' kiuj erupciis post malsatega katastrofo en Hunana ĉefurbo [[Ĉangŝa]]; Mao apogis la postulojn de la manifestaciantoj, sed la armitaj armetrupoj subpremis la malkonsentulojn kaj ekzekutis siajn gvidantojn.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=22}}; {{harvnb|Terrill|1980|p=13}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|pp=17–18}}</ref> La malsatega katastrofo atingis Ŝaoŝan, kie malsatantaj kamparanoj konfiskis la grenon de lia patro; malaprobante iliajn agojn kiel morale malĝustaj, Mao tamen postulis simpation por ilia situacio.<ref>{{harvnb|Terrill|1980|p=14}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|p=18}}</ref> En aĝo de 16, Mao translokiĝis al pli alta lernejo en proksima Dongŝan,<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=22}}; {{harvnb|Feigon|2002|p=15}}; {{harvnb|Terrill|1980|p=18}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|p=28}}</ref> kie li estis ĉikanita pro sia kamparana deveno.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=26}}; {{harvnb|Terrill|1980|p=19}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|pp=28–30}}</ref> === Kvara Porinstruista Lernejo de Ĉangŝa: 1912–1919 === Dum la sekvaj kelkaj jaroj, Mao Zedong aliĝis kaj malaliĝis al kaj el policakademio, lernejo de sap-produktado, jura lernejo, ekonomika lernejo kaj registara Mezlernejo de Ĉangŝa.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=35–36}}; {{harvnb|Terrill|1980|pp=22, 25}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|p=35}}.</ref> Studante sendepende, li pasigis multan tempon en la Ĉangŝa biblioteko, legante kernajn verkojn de [[liberalismo|klasika liberalismo]] kirl tiuj de [[Adam Smith]] nome ''[[The Wealth of Nations]]'' kaj de [[Montesquieu]] nome ''[[De l'esprit des lois]]'', same kiel la verkoj de okcidentaj sciencistoj kaj filozofoj kiel [[Charles Darwin|Darwin]], [[John Stuart Mill|Mill]], [[Rousseau]], kaj [[Herbert Spencer|Spencer]].<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=36}}; {{harvnb|Terrill|1980|p=26}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|pp=35–36}}.</ref> Vidante sin kiel intelektulo, jarojn poste li konfesis, ke tiam li kredis sin pli bona ol la laborista klaso.<ref>{{harvnb|Pantsov|Levine|2012|pp=36–37}}.</ref> Li estis inspirita de [[Friedrich Paulsen]], kies liberala emfazo al individuismo kondukis Mao al la kredo, ke fortaj individuoj ne estas limigitaj per moralaj kodoj sed male ili povus barakti al la plej grandaj bonoj, kaj ke la "celo justigas la rimedojn" konkludo de la [[konsekvencismo]].<ref>{{harvnb|Pantsov|Levine|2012|pp=40–41}}.</ref> Lia patro ne vidis utilaj la intelektulajn demarŝojn de sia filo kaj nuligis sian subtenon; tio devigis Mao translokiĝi al loĝejo por malriĉuloj.<ref>{{harvnb|Pantsov|Levine|2012|p=36}}.</ref> [[Dosiero:Mao Zedong 1913.jpg|upright|maldekstra|eta|Mao en 1913.]] Mao deziris iĝi instruisto kaj aliĝis al la Kvara Porinstruista Lernejo de Ĉangŝa, kiu tuj kuniĝis al la Unua Porinstruista Lernejo de Ĉangŝa, amplekse konsuderata kiel la plej bonkvalita en Hunano.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=36–37}}; {{harvnb|Terrill|1980|p=27}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|p=37}}.</ref> Amike al Mao, profesoro Ĝang Ĉangĵi instigis lin legi radikalan gazeton, ''[[Nova Junularo]]'' (''Xin qingnian''), nom kreaĵo de sia amiko [[Chen Duxiu]], dojeno en la [[Pekina Universitato]]. Kvankam [[Ĉina naciismo|ĉina naciisto]], Ĉen argumentis, ke Ĉinio devas rigardi okcidenten por puriĝi el superstiĉo kaj aŭtokratio.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=38–39}}</ref> En sia unua lernojaro, Mao amikiĝis kun pli aĝa studento, Ksiao Ziŝeng; kune ili faris piediran marŝadon tra Hunano, almozule kaj verkante literaturajn kopletojn por akiri manĝaĵojn.<ref>{{harvnb|Pantsov|Levine|2012|p=43}}; vidu ankaŭ Hsiao Yu (Xiao Yu, alinomo de Xiao Zisheng). ''Mao Tse-Tung and I Were Beggars.'' (Syracuse, N.Y.: [[Syracuse University Press]], 1959).</ref> Populara studento, en 1915 Mao estis elektita sekretario de [[Studenta Societo]]. Li organizis la [[Asocio por Studenta Mem-regado|Asocion por Studenta Mem-regado]] kaj estris protestojn kontraŭ lernejajn regulojn.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=42–43}}; {{harvnb|Terrill|1980|p=32}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|p=48}}.</ref> Mao publikigis sian unuan artikolon en ''Nova Junularo'' en Aprilo 1917, instrukciante legantojn pliigi sian fizikan forton por utili al la revolucio.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=41}}; {{harvnb|Terrill|1980|p=32}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|p=42}}.</ref> Li aliĝis al la Societo por la Studo de Ŭang Fuĵi (''Ĉuan-ŝan Hsüeh-ŝe''), revolucia grupo fondita de fakuloj de Ĉangŝa kiu deziris imiti la filozofon Ŭang Fuĵi.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=40–41}}; {{harvnb|Terrill|1980|pp=30–31}}.</ref> Printempe 1917, li estis elektita por komandi la studentan armeon de volontuloj, organizita por defendi la lernejon el rabemaj soldatoj.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=43}}; {{harvnb|Terrill|1980|p=32}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|pp=49–50}}.</ref> Pli kaj pli interesata en la militaj teknikoj, li forte interesiĝis en la [[Unua Mondmilito]], kaj ankaŭ disvolvis senton de solidareco kun laboristoj.<ref>{{harvnb|Pantsov|Levine|2012|pp=49–50}}.</ref> Mao entreprenis agadon de fizika plifortigo kun Ksiao Ziŝeng kaj Cai Hesen, kaj kun aliaj junaj revoluciuloj ili formis la Renovigon de la Popolstuda Societo en Aprilo 1918 por debato la ideojn de Ĉen Duksiu. Dezirante personan kaj socian transformadon, la Societo akiris 70–80 membrojn, multaj el kiuj poste aliĝos al la Komunista Partio.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=44}}; {{harvnb|Terrill|1980|p=33}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|pp=50–52}}.</ref> Mao gradiĝis en Junio 1919, rangita la trian en sia jaro.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=45}}; {{harvnb|Terrill|1980|p=34}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|p=52}}.</ref> == Revolucia ekaktiveco == === Pekino, Anarkiismo kaj Marksismo: 1917–1919 === [[Dosiero:Mao Zedong Porträt am Eingang zur Verbotenen Stadt.jpg|250px|eta|dekstre|Portreto de Mao ĉe la placo [[Tienanmen]] de Pekino.]] Mao translokiĝis al Pekino, kie lia mentoro Yang Changji estis enpostenigita en la Pekina Universitato.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=48}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|pp=47, 56–57}}.</ref> Yang pensis, ke Mao estas escepte "inteligenta kaj bela",<ref>{{harvnb|Feigon|2002|p=18}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|p=39}}.</ref> sekurante lin laborpostenon kiel helpanto de la universitata bibliotekisto [[Li Daĵao]], kiu estos frua ĉina komunisto.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=48}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|p=59}}.</ref> Li aŭtoris serion de artikoloj por ''Nova Junularo'' pri la [[Oktobra Revolucio]] en Rusio, dum kiu la komunista [[Bolŝevika Partio]] sub la estreco de [[Vladimir Lenin]] estis enpoviĝinta. Lenin estis defendanto de la soci-politika teorio de [[Marksismo]], por la unua fojo disvolvita de la germanaj sociologoj [[Karl Marx]] kaj [[Friedrich Engels]], kaj la artikoloj de Li aldonis Marksismon al la doktrinoj en la ĉina revolucia movado.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=47}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|pp=59–62}}.</ref> Iĝante "pli kaj pli radikala", Mao estis dekomence influita de la [[anarkiismo]] de [[Pjotr Kropotkin]], kiu estis la plej elstara radikala doktrino tiam. [[Anarkiismo en Ĉinio|Ĉinaj anarkiistoj]], kiel [[Cai Yuanpei]], Kanzeliero de la Pekina Universitato, alvokis al kompleta sociala revolucio en sociaj rilatoj, familia strukturo, kaj egaleco de virinoj, pli ol al simpla ŝanĝo en la formo de registaro proponita de pli fruaj revoluciuloj. Li aliaĝis al la Studgrupo de Li kaj "disvolviĝis rapide al Marksismo" dum la vintro de 1919.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=48–49}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|pp=62–64}}.</ref> Ricevanta malaltan salajron, Mao loĝis en amasa ĉambro kun sep aliaj Hunanaj studentoj, sed kredis, ke la beleco kiun Pekino proponis estas ege "viva kaj vigla kompenso".<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=48}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|pp=57–58}}.</ref> En la universitato, Mao estis malaprezita de aliaj studentoj pro sia rura Hunana akĉento kaj malalta klasnivelo. Li aliĝis al universitataj societoj pri filozofio kaj ĵurnalismo kaj ĉeestis en prelegoj kaj seminaroj de samideanoj [[Ĉen Duksiu]], [[Hu Ŝih]], kaj Kian Ksuantong.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=48}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|pp=62, 66}}.</ref> La periodo de Mao en Pekino finis en la printempo de 1919, kiam li veturis al [[Ŝanhajo|Ŝanghajo]] kun amikoj kiuj estis preparante sin por forveturi al Francio.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=50–52}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|p=66}}.</ref> Li ne revenos al Ŝaoŝan, kie lia patrino estis almorte malsana. Ŝi mortis en Oktobro 1919 kaj ŝia edzo mortis en Januaro 1920.<ref>{{harvnb|Pantsov|Levine|2012|pp=66–67}}.</ref> === Nova Kulturo kaj politikaj protestoj, 1919–1920 === La 4an de Majo, 1919, studentoj en Pekino kunvenis en [[Tiananmen]] por protesti kontraŭ la malforta rezisto fare de la ĉina registaro al la Japana etendo en Ĉinion. Patriotoj estis koleraj pro la influo havigita al Japanio en la [[Dudek unu postuloj]] en 1915, la kompliceco de la registaro Bejĝang de [[Duan Qirui]], kaj la perfido al Ĉinio en la [[Traktato de Versajlo]], per kiu Japanio rajtis [[Duoninsulo Ŝandongo|ricevi teritoriojn en Ŝandongo]] kiuj estis kapitulacitaj de [[Germana Imperio|Germanio]]. Tiuj manifestacioj ekardigis la aperon de la tutlanda [[Movado de la 4-a de majo]] kaj vigligis la kreadon de la [[Novkultura Movado]] kiu plendis pro la diplomataj malvenkoj de Ĉinio pro la socia kaj kultura malprogreso.<ref> {{Harvnb|Pantsov|Levine|2012|pp=68–70}}.</ref> En Ĉangŝa, Mao estis ekinstruinta historion en la Bazlernejo Ksiuĝe<ref>{{harvnb|Pantsov|Levine|2012|p=68}}.</ref> kaj organizis protestojn kontraŭ la pro-Duan Guberniestro de la Hunana Provinco, nome Ĵang Jingjao, populare konata kiel "Ĵang la Venena" pro sia korupta kaj violenta regado.<ref>{{harvnb|Pantsov|Levine|2012|p=76}}.</ref> Fine de Majo, Mao kunfondis la Hunanan Studentasocion kun He Ŝuheng kaj Deng Ĉungksia, organizante studentan strikon por Junio kaj en Julio 1919 startis la produktado de ĉiusemajna radikala gazeto, ''Revuo de la rivero Ksiang'' (''Ksiangjiang pinglun''). Uzante lokan lingvaĵon kiu estas nekomprenebla de la majoritato de la ĉina popolo, li defendis la neceson de "Granda Unio de la Popolaj Homamasoj", kaj la plifortigon de la sindikatoj por aliri al neviolenta revolucio. Liaj tiamaj ideoj ne estis marksismaj, sed tre influitaj de la koncepto de [[Kropotkin]] pri [[Interhelpo (verko)|interhelpo]].<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=53–54}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|pp=71–76}}.</ref> [[Dosiero:Beijing students protesting the Treaty of Versailles (May 4, 1919).jpg|eta|maldekstre|Studentoj en Pekino manifestacie dum la [[Movado de la Kvara de Majo]].]] Ĵang malpermesis la Studentasocion, sed Mao plue publikigis post ekhavi la redaktorecon de la liberala gazeto ''Nova Hunano'' (''Ksin Hunan'') kaj proponis artikolojn en populara loka gazeto ''Justeco'' (''Ta Kung Po''). Kelkaj el tiuj predikis [[feminismo|feminismajn]] ideojn, alvokante al liberigo de virinoj en la ĉina socio; Mao estis influita de sia devigita [[aranĝita geedzeco]].<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=55}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|pp=76–77}}.</ref> En Decembro 1919, Mao helpis organizi ĝeneralan strikon en Hunano, kaj ili atingis kelkajn sukcesojn, sed Mao kaj aliaj studentestroj sentis sin minacataj de Ĵang, kaj Mao revenis al Pekino, kie li vizitia la almortan malsanan Ĵang Ĉangji.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=55–56}}; {{harvnb|Pantsov|Levine|2012|p=79}}.</ref> Mao trovis, ke liaj artikoloj estis atingintaj famnivelon inter la revolucia movado, kaj ekpetis subtenon por elpostenigi Ĵang.<ref>{{harvnb|Pantsov|Levine|2012|p=80}}.</ref> Atinginta ĵus tradukitan marksisman literaturon de Thomas Kirkup, [[Karl Kautsky]], kaj Marx kaj Engels — ĉefe la ''[[Manifesto de la Komunista Partio]]'' — li venis sub ties pliiganta influo, sed estis ankoraŭ eklectika prie.<ref>{{harvnb|Pantsov|Levine|2012|pp=81–83}}.</ref> Mao visited [[Tianjin]], [[Jinan]], kaj [[Qufu]],<ref>{{harvnb|Pantsov|Levine|2012|p=84}}.</ref> antaŭ translokiĝi al Ŝanghajo, kie li laboris kiel lavisto kaj renkontiĝis kun [[Ĉen Duksiu]], notante, ke la adopto de Marksismo fare de Ĉen "ege impresis min en tio kio estis probable kritika periodo en mia vivo". En Ŝanghajo, Mao renkontiĝis ankaŭ kun iama instruisto lia, nome Ĝi Peiĉi, revoluciulo kaj membro de [[Kuomintang]] (KMT), aŭ Ĉina Naciisma Partio, kiu estis akirinta pliiĝantajn subtenon kaj influon. Ĝi prezentis Mao al la Generalo Tan Ĝankai, veterana KMT-membro kiu tenis la fidelecon de la trupoj staciitaj ĉe la Hunana landlimo kun Guangdong. Tan estis komplotanta por elpostenigi Ĵang, kaj Mao helpis lin organizi la studentojn de Ĉangŝa. En Junio 1920, Tan kondukis siajn trupojn al Ĉangŝa, kaj Ĵang fuĝis. En la sekva reorganizado de la provinca administracio, Mao estis nomumita estro de la junulara sekcio de la Unua Porinstruista Lernejo. Ricevante grandan enspezon, li edziĝis la Ĝang Kaihui en la vintro de 1920.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=56–57}}.</ref> === Fondo de la Ĉina Komunista Partio: 1921–1922 === [[Dosiero:Location of the First Congress of the Chinese Communist Party Xintiandi Shanghai July 1921.jpg|eta|upright|Loko de la unua Kongreso de la Ĉina Komunista Partio en Julio 1921, en Ksintiandi, iama [[Ŝanhaja Franca Koncesio|Franca Koncesio]], [[Ŝanhajo]].]] La Ĉina Komunista Partio estis fondita de [[Ĉen Duksiu]] kaj [[Li Daĵao]] en la [[Ŝanhaja Franca Koncesio|Franca Koncesio]] de [[Ŝanhajo]] en 1921 kiel studa societo kaj neformala reto. Mao formis branĉon en Ĉangŝa, establante ankaŭ branĉon de la Socialista Junularo kaj Kulturan Librosocieton kiu malfermis liborovendejon por disvastigi revolucian literaturon tra Hunano.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=63}}; {{harvnb|Feigon|2002|pp=23, 28}}</ref> Li aliĝis al la movado por la Hunana aŭtonomeco, en la espero ke Hunana konstitucio pliigos la [[civila libereco|civilajn liberecojn]] kio faciligos lian revolucian aktivecon. Kiam la movado estis sukcesa establante provincan aŭtonomecon sub nova [[militsenjoro]], Mao forgesis sian aliĝon.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=63–64}}; {{harvnb|Feigon|2002|pp=23–24, 28, 30}}</ref> Ĉirkaŭ 1921, malgrandaj marksistaj grupoj ekzistis en Ŝanghajo, Pekino, Ĉangŝa, [[Vuhano]], [[Kantono (Ĉinio)|Kantono]], kaj [[Jinan]]; oni decidis okazigi centran kunsidon, kio startis en Ŝanhajo la 23an de Julio, 1921. La unua sesio de la Nacia Kongreso de la [[Ĉina Komunista Partio]] estis partoprenita de 13 delegitoj, inter kiuj Mao. Post la aŭtoritatoj sendis polican spionon al la kongreso, la delegitoj translokiĝis al boato en la Suda Lago apud [[Kaŝing]], en [[Ĝeĝjango]], por eviti areston. Kvankam partoprenis ankaŭ delegitoj de Sovetunio kaj de [[Kominterno]], la unua kongreso ignoris la konsilon de Lenin akcepti provizoran aliancon inter la komunistoj kaj la "[[Burĝo|burĝaj]] [[Demokratio|demokratoj]]" kiuj celis ankaŭ nacian revolucion; anstataŭe ili aliĝis al la ortodoksa marksisma kredo ke nur la urba proletariaro povus estri socialisman revolucion.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=64–66}}.</ref> Mao estis tiam [[Ĝenerala sekretario|parti-sekretario]] por [[Hunano]] kun sidejo en Ĉangŝa, kaj por konstrui la partion tue li sekvis varion de [[taktiko]]<nowiki/>j.<ref name="Schram1966 p68">{{harvnb|Schram|1966|p=68}}</ref> En Aŭgusto 1921, li fondis la [[Aŭtodidakto|Mem-Studan]] Universitaton, tra kiu legantoj povas aliri al [[revolucia literaturo]], kio jam estis en la [[Premiso|premisoj]] de la Societo por la Studo de [[Ŭang Fuĵi]], hunana filozofo de la [[Dinastio Qing|Qing dinastio]] kiu estis rezistinta al la [[Manĉuroj]].<ref name="Schram1966 p68"/> Li aliĝis al la [[YMCA]] [[eduka amasmovado]] por lukti kontraŭ [[analfabeteco]], kvankam li redaktis la [[lernolibro]]jn por inkludi radikalajn sentojn.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=68–69}}</ref> Li plue organizis laboristojn por striki kontraŭ la administracio de la Hunana Guberniestro Ĵao Hengti.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=69}}.</ref> La labormovadaj aferoj restis centraj. La sukcesa kaj fama [[striko]] de la [[Karbominejo|karbomino]] de [[Anĝuan]] (kontraŭ la konsideron de partihistoriistoj) dependis de kaj "proletaraj" kaj "burĝaj" strategioj. [[Liu Shaoqi]] kaj [[Li Lisan]] kaj Mao ne nur mobilizis la ministojn, sed formis lernejojn kaj [[Kooperativo|kooperativojn]] kaj engaĝigis lokajn intelektulojn, nobelojn, militistajn oficirojn, komercistojn, [[Drako (mitologio)|drakestrojn]] de la [[Ruĝa Bando]] kaj eĉ [[Pastro|pastrojn]].<ref>Elizabeth J. Perry,[http://apjjf.org/2013/11/1/Elizabeth-Perry/3882/article.html "Anyuan: Mining China's Revolutionary Tradition]," ''The Asia-Pacific Journal'' 11.1 (14a de Januaro, 2013), represo de Ĉ. 2 de Elizabeth J. Perry. ''Anyuan: Mining China's Revolutionary Tradition.'' (Berkeley: University of California Press, 2012. {{ISBN|978-0-520-27189-0}}.</ref> Mao plendis, ke li maltrafis en Julio 1922 la Duan Kongreson de la Komunista Partio en Ŝanghajo, ĉar li perdis la adreson. Adoptante la konsilon de Lenin, la delegitoj interkonsentis aliancon kun la "burĝaj demokratoj" de KMT por la bono de la "nacia revolucio". Membroj de la Komunista Partio aliĝis al la KMT, en la espero klini ties politikon maldekstren.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=69–70}}</ref> Mao entuziasme konsentis kun tiu decido, argumentante por alianco tra la soci-ekonomiaj klasoj de Ĉinio. Mao estis [[proparolanto]] [[Kontraŭimperiismo|kontraŭimperiisma]] kaj en siaj verkoj li atakegis la registarojn de [[Japanio]], [[Britio]] kaj [[Usono]], kaj priskribis tiun lastan kiel "la plej murdema el ekzekutistoj".<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=73–74}}; {{harvnb|Feigon|2002|p=33}}</ref> === Kunlaborado kun Kuomintang: 1922–1927 === [[Dosiero:Chairman Mao-1.webm|eta|maldekstre|Mao diskursanta al homamaso.]] En la Tria Kongreso de la Komunista Partio en Ŝanghajo en Junio 1923, la delegitoj reafirmis sian engaĝiĝon labori kun la KMT. Subtenante tiun sintenon, Mao estis elektita por la Partia Komitato, kaj ekloĝis en Ŝanghajo.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=74–76}}</ref> En la Unua Kongreso de la KMT, okazinta en [[Kantono (Ĉinio)|Kantono]] komence de 1924, Mao estis elektita kiel alterna membro de la Centra Plenumkomitato de la KMT, kaj proponis kvar rezoluciojn por decentrigi la politikan povon al urbaj kaj ruraj burooj. Lia entuziasma subteno por la KMT havigis al li suspekton de Li Lian, sia amiko de Hunano.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=76–82}}</ref> Fine de 1924, Mao revenis al Ŝaoŝan, eble por rekuperiĝi el malsano. Li trovis, ke la kamparanoj estis pli kaj pli maltrankvilaj kaj kelkaj estis kaptintaj teron el riĉaj terposedantoi kaj fondis komunumojn. Tio konvinkis lin pri la revolucia potencialo de la kamparanoj, ideo kiun defendis la maldekstruloj de la KMT sed ne la komunistoj.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=78}}.</ref> Li revenis al Kantono por estri la 6an kurson de la Trejninstituto de Kantono de la Kamparana Movado el Majo ĝis Septembro 1926.<ref>{{citation |page=465 |last=Mao |first=Zedong |author-mask=Mao Zedong |editor-last=Schram |editor-first=Stuart Reynolds |editor2=Nancy Jane Hodes |display-editors=1 |ref={{harvid|Schram & al.|1992}} |series=''Mao's Road to Power'', Vol. II |title=National Revolution and Social Revolution, December 1920 – June 1927 |publisher=M.E. Sharpe |date=1992}}.</ref><ref>{{citation |page=[https://books.google.com/books?id=mpqApZWrJyIC&pg=PA66 66] |url=https://books.google.com/books?id=mpqApZWrJyIC |title=Frontier Passages: Ethnopolitics and the Rise of Chinese Communism, 1921–1945 |last=Liu |first=Xiaoyuan |author-mask=Liu Xiaoyuan |publisher=Stanford University Press |location=Stanford |year=2004 |isbn=978-0-8047-4960-2 }}.</ref> La Trejninstituto de la Kamparana Movado kun Mao trejnis estrontojn kaj preparis ilin por militanta aktiveco, portante ilin al milittrejna ekzercado kaj al studo de bazaj maldekstraj tekstoj.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=82, 90–91}}</ref> Vintre de 1925, Mao fuĝis al Kantono post liaj revoluciaj aktivecoj altiris la atenton de la regionaj aŭtoritatoj de Ĵao.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=83}}</ref> [[Dosiero:Mao 1925.jpg|eta|Mao Zedong en la tempo de sia laboro en la Trejninstituto de Kantono de la Kamparana Movado en 1925.]] Kiam la partiestro Sun Yat-sen mortis en Majo 1925, li estis sukcedita de [[Ĉiang Kai-ŝek]], kiu ŝanĝis la politikon por apartigi la maldekstrulojn el KMT kaj la komunistojn.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=84,89}}.</ref> Mao tamen apogis la agadon de la [[Nacia Revolucia Armeo]] de Ĉiang, kiu entreprenis la atakon de la [[Norda Ekspedicio]] en 1926 kontraŭ la militsenjoroj.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=87, 92–93}}; {{harvnb|Feigon|2002|p=39}}</ref> Je la tajdo de tiu ekspedicio, la kamparanoj stariĝis, alpropriĝante terojn el la riĉaj terposedantoj, kiuj estis ofte mortigitaj. Tiaj ribeloj kolerigis la veteranajn figurojn de la KMT, kiuj estis mem terposedantoj, emfazante la kreskantan klasan kaj ideologian dividon en la revolucia movado.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=95}}</ref> En Marto 1927, Mao aperis en la Tria Plenumo de la Centra Plenumkomitato de la KMT en Vuhano, kiu klopodis elpostenigi Generalon Ĉiang kaj sekve nomumante [[Ŭang Ĉingŭei]] kiel estro. Tie, Mao ludis aktivan rolon en la diskutoj pri la afero de kamparanoj, defendante serion de "Reguloj por la Subpremado de Lokaj Perfortuloj kaj de Malbonaj Nobeloj", kio eĉ proponis [[mortopuno]]n aŭ [[Porviva enprizonigo|porvivan enprizonigon]] por kulpuloj de [[Kontraŭrevolucio|kontraŭrevolucia]] aktiveco, argumentante, ke en revolucia situacio, "pacaj metodoj povas ne sufiĉi".<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=98}}</ref><ref name="Feigon 2002 42">{{harvnb|Feigon|2002|p=42}}</ref> En Aprilo 1927, Mao estis nomumita por la kvin-membra Centra Tutlanda Komitato de la KMT, kaj instigis al kamparanoj malakcepti pagi la luprezon. Mao estris alian grupon por starigi "Skizan Rezolucion pri la Terafero", kiu alvokis al la konfisko de tero apartenanta al "lokaj perfortuloj kaj malbonaj nobeloj, koruptaj funkciuloj, militistoj kaj ĉiuj kontraŭrevoluciaj elementoj de la vilaĝoj". Alirante al plenumo de "Teresploro", li asertis, ke iu ajn kiu posedas ĉirkaŭ 30 ''mou'' (kvar akreoj kaj duono), kio konstituis 13% el la loĝantaro, estas aŭtomate kontraŭrevolucia. Li akceptis, ke estas granda variado en la revolucia entuziasmo tra la tuta lando, kaj ke estas necesa fleksebla politiko de tera redistribuado.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=99–100}}</ref> Prezentante siajn konkludojn en la kunsido de la Granda Tutlanda Komitato, multaj esprimis malkonsentojn, kelkaj kredis, ke li iras tro for, kaj aliaj ne sufiĉe for. Finfine, liaj sugestoj estis nur parte aplikitaj.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=100}}</ref> == Enlanda Milito == {{Ĉefartikolo|Ĉina enlanda milito}} === Ribeloj de Nanĉano kaj de la Aŭtuna Rikolto: 1927 === [[Dosiero:中國工農紅軍軍旗.svg|eta|maldekstre|Flago de la [[Popola Liberiga Armeo|Ĉina Ruĝa Armeo de Laboristoj kaj Kamparanoj]].]] Kuraĝigita per la venko de la Norda Ekspedicio kontraŭ la militsenjoroj, Ĉiang turnis sin kontraŭ la komunistoj, kiuj tiam estis jam dekoj da miloj tra tuta Ĉinio. Ĉiang ignoris la ordonojn de la vuhana maldekstra regado de la KMT kaj marŝis kontraŭ Ŝanghajo, nome urbo kontrolita de komunistaj [[Milico|milicoj]]. Dum la komunistoj atendis la alvenon de Ĉiang, li disvolvigis la nomitan "Blankan Teroron", per kio li ordonis la [[Masakro|masakron]] de 5 000 personoj kun la helpo de la Verda Bando de krimuloj.<ref name="Feigon 2002 42"/><ref>{{harvnb|Schram|1966|p=106}}; {{harvnb|Carter|1976|pp=61–62}}</ref> En Pekino, 19 gravaj komunistoj estis mortigitaj fare de [[Ĵang Zuolin]].<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=106–09, 112–13}}</ref><ref name="Carter1976 p62">{{harvnb|Carter|1976|p=62}}</ref> Tiun Majon, dekoj da miloj de komunistoj kaj eĉ supozitaj komunistoj estis mortigitaj, kaj la ĈKP perdis proksimume {{formatnum:15000}} el siaj {{formatnum:25000}} membroj.<ref name="Carter1976 p62"/> La ĈKP plue subtenis la vuhanan registaron de la KMT, pozicion kiun Mao dekomence apogis,<ref name="Carter1976 p62"/> sed por la tempo de la Kvina Kongreso de la ĈKP estis ŝanĝinta sian opinion, decidante fidi ĉiujn esperojn sur la kamparana milico.<ref name="Carter1976 p63">{{harvnb|Carter|1976|p=63}}</ref> Tiu afero iĝis banala kiam la vuhana registaro elpelis ĉiujn komunistojn el la KMT la 15an de Julio.<ref name="Carter1976 p63"/> La ĈKP fondis la Ruĝan Armeon de Laboristoj kaj Kamparanoj de Ĉinio, pli bone konata kiel "[[Popola Liberiga Armeo|Ruĝa Armeo]]", por batali kontraŭ Ĉiang. Bataliono estrita de la Generalo [[Ĉu De]] ricevis ordonon kontroli la urbon [[Nanĉano]] la 1an de Aŭgusto, 1927, en tio kio estis konata kiel [[Nanĉana Ribelo]]. Ili estis dekomence sukcesaj, sed estis devigitaj al retiriĝo post kvin tagoj, kaj marŝis suden al [[Ŝantoŭo]], kaj el tie ili estis elpelitaj al naturaj areoj de [[Fuĝjano]].<ref name="Carter1976 p63"/> Mao estis nomumita ĉefkomandanto de la Ruĝa Armeo kaj estris kvar regimentoj kontraŭ Ĉangŝa en la [[Aŭtunrikolta Ribelo]], en la espero de eksplofo de kamparanaj ribeloj tra Hunano. La tagon antaŭ la atako, Mao komponis poemon — la plej frua el liaj poemoj kiu survivis — titolita "Ĉangŝa". Lia plano estis ataki la KMT-regata urbo el tri direktoj la 9an de Septembro, sed la Kvara Regimento dizertis al la partio de la KMT, atakante la Trian Regimenton. La armeo de Mao marŝis al Ĉangŝa, sed ne povis konkeri ĝin; je la 15a de Septembro, li akceptis la malvenkon kaj kun 1000 survivantoj marŝis orienten al la Jinggang Montoj de [[Ĝjangŝjio]].<ref name="Carter1976 p64"> Carter 1976, p. 64 </ref><ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=122–25}}; {{harvnb|Feigon|2002|pp=46–47}}</ref> [[Jung Chang]] kaj Jon Halliday postulis, ke la ribelo estis fakte sabotita de Mao mem por eviti, ke grupo de soldatoj de KMT venku super alia estro de la ĈKP.<ref name="ChangHalliday">Chang, Halliday; Mao, Chapt.5</ref> Chang kaj Halliday postulis, ankaŭ ke Mao parolis al la aliaj estroj (inklude rusajn diplomatojn en la soveta konsulejo en Ĉangŝa kaj, ĉiam laŭ Chang kaj Halliday, ke li estis jam kontrolante multon de la aktiveco de la ĈKP) por striki nur en Ĉangŝa, kaj poste abandoni ĝin. Chang kaj Halliday referencis, ke informo estis sendita al Moskvo fare de la sekretario de la Soveta Konsulejo en Ĉangŝa ke la retiriĝo estis "la plej disdegnenda perfido kaj malkuraĝaĵo."<ref name="ChangHalliday" /> === Bazo en Jinggangshan: 1927–1928 === [[Dosiero:Mao1927.jpg|eta|upright|Mao en 1927.]] La Centra Komitato de la ĈKP, kaŝe en Ŝanghajo, elpelis Mao el sia kadro kaj el la Hunana Provinca Kommitato, kiel puno pro lia "milita oportunismo", pro sia fokuso al rura aktiveco, kaj ĉar li estis tro tolerema kun la "malbonaj riĉuloj". Ili tamen adoptis tri decidojn kiujn li delonge pioniris: la tuja formado de [[Laborista kaj soldata konsilantaro|laboristaj konsilantaroj]], la konfisko de ĉiu tero sen escepto, kaj la refuton de la KMT. La reago de Mao estis ignori ilin.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=125}}; {{harvnb|Carter|1976|p=68}}</ref> Li establis bazon en [[Ĝinggangŝan]], areo de la Ĝinggang Montoj, kie li kunigis kvin vilaĝojn kiel mem-rega ŝtato, kaj apogis la konfiskon de tero el la riĉaj terposedantoj, kiuj estis "re-edukataj" kaj foje ekzekutitaj. Li certigis, ke ne estu faritaj masakroj en tiu regiono, kaj faris pli tolereman alproksimigon ol tiu defendata de la Centra Komitato.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=130}}; {{harvnb|Carter|1976|pp=67–68}}; {{harvnb|Feigon|2002|p=48}}</ref> Li proklamis, ke "Eĉ la lamulo, la surdulo kaj la blindulo ĉiuj estas utilaj por la revolucia lukto", kaj pliigis la nombrojn de la trupoj de la armeo,<ref name="Carter1976 p69">{{harvnb|Carter|1976|p=69}}</ref> aligante du grupojn de banditoj en sia armeo, kaj konstruante forton de ĉirkaŭ {{formatnum:1800}} trupoj.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=126–27}}; {{harvnb|Carter|1976|pp=66–67}}</ref> Li establis regulojn por siaj soldatoj: tuja obeo al liaj ordonoj, ĉiuj konfiskoj estu donitaj al la registaro, kaj nenio estu konfiskata el la plej malriĉaj kamparanoj. Farante tion, li muldis siajn homojn en disciplinita, efika luktoforto.<ref name="Carter1976 p69"/> [[Dosiero:Bare foot revolutionary.jpg|eta|maldekstre|Ĉinaj komunistaj revoluciuloj en la 1920-aj jaroj.</small>]] {{Citaĵo| 革命不是請客吃飯，不是做文章，不是繪畫繡花，不能那樣雅緻，那樣從容不迫，文質彬彬，那樣溫良恭讓。革命是暴動，是一個階級推翻一個階級的暴烈的行動。<br /><br />Revolucio ne estas vesperfesto, nek eseo, nek pentraĵo, nek peco de brodaĵo; ĝi ne povas esti tiom rafinita, tiom plezura kaj ĝentila, tiom modera, afabla, agrabla, limigita kaj malavara. Revolucio estas insurekcio, agado de violento per kiu unu klaso renversas alian.|source= — Mao, Februaro 1927<ref>{{Cite web|url= http://afe.easia.columbia.edu/special/china_1900_mao_war.htm |title= Mao Zedong on War and Revolution |work= Quotations from Mao Zedong on War and Revolution |publisher= Columbia University |access-date= 12a de Novembro, 2011 }}; {{harvnb|Feigon|2002|p=41}}</ref> }} Printempe 1928, la Centra Komitato ordonis al la trupoj de Mao iri al suda Hunano, en la espero ke eksplodu kamparanaj ribeloj. Mao estis skeptika, sed plenumis la ordonon. Ili atingis Hunanon, kie ili estis atakitaj de la KMT kaj fuĝis suferinte fortajn perdojn. Dume, la trupoj de la KMT estis invadinta Ĝinggangŝan, lasante ilin sen bazo.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=131}}; {{harvnb|Carter|1976|pp=68–69}}</ref> Vagante tra la kamparo, la fortoj de Mao trafis regimenton de la ĈKP estrita de la Generaloj [[Zhu De]] kaj [[Lin Biao]]; ili kuniĝis, kaj klopodis rekonkeri Ĝinggangŝan. Ili estis dekomence sukcesaj, sed la KMT kontraŭ-atakis, kaj repelis la ĈKP reen; dum la sekvaj kelkaj semajnoj, ili luktis entranĉean gerilan militon en la montoj.<ref name="Carter1976 p70"> Carter 1976, p. 70 </ref><ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=128, 132}}</ref> La Centra Komitato ordonis al Mao marŝi al suda Hunano, sed li malakceptis plenumi tion, kaj restis en sia bazo. Kontraste, Zhu plenumis, kaj estris siajn armeojn for. La trupoj de Mao baraktis kontraŭ la KMT dum 25 tagoj sum li lasis la batalkampon nokte por serĉi plifortigojn. Li rekuniĝis kun la dekonigita armeo de Zhu, kaj kune ili revenis al Ĝinggangŝan kaj rekaptis la bazon. Tie ili estis aligitaj de venkita regimento de la KMT kaj de la Kvina Ruĝa Armeo de [[Peng Dehuai]]. En la montara areo ili estis nekapablaj akiri sufiĉan rikolton por nutri ĉiujn, kio kondukis al malabundo de manĝaĵoj dumvintre.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=133–37}}; {{harvnb|Carter|1976|pp=70–71}}</ref><ref name="Feigon 2002 50">{{harvnb|Feigon|2002|p=50}}.</ref> === Jiangksia Soveta Respubliko de Ĉinio: 1929–1934 === [[Dosiero:Mao Zedong in Yan'an.jpg|eta|Mao en [[Janan]].]] La [[Ĉina Soveta Respubliko]] (akronime ĈSR; {{lang-zh|中華蘇維埃共和國|aŭ=中华苏维埃共和国|t=Zhōnghuá Sūwéi'āi Gònghéguó}}), konata ankaŭ kiel Soveta Respubliko Ĉinio aŭ la Ĉina Soveta Respubliko, estas ofte aludita en historiaj fontoj kiel Jiangksi Sovjet (laŭ ties plej granda komponanta teritorio, nome la Soveto [[Ĝjangŝio]]-[[Fuĝjano]]). Ĝi estis establita en Novembro 1931 fare de la estontaj estroj de la Komunisma Partio de Ĉinio nome Mao Zedong, generalo [[Ĵu De]] kaj aliaj, kaj ĝi daŭris ĝis 1937. Disaj teritorioj estis la sovetoj de Nordorienta Ĝjangŝio, de Hunano-Ĝjangŝio, de Hunano-[[Hubejo]]-Ĝjangŝio, de Hunano-Okcidenta Hubejo, de Hunano-Hubejo-[[Siĉŭano|Siĉuano]]-[[Gŭiĝoŭo]], de Ŝaanksi-[[Gansuo|Gansu]], de [[Siĉŭano|Seĉuano]]-[[Ŝenŝjio|Ŝenŝji]], de Hubejo-Henano-[[Anhujo|Anhui]], de [[Honghu]] kaj de [[Haifeng]]-[[Lufeng]]. Mao Zedong estis kaj ŝtatestro de la ĈSR kaj ĉefministro; li estris la ŝtaton kaj ties registaron. La sperto de Mao kiel ĉefo de "malgranda ŝtato ene de ŝtato" havigis al li sperton en [[milita strategio]] kaj en kamparana organizaĵo; tiu sperto helpos al li poste plenumi la komunisman reunuigon de Ĉinio dum la fino de la [[1940-aj jaroj]]. La ĈSR estis eventuale detruita de la Nacia Revolucia Armeo de Kuomintang (KMT) en serio de la ĉirkaŭigintaj kampanjoj de 1934. En Januaro 1929, Mao kaj Ĵu evakuis la bazon kun 2 000 homoj kaj pliaj 800 havigitaj de Peng, kaj portis siajn armeojn suden, ĝis la areo ĉe la kantonoj [[Tonghua|Tonggu]] kaj [[Ksinfeng]] en [[Jiangsu|Ĝiangksi]].<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=138}}; {{harvnb|Carter|1976|pp=71–72}}</ref> La evakuado kondukis al falo en moralo, kaj multaj trupoj iĝis malobeaj kaj ekrabadis; tio priokupis [[Li Lisan]] kaj la Centran Komitaton, kiu vidis la armeon de Mao kiel ''[[lumpenproletariat]]'', kiu estas malkongrua kun la proletara [[klaskonscio]].<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=138, 141}}</ref><ref name="Carter1976 p72">{{harvnb|Carter|1976|p=72}}</ref> Kongrue kun la ortodoksa marksisma pensaro, Li kredis, ke nur la urba proletaro povus estri sukcesan revolucion, kaj vidis malmultan neceson por la kamparanaj geriloj de Mao; Li ordonis Mao disbandigi sian armeon en unuoj sendotaj por disvastigi la revolucian mesaĝon. Mao respondis, ke kvankam li samopiniis kun la teoria pozicio de Li, li nek disbandigos sian armeon nek abandonos sian bazon.<ref name="Carter1976 p72"/><ref>{{harvnb|Schram|1966|p=139}}</ref> Kaj Li kaj Mao vidis la ĉinan revolucion kiel la ŝlosilo por la [[Tutmonda revolucio]], en ia kredo ke venko de la ĈKP okazigos la renverson de la tutmondaj [[imperiismo]] kaj [[kapitalismo]]. En tio, ili malkonsentis disde la oficiala linio de la Sovetunia registaro kaj de la Kominterno. Funkciuloj el Moskvo deziris pli grandan kontrolon super la ĈKP kaj elpovigis Li -n, alvokante lin al Rusio por [[pridemandado]] pri liaj eraroj.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=146–49}}</ref><ref name="Carter1976 p75">{{harvnb|Carter|1976|p=75}}</ref><ref name="Feigon 2002 51">{{harvnb|Feigon|2002|p=51}}</ref> Ili anstataŭis lin per sovet-edukitaj ĉinaj komunistoj, konata kiel "28 [[Bolŝeviko|Bolŝevikoj]]", du el kiuj, nome [[Bo Gu]] kaj [[Ĵang Ŭentian]], ekkontrolis la Centran Komitaton. Mao malkonsentis el tiu nova estreco, en la kredo, ke ili komprenis malmulte de la ĉina situacio, kaj li tuj montriĝis kiel ilia plej grava rivalo.<ref name="Carter1976 p75"/><ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=149–51}}</ref> [[Dosiero:1931 military parade of formation of Chinese Soviet Republic.jpg|eta|maldekstra|280px|Militista parado okaze de la fondo de la Ĉina Soveta Respubliko en 1931.]] En Februaro 1930, Mao kreis la Sudokcidentan Ĝiangksian Provincan Sovetan Registaron en la regiono kiu estis sub lia kontrolo.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=149}}</ref> En Novembro, li suferis emocian [[Traŭmato (medicino)|traŭmaton]] post lia edzino kaj fratino estis kaptitaj kaj [[Senkapigo|senkapigitaj]] fare de la generalo de la KMT nome He Jian.<ref name="Feigon 2002 50"/><ref name="Carter1976 p75"/><ref name="Schram1966 p153">{{harvnb|Schram|1966|p=153}}</ref> Mao tiam edziĝis al [[He Ziĉen]], 18-jaraĝa revoluciulino kiu naskis al li kvin filojn en la sekvaj naŭ jaroj.<ref name="Feigon 2002 51"/><ref name="Schram p208"/> Frontante internajn problemojn, membroj de la Jiangksia Soveto akuzis lin esti tro modera, kaj tiel kontraŭ-revolucia. En Decembro, ili klopodis renversi Mao, rezulte en la Futiana okazaĵo, dum kiu la fideluloj al Mao torturis multajn kaj ekzekutis inter 2000 kaj 3000 disidentojn.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=152}}</ref><ref name="Carter1976 p76">{{harvnb|Carter|1976|p=76}}</ref><ref>{{harvnb|Feigon|2002|pp=51–53}}</ref> La Centra Komitatv de la ĈKP translokiĝis al Ĝianksio kion ili konsideris sekura areo. En Novembro ĝi proklamis Ĝianksion kiel la [[Ĉina Soveta Respubliko]], nome sendependa komunista ŝtato. Kvankam li estis nomumita Proparolanto de la Konsilio de Popolaj Komisaroj, la politika povo de Mao estis malpliigita, ĉar lia kontrolo de la Ruĝa Armeo estis atribuita al [[Zhou Enlai]]. Dume, Mao rekuperiĝis el [[tuberkulozo]].<ref name="Carter1976 p77">{{harvnb|Carter|1976|p=77}}</ref><ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=154–55}}; {{harvnb|Feigon|2002|pp=54–55}}</ref> La armeoj de la KMT adoptis politikon de ĉirkaŭo kaj neniigo de la ruĝaj armeoj. Superita laŭnombre, Mao respondis per [[Gerilo|gerilaj]] taktikoj influita de verkoj de antikvaj militaj strategiistoj kiel [[Sun Tzu]], sed Zhou kaj la nova estreco sekvis politikon de malferma konfronto kaj [[Konvencia milito|konvencia militagado]]. Farante tion, la Ruĝa Armeo sukcese rompis la unuan kaj la duan ĉirkaŭojn.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=155–161}}</ref><ref name="Carter1976 p78">{{harvnb|Carter|1976|p=78}}</ref> Kolera pro la malsukceso de siaj armeoj, Ĉiang Kai-ŝek persone alvenis por estri la operacon. Ankaŭ li frontis malfacilojn kaj retiriĝis por fronti [[Mukden-incidento|pluajn japanajn invadojn en Ĉinion]].<ref name="Carter1976 p77"/><ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=161–165}}; {{harvnb|Feigon|2002|pp=53–54}}</ref> Kiel rezulto de la ŝanĝo de fokuso de la KMT al la defendo de Ĉinio kontraŭ la japana ekspansionismo, la Ruĝa Armeo kapablis etendi sian areon de kontrolo, finfine enhavante populacion de 3 milionoj da loĝantoj.<ref name="Carter1976 p78"/> Mao pluigis sian programon por [[Agrara reformo|reformo de la terposedo]]. En Novembro 1931 li anoncis la starton de "terveriga projekto" kiu estis etendita en Junio 1933. Li estris ankaŭ edukprogramojn kaj plenumis decidojn por pliigi la politikan partoprenon de virinoj.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=166–168}}; {{harvnb|Feigon|2002|p=55}}</ref> Ĉiang vidis la komunistojn kiel pli granda minaco ol la japanoj kaj revenis al Ĝiangksio, kie li iniciatis la kvinan ĉirkaŭigan kampanjon, kiu konsistis en la konstruado de "fajrmurego" el cemento kaj [[dornodrato]] ĉirkaŭ la ŝtato, kio estis akompanita de elaera bombardado, por kio la taktikoj de Zhou montriĝis neefikaj. Kaptitaj interne, la moralo de la Ruĝa Armeo falis kiam la manĝaĵoj kaj la kuraciloj ekmalabundis. La estreco decidis evakui.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=175–177}}; {{harvnb|Carter|1976|pp=80–81}}; {{harvnb|Feigon|2002|pp=56–57}}</ref> === La Longa Marŝado: 1934–1935 === [[Dosiero:Mao_Zedong,_1935.jpg|eta|<center>Mao Zedong en [[1935]].]] La 14an de Oktobro, 1934, la Ruĝa Armeo trarompis la sieĝon de la KMT en la sudokcidenta angulo de la Ĝiangksia Sovjeto je Ksinfeng kun {{formatnum:85000}} soldatoj kaj {{formatnum:15000}} partikadruloj kaj entreprenis la retiriĝon nomitan "[[Longa Marŝado]]". Por ebligi la retiron, multaj el la vunditoj kaj malsanuloj, same kiel la virinoj kaj infanoj, estis lasitaj tie, defenditaj per grupo de gerilanoj kiun la KMT masakris.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=180}}; {{harvnb|Carter|1976|pp=81–82}}</ref><ref name="Feigon 2002 57">{{harvnb|Feigon|2002|p=57}}</ref> La {{formatnum:100000}} fuĝintoj direktis sin al suda Hunano, unue trapasante la riveron [[Ksiang]] post forta luktado,<ref name="Feigon 2002 57"/><ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=180–181}}; {{harvnb|Carter|1976|p=83}}</ref> kaj poste la riveron Vu, en [[Gŭiĝoŭo]] kie ili konkeris [[Ĝunji]] en Januaro 1935. Ripoze portempe en la urbo, ili okazigis konferencon kaj tiukadre Mao estis elektita al posteno de estro, iĝante Prezidanto de la [[Politburoo]] de la Komunista Partio de Ĉinio, kaj ''[[de facto]]'' estro kaj de la Partio kaj de la Ruĝa Armeo, parte ĉar lia kandidateco estis subtenita de la Sovetunia Ĉefministro [[Josif Stalin]]. Insistinte, ke ili funkcias kiel gerila armeo, li markis destinon: nome la Ŝenŝi Sovjeto en [[Ŝenŝjio]], [[Norda Ĉinio]], el kiu la komunistoj povus fokusi al luktado kontraŭ la japanoj. Mao kredis, ke fokusante al la kontraŭ-imperiisma luktado, la komunistoj ekatingos la fidon de la ĉina popolo, kiu siavice malakceptos la KMT.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=181}}; {{harvnb|Carter|1976|pp=84–86}}; {{harvnb|Feigon|2002|p=58}}</ref> [[Dosiero:Map of the Long March 1934-1935-en.svg|eta|maldekstre|250px|Ĝenerala mapo de la Longa Marŝado.]] El Ĝunji, Mao kondukis siajn trupojn al la Trapasejo [[Luŝan]], kie ili frontis armitan opozicion sed sukcesis trapasi la riveron; tiu epizodo inspiris faman poemon de Mao. Ĉiang venis en la areo por estri siajn armeojn kontraŭ Mao, sed la komunistoj formanovris kaj sukcesis trapasi ankaŭ la riveron Ĝinŝa.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=183}}; {{harvnb|Carter|1976|pp=86–87}}</ref> Fronte al la pli malfacila tasko trapasi la riveron Tatu, ili sukcesis fari ĝin luktante batalon super la Ponto Luding en Majo, kaj konkeris la kantonon Luding.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=184–186}}; {{harvnb|Carter|1976|pp=88–90}}; {{harvnb|Feigon|2002|pp=59–60}}</ref> Marŝante tra montaroj ĉe [[Maanŝan]],<ref>{{harvnb|Carter|1976|pp=90–91}}</ref> en Moukung, Okcidenta [[Siĉŭano|Szeĉuano]], ili renkontis la {{formatnum:50000}}-homa Kvara Armeo de la ĈKP de [[Ĵang Guotao]], kaj kune sekvis al Maoerhkai <!-- kion estas Maoerhkai? --> kaj poste al [[Gansuo]]. Ĵang kaj Mao malkonsentis pri tio kion oni faru; tiu lasta deziris sekvi ĝis Ŝenŝjio, dum Ĵang volis retiriĝi orienten al [[Tibeto]] aŭ [[Sikimo]], for el la minaco de la KMT. Oni interkonsentis, ke ili sekvos separatajn vojojn, kaj [[Zhu De]] aliĝos al Ĵang.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=186}}; {{harvnb|Carter|1976|pp=91–92}}; {{harvnb|Feigon|2002|p=60}}</ref> La fortoj de Mao sekvis norden, tra centoj de kilometroj de [[Mongolaj-manĉuraj herbejoj|herbejoj]], nome areo de malsekejoj kie ili estis atakitaj de [[Manĉuoj|Manĉuaj tribanoj]] kaj kie multaj soldatoj mortis pro malsatego kaj malsano.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=187–88}}; {{harvnb|Carter|1976|pp=92–93}}</ref><ref name="Feigon 2002 61">{{harvnb|Feigon|2002|p=61}}</ref> Finfine ili atingis [[Ŝenŝjio]]n, kie ili luktis kontraŭ kaj la KMT kaj islama kavaleria milico antaŭ trapasi la Min Montaron kaj la Monton Liupan kaj atingi la Ŝenŝjian Sovjeton; nur 7 000 al 8 000 soldatoj estis survivintaj.<ref name="Feigon 2002 61"/><ref>{{harvnb|Schram|1966|p=188}}; {{harvnb|Carter|1976|p=93}}</ref> La Longa Marŝado cementis la statuson de Mao kiel la ĉefa figuro en la partio. En Novembro 1935, li estis nomumita Prezidanto de la Militista Komisiono. El tiu momento antaŭen, Mao estis la nedisputebla estro de la Komunista Partio, kvankam li ne estos prezidanto de la partio ĝis 1943.<ref>Barnouin, Barbara and Yu Changgen. ''Zhou Enlai: A Political Life''. Hong Kong: [[Chinese University of Hong Kong]], 2006. {{ISBN|962-996-280-2}}. Alirita la 12an de Marto, 2011. [https://books.google.com/books?id=NztlWQeXf2IC&printsec=frontcover&dq=zhou+enlai&hl=en&ei=wBkuTdKyB4H_8AaJucigAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCsQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false p.62]</ref> [[Jung Chang]] kaj Jon Halliday havigas alternativan rakonton pri multaj okazaĵoj dum tiu periodo en sia libro ''Mao: The Unknown Story'' (Mao: la nekonata historio).<ref name="ReferenceB">{{harvnb|Chang|Halliday|2005}}</ref> Por ekzemplo, ne estis batalo en Luding kaj la komunistoj trairis la ponton senopozicie, la Longa Marŝado ne estis strategio de la ĈKP sed male estis planita de Ĉiang Kai-ŝek, kaj Mao kaj aliaj komunistestroj ne piediris la Longan Marŝadon, sed estis portitaj sur port-seĝoj.<ref name="ChangHalliday_a">Chang, Halliday; Mao, Ch. 13</ref> Tamen la verko de Chang kaj Halliday estis tre kritikita de profesiaj historiistoj.<ref>Benton, Gregor, Lin Chun. Was Mao Really a Monster?: The Academic Response to Chang and Halliday's "Mao: The Unknown Story". Routledge, 13a de Septembro, 2013</ref> === Alianco kun la Kuomintang: 1935–1940 === {{Ĉefartikolo|Dua japana-ĉina milito}} [[Dosiero:1938 Mao Zedong Zhang Guotao in Yan'an.jpg|eta|dekstre|Mao Zedong, [[Ĵang Guotao]] en Janan, 1937]] La trupoj de Mao alvenis al la Sovjeto de [[Janan]] dum Oktobro 1935 kaj setliĝis en Pao An, ĝis printempo 1936. Estante tie, ili disvolvigis ligilojn kun la lokaj komunumoj, redistribuis kaj kultivigis la teron, proponis medicinan traktadon, kaj entreprenis programojn por legoscipovigo.<ref name="Feigon 2002 61"/><ref name="Schram p193">{{harvnb|Schram|1966|p=193}}</ref><ref>{{harvnb|Carter|1976|pp=94–96}}</ref> Mao tiam komandis {{formatnum:15000}} soldatojn, apogite de la alveno de la homoj de [[He Long]] el Hunano kaj la armeoj de Ĵu De kaj de Ĵang Guotao revenis el Tibeto.<ref name="Schram p193"/> En Februaro 1936, ili establis la Nordokcidentan Kontraŭ-Japanan Ruĝarmean Universitaton en Janan, pere de kiu ili trejnis pli kaj pli nombrojn de novaj rekrutoj.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=206–07}}</ref> En Januaro 1937, ili iniciatis la "Kontraŭ-Japanan Ekspedicion", kiu sendis grupojn de gerilanoj en japan-kontrolita teritorio entrepreni sporadajn atakojn.<ref name="Schram1966 p20">{{harvnb|Schram|1966|p=20}}</ref><ref>{{harvnb|Carter|1976|p=101}}</ref> En Majo 1937, okazis Komunista Konferenco en Janan por studi la situacion.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=202}}</ref> Ankaŭ okcidentaj raportistoj venis al la "Landlima Regiono" (kiel la Sovjeto estis renomita); plej elstaraj estis Edgar Snow, kiu uzis siajn spertojn kiel bazo por la verko ''Red Star Over China'' (Ruĝa stelo super Ĉinio), kaj Agnes Smedley, kies rakontoj altiris internacian atenton al la demarŝoj de Mao.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=209–10}}</ref> [[Dosiero:1945 Mao and Chiang.jpg|eta|maldekstre|Kiel klopodo por venki super la japanoj, Mao (maldekstre) akceptis kunlabori kun Ĉiang (dekstre).]] Dum la Longa Marŝado, la edzino de Mao nome He Ziĉen estis vundita per mitralo en la kapo. Ŝi veturis al Moskvo por kuractraktado; Mao tuj divorcis kaj edziĝis al aktorino, [[Jiang Qing]].<ref name="Schram p208">{{harvnb|Schram|1966|p=208}}</ref><ref>{{harvnb|Carter|1976|p=95}}</ref> Mao ekloĝis en kav-domo kaj pasigis multan tempon legante, atentante sian ĝardenon kaj teoriverkante.<ref>{{harvnb|Carter|1976|pp=95–96}}</ref> Li kredis, ke la Ruĝa Armeo sola estis nekapabla venki super la japanoj, kaj ke komunist-regata "[[Registaro de nacia unueco|registaro de nacia defendo]]" estu formata kun la KMT kaj aliaj "burĝaj naciismaj" elementoj por atingi tiun celon.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=194}}</ref> Kvankam malaprezante Ĉiang Kai-ŝek kiel "perfidulo al la nacio",<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=196}}</ref> la 5an de Majo, li telegramis al la Milita Konsilio de la Nankina Nacia Registaro proponante militaliancon, fakte demarŝo konsilita de Stalin mem.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=197}}</ref> Kvankam Ĉiang intencis ignori la mesaĝon de Mao kaj pluigi la enlandan militon, li estis provizore arestita de unue el siaj propraj generaloj, nome [[Ĉang Hsueliang]], en [[Ŝjiano]], kio kondukis al la nomita Incidento de Ŝjiano; Ĉang devigis Ĉiang studi la aferon kun la komunistoj, kio rezultis en la formado de Dua Unuigita Fronto kun cedoj al ambaŭ flankoj en la 25a de Decembro, 1937.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=198–200}}; {{harvnb|Carter|1976|pp=98–99}}; {{harvnb|Feigon|2002|pp=64–65}}</ref> [[Dosiero:Mao1938a.jpg|eta|Mao en 1938, verkante ''Lùn chíjiǔ zhàn'' (Militetendo).]] Japanoj estis konkerintaj kaj Ŝanghajon kaj [[Nankino|Nankinon]] — kio rezultis en la [[Amasbuĉo de Nankino]], brutaleco pri kiu Mao neniam parolis en sia vivo — kaj devigis la Kuomintangan registaron foriri internen al [[Ĉongĉingo]].<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=211}}; {{harvnb|Carter|1976|pp=100–01}}</ref> La japana brutaleco kondukis al pliigo de nombroj de ĉinoj aliĝintaj al la luktado, kaj la Ruĝa Armeo dekobliĝis el {{formatnum:50000}} ĝis {{formatnum:500000}}.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=205}}</ref><ref name="Carter1976 p105">{{harvnb|Carter|1976|p=105}}</ref> En Aŭgusto 1938, la Ruĝa Armeo formis la Novan Kvaran Armeon kaj la Okan Vojarmeon, kiuj estis teorie sub la komando de la [[Nacia Revolucia Armeo]] de Ĉiang.<ref>{{harvnb|Schram|1966|p=204}}; {{harvnb|Feigon|2002|p=66}}</ref> En Aŭgusto 1940, la Ruĝa Armeo iniciatis la [[Ofensivo de Cent Regimentoj|Ofensivon de Cent Regimentoj]], en kiu {{formatnum:400000}} trupoj atakis la japanojn samtempe en kvin provincojn. Ĝi estis milita sukceso kiu rezultis en la morto de {{formatnum:20000}} japanoj, la disrompo de fervojoj kaj la perdon de karbomino.<ref name="Carter1976 p105"/><ref>{{harvnb|Schram|1966|p=217}}</ref> El sia bazo en Janan, Mao aŭtoris kelkajn tekstojn por siaj trupoj, kiel ''Filozofio de la revolucio'', kiu proponis enkondukon al la marksisma teorio de kono; ''Lùn chíjiǔ zhàn'' (Militetendo), kiu temas pri gerilo kaj movmilitaj taktikoj; kaj ''Nova demokratio'', kiu disvolvigas ideojn por la estonteco de Ĉinio.<ref>{{harvnb|Schram|1966|pp=211–16}}; {{harvnb|Carter|1976|pp=101–10}}</ref> === Plua enlanda milito: 1940–1949 === [[Dosiero:Kang Seng Mao Zedong in Yan'an.jpg|eta|maldekstre|Mao kun [[Kang Ŝeng]] en Janan, 1945.]] En 1944, la usonanoj sendis specialan diplomatan delegitaron, nome Misio Dixie, al la Ĉina Komunista Partio. Laŭ Edwin Moise, en sia verko nome ''Modern China: A History'' (dua eldono): {{Citaĵo|Plej usonanoj estis favore impresitaj. La ĈKP aspektis malpli korupta, pli unuigita, kaj pli vigla en sia rezistado kontraŭ Japanio ol la KMT. Usonaj aviadilistoj surterigitaj super Norda Ĉinio&nbsp;... konfirmis al siaj superuloj ke la ĈKP estis kaj forta kaj populara super ampleksa areo. Finfine, la kontaktoj de Usono disvolvigitaj kun la ĈKP kondukis al tre malmulte.}} Post la fino de la Dua Mondmilito, Usono plue direktis sian militan helpon al Ĉiang Kai-ŝek kaj lia armeo de la registaro de la KMT kontraŭ la [[Popola Liberiga Armeo]] (PLA) estrita de Mao Zedong dum la [[Ĉina enlanda milito|enlanda milito]]. Aliflanke, [[Sovetunio]] donis gravan helpon al Mao por la okupacio de nordorienta Ĉinio, kio ebligis, ke la PLA translokiĝu amase kaj kaptu grandajn kvantojn de armiloj lasitaj de la venkita japana Kantuna Armeo. [[Dosiero:PLAHuaihai.jpg|eta|dekstre|Trupoj de la PLA, apogitaj de kaptitaj malpezaj tankoj M5 Stuart, atakantaj la naciismajn liniojn en 1948.]] Por plibonigi la militoperacojn de la Ruĝa Armeo, Mao kiel Prezidanto de la Ĉina Komunista Partio, nomumis sian proksiman asociiton Generalo [[Zhu De]] kiel ties Ĉefkomandanto. En 1948, sub rektaj ordonoj el Mao, la Popola Liberiga Armeo malsategigis la Kuomintangajn fortojn okupante la urbon [[Ĉangĉuno]]. Oni supozas, ke almenaŭ {{formatnum:160000}} civiluloj mortis dum la sieĝo de Ĉangĉuno, kiu daŭris el Junio ĝis Oktobro. La leŭtenanta kolonelo de la PLA nome Zhang Zhenglu, kiu dokumentis la sieĝon en sia libro ''Blanka neĝo, ruĝa sango'', komparis ĝin al [[Hiroŝimo]]: "La mortoj estis preskaŭ same. Hiroŝimo daŭris naŭ sekundojn; Ĉangĉuno kvin monatojn."<ref>{{cite news|title= China Is Wordless on Traumas of Communists' Rise |url= https://www.nytimes.com/2009/10/02/world/asia/02anniversary.html |work= The New York Times |access-date= 2a de Oktobro, 2009 |first= Andrew |last= Jacobs |date= 2a de Oktobro, 2009}}</ref> La 21an de Januaro, 1949, la fortoj de Kuomintango suferis grandajn perdojn en gravaj bataloj kontraŭ la fortoj de Mao.<ref name="Palestini2011">{{Cite book|author=Robert Palestini|title=Going Back to the Future: A Leadership Journey for Educators|url=https://books.google.com/books?id=9n_DUv1_NkAC&pg=PA170|year=2011|publisher=R&L Education|isbn=978-1-60709-586-6|page=170}}</ref> Frumatene de la 10a de Decembro, 1949, trupoj de la PLA metis sieĝon al [[Ĉongĉingo]] kaj [[Ĉengduo]] en [[Kontinenta Ĉinio]], kaj Ĉiang Kai-ŝek fuĝis el kontinento al [[Formosa]] (Tajvano).<ref name="Palestini2011" /><ref name="Perkins2013">{{Cite book|author=Dorothy Perkins|title=Encyclopedia of China: History and Culture|url=https://books.google.com/books?id=KMQeAgAAQBAJ&pg=PA79|year= 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-93562-7|page=79}}</ref> == Estro de Ĉinio == [[Dosiero:Mao Proclaiming New China.JPG|eta|maldekstra|Mao Zedong deklaranta la fondon de la nuntempa Popola Respubliko Ĉinio la 1an de Oktobro, 1949.]] Mao proklamis la establon de la nuntempa Popola Respubliko Ĉinio el la [[Tiananmen|Pordego de la Ĉiela Paco]] (Tian'anmen) la 1an de Oktobro, 1949, kaj poste tiun semajnon deklaris "La ĉina popolo stariĝis" (en ĉina 中国人民从此站起来了).<ref>{{cite book | quote = The phrase is often mistakenly said to have been delivered during the speech from the Gate of Heavenly Peace, but was first used on September 21, at the First Plenary Session of the Chinese People's Political Consultative Conference, then repeated on several occasions (La frazo estas ofte erare atribuita al la diskurso el la Pordego de la Ĉiela Paco, sed ĝi estis por la unua fojo uzata la 21an de Septembro, en la Unua Plenumsesio de la Ĉina Popola Politika Konsulta Konferenco, poste ripetita en kelkaj okazoj) | editor = Cheek T | title = Mao Zedong and China's Revolutions: A Brief History with Documents | location = New York | publisher = Palgrave Macmillan | year = 2002 | page = 125 | isbn = 978-0-312-25626-5 }}</ref> Mao iris al Moskvo por longdaŭraj paroladoj en la vintro de 1949–50. Mao iniciatis la diskutojn kiuj fokusis al la politika kaj ekonomia revolucio en Ĉinio, eksterlanda politiko, fervojoj, ŝiparbazoj, kaj sovetunia ekonomia kaj teknika helpo. La rezulta traktaro montris la hegemonion de Stalin kaj lian pretecon helpi Mao.<ref>Odd Arne Westad, "Fighting for Friendship: Mao, Stalin, and the Sino-Soviet Treaty of 1950." ''Cold War International History Project Bulletin'' 8.9 (1996): 224-36.</ref><ref>Robert C. North, "The Sino-Soviet Agreements of 1950." ''Far Eastern Survey'' 19.13 (1950): 125-130 [https://www.jstor.org/stable/3024085 online].</ref> Mao instigis la Partion organizi kampanjojn por reformi la socion kaj etendi la kontrolon. Tiuj kampanjoj estis iniciitaj urĝe en Oktobro 1950, kiam Mao faris la decidon sendi la [[Popola Volontula Armeo]], nome speciala unuo de la [[Popola Liberiga Armeo]], al la [[Korea Milito]] por lukti same kiel por plifortigi la armitajn fortojn de Norda Koreio, nome [[Korea Popola Armeo]], kiu estis en plena retiriĝo. Usono deklaris komercan embargon de la Popola Respubliko kiel rezulto de ties eniro en la [[Korea Milito]], kio daŭris ĝis [[Richard Nixon]] plibonigis la rilatojn. Almenaŭ 180 miloj da ĉinaj trupoj mortis dum la milito.<ref>{{Cite web|url=http://www.china.org.cn/china/2010-06/28/content_20365659.htm|title=180,000 Chinese soldiers killed in Korean War|website=china.org.cn|access-date=28a de Novembro, 2019}}</ref> [[Dosiero:Mao and Jiang Qing 1946.jpg|eta|Mao kun sia kvara edzino, [[Jiang Qing]], nomita "Madame Mao", 1946.]] Mao direktis operacojn je la plej malgrandaj detaloj. Kiel Prezidanto de la Centra Militkomisiono (CMK), li estis ankaŭ la Suprema Ĉefkomandanto de la PLA kaj de la Popola Respubliko kaj prezidanto de la Partio. La ĉinaj trupoj en Koreio estis sunb la ĝenerala komando de la tiam ĵus instalita ĉefministro [[Zhou Enlai]], kun la Generalo [[Peng Dehuai]] kiel kampokomandanto kaj politika komisaro.<ref name="Burkitt">{{Cite book| last1 = Burkitt| first1 = Laurie| last2 = Scobell| first2 = Andrew| last3 = Wortzel| first3 = Larry M.| author-link3 = Larry Wortzel| title = The lessons of history: The Chinese people's Liberation Army at 75| publisher = Strategic Studies Institute| pages = 340–41| date = Julio 2003| isbn = 978-1-58487-126-2| url = http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB52.pdf| titolo = Arkivita kopio| alirdato = 2021-07-14| arkivurl = https://web.archive.org/web/20120205072610/http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB52.pdf| arkivdato = 2012-02-05}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120205072610/http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB52.pdf |date=2012-02-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB52.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-07-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120205072610/http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB52.pdf |arkivdato=2012-02-05 }}</ref> Dum la agrara reformo, grandaj nombroj de terposedantoj kaj de riĉaj kamparanoj estis frapataj ĝismorte dum amaskunvenoj organizitaj de la Komunista Partio kaj la tero estis prenita el ili kaj donita al plej malriĉaj kamparanoj, kio grave malpliigis la [[ekonomia malegaleco|ekonomian malegalecon]].<ref>{{Harvnb|Short|2001|pp=436–37}}</ref><ref>{{cite book | last = Scheidel| first = Walter | author-link = | title =The Great Leveler: Violence and the History of Inequality from the Stone Age to the Twenty-First Century | publisher = [[Princeton University Press]]| year =2017 | isbn =978-0-691-16502-8 |url=http://press.princeton.edu/titles/10921.html|page=226|quote= "In Zhangzhuangcun, in the more thoroughly reformed north of the country, most "landlords" and "rich peasants" had lost all their land and often their lives or had fled. All formerly landless workers had received land, which eliminated this category altogether. As a result, "middling peasants," who now accounted for 90 percent of the village population, owned 90.8 percent of the land, as close to perfect equality as one could possibly hope for."}}</ref> La Kampanjo por Elimini Kontraŭrevoluciulojn<ref name="Yang Kuisong">{{Harvnb|Kuisong|2008}}</ref> celis kaj publike ekzekutis iamajn funkciulojn de la Kuomintango, [[Negocisto|negocistojn]] akuzitajn de "manipulado" de la merkato, iamajn dungitojn de okcidentajn kompaniojn kaj [[Intelektulo|intelektulojn]] kies fideleco estis suspektinda.<ref>Steven W. Mosher. ''China Misperceived: American Illusions and Chinese Reality.'' Basic Books, 1992. {{ISBN|0-465-09813-4}} pp. 72–73</ref> En 1976, la [[United States Department of State|Usona Ŝtata Departemento]] en evidenta kontraŭmaoisma kampanjo, sed pli malpli fidinda, ĉirkaŭkalkulis, ke ĝis unu miliono de personoj estis mortigitaj en la rura reformo, kaj ke {{formatnum:800000}} estis mortigitaj en la kontraŭrevoluciula kampanjo.<ref>Stephen Rosskamm Shalom. ''Deaths in China Due to Communism.'' Center for Asian Studies Arizona State University, 1984. {{ISBN|0-939252-11-2}} p. 24</ref> Mao mem postulis, ke totalo de {{formatnum:700000}} personoj estis mortigitaj en atakoj kontraŭ "kontraŭrevoluciuloj" dum la jaroj 1950–1952.<ref>{{Harvnb|Spence|1999}} Mao havis tiun ciferon el informo farita de Xu Zirong, Deputita Ministro pri Publika Sekureco, kiu asertis, ke {{formatnum:712000}} kontraŭrevoluciula estis ekzekutita, {{formatnum:1290000}} estis enprizonigitaj, kaj aliaj {{formatnum:1200000}} estis "submetitaj al kontrolo.": vidu {{Harvnb|Kuisong|2008}}.</ref> Tamen, ĉar estis politiko elekti "almenaŭ po unu terposedanton, kaj kutime kelkajn, en preskaŭ ĉiu vilaĝo por publika ekzekuto",<ref name="Cambridge history of China">{{cite book |last=Twitchett |first=Denis |author2=John K. Fairbank |author3-link=Roderick MacFarquhar |author3=Roderick MacFarquhar |title=The Cambridge history of China |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-24336-0 |url=https://books.google.com/books?id=ioppEjkCkeEC&q=at+least+one+landlord,+and+usually+several,+in+virtually+every+village+for+public+execution&pg=PA87 |access-date=August 23, 2008 |year= 1987|author2-link=John K. Fairbank }}</ref> la nombro de mortoj gamis inter 2 milionoj<ref name="Cambridge history of China"/><ref> Maurice Meisner. ''Mao's China and After: A History of the People's Republic, Third Edition.'' Free Press, 1999. {{ISBN|0-684-85635-2}} p. 72: "...&nbsp;the estimate of many relatively impartial observers that there were {{formatnum:2000000}} people executed during the first three years of the People's Republic is probably as accurate a guess as one can make on the basis of scanty information."</ref><ref>{{Cite journal|last=Kuisong|first=Yang|date=Marto 2008|title=Reconsidering the Campaign to Suppress Counterrevolutionaries*|journal=The China Quarterly|volume=193|pages=102–121|doi=10.1017/S0305741008000064|s2cid=154927374|issn=1468-2648}}</ref> kaj 5 milionoj.<ref>Steven W. Mosher. ''China Misperceived: American Illusions and Chinese Reality.'' Basic Books, 1992. {{ISBN|0-465-09813-4}} p. 74: "...&nbsp;a figure that Fairbank has cited as the upper range of "sober" estimates."</ref><ref>{{Harvnb|Feigon|2002|p=96}}: "By 1952 they had extended land reform throughout the countryside, but in the process somewhere between two and five million landlords had been killed."</ref> Aldone, almenaŭ 1.5 milionoj da personoj,<ref>{{Harvnb|Short|2001|p=436}}</ref> eble tiom multaj kiom ĝis 4 aŭ 6 milionoj,<ref name="Valentino2004 121–122">{{Harvnb|Valentino|2004|pp=121–22}}</ref> estis senditaj al ''laogai'' tendaroj ("reformo tralabore") kie multaj mortis.<ref name="Valentino2004 121–122"/> Mao ludis personan rolon en la organizado de amasa subpremado kaj establis sistemon de ekzekutaj kvotoj,<ref>{{cite web |url=http://hrichina.org/public/PDFs/CRF.4.2005/CRF-2005-4_Quota.pdf |title=Mao's "Killing Quotas." Human Rights in China (HRIC). 26a de Septembro, 2005, en la Ŝandonga Universitato |last=Changyu |first=Li |access-date=21a de Junio, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090729194758/http://www.hrichina.org/public/PDFs/CRF.4.2005/CRF-2005-4_Quota.pdf |archive-date=29a de Julio, 2009 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-07-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090729194758/http://www.hrichina.org/public/PDFs/CRF.4.2005/CRF-2005-4_Quota.pdf |arkivdato=2009-07-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090729194758/http://www.hrichina.org/public/PDFs/CRF.4.2005/CRF-2005-4_Quota.pdf |date=2009-07-29 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.hrichina.org/public/PDFs/CRF.4.2005/CRF-2005-4_Quota.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-07-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090729194758/http://www.hrichina.org/public/PDFs/CRF.4.2005/CRF-2005-4_Quota.pdf |arkivdato=2009-07-29 }}</ref> kio estis ofte superita.<ref name="Yang Kuisong"/> Li defendis tiujn mortojn kiel necesaj por la sekureco de la politika povo.<ref>{{cite web |url=http://orpheus.ucsd.edu/chinesehistory/pgp/jeremy50sessay.htm |title=Terrible Honeymoon: Struggling with the Problem of Terror in Early 1950s China |last=Brown |first=Jeremy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627092313/http://orpheus.ucsd.edu/chinesehistory/pgp/jeremy50sessay.htm |archive-date=27a de Junio, 2009 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-07-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090627092313/http://orpheus.ucsd.edu/chinesehistory/pgp/jeremy50sessay.htm |arkivdato=2009-06-27 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090627092313/http://orpheus.ucsd.edu/chinesehistory/pgp/jeremy50sessay.htm |date=2009-06-27 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://orpheus.ucsd.edu/chinesehistory/pgp/jeremy50sessay.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-07-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090627092313/http://orpheus.ucsd.edu/chinesehistory/pgp/jeremy50sessay.htm |arkivdato=2009-06-27 }}</ref> [[Dosiero:Mao, Bulganin, Stalin, Ulbricht Tsedenbal.jpeg|eta|300px|maldekstra|Mao en la celebro de la 70a datreveno de [[Josif Stalin]] en Moskvo, Decembro 1949.]] Ĝenerale oni konsideras, ke la registaro de Mao senradikigis kaj la konsumon kaj la produktadon de [[opio]] dum la 1950-aj jaroj uzante senliman subpremadon kaj socian reformon. Dek milionoj da [[Toksomanio|toksomaniulo]] estis devigitaj submetiĝi al trudita traktado, komercistoj estis ekzekutitaj, kaj opi-produktaj regionoj estis kultivataj por aliaj produktoj. Restinta opiproduktado translokiĝis trans la ĉinan landlimon al la regiono de la [[Ora Triangulo (Sudorienta Azio)|Ora Triangulo]].<ref name="McCoy opium">{{cite web |url=http://www.a1b2c3.com/drugs/opi010.htm |title=Opium History, 1858 to 1940 |author=Alfred W. McCoy |access-date=4a de Majo, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070404134938/http://www.a1b2c3.com/drugs/opi010.htm |archive-date=4a de Aprilo, 2007 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-07-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070404134938/http://www.a1b2c3.com/drugs/opi010.htm |arkivdato=2007-04-04 }}</ref> Startinte en 1951, Mao iniciatis du sinsekvajn movadojn kiel klopodo por liberigi urbajn areojn el korupto cele al riĉaj kapitalistoj kaj politikaj [[Opozicio (politiko)|opoziciantoj]], konataj kiel la kampanjoj de "tri-kontraŭ/kvin-kontraŭ". Dum la kampanjo de "tri-kontraŭ" estis fokusita al la purigo de la registaro, industriaj kaj partiaj funkciuloj, la kampanjo de "kvin-kontraŭ" pli amplekse estis direktita al kapitalistaj elementoj ĝenerale.<ref>John Fairbank kaj Merle Goldman, ''China: A New History'', (Cambridge: The Belknap Press of Harvard University Press, 2002), 349.</ref> Laboristoj [[Denunco|denuncis]] siajn estrojn, edz(in)oj turnis sin kontraŭ siajn edz(in)ojn, kaj filoj informis pri siaj gepatroj; la viktimoj estis ofte humiligitaj en luktosesioj, en kiuj celita persono estus kaj parole kaj fizike fitraktita ĝis tiu konfesis siajn krimojn. Mao insistis, ke minoraj ofendantoj estu kritikitaj kaj reformitaj aŭ senditaj al labortendaroj, "dum la plej malbonaj inter ili esto mortpafitaj". Tiuj kampanjoj okazigis kelkajn centojn da miloj de aldonaj mortoj, el kiuj plej multe pro [[Sinmortigo|sinmortigoj]].<ref>{{Harvnb|Short|2001|p=437}}</ref> En Ŝanghajo, [[sinmortigo]] saltante el altaj konstruaĵoj iĝis tiom ofta ke laŭ onidiroj lokanoj evitis piediri sur la [[trotuaro]] ĉe [[Nubskrapulo|nuboskrapuloj]] pro timo ke sinmortiganto povus fali sur ili.<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,808241-5,00.html|title=High Tide of Terror|date=5a de Marto, 1956|work=Time|access-date=11a de Majo, 2009|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-07-14|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090219205533/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,808241-5,00.html|arkivdato=2009-02-19}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090219205533/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,808241-5,00.html |date=2009-02-19 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,808241-5,00.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-07-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090219205533/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,808241-5,00.html |arkivdato=2009-02-19 }}</ref> Kelkaj biografiistoj indikis, ke instigi tiujn konsideritajn malamikoj al [[sinmortigo]] estis ofta [[taktiko]] dum la epoko de Mao. Por ekzemplo, en sia biografio de Mao, Philip Short notas, ke en la Rektifiga Movado de Janan, Mao donis klarajn instrukciojn ke "neniu kadrulo estu mortigita", sed praktike li permesis al la sekurecestro [[Kang Ŝeng]] konduki opoziciantojn al sinmortigo kaj ke "tiu modelo estis ripetita laŭlonge de lia estreco en la Popola Respubliko".<ref name="deathtoll">{{Harvnb|Short|2001|p=631}}</ref> [[Dosiero:Mao Zedong sitting.jpg|eta|upright|maldekstra|Foto de Mao Zedong sidiĝanta, publikigita en "Citaĵoj el Prezidanto Mao Zedong", ĉirkaŭ 1955.]] Post la plifirmigo en la povo, Mao lanĉis la Unuan [[Kvinjarplanoj de la Ĉina Popola Respubliko|Kvinjarplanon]] (1953–1958), kiu celis finigi la ĉinan dependon en agrikulturo por iĝi tutmonda potenco. Kun la helpo de [[Sovetunio]], oni konstruis novajn industriajn fabrikojn kaj paralele la agrikultura produktado iom falis ĝis la punkto en kiu industrio estis ekproduktante sufiĉan kapitalon kiu ebligis, ke Ĉinio ne plu bezonis la helpon de Sovetunio. La deklarita sukceso de la Kvinjara Plano kuraĝigis Mao instigi la Duan [[Kvinjarplanoj de la Ĉina Popola Respubliko|Kvinjarplanon]] en 1958. Mao lanĉis ankaŭ fazon de rapida [[kolektivo|kolektivigo]]. La ĈKP enkondukis prezkontrolojn same kiel la [[Simpligita ĉina skribo|ĉinkaraktran simpligon]] cele al pliigo de la [[legoscio]]. Grandskala [[Industriigo|industriigaj]] projektoj estis entreprenitaj. Programoj pluis dum tiu tempo inklude la Kampanjon de la Cent Floroj, en kiu Mao montris sian supozitan deziron konsideri diferencajn opiniojn pri kiel Ĉinio estu regata. Pro tiu liberesprimo, liberalaj kaj intelektaj ĉinoj ekopoziciis al la Komunista Partio kaj pridemandis pri ties estreco. Tio estis dekomence tolerata kaj kuraĝigita. Post kelkaj monatoj, tamen, la registaro de Mao renversis tiun politikon kaj ekpersekutis tiujn kiuj estis kritikante la partion, totale eble {{formatnum:500000}},<ref>{{Cite journal|last=Vidal|first=Christine|year=2016|title=The 1957-1958 Anti-Rightist Campaign in China: History and Memory (1978-2014)|url=https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-01306892/document|journal=Hal-SHS}}</ref> same kiel tiujn kiuj estis nur laŭsupoze kritikantoj, en tio kio estis nomita la Kontraŭ-Dekstrisma Movado. Aŭtoroj kiel la kontraŭmaoisma [[Jung Chang]] asertis, ke la Kampanjon de la Cent Floroj estis nur ruzaĵo por elradikigi "danĝeran" pensaron.<ref>{{harvnb|Chang|Halliday|2005|p=410}}</ref> Li Zhisui, kuracisto de Mao, sugestis, ke Mao dekomence vidis tiun politikon nur kiel maniero malfortigi opozicion al li ene de la partio kaj ke li estis surprizita pro la etendo de kritiko kaj pro la fakto ke tiu venis rekte al sia propra estreco.<ref>{{Harvnb|Li|1994|pp=198, 200, 468–69}}</ref> === Saltego Antaŭen === {{Ĉefartikolo|Saltego Antaŭen}} En Januaro 1958, Mao lanĉis la duan [[Kvinjarplanoj de la Ĉina Popola Respubliko|Kvinjarplanon]], konatan kial la [[Saltego Antaŭen]], nome plano kiu intencis turni Ĉinion el agrara al industriigita lando<ref>{{Cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-silence-that-preceded-chinas-great-leap-into-famine-51898077/|title=The Silence that Preceded China's Great Leap into Famine|last=King|first=Gilbert|website=Smithsonian|access-date=28a de Novembro, 2019}}</ref> kaj kiel alternativa modelo por ekonomia kresko laŭ la sovetunia modelo fokusanta al [[peza industrio]] kiu estis proponita de aliaj en la partio. Laŭ tiu ekonomia programo, la relative malgrandaj agrikulturaj kolektivoj, kiuj estis formitaj ĝistiam, estis rapide kunigitaj en pli grandaj [[Popola komunumo|popolaj komunumoj]], kaj multaj el la kamparanoj ricevis ordonojn labori en amasaj infrastrukturaj projektoj kaj en la produktado de [[fero]] kaj [[ŝtalo]]. Kelkaj privataj sektoroj de manĝoproduktado estis malpermesitaj, kaj [[brutobredado]] kaj plibonigo de agrikulturo estis limigitaj al la kolektiva posedo. Dum la Saltego Antaŭen, Mao kaj aliaj partiestroj ordonis la plibonigon de vario de nepruvitaj kaj nesciencaj novaj agrikulturaj teknikoj fare de novaj komunumoj. La kombinita efiko de la deflankigo de laboro al ŝtalproduktado kaj infrastrukturaj projektoj, kun ciklaj [[naturkatastrofo]]j kondukis al proksimume 15% falo de grenproduktado en 1959 sekvita de plua 10% malpliigo en 1960 kaj nerekupero en 1961.<ref name="Spence1999 p553">{{Harvnb|Spence|1999}} </ref> En klopodo ricevi favoron el siaj superuloj kaj eviti elpurigon, ĉiu tavolo en la partia hierarkio troigis la kvanton de grenproduktado sub ilia regado. Bazita sur artefaritaj falsigitaj sukcesoj, partiestroj ricevis ordonojn por konfiski disproporcie altajn kvantojn de tiuj fikciaj rikoltoj por ŝtata dispono, ĉefe por uzado en urboj sed ankaŭ por eksportado. La rezulto, komplikita en kelkaj areoj pro [[sekego]]j kaj en aliaj pro [[inundo]]j, estis ke ruraj kamparanoj povis disponi nur el malmultaj manĝaĵoj por ili mem kaj multaj milionoj malsategis ĝismorte en la nomita [[Granda Ĉina Malsatego]]. La loĝantoj de urbaj areoj en Ĉinio ricevis manĝokuponojn ĉiumonate, sed la loĝantoj de ruraj areoj devis kultivi siajn proprajn rikoltojn kaj redoni iom al la registaro. La mortokalkuloj de la ruraj partoj de Ĉinio surpasis la mortojn de la urbaj centroj. Aldone, la ĉina registaro plue eksportis manĝaĵojn kiuj estus povintaj almenaŭ potenciale malpliigi la malsategon de la civitanoj. Tiuj faktoroj kondukis al la morto de ĉirkaŭkalkule 52 milionojn da civitanoj.<ref name=":0">{{cite journal |last1=Yushi |first1=Mao |title=Lessons from China's Great Famine |journal=The Cato Journal |date=22a de Septembro, 2014 |volume=34 |issue=3 |pages=483–491 |id= GALE A387348115 |url=https://search.proquest.com/openview/7453e8c6f7d53a0684e517742c966e39/1?pq-origsite=gscholar&cbl=37750 }}</ref> La malsatego estis rekta kaŭzo de la morto de ĉirkaŭ 30 milionoj da ĉinaj kamparanoj inter 1959 kaj 1962.<ref>{{cite journal |last1=Smil |first1=V. |title=China's great famine: 40 years later |journal=BMJ |date=December 18, 1999 |volume=319 |issue=7225 |pages=1619–1621 |doi=10.1136/bmj.319.7225.1619 |pmid=10600969 |pmc=1127087 |issn=0959-8138 }}</ref> Krome, multaj infanoj kiuj suferis [[malsufiĉa nutrado|malsufiĉan nutradon]] dum tiuj malfacilaj jaroj mortis en 1962.<ref name="Spence1999 p553"/> Oni polemikis multe pri la etendo de la kono de Mao pri la severeco de la situacio. La kuracisto de Mao kredis, ke li eble estis nekonscia pri la etendo de la malsatego, parte pro la malpreteco kritiki siajn politikojn, kaj parte pro la deziro de sia stabanaro troigi aŭ falsigi informojn pri la manĝoproduktado.<ref>{{Harvnb|Li|1994|pp=283–84, 295}}</ref> Eksciinte pri la etendo de la malsatego, Mao decidis ĉedi manĝi [[viando]]n, kio estis sekvita de lia stabanaro.<ref>{{Harvnb|Li|1994|p=340}}</ref> [[Dosiero:People's commone canteen3.jpg|eta|300px|maldekstre|Dekomence en la Gransa Saltego, komunumaoj estis kuraĝigitaj kunmanĝi en komunumaj manĝejoj,<ref>{{Harvnb|Dikötter|2010|p=54}}</ref> kaj poste multaj manĝejoj devis esti fermitaj kiam ili suferis malabundon de manĝaĵoj kaj de energio.<ref>{{Harvnb|Dikötter|2010|p=281}}</ref>]] En sia libro ''Hungry Ghosts: Mao's Secret Famine'' (Malsataj fantomoj: la sekreta malsatego de Mao), Jasper Becker notis, ke Mao estis malatentema pri informoj kiujn li ricevis pri malabundo de manĝaĵoj en la kamparo kaj malakceptis ŝanĝi la politikon, kredante, ke kamparanoj estis pigraj kaj ke dekstruloj kaj [[kulako]]j estis akumulante grenon. Li malakceptis malfermi la ŝtatajn grenstokejojn,<ref name="Becker81">{{Harvnb|Becker|1998|p=81}}</ref> kaj anstataŭe lanĉis serion de agadoj "kontraŭ grenkaŝado" kio rezultis en nombraj elpurigoj kaj sinmortigoj.<ref>{{Harvnb|Becker|1998|p=86}}</ref> Aliaj violentaj kampanjoj sekvis, en kiuj partiestroj iris el vilaĝo al vilaĝo serĉde de kaŝitaj manĝorezervojn, kaj ne nur de greno, ĉar Mao establis kvotojn ankaŭ de porkoj, kokoj, anasoj kaj ovoj. Multaj kaparanoj akuzitaj pro manĝokaŝado estis torturitaj kaj frapitaj ĝismorte.<ref>{{Harvnb|Becker|1998|p=93}}</ref> Sendepende de la preciza kaŭzo de la katastrofo, Mao perdis estimon ĉe multaj el la pintaj partiestroj. Li finfine estis devigita abandoni tiun politikon en 1962, kaj perdis politikan povon favore al moderaj partiestroj kiel [[Liu Shaoqi]] kaj [[Deng Xiaoping]]. Mao, tamen, subtenita per la nacia propagando, plendis, ke li estas nur parte kritikinda pro la malsatego. Kiel rezulto, Mao estis devigita demisii kiel Prezidanto de la Ĉina Komunista Partio la 27an de Aprilo, 1959, sed povis resti en sia pinta posteno kiel Sekretario de la Komunista Partio, dum la Prezidenteco de la partio kaj de la ŝtato mem estis transigita al Liu Shaoqi. La Saltego Antaŭen estis tragedio por la vasta majoritato de ĉinoj. Kvankam la ŝtalkvotoj estis oficiale atingitaj, preskaŭ ĉio el la supozita ŝtalo farita en la kamparo estis fakte fero, ĉar ĝi estis farita el rubmetalo en hom-faritaj fornoj kun ne fidinda fonto de energio kia estas karbo. Tio signifas, ke kondiĉojn de propra [[fandado]] ne estis atingitaj. La plej malbona el la malsatego estis direktita al supozitaj malamikoj de la ŝtato.<ref>{{Harvnb|Valentino|2004|p=128}}</ref> Kiel Jasper Becker klarigis: <blockquote>La plej vundebla sekcio de la ĉina loĝantaro, ĉirkaŭ kvin procento, estis tiuj kiujn Mao nomis '[[Malamiko de la popolo|malamikoj de la popolo]]'. Iu ajn kiu estis en iamaj kampanjoj de [[subpremado]] etikedita kiel 'nigra elemento' ricevis la plej malaltan prioritaton en la distribuo de manĝaĵoj. [[Terposedanto|Terposedantoj]], riĉaj [[Kamparano|kamparanoj]], iamaj subtenantoj de la naciisma reĝimo de la [[Kuomintango]] ([[KMT]]), religiaj estroj ([[Kleriko|klerikoj]]), [[Dekstrulo|dekstruloj]], [[Kontraŭrevolucio|kontraŭ-revoluciuloj]] kaj la familioj de tiuj individuoj mortis en la plej grandaj nombroj.<ref>{{Harvnb|Becker|1998|p=103}}</ref> </blockquote> En grava konferenco de la Komunista Partio en Pekino en Januaro 1962, nomita la "Konferenco de la Sep Mil Kadruloj", la Sekretario de Ŝtato Liu Shaoqi denuncis la Saltegon Antaŭen, atribuante al la projekto la disvastigon de la malsatego en Ĉinio.<ref name="Chang">{{Harvnb|Chang|Halliday|2005|pp=568, 579}}</ref> La enorma majoritato de delegitoj esprimis konsenton, sed la Ministro pri Defendo [[Lin Biao]] senkondiĉe defendis Mao.<ref name="Chang"/> Mallonga periodo de liberaligo sekvis dum Mao kaj Lin komplotis por reveno.<ref name="Chang"/> Liu Shaoqi kaj [[Deng Xiaoping]] rekuperigis la ekonomion dismuntante la popolajn komunumojn, enkondukante elementojn de privata kontrolo por la kamparanaj farmetojn kaj importante grenon el Kanado kaj el Aŭstralio por mildigi la plej terurajn efikojn de la malsatego.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lsHLDAAAQBAJ&q=Liu+Shaoqi+and+Deng+Xiaoping+rescued+the+economy+by+disbanding+the+people's+communes,+introducing+elements+of+private+control+of+peasant+smallholdings+and+importing+grain+from+Canada+and+Australia+to+mitigate+the+worst+effects+of+famine.&pg=PT373|title=50 Great Military Leaders of All Time|last=Tibbetts|first=Jann|date=30a de Julio, 2016|publisher=Vij Books India Pvt Ltd|isbn=978-93-85505-66-9|language=en}}</ref> === Disiĝo el Sovetunio === {{Ĉefartikolo|Ĉina-sovetia disiĝo}} [[Dosiero:President Gerald Ford and Daughter Susan Watch as Secretary of State Henry Kissinger Shakes Hands with Mao Tse-Tung.jpg|eta|Usona Prezidento [[Gerald Ford]] rigardas dum [[Henry Kissinger]] manpremas kun Mao dum ilia vizito al Ĉinio, 2an de Decembro, 1975.]] Sur la internacia nivelo, la periodo estis dominita de plua izoligo de Ĉinio. La [[Ĉina-sovetia disiĝo]] rezultis en la retirigo fare de [[Nikita Ĥruŝĉov]] de ĉiuj sovetuniaj teknikaj fakuloj kaj helpo el la lando. Tiu disigo rilatis al la estreco de la [[tutmonda komunismo]]. Sovetunio havis reton de komunistaj partioj kiujn ĝi apogis; Ĉinio tiam kreis sian propran rivalan reton por batali por loka kontrolo de la maldekstro en nombraj landoj.<ref>{{Cite journal |jstor = 20029719|title = Sino-Soviet Competition in Africa|journal = Foreign Affairs|volume = 42|issue = 4|pages = 640–654|last1 = Scalapino|first1 = Robert A.|year = 1964|doi = 10.2307/20029719}}</ref> La disigo rezultis el plej modera estreco fare de [[Nikita Ĥruŝĉov]] de la soveta estreco post la morto de Stalin en Marto 1953. Nur [[Albana Socialisma Popola Respubliko|Albanio]] malferme flankiĝis kun Ĉinio, tiel formante aliancon inter la du landoj kiuj daŭros ĝis post la morto de Mao en 1976. Avertita, ke sovetoj havas [[atombombo]]jn, Mao minimumigis la minacon. Becker diris, ke "Mao kredis, ke la bombo estas 'papera tigro', deklarante al Ĥruŝĉov, ke ne gravas se Ĉinio perdas 300 milionojn da personoj en atoma milito: la alia duono de la populacio survivus por sekurigi la venkon".<ref>{{Cite book|first=Jasper|last=Becker|title=The Chinese|url=https://books.google.com/books?id=oyGtw4cXJjMC&pg=PA271|year=2002|publisher=Oxford UP|page=271|isbn=978-0-19-972722-3}}</ref> Stalin estis establinta sin kiel la heredanto de la "ĝusta" marksisma pensaro multe antaŭ Mao kontrolis la ĉinan komunistan partion, kaj tiele Mao neniam defiis la taŭgecon de ajno el la stalinisma doktrino (almenaŭ dum Stalin estis viva). Post la morto de Stalin, Mao kredis (eble pro sia plia aĝeco), ke la estreco de la marksisma doktrino devas veni al li. La rezultanta tensio inter Ĥruŝĉov (estre de politike kaj militiste supera registaro), kaj Mao (kredanta, ke li havas superan komprenon de la marksisma ideologio) eroziis la iaman rilaton patron-klientan inter la [[Komunista Partio de Sovetunio]] kaj la ĈKP. En Ĉinio, la iamaj privilegiitaj sovetoj estis tiam denuncita kiel "reviziistoj" kaj listigitaj kun la "[[imperiismo de Usono]]" kiel movadoj opoziciendaj. Parte ĉirkaŭita de malmikaj usonaj militbazoj en [[Sud-Koreio|Suda Koreio]], Japanio, kaj [[Tajvano]], Ĉinio estis tiam konfrontita kun nova minaco el Sovetunio norde kaj okcidente. Kaj la interna krizo kaj la ekstera minaco postulis eksterordinaran ŝtatestrecon el Mao, sed kiam Ĉinio eniris en la nova jardeko la ŝtatestroj de Ĉinio estis en malamika konfronto unuj kun aliaj. === Granda Proletara Kultura Revolucio === {{Ĉefartikolo|Kultura Revolucio}} [[Dosiero:1966-11 1966年毛泽东林彪与红卫兵.jpg|eta|200px|maldekstre|Publika apero de Ŝtatestro Mao kaj [[Lin Biao]] inter [[Ruĝaj gardistoj]], en Pekino, dum la [[Kultura Revolucio]] (Novembro 1966).]] Komence de la 1960-aj jaroj, Mao kredis, ke kultura revolucio tute renversos porĉiame la "regantan klason" kaj tenos Ĉinion en stato de "ĉiamdaŭra revolucio" kiu, teorie, utilos al la interesoj de la majoritato, pli ol al eta kaj privilegiita elito.<ref>{{harvnb|Feigon|2002|p=140}}</ref> Sekretario de Ŝtato [[Liu Shaoqi]] kaj Ĝenerala Sekretario [[Deng Xiaoping]] favoris la ideon, ke Mao devus esti forigita el la fakta povo kiel ĉina ŝtatestro kaj registarestro sed retenu sian ceremonian kaj simbolan roloj kiel Proparolanto de la Ĉina Komunista Partio, dum la partio plue agnosku liajn pozitivajn kontribuojn al la revolucio. Ili intencis deflankigi Mao ekkontrolante la ekonomian politikon kaj ankaŭ plifortigante sin politike. Multaj plendas, ke Mao reagis al la movoj de Liu kaj Deng lanĉante la [[Kultura Revolucio|Grandan Proletaran Kulturan Revolucion]] en 1966. Kelkaj fakuloj, kiel Mobo Gao, asertas, ke tio estas troigo.<ref>Por traktado de tiu ideo, vidu {{Harvnb|Gao|2008}}</ref> Aliaj, kiel [[Frank Dikötter]], subtenis, ke Mao lanĉis la Kulturan Revolucion por revenĝo kontraŭ tiuj kiuj estis kuraĝinta defii lin pri la Saltego Antaŭen.<ref>Jonathan Mirsky. [http://www.literaryreview.co.uk/mirsky_09_10.html ''Livelihood Issues.''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100906144248/http://www.literaryreview.co.uk/mirsky_09_10.html |date=2010-09-06 }} Literary Review</ref> En la kredo ke kelkaj liberalaj burĝaj elementoj de la socio plue minacis la socialisman reĝimon, grupoj de junuloj konataj kiel [[Ruĝaj gardistoj]] luktis kontraŭ aŭtoritatoj je ĉiuj niveloj de la socio kaj eĉ starigis siajn proprajn tribunalojn. Kaoso disvastiĝis tra multo de la lando, kaj milionoj de personoj estis persekutitaj. Dum la Kultura Revolucio, preskaŭ ĉiuj lernejoj kaj universitatoj en Ĉinio estis fermitaj, kaj junaj intelektuloj loĝintaj en urboj estis truditaj al la kamparo por esti "re-edukataj" de la kamparanoj, kie ili devis plenumi devige pezan manlaboron kaj aliajn laboron. La Kultura Revolucio kondukis al la detruo de multo el la ĉina tradicia kultura heredo kaj al la enprizonigo de granda nombro de ĉinaj cicitanoj, same kiel al la kreado de ĝenerala ekonomia kaj socia kaoso en la kamparo. Milionoj de vivoj estis ruinigitaj dum tiu periodo, kiel priskribis ĉinaj filmoj kiel ''Huózhe'' (Vivi), ''Lán fēngzheng'' (La blua kajto) kaj ''Bà Wáng Bié Jī'' (La bidoj de la reĝo, aŭ Adiaŭ al liaj konkubinoj). Oni ĉirkaŭkalkulis, ke centoj da miloj da personoj, eble milionoj, pereis en la violento de la Kultura Revolucio.<ref name="maostats">[http://necrometrics.com/20c5m.htm#Mao "Source List and Detailed Death Tolls for the Twentieth Century Hemoclysm".] Historical Atlas of the Twentieth Century. Alirita la 23an de Aŭgusto, 2008. </ref> Tio inkludis elstarajn figurojn kiel Liu Shaoqi.<ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2016/05/cultural-revolution-china/482964/|title=The Cultural Revolution's Legacy in China|last=Vasilogambros|first=Matt|date=16a de Majo, 2016|website=The Atlantic|access-date=28a de Novembro, 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://reviews.history.ac.uk/review/1179|title=Debating the Cultural Revolution in China {{!}} Reviews in History|website=reviews.history.ac.uk|access-date= 28a de Novembro, 2019}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Pye|first=Lucian W.|year=1986|title=Reassessing the Cultural Revolution|journal=The China Quarterly|volume=108|issue=108|pages=597–612|doi=10.1017/S0305741000037085|issn=0305-7410|jstor=653530}}</ref> [[Dosiero:Red Guards in Tian'anmen Square.jpg|eta|Ruĝaj gardistoj en la placo Tian Anmen en 1966.]] Kiam Mao estis informita pri tiuj perdoj, partikulare pri la personoj kiuj estis pelitaj al sinmortigo, oni diras, ke li komentis: "Personoj kiuj klopodas memmortigi sin — ne klopodu savi ilin! Ĉinio estas tre loĝata lando, ni povas elteni la perdon de kelkaj personoj."<ref>{{Harvnb|MacFarquhar|Schoenhals|2006|p=110}}</ref> La aŭtoritatoj permesis al la Ruĝaj gardistoj trouzadon kaj eĉ mortigon de opoziciantojn de la reĝimo. Kiel rezulto, en Aŭgusto kaj Septembro 1966, oni informis pri 1 772 personoj murditaj de la Ruĝaj gardistoj nur en Pekino.<ref>{{Harvnb|MacFarquhar|Schoenhals|2006|p=124}}</ref> Dum tiu periodo Mao elektis [[Lin Biao]], kiu ŝajnis sekvi la ideojn de Mao, por iĝi lia sukcedanto. Lin estis poste oficiale nomumita sukcedanto de Mao. Ĉirkaŭ 1971, tamen, aperis divido inter ambaŭ gravuloj. Oficiala historio en Ĉinio asertas, ke Lin estis planinta militistan [[puĉo]]n aŭ murdoklopodon kontraŭ Mao. Lin Biao mortis la 13an de Septembro, 1971, en aviadilakcidento super Mongolio, eble dum li estis fuĝinta el Ĉinio, probable antaŭvidante sian areston. La ĈKP deklaris, ke Lin estis planinta depostenigi Mao kaj postmorte elpelis Lin el la partio. En tiu tempo, Mao perdis fidon en multaj el la gravuloj de la ĈKP. La altranga spiona dizertinto, Leŭtenanta Generalo [[Ion Mihai Pacepa]] priskribis sian konversacion kun [[Nicolae Ceaușescu]], kiu parolis pri komploto por murdi Mao Zedong kun la helpo de Lin Biao organizita de la [[KGB]].<ref name="Pacepa0">{{cite web |url=http://article.nationalreview.com/?q=MzY4NWU2ZjY3YWYxMDllNWQ5MjQ3ZGJmMzg3MmQyNjQ= |title=The Kremlin's Killing Ways |author=Ion Mihai Pacepa |work=National Review |date=November 28, 2006 |access-date=23a de Aŭgusto, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070808171854/http://article.nationalreview.com/?q=MzY4NWU2ZjY3YWYxMDllNWQ5MjQ3ZGJmMzg3MmQyNjQ%3D |archive-date=8a de Aŭgusto, 2007 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-07-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071213083304/http://article.nationalreview.com/?q=MzY4NWU2ZjY3YWYxMDllNWQ5MjQ3ZGJmMzg3MmQyNjQ= |arkivdato=2007-12-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://article.nationalreview.com/?q=MzY4NWU2ZjY3YWYxMDllNWQ5MjQ3ZGJmMzg3MmQyNjQ= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-07-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091224182112/http://article.nationalreview.com/?q=MzY4NWU2ZjY3YWYxMDllNWQ5MjQ3ZGJmMzg3MmQyNjQ= |arkivdato=2009-12-24 }}</ref> En 1969, Mao deklaris la finon de la Kultura Revolucio, kvankam variaj historiistoj ene kaj ekstere de Ĉinio markis la finon de la Kultura Revolucio — kiel tuto aŭ parte — en 1976, post la morto de Mao kaj la aresto de la [[Kvaropa Bando]].<ref>Granda Proletara Kultura Revolucio daŭranta ĝis 1976 en: * {{Cite web|title=Marxists.org Glossary: Cultural Revolution|url=https://www.marxists.org/glossary/events/c/u.htm|website=[[Marxists.org]]|publisher=Encyclopedia of Marxism|access-date=6a de Oktobro, 2015}} * {{Cite web|title=Cultural Revolution|url=http://www.history.com/topics/cultural-revolution|website=History.com|access-date=6a de Oktobro, 2015}} * {{Cite web|title=The Great Proletarian Cultural Revolution in China, 1966–1976|url=http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/cultrev.htm|website=sjsu.edu|publisher=[[San José State University]] Department of Economics|access-date=6a de Oktobro, 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-07-17|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190424130644/http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/cultrev.htm|arkivdato=2019-04-24}} {{Citaĵo el la reto|url=http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/cultrev.htm|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-07-17|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190424130644/http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/cultrev.htm|arkivdato=2019-04-24}} * {{Cite web|last1=Spence|first1=Johnathan|title=Introduction to the Cultural Revolution (The Search for Modern China)|url=http://iis-db.stanford.edu/docs/115/CRintro.pdf|website=iis-db.stanford.edu|access-date=6a de Oktobro, 2015|year=2001|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131124840/http://iis-db.stanford.edu/docs/115/CRintro.pdf|archive-date=31a de Januaro, 2016|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-07-17|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160131124840/http://iis-db.stanford.edu/docs/115/CRintro.pdf|arkivdato=2016-01-31}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160131124840/http://iis-db.stanford.edu/docs/115/CRintro.pdf|date=2016-01-31}} {{Citaĵo el la reto|url=http://iis-db.stanford.edu/docs/115/CRintro.pdf|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-07-17|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160131124840/http://iis-db.stanford.edu/docs/115/CRintro.pdf|arkivdato=2016-01-31}}</ref> En la lastaj jaroj de sia vivo, Mao frontis malbonan sanon pro [[Parkinsona malsano]]<ref name=Parkinsons >Parkinsona malsano: * {{cite news|url=https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/big/0909.html#article|title=Mao Tse-Tung Dies In Peking At 82; Leader Of Red China Revolution; Choice Of Successor Is Uncertain|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=28a de Julio, 2015}} * {{Cite web|url=http://www.history.com/this-day-in-history/mao-zedong-dies|title=This Day in History: Mao Zedong Dies|website=History.com|access-date=28a de Julio, 2015}} * {{Cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/commandingheights/shared/minitext/prof_maozedong.html|title=Mao Zedong|publisher=PBS|access-date=28a de Julio, 2015}} * {{Cite web|url=http://www.biography.com/people/mao-tse-tung-9398142|website=biography.com|title=Mao Tse-tung Biography|access-date=28a de Julio, 2015}}</ref> aŭ, laŭ lia kuracisto, pro [[amiotrofa lateralsklerozo]],<ref name=LouGehring >amiotrofa lateralsklerozo: * {{Cite book|author1=Zhisui Li|title=Private Life Of Chairman Mao: The Memoirs of Mao's Personal Physician|year=2010|publisher=Random House|isbn=978-1-4070-5922-8|page=581|edition=illustrated, reprint|url=https://books.google.com/books?id=sAOHE8xK4OEC&pg=PA581|access-date=28a de Julio, 2015}} * {{Cite book|author1=Nicholas Griffin|title=Ping-Pong Diplomacy: Ivor Montagu and the Astonishing Story Behind the Game That Changed the World|year= 2014|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-0-85720-737-1|page=163|url=https://books.google.com/books?id=sXStAAAAQBAJ&pg=PP163|access-date=28a de Julio, 2015}} * {{Cite book|author1=Eugene Sadler-Smith|title=The Intuitive Mind: Profiting from the Power of Your Sixth Sense|date=June 15, 2010|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-68538-9|page=223|url=https://books.google.com/books?id=Zf94TfWkbSAC&pg=PT223|access-date=28a de Julio, 2015}} * {{Cite book|author1=William C. Triplett, II|title=Rogue State: How a Nuclear North Korea Threatens America|year=2004|publisher=Regnery Publishing|isbn=978-0-89526-068-0|page=[https://archive.org/details/roguestate00will/page/224 224]|edition=illustrated|url=https://archive.org/details/roguestate00will|url-access=registration|access-date=28a de Julio, 2015}}</ref> same kiel pro pulmaj malsanoj pro fumado kaj kormisordoj.<ref name=KissengerTrans >[https://nsarchive2.gwu.edu/nsa/publications/DOC_readers/kissinger/notes.htm "The Kissenger Transcripts: Notes and Excerpts".] nsarchive.gwu.edu. 28a de Julio, 2015. </ref> Mao restis pasiva, dum variaj frakcioj ene de la Komunista Partio ekluktis por la povo antaŭvidante lian morton. La Kultura Revolucio estas nune oficiale konsiderita kiel "severa malvenko" por la PRĈ.<ref>"Resolution on Certain Questions in the History of Our Party Since the Founding of the People's Republic of China," (Adoptita de la Sesa Plenumsesio de la 11a Centra Kommitato de la Komunista Partio de Ĉinio en 27a de Junio, 1981 ''Resolution on CPC History (1949–81).'' (Beijing: Foreign Languages Press, 1981). p. 32.</ref> Ĝi estas ofte rigardita de fakuloj kiel tre kriza periodo por Ĉinio.<ref name="Chirot 1996 198">{{Harvnb|Chirot|1996|p=198}}</ref> Spite la pro-malriĉula retoriko de la reĝimo de Mao, liaj ekonomiaj politikoj ĝenerale kondukis dum sia ekregado al malriĉeco.<ref>{{Cite journal|last=Ravallion|first=Martin|date=25a de Januaro, 2021|title=Poverty in China since 1950: A Counterfactual Perspective|url=https://www.nber.org/papers/w28370|language=en}}</ref> Kelkaj fakuloj, kiel Lee Feigon kaj Mobo Gao, asertas, ke estis multaj grandaj progresoj, kaj en kelkaj sektoroj la ĉina ekonomio plue superis tiun de Okcidento.<ref name="ReferenceA">{{Harvnb|Gao|2008}}; {{harvnb|Feigon|2002}}</ref> == Heredo == Mao pluestas polemika figuro kaj estas malmulta interkonsento pri lia heredo kaj en Ĉinio kaj eksterlande. Li estis konsiderita kiel unu el la plej gravaj kaj influa individuoj en la 20-a jarcento.<ref>{{cite news|url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2046285_2045996_2045849,00.html|title=Top 25 Political Icons|last1=Webley|first1=Kayla|date=4a de Februaro, 2011|work=Time}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.oxfordreference.com/pages/samplep02|title=Mao Zedong|work=The Oxford Companion to Politics of the World|archive-url=https://web.archive.org/web/20060321185302/http://www.oxfordreference.com/pages/samplep02|archive-date=21a de Marto, 2006|access-date=23a de Aŭgusto, 2008}}</ref> Li estas konata ankaŭ kiel politika intelektulo, teoriulo, militstrategiisto, poeto, kaj viziulo.<ref>{{Harvnb|Short|2001|p=630}} "''Mao had an extraordinary mix of talents: he was visionary, statesman, political and military strategist of cunning intellect, a philosopher and poet.''"</ref> Subtenantoj ĝenerale kredas kaj laŭdas lin kiel foriganto de [[imperiismo]] kaj de eksterlanda entrudiĝo for el Ĉinio,<ref>{{Cite web|url=http://blog.eteacherchinese.com/history-of-china/chinese-leader-mao-zedong-part-i/|title=Chinese Leader Mao Zedong / Part I|access-date=2a de Aprilo, 2015|archive-date=12a de Julio, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150712232214/http://blog.eteacherchinese.com/history-of-china/chinese-leader-mao-zedong-part-i/|url-status=dead|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-07-18|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150712232214/http://blog.eteacherchinese.com/history-of-china/chinese-leader-mao-zedong-part-i/|arkivdato=2015-07-12}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150712232214/http://blog.eteacherchinese.com/history-of-china/chinese-leader-mao-zedong-part-i/ |date=2015-07-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://blog.eteacherchinese.com/history-of-china/chinese-leader-mao-zedong-part-i/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-07-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150712232214/http://blog.eteacherchinese.com/history-of-china/chinese-leader-mao-zedong-part-i/ |arkivdato=2015-07-12 }}</ref> unuiginte Ĉinion kaj finiginte la pasintajn jardekojn de enlanda milito. Li estas konata ankaŭ kiel pliboniganto de la statuso de virinoj en Ĉinio kaj kiel pliboniganto de la legoscio kaj de edukado. En Decembro 2013, sonenketo fare de la ŝtat-regata ĉina gazeto ''Global Times'' indikis, ke ĉirkaŭ 85% el 1045 respondintoj sentis, ke la atingoj de Mao superis siajn erarojn.<ref>{{cite news |title=Mao's achievements 'outweigh' mistakes: poll |url=https://www.aljazeera.com/news/asia-pacific/2013/12/mao-achievements-outweigh-mistakes-poll-2013122553410272409.html |publisher=Al Jazeera |date=23a de Decembro, 2013}}</ref> Subtenantoj indikas, ke, spite la amasmortojn, [[vivodaŭro]], edukado kaj sansistemo ege pliboniĝis dum lia regoperiodo.<ref name="China 2010, pp. 327"/><ref>''Atlas of World History'', de Patrick Karl O'Brien, Oxford University Press US, 2002, {{ISBN|0-19-521921-X}}, p. 254, [https://books.google.com/books?id=ffZy5tDjaUkC&pg=PA254 link]</ref> Ili postulas, ke li rapide industriigis Ĉinion; tamen, aliaj argumentis, ke lia politiko kiel ĉe la "Saltego Antaŭen" kaj la "Granda Proletara Kultura Revolucio" estis malhelpoj al la industriigo kaj al la modernigo. Liaj ubtenantoj indikas, ke lia politiko preparis la vojon por la posta starigo de Ĉinio por iĝi ekonomia superpotenco, dum aliaj argumentas, ke lia politiko malhelpis la ekonomian disvolvigon kaj ke la ĉina ekonomio ĝuis rapidan kreskon nur post la politiko de Mao estis amplekse abandonita. La ĉina populacio kreskiĝis el ĉirkaŭ 550 milionoj ĝis ĉirkaŭ 900 milionoj dum lia regado kvankam la registaro ne strikte plifortigis [[familiplanado]]n, kio kondukis la sukcedantojn de Mao kiel [[Deng Xiaoping]] plenumi [[Unuinfana politiko|pli striktajn politikojn]] por fronti la problemojn de la [[Troloĝiĝo|troloĝiĝa krizo]].<ref>{{Cite journal|last=Attane|first=Isabelle|year=2002|title=China's Family Planning Policy: An Overview of Its Past and Future|journal=Studies in Family Planning|volume=33|issue=1|pages=103–113|doi=10.1111/j.1728-4465.2002.00103.x|issn=0039-3665|jstor=2696336|pmid=11974414}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Wu|first=J.|year=1994|title=Population and family planning in China|journal=Verhandelingen – Koninklijke Academie voor Geneeskunde van Belgie|volume=56|issue=5|pages=383–400; discussion 401–402|issn=0302-6469|pmid=7892742}}</ref> La revoluciaj taktikoj de Mao plue estas uzataj de insurekciuloj, kaj lia politika ideologio plue estas akceptata de multaj komunistaj organizoj tra la tuta mondo.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2019/mar/16/onward-march-maoism-julia-lovell|title=Maoism marches on: the revolutionary idea that still shapes the world|last=Lovell|first=Julia|date=16a de Marto, 2019|work=The Guardian|access-date=20a de Januaro, 2020|issn=0261-3077}}</ref> [[Dosiero:Mao Zedong Square 20210319.jpg|eta|dekstra|Placo Mao Zedong en Saoŝan.]] En Ĉinio, Mao estas adorata de multaj membroj kaj subtenantoj de la Komunista Partio kaj respektata de granda nombro de la ĝenerala loĝantaro kiel "Fonda Patro de nuntempa Ĉinio", konsiderata kiel tiu kiu "donis al la ĉina popolo dignecon kaj mem-respekton."<ref name="Biography 2005">Biography (TV series) [https://www.imdb.com/video/hulu/vi3081083673/ Mao Tse Tung: China's Peasant Emperor] {{Webarchiv|url=https://archive.today/20121208192848/http://www.imdb.com/video/hulu/vi3081083673/ |date=2012-12-08 }} A&E Network 2005, ASIN B000AABKXG</ref> Mobo Gao, en sia libro de 2008 nome ''The Battle for China's Past: Mao and the Cultural Revolution'', konsideras lin kiel tiu kiu plialtigis la averaĝan vivodaŭron el 35 en 1949 ĝis 63 ĉirkaŭ 1975, alportante "unuecon kaj stabilecon al lando kiu estis plagita de civilaj militoj kaj de eksterlandaj invadoj", kaj metante la fundamenton de Ĉinio "por iĝi egalulo de la grandaj tutmondaj potencoj".<ref name = "MoboGao" /> Gao laŭdis lin ankaŭ pro la entrepreno de amasa [[agrara reformo]], promocio de la statuso de virinoj, plibonigo de la popola legoscio, kaj pozitive pro la "transformo de la ĉina socio trans rekono."<ref name = "MoboGao">{{Harvnb|Gao|2008|p=81}}</ref> Ankaŭ fakuloj ekster Ĉinio konsideras Mao kiel pliboniganto de la legoscio (nur 20% el la populacio povis legi en 1949, kompare al 65.5% tri dek jarojn poste), duobliganto de la vivodaŭro, preskaŭ duobliganto de la populacio, disvolvigante la industrion kaj la infrastrukturojn de Ĉinio, pavimante la vojon por ties pozicio kiel monda potenco.<ref name="China 2010, pp. 327"/><ref name="Galtung">{{cite book |last1= Galtung|first1=Marte Kjær|last2= Stenslie|first2=Stig|date=2014 |title=49 Myths about China |url=https://books.google.com/books?id=qqqDBQAAQBAJ&pg=PA189|publisher= Rowman & Littlefield |page=189 |isbn=978-1-4422-3622-6}}</ref><ref name="PopulationStudies2015">{{cite journal |last1=Babiarz |first1=Kimberly Singer |last2=Eggleston |first2=Karen |display-authors=etal. |date=2015 |title=An exploration of China's mortality decline under Mao: A provincial analysis, 1950–80 |journal= Population Studies |volume=69 |issue=1 |pages= 39–56 |doi=10.1080/00324728.2014.972432|pmid=25495509 |quote=China's growth in life expectancy at birth from 35–40 years in 1949 to 65.5 years in 1980 is among the most rapid sustained increases in documented global history |pmc=4331212 }}</ref> La militverkoj de Mao plue havas grandan kvanton de influo super tiuj kiuj interesiĝas pri insurekcioj, speciale pri gerilo, pri kio Mao estas populare konsiderata kiel geniulo. Kiel ekzemplo, la Komunista Partio de Nepalo (Maoista) sekvis la ekzemplojn de gerila milito ĝis atingi konsiderindan politikan kaj militan sukceson eĉ en la 21a jarcento. La ĉefa kontribuo de Mao al la milita scienco estas lia teorio pri "Popola Milito", kun ne nur gerila milito sed pli grave, la metodologioj de la Movebla Milito. Mao sukcese aplikis tiujn metodologiojn de la Movebla Milito en la Korea Milito, kaj tiel li kapablis ĉirkaŭi, peli reen kaj poste haltigi la fortoj de UN estritajn de Usono en Koreio, spite la klaran superecon de la pafeblo de UN. En 1957, Mao donis la impreson ke li povus akcepti la uzadon de la [[nuklea milito]].<ref> Fox Butterfield, "[https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/1226.html Mao Tse-Tung: Father of Chinese Revolution]". ''The New York Times''. 10a de Septembro, 1976</ref> La ideologio de [[Maoismo]] influis multajn komunistojn, ĉefe en la [[Tria Mondo]], inklude revoluciajn movadojn kiel la [[Ruĝaj Kmeroj]] de [[Kamboĝo]],<ref>Robert Jackson Alexander. ''International Maoism in the developing world.'' Praeger, 1999. p. 200.; {{cite book |last=Jackson |first=Karl D |title=Cambodia, 1975–1978: Rendezvous with Death |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-02541-4 |url=https://books.google.com/books?id=h27D3EYGwzgC&q=Radical+Left-wing+Chinese+Communist+Underpinnings+of+Cambodian+Communism&pg=PA219 |page=219 |date=1992}}</ref> [[Luma Vojo]] de [[Peruo]] kaj la Nepala revolucia movado. Laŭ influo de la agrara socialismo kaj la [[Kultura Revolucio]] de Mao, en Kamboĝo [[Pol Pot]] plenumis siajn katastrofajn politikojn de la "Nula Jaro", kiuj elpurigis la landon el siaj instruistoj, artistoj kaj intelektuloj kaj malplenigis ties urbojn, rezulte en la [[Kamboĝa genocido]].<ref> Biography (TV series): Pol Pot; A&E Network, 2003.</ref> ==Verkoj== * ''[[Ruĝa Libreto]]; *'''Deklaro je la 20-a de majo 1970.''' . Eld. [[Fremdlingva Eldonejo]]. Pekino, 1970 == Bildaro == <gallery> Mao Zedong youth art sculpture 4.jpg|Statuo de juna Mao en [[Ĉangŝa]], ĉefurbo de [[Hunano]] MaoStatueinLijang.jpg|Statuo de Mao en [[Lijiang]] Mao Zedong, Zhang Yufeng et Richard Nixon.jpg|Mao salutas Usonan Prezidenton [[Richard Nixon]] dum lia vizito al Ĉinio en 1972 Mao Jiang Qing and daughter Li Na.jpg|Lia filino Li Na kun siaj gepatroj [[Jiang Qing]] kaj Mao Zedong Mao Zedong and Zhang Yufeng in 1964.jpg|Mao kaj Zhang Yufeng en 1964 Kissinger Mao.jpg|Mao kun [[Henry Kissinger]] kaj [[Zhou Enlai]], Pekino, 1972 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Becker, Jasper (1998). Hungry Ghosts: Mao's Secret Famine. Holt Paperbacks. ISBN 0-8050-5668-8. [http://books.google.com/books?id=iC4g0ĝBmIkC]{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Carter, Peter (1976). Mao. London: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-273140-1. * [[Jung Chang|Chang, Jung]]; Halliday, Jon (2005). Mao: The Unknown Story. London: Jonathan Cape. ISBN 978-0-224-07126-0. * Chirot, Daniel (1996). Modern tyrants: the power and prevalence of evil in our age. Princeton University Press. ISBN 0-691-02777-3. [http://books.google.com/books?id=e-kVgozyE8gC] * Davin, Delia (2013). Mao: A Very Short Introduction. Oxford UP. ISBN 978-0-19-165403-9. [http://books.google.com/books?id=GfShg2lD8Y4C] * Dikötter, Frank (2010). Mao's Great Famine: The History of China's Most Devastating Catastrophe, 1958–62. London: Walker & Company. ISBN 0-8027-7768-6. * Feigon, Lee (2002). Mao: A Reinterpretation. Chicago: Ivan R. Dee. ISBN 978-1-56663-458-8. * Gao, Mobo (2008). The Battle for China's Past: Mao and the Cultural Revolution. London: Pluto Press. ISBN 978-0-7453-2780-8. * Hollingworth, Clare (1985). Mao and the Men Against Him. London: Jonathan Cape. ISBN 978-0-224-01760-2. * Kuisong, Yang (Marto 2008). "Reconsidering the Campaign to Suppress Counterrevolutionaries" (PDF). The China Quarterly (193): 102–121. [http://journals.cambridge.org/production/action/cjoGetFulltext?fulltextid=1809180] * Li, Zhisui (1994). The Private Life of Chairman Mao: The Memoirs of Mao's Personal Physician. London: Random House. ISBN 978-0-679-76443-4. * MacFarquhar, Roderick; Schoenhals, Michael (2006). Mao's Last Revolution. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. ISBN 978-0-674-02748-0. * Pantsov, Alexander V.; Levine, Steven I. (2012). Mao: The Real Story. New York and London: Simon & Schuster. ISBN 978-1-4516-5447-9. * Schaik, Sam (2011). Tibet: A History. New Haven: Yale University Press Publications. ISBN 978-0-300-15404-7. * Schram, Stuart (1966). Mao Tse-Tung. London: Simon & Schuster. ISBN 978-0-14-020840-5. * Schoppa, R. Keith. Twentieth Century China: A History in Documents. Oxford: Oxford UP, 2004. * Short, Philip (2001). Mao: A Life. Owl Books. ISBN 978-0-8050-6638-8. [http://books.google.com/books?id=4y6mACbLWGsC] * Spence, Jonathan (1999). Mao Zedong. Penguin Lives. New York: Viking Press. ISBN 978-0-670-88669-2. OCLC 41641238. Lay summary (6a de Februaro, 2000). [http://www.nytimes.com/books/00/02/06/reviews/000206.06burnst.html] * Terrill, Ross (1980). Mao: A Biography. Simon and Schuster. Mao: A Biography. (Stanford, CA: Stanford University Press, 1999. ISBN 0-8047-2921-2 (pbk. alk. paper). * Valentino, Benjamin A. (2004). Final Solutions: Mass Killing and Genocide in the Twentieth Century. Cornell University Press. ISBN 0-8014-3965-5. [http://books.google.com/books?id=LQfeXVU_EvgC] * "Biography" (2005). Mao Tse Tung: China's Peasant Emperor (Televidprogramo). A&E Network. ASIN B000AABKXG. 18an de Januaro, 2013. [http://www.imdb.com/video/hulu/vi3081083673/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110227194445/http://www.imdb.com/video/hulu/vi3081083673/ |date=2011-02-27 }} == Vidu ankaŭ == * [[Ĉina Popola Respubliko]] * [[Ĉinio]] * [[Deng Xiaoping]] * [[Kantoj de la Kultura Revolucio]] * [[Komunista Partio de Ĉinio]] * [[Maoismo]] * [[Popola Liberiga Armeo]] == Eksteraj ligiloj == === En Esperanto === * Jean-Louis ROCCA: [https://eo.mondediplo.com/article2940.html De MAO Zedong ĝis XI Jinping, partio por la nacia renoviĝo] en [[Le Monde diplomatique en Esperanto]] * [https://www.marxists.org/esperanto/mau/index.htm Verkista arkivo de Maŭ Zedong] en la [[Marksista Interreta Arkivo]] {{Projektoj|q=Mao Zedong}} === Alilingve === * [http://www.etext.org/Politics/MIM/classics/mao/index.html Kolektitaj Verkoj de MAO Zedong je la Maoisma Internacia Retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080304061316/http://www.etext.org/Politics/MIM/classics/mao/index.html |date=2008-03-04 }} * [http://www.asiasource.org/society/mao.cfm Biografio en Azia Fontaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20000510085445/http://www.asiasource.org/society/mao.cfm |date=2000-05-10 }} * [http://www.etext.org/Politics/MIM Maoisma Militismo kaj Internaciismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081226165012/http://www.etext.org/Politics/MIM/ |date=2008-12-26 }} {{Malvarma milito}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Mao Zedong|revizio=1033137159}} {{Sinsekvo |titolo=[[Ĝenerala Sekretario de la Komunista Partio de Ĉinio|Prezidanto de la Komunista Partio de Ĉinio]] |dosiero=Flago-de-Ĉinio.svg |periodo=Prezidanto de la Komunista Partio (1945–1976) |antaŭ= |post=[[Hua Guofeng]] }} [[Kategorio:Ĝenerala Sekretarioj de Ĉinio]] [[Kategorio:Prezidantoj de Ĉinio]] [[Kategorio:Mao Zedong| ]] [[Kategorio:Ĉinaj regantoj]] [[Kategorio:Ĉinaj komunistoj]] [[Kategorio:Ĉinaj politikistoj]] [[Kategorio:Ĉinaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Ĉinaj verkistoj]] 5yhjox5h42asr5jkclnxg75a5diz0r2 Célestin Freinet 0 23697 9372088 9340281 2026-05-13T12:06:57Z ThomasPusch 1869 unue Referencoj, poste Eksteraj ligiloj 9372088 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Imprimerie Freinet 4.jpg|eta|dekstra|200px|Lernanto uzanta lernejan presilon kiel tiu proponita de Freinet]] '''Célestin FREINET''' (naskiĝis la {{daton|16|oktobro|1896}} en [[Gars]] ([[Provenco]] / [[Francio]]); mortis la {{daton|8|oktobro|1966}}) estis franca reformista pedagogo, kreinto de la Freinet-a [[pedagogio]]. == Biografio == Freinet naskiĝis en Provenco, la kvina el ok infanoj. Li ne ŝatis siajn lernojarojn, kaj tio influis liajn instrumetodojn kaj lian deziron reformi tion. Krome li devenas el kamparana familio kaj li mem estis paŝtisto, kio alproksimigis lin al la naturo. Ĉar li mem estis instruisto, lia sperto devenas el la propra realo kaj ties teorio baziĝas sur la istosperto mem. Post studi en [[Grasse]], inter [[1913]] kaj [[1919]] li eniris en la lernejo por instruistoj de [[Nico]]. En [[1915]] dum la [[Unua Mondmilito]] li estas varbita en la franca armeo kaj, kiam li estis nur 19-jaraĝa, li estis vundita en [[pulmo]], de kio li neniam resaniĝis eĉ post kvar jaroj de resaniĝo kaj ricevo de honoraj medaloj, kaj tio ŝanĝis lin al plena pacisto. En [[1920]], li fariĝis elementlerneja instruisto en la vilaĝo [[Le Bar-sur-Loup]], apud [[Grasse]] kaj [[Vence]]. Li enkondukis la [[presilo]]n en la lernejo kaj komencis disvolvi siajn instrumetodojn je nacia nivelo per siaj artikoloj en la profesia kaj politika gazetaro kaj per sia partopreno en la internaciaj kongresoj de la "Nova Instruado" aŭ "Nova Lernejo". Li ekkonis la tiamajn instruistojn, Ferrière, Edouard Claparède, Bovet kaj Cousinet, kaj legis la klasikulojn de la tiama pedagogio kiel preparo al la ekzamenoj por la elementa inspektistaro, kion li ne atingis. Li malproksimiĝis tiam ne nur disde la tradicia pedagogio, sed ankaŭ disde la nova pedagogio, spite la rivelon de la verko de Ferrière. Li interesiĝas al la disvolviĝo de sia naskiĝloko, kie li fondis kooperativon de laboristoj por elektrigi la vilaĝon kaj estas aktiva membro de la sindikato kaj de la [[Komunisma Partio]]. En [[1925]] li vizitas [[Sovetunio]]n kun sindikata delegitaro kaj tie ekkonis la edzinon de [[Lenino]], Krupskaia, Ministrino pri Instruado. Kiam en [[1928]] li foriris el Bar-sur-Loup al [[Saint-Paul-de-Vence]], kie li estis translokigita kun sia edzino Elise, li jam estis komencinta la fundamentan parton de sia tasko: la presilo, la interlerneja korespondado, la lerneja kooperativo kaj, je nacia nivelo, la Kooperativo de Laika Instruado (CEL). Freinet jam estis konata tiom je nacia nivelo kiom je internacia pro la kongresoj kiun li partoprenis aŭ eĉ organizis. Inter [[1921]] kaj [[1935]] la geedzoj Freinet profundigis kaj disvolvis la komencitan movadon, sed ili suferis la malamikecon de vilaĝa dekstrema skabenaro kiu atingis ilian translokigon: la tekstoj kiujn verkis spontanee la lernantoj kritikis la gravulojn de la vilaĝo. Translokigitaj denove al Bar-sur-Loup, ili ne akceptis tiun novan postenon, spite la favoran bonvenon de gepatroj kaj gelernantoj, demisiis kaj dediĉis sian tutan tempon disvolvi la movadon kaj la Kooperativon de Laika Instruado, kiu iĝis vera entrepreno de produktado de materialo kaj eldonado de pedagogiaj dokumentoj. Tiele naskiĝis la ideo de eksperimenta libera lernejo. En [[1934]] kaj [[1935]] Freinet, helpite de komunistoj, sukcesis konstrui lernejon en Vence. La lernantoj estis plejparte internuloj apartenantaj al la plej malriĉaj aŭ malfacilaj sociaj tavoloj. Komence de la [[Dua Mondmilito]] li estis konsiderita danĝera pro sia komunisma aktivado kaj estis enfermita en [[koncentrejo]], kvankam poste li atingis la liberigon. Dum la milito li aliĝis al [[Makiso (franca rezistado)|makiso]] de Briançonnais kaj poste li estris ĝin. Post la liberigo, li estris la Komitaton de Liberigo de la Altaj Alpoj kaj pludaŭris sian aktivecon en Vence. En [[1948]], la Kooperativo de Laika Instruado transformiĝis en "Instituto de Moderna Lernejo", kiu instaliĝis en [[Cannes]] kiel grava centro de fabrikado kaj disvastigo de pedagogia materialo. En [[1953]] Freinet estis forpelita de la Komunisma Partio, kun kiu li jam ne samopiniis. Li forpasis en Vence en [[1966]]. == Reformoj en la edukado == Jam en [[1923]], Freinet aĉetis presilon, unue kun la intenco helpi lin en sia instruado, ĉar la vundo en lia pulmo malpermesis al li paroli longdaūre. Per tiu ĉi presilo li presis senpagajn tekstojn kaj ĵurnalojn por sia klaso kaj lernantoj. Tiu estis la komenco de lia reformado. En [[Hispanio]] oni eldonis la gazeton ''Colaboración'' (Kunlaboro) kaj oni okazigis diversajn kongresojn, kaj Freinet mem partoprenis per kelkaj prelegoj en la Somera Lernejo de [[Barcelono]] ([[1933]]). Pro la [[Hispana Enlanda Milito]] multaj el la instruistoj partoprenantoj en tiu sperto devis ekziliiĝi, kaj tiu estis la kialo de la disvastigo de la Pedagogio de Freinet en [[Latinameriko]]. Lia pedagogio kristaliĝis en ampleksa reto de edukistoj en multaj landoj. Precize en Hispanio, ankoraŭ dum la faŝisma epoko, nome en [[1961]], Herminio Almendros, inspektisto de instruado en [[Lérida]], disvastigis la praktikojn de Freinet kreante tiele la asocion Hispana Kooperativo de Presilo en Lernejo. Li enkondukis en la lernejo la principojn de edukado per laboro kaj de moderna kaj populara pedagogio. Liaj teorioj kaj aplikaĵoj devenas de la Nova Lernejo, sed ili atingas demokratan kaj socialan karakteron. Li starigas, kiel psikologia bazo de sia eduka propono, la ideon de “'''eksperimenta provado'''”; li konsideris, ke la lernado fariĝu el la propra sperto, el la manipulado de la realo kiun povas fari la geinfanoj, de la esprimo de iliaj viveroj, de la organizo de kunteksto (de etoso) en kiu la lernantoj povas formuli kaj esprimi siajn spertojn. Alia konsidero estas la '''funkcieco de la laboro''', krei instituciojn kiuj implicus, ke la lerneja laboro havu sencon, utilecon, funkcion. Alia de la havigoj estas '''principo de kunlaborado''', kiu postulas la kreadon de etoso en la [[klasĉambro]] kie ekzistu peraj elementoj en la rilataro inter instruisto kaj lernanto. Kooperado inter lernantoj, inter lernantoj kaj instruistoj kaj inter instruistoj; tiu lasta cele kunhavi spertojn kaj dialogi, komunigante la problemaron kaj eblajn solvojn, ĉiam cele plibonigi la kondiĉojn de la popola lernejo. Tiele la organizo de la klasĉambro rigardu la partoprenon de la lernantoj en la konstruo de ties konoj. La praktika konstruo de tiu eduka etoso realiĝu pere de teknikoj karakterizaj por helpi la klasan laboron sur la bazo de la libera esprimo de la infanoj en marko de kunlaboro. === La teknikoj de Freinet === La teknikoj de Freinet konsistigas gamon de aktiveco kiu helpas la eksperimentan provadon, la liberan infanan esprimon, la kunlaboradon kaj la priserĉadon ĉe la etoso. Ili pensitas sur la funkcia bazo de la komunikado. Elstariĝas: :*'''La libera teksto''': ĝi estas la teksto realigita de infano el siaj propraj ideoj, sen temo kaj sen tempo antaŭfiksitaj. Ĝi disvolviĝas laŭ la jenaj fazoj: la skribado de la teksto, kiu konsistigas kreivan kaj individuan agon; la legado antaŭ la tuta grupo, per kio oni plibonigas la elparoladon, la modulacion de la voĉo; la komentario de teksto kolektive; kaj aliaj teknikoj kiel la presado kaj reproduktado de tekstoj por la lerneja revuo kaj la korespondado. “Ne al la lernolibroj”. :*'''La lerneja revuo''': kiu devenas el la infanaj produktaĵoj kaj realiĝas el la propra organizo de la laboro. :*'''La laborplanoj''': ili havas sencon en kolektiva planado kun la lernantaro, planado difinita de la grupaj decidoj, kiuj siavice, enestas en la ĝenerala planado de la kurso. :*'''La prelegoj''': klopodas plialtigi, en la marko de la grupo, la kritikojn al la realo faritajn de la lernantaro kaj ties posta studo. :*'''Biblioteko de laboro''': la materialo klasiĝas laŭ la dinamiko kaj la necesoj de konsultado de la geinfanoj, kiu aliras libere al ĝi, sed ankaŭ respondecas ordigi kaj kontroli ĝin. :*'''La klasasembleo''': estas la spaco kaj tempo dediĉita al starigo de problemoj kaj ties solvoj, al planado kaj ebligado realigi projektojn. Plibonigas la planadon kaj reviziadon de la laboro kaj de la grupovivo. :*'''La lerneja korespondado'''. Apliki la teknikojn Freinet signifas paroligi la lernanton, kaj plibonigi ties kapablojn komuniki kaj kunlabori. Freinet enkondukis la praktikon de lerneja korespondado en la jaro 1924. La scio de [[Esperanto]] estis por li ĉi-rilate certa avantaĝo. En [[La Chaux-de-Fonds]] (Svisio) estas ekzemple Freinet-lernejo (''La Grande Ourse'' - La granda ursino) kie gelernantoj lernas (2025) la lingvon <ref>Mónika Molnár, Kio estas interkultura edukado?, p. 237, En; (en, eo, pl) Ilona Koutny & Ida Stria & Michael Farris, ''The Role of Languages in Intercultural Communication/Rolo de lingvoj en interkultura komunikado/Rola języków w komunikacji międzykulturowej'', [[Universitato Adam Mickiewicz]] (UAM), 2020, ISBN 978-83-66666-28-3 DOI 10.48226/978-83-66666-28-3 .</ref>. === Natura metodo === Li defendas '''naturan metodon''', oferi favoran etoson al konstanta malkovro, kie eblu la libera esprimo kaj la interŝanĝo kaj kontrasto de ideoj en institucio kiun ili mem kunformas. Li enkondukis la atelierojn dediĉitajn al manlaboro. La priserĉemo, la scivolemo al ĉirkaŭo, la respekto al la propraj realigoj kaj al tiuj de la aliaj, la bona uzado de la materialoj, ktp., ebligas lernadan etoson. Krome, li eliris kun siaj lernantoj realigi la nomitajn “klasopromenojn” per kio oni observis la naturan kaj homan mediojn, de kio oni alportos al la lernejo, unue la parolajn eĥojn kaj poste la skribitajn. La tekstojn tiele produktitajn oni korektos, pliriĉigos kaj konsistigos la bazon de la klasika elementa lernado kiu igos ilin rektaj iloj de plibonigo de la komunikado. Li enkondukis permanan agadon; li forigis la tradician podion de instruistoj. La eduko per la laboro estas fundamenta principo en la pedagogio de Freinet. Laboro estas socia kaj formiga kapablo. Oni helpu ankaŭ la intelektan kaj artan laboron. La komunikado, kio samas al la sociigo, iĝas ĉefa ilo de la aliro al skribado. Krom la lernejaj presilo, la taglibro kaj la korespondado iĝos la ĉefaj iloj de pedagogia revolucio. La magnetofono, la filmo kaj, nuntempe, la videokamerao, kompletigos poste la teknikan ilaron de tiu komunikado. Ankaŭ la lernado de matematiko suferos la saman transformon. Por Freinet, la kalkulo estu agadilo pri la aĵoj. Ĝi utilu por mezuri la kampojn, pesi la produktojn, kalkuli la kostoprezon, la ŝuldatajn interezojn. Ĉio kialiĝas la aritmetikan agadon, anstataŭ la rekta aliro al nombroj kaj operacioj. Oni enmetu pro tio la lernejan kalkulon en la vivo de la etoso kaj oni konvertu ĝin en viva kalkulo. La lernejaj presilo, la taglibro, la korespondado kaj la vizitoj kostas monon kaj en malriĉaj municipoj oni ne esperu tiun monon. Nepras trovi manieron financiĝi. La lerneja kooperativo naskiĝos de tiu duobla postulo: motivi la kalkulon kaj funkciigi la atelierojn de la lernejo. === Intereso pri komunikado === La fundamenta intereso pri komunikado alportos al originala praktiko de ''legolernado''. En Francio, inter la du mondmilitoj oni praktikis la teknikon de la sinteza konstruo. El la sonoj al la litero, el la literoj al la silabo, el la silaboj al la vorto kaj el la vortoj al la frazo. Por tiu lernado de la simplaj kombinoj oni uzas tabulojn antaŭ kiuj la lernantoj devas “deĉifri” ĥoruse: B-A: BA, ktp. La uzitaj vortoj estas tiuj kiuj naskiĝas el tiusinteza produktado: “bako”, “balo”, ktp. La tekstoj kiuj legiĝas estas artefaritaj kaj infanecegaj, for de la reala vivo. La fundamenta problemo estas pasi el tiu formala gimnazio al la legado de veraj tekstoj. Laŭ Freinet, tiu tekniko supozigas la morton de la spirito. Legi estas serĉi la sencon de tio kion oni legas. Pro tio oni informas interese pri la teknikoj kaj la teorioj de Decroly: la percepto de la teksto ne estas sinteza, litero post litero, sed entuta, laŭ la “psikologio de la formo”. La bazo de la “entuta legado” estas la lernado kiu iras el la vortoj, entute perceptitaj, al la silaboj, produkto de la diskompono de la vortoj pere de la rekono de la similaĵoj, ĝis alveni al la sonoj malkovritaj sammaniere analize. De tie oni pasu al la kompono de novaj vortoj kaj al la skribo. Tiele oni difinas metodon analiza-sintezan kiun Freinet malkovras kaj kie li inspiriĝos. La aliro al la skribo estu ĉefe serĉo de senco. Laŭ la intuicioj de [[Rousseau]], Freinet konsideras, ke la teksto estas ĉefe produkto de komunikvolo. Legado estas serĉi la tekston necesan, ĉu pro distro ĉu pro ago. La legado kiel vivotekniko estas ĉefe, “legolaboro”, kontraŭ la legado drogo kiu malkonektas el realo kaj onin merĝas en imago. Laste, permesas prepari la parolan esprimon, bilditan per pentraĵoj aŭ projekciadoj antaŭ la kunlernantoj. Freinet ne forgesas la neceson faciligi la bezonatan konon en specifa kunteksto. La lernanto konservu sian aŭtonomion: uzos la vortaron aŭ gramatikon, kiel korektiloj. En tiuj momentoj, la instruisto ne hezitu helpi. Sed, diference de la tradicia pedagogio, tiu helpo ne estu konsekvence de teoria kaj abstrakta neceso, sed de reala bezono. En ''matematiko'' la plej granda parto de lernatoj vidas nur artefaritan ludon kiun ili ne komprenas. Freinet volis mergi en la vivon la lernadon de matematiko, kaj pro tio ĝi estus uzata en konkretaj aktivaĵoj: fabrikado, kultivo, bredado, komerco; mezurunuoj de longo, de volumeno, de pezo, problemoj ĉe la manĝigo de [[kuniklo]]j, de [[koko]]j, la akiro de semoj, la vendo de la rikoltaĵo, ktp. Nepras lerni la regularon de kalkulo kaj de racio, sed tiuj novaj kondiĉoj, tiuj reguloj ne falas el la ĉielo. Ili estis konsiderataj necesaj por solvi la praktikan problemon de la agado de ĝardenado, de fabrikado de varoj, de organizado de veturado aŭ de sendo de interlerneja korespondado. Al similaj vivaj, praktikaj, konkretaj kaj kooperativaj konceptoj devas respondi la instruado de historio, geografío kaj arto. == [[Bibliografio]] == ::1927 - ''L'imprimerie à l'école''. Boulogne, Ferrary, 1927, tre reeldonita. ::1946 - ''L'école moderne française'', París, Editions Ophrys, 1946. ::1949 - ''L'éducation du travail'', París, Editions Ophrys, 1949. ::1949 - ''Les dits de Mathieu'', 1949; reeldonita ĉe: Neuchâtel, Delachaux & Niestlé, 1959. ::1950 - ''Essai de psychologie sensible appliquée à l'éducation'', Cannes, Editions de l'Ecole Moderne Française, 1950, reeldonita ĉe: Delachaux & Niestlé, 1966. ::1956 - ''Les méthodes naturelles dans la pédagogie moderne'', París, Bourrelier, 1956. ::1957 - ''L'école moderne française'', Montmorillon, Editions Rossignol, 1957. ::1969 - ''La méthode naturelle'', 3 volumoj, Neuchâtel, Delachaux & Niestlé, 1968-1969. (postmorta). ::1969 - ''Pour l'école du peuple'', Paris, Maspero, 1969. (postmorta) === Referencoj === {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://mondmilito.hypotheses.org/3045 Eduki por emancipiĝo]. [[Militrakonto]], 14/01/2020 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Freinet, Celestin}} [[Kategorio:Francaj sciencistoj]] [[Kategorio:Pedagogio]] [[Kategorio:Mortintoj en 1996]] 14lt2ikbq7y3qmzxckt2flb5pvmz2my 9372089 9372088 2026-05-13T12:07:12Z ThomasPusch 1869 /* Referencoj */ 9372089 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Imprimerie Freinet 4.jpg|eta|dekstra|200px|Lernanto uzanta lernejan presilon kiel tiu proponita de Freinet]] '''Célestin FREINET''' (naskiĝis la {{daton|16|oktobro|1896}} en [[Gars]] ([[Provenco]] / [[Francio]]); mortis la {{daton|8|oktobro|1966}}) estis franca reformista pedagogo, kreinto de la Freinet-a [[pedagogio]]. == Biografio == Freinet naskiĝis en Provenco, la kvina el ok infanoj. Li ne ŝatis siajn lernojarojn, kaj tio influis liajn instrumetodojn kaj lian deziron reformi tion. Krome li devenas el kamparana familio kaj li mem estis paŝtisto, kio alproksimigis lin al la naturo. Ĉar li mem estis instruisto, lia sperto devenas el la propra realo kaj ties teorio baziĝas sur la istosperto mem. Post studi en [[Grasse]], inter [[1913]] kaj [[1919]] li eniris en la lernejo por instruistoj de [[Nico]]. En [[1915]] dum la [[Unua Mondmilito]] li estas varbita en la franca armeo kaj, kiam li estis nur 19-jaraĝa, li estis vundita en [[pulmo]], de kio li neniam resaniĝis eĉ post kvar jaroj de resaniĝo kaj ricevo de honoraj medaloj, kaj tio ŝanĝis lin al plena pacisto. En [[1920]], li fariĝis elementlerneja instruisto en la vilaĝo [[Le Bar-sur-Loup]], apud [[Grasse]] kaj [[Vence]]. Li enkondukis la [[presilo]]n en la lernejo kaj komencis disvolvi siajn instrumetodojn je nacia nivelo per siaj artikoloj en la profesia kaj politika gazetaro kaj per sia partopreno en la internaciaj kongresoj de la "Nova Instruado" aŭ "Nova Lernejo". Li ekkonis la tiamajn instruistojn, Ferrière, Edouard Claparède, Bovet kaj Cousinet, kaj legis la klasikulojn de la tiama pedagogio kiel preparo al la ekzamenoj por la elementa inspektistaro, kion li ne atingis. Li malproksimiĝis tiam ne nur disde la tradicia pedagogio, sed ankaŭ disde la nova pedagogio, spite la rivelon de la verko de Ferrière. Li interesiĝas al la disvolviĝo de sia naskiĝloko, kie li fondis kooperativon de laboristoj por elektrigi la vilaĝon kaj estas aktiva membro de la sindikato kaj de la [[Komunisma Partio]]. En [[1925]] li vizitas [[Sovetunio]]n kun sindikata delegitaro kaj tie ekkonis la edzinon de [[Lenino]], Krupskaia, Ministrino pri Instruado. Kiam en [[1928]] li foriris el Bar-sur-Loup al [[Saint-Paul-de-Vence]], kie li estis translokigita kun sia edzino Elise, li jam estis komencinta la fundamentan parton de sia tasko: la presilo, la interlerneja korespondado, la lerneja kooperativo kaj, je nacia nivelo, la Kooperativo de Laika Instruado (CEL). Freinet jam estis konata tiom je nacia nivelo kiom je internacia pro la kongresoj kiun li partoprenis aŭ eĉ organizis. Inter [[1921]] kaj [[1935]] la geedzoj Freinet profundigis kaj disvolvis la komencitan movadon, sed ili suferis la malamikecon de vilaĝa dekstrema skabenaro kiu atingis ilian translokigon: la tekstoj kiujn verkis spontanee la lernantoj kritikis la gravulojn de la vilaĝo. Translokigitaj denove al Bar-sur-Loup, ili ne akceptis tiun novan postenon, spite la favoran bonvenon de gepatroj kaj gelernantoj, demisiis kaj dediĉis sian tutan tempon disvolvi la movadon kaj la Kooperativon de Laika Instruado, kiu iĝis vera entrepreno de produktado de materialo kaj eldonado de pedagogiaj dokumentoj. Tiele naskiĝis la ideo de eksperimenta libera lernejo. En [[1934]] kaj [[1935]] Freinet, helpite de komunistoj, sukcesis konstrui lernejon en Vence. La lernantoj estis plejparte internuloj apartenantaj al la plej malriĉaj aŭ malfacilaj sociaj tavoloj. Komence de la [[Dua Mondmilito]] li estis konsiderita danĝera pro sia komunisma aktivado kaj estis enfermita en [[koncentrejo]], kvankam poste li atingis la liberigon. Dum la milito li aliĝis al [[Makiso (franca rezistado)|makiso]] de Briançonnais kaj poste li estris ĝin. Post la liberigo, li estris la Komitaton de Liberigo de la Altaj Alpoj kaj pludaŭris sian aktivecon en Vence. En [[1948]], la Kooperativo de Laika Instruado transformiĝis en "Instituto de Moderna Lernejo", kiu instaliĝis en [[Cannes]] kiel grava centro de fabrikado kaj disvastigo de pedagogia materialo. En [[1953]] Freinet estis forpelita de la Komunisma Partio, kun kiu li jam ne samopiniis. Li forpasis en Vence en [[1966]]. == Reformoj en la edukado == Jam en [[1923]], Freinet aĉetis presilon, unue kun la intenco helpi lin en sia instruado, ĉar la vundo en lia pulmo malpermesis al li paroli longdaūre. Per tiu ĉi presilo li presis senpagajn tekstojn kaj ĵurnalojn por sia klaso kaj lernantoj. Tiu estis la komenco de lia reformado. En [[Hispanio]] oni eldonis la gazeton ''Colaboración'' (Kunlaboro) kaj oni okazigis diversajn kongresojn, kaj Freinet mem partoprenis per kelkaj prelegoj en la Somera Lernejo de [[Barcelono]] ([[1933]]). Pro la [[Hispana Enlanda Milito]] multaj el la instruistoj partoprenantoj en tiu sperto devis ekziliiĝi, kaj tiu estis la kialo de la disvastigo de la Pedagogio de Freinet en [[Latinameriko]]. Lia pedagogio kristaliĝis en ampleksa reto de edukistoj en multaj landoj. Precize en Hispanio, ankoraŭ dum la faŝisma epoko, nome en [[1961]], Herminio Almendros, inspektisto de instruado en [[Lérida]], disvastigis la praktikojn de Freinet kreante tiele la asocion Hispana Kooperativo de Presilo en Lernejo. Li enkondukis en la lernejo la principojn de edukado per laboro kaj de moderna kaj populara pedagogio. Liaj teorioj kaj aplikaĵoj devenas de la Nova Lernejo, sed ili atingas demokratan kaj socialan karakteron. Li starigas, kiel psikologia bazo de sia eduka propono, la ideon de “'''eksperimenta provado'''”; li konsideris, ke la lernado fariĝu el la propra sperto, el la manipulado de la realo kiun povas fari la geinfanoj, de la esprimo de iliaj viveroj, de la organizo de kunteksto (de etoso) en kiu la lernantoj povas formuli kaj esprimi siajn spertojn. Alia konsidero estas la '''funkcieco de la laboro''', krei instituciojn kiuj implicus, ke la lerneja laboro havu sencon, utilecon, funkcion. Alia de la havigoj estas '''principo de kunlaborado''', kiu postulas la kreadon de etoso en la [[klasĉambro]] kie ekzistu peraj elementoj en la rilataro inter instruisto kaj lernanto. Kooperado inter lernantoj, inter lernantoj kaj instruistoj kaj inter instruistoj; tiu lasta cele kunhavi spertojn kaj dialogi, komunigante la problemaron kaj eblajn solvojn, ĉiam cele plibonigi la kondiĉojn de la popola lernejo. Tiele la organizo de la klasĉambro rigardu la partoprenon de la lernantoj en la konstruo de ties konoj. La praktika konstruo de tiu eduka etoso realiĝu pere de teknikoj karakterizaj por helpi la klasan laboron sur la bazo de la libera esprimo de la infanoj en marko de kunlaboro. === La teknikoj de Freinet === La teknikoj de Freinet konsistigas gamon de aktiveco kiu helpas la eksperimentan provadon, la liberan infanan esprimon, la kunlaboradon kaj la priserĉadon ĉe la etoso. Ili pensitas sur la funkcia bazo de la komunikado. Elstariĝas: :*'''La libera teksto''': ĝi estas la teksto realigita de infano el siaj propraj ideoj, sen temo kaj sen tempo antaŭfiksitaj. Ĝi disvolviĝas laŭ la jenaj fazoj: la skribado de la teksto, kiu konsistigas kreivan kaj individuan agon; la legado antaŭ la tuta grupo, per kio oni plibonigas la elparoladon, la modulacion de la voĉo; la komentario de teksto kolektive; kaj aliaj teknikoj kiel la presado kaj reproduktado de tekstoj por la lerneja revuo kaj la korespondado. “Ne al la lernolibroj”. :*'''La lerneja revuo''': kiu devenas el la infanaj produktaĵoj kaj realiĝas el la propra organizo de la laboro. :*'''La laborplanoj''': ili havas sencon en kolektiva planado kun la lernantaro, planado difinita de la grupaj decidoj, kiuj siavice, enestas en la ĝenerala planado de la kurso. :*'''La prelegoj''': klopodas plialtigi, en la marko de la grupo, la kritikojn al la realo faritajn de la lernantaro kaj ties posta studo. :*'''Biblioteko de laboro''': la materialo klasiĝas laŭ la dinamiko kaj la necesoj de konsultado de la geinfanoj, kiu aliras libere al ĝi, sed ankaŭ respondecas ordigi kaj kontroli ĝin. :*'''La klasasembleo''': estas la spaco kaj tempo dediĉita al starigo de problemoj kaj ties solvoj, al planado kaj ebligado realigi projektojn. Plibonigas la planadon kaj reviziadon de la laboro kaj de la grupovivo. :*'''La lerneja korespondado'''. Apliki la teknikojn Freinet signifas paroligi la lernanton, kaj plibonigi ties kapablojn komuniki kaj kunlabori. Freinet enkondukis la praktikon de lerneja korespondado en la jaro 1924. La scio de [[Esperanto]] estis por li ĉi-rilate certa avantaĝo. En [[La Chaux-de-Fonds]] (Svisio) estas ekzemple Freinet-lernejo (''La Grande Ourse'' - La granda ursino) kie gelernantoj lernas (2025) la lingvon <ref>Mónika Molnár, Kio estas interkultura edukado?, p. 237, En; (en, eo, pl) Ilona Koutny & Ida Stria & Michael Farris, ''The Role of Languages in Intercultural Communication/Rolo de lingvoj en interkultura komunikado/Rola języków w komunikacji międzykulturowej'', [[Universitato Adam Mickiewicz]] (UAM), 2020, ISBN 978-83-66666-28-3 DOI 10.48226/978-83-66666-28-3 .</ref>. === Natura metodo === Li defendas '''naturan metodon''', oferi favoran etoson al konstanta malkovro, kie eblu la libera esprimo kaj la interŝanĝo kaj kontrasto de ideoj en institucio kiun ili mem kunformas. Li enkondukis la atelierojn dediĉitajn al manlaboro. La priserĉemo, la scivolemo al ĉirkaŭo, la respekto al la propraj realigoj kaj al tiuj de la aliaj, la bona uzado de la materialoj, ktp., ebligas lernadan etoson. Krome, li eliris kun siaj lernantoj realigi la nomitajn “klasopromenojn” per kio oni observis la naturan kaj homan mediojn, de kio oni alportos al la lernejo, unue la parolajn eĥojn kaj poste la skribitajn. La tekstojn tiele produktitajn oni korektos, pliriĉigos kaj konsistigos la bazon de la klasika elementa lernado kiu igos ilin rektaj iloj de plibonigo de la komunikado. Li enkondukis permanan agadon; li forigis la tradician podion de instruistoj. La eduko per la laboro estas fundamenta principo en la pedagogio de Freinet. Laboro estas socia kaj formiga kapablo. Oni helpu ankaŭ la intelektan kaj artan laboron. La komunikado, kio samas al la sociigo, iĝas ĉefa ilo de la aliro al skribado. Krom la lernejaj presilo, la taglibro kaj la korespondado iĝos la ĉefaj iloj de pedagogia revolucio. La magnetofono, la filmo kaj, nuntempe, la videokamerao, kompletigos poste la teknikan ilaron de tiu komunikado. Ankaŭ la lernado de matematiko suferos la saman transformon. Por Freinet, la kalkulo estu agadilo pri la aĵoj. Ĝi utilu por mezuri la kampojn, pesi la produktojn, kalkuli la kostoprezon, la ŝuldatajn interezojn. Ĉio kialiĝas la aritmetikan agadon, anstataŭ la rekta aliro al nombroj kaj operacioj. Oni enmetu pro tio la lernejan kalkulon en la vivo de la etoso kaj oni konvertu ĝin en viva kalkulo. La lernejaj presilo, la taglibro, la korespondado kaj la vizitoj kostas monon kaj en malriĉaj municipoj oni ne esperu tiun monon. Nepras trovi manieron financiĝi. La lerneja kooperativo naskiĝos de tiu duobla postulo: motivi la kalkulon kaj funkciigi la atelierojn de la lernejo. === Intereso pri komunikado === La fundamenta intereso pri komunikado alportos al originala praktiko de ''legolernado''. En Francio, inter la du mondmilitoj oni praktikis la teknikon de la sinteza konstruo. El la sonoj al la litero, el la literoj al la silabo, el la silaboj al la vorto kaj el la vortoj al la frazo. Por tiu lernado de la simplaj kombinoj oni uzas tabulojn antaŭ kiuj la lernantoj devas “deĉifri” ĥoruse: B-A: BA, ktp. La uzitaj vortoj estas tiuj kiuj naskiĝas el tiusinteza produktado: “bako”, “balo”, ktp. La tekstoj kiuj legiĝas estas artefaritaj kaj infanecegaj, for de la reala vivo. La fundamenta problemo estas pasi el tiu formala gimnazio al la legado de veraj tekstoj. Laŭ Freinet, tiu tekniko supozigas la morton de la spirito. Legi estas serĉi la sencon de tio kion oni legas. Pro tio oni informas interese pri la teknikoj kaj la teorioj de Decroly: la percepto de la teksto ne estas sinteza, litero post litero, sed entuta, laŭ la “psikologio de la formo”. La bazo de la “entuta legado” estas la lernado kiu iras el la vortoj, entute perceptitaj, al la silaboj, produkto de la diskompono de la vortoj pere de la rekono de la similaĵoj, ĝis alveni al la sonoj malkovritaj sammaniere analize. De tie oni pasu al la kompono de novaj vortoj kaj al la skribo. Tiele oni difinas metodon analiza-sintezan kiun Freinet malkovras kaj kie li inspiriĝos. La aliro al la skribo estu ĉefe serĉo de senco. Laŭ la intuicioj de [[Rousseau]], Freinet konsideras, ke la teksto estas ĉefe produkto de komunikvolo. Legado estas serĉi la tekston necesan, ĉu pro distro ĉu pro ago. La legado kiel vivotekniko estas ĉefe, “legolaboro”, kontraŭ la legado drogo kiu malkonektas el realo kaj onin merĝas en imago. Laste, permesas prepari la parolan esprimon, bilditan per pentraĵoj aŭ projekciadoj antaŭ la kunlernantoj. Freinet ne forgesas la neceson faciligi la bezonatan konon en specifa kunteksto. La lernanto konservu sian aŭtonomion: uzos la vortaron aŭ gramatikon, kiel korektiloj. En tiuj momentoj, la instruisto ne hezitu helpi. Sed, diference de la tradicia pedagogio, tiu helpo ne estu konsekvence de teoria kaj abstrakta neceso, sed de reala bezono. En ''matematiko'' la plej granda parto de lernatoj vidas nur artefaritan ludon kiun ili ne komprenas. Freinet volis mergi en la vivon la lernadon de matematiko, kaj pro tio ĝi estus uzata en konkretaj aktivaĵoj: fabrikado, kultivo, bredado, komerco; mezurunuoj de longo, de volumeno, de pezo, problemoj ĉe la manĝigo de [[kuniklo]]j, de [[koko]]j, la akiro de semoj, la vendo de la rikoltaĵo, ktp. Nepras lerni la regularon de kalkulo kaj de racio, sed tiuj novaj kondiĉoj, tiuj reguloj ne falas el la ĉielo. Ili estis konsiderataj necesaj por solvi la praktikan problemon de la agado de ĝardenado, de fabrikado de varoj, de organizado de veturado aŭ de sendo de interlerneja korespondado. Al similaj vivaj, praktikaj, konkretaj kaj kooperativaj konceptoj devas respondi la instruado de historio, geografío kaj arto. == [[Bibliografio]] == ::1927 - ''L'imprimerie à l'école''. Boulogne, Ferrary, 1927, tre reeldonita. ::1946 - ''L'école moderne française'', París, Editions Ophrys, 1946. ::1949 - ''L'éducation du travail'', París, Editions Ophrys, 1949. ::1949 - ''Les dits de Mathieu'', 1949; reeldonita ĉe: Neuchâtel, Delachaux & Niestlé, 1959. ::1950 - ''Essai de psychologie sensible appliquée à l'éducation'', Cannes, Editions de l'Ecole Moderne Française, 1950, reeldonita ĉe: Delachaux & Niestlé, 1966. ::1956 - ''Les méthodes naturelles dans la pédagogie moderne'', París, Bourrelier, 1956. ::1957 - ''L'école moderne française'', Montmorillon, Editions Rossignol, 1957. ::1969 - ''La méthode naturelle'', 3 volumoj, Neuchâtel, Delachaux & Niestlé, 1968-1969. (postmorta). ::1969 - ''Pour l'école du peuple'', Paris, Maspero, 1969. (postmorta) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://mondmilito.hypotheses.org/3045 Eduki por emancipiĝo]. [[Militrakonto]], 14/01/2020 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Freinet, Celestin}} [[Kategorio:Francaj sciencistoj]] [[Kategorio:Pedagogio]] [[Kategorio:Mortintoj en 1996]] mqmrhdg5qh6ocnuh3ddq5z08nj55bbd 9372090 9372089 2026-05-13T12:10:48Z ThomasPusch 1869 + 4 internaj ligiloj, el ili [[Michael Farris]] (Q133852220) ankoraŭ estos nova ruĝa ligilo, sed mi provos plenigi la vakuon 9372090 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Imprimerie Freinet 4.jpg|eta|dekstra|200px|Lernanto uzanta lernejan presilon kiel tiu proponita de Freinet]] '''Célestin FREINET''' (naskiĝis la {{daton|16|oktobro|1896}} en [[Gars]] ([[Provenco]] / [[Francio]]); mortis la {{daton|8|oktobro|1966}}) estis franca reformista pedagogo, kreinto de la Freinet-a [[pedagogio]]. == Biografio == Freinet naskiĝis en Provenco, la kvina el ok infanoj. Li ne ŝatis siajn lernojarojn, kaj tio influis liajn instrumetodojn kaj lian deziron reformi tion. Krome li devenas el kamparana familio kaj li mem estis paŝtisto, kio alproksimigis lin al la naturo. Ĉar li mem estis instruisto, lia sperto devenas el la propra realo kaj ties teorio baziĝas sur la istosperto mem. Post studi en [[Grasse]], inter [[1913]] kaj [[1919]] li eniris en la lernejo por instruistoj de [[Nico]]. En [[1915]] dum la [[Unua Mondmilito]] li estas varbita en la franca armeo kaj, kiam li estis nur 19-jaraĝa, li estis vundita en [[pulmo]], de kio li neniam resaniĝis eĉ post kvar jaroj de resaniĝo kaj ricevo de honoraj medaloj, kaj tio ŝanĝis lin al plena pacisto. En [[1920]], li fariĝis elementlerneja instruisto en la vilaĝo [[Le Bar-sur-Loup]], apud [[Grasse]] kaj [[Vence]]. Li enkondukis la [[presilo]]n en la lernejo kaj komencis disvolvi siajn instrumetodojn je nacia nivelo per siaj artikoloj en la profesia kaj politika gazetaro kaj per sia partopreno en la internaciaj kongresoj de la "Nova Instruado" aŭ "Nova Lernejo". Li ekkonis la tiamajn instruistojn, Ferrière, Edouard Claparède, Bovet kaj Cousinet, kaj legis la klasikulojn de la tiama pedagogio kiel preparo al la ekzamenoj por la elementa inspektistaro, kion li ne atingis. Li malproksimiĝis tiam ne nur disde la tradicia pedagogio, sed ankaŭ disde la nova pedagogio, spite la rivelon de la verko de Ferrière. Li interesiĝas al la disvolviĝo de sia naskiĝloko, kie li fondis kooperativon de laboristoj por elektrigi la vilaĝon kaj estas aktiva membro de la sindikato kaj de la [[Komunisma Partio]]. En [[1925]] li vizitas [[Sovetunio]]n kun sindikata delegitaro kaj tie ekkonis la edzinon de [[Lenino]], Krupskaia, Ministrino pri Instruado. Kiam en [[1928]] li foriris el Bar-sur-Loup al [[Saint-Paul-de-Vence]], kie li estis translokigita kun sia edzino Elise, li jam estis komencinta la fundamentan parton de sia tasko: la presilo, la interlerneja korespondado, la lerneja kooperativo kaj, je nacia nivelo, la Kooperativo de Laika Instruado (CEL). Freinet jam estis konata tiom je nacia nivelo kiom je internacia pro la kongresoj kiun li partoprenis aŭ eĉ organizis. Inter [[1921]] kaj [[1935]] la geedzoj Freinet profundigis kaj disvolvis la komencitan movadon, sed ili suferis la malamikecon de vilaĝa dekstrema skabenaro kiu atingis ilian translokigon: la tekstoj kiujn verkis spontanee la lernantoj kritikis la gravulojn de la vilaĝo. Translokigitaj denove al Bar-sur-Loup, ili ne akceptis tiun novan postenon, spite la favoran bonvenon de gepatroj kaj gelernantoj, demisiis kaj dediĉis sian tutan tempon disvolvi la movadon kaj la Kooperativon de Laika Instruado, kiu iĝis vera entrepreno de produktado de materialo kaj eldonado de pedagogiaj dokumentoj. Tiele naskiĝis la ideo de eksperimenta libera lernejo. En [[1934]] kaj [[1935]] Freinet, helpite de komunistoj, sukcesis konstrui lernejon en Vence. La lernantoj estis plejparte internuloj apartenantaj al la plej malriĉaj aŭ malfacilaj sociaj tavoloj. Komence de la [[Dua Mondmilito]] li estis konsiderita danĝera pro sia komunisma aktivado kaj estis enfermita en [[koncentrejo]], kvankam poste li atingis la liberigon. Dum la milito li aliĝis al [[Makiso (franca rezistado)|makiso]] de Briançonnais kaj poste li estris ĝin. Post la liberigo, li estris la Komitaton de Liberigo de la Altaj Alpoj kaj pludaŭris sian aktivecon en Vence. En [[1948]], la Kooperativo de Laika Instruado transformiĝis en "Instituto de Moderna Lernejo", kiu instaliĝis en [[Cannes]] kiel grava centro de fabrikado kaj disvastigo de pedagogia materialo. En [[1953]] Freinet estis forpelita de la Komunisma Partio, kun kiu li jam ne samopiniis. Li forpasis en Vence en [[1966]]. == Reformoj en la edukado == Jam en [[1923]], Freinet aĉetis presilon, unue kun la intenco helpi lin en sia instruado, ĉar la vundo en lia pulmo malpermesis al li paroli longdaūre. Per tiu ĉi presilo li presis senpagajn tekstojn kaj ĵurnalojn por sia klaso kaj lernantoj. Tiu estis la komenco de lia reformado. En [[Hispanio]] oni eldonis la gazeton ''Colaboración'' (Kunlaboro) kaj oni okazigis diversajn kongresojn, kaj Freinet mem partoprenis per kelkaj prelegoj en la Somera Lernejo de [[Barcelono]] ([[1933]]). Pro la [[Hispana Enlanda Milito]] multaj el la instruistoj partoprenantoj en tiu sperto devis ekziliiĝi, kaj tiu estis la kialo de la disvastigo de la Pedagogio de Freinet en [[Latinameriko]]. Lia pedagogio kristaliĝis en ampleksa reto de edukistoj en multaj landoj. Precize en Hispanio, ankoraŭ dum la faŝisma epoko, nome en [[1961]], Herminio Almendros, inspektisto de instruado en [[Lérida]], disvastigis la praktikojn de Freinet kreante tiele la asocion Hispana Kooperativo de Presilo en Lernejo. Li enkondukis en la lernejo la principojn de edukado per laboro kaj de moderna kaj populara pedagogio. Liaj teorioj kaj aplikaĵoj devenas de la Nova Lernejo, sed ili atingas demokratan kaj socialan karakteron. Li starigas, kiel psikologia bazo de sia eduka propono, la ideon de “'''eksperimenta provado'''”; li konsideris, ke la lernado fariĝu el la propra sperto, el la manipulado de la realo kiun povas fari la geinfanoj, de la esprimo de iliaj viveroj, de la organizo de kunteksto (de etoso) en kiu la lernantoj povas formuli kaj esprimi siajn spertojn. Alia konsidero estas la '''funkcieco de la laboro''', krei instituciojn kiuj implicus, ke la lerneja laboro havu sencon, utilecon, funkcion. Alia de la havigoj estas '''principo de kunlaborado''', kiu postulas la kreadon de etoso en la [[klasĉambro]] kie ekzistu peraj elementoj en la rilataro inter instruisto kaj lernanto. Kooperado inter lernantoj, inter lernantoj kaj instruistoj kaj inter instruistoj; tiu lasta cele kunhavi spertojn kaj dialogi, komunigante la problemaron kaj eblajn solvojn, ĉiam cele plibonigi la kondiĉojn de la popola lernejo. Tiele la organizo de la klasĉambro rigardu la partoprenon de la lernantoj en la konstruo de ties konoj. La praktika konstruo de tiu eduka etoso realiĝu pere de teknikoj karakterizaj por helpi la klasan laboron sur la bazo de la libera esprimo de la infanoj en marko de kunlaboro. === La teknikoj de Freinet === La teknikoj de Freinet konsistigas gamon de aktiveco kiu helpas la eksperimentan provadon, la liberan infanan esprimon, la kunlaboradon kaj la priserĉadon ĉe la etoso. Ili pensitas sur la funkcia bazo de la komunikado. Elstariĝas: :*'''La libera teksto''': ĝi estas la teksto realigita de infano el siaj propraj ideoj, sen temo kaj sen tempo antaŭfiksitaj. Ĝi disvolviĝas laŭ la jenaj fazoj: la skribado de la teksto, kiu konsistigas kreivan kaj individuan agon; la legado antaŭ la tuta grupo, per kio oni plibonigas la elparoladon, la modulacion de la voĉo; la komentario de teksto kolektive; kaj aliaj teknikoj kiel la presado kaj reproduktado de tekstoj por la lerneja revuo kaj la korespondado. “Ne al la lernolibroj”. :*'''La lerneja revuo''': kiu devenas el la infanaj produktaĵoj kaj realiĝas el la propra organizo de la laboro. :*'''La laborplanoj''': ili havas sencon en kolektiva planado kun la lernantaro, planado difinita de la grupaj decidoj, kiuj siavice, enestas en la ĝenerala planado de la kurso. :*'''La prelegoj''': klopodas plialtigi, en la marko de la grupo, la kritikojn al la realo faritajn de la lernantaro kaj ties posta studo. :*'''Biblioteko de laboro''': la materialo klasiĝas laŭ la dinamiko kaj la necesoj de konsultado de la geinfanoj, kiu aliras libere al ĝi, sed ankaŭ respondecas ordigi kaj kontroli ĝin. :*'''La klasasembleo''': estas la spaco kaj tempo dediĉita al starigo de problemoj kaj ties solvoj, al planado kaj ebligado realigi projektojn. Plibonigas la planadon kaj reviziadon de la laboro kaj de la grupovivo. :*'''La lerneja korespondado'''. Apliki la teknikojn Freinet signifas paroligi la lernanton, kaj plibonigi ties kapablojn komuniki kaj kunlabori. Freinet enkondukis la praktikon de lerneja korespondado en la jaro 1924. La scio de [[Esperanto]] estis por li ĉi-rilate certa avantaĝo. En [[La Chaux-de-Fonds]] (Svisio) estas ekzemple Freinet-lernejo (''La Grande Ourse'' - La granda ursino) kie gelernantoj lernas (2025) la lingvon <ref>[[Mónika Molnár]], Kio estas interkultura edukado?, p. 237, En; (en, eo, pl) [[Ilona Koutny]] & [[Ida Stria]] & [[Michael Farris]], ''The Role of Languages in Intercultural Communication/Rolo de lingvoj en interkultura komunikado/Rola języków w komunikacji międzykulturowej'', [[Universitato Adam Mickiewicz]] (UAM), 2020, ISBN 978-83-66666-28-3 DOI 10.48226/978-83-66666-28-3 .</ref>. === Natura metodo === Li defendas '''naturan metodon''', oferi favoran etoson al konstanta malkovro, kie eblu la libera esprimo kaj la interŝanĝo kaj kontrasto de ideoj en institucio kiun ili mem kunformas. Li enkondukis la atelierojn dediĉitajn al manlaboro. La priserĉemo, la scivolemo al ĉirkaŭo, la respekto al la propraj realigoj kaj al tiuj de la aliaj, la bona uzado de la materialoj, ktp., ebligas lernadan etoson. Krome, li eliris kun siaj lernantoj realigi la nomitajn “klasopromenojn” per kio oni observis la naturan kaj homan mediojn, de kio oni alportos al la lernejo, unue la parolajn eĥojn kaj poste la skribitajn. La tekstojn tiele produktitajn oni korektos, pliriĉigos kaj konsistigos la bazon de la klasika elementa lernado kiu igos ilin rektaj iloj de plibonigo de la komunikado. Li enkondukis permanan agadon; li forigis la tradician podion de instruistoj. La eduko per la laboro estas fundamenta principo en la pedagogio de Freinet. Laboro estas socia kaj formiga kapablo. Oni helpu ankaŭ la intelektan kaj artan laboron. La komunikado, kio samas al la sociigo, iĝas ĉefa ilo de la aliro al skribado. Krom la lernejaj presilo, la taglibro kaj la korespondado iĝos la ĉefaj iloj de pedagogia revolucio. La magnetofono, la filmo kaj, nuntempe, la videokamerao, kompletigos poste la teknikan ilaron de tiu komunikado. Ankaŭ la lernado de matematiko suferos la saman transformon. Por Freinet, la kalkulo estu agadilo pri la aĵoj. Ĝi utilu por mezuri la kampojn, pesi la produktojn, kalkuli la kostoprezon, la ŝuldatajn interezojn. Ĉio kialiĝas la aritmetikan agadon, anstataŭ la rekta aliro al nombroj kaj operacioj. Oni enmetu pro tio la lernejan kalkulon en la vivo de la etoso kaj oni konvertu ĝin en viva kalkulo. La lernejaj presilo, la taglibro, la korespondado kaj la vizitoj kostas monon kaj en malriĉaj municipoj oni ne esperu tiun monon. Nepras trovi manieron financiĝi. La lerneja kooperativo naskiĝos de tiu duobla postulo: motivi la kalkulon kaj funkciigi la atelierojn de la lernejo. === Intereso pri komunikado === La fundamenta intereso pri komunikado alportos al originala praktiko de ''legolernado''. En Francio, inter la du mondmilitoj oni praktikis la teknikon de la sinteza konstruo. El la sonoj al la litero, el la literoj al la silabo, el la silaboj al la vorto kaj el la vortoj al la frazo. Por tiu lernado de la simplaj kombinoj oni uzas tabulojn antaŭ kiuj la lernantoj devas “deĉifri” ĥoruse: B-A: BA, ktp. La uzitaj vortoj estas tiuj kiuj naskiĝas el tiusinteza produktado: “bako”, “balo”, ktp. La tekstoj kiuj legiĝas estas artefaritaj kaj infanecegaj, for de la reala vivo. La fundamenta problemo estas pasi el tiu formala gimnazio al la legado de veraj tekstoj. Laŭ Freinet, tiu tekniko supozigas la morton de la spirito. Legi estas serĉi la sencon de tio kion oni legas. Pro tio oni informas interese pri la teknikoj kaj la teorioj de Decroly: la percepto de la teksto ne estas sinteza, litero post litero, sed entuta, laŭ la “psikologio de la formo”. La bazo de la “entuta legado” estas la lernado kiu iras el la vortoj, entute perceptitaj, al la silaboj, produkto de la diskompono de la vortoj pere de la rekono de la similaĵoj, ĝis alveni al la sonoj malkovritaj sammaniere analize. De tie oni pasu al la kompono de novaj vortoj kaj al la skribo. Tiele oni difinas metodon analiza-sintezan kiun Freinet malkovras kaj kie li inspiriĝos. La aliro al la skribo estu ĉefe serĉo de senco. Laŭ la intuicioj de [[Rousseau]], Freinet konsideras, ke la teksto estas ĉefe produkto de komunikvolo. Legado estas serĉi la tekston necesan, ĉu pro distro ĉu pro ago. La legado kiel vivotekniko estas ĉefe, “legolaboro”, kontraŭ la legado drogo kiu malkonektas el realo kaj onin merĝas en imago. Laste, permesas prepari la parolan esprimon, bilditan per pentraĵoj aŭ projekciadoj antaŭ la kunlernantoj. Freinet ne forgesas la neceson faciligi la bezonatan konon en specifa kunteksto. La lernanto konservu sian aŭtonomion: uzos la vortaron aŭ gramatikon, kiel korektiloj. En tiuj momentoj, la instruisto ne hezitu helpi. Sed, diference de la tradicia pedagogio, tiu helpo ne estu konsekvence de teoria kaj abstrakta neceso, sed de reala bezono. En ''matematiko'' la plej granda parto de lernatoj vidas nur artefaritan ludon kiun ili ne komprenas. Freinet volis mergi en la vivon la lernadon de matematiko, kaj pro tio ĝi estus uzata en konkretaj aktivaĵoj: fabrikado, kultivo, bredado, komerco; mezurunuoj de longo, de volumeno, de pezo, problemoj ĉe la manĝigo de [[kuniklo]]j, de [[koko]]j, la akiro de semoj, la vendo de la rikoltaĵo, ktp. Nepras lerni la regularon de kalkulo kaj de racio, sed tiuj novaj kondiĉoj, tiuj reguloj ne falas el la ĉielo. Ili estis konsiderataj necesaj por solvi la praktikan problemon de la agado de ĝardenado, de fabrikado de varoj, de organizado de veturado aŭ de sendo de interlerneja korespondado. Al similaj vivaj, praktikaj, konkretaj kaj kooperativaj konceptoj devas respondi la instruado de historio, geografío kaj arto. == [[Bibliografio]] == ::1927 - ''L'imprimerie à l'école''. Boulogne, Ferrary, 1927, tre reeldonita. ::1946 - ''L'école moderne française'', París, Editions Ophrys, 1946. ::1949 - ''L'éducation du travail'', París, Editions Ophrys, 1949. ::1949 - ''Les dits de Mathieu'', 1949; reeldonita ĉe: Neuchâtel, Delachaux & Niestlé, 1959. ::1950 - ''Essai de psychologie sensible appliquée à l'éducation'', Cannes, Editions de l'Ecole Moderne Française, 1950, reeldonita ĉe: Delachaux & Niestlé, 1966. ::1956 - ''Les méthodes naturelles dans la pédagogie moderne'', París, Bourrelier, 1956. ::1957 - ''L'école moderne française'', Montmorillon, Editions Rossignol, 1957. ::1969 - ''La méthode naturelle'', 3 volumoj, Neuchâtel, Delachaux & Niestlé, 1968-1969. (postmorta). ::1969 - ''Pour l'école du peuple'', Paris, Maspero, 1969. (postmorta) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://mondmilito.hypotheses.org/3045 Eduki por emancipiĝo]. [[Militrakonto]], 14/01/2020 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Freinet, Celestin}} [[Kategorio:Francaj sciencistoj]] [[Kategorio:Pedagogio]] [[Kategorio:Mortintoj en 1996]] ijoh2jwzrqp5bl68gpqr3bf4oxtusek 9372091 9372090 2026-05-13T12:11:11Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9372091 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Imprimerie Freinet 4.jpg|eta|dekstra|200px|Lernanto uzanta lernejan presilon kiel tiu proponita de Freinet]] '''Célestin FREINET''' (naskiĝis la {{daton|16|oktobro|1896}} en [[Gars]] ([[Provenco]] / [[Francio]]); mortis la {{daton|8|oktobro|1966}}) estis franca reformista pedagogo, kreinto de la Freinet-a [[pedagogio]]. == Biografio == Freinet naskiĝis en Provenco, la kvina el ok infanoj. Li ne ŝatis siajn lernojarojn, kaj tio influis liajn instrumetodojn kaj lian deziron reformi tion. Krome li devenas el kamparana familio kaj li mem estis paŝtisto, kio alproksimigis lin al la naturo. Ĉar li mem estis instruisto, lia sperto devenas el la propra realo kaj ties teorio baziĝas sur la istosperto mem. Post studi en [[Grasse]], inter [[1913]] kaj [[1919]] li eniris en la lernejo por instruistoj de [[Nico]]. En [[1915]] dum la [[Unua Mondmilito]] li estas varbita en la franca armeo kaj, kiam li estis nur 19-jaraĝa, li estis vundita en [[pulmo]], de kio li neniam resaniĝis eĉ post kvar jaroj de resaniĝo kaj ricevo de honoraj medaloj, kaj tio ŝanĝis lin al plena pacisto. En [[1920]], li fariĝis elementlerneja instruisto en la vilaĝo [[Le Bar-sur-Loup]], apud [[Grasse]] kaj [[Vence]]. Li enkondukis la [[presilo]]n en la lernejo kaj komencis disvolvi siajn instrumetodojn je nacia nivelo per siaj artikoloj en la profesia kaj politika gazetaro kaj per sia partopreno en la internaciaj kongresoj de la "Nova Instruado" aŭ "Nova Lernejo". Li ekkonis la tiamajn instruistojn, Ferrière, Edouard Claparède, Bovet kaj Cousinet, kaj legis la klasikulojn de la tiama pedagogio kiel preparo al la ekzamenoj por la elementa inspektistaro, kion li ne atingis. Li malproksimiĝis tiam ne nur disde la tradicia pedagogio, sed ankaŭ disde la nova pedagogio, spite la rivelon de la verko de Ferrière. Li interesiĝas al la disvolviĝo de sia naskiĝloko, kie li fondis kooperativon de laboristoj por elektrigi la vilaĝon kaj estas aktiva membro de la sindikato kaj de la [[Komunisma Partio]]. En [[1925]] li vizitas [[Sovetunio]]n kun sindikata delegitaro kaj tie ekkonis la edzinon de [[Lenino]], Krupskaia, Ministrino pri Instruado. Kiam en [[1928]] li foriris el Bar-sur-Loup al [[Saint-Paul-de-Vence]], kie li estis translokigita kun sia edzino Elise, li jam estis komencinta la fundamentan parton de sia tasko: la presilo, la interlerneja korespondado, la lerneja kooperativo kaj, je nacia nivelo, la Kooperativo de Laika Instruado (CEL). Freinet jam estis konata tiom je nacia nivelo kiom je internacia pro la kongresoj kiun li partoprenis aŭ eĉ organizis. Inter [[1921]] kaj [[1935]] la geedzoj Freinet profundigis kaj disvolvis la komencitan movadon, sed ili suferis la malamikecon de vilaĝa dekstrema skabenaro kiu atingis ilian translokigon: la tekstoj kiujn verkis spontanee la lernantoj kritikis la gravulojn de la vilaĝo. Translokigitaj denove al Bar-sur-Loup, ili ne akceptis tiun novan postenon, spite la favoran bonvenon de gepatroj kaj gelernantoj, demisiis kaj dediĉis sian tutan tempon disvolvi la movadon kaj la Kooperativon de Laika Instruado, kiu iĝis vera entrepreno de produktado de materialo kaj eldonado de pedagogiaj dokumentoj. Tiele naskiĝis la ideo de eksperimenta libera lernejo. En [[1934]] kaj [[1935]] Freinet, helpite de komunistoj, sukcesis konstrui lernejon en Vence. La lernantoj estis plejparte internuloj apartenantaj al la plej malriĉaj aŭ malfacilaj sociaj tavoloj. Komence de la [[Dua Mondmilito]] li estis konsiderita danĝera pro sia komunisma aktivado kaj estis enfermita en [[koncentrejo]], kvankam poste li atingis la liberigon. Dum la milito li aliĝis al [[Makiso (franca rezistado)|makiso]] de Briançonnais kaj poste li estris ĝin. Post la liberigo, li estris la Komitaton de Liberigo de la Altaj Alpoj kaj pludaŭris sian aktivecon en Vence. En [[1948]], la Kooperativo de Laika Instruado transformiĝis en "Instituto de Moderna Lernejo", kiu instaliĝis en [[Cannes]] kiel grava centro de fabrikado kaj disvastigo de pedagogia materialo. En [[1953]] Freinet estis forpelita de la Komunisma Partio, kun kiu li jam ne samopiniis. Li forpasis en Vence en [[1966]]. == Reformoj en la edukado == Jam en [[1923]], Freinet aĉetis presilon, unue kun la intenco helpi lin en sia instruado, ĉar la vundo en lia pulmo malpermesis al li paroli longdaūre. Per tiu ĉi presilo li presis senpagajn tekstojn kaj ĵurnalojn por sia klaso kaj lernantoj. Tiu estis la komenco de lia reformado. En [[Hispanio]] oni eldonis la gazeton ''Colaboración'' (Kunlaboro) kaj oni okazigis diversajn kongresojn, kaj Freinet mem partoprenis per kelkaj prelegoj en la Somera Lernejo de [[Barcelono]] ([[1933]]). Pro la [[Hispana Enlanda Milito]] multaj el la instruistoj partoprenantoj en tiu sperto devis ekziliiĝi, kaj tiu estis la kialo de la disvastigo de la Pedagogio de Freinet en [[Latinameriko]]. Lia pedagogio kristaliĝis en ampleksa reto de edukistoj en multaj landoj. Precize en Hispanio, ankoraŭ dum la faŝisma epoko, nome en [[1961]], Herminio Almendros, inspektisto de instruado en [[Lérida]], disvastigis la praktikojn de Freinet kreante tiele la asocion Hispana Kooperativo de Presilo en Lernejo. Li enkondukis en la lernejo la principojn de edukado per laboro kaj de moderna kaj populara pedagogio. Liaj teorioj kaj aplikaĵoj devenas de la Nova Lernejo, sed ili atingas demokratan kaj socialan karakteron. Li starigas, kiel psikologia bazo de sia eduka propono, la ideon de “'''eksperimenta provado'''”; li konsideris, ke la lernado fariĝu el la propra sperto, el la manipulado de la realo kiun povas fari la geinfanoj, de la esprimo de iliaj viveroj, de la organizo de kunteksto (de etoso) en kiu la lernantoj povas formuli kaj esprimi siajn spertojn. Alia konsidero estas la '''funkcieco de la laboro''', krei instituciojn kiuj implicus, ke la lerneja laboro havu sencon, utilecon, funkcion. Alia de la havigoj estas '''principo de kunlaborado''', kiu postulas la kreadon de etoso en la [[klasĉambro]] kie ekzistu peraj elementoj en la rilataro inter instruisto kaj lernanto. Kooperado inter lernantoj, inter lernantoj kaj instruistoj kaj inter instruistoj; tiu lasta cele kunhavi spertojn kaj dialogi, komunigante la problemaron kaj eblajn solvojn, ĉiam cele plibonigi la kondiĉojn de la popola lernejo. Tiele la organizo de la klasĉambro rigardu la partoprenon de la lernantoj en la konstruo de ties konoj. La praktika konstruo de tiu eduka etoso realiĝu pere de teknikoj karakterizaj por helpi la klasan laboron sur la bazo de la libera esprimo de la infanoj en marko de kunlaboro. === La teknikoj de Freinet === La teknikoj de Freinet konsistigas gamon de aktiveco kiu helpas la eksperimentan provadon, la liberan infanan esprimon, la kunlaboradon kaj la priserĉadon ĉe la etoso. Ili pensitas sur la funkcia bazo de la komunikado. Elstariĝas: :*'''La libera teksto''': ĝi estas la teksto realigita de infano el siaj propraj ideoj, sen temo kaj sen tempo antaŭfiksitaj. Ĝi disvolviĝas laŭ la jenaj fazoj: la skribado de la teksto, kiu konsistigas kreivan kaj individuan agon; la legado antaŭ la tuta grupo, per kio oni plibonigas la elparoladon, la modulacion de la voĉo; la komentario de teksto kolektive; kaj aliaj teknikoj kiel la presado kaj reproduktado de tekstoj por la lerneja revuo kaj la korespondado. “Ne al la lernolibroj”. :*'''La lerneja revuo''': kiu devenas el la infanaj produktaĵoj kaj realiĝas el la propra organizo de la laboro. :*'''La laborplanoj''': ili havas sencon en kolektiva planado kun la lernantaro, planado difinita de la grupaj decidoj, kiuj siavice, enestas en la ĝenerala planado de la kurso. :*'''La prelegoj''': klopodas plialtigi, en la marko de la grupo, la kritikojn al la realo faritajn de la lernantaro kaj ties posta studo. :*'''Biblioteko de laboro''': la materialo klasiĝas laŭ la dinamiko kaj la necesoj de konsultado de la geinfanoj, kiu aliras libere al ĝi, sed ankaŭ respondecas ordigi kaj kontroli ĝin. :*'''La klasasembleo''': estas la spaco kaj tempo dediĉita al starigo de problemoj kaj ties solvoj, al planado kaj ebligado realigi projektojn. Plibonigas la planadon kaj reviziadon de la laboro kaj de la grupovivo. :*'''La lerneja korespondado'''. Apliki la teknikojn Freinet signifas paroligi la lernanton, kaj plibonigi ties kapablojn komuniki kaj kunlabori. Freinet enkondukis la praktikon de lerneja korespondado en la jaro 1924. La scio de [[Esperanto]] estis por li ĉi-rilate certa avantaĝo. En [[La Chaux-de-Fonds]] (Svisio) estas ekzemple Freinet-lernejo (''La Grande Ourse'' - La granda ursino) kie gelernantoj lernas (2025) la lingvon <ref>[[Mónika Molnár]], Kio estas interkultura edukado?, p. 237, En; (en, eo, pl) [[Ilona Koutny]] & [[Ida Stria]] & [[Michael Farris]], ''The Role of Languages in Intercultural Communication/Rolo de lingvoj en interkultura komunikado/Rola języków w komunikacji międzykulturowej'', [[Universitato Adam Mickiewicz]] (UAM), 2020, ISBN 978-83-66666-28-3 DOI 10.48226/978-83-66666-28-3 .</ref>. === Natura metodo === Li defendas '''naturan metodon''', oferi favoran etoson al konstanta malkovro, kie eblu la libera esprimo kaj la interŝanĝo kaj kontrasto de ideoj en institucio kiun ili mem kunformas. Li enkondukis la atelierojn dediĉitajn al manlaboro. La priserĉemo, la scivolemo al ĉirkaŭo, la respekto al la propraj realigoj kaj al tiuj de la aliaj, la bona uzado de la materialoj, ktp., ebligas lernadan etoson. Krome, li eliris kun siaj lernantoj realigi la nomitajn “klasopromenojn” per kio oni observis la naturan kaj homan mediojn, de kio oni alportos al la lernejo, unue la parolajn eĥojn kaj poste la skribitajn. La tekstojn tiele produktitajn oni korektos, pliriĉigos kaj konsistigos la bazon de la klasika elementa lernado kiu igos ilin rektaj iloj de plibonigo de la komunikado. Li enkondukis permanan agadon; li forigis la tradician podion de instruistoj. La eduko per la laboro estas fundamenta principo en la pedagogio de Freinet. Laboro estas socia kaj formiga kapablo. Oni helpu ankaŭ la intelektan kaj artan laboron. La komunikado, kio samas al la sociigo, iĝas ĉefa ilo de la aliro al skribado. Krom la lernejaj presilo, la taglibro kaj la korespondado iĝos la ĉefaj iloj de pedagogia revolucio. La magnetofono, la filmo kaj, nuntempe, la videokamerao, kompletigos poste la teknikan ilaron de tiu komunikado. Ankaŭ la lernado de matematiko suferos la saman transformon. Por Freinet, la kalkulo estu agadilo pri la aĵoj. Ĝi utilu por mezuri la kampojn, pesi la produktojn, kalkuli la kostoprezon, la ŝuldatajn interezojn. Ĉio kialiĝas la aritmetikan agadon, anstataŭ la rekta aliro al nombroj kaj operacioj. Oni enmetu pro tio la lernejan kalkulon en la vivo de la etoso kaj oni konvertu ĝin en viva kalkulo. La lernejaj presilo, la taglibro, la korespondado kaj la vizitoj kostas monon kaj en malriĉaj municipoj oni ne esperu tiun monon. Nepras trovi manieron financiĝi. La lerneja kooperativo naskiĝos de tiu duobla postulo: motivi la kalkulon kaj funkciigi la atelierojn de la lernejo. === Intereso pri komunikado === La fundamenta intereso pri komunikado alportos al originala praktiko de ''legolernado''. En Francio, inter la du mondmilitoj oni praktikis la teknikon de la sinteza konstruo. El la sonoj al la litero, el la literoj al la silabo, el la silaboj al la vorto kaj el la vortoj al la frazo. Por tiu lernado de la simplaj kombinoj oni uzas tabulojn antaŭ kiuj la lernantoj devas “deĉifri” ĥoruse: B-A: BA, ktp. La uzitaj vortoj estas tiuj kiuj naskiĝas el tiusinteza produktado: “bako”, “balo”, ktp. La tekstoj kiuj legiĝas estas artefaritaj kaj infanecegaj, for de la reala vivo. La fundamenta problemo estas pasi el tiu formala gimnazio al la legado de veraj tekstoj. Laŭ Freinet, tiu tekniko supozigas la morton de la spirito. Legi estas serĉi la sencon de tio kion oni legas. Pro tio oni informas interese pri la teknikoj kaj la teorioj de Decroly: la percepto de la teksto ne estas sinteza, litero post litero, sed entuta, laŭ la “psikologio de la formo”. La bazo de la “entuta legado” estas la lernado kiu iras el la vortoj, entute perceptitaj, al la silaboj, produkto de la diskompono de la vortoj pere de la rekono de la similaĵoj, ĝis alveni al la sonoj malkovritaj sammaniere analize. De tie oni pasu al la kompono de novaj vortoj kaj al la skribo. Tiele oni difinas metodon analiza-sintezan kiun Freinet malkovras kaj kie li inspiriĝos. La aliro al la skribo estu ĉefe serĉo de senco. Laŭ la intuicioj de [[Rousseau]], Freinet konsideras, ke la teksto estas ĉefe produkto de komunikvolo. Legado estas serĉi la tekston necesan, ĉu pro distro ĉu pro ago. La legado kiel vivotekniko estas ĉefe, “legolaboro”, kontraŭ la legado drogo kiu malkonektas el realo kaj onin merĝas en imago. Laste, permesas prepari la parolan esprimon, bilditan per pentraĵoj aŭ projekciadoj antaŭ la kunlernantoj. Freinet ne forgesas la neceson faciligi la bezonatan konon en specifa kunteksto. La lernanto konservu sian aŭtonomion: uzos la vortaron aŭ gramatikon, kiel korektiloj. En tiuj momentoj, la instruisto ne hezitu helpi. Sed, diference de la tradicia pedagogio, tiu helpo ne estu konsekvence de teoria kaj abstrakta neceso, sed de reala bezono. En ''matematiko'' la plej granda parto de lernatoj vidas nur artefaritan ludon kiun ili ne komprenas. Freinet volis mergi en la vivon la lernadon de matematiko, kaj pro tio ĝi estus uzata en konkretaj aktivaĵoj: fabrikado, kultivo, bredado, komerco; mezurunuoj de longo, de volumeno, de pezo, problemoj ĉe la manĝigo de [[kuniklo]]j, de [[koko]]j, la akiro de semoj, la vendo de la rikoltaĵo, ktp. Nepras lerni la regularon de kalkulo kaj de racio, sed tiuj novaj kondiĉoj, tiuj reguloj ne falas el la ĉielo. Ili estis konsiderataj necesaj por solvi la praktikan problemon de la agado de ĝardenado, de fabrikado de varoj, de organizado de veturado aŭ de sendo de interlerneja korespondado. Al similaj vivaj, praktikaj, konkretaj kaj kooperativaj konceptoj devas respondi la instruado de historio, geografío kaj arto. == [[Bibliografio]] == ::1927 - ''L'imprimerie à l'école''. Boulogne, Ferrary, 1927, tre reeldonita. ::1946 - ''L'école moderne française'', París, Editions Ophrys, 1946. ::1949 - ''L'éducation du travail'', París, Editions Ophrys, 1949. ::1949 - ''Les dits de Mathieu'', 1949; reeldonita ĉe: Neuchâtel, Delachaux & Niestlé, 1959. ::1950 - ''Essai de psychologie sensible appliquée à l'éducation'', Cannes, Editions de l'Ecole Moderne Française, 1950, reeldonita ĉe: Delachaux & Niestlé, 1966. ::1956 - ''Les méthodes naturelles dans la pédagogie moderne'', París, Bourrelier, 1956. ::1957 - ''L'école moderne française'', Montmorillon, Editions Rossignol, 1957. ::1969 - ''La méthode naturelle'', 3 volumoj, Neuchâtel, Delachaux & Niestlé, 1968-1969. (postmorta). ::1969 - ''Pour l'école du peuple'', Paris, Maspero, 1969. (postmorta) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://mondmilito.hypotheses.org/3045 Eduki por emancipiĝo]. [[Militrakonto]], 14/01/2020 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Freinet, Celestin}} [[Kategorio:Francaj sciencistoj]] [[Kategorio:Pedagogio]] [[Kategorio:Mortintoj en 1996]] b7h6q1yvb3nxpix0nku5wgg3jp6on3s Lernejo 0 24140 9372366 9354118 2026-05-13T20:50:39Z Moldur 2507 [[paroĥo]] 9372366 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Klassenzimmer1930.jpg|eta|Klasĉambro en Germanio, kiel aspektis dum la jaro 1930]] [[Dosiero:Serrekundamadrassa.JPG|eta|"[[Madrasa]]" en [[Gambio]]]] [[Dosiero:Anker_Die_Dorfschule_von_1848_1896.jpg|eta|Albert Anker (1896)]] '''Lernejo''' estas loko por [[lernado]]. Oni distingas laŭ aĝo de la lernantoj, la lerna celo diversajn lernejajn tipojn. Oni povas grupigi la diversajn tipojn al tri ĉefaj grupoj: * [[elementa lernejo|bazlernejo]] (elementa lernejo), eventuale [[kompleta elementa lernejo|kompleta]] aŭ ne * [[mezlernejo]] (mezgrada lernejo) aŭ duagrada lernejo: [[baza mezlernejo]] kaj [[metilernejo]], [[teknikumo]], [[gimnazio]] respektive [[kompleta mezlernejo]] * [[altlernejo]] (supera lernejo, studejo): [[universitato]], altlernejo, [[politekniko]], faka altlernejo Oni povas viziti ankaŭ teĥnikan, komercan, politeĥnikan kursojn en mez- aŭ altlernejoj. Tiam ili povas esti specifaj lernejoj kiaj la [[Komerca lernejo|komercaj lernejoj]]. Oni povas studi en dumtaga, vespera, aŭ perkoresponda kurso. Specialaj lernejoj estas la [[religio|religiaj]] lernejoj, kie oni instruas ankaŭ la sanktajn tekstojn, religiajn morojn, instruojn (vidu [[Madrasa|koranlernejo]]). Laŭ moderna kompreno la ŝtataj lernejoj estu religie kaj politike neŭtralaj. Iuj lernejoj baziĝas je specialaj pedagogiaj [[principo]]j kaj lerno[[metodo]]j. Aparte konataj inter tiuj estas la lernejoj laŭ [[Valdorfa pedagogio]]. [[Persono]]n, kiu lernas sen lernejo kaj [[instruisto]], oni nomas [[aŭtodidakto]]. [[Lernojaro]] aŭ lerneja jaro estas la periodo de la jaro en kiu lernantoj ĉeestas en lernejoj. Ĝenerale ĝi daŭras 8, 9 al 10 monatojn kaj tio divideblas ĉu en duonjaroj, trimonatoj aŭ kvarmonatoj depende de la lando aŭ institucio. Depende de la lando, la lernojaro aŭ akademia jaro ekas kaj finas en malsamaj datoj. En la plej parto de la landoj de Sudameriko, por ekzemplo, la jaro ekas en marto kaj finas en decembro. En Eŭropo, kontraste, ĝi ekas en septembro kaj finas en junio. == Diversaj tipoj == [[Paroĥa lernejo]] estas privata baz- aŭ [[mezlernejo]] filiigita kun religia organizo kaj kies instruplano inkluzivas ĝeneralan [[Religia edukado|religian edukadon]] krom laikaj temoj, kiel [[scienco]], [[matematiko]] kaj lingvaj artoj. La vorto "paroĥa" venas de la sama radiko kiel "paroĥo" kaj [[wiktionary:parochial|paroĥaj]] lernejoj estis originale la eduka alo de la loka [[Paroĥo|paroĥa]] preĝejo. Kristanaj paroĥaj lernejoj estas ofte nomitaj "preĝejaj lernejoj" aŭ "kristanaj lernejoj". Krom lernejoj administrataj de kristanaj organizoj, estas ankaŭ religiaj lernejoj filiigitaj kun judaj, islamaj kaj aliaj grupoj. Ĉi tiuj, tamen, ne estas tiom ofte nomitaj "paroĥaj" pro historia asocio de la termino kun kristanaj paroĥoj. == Vidu ankaŭ == * [[Eduko]] * [[Infanĝardeno]] * [[Instruado]] * [[Lerno]] * [[Lingvolernejo]] * [[Palaca lernejo]] * [[Pedagogio]] * [[lernejestro]] * lernejmajstro ([[d:Q1459149|Q1459149]]) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Schools|q=Lernejo}} * http://www.kindersite.org <!-- es:Kindersite Project fr:Kindersite Project de:Kindersite Project --> * http://www.eurydice.org <!-- es:Eurydice fr:Eurydice de:Eurydice --> * http://www.schoolnavi-jp.com <!-- ja:SCHOOL NAVI --> {{Ĝermo}} [[Kategorio:Edukado]] [[Kategorio:Lernejoj| ]] [[Kategorio:Legoscio]] 4uqfhr6qs5v6asr5dtfrx5zzblpzbb6 Geedzeco 0 24300 9372499 9370950 2026-05-14T02:40:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372499 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo<!--|emblemo=Marriage symbol.svg-->}} [[Dosiero:Rings.png|eta|[[Geedziĝa ringo|Geedziĝaj ringoj]].|alternative=|maldekstra]] '''Geedzeco''' estas socie agnoskata kaj ofte laŭ [[juro]] aŭ laŭ [[eklezio]] firmigita ligo inter personoj, nomataj ''geedzoj'' kiam ili estas viro kaj virino. La plej kutima formo estas la ligo inter unu [[viro]], nomata ''edzo'', kaj unu [[virino]], nomata ''edzino''. En kelkaj landoj eblas, ke iu persono edz(in)iĝu al pli ol unu persono. Nur en 28 landoj eblas [[samseksaj edzeco kaj edzineco]]; en aliaj, estas akceptita nur geedzeco. Geedzeco estas [[institucio]], ĉe kiu interpersona rilato (kutime [[amrilato|ama rilato]]) estas agnoskata de la [[ŝtato]], de [[religio|religia aŭtoritato]] aŭ de ambaŭ. Ĝia signifo dependas de la socia kaj kultura kadro kaj ŝanĝiĝadis dum la homa evoluo. En la plej multaj socioj geedzeco komencas per iu speciala [[geedziĝaj kaj partnerec-registriĝaj ceremonioj kaj festoj|geedziĝa ceremonio aŭ festo]] nome [[nupto]].[[Dosiero:HogarthMarriage.jpg|eta|''Marriage à-la-mode'' (Moda geedzeco, satira pentraĵo de [[William Hogarth]] 1745.|alternative=|maldekstra]] Geedzeco estas socie aŭ ceremonie agnoskita unuigo aŭ laŭleĝa kontrakto inter geedzoj kiuj establas rajtojn kaj devigojn inter ili, inter ili kaj ties filoj, kaj inter ili kaj ties bofamilio,<ref>{{Cite book|last1=Haviland|first1=William A.|last2=Prins|first2=Harald E. L.|last3=McBride|first3=Bunny|last4=Walrath|first4=Dana|year=2011|title=Cultural Anthropology: The Human Challenge|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0-495-81178-7|edition=13th}} "''A nonethnocentric definition of marriage is a culturally sanctioned union between two or more people that establishes certain rights and obligations between the people, between them and their children, and between them and their in-laws.''"</ref> same kiel por la socio ĝenerale. La difino de geedzeco varias laŭ la diferencaj kulturoj, sed ĝi estas principe [[institucio]] en kiu interpersona rilataro, kutime [[Seksumado|seksa]], estas agnoskita. En kelkaj kulturoj, geedzeco estas rekomendata aŭ konsiderata por esti deviga antaŭ persekuti ajnan [[Seksumado|seksan]] aktivecon. Larĝe difinite, geedzeco estas konsiderata kultura universalaĵo. [[Dosiero:Dräkt, Gustav III, gnr 3485 & dräkt, Sofia magdalena, gnr 3502. Fel föremålsref - Livrustkammaren - 16527.tif|eta|Vestaĵoj de svedaj reĝaj geedzoj de 1766, Muzeo Livrustkammaren en Stokholmo.]] Geedzeco povas esti agnoskita de [[ŝtato]], [[organizaĵo]], religia aŭtoritato aŭ eklezio, [[tribo|triba grupo]], loka [[komunumo]] aŭ socia grupo de kolegoj, geamikoj ktp. Ĝi estas ofte rigardita kiel [[kontrakto]]. [[Civila geedzeco]], kiu ne ekzistas en kelkaj landoj, estas geedzeco sen religia enhavo farita de registara institucio konforme al la familia juro de la koncerna jurisdikcio, kaj agnoskita kiel kreanto de rajtoj kaj devigoj propraj al la geedzeco. Nuptoj povas esti plenumitaj en nereligia [[Civila geedzeco|civila ceremonio]] aŭ en religia etoso pere de [[nupto|nupta]] ceremonio. La ago geedziĝi kutime kreas regulajn aŭ jurajn devigojn inter la koncernaj individuoj, kaj rilate al ajna ido kion ili povus produkti. Laŭ terminoj de jura agnosko, plej suverenaj ŝtatoj kaj aliaj jurisdikcioj limigas geedzecon al [[Aliseksemo|aliseksemaj]] paroj kaj nur malgranda nombro de tiuj permesas [[poliginio]]n, {{N|infana geedzeco}}, kaj [[devigita geedzeco|devigitan geedzecon]]. Laŭlonge de la 20a jarcento, kreskanta nombro de landoj kaj de aliaj jurisdikcioj estis malpezigintaj la malpermesojn kaj estis permesantaj jurajn agnoskojn por ekzemple [[interrasa geedzeco]], [[interreligia geedzeco]], kaj plej ĵuse, [[samseksa geedzeco]].<ref>[http://blogs.kqed.org/lowdown/2013/07/15/nations-that-have-legalized-same-sex-marriage/ Map: In Legalizing Gay Marriage, England Joins Growing International Community | The Lowdown] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130727195748/http://blogs.kqed.org/lowdown/2013/07/15/nations-that-have-legalized-same-sex-marriage/ |date=2013-07-27 }}. Blogs.kqed.org (15a de Julio 2013). Alirita la 5an de Septembro 2013.</ref> Kelkaj kulturoj permesas la dissolvon de la geedzeco pere de [[divorco]] aŭ geedzonuligon. La laŭleĝa malligigo de geedzoj nomiĝas [[divorco]]. En kelkaj areoj, la infana geedzeco kaj la poligamio povas okazi spite la ŝtatan juron kontraŭ tiuj praktikoj. [[Dosiero:El-matrimonio-romano.jpg|eta|Skulptaĵo reprezentanta paron edziniĝintan en [[Antikva Romo]].|alternative=|maldekstra]] [[Dosiero:Huwelijksportret van de Prins van Oranje en Prinses Máxima.jpg|eta|Nederlanda reĝa geedziĝo de [[Willem-Alexander (Nederlando)|Willem-Alexander]] kaj [[Máxima Zorreguieta|Máxima]], [[2002]].]] Individuoj povas geedziĝi pro kelkaj tialoj, inklude juraj, sociaj, [[Libido|libidaj]], emociaj, financaj, [[Spirito|spiritaj]], kaj religiaj celoj. La geedzigitoj povas esti influita per [[Incesto|socie determinitaj reguloj pri incesto]], preskribaj geedzigaj reguloj, gepatra elekto kaj individua deziro. En kelkaj areoj de la mondo, [[aranĝita geedzeco]], [[infana geedzeco]], [[poligamio]], kaj foje [[devigita geedzeco]], povas esti praktikata kiel kultura tradicio. Male, tiaj praktikoj povas esti malpermesitaj kaj punitaj en partoj de la mondo kun komplikoj por la rajtoj de virinoj kaj eĉ pro [[internacia juro]].<ref>[http://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2008/ Country Reports on Human Rights Practices for 2008], Vol. 1, p. 1353, US Department of State.</ref> En disvolviĝintaj partoj de la mondo, estis ĝenerala tendenco al certigo pri [[Virinaj rajtoj|samrajteco]] ene de la geedzoj por virinoj kaj laŭleĝe agnoskado de geedzeco de paroj [[interreligia geedzeco|interreligiaj]] aŭ [[interrasa geedzeco|interrasaj]], kaj [[samseksa geedzeco|samseksaj]]. Tiuj tendencoj koincidas kun la pli larĝa movado por [[homaj rajtoj]].[[Dosiero:Cartepoly.png|eta|Poligamio en la mondo en [[2015]].|500ra]][[Dosiero:Van Eyck - Arnolfini Portrait.jpg|eta|dekstra|180ra|Burĝaj geedzoj.]] == Difinoj == [[Antropologio|Antropologoj]] estis proponintaj kelkajn konkurencajn difinojn de geedzeco en klopodo por enhavi la ampleksan varion de geedzaj praktikoj observitaj tra kulturoj.<ref name="Bell">{{Cite journal|last=Bell|first=Duran|title=Defining Marriage and Legitimacy|jstor=2744491|url=http://www.economics.uci.edu/~dbell/marriageandlegit.pdf|work=Current Anthropology|year=1997|volume=38|issue=2|pages=237–54|doi=10.1086/204606|issn = 0011-3204 }}</ref> Eĉ ĉe okcidenta kulturo, "difinoj de geedzeco estis karenigitaj el unu pinto al alia kaj ĉie intere" (kiel diris Evan Gerstmann).<ref>Gerstmann, Evan. ''[https://books.google.com/books?id=6o9FQgK7H8gC&pg=PA22 Same-sex Marriage and the Constitution]'', p. 22 (Cambridge University Press, 2004).</ref>[[Dosiero:Joseph Israels Jüdische Hochzeit Wien.jpg|eta|''Juda geedziĝo'', pentraĵo de [[Jozef Israëls]] de 1903.]] === Rilato agnoskita per kutimaro aŭ juro === En ''The History of Human Marriage'' (1922), [[Edvard Westermarck]] difinis geedzecon kiel "pli malpli daŭrebla konekton inter masklo kaj femalo kiu daŭras post la simpla ago de propagado ĝis post la nasko de la ido."<ref name="Westermarck">Westermarck, Edvard, (1922) ''[https://books.google.com/books?id=ShU3N7_GaMYC The History of Human Marriage Volume 1]'', p. 71. ISBN 0-7661-4618-9.</ref> En ''The Future of Marriage in Western Civilization'' (1936), li malakceptis sian pli fruan difinon, anstataŭe provizore difinante geedzecon kiel "rilato de unu aŭ pliaj viroj al unu aŭ pliaj virinoj kiu estas agnoskita de kutimaro aŭ juro".<ref name="Westermarck2">Westermarck, Edvard, (1936) ''[https://books.google.com/books?id=gZ8LyGDtSZIC The Future of Marriage in Western Civilization]'', Books for Libraries Press, p. 3, ISBN 978-0-8369-5304-6.</ref>[[Dosiero:Valentine, Laura - Aunt Louisa's Nursery Favourite - 0029.jpg|eta|Kristana geedziĝo en la Mezepoko.]] === Legitimeco de idaro === La antropologia manlibro ''Notes and Queries'' (1951) difinis geedzecon kiel "unio inter viro kaj virino tia ke filoj naskiĝintaj el virino estas la agnoskita legitimita idaro de ambaŭ partneroj."<ref name="Notes">{{Citaĵo el libro|titolo=Notes and Queries on Anthropology|jaro=1951|eldoninto=Royal Anthropological Institute|paĝo=110}}</ref> Kiel agnosko de praktiko de la [[Nueroj]] de Suda Sudano kiu permesas al virinoj agadi kiel edzo en kelkaj cirkonstancoj (la ''fantoma geedzeco''), [[Kathleen Gough]] sugestis modifi tion al "virino kaj unu aŭ pliaj aliaj personoj."<ref name="Gough">{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Nayars and the Definition of Marriage|familia nomo=Gough|persona nomo=E. Kathleen|jaro=1959|gazeto=Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|paĝoj=89:23–34}} Nuera in-ina geedzeco estas termino por familio kiu ne havas filojn. Ĝi ne estas formo de lesbanismo.</ref> En analizo de geedzo inter la Najaroj, nome multvira socio en [[Barato]], Gough trovis, ke la grupo ne havis edzan rolon en la konvencia senco; tiu unueca rolo de [[Okcidento]] estis dividita inter neloĝanta "socia patro" de la filoj de la virino, kaj ŝiaj amantoj kiuj estis la veraj generintoj. Neniu el tiuj viroj havis jurajn rajtojn al la filoj de la virino. Tio devigis Gough dismeti seksan aliron kiel ŝlosila elemento de geedzeco kaj difini ĝin en terminoj de legitimeco de idoj sole: geedzeco estas "rilataro establita inter virino kaj unu aŭ pliaj aliaj personoj, kiuj havigas filon naskitan al virino sub cirkonstancoj ne malpermesitaj de reguloj de rilataro, kiu ricevas tute nasko-statusajn rajtojn komunajn al normalaj membroj de sia socio aŭ socia tavolaro."<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Marriage, Family and Residence|familia nomo=Gough|persona nomo=Kathleen|jaro=1968|ĉapitro=The Nayars and the Definition of Marriage|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Natural History Press|paĝo=68|redaktinto=Paul Bohannan & John Middleton}}</ref> Ekonomia antropologo [[Duran Bell]] kritikis la legitim-bazitan difinon sur la bazo ke kelkaj socioj ne postulas geedzecon por legitimeco. Li asertis, ke legitim-bazita difino de geedzeco estas vaste akceptita en socioj kie senlegitimeco ne havas aliajn jurajn aŭ sociajn implikojn por filoj krom tio, ke la patrino estas needziniĝinta.<ref name = "Bell" /> [[Dosiero:Boda principios S XX.jpg|dekstra|eta|Geedziĝaj vestoj de la komenco de la 20a jarcento ([[1935]]), [[Barcelono]], [[Hispanio]].]] === Kolekto de rajtoj === [[Edmund Leach]] kritikis la difinon de Gough kiel tro limiga en terminoj de agnoskita legitimigita idaro kaj sugestis, ke geedzeco estu vidita en terminoj de diferencaj tipoj de [[rajto]]j kiujn ĝi helpas establi. En artikolo de 1955 en la gazeto ''Man'', Leach asertis ke neniu difino de geedzeco estu aplikita al ĉiuj kulturoj. Li proponis liston de dek rajtoj asociaj kun geedzeco, inklude seksan monopolon kaj rajtojn kun respekto al filoj, kun specifaj rajtoj diferencaj inter kulturoj. Tiuj rajtoj, laŭ Leach, inkludis: # "Establi laŭleĝan patron de filoj de virino. # Establi laŭleĝan patrinon de filoj de viro. # Doni al edzo la monopolon de la sekseco de edzino. # Doni al edzino la monopolon de la sekseco de edzo. # Doni al edzo la partajn aŭ monopolajn rajtojn pri hejmaj kaj aliaj laborservoj de edzino. # Doni al edzino la partajn aŭ monopolajn rajtojn pri hejmaj kaj aliaj laborservoj de edzo. # Doni al edzo la partan aŭ totalan kontrolon super propraĵoj apartenantaj aŭ potenciale akiritaj de la edzino. # Doni al edzino la partan aŭ totalan kontrolon super propraĵoj apartenantaj aŭ potenciale akiritaj de la edzo. # Establi kunan fondon de propreco – partnereco – por la profito de gefiloj de geedzeco. # Establi socie gravan 'rilaton de afineco' inter la edzo kaj la gefratoj de sia edzino."<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Polyandry, Inheritance and the Definition of Marriage|familia nomo=Leach|persona nomo=Edmund|dato=Dec 1955|gazeto=Man|volumo=55|numero=12|COI=10.2307/2795331|paĝo=183}}</ref> [[Dosiero:The Ill-Matched Couple II - Lucas Cranach the Elder.jpg|eta|''La paro malbonkongrua (II)''. [[Lucas Cranach la Maljuna]].]] [[Dosiero:Bride and groom signing the book.jpg|260ra|eta|Ĵusaj geedzoj subskribante registron.]] === Rajto al seksa aliro === En artikolo de 1997 en la gazeto ''Current Anthropology'', [[Duran Bell]] priskribas geedzecon kiel "rilato inter unu aŭ pliaj homoj (ĉu masklo aŭ ino) en ariĝo al unu aŭ pliaj virinoj kio havigas al tiuj homoj peto-rajton de seksa aliro ene de hejma grupo kaj identigas virinojn kiuj portas la devigon akcepti la petojn de tiuj specifaj homoj." En referenco al "homoj en ariĝo", Bell referencas al korporacio de parencaj grupoj kiaj stirpoj kiuj, post esti paginta fianĉoprezon, retenas rajton por la idaro de virino eĉ se ŝia edzo (stirpano) mortas ([[Levirato]]). En referenco al "homoj (ĉu masklo aŭ ino)", Bell referencas al virinoj ene de la stirpo kiuj povas stariĝi kiel "sociaj patroj" de la filoj de la edzino naskitaj el aliaj amantoj. (Vidu Nueran "fantoman geedzecon")<ref name="Bell" />[[Dosiero:Bride-groom-kiss.jpg|dekstra|260ra|eta|Tipa foto de ĵusaj geedzoj.]] == Tipoj de geedzeco == === Monogamio === {{Ĉefartikolo|Monogamio}} '''Monogamio''' estas formo de geedzeco en kiu individuo havas nur unu edz(in)on dum sia vivodaŭro aŭ je ajna tempo (seria monogamio). La kompara studo de geedzeco tra la tuta mondo fare de la antropologo [[Jack Goody]] uzante la ''Ethnographic Atlas'' trovis fortan kunrilaton inter intensiva [[plugilo|plug]]-[[agrikulturo]], [[doto]] kaj monogamio. Tiu modelo troviĝis en larĝa gamo de eŭraziaj socioj el [[Japanio]] al [[Irlando]]. La majoritato de socioj el Sub-Sahara Afriko kiuj praktikas etendan ŝpatan agrikulturon, kontraste, montras kunrilaton inter "edzinprezo," kaj poligamio.<ref name="Goody 1976 7">{{Citaĵo el libro|titolo=Production and Reproduction: A Comparative Study of the Domestic Domain|familia nomo=Goody|persona nomo=Jack|jaro=1976|loko=Kambriĝo|eldoninto=Cambridge University Press|paĝo=7}}</ref> Plua studado bazita sur la ''Ethnographic Atlas'' montris statistikan kunrilaton inter pliiĝanta grando de socio, la kredo en "altaj dioj" por elteni homan moralon, kaj monogamio.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Size of Societies, Monogamy, and Belief in High Gods Supporting Human Morality|familia nomo=Roes|persona nomo=Frans L.|jaro=1992|gazeto=Tijdschrift voor sociale wetenschappen|volumo=37|numero=1|paĝoj=53–8}}</ref> En la landoj kiuj ne permesas poligamion, persono kiu edziĝas en unu el tiuj landoj al persono dum ankoraŭ estas laŭleĝe edz(in)igita al alia fifaras krimon de [[bigamio]]. En ĉiuj okazoj, la dua geedzeco estas konsiderata laŭleĝe nula kaj malvalida. Krom ke la dua kaj sekvaj geedziĝoj estas malvalidaj, la bigamiano estas ankaŭ submetebla al aliaj punoj, kiuj varias ankaŭ inter la diversaj jurisdikcioj. [[Dosiero:Brauysegen im Bett.gif|eta|Plenumo de la ''geedzaj devoj'' antaŭ aŭtoritatoj, gravuraĵo de la 15a jarcento.]] ==== Seria monogamio ==== Registaroj kiuj eltenas monogamion, povas permesi facilan [[divorco]]n. En multaj okcidentaj landoj la divorcaj indicoj alproksimiĝas al 50%. Tiuj kiuj regeedziĝas kaj poste denove divorcas estas averaĝe 3 fojojn. Divorco kaj regeedziĝo povas tiele rezulti en "seria monogamio", t.e. multoblaj geedziĝoj sed nur unu laŭleĝa edz(in)o je ĉiu tempo. Tio povas esti interpretata kiel formo de plurala pariĝado, kiel ĉe tiuj socioj kie hegemonias inestraj familioj en [[Karibio]], [[Maŭricio]] kaj [[Brazilo]] kie estas ofta rotacio de needzaj partneroj. En ĉio, tiuj estas kalkulitaj je 16 al 24% de la "monogamia" kategorio.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Reproduction & Succession: Studies in Anthropology, Law and Society|familia nomo=Fox|persona nomo=Robin|jaro=1997|loko=New Brunswick, NJ|eldoninto=Transaction Publishers|paĝo=34}}</ref> Seria monogamio kreas novan tipon de parenco, la "eks-"oj, la eksulo, eksulino. La "eks-edzino", por ekzemplo, restas aktiva parto de la vivo de ŝia "eks-edzo", ĉar ili povas resti kunligita al transpaso de rimedoj (edzinelteno, filelteno), aŭ kunhavado de filzorgado. Bob Simpson notas ke en la brita situacio, seria monogamio kreas la koncepton de "[[etenda familio]]" – nombraj familianoj tiele kunligitaj, inklude multhejmaj filoj (eblaj eksuloj povas esti eks-edzino, eks-bofrato ktp., sed ne "eks-filo"). Tiuj "neklaraj familioj" ne kongruas kun la muldilo de la monogamia kerna familio. Kiel serio de konektitaj familianoj, ili similas al la poliginia modelo de separataj familianoj eltenita de patrinoj kun gefiloj, ligita al maskloj al kiuj ili estas aŭ estis edziniĝintaj aŭ divorcitaj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Changing Families: An Ethnographic Approach to Divorce and Separation|familia nomo=Simpson|persona nomo=Bob|jaro=1998|loko=Oksfordo|eldoninto=Berg}}</ref> [[Dosiero:En Tyrkisk Notar, Som Afslutter En Aegtepagt (Martinus Rørbye).jpg|eta|''Turka notario preparanta geedziĝon'', en pentraĵo de Martinus Rørbye.]] === Poligamio === {{Ĉefartikolo|Poligamio}} Poligamio estas geedzeco kiu inkludas pli ol du partnerojn.<ref name="Zeitzen">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=WIzHjpTJgdQC&pg=PA3|titolo=Polygamy: a cross-cultural analysis|familia nomo=Zeitzen|persona nomo=Miriam Koktvedgaard|jaro=2008|eldoninto=Berg|ISBN=1-84520-220-1|paĝo=3}}</ref> Kiam viro estas edzo de pli ol unu virino samtempe, la rilato estas nomata [[poliginio]], kaj ne estas geedzeco inter la edzinoj; kaj kiam la virino estas edziniĝinta al pli ol unu edzo samtempe, ĝi estas nomata [[poliandrio]], kaj ne estas geedza ligo inter la edzoj. Se geedzeco inkludas multajn edzojn kaj edzinojn, ĝi povas esti nomata [[grupa geedzeco]].<ref name=Zeitzen/> Studo pri molekula [[genetiko]] de tutmonda homa genetika diverseco asertis, ke seksa poliginio estis tipa de homaj reproduktaj modeloj ĝis la ŝanĝo al nemigrantaj farmistaj [[komunumo]]j proksimume antaŭ 10 000 ĝis 5 000 jaroj en Eŭropo kaj Azio, kaj pli ĵuse en Afriko kaj Ameriko.<ref>{{Cite journal|author=Dupanloup I, Pereira L, Bertorelle G, Calafell F, Prata MJ, Amorim A, Barbujani G|year=2003|title=A recent shift from polygyny to monogamy in humans is suggested by the analysis of worldwide Y-chromosome diversity|journal=J Mol Evol|volume=57|issue=1|pages=85–97|doi=10.1007/s00239-003-2458-x|pmid=12962309}}</ref> Kiel notite antaŭe, la kompara studo de antropologo [[Jack Goody]] pri la geedzeco tra la tuta mondo uzante la ''Ethnographic Atlas'' trovis, ke la majoritato de socioj de [[Sub-Sahara Afriko]] kiuj praktikas etendan ŝpatan agrikulturon montras kunrilaton inter "edzinprezo" kaj poligamio.<ref name="Goody 1976 7"/> Esplorado pri aliaj kruc-kulturaj ekzemploj konfirmis, ke la foresto de la [[plugilo]] estis la nura indikilo de poligamio, kvankam ankaŭ aliaj faktoroj kiaj alta masklomortindico en [[milito]] (en ne-ŝtataj socioj) kaj patogena streso (en ŝtataj socioj) havis ioman efikon.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=What we know and what we don't know about variation in social organization: Melvin Ember's approach to the study of kinship|familia nomo=Ember|persona nomo=Carol R.|jaro=2011|gazeto=Cross-Cultural Research|volumo=45|numero=1|COI=10.1177/1069397110383947|paĝoj=27–30}}</ref> Geedzeco estas klasitaj laŭ la nombro de laŭleĝaj edz(in)oj kiujn individuo havas. La sufikso "-gamio" referencas specife al la nombro de edz(in)oj, kiel en [[Bigamio|bi-gamio]] (du edz(in)oj, ĝenerale kontraŭleĝa en plej landoj), kaj poli-gamio (pli ol unu edz(in)o). Socioj montras varian akcepton de poligamio kiel kulturaj [[idealo]] kaj [[praktiko]]. Laŭ la ''Etnografia Atlaso'', el 1 231 socioj notitaj, 186 estis monogamiaj; 453 havis porokazan poliginion; 588 havis pli oftan poliginion; kaj 4 havis poliandrion.<ref name="Atlas">[http://eclectic.ss.uci.edu/~drwhite/worldcul/Codebook4EthnoAtlas.pdf ''Ethnographic Atlas Codebook''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121118232413/http://eclectic.ss.uci.edu/~drwhite/worldcul/Codebook4EthnoAtlas.pdf |date=2012-11-18 }} derivita el la verko de George P. Murdock nome ''Ethnographic Atlas'' registrante la geedzecan komponon de 1231 socioj el 1960 al 1980</ref> Tamen, kiel Miriam Zeitzen verkas, socia toleremo al poligamio estas diferenca el la praktiko de poligamio, ĉar ĝi postulas riĉon por establi multajn familiejojn por multaj edzinoj. La fakta praktiko de poligamio en tolerema socio povas nuntempe esti malalta, kaj la majoritato de dezirantaj poligamianoj praktikas la monogamian geedzecon. Studi la evoluon de la poligamio estas pli komplika en jurisdikcioj kie ĝi estis malpermesita, sed plue estas praktikata (''[[de facto]]'' poligamio).<ref name="Zeitzen 2008 5">{{Citaĵo el libro|titolo=Polygamy: A Cross-Cultural Analysis|familia nomo=Zeitzen|persona nomo=Miriam Koktvedgaard|jaro=2008|loko=Oksfordo|eldoninto=Berg|ISBN=1847886175|paĝo=5}}</ref> Zeitzen notas ankaŭ, ke okcidentaj perceptoj de afrika socio kaj geedzecaj modeloj estas partianigitaj de "kontraŭdiraj koncernoj de [[nostalgio]] por tradicia afrika kulturo kontraŭ kritiko de poligamio kiel subpremado al virinoj aŭ malprofita por la disvolviĝo."<ref name="Zeitzen 2008 5"/> Poligamio estis kondamnita kiel formo de misuzo de [[homaj rajtoj]], kun koncernoj starigitaj super hejma perforto, devigita geedzeco, kaj neglekto. La plej majoritato de la landoj el la mondo, inklude eventuale ĉiujn disvolviĝintajn landojn el la mondo, ne permesas poligamion. Estis alvokoj por la abolo de poligamio en disvolviĝintaj landoj. [[Dosiero:Frans Hals - Portret van een stel in een landschap - Google Art Project.jpg|eta|Edzoparo, en pentraĵo de [[Frans Hals]], 1622.]] ==== Poliginio ==== Kvankam socio povas esti klasita kiel poliginia, ne ĉiu geedzeco en ĝi necese estas; monogama geedzeco povas fakte hegemonii. Pro tia fleksebleco antropologo [[Robin Fox]] atribuas sian sukceson kiel socia eltensistemo: "Tio ofte signifis – konsiderinte la malekvilibron en la seksaj proporcioj, la pli altan masklan infanmortindicon, la pli mallongan vivodaŭron de maskloj, la perdon de maskloj en [[milito]], ktp. – ke ofte virinoj estis lasitaj sen financa elteno el edzoj. Por korekti tiun kondiĉon, inoj devis esti mortigitaj dumnaske, resti solaj, iĝi [[prostituitino]]j, aŭ esti enfermitaj en fraŭlaj religiaj ordenoj. Poliginiaj sistemoj havas la avantaĝon ke ili povas promesi, kiel faras [[Mormonoj]], hejmon kaj familion por ĉiu virino."<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Reproduction & Succession: Studies in Anthropology, Law, and Society|familia nomo=Fox|persona nomo=Robin|jaro=1997|loko=New Brunswick, NJ|eldoninto=Transaction Publishers|paĝo=48}}</ref> Tamen, poliginio estas seksa afero kiu havigas al homoj nesimetriajn profitojn. En kelkaj okazoj, estas granda aĝodiferenco (ĝis unu generacio) inter viro kaj lia pli juna edzino, rezulte en povodiferenco inter ambaŭ. Tensioj ekzistas ne nur ''inter'' seksoj, sed ankaŭ ''ene de'' seksoj; maljunaj kaj junaj viroj konkurencas por edzinoj, kaj maljunaj kaj junaj edzinoj en la sama hejmo povas esperti radikale diferencajn vivkondiĉojn, kaj internan hierarkion. Kelkaj studoj sugestis, ke la rilato de edzino kun aliaj virinoj, inklude kunedzinojn, kromedzinon kaj inan parencon de edzo, estas pli kritika rilato ol tiu kun ŝia edzo pro ŝia produktaj, reproduktaj kaj personaj atingoj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Polygamy: A Cross-Cultural Analysis|familia nomo=Zeitzen|persona nomo=Miriam Koktvedgaard|jaro=2008|loko=Oksfordo|eldoninto=Berg|paĝoj=125–7}}</ref> En kelkaj socioj, la kunedzinoj estas parencoj, kutime fratinoj, praktiko nomita ''fratina poliginio''; nome antaŭ-ekzistanta rilato inter la kunedzinoj oni supozas, ke malpliigas la eblajn tensiojn ene de la geedzeco.<ref name="Zeitzen 2008 9">{{Citaĵo el libro|titolo=Polygamy: A Cross-Cultural Analysis|familia nomo=Zeitzen|persona nomo=Miriam Koktvedgaard|jaro=2008|loko=Oksfordo|eldoninto=Berg|paĝo=9}}</ref> Fox asertas, ke "la ĉefa diferenco inter poliginio kaj monogamio povus esti statigita tiele: dum plurala pariĝado okazas en ambaŭ sistemoj, sub poliginio kelkaj unioj povas esti agnoskitaj kiel laŭleĝaj geedzoj dum sub monogamio nur unu el la unioj estas tiele agnoskita. Ofte, tamen, malfacilas marki fortan kaj rapidan linion inter ambaŭ."<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Reproduction & Succession: Studies in Anthropology, Law and Society|familia nomo=Fox|persona nomo=Robin|jaro=1997|loko=New Brunswick, NJ|eldoninto=Transaction Publishers|paĝo=21}}</ref> Ĉar poligamio en Afriko estas pli kaj pli submetita al juraj limigoj, varianta formo ''[[de facto]]'' (male al laŭleĝa aŭ ''[[de jure]]'') de poliginio estas praktikata en urbaj centroj. Kvankam ĝi ne inkludas multajn (nune nelaŭleĝajn) formalajn geedzecojn, la hejmaj kaj personaj aranĝoj sekvas malnovajn poliginiajn modelojn. La ''de facto'' formo de poliginio troviĝas ankaŭ en aliaj partoj de la mondo (inklude kelkajn sektojn de Mormonoj kaj islamajn familiojn en Usono).<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Polygamy: A Cross-Cultural Analysis|familia nomo=Zeitzen|persona nomo=Miriam Koktvedgaard|jaro=2008|loko=Oksfordo|eldoninto=Berg|paĝoj=17, 89–107}}</ref> En kelkaj socioj kiaj la [[Lovedu]] de [[Sudafriko]], aŭ la [[Nueroj]] de [[Suda Sudano]], aristokrataj virinoj povas iĝi femalaj 'edzoj.' Ĉe la Lovedu, tiu femala edzo povas ekhavi nombrajn poligamiajn edzinojn. Tio ne estas lesba rilataro, sed rimedo por legitime etendi reĝan stirpon per ligado de la gefiloj de tiuj edzinoj al ĝi. La rilataro estas konsiderata nek poliginia, nek poliandria, ĉar la ina edzo estas fakte ekhavante virseksajn socipolitikajn rolojn.<ref name="Zeitzen 2008 9"/> Religiaj grupoj havas diferencajn vidpunktojn pri la legitimeco de la [[poliginio]]. Ĝi estas permesata en [[Islamo]] kaj [[Konfuceismo]], kvankam en plej areoj nuntempe ĝi estas neofta.<ref name="Dinah">{{Citaĵo el la reto|url=http://dinahproject.com/articles_view_details.asp?id=217|titolo=Polygamy in History|eldoninto=The Dinah Project|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101031155502/http://dinahproject.com/articles_view_details.asp?id=217|arkivdato=31a de oktobro 2010}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://threekingdoms.com/history.htm|titolo=Romance of Three Kingdoms – by Luo Guanzhong – History|eldoninto=Threekingdoms.com|alirdato=2016-02-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120415045747/http://threekingdoms.com/history.htm|arkivdato=2012-04-15}}</ref> [[Judismo]], [[Kristanismo]] kaj [[Hinduismo]] estis permesintaj poliginion en la pasinteco, sed ĝi estas malpermesita nuntempe en tiaj socioj.<ref name="Dinah"/> [[Dosiero:Nepalese marriage.jpg|eta|[[Nepalo|Nepala]] nuptofesto en tradicia vestaro.]] ==== Poliandrio ==== {{Ĉefartikolo|Poliandrio}} [[Poliandrio]] estas rimarkinde pli rara ol poliginio, kvankam malpli rara ol la figuro ofte citata en la ''Ethnographic Atlas'' (1980) kiu listigis nur tiujn poliandriajn sociojn troviĝantajn en la [[Himalajaj Montoj]]. Pli ĵusaj studoj trovis 53 sociojn ekster la 28 trovitaj en Himalajo kiuj praktikas poliandrion.<ref>{{Cite journal|last1=Starkweather|first1=Katherine|last2=Hames|first2=Raymond|title=A survey of non-classical polyandry|journal=Human Nature|date=Junio 2012|volume=23|issue=2|page=149}}</ref> Ĝi estas plej ofta en egalecaj socioj markitaj de alta maskla mortindico aŭ maskla forestismo. Ĝi estas asocia kun ''partebla patreco'', la kultura kredo ke filo povas havi pli ol unu patro.<ref>{{Cite journal|last1=Starkweather|first1=Katherine|last2=Hames|first2=Raymond|title=A survey of non-classical polyandry|journal=Human Nature|date=Junio 2012|volume=23|issue=2|page=150}}</ref> La klarigo por poliandrio en la Himalajaj Montoj estas rilataj al la malabundo de tero; la geedziĝo de ĉiuj fratoj en familio de la sama edzino (''frata poliandrio'') ebligas ke la familia tero restu netuŝita kaj nedividita. Se ĉiu frato edziĝas separate kaj havas filojn, familia tero estu dispartita en neelteneblaj malgrandaj kampopecetoj. En Eŭropo, tio estis evitata pere de la socia praktiko de nepartabla [[heredo]] (tio estas senheredigi plej idojn, kelkaj el kiuj iĝis fraŭlaj gemonaĥoj kaj pastroj).<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Dynamics of polyandry: kinship, domesticity, and population on the Tibetan border|familia nomo=Levine|persona nomo=Nancy|jaro=1998|loko=Ĉikago|eldoninto=University of Chicago Press}}</ref> ==== Plurala geedzeco ==== [[Grupa geedzeco]] (konata ankaŭ kiel ''mult-flanka geedzeco'') estas formo de [[pluramemo]] en kiu pli ol du personoj formas [[familio|familian unuiĝon]], kun ĉiuj membroj de la grupa geedzeco konsiderataj geedzigitaj al ĉiuj la aliaj membroj de la grupa geedzeco, kaj ĉiuj membroj de la geedzeco kunhavas [[patro|patran]] respondecon por ajna filo produktita el la geedzeco.<ref name="murdock-1949-definition">Murdock, 1949, p. 24. "''Grupa geedzeco'' aŭ patra unuiĝo enhavanta samtempe kelkajn virojn kaj kelkajn virinojn."</ref> Neniu lando laŭleĝe akceptas grupan geedzecon, nek laŭleĝe nek kiel geedza [[civila juro]], sed historie ĝi estis praktikita de kelkaj kulturoj de Polinezio, Azio, Papuo-Nov-Gvineo kaj Ameriko – same kiel ĉe kelkaj [[Intenca komunumo|intencaj komunumoj]] kaj alternativaj subkulturoj kiaj la komunumo Oneida en sub-ŝtato [[Novjorkio]]. El la 250 socioj registritaj de la usona antropologo George P. Murdock en 1949, nur la [[Kaingangoj]] de Brazilo havis grupan geedzecon.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/247131/group-marriage|titolo=Group Marriage|gazeto=Encyclopædia Britannica}}</ref> [[Dosiero:Royal Wedding Stockholm 2010-Slottsbacken-03.jpg|eta|250ra|Sveda reĝa geedziĝo de [[Viktoria (Svedio)|Viktoria]] kaj de [[Princo Daniel]], 2010.]] === Riproĉeblaj geedzecoj === ==== Infana geedzeco ==== {{Ĉefartikolo|Infana geedzeco}} Infana geedzeco estas geedzeco kie unu aŭ ambaŭ partneroj estas sub la aĝo de 18.<ref name="Child Marriage">[http://www.unicef.org/protection/57929_58008.html Child Marriage] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180907061839/https://www.unicef.org/protection/57929_58008.html |date=2018-09-07 }} UNICEF (2011)</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hrw.org/news/2013/06/14/q-child-marriage-and-violations-girls-rights|titolo=Q & A: Child Marriage and Violations of Girls' Rights - Human Rights Watch|alirdato=7a de Oktobro 2014}}</ref> Ĝi estas rilata al la fila [[Fianĉiĝo|fianĉigo]] kaj al la [[adoleska gravedeco]]. Infana geedzeco estis ofta tra la historio, eĉ ĝis la 1900-aj jaroj en Usono, kie en 1880, en la ŝtato [[Delavaro]], la aĝo de akcepto por geedzeco estis 7 jara aĝo.<ref name="gmu-aoc">{{cite web |title=Age of Consent Laws [Table] |url=https://chnm.gmu.edu/cyh/primary-sources/24 |website=Children & Youth in History |publisher=[[:en:Roy Rosenzweig Center for History and New Media]] |accessdate=9 novembro 2020 |archiveurl=https://archive.today/20180109155442/https://chnm.gmu.edu/cyh/primary-sources/24 |archivedate=9 januaro 2018 |quote=Komentita de Stephen Robertson, kompilita el kombinaĵo de historiaj kaj nuntempaj fontoj |url-status=live}}</ref> Nuntempe ĝin malaprobas internaciaj homrajtaj organizaĵoj.<ref name="bbc.co.uk">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/people/features/ihavearightto/four_b/casestudy_art16.shtml|titolo=I have a right to - BBC World Service|alirdato=7a de Oktobro 2014}}</ref><ref name="who.int">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2013/child_marriage_20130307/en/|titolo=WHO - Child marriages: 39 000 every day|alirdato=7a de Oktobro 2014}}</ref> Infana geedzeco estas ofte aranĝita inter la familioj de estontaj gefianĉoj, foje tiom tuje kiom la filino estas naskiĝinta.<ref name="bbc.co.uk"/> Tamen, en la fino de la 1800-aj jaroj en Anglio kaj en Usono, [[Feminismo|feministaj]] aktivuloj ekplendis por la altigado de la aĝo de geedzecaj konsentoleĝoj, kiuj estis finfine ŝanĝita en la 1920-aj jaroj, kiam oni levis ĝin ĝis 16-18.<ref name="encyclopedia-aoc">{{Cite web|last1=Bullough|first1=Vern L.|title=Age of Consent|url=http://www.encyclopedia.com/topic/age_of_consent.aspx|website=Encyclopedia|publisher=Gale Group|accessdate=18a de Oktobro 2015}}</ref> Infana geedzeco povas okazi ankaŭ en la kunteksto de [[forkapto de la fianĉino]].<ref name="bbc.co.uk"/> En la jaro 1552, John Somerford kaj Jane Somerford Brereton estis geedzigitaj je aĝo de 3 kaj 2, respektive. Dekdu jarojn poste, en 1564, John iris al divorco.<ref name="woman-compendium">{{Cite book|authors=Hermann Heinrich Ploss, Max Bartels, Paul Bartels|title=Woman: An Historical Gynæcological and Anthropological Compendium|date=1935|publisher=William Heinemann (Medical Books) Ltd.|location=London, England|isbn=978-1-4831-9419-6|page=129|url=https://books.google.com/books?id=_yW0BQAAQBAJ&pg=PA129&lpg=PA129&dq=129}}</ref><ref name="faqs-aoc">{{Cite web|title=Age of Consent|url=http://www.faqs.org/childhood/A-Ar/Age-of-Consent.html|website=Faqs.org|accessdate=18a de Oktobro 2015}}</ref> [[Dosiero:Giotto - Scrovegni - -12- - Wedding Procession.jpg|dekstra|250ra|eta|[[Giotto di Bondone]], ''La Procesio de geedziĝo de la Virgulino''.]] Kvankam infana geedzeco povas okazi ĉe knaboj kaj ĉe knabinoj, plimulto de infanaj geedzoj estas knabinoj.<ref>[http://www.unicef.org/policyanalysis/files/Note_on_Child_Marriage.pdf A Note on Child Marriage] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180819082235/https://www.unicef.org/policyanalysis/files/Note_on_Child_Marriage.pdf |date=2018-08-19 }} UNICEF (Julio 2012), p. 3</ref> En multaj okazoj, nur unu geedza partnero estas infano, kutime la femalo, pro la gravo kion oni donas en multaj socioj al la ina [[virgeco]].<ref name="bbc.co.uk" /> Kaŭzoj de infana geedzeco povas esti [[malriĉeco]], edzinprezo, [[doto]], leĝoj kiuj permesas infanan geedzecon, [[religio|religiaj]] kaj [[Kunula premo|sociaj premoj]], regionaj kutimoj, timo resti needziniĝinta, kaj perceptita malkapablo de virinoj por labori por mono. Nuntempe, infana geedzeco estas tre disvastigita en partoj de la mondo; kaj plej ofta en [[Suda Azio]] kaj en [[sub-Sahara Afriko]], kie pli ol duono de la virinoj en kelkaj landoj en tiuj mondoregionoj estas edzinigitaj antaŭ iliaj 18 jaroj.<ref name="bbc.co.uk"/> La okazado de infana geedzeco falis en plej partoj de la mondo. En disvolvigitaj landoj infana geedzeco estas eksterleĝa aŭ limigita. Junulinoj kiuj edziniĝas antaŭ la 18-jaraĝo estas je pli granda risko iĝi viktimoj de hejma violento, ol tiuj kiuj edziniĝas poste, speciale kiam ili edziniĝas al multe pli aĝa viro.<ref name="who.int"/> ==== Geedzeco pro konveno ==== {{Ĉefartikolo|Geedzeco pro konveno}} [[Geedzeco pro konveno]] aŭ ''Geedzeco de oportuno'' estas geedzeco kreita pro diversaj kialoj krom [[romantika amo]], [[fianĉiĝo]] kaj deziro konstrui vivon kune. Kutime la ĉefa celo estas akiri certan avantaĝon - kutime por persona gajno, aŭ alia strategia celo, kiel politika geedzeco. En modernaj tempoj, unu el la plej oftaj kialoj de oportuna geedzeco estas akiri [[vizo]]n. En ĉi tiuj kazoj, unu el la geedzoj eble bezonas loĝpermeson por daŭre vivi ene de la limoj de certa lando, dum lia/ŝia edz(in)o povas konsenti geedziĝi por helpi ilin pri tio. Ĉi tiuj geedzeco ofte estas sen romantikaj sentoj, kaj ofte la sama paro havas neniun intencon vivi kune kiel vivpartneroj. Alia kialo por geedzeco de oportuno estas financa gajno. Ekzemple, riĉaj homoj povas elekti oportunan geedzecon por protekti siajn aktivaĵojn aŭ redukti sian impostdevon. En ĉi tiuj kazoj, foje la geedzoj ne intencas vivi kune kiel paro. ==== Ŝajna geedzeco ==== {{Ĉefartikolo|Ŝajna geedzeco}} [[Ŝajna geedzeco]] estas geedzeco en kiu ne ekzistas vera intenco geedziĝi, ilia celo ne estas fondi [[familio]]n sed ofte nur ricevi certan profiton, kiun la [[ŝtato]] donas al edziĝinta persono, tiel [[Trompo|trompante]] la aŭtoritatojn. Ĉi tiuj avantaĝoj povas esti akiro de [[Elmigrado|enmigradpermeso]] aŭ asimilado pro [[familia rekunigo]] kaj similaj. Ŝajna geedzeco kutime finiĝas post mallonga tempo, post kiam la celo por kiu ĝi estis kreita estas plenumita <ref>{{Cite web|url=https://www.hg.org/legal-articles/a-bad-marriage-is-not-the-same-as-a-sham-marriage-28481|title=A Bad Marriage Is Not the Same as a Sham Marriage|publisher=HG.org|author=Law Offices of Susan V. Perez|access-date=14a de Aprilo 2019}}{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/488521/Sham_Marriages_v1.0_EXT_clean.pdf|title=Criminal investigation: sham marriage|publisher=UK Government - Home Office|date=19 August 2015|access-date=14a de Aprilo 2019}}</ref>. Kiam ŝajna geedzeco profitigas nur unu el la geedzoj, la geedzeco foje estas farita kontraŭ [[pago]] <ref>{{Cite web|url=http://voif.org/|title=Victims of Immigration Fraud|website=voif.org|access-date=23a de Majo 2018}}{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==== Devigita geedzeco ==== {{Ĉefartikolo|Devigita geedzeco}} [[Dosiero:Oskar Shmerling. Free love (Forced marriage). Molla Nasreddin.jpg|eta|dekstra|220ra|Kritikoj kontraŭ la tradicion de deviga geedzeco ĉe [[Azerioj]] el la satira gazeto de la 20a jarcento Molla Nasraddin.]] [[Devigita geedzeco]] aŭ ''deviga geedzeco'' (ankaŭ ''nevola'' kaj ''geedziĝo'') estas geedziĝo, en kiu unu aŭ ambaŭ de la partioj estas edziĝinta sen sia konsento aŭ kontraŭ sia volo. Malvola geedziĝo devias de [[fiksita geedzeco]] aŭ aranĝita geedzeco, en kiu ambaŭ partioj konsentas pri la asistado de siaj gepatroj aŭ tria partio (kiel ekzemple edzperisto) en identigado de geedzeco. Ekzistas ofte kontinuumo de devigo uzita por devigi geedziĝon, intervalante de tute fizika perforto ĝis subtila psikologia premo.<ref>{{Cite journal|last1=Sharp|first1=Nicola|title=Forced Marriageinthe UK: A scoping study on the experience of women from Middle Eastern and North East African Communities|accessdate=29a de Septembro 2015|publisher=Refuge|location=[[Londono]]|format=PDF}}</ref> Malvola geedziĝo daŭre estas praktikita en diversaj kulturoj trans la mondo, precipe en partoj de [[Sudazio]] kaj [[Afriko]]. Kelkaj akademiuloj protestas kontraŭ uzo de la termino "malvola geedziĝo", ĉar ĝi alvokas la ĝeneralan konsentan legitiman lingvaĵon de geedziĝo (kiel ekzemple edzo/edzino) por travivaĵo, kiu estas ĝuste la kontraŭo.<ref>{{Cite journal|last1=Bunting|first1=Annie|title=‘Forced Marriage’ in Conflict Situations: Researching and Prosecuting Old Harms and New Crimes|accessdate=29a de Septembro 2015|publisher=Canadian Journal of Human Rights|location=[[Winnipeg]]}}</ref> Gamo da alternativoj ekzistas, inkluzive de malvola geedza unuiĝo, kaj geedza [[sklaveco]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1563842|titolo=Forced Marriage as a Harm in Domestic and International Law|verko=ssrn.com}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1757283|titolo=Forced Marriage and the Exoticization of Gendered Harms in United States Asylum Law|verko=ssrn.com}}</ref> ==== Aranĝita geedzeco ==== {{Ĉefartikolo|Aranĝita geedzeco}} [[Dosiero:V.V.Pukirev - The Arranged Marriage.jpg|eta|maldekstre|220ra|Malekvilibra geedzeco, pentraĵo de la 19a jarcento fare de rusa artisto [[Pukirev]]. Ĝi priskribas [[Aranĝita geedzeco|aranĝitan geedzecon]] kie junulino estas devigita edziniĝi al iu kiun ŝi ne amas.]] [[Aranĝita geedzeco]] aŭ ''fiksita geedzeco'' (ankaŭ geedziĝo) estas speco de geedzeca unio kie la novedzino kaj eĉ [[edzo]] estas elektitaj fare de iliaj familioj ĉefe sen konsidero al la deziro de la juna edzino. Fiksita geedziĝo devias de sendependa geedziĝo - nomita amgeedziĝo en kelkaj mondopartoj - kie la individuoj trovas kaj elektas siajn proprajn geedzojn; fiksitaj geedziĝoj, en kontrasto, estas kutime starigitaj fare de la gepatroj aŭ pli maljuna familiano. En kelkaj kazoj, fiksita geedziĝo implikas edzperanton aŭ eĉ edzperiston kiel ekzemple [[pastro]] aŭ religiema gvidanto, geedzeca ejo, reciprokaj amikoj aŭ fidinda tria partio. Fiksitaj geedziĝoj varias en naturo kaj en kiom multe da tempo pasas inter unua enkonduko-renkontiĝo kaj fianĉiĝo. ==== Geedziĝo de ŝtato ==== [[Geedziĝo de ŝtato]] estas diplomatia aranĝo en kiu geedziĝo inter membroj de regantaj familioj aŭ [[ŝtatestro]]j estas uzata por plifortigi politikajn aliancojn, certigi pacon aŭ influi internaciajn rilatojn inter ŝtatoj.<ref name="wikipedia">{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/State_marriage|title=State Marriage|publisher=Wikipedia|accessdate=la 9-an de majo 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801000000/https://en.wikipedia.org/wiki/State_marriage|archive-date=la 1-an de aŭgusto 2024}}</ref> Tiuj geedziĝoj ofte havas simbolan kaj strategian signifon, celante stabiligi rilatojn, solvi konfliktojn aŭ vastigi influon per familiaj ligoj.<ref name="britannica">{{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/diplomacy|title=Diplomacy|publisher=Encyclopædia Britannica|accessdate=la 9-an de majo 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801000000/https://www.britannica.com/topic/diplomacy|archive-date=la 1-an de aŭgusto 2024}}</ref> Historie, ŝtataj geedziĝoj estis ofta praktiko en [[monarkio]]<nowiki/>j, precipe en [[Eŭropo]], kie dinastiaj ligoj povis determini la geopolitikan ekvilibron.<ref name="wikipedia" /> En modernaj tempoj, tiaj geedziĝoj estas maloftaj pro la malkresko de monarkioj kaj la pliiĝo de demokratiaj sistemoj, kvankam simbolaj geedziĝoj inter elstaraj figuroj ankoraŭ povas havi politikan pezon.<ref name="history">{{cite web|url=https://www.history.com/news/royal-weddings-diplomacy|title=Royal Weddings and Diplomacy|publisher=History.com|accessdate=la 9-an de majo 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20230101000000/https://www.history.com/news/royal-weddings-diplomacy|archive-date=la 1-an de januaro 2023}}</ref> === Samseksaj kaj triagenraj geedzecoj === {{Ĉefartikolo|Samseksa geedzeco}} Kiel oni menciis jam, ekzistas kelkaj tipoj de sam-seksaj, ne-seksa geedzeco en kelkaj stirpo-bazaj socioj; tiu sekcio rilatas al sam-seksaj unuiĝoj. Kelkaj kulturoj inkludas individuojn ĉu tria-seksajn (duspirituloj aŭ transseksigitaj), kiaj la ''berdaĉe'' de la Zunioj en Nov-Meksiko. We'wha, unu el la plej prestiĝaj maljunuloj de la Zunioj (nome Ihamana, spirita estro) servis kiel sendito de la Zunioj al Vaŝingtono, kie li kunvenis kun la Prezidento [[Grover Cleveland]]. We'wha havis edzon kiu estis ĝenerale agnoskita kiel tio.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=A History of Same-Sex Marriage|familia nomo=Eskridge|persona nomo=William N.|jaro=1993|gazeto=Virginia Law Review|volumo=79|numero=7|COI=10.2307/1073379|paĝoj=1453–58}}</ref> [[Dosiero:Wedding-chantelois-gomez.jpg|eta|Nupto de Mathieu Chantelois kaj Marcelo Gomez.]] Kvankam estas relative ĵusa praktiko garantii al sam-seksaj paroj la saman formon de laŭleĝa patra agnosko kiel ofte oni garantias al miks-seksaj paroj, estas ioma historio de registritaj sam-seksaj unuiĝoj tra la tuta mondo.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1ha9GgWNmy0C&pg=PT267 |title=The Origins and Role of Same-sex Relations in Human Societies |publisher=McFarland |isbn=978-0-7864-3513-5|year=2009|author1=Neill|first1=James}}</ref><ref name="same_sex_marriage_a09">{{Cite book|last1=Alderson|first1=Kevin|last2=Lahey|first2=Kathleen A.|title=Same-Sex Marriage: The Personal and the Political|url = https://books.google.com/?id=hR0_CoNj6GAC&pg=RA1-PA16|year = 2004|publisher = Insomniac Press |isbn=978-1-894663-63-2|page=16}}</ref> [[Antikva Grekio|Antikvgrekaj]] [[Samseksemo|samseksemaj rilatoj]] estis kvazaŭ moderna kunula geedzeco, malkiel diferenc-seksa geedzeco en kiuj la edz(in)oj havas malmultajn emociajn ligojn, kaj la edzo havis liberon engaĝiĝi en [[ekstergeedzecaj seksaj rilatoj]]. La [[Teodozia kodo]] (''C. Th.'' 9.7.3) publikigita en la jaro 438 metis severajn punojn aŭ eĉ morton por sam-seksaj rilatoj,<ref>''ubi scelus est id, quod non proficit scire, ubi venus mutatur in alteram formam, ubi amor quaeritur nec videtur, iubemus insurgere leges, armari iura gladio ultore, ut exquisitis poenis subdantur infames, qui sunt vel qui futuri sunt rei.''[http://ancientrome.ru/ius/library/codex/theod/liber09.htm#7 Ancientrome.ru] "kie oni trovos tiun krimon, kiu maltaŭgas eĉ esti konata, ni ordonas la leĝon levi armilon per revenĝa glavo kontraŭ la fifamaj viroj kiuj estas, aŭ estos en estonteco kulpaj je tio, kaj povas suferi la plej severajn punojn." traduko de Lord William Blackstone, ''Commentaries on the Laws of England'' (Oxford: Clarendon Press, 1769, Vol. IV, pp. 215–16.</ref> sed la preciza intenco de la leĝo kaj ties rilato kun la socia praktiko estas neklara, ĉar ekzistas nur kelkaj ekzemploj de sam-seksa geedzeco en tiu kulturo.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://jfh.sagepub.com/cgi/content/short/32/4/343|titolo=The Marriage Revolution in Late Antiquity: The Theodosian Code and Later Roman Marriage Law|familia nomo=Kuefler|persona nomo=Mathew|jaro=2007|gazeto=Journal of Family History|volumo=32|numero=4|COI=10.1177/0363199007304424|paĝoj=343–70}}</ref> Sam-seksaj unuiĝoj okazis ankaŭ en kelkaj regionoj de Ĉinio, kia [[Fuĝjano]].<ref>{{Cite book|last1=Hinsch|first1=Bret|title=Passions of the Cut Sleeve: The Male Homosexual Tradition in China|year=1990|publisher=Reed Business Information, Inc.|isbn=0-520-07869-1}}</ref> === Portempa geedzeco === Kelkaj kulturoj praktikis portempajn kaj kondiĉajn geedzecojn. Ekzemploj estas la [[Keltoj|kelta]] praktiko de [[manengaĝiĝo]] kaj fiks-daŭra geedzeco en la islamaj komunumoj. Antaŭ-islamaj [[araboj]] praktikis formon de portempa geedzeco kiu sekvas nuntempe en la nuna praktiko de la ''Nikah Mut'ah'', nome kontrakto por fiksa-daŭra geedzeco. La islama profeto [[Muhammad]] aprobis portempan geedzecon – nome ''sigheh'' en [[Irano]] kaj ''muta'a'' en [[Irako]] – kiuj povas havigi legitimigan kovron por seksolaboristoj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=pnGwP9-FĥYC&pg=PA36|titolo=Deconstructing sexuality in the Middle East: challenges and discourses|familia nomo=İlkkaracan|persona nomo=Pınar|jaro=2008|eldoninto=Ashgate Publishing, Ltd.|ISBN=0-7546-7235-2|paĝo=36}}{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La samaj formoj de portempa geedzeco estis uzitaj en Egipto, Libano kaj Irano por fari donacon de homa ovaro laŭleĝe por envitra fekundigo; tamen virino ne povas uzi tiun tipon de geedzeco por atingi sperman donacon.<ref>{{Cite journal|last=Inhorn|first=Marcia|title=Making Muslim Babies: IVF and Gamete Donation in Sunni versus Shi'a Islam|journal=Culture, Medicine and Psychiatry|year=2006|volume=30|issue=4|pages=427–50|doi=10.1007/s11013-006-9027-x|pmid=17051430|pmc=1705533}}</ref> Interislamaj polemikoj rilataj al la ''Nikah Mut'ah'' rezultis en tio ke tiu praktiko estis limigita ĉefe al la [[Ŝijaismo|Ŝijaismaj]] komunumoj. La patrinliniaj [[Mosuoj]] de Ĉinio praktikas tion kion ili nomigas "voja geedzeco". === Kunloĝado === [[Dosiero:Edinburgh 1130062 nevit.jpg|eta|Nupto en [[Skotlando]].]] Vidu artikolon [[Provedziĝo]] En kelkaj jurisdikcioj [[kunloĝado]], en kelkaj cirkonstancoj, povas konstitui ian tipon de jura geedzeco, neregistritan kunloĝadon aŭ partnerecon, aŭ alimaniere havigi al la needziĝintaj partneroj variajn rajtojn kaj respondecojn; kaj en kelkaj landoj la leĝoj agnoskas kunloĝadon kiel surogato de institucia geedzeco por profitoj por impostado kaj [[sociala sekureco]]. Tio okazas, por ekzemplo, en [[Aŭstralio]].<ref>[http://www.austlii.edu.au/au/legis/cth/consol_act/itaa1997240/s995.1.html Income Tax Assessment Act 1997 – Sect 995.1(1)]: ""spouse" of an individual includes: (a) another individual (whether of the same sex or a different sex) with whom the individual is in a relationship that is registered under a * State law or * Territory law prescribed for the purposes of section 22B of the Acts Interpretation Act 1901 as a kind of relationship prescribed for the purposes of that section; and (b) another individual who, although not legally married to the individual, lives with the individual on a genuine domestic basis in a relationship as a couple."</ref> Kunloĝado povas esti eblo celita kiel formo de rezistado al la tradicia instituciita geedzeco. Tamen, en tiu kunteksto, kelkaj landoj rezervas tiun rajton por difini tiun rilaton kiel patra, aŭ alimaniere por reguligi la rilaton, eĉ se la rilato ne estis registrita ĉe la ŝtato aŭ religia institucio.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Deinstitutionalization of American Marriage|familia nomo=Cherlin|persona nomo=Andrew J.|jaro=2004|gazeto=Journal of Marriage and the Family|volumo=66|numero=4|COI=10.1111/j.0022-2445.2004.00058.x|paĝoj=848–61}}</ref> Inverse, instituciita geedzeco povas ne inkludi kunloĝadon. En kelkaj okazoj paroj vivantaj kune ne deziras esti agnoskitai kiel edz(in)iĝintaj. Tio povas okazi ĉar [[pensio]] aŭ edzinelteno povus esti malprofite tuŝitaj; pro impostaj konsideroj; pro enmigraj aferoj aŭ pro aliaj tialoj. Tia geedzeco iĝis pli kaj pli oftaj en [[Pekino]]. Guo Jianmei, direktoro de la Centro por Virinaj Studoj en la Universitato de Pekino, diris al ĵurnalisto de ''Newsday'', "Survoja geedzeco respegulas gravegajn ŝanĝojn en la ĉina socio." "Survoja geedzeco" referencas al tipo de portempa geedzeco formita de la [[Mosuoj]] de Ĉinio, en kiuj masklaj partneroj loĝas aliloke kaj faras noktajn vizitojn.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|titolo=China's New Brides Put Freedom First/All perks, no work in 'walking marriages'|familia nomo=Gargan|persona nomo=Edward A.|dato=19a de Marto 2001|verkaĵo=Newsday|paĝo=A.04}}</ref> Simila aranĝo en [[Sauda Arabio]], nome ''Nikah Misĝar'' ("misĝara" geedzeco), konsistas je tio ke la edzo kaj la edzino loĝas separate sed renkontiĝas regule.<ref>{{cite news|last=Karam|first=Souhail|title=Misyar offers marriage-lite in strict Saudi society|agency= Reuters| date = 21a de Julio 2006|url=http://www.boston.com/news/world/middleeast/articles/2006/07/21/misyar_offers_marriage_lite_in_strict_saudi_society/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090218200946/http://www.boston.com/news/world/middleeast/articles/2006/07/21/misyar_offers_marriage_lite_in_strict_saudi_society/|archivedate=18a de februaro 2009|work=[[The Boston Globe]]}}</ref> {{Ĉefartikolo|Kontrakta geedzeco}} [[Kontrakta geedzeco]] aŭ '''Neregistrita geedzeco''' (ankaŭ '''fakta geedzeco''' aŭ '''kunvivado''', '''neformala geedzeco''', '''faktaj geedzecaj rilatoj''' (''laŭleĝaj'') estas rilato inter partneroj vivantaj kune (kunvivado), ne formaligita laŭ la maniero preskribita de leĝo kiel geedzeco. Efektive temas pri negeedziĝinta kunvivado en geedzeca formo inter du [[Plenkreskeco|plenkreskuloj]]. == Nupto == {{Ĉefartikolo|Nupto}}En la plej multaj socioj, geedzeco komenciĝas per '''geedziĝa ceremonio kaj/aŭ festo'''. La maniero de la [[ceremonio]] kaj festo dependas de la socio. En modernaj socioj kutime ekzistas kaj religiaj kaj ŝtataj ceremonioj. Depende de la religieco de la paro kaj de la ŝtataj leĝoj, oni faras aŭ ambaŭ ceremoniojn aŭ nur unu el ili. La ŝtata ceremonio kaj registrado de la geedziĝo ankaŭ nomiĝas "civila geedziĝo". En [[Okcidenta civilizo|Okcidentaj]] landoj oni kutime festas kun la [[familio]] kaj [[amiko]]j post unu el la du ceremonioj. La vorto '''geedziĝo''' rilatas al la tuta ceremoniaro kaj festado kiu kondukas al la stato de geedzeco. Ĉe samseksaj paroj oni parolas pri "edziĝo" aŭ "edziniĝo" anstataŭ pri "geedziĝo" (en la ŝtatoj kie eblas [[samseksa geedzeco]]). En landoj, kie ekzistas [[Registrita partnereco|registritaj partnerecoj]], ofte ekzistas ceremonio kaj festo rilata al tiu registriĝo, kiu ofte imitas aŭ iugrade similas al tradicia geedziĝo. [[Dosiero:2007-09-01trauungköln.jpg|eta|Nupto en [[Evangeliismo|Evangelia]] kirko.]] Apud la esprimoj "geedziĝo", "geedziĝa ceremonio" kaj "geedziĝa festo", ekzistas ankaŭ la malpli ofte uzata [[novradiko]] "nupto", kies plej ofta signifo estas "geedziĝa ceremonio aŭ festo", sed kiu ankaŭ povas senŝanĝe esti uzata por ceremonioj kaj festoj kondukantaj al samseksa geedzeco aŭ registrita partnereco. '''Nupto''' estas [[ceremonio]] kaj [[festo]], per kiu du (aŭ pli da) homoj (plej ofte [[fianĉo]] kaj fianĉino) publike celebras sian intencon pri vivkomuneco (plej ofte [[geedziĝo]]). Plej ofte la nupton sekvas pli ampleksa [[nuptofesto]]. La vorto ''nupto'' estas [[sinonimo]], ne nur [[beletro|beletra]], de ''geedziĝo'' aŭ ''edz(in)iĝo''. La vorto ankaŭ indikas la oficialan vivligitecon inter samseksaj paroj, kiujn en kelkaj landoj oni jure same sankcias. La Nederlanda [[Remonstrantoj|Remonstranta]] Eklezio estis, kiom sciate, la unua kristana [[eklezio]] en la mondo, kiu oficiale agnoskis samseksajn nuptojn. Pluraj aliaj eklezioj sekvis. == Historio == {{Ĉefartikolo|Familio}} Logike la apero kaj instituciigo de geedzeco kaj sekve de geedziĝo rilatas al la instituciigo kaj formado de la koncepto de [[familio]] kaj ties funkciigo. Tio certe okazis en [[prahistorio]]. Depende de la diverseco de la socioj, povas esti ke en prasocioj, pratriboj ktp., ne ekzistis familioj kiaj ili estas konataj nuntempe, tio estas unio formata de gepatroj plus gefiloj, tio estas povas esti ke en pratempo la gefiloj ne estu atribuitaj aŭ apartenantaj al preciza paro. Kiam tio ekokazis oni povas paroli pri la ekesto de familio. Tiam oni devas konsideri ĉu la paro temis pri stabila duopo de viro kaj virino kiuj estis la gepatroj de la gefiloj aŭ temas pri aliaj nestabilemaj grupiĝoj. Kiam la stabileco de la paro estis fiksita oni povas paroli pri geedzeco. Tio plej verŝajne estis rilata al [[religio]]j, [[ŝamano]]j aŭ ŝtataj ceremonioj pli politikaj, kiuj agnosku la geedzecon. Ĉiuokaze evidente geedzeco ekzistis antaŭ geedziĝo aŭ nupto, kio supozas pli altan ŝtupon en la evoluo al instituciigo de sociaj aranĝoj. La formaligo de la koncepto geedzeco pli kaj pli plifortiĝis ju pli la institucio ligiĝis al la kontrolo super la gefiloj kaj al la konstituo de la familio kiel socia subgrupo kun ekonomia gravo. === Laŭ kulturoj kaj religioj === ==== En Kristanismo ==== {{Ĉefartikolo|Kristanismo}} [[Pastra geedzeco]] estas termino uzata por priskribi la praktikon permesi al la kristanaj pastroj (tiuj kiuj jam estis ordinitaj) geedziĝi. Tiu practiko estas diferenca el permeso al geedziĝintaj personoj pastriĝi. Pastra geedzeco estas akceptita inter Protestantoj, inklude kaj Anglikanojn kaj Luteranojn. Multaj Orientaj Eklezioj ([[Orienta Ortodoksismo]], Orientaj Ortodoksoj, aŭ Orientaj Katolikoj), kvankam permesas al edzoj ordiniĝi, ne permesas la pastran geedzecon post ordinigo: iliaj paroĥaj pastroj estas often geedziĝintaj, sed ili devas edziĝi antaŭ ordinado al pastreco. ==== En Islamo ==== {{Ĉefartikolo|Geedzeco en Islamo}} En [[Islamo]], la geedziĝo estas jura [[kontrakto]] inter viro kaj virino. Kaj la novedzo kaj la novedzino devas konsenti la geedzecon pro propra volo. Kiel formala kaj ligiga kontrakto, ĉu parola ĉu skriba, estas konsiderata esenca parto de islama geedzeco religie valida kaj priskribas la rajtojn kaj respondecojn de la novedzo kaj la novedzino. La [[divorco]] en Islamo povas havi varion de formoj, kelkaj iniciataj persone de edz(in)o kaj aliaj iniciataj de religia tribunalo nome de edzino plendanta kiu sukcesas en peto de jura divorco pro valida tialo. == Geedzeco laŭ lando == === Brazilo === En [[Brazilo]] estas multaj formoj de geedzeco. Vere, oni povas deklari iun ajn homgrupon "familio". Do, ekzemple, studentoj kiu vivas en sama domo povas deklari sin, laŭleĝe, "familio", la problemo estas la difino de ekonomiaj rilatoj de grupo, kiel heredaj kaj asekuraj rajtoj. Brazila leĝaro konsideras edzigita paro, unu viron kaj unu virinon kiuj seksumas kaj deziras formi familion. Do, al brazila juro, paro ne bezonas formaligi geedzigon, eĉ se unu el ili (aŭ eĉ ambaŭ) jam estis edz(in)igita kun alia persono, ĉar ankaŭ oni ne bezonas formaligi divorcon. Tiel, estas multaj manieroj formi geedzecan geparon en Brazilo: * '''La plej formala''': Komencas per subskribo de antaŭ-edziga pakto antaŭ [[notario]]; poste la ge[[fianĉo]]j iras antaŭ [[juĝisto]] kiu diras ceremoniajn vortojn, la gefianĉoj deklaras parole ke ili volas formi [[familio]]n, subskribas libregon kaj ricevas dokumentojn; sekve, la duopo iras hejmen kaj ŝanĝas vestojn. Post eĉ kelkaj tagoj, la paro iras al [[preĝejo]] laŭ sia religio kaj geedziĝas laŭ religia [[rito]]. Sekve, la geparanoj iras al festego kaj komunikis al siaj geamikoj la geedzigon. Tiu ceremonio ĝenerale daŭras de 1 ĝis 3 tagojn. * '''Nur civila''': Estas kiel la antaŭa, sen la religiaj ritoj, kaj, ĝenerale, sen festo. * '''Nur religia''': La gea paro iras al preĝejo kaj geedziĝas laŭ ritoj. Poste, ili povas ne deklari al notario kiu geedziĝas. La deklaro al notario estas nur formalaĵo por facile pruvi la asekurajn kaj heredajn rajtojn, sed oni povas pruvi tion sen formala notaria deklaro per deklaro de [[eklezio]]. Poligamianoj povas religie geedziĝi, sed nur la unua edz(in)o havas asekurajn kaj heredajn rajtojn, sed ĉiuj gefiloj havas la samajn rajtojn. * '''Ne formala''': Paro konsentas inter si ke ili volas formi familion sen formalaj deklaroj nek ceremonioj, aŭ povas krei sian ceremonion, ktp. Se ili estas gea paro, ne estas problemo, ili akiras aŭtomate asekurajn kaj heredajn rajtojn, nur devante pruvi per atestoj aŭ privataj dokumentoj ke ili honeste kunvivas. Se estas [[samseksemo|samseksemuloj]], ili havas asekurajn rajtojn, sed ne heredajn rajtojn. == Antaŭgeedziĝa seksrilato == {{Ĉefartikolo|Antaŭgeedziĝa seksrilato}} La antaŭgeedziĝa seksrilato estas seksumado praktikita de homoj antaŭ geedziĝo. Historie, la antaŭgeedziĝaj seksrilatoj estis konsiderataj kiel morala [[tabuo]] en multaj kulturoj, kaj konsiderata [[peko]] ĉe plej multaj religioj, sed ekde la [[1960-aj jaroj]] ĝi fariĝis pli vaste akceptita, precipe en okcidentaj landoj. Studo de 2014 de Pew pri tutmonda moraleco trovis, ke antaŭgeedziĝa seksrilato estis konsiderata aparte neakceptebla en "ĉefe islamaj nacioj", kiel [[Malajzio]], [[Indonezio]], [[Jordanio]], [[Pakistano]] kaj [[Egiptio]], ĉiu havante pli ol 90% da malaprobo, dum homoj en okcidenteŭropaj landoj estis kiuj plej akceptas. == Ekstergeedzeca seksumo == {{Ĉefartikolo|Ekstergeedzeca seksumo}} Ekstergeedzeca seksumo (ankaŭ nomata adultero, fornikado, malfideleco, aŭ simple senjuĝe [[amafero]]) estas libervola sekskuniĝo inter edziĝinta persono kaj persono, kiu ne estas lia aŭ ŝia edzino/edzo. Kvankam la difinoj de adulto varias en malsamaj juraj sistemoj, kio estas komuna al ĉiuj estas la fakto de seksa intimeco inter edziĝinta persono kaj persono ekster la geedzeco. Amafero estas parollingva termino por provizora seksa rilato inter du homoj, el kiuj almenaŭ unu estas edziĝinta aŭ en alia persone engaĝita rilato kun aliul(in)o. == Formoj de geedzeco == * [[Bigamio]] * [[Civila geedzeco]] * [[Grupa geedzeco]] * [[Poliandrio]] * [[Poligamio]] * [[Registrita partnereco]] * [[Samseksa geedzeco]] == Vidu ankaŭ == * [[Adulto]] * [[Amoro]], [[Koito]] * [[Pluramemo]] * [[Amo]] * [[Nupto]] - [[divorco]] - [[fianĉo]] - [[koramiko]] - [[fraŭleco]] * [[Nuptoveturo]] * [[Geedziĝoj Esperantistaj]] * [[Geedzoj]] * [[Edziniĝa robo]] * [[Sojlo]] == Proverbo == Ekzistas pluraj (17 pri edziĝo*) [[proverbo]]j pri geedzeco en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>:{{citaĵo|''Edzo kaj edzino estas nur unu.''}}{{citaĵo|''Edzo kaj edzino -- ĉiela difino.''}}{{citaĵo|''Geedzoj en paco vivas en reĝa palaco.''}} == En Esperanto aperis == * [[BA10]]: ''Geedziĝo'' de [[Sten Johansson]], pri la sentoj de ĵus-edzino rilate al sia edzo kaj aliaj familianoj kaj ĉirkaŭuloj. == Bibliografio == === En franca === * Lise Vincent Doucet-Bon, ''Le mariage dans les civilisations anciennes'' (coll. « L'Évolution de l'humanité. Bibliothèque de Synthèse historique »), Paris, Albin Michel, 1975, 457 p. (prix Alice-Louis Barthou de l'Académie française). * Martine Segalen, ''Éloge du mariage'', coll. « [[Découvertes Gallimard]] », 2003 * Christiane Singer, ''Éloge du mariage, de l'engagement et autres folies'', éditions Albin Michel, 2000, Prix Anna de Noailles de l'Académie française 2000 * Irène Théry, ''Le démariage, justice et vie privée'', Odile Jacob, 1993 === En germana === * Marianne Weber: ''Ehefrau und Mutter in der Rechtsentwicklung''. Tübingen 1907. * Rudolf Schránil, Ludwig Wahrmund: ''Das Institut der Ehe im Altertum''. Böhlau, Weimar 1933. * Dieter Schwab: ''Grundlagen und Gestalt der staatlichen Ehegesetzgebung in der Neuzeit bis zum Beginn des 19. Jahrhunderts''. Bielefeld 1967. * Klaus Jürgen Matz: ''Pauperismus und Bevölkerung. Die gesetzlichen Ehebeschränkungen in den süddeutschen Staaten während des 19. Jahrhunderts''. Clett-Cotta, Stuttgart 1980, ISBN 3-12-915130-3. * Carl Heinz Ratschow, Josef Scharbert u. a.: Ehe/Eherecht/Ehescheidung I. Religionsgeschichtlich II. Altes Testament III. Judentum IV. Neues Testament V. Alte Kirche VI. Mittelalter VII. Reformationszeit VIII. Ethisch IX. Praktisch-theologisch. In: Theologische Realenzyklopädie. Band 9, 1982, S. 308–362 (kulturwissenschaftlicher und theologischer Überblick, mit Literatur) * Ulrich Beck, Elisabeth Beck-Gernsheim: ''Das ganz normale Chaos der Liebe. 12. Auflage''. Suhrkamp, Frankfurt am Main 1990, ISBN 3-518-38225-X. === En hispana === * Luis Martínez Vázquez de Castro, ''El concepto de matrimonio en el Código Civil'', Aranzadi, 2008 ISBN 978-84-470-2929-7 * San Román, Teresa kaj Aurora González Echevarría (1994): ''Las relaciones de parentesco'', Universitat Autònoma de Barcelona, Bellaterra. * Salinas Araneda, Carlos (2009) ''El matrimonio religioso ante el derecho chileno'', Pontificia Universidad Católica de Valparaíso. * Variaj aŭtoroj (2008). ''El matrimonio: ¿contrato basura o bien social?''. Thomson Aranzadi. ISBN 978-84-8355-741-9. * Viladrich, Pedro-Juan (2001). ''El modelo antropológico del matrimonio''. Volumen 31 de ''Documentos del Instituto de Ciencias para la Familia''. Ediciones Rialp. ISBN 9788432133756. == Eksteraj ligiloj == * [http://kontakto.tejo.org/2015/10/geedizgo-kontakto-20154-en-la-reto.html Geedziĝo], [[Kontakto (revuo)|Kontakto]], 2015:4 * [http://www.edzperanto.org/index.php Edzperanto (serĉado de edz(in)oj por esperantistoj)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100518071352/http://www.edzperanto.org/index.php |date=2010-05-18 }} {{eo}} * http://www.pollingreport.com/civil.htm<!-- en:opinion polls en->eo:opinio _polls_ en:the same polls en->eo:la sama _polls_ --> * http://www.lds.org/library/display/0,4945,161-1-11-1,00.html<!-- en:Proclamation On The Family. en->eo:(Deklaracio, Deklaro, Proklamado, Proklamaĵo, Proklamo, Publikigo) Sur (La, Al la, Des, Ju, L') Familio. --> * http://www.best.com/~ddfr/Academic/Price_Theory/PThy_Chapter_21/PThy_Chap_21.html<!-- en:David Friedman, Price Theory: Chapter 21: The Economics of Love and Marriage en->eo:David Friedman, (Prezo, Kurzo) Teorio: Ĉapitro 21: (La, Al la, Des, Ju, L') Ekonomio de (Amo, Ami, Kareco, Ŝategi) kaj Geediziĝo --> * http://www.cdc.gov/nchs/fastats/divorce.htm == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Italienischer Meister des 15. Jahrhunderts 001.jpg|''Geedziga ceremonio'', Italio, 1400-aj jaroj. Dosiero:Knut Ekwall-Frieriet.jpg|Knut Ekwall, ''Edziĝopeto'', 1880–1889. Dosiero:Edmund Blair Leighton - signing the register.jpg|Edmund Blair Leighton, ''Subskribante registron'', 1890. Dosiero:2005-09-02-hochzeit-31.jpg|Civila nupto en Germanio. Dosiero:Shinto married couple.jpg|Japanaj geedzoj. Dosiero:Muslim wedding in India.jpg|Islama geedziĝo en [[Barato]]. </gallery> == Notoj kaj referencoj == {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Marriage|revizio=Marriage}}{{Referencoj|2}} {{Projektoj|commonscat=Weddings|q=Geedzeco}} {{Sekso}} {{Havenda artikolo|Edzeco}} {{Elstara}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Geedzeco| ]] [[Kategorio:Antropologio]] [[Kategorio:Interpersona rilatado]] [[Kategorio:Familia juro]] [[Kategorio:Familio]] [[Kategorio:Religio]] [[Kategorio:Amo]] mc9p9nzxlib88axigr0r0abhni0ffs6 Statistiko 0 24362 9372592 9323919 2026-05-14T07:08:42Z Sj1mor 12103 9372592 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{Scienco}} '''Statistiko''' estas [[scienco]] pri la metodoj por kolekti, analizi kaj interpreti empiriajn [[nombro|nombrajn]] donitaĵojn kaj por prezenti la rezultojn. Tio fariĝas komplike, kiam la donitaĵoj kaj la interdependoj ne estas tute konataj, estas neprecizaj aŭ tro multenombraj por esti detale traktataj. Statistiko estas rimedo por kompari [[scienca teorio|sciencan teorion]] kun la reala mondo kaj por serĉi novajn interrilatojn por nova teorio. Statistiko uzas [[Probablo-teorio (matematiko)|probablo-teorio]]n, matematikan [[mezuro|mezurteorion]] kaj [[Matematika modelo|modeladon]]. Nuntempe matematiko, [[komputoscienco]] kaj statistiko formas novan kampon, [[Datum-scienco]], kun novaj rimedoj por kalkulado, modelado, [[Inferenco|inferencado]] kaj prezentado. [[Kvanteca esplorado|Kvanteca scienca esplorado]] baziĝas sur statistikaj metodoj (kp. [[kvaliteca esplorado]]). Fojfoje oni renkontas la vorton ''statistiko'' (minuskle kaj ofte plurale) ankaŭ por bazaj [[statistikaĵo]]j: statistikaj datumoj, [[tabelo]]j kaj aliaj statistikaj datum-prezentoj. Tio imitas uzadon en iuj gentaj lingvoj, sed en Esperanto tia malpreciza uzado impresas nenature, eĉ misgvide, kaj estas evitinda. == Teorio de statistiko == [[Dosiero:The Normal Distribution.svg|eta|350ra|dekstra|[[Normala distribuo]].]] Statistiko estas transversa apogo al ampleksa varieco de disciplinoj, de la fiziko ĝis la [[socia scienco|sociaj sciencoj]], de la [[sciencoj de la sano]] ĝis la [[kvalito-sistemo|kontrolo de kvalito]]. Ĝi estas uzata por la decidado en areoj de [[negoco]]j aŭ institucioj [[registaro|registaraj]]. La statistiko dividiĝas en du grandaj areoj: * La [[priskriba statistiko]], kiu dediĉas sin al la metodoj de rekolektado, priskribo, elmontrado kaj resumo de datumoj estigitaj de la fenomenoj studataj. La datumoj povas esti resumitaj nombre aŭ grafike. Bazaj Ekzemploj de [[parametro statistika|parametroj statistikaj]] estas: la [[aritmetika meznombro]] kaj la [[varianca devio]]. * La [[dedukta statistiko]], kiu dediĉas sin al la generado de la [[Matematika modelo|modeloj]], deduktoj kaj antaŭdiroj asociitaj al la fenomenoj studataj konsiderante la [[hazardeco]]n de la observoj. Oni ĝin uzas por [[Matematika modelo|modeli]] regulojn en la datumoj kaj ĉerpi konkludojn. Ĉi tiuj deduktaĵoj povas preni la formon de respondoj al demandoj se/ne ([[provo de hipotezo]]), alpreno de nombraj karakterizaĵoj, [[hipotezo|prognozoj]] de futuraj observoj, priskriboj de asocio ([[korelacio]]) aŭ modelado de rilatoj inter [[variablo]]j. Aliaj teknikoj de modelado estas [[anova]], [[serioj de tempo]] kaj [[minado de datumoj]]. Ambaŭ branĉoj apartenas al la [[aplikita statistiko]]. Estas ankaŭ disciplino nomata [[matematika statistiko]], kiu referencas al la teoriaj bazoj de la materio. La vorto «statistikoj» ankaŭ aludas al la rezulto apliki algoritmon statistikan al aro de datumoj, kiel en [[Ekonomia statistiko|ekonomiaj]], [[kriminalaj statistikoj]], inter aliaj. == Etimologio == La germana termino ''Statistik'', kiu estis unue enkondukita de [[Gottfried Achenwall]] ([[1749]]), referencis origine al la analizo de [[datumo]]j de la [[Ŝtato]], tio estas, la "scienco de la ŝtato" (ankaŭ nomata ''aritmetika politiko'' laŭ ĝia rekta traduko).<ref>[https://www.dwds.de/wb/Statistik "Statistik"] en ''Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache'' </ref> La termino ''statistiko'' akiris la signifon de kolektado kaj klasifikado de datumoj nur en la 19a jarcento. Ĉi tiun koncepton enkondukis anglo [[John Sinclair]]. == Historio de statistiko == [[Dosiero:Jakob Bernoulli.jpg|eta|La verko de Bernoulli nome ''Ars Conjectandi'' estis la unua verko kiu temas pri [[Probablo-teorio]] kiel ĝi kompreneblas aktuale.]] Formalaj studoj pri dedukta statistiko datiĝas el arabaj [[matematikistoj]] kaj [[Kriptologio|kriptografoj]], dum la [[Islama Orepoko]] inter la 8-a kaj la 13-a jarcentoj. [[Al-Ĥalil ibn Ahmad al-Farahidi|Al-Ĥalil]] (717–786) verkis la ''Libron de Kriptografiaj Mesaĝoj'', kiu enhavas unu el la unuaj uzoj de [[permutaĵo]]j kaj [[Kombinaĵo (kombinatoriko)|kombinaĵoj]], por listigi ĉiujn eblajn [[Araba lingvo|arablingvajn]] vortojn kun kaj sen vokaloj.<ref name="LB">{{Cite journal|last=Broemeling|first=Lyle D.|title=An Account of Early Statistical Inference in Arab Cryptology|journal=The American Statistician|date=1 November 2011|volume=65|issue=4|pages=255–257|doi=10.1198/tas.2011.10191|s2cid=123537702}}</ref> La verko de [[Al-Kindi]] nome ''Manuskripto pri Deĉifrado de Kriptografiaj Mesaĝoj'' havigis detalan priskribon kiel uzi analizon pri frekvencoj por deĉifri [[Ĉifrado|ĉifritajn]] mesaĝojn, havigante fruan ekzemplon de dedukta statistiko por [[kodo|dekodigi]]. Ibn Adlan (1187–1268) poste faris gravan kontribuon al la uzado de montrogrando en analizo pri frekvencoj.<ref name="LB"/> La termino 'statistiko' estis enkondukita fare de la itala fakulo Girolamo Ghilini en 1589 reference al tiu scienco.<ref>{{cite journal |last=Ostasiewicz |first=Walenty |year=2014 |title=The emergence of statistical science |journal=Śląski Przegląd Statystyczny |volume=12 |issue=18 |doi=10.15611/sps.2014.12.04 |pages=76–77}}</ref><ref>{{cite book |last=Bruneau |first=Quentin |url=https://books.google.com/books?id=63RnEAAAQBAJ&pg=PT64 |title=States and the Masters of Capital: Sovereign Lending, Old and New |publisher= Columbia University Press |year=2022 |isbn=978-0231555647}}</ref> La plej frua verko enhavanta statistikojn en Eŭropo datiĝas el 1663, pro la publikigo de la verko ''Natural and Political Observations upon the Bills of Mortality'' de [[John Graunt]].<ref>Willcox, Walter (1938) "The Founder of Statistics". ''Review of the International Statistical Institute'' 5(4): 321–328. JSTOR 1400906</ref> Fruaj aplikaĵoj de statistika pensaro temis pri la bezonoj de ŝtatoj bazi sian politikon sur demografiaj kaj ekonomiaj datumoj, kaj el tio devenas la etimologio de statistiko el ''[[ŝtato]]''. La alrigardo de la fako statistiko ampleksiĝis en la komenco de la 19-a jarcento por inkludi la kolektadon kaj analizon de ĝeneralaj datumoj. Nuntempe, statistiko estas amplekse uzata en politiko, aparte regado, negocado, kaj naturaj kaj sociaj sciencoj. Malfacile oni povas nun atenti gazetaron aŭ televidan novaĵprogramon netrafinte statistikojn. [[Dosiero:Carl Friedrich Gauss 1840 by Jensen.jpg|eta|maldekstra|[[Carl Friedrich Gauss]] faris gravajn kontribuojn al la probablistikaj metodoj kondukantaj al statistiko.]] La matematikaj fundamentoj de statistiko disvolviĝis el studoj pri [[Hazardludo|hazardludoj]] inter matematikistoj kiel [[Gerolamo Cardano]], [[Blaise Pascal]], [[Pierre de Fermat]], kaj [[Christiaan Huygens]]. Kvankam la ideo de [[probablo]] estis jam pritraktita en antikva kaj mezepoka juro kaj filozofio (kiel ĉe la verkaro de [[Juan Caramuel]]), la [[probabloteorio]] kiel matematika fako formiĝis nur en la plej frua komenco de la 17-a jarcento, partikulare en la postmorta verko de Jacob Bernoulli nome ''Ars Conjectandi''.<ref>J. Franklin, ''The Science of Conjecture: Evidence and Probability before Pascal'', Johns Hopkins Univ Press. 2002</ref> Tiu estis la unua libro en kiu la temoj de hazardludoj kaj de probableco (kiuj postulis opinion, pruvaron kaj argumentojn) estis kombinitaj kaj submetitaj al la matematika analizo.<ref>Schneider, I. (2005). Jakob Bernoulli, ''Ars Conjectandi'' (1713). En I. Grattan-Guinness (eld.), ''Landmark writings in Western Mathematics, 1640-1940'' (pp. 88-103). </ref><ref>{{Cite book |last1=Sylla |first1=E. D. |url=https://books.google.com/books?id=-xgwSAjTh34C |title=''The Art of Conjecturing, Together with Letter to a Friend on Sets in Court Tennis'' (trad.) |last2=Bernoulli |first2=Jacob |publisher=JHU Press |year=2006 |isbn=978-0-8018-8235-7 |language=en}}</ref> La metodo de "malplej nombraj kvadratoj" estis por la unua fojo priskribita de [[Adrien-Marie Legendre]] en 1805, kvankam [[Carl Friedrich Gauss]] supozeble uzis ĝin unu jardekon antaŭe, nome en 1795.<ref>{{Cite web |last=Lim |first=M. |date=2021 |title=''Gauss, Least Squares, and the Missing Planet'' |url=https://www.actuaries.digital/2021/03/31/gauss-least-squares-and-the-missing-planet/ |access-date=2022-11-01 |website=Actuaries Digital}}</ref> La moderna fako de statistiko aperis fine de la 19-a kaj komenco de la 20-a jarcentoj en tri etapoj.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jYFRAAAAMAAJ|title=Studies in the history of statistical method|author=Helen Mary Walker|author-link= |year=1975|publisher=Arno Press|isbn=978-0405066283|access-date=2015-06-27|archive-date=2020-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727141905/https://books.google.com/books?id=jYFRAAAAMAAJ|url-status=live}}</ref> La unuan ondon, fine de la jarcento, enkondukis la verkaroj de [[Francis Galton]] kaj [[Karl Pearson]], kiuj transformis statistikon en rigore matematika fako uzebla por analizoj, ne nur en scienco, sed ankaŭ en ekonomio kaj politiko. La kontribuoj de Galton inkludis la enkondukon de la konceptoj de [[norma devio]], [[korelacio]], [[Regreso (statistiko)|analizo de regreso]] kaj la aplikadon de tiuj metodoj al la studo de la varieco de homaj trajtoj — alto, pezo kaj eĉ longo de okulharoj inter aliaj.<ref name=Galton1877>{{cite journal | last1 = Galton | first1 = F | year = 1877 | title = Typical laws of heredity | journal = Nature | volume = 15 | issue = 388| pages = 492–553 | doi=10.1038/015492a0| bibcode = 1877Natur..15..492. | doi-access = free }}</ref> [[Dosiero:Karl Pearson, 1910.jpg|eta|dekstra|altdekstre=1.05|[[Karl Pearson]], fondinto de la matematika statistiko.]] Pearson disvolvis la korelacian koeficienton de Pearson difinita per produkt-momanto,<ref>{{Cite journal | doi = 10.1214/ss/1177012580 | last1 = Stigler | first1 = S.M. | year = 1989 | title = Francis Galton's Account of the Invention of Correlation | journal = Statistical Science | volume = 4 | issue = 2| pages = 73–79 | doi-access = free }}</ref> la [[Momanto (statistiko)|metodon de momantoj]] por la kongruigo de distribuaĵoj al montraĵoj kaj la [[Probablodistribuo|Pearson distribuon]], inter multaj aliaj konceptoj.<ref name="Pearson, On the criterion">{{Cite journal|last1=Pearson|first1=K.|year=1900|title=On the Criterion that a given System of Deviations from the Probable in the Case of a Correlated System of Variables is such that it can be reasonably supposed to have arisen from Random Sampling|url=https://zenodo.org/record/1430618|journal=Philosophical Magazine|series=Series 5|volume=50|issue=302|pages=157–175|doi=10.1080/14786440009463897|access-date=2019-06-27|archive-date=2020-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818110818/https://zenodo.org/record/1430618|url-status=live}}</ref> Galton kaj Pearson fondis ''Biometrika'' nome la unua scienca gazeto pri matematika statistiko kaj [[biostatistiko]] (tiam nomita biometrio), kaj la laste menciita fondis la unuan universitatan statistikan departementon en la mondo nome en la [[Universitato-Kolegio de Londono]].<ref>{{Cite web|title=Karl Pearson (1857–1936)|publisher=Department of Statistical Science&nbsp;– [[University College London]]|url=http://www.ucl.ac.uk/stats/department/pearson.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080925065418/http://www.ucl.ac.uk/stats/department/pearson.html|archive-date=2008-09-25}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080925065418/http://www.ucl.ac.uk/stats/department/pearson.html |date=2008-09-25 }}</ref> La duan ondon, de la 1910-aj kaj la 1920-aj jaroj, iniciatis [[William Sealy Gosset]], kaj atingis sian kulminon en la alrigardoj fare de [[Ronald Fisher]], kiu verkis la lernolibrojn kiuj difinos la akademian fakon en universitatoj tra la tuta mondo. La plej gravaj publikaĵoj de Fisher estis lia ŝlosila artikolo de 1918 nome ''The Correlation between Relatives on the Supposition of Mendelian Inheritance'' (Korelacio inter parencoj pri supozoj de mendela heredo) kiu estis la unua verko kiu uzis la poste tre utilan statistikan terminon, [[varianco]]), lia klasika verko de 1925 nome ''Statistical Methods for Research Workers'' (Statistikaj metodoj por esploristoj) kaj lia verko de 1935 nome ''The Design of Experiments'' (Dezajno de eksperimentoj),<ref>{{cite journal | author = Box, JF | title = R.A. Fisher and the Design of Experiments, 1922–1926 | jstor = 2682986 | journal = ''The American Statistician'' | volume = 34 | issue = 1 |date=Februaro 1980 | pages = 1–7 | doi = 10.2307/2682986}}</ref><ref>{{cite journal | author = Yates, F | title = Sir Ronald Fisher and the Design of Experiments | jstor = 2528399 | journal = ''Biometrics'' | volume = 20 | issue = 2 |date=June 1964 | pages = 307–321 | doi = 10.2307/2528399}}</ref><ref>{{Cite journal |title=The Influence of Fisher's "The Design of Experiments" on Educational Research Thirty Years Later |first1=Julian C. |last1=Stanley |journal=American Educational Research Journal |volume=3 |issue=3 |year=1966|pages= 223–229 |jstor=1161806 |doi=10.3102/00028312003003223|s2cid=145725524 }}</ref> en kiu li disvolvis rigorajn modelojn por dezajno de [[eksperimento]]j. [[Dosiero:Youngronaldfisher2.JPG|eta|maldekstre|200ra|[[Ronald Fisher]] estis grava disvolvanto de statistiko.]] Fisher kreis la konceptojn de "sufiĉeco" kaj "komplementa statistiko", la [[Lineara diskriminanta analitiko|diskriminantan analitikon de Fisher]] kaj la "informaron de Fisher".<ref>{{Cite journal|last=Agresti|first=Alan|author2=David B. Hichcock|year=2005|title=Bayesian Inference for Categorical Data Analysis|journal=Statistical Methods & Applications|issue=3|page=298|url=http://www.stat.ufl.edu/~aa/articles/agresti_hitchcock_2005.pdf|doi=10.1007/s10260-005-0121-y|volume=14|s2cid=18896230|access-date=2013-12-19|archive-date=2013-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219212926/http://www.stat.ufl.edu/~aa/articles/agresti_hitchcock_2005.pdf|url-status=live}}</ref> Li ankaŭ stampis la terminon "nula hipotezo" dum la eksperimento de la "Sinjorino tegustumanta", kio "estas neniam pruvita aŭ establita, sed ĝi estas eble dispruvita, laŭ la daŭro de la eksperimentado".<ref name="oed">OED quote: '''1935''' R.A. Fisher, ''The Design of Experiments'' ii. 19, "We may speak of this hypothesis as the 'null hypothesis', and the null hypothesis is never proved or established, but is possibly disproved, in the course of experimentation."</ref><ref>Fisher|1971|loc=Chapter II. ''The Principles of Experimentation, Illustrated by a Psycho-physical Experiment'', Section 8. "The Null Hypothesis"</ref> En sia libro de 1930 nome ''The Genetical Theory of Natural Selection'' (La genetika teorio de natura selektado), li aplikis statistikon al variaj [[biologio|biologiaj]] konceptoj kiel la "principo de Fisher"<ref name="Edwards98">{{Cite journal|last1=Edwards|first1=A.W.F.|year=1998|title=Natural Selection and the Sex Ratio: Fisher's Sources|journal=American Naturalist|volume=151|issue=6|pages=564–569|doi=10.1086/286141|pmid=18811377|s2cid=40540426}}</ref> (kion A. W. F. Edwards nomis "probable la plej fama argumento en [[evolucia biologio]]") kaj la "modelo de natura selektado pere de masklornamo de Fisher",<ref name="fisher15">Fisher, R.A. (1915) The evolution of sexual preference. Eugenics Review (7) 184:192</ref><ref name="fisher30">Fisher, R.A. (1930) ''The Genetical Theory of Natural Selection''. {{ISBN|0-19-850440-3}}</ref><ref name="pers00">Edwards, A.W.F. (2000) Perspectives: Anecdotal, Historical and Critical Commentaries on Genetics. The Genetics Society of America (154) 1419:1426</ref><ref name="ander94">{{Cite book|last = Andersson|first = Malte|date = 1994|title = Sexual Selection|isbn = 0-691-00057-3|publisher = Princeton University Press|url = https://books.google.com/books?id=lNnHdvzBlTYC|access-date = 2019-09-19|archive-date = 2019-12-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20191225202726/https://books.google.com/books?id=lNnHdvzBlTYC|url-status = live}}</ref><ref name="ander06">Andersson, M. kaj Simmons, L.W. (2006) ''Sexual selection and mate choice. Trends, Ecology and Evolution'' (21) 296:302</ref><ref name="gayon10">Gayon, J. (2010) ''Sexual selection: Another Darwinian process''. Comptes Rendus Biologies (333) 134:144</ref> koncepto pri [[seksa selektado]] pri pozitiva reenfuĝa efiko troviĝanta en [[evolucio]]. La fina ondo, kiu ĉefe konsistis el rafinado kaj ekspansio de pli fruaj disvolviĝoj, aperis el la kunlabora verkado inter Egon Pearson kaj Jerzy Neyman en la [[1930-aj jaroj]]. Ili enkondukis la konceptojn de eraroj "Tipo II", "statistika povo" kaj [[konfidintervalo]]j. Jerzy Neyman en 1934 montris, ke tavoligita hazarda montraĵaro estas ĝenerale pli bona metodo de ĉirkaŭkalkulado ol la celita (kvota) montraĵaro.<ref>{{cite journal | last1 = Neyman | first1 = J | year = 1934 | title = On the two different aspects of the representative method: The method of stratified sampling and the method of purposive selection | journal = ''Journal of the Royal Statistical Society'' | volume = 97 | issue = 4| pages = 557–625 | jstor=2342192| doi = 10.2307/2342192 }}</ref> Aktuale, statistikajn metodojn oni aplikas en ĉiaj fakokampoj, kiuj postulas decidfaradon, por atingi akuratajn inferencojn el kolektita korpuso de datumoj kaj por decidfarado antaŭ necerteco bazite sur statistika metodologio. La uzado de modernaj [[komputilo]]j ebligis faradon de grandskalaj statistikaj komputadoj kaj ebligis ankaŭ novajn metodojn kiuj estis nepraktike plenumeblaj permane. Statistiko plue estas areo de aktiva esplorado, por ekzemplo por la problemo kiel analizi [[datumarego]]n ({{lang-en|big data}}).<ref>{{Cite web|url=http://www.santafe.edu/news/item/sfnm-wood-big-data/|title=Science in a Complex World – Big Data: Opportunity or Threat?|work=[[Santa Fe Institute]]|access-date=2014-10-13|archive-date=2016-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20160530001750/http://www.santafe.edu/news/item/sfnm-wood-big-data/|url-status=live}}</ref> === Originoj en probablo === [[Dosiero:Christiaan Huygens-painting.jpeg|eta|dekstra|Christiaan Huygens donis la unuan sciencan traktadon de la fako]] La metodoj statistika-matematikaj emerĝis de la teorio de [[probablo]], kiu datiĝas de la mesaĝado inter Blaise Pascal kaj Pierre de Fermat ([[1654]]). [[Christiaan Huygens]] ([[1657]]) donis la unuan sciencan traktadon de la fako. La ''Ars coniectandi'' (postmorta, [[1713]]) de Jakob Bernoulli kaj la ''Doktrino de ebloj'' ([[1718]]) de [[Abraham De Moivre|Abraham de Moivre]] studis la disciplinon kiel branĉo de la matematikoj. En la moderna erao, la laboro de [[Andrej Kolmogorov]] estis kolono en la formulado de la fundamenta modelo de probablo-teorio, kiu estas uzita tra la statistiko. [[Pierre-Simon Laplace]] (1774) faras la unuan provon dedukti regulon por la ĉifro de observoj de la komencoj de probablo-teorio. Laplace reprezentis la leĝon de probabloj de eraroj per kurbo kaj li deduktis formulon por la mezumo de tri observoj. La [[metodo de minimumaj kvadratajoj]], kiu estis uzita por minimumigi la erarojn en [[mezuro|mezuradoj]], estis eldonita sendepende por [[Adrien-Marie Legendre]] (1805), [[Robert Adrain]] (1808), kaj [[Carl Friedrich Gauss]] (1809). Gaŭso estis uzinta la metodon en lia fama antaŭdiro de la lokigado de la [[nanoplanedo]] [[Cereso]] en 1801. Pliaj provoj estis skribitaj de Laplace (1810, 1812), Gaŭso (1823), [[James Ivory]] (1825, 1826), Hagen (1837), [[Friedrich Bessel]] (1838), [[W.F. Donkin]] (1844, 1856), [[John Herschel]] (1850) kaj [[Morgan Crofton]] (1870). Aliaj kontribuintoj estis Ellis (1844), [[Augustus De Morgan]] (1864), [[James Whitbread Lee Glaisher|Glaisher]] (1872) kaj [[Giovanni Schiaparelli]] (1875). La formulo de Peters por <math>r</math>, la probabla eraro de simpla observo estas bone konita. La [[19-a jarcento|19a jarcento]] inkludas aŭtorojn kiel Laplace, [[Silvestre Lacroix]] (1816), Littrow (1833), [[Richard Dedekind]] (1860), Helmert (1872), [[Hermann Laurent]] (1873), Liagre, Didion kaj [[Karl Pearson]]. [[Augustus De Morgan]] kaj [[George Boole]] plibonigis la prezenton de la teorio. [[Adolphe Quetelet]] (1796-1874),fariĝis alia grava fondinto de la statistiko kaj enkondukis la nocion de la «averaĝa homo» ''(l’homme moyen)'' kiel maniero kompreni la kompleksajn sociajn fenomenojn. == Aktuala stato == [[Dosiero:Islm.svg|eta|dekstra|La modelo ''IS-LM'' estas uzata por analizi la efikon de peteksplodo en ekonomiko (cikla sendungeco).]] Dum la [[20-a jarcento|20a jarcento]], la kreo de precizaj instrumentoj por aferoj de [[publika sano]] ([[Epidemiologio]], [[biostatistiko]], ktp.) kaj sociaj kaj ekonomiaj celoj (proporcio de [[senlaboreco]], [[Ekonometrio]], ktp.) necesigis la konstantan uzadon de la oportunaj statistikoj. Hodiaŭ la uzo de la statistiko etendiĝis for de ĝiaj originoj kiel servo al la [[Ŝtato]] aŭ al la registaro. Personoj kaj organizoj uzas statistikon por kompreni datumojn kaj preni decidojn en sociaj kaj naturaj sciencoj, medicino, negocoj kaj aliaj areoj. La statistiko estas komprenita ĝenerale ne kiel sub-areo de la matematikoj sed kiel malsama scienco «aliancita». Multaj [[universitato]]j havas akademiajn fakojn de matematiko kaj statistiko aparte. La statistiko instruas en fakoj tiel diversaj kiel [[psikologio]], [[eduko]] kaj [[publika sano]]. == Bazaj konceptoj kaj rezultoj de [[probablo-teorio]] == Se la [[probablodistribuo]] de [[variablo]] X estas [[Normala distribuo|normala]], la aritmetika [[averaĝo]] estas la plej efika (minimumvarianca) [[pritakso]] de [[ekspekto]] de la variablo: :<math>\hat{E} = \bar{X} = \frac{1}{n} \cdot \sum_{i = 1}^n x_i</math> kaj la [[ekspektofidela]] estimanto por la [[varianco]] <math>{\sigma}^2</math> estas :<math>\hat{\sigma}^2 = \frac{1}{n-1} \cdot \sum_{i = 1}^n (x_i - \bar{X})^2</math> La kvadratradiko <math>\hat{\sigma}</math> pritaksas disiĝgradon de la <math>x_i</math> (kvankam ne estas ekspektofidela pritakso de <math>{\sigma}</math>). Praktike oni plej ofte uzas la suprajn pritaksojn, kiam oni volas scii lokon ĉirkaŭ kiu X varias kaj la koncernan gradon de disiĝo. == Statistikaj metodoj == Oni povas dividi statistikajn metodojn diversmaniere: # laŭ la nombro de traktataj variabloj: ĉu unu, du aŭ pli # kiom oni scias pri valoroj de variablo: ĉu oni scias ilin perfekte, t.e. la distribuo estas konata (parametra metodo), aŭ en alia ekstremo, la valoroj estas kodigitaj per klaso aŭ vicnombro (neparametra metodo) [[Dosiero:Normal distribution and scales.gif|eta|dekstra|220ra| [[Grafikaĵo]] de [[sonorila kurbo]] pri normala distribuo. <!-- montranta statistiko uzita en [klerigado|kleriga]] impostkvoto, (komparanta, kontrastiganta) diversaj [[gradusantaj manieroj]]. Montrita estas ''variancaj devioj, tuteca (procentoj, procentas), percenta (ekvivalentoj, ekvivalentas), Z-adapti por orkestroj, T-adapti por orkestroj, normo naŭ,'' kaj ''centono en _stanine_.'' -->]] [[Dosiero:Ekzemplo de histogramo.svg|eta|maldekstra|180ra| [[Histogramo]] de nombroj de okazaĵoj laŭ iliaj valoroj, la plej oftaj valoroj estas ĉirkaŭ 100.]] Inter statistikaj metodoj menciendas jenaj: * Priskriba statistiko * Statistika inferenco * Eraroj Tipo I kaj Tipo II * Intervala ĉirkaŭkalkulo * Statistika graveco * [[Regreso (statistiko)|Regresa statistiko]] * [[Korelacio]] * [[Komputiko|Komputika statistiko]] * Statistiko de negocoj * [[Statistika mekaniko]] === Regresa statistiko === [[Regreso (statistiko)|Regresa statistiko]] estas unu el aro da statistikaj metodoj tre uzataj por analizi rilaton de [[dependa variablo]] al unu aŭ pluraj aliaj {{J|nedependa variablo}}. Pli specife, regreso helpas komprenigi, kiel tipa valoro de dependa variablo ŝanĝas, kiam unu el la nedependaj variabloj varias, dum la aliaj nedependaj variabloj restas senŝanĝaj. Regresanalizo estas vaste uzata por prognozo kaj antaŭvido, kiam la laborkampo proksimiĝas al [[artefarita intelekto]]. Granda aro da teĥnikoj por trakti analizojn estis realigitaj. Konataj metodoj, kiel la lineara regreso kaj la metodo de kvadrataj minimumoj, estas parametraj regresoj, ĉar ilia regresofunkcio, kiu bildigas la problemon, estas difinita per finia nombro da nekonataj parametroj, kiuj estas laŭtaksataj el la datenoj. Neparametraj regresoj estas malpli konataj, kaj rilatas al teĥnikoj, kiuj permesas regresojn ligitajn al specifa aro da funkcioj, kun okazeble nefiniaj dimensioj. === Statistika mekaniko === [[Statistika mekaniko]], unu el la pilieroj de la moderna [[fiziko]], priskribas kiel makroskopaj observoj (kiel [[temperaturo]] kaj [[premo]]) estas rilataj al mikroskopaj parametroj kiuj fluktuas averaĝe. Ĝi konektas termodinamikajn kvantojn (kiel [[varmokapacito]]) al mikroskopa konduto, dum, en [[klasika termodinamiko]], la nura disponebla eblo estus la mezuro kaj tabeligo de tiaj kvantoj por variaj materialoj.<ref name="gibbs"> [[Josiah Willard Gibbs|Gibbs, Josiah Willard]] (1902). Elementary Principles in Statistical Mechanics. New York: [[Charles Scribner's Sons]]. </ref> Statistika mekaniko estas necesa por la fundamenta studo de ajna fizika sistemo kiu havas multajn [[Grado de libereco|gradojn de libereco]]. La alproksimigo estas bazata sur statistikaj metodoj, [[Probablokalkulo|probabloteorio]] kaj la [[Mikroskopo|mikroskopaj]] fizikaj leĝoj.<ref name="gibbs" /><ref name="tolman"> Tolman, R. C. (1938). The Principles of Statistical Mechanics. Dover Publications. ISBN 9780486638966. </ref><ref name="balescu"> Balescu, Radu (1975). Equilibrium and Non-Equilibrium Statistical Mechanics. John Wiley & Sons. ISBN 9780471046004. </ref> <ref> La termino ''statistika mekaniko'' estas foje uzata por referenci nur al ''statistika termodinamiko''. Tiu artikolo sekvas la larĝan rigardon. Laŭ kelkaj difinoj, ''[[statistika fiziko]]'' estas eĉ pli larĝsenca termino kun statistikaj studoj de ajna tipo de fizika sistemo, sed ĝi estas ofte komprenita kiel sinonimo kun statistika mekaniko.</ref> == Specialigitaj fakoj == Statistikajn teknikojn oni uzas en ampleksa gamo de tipoj de sciencaj kaj sociaj esploroj, inter kiuj: [[biostatistiko]], [[komputika biologio]], [[komputika sociologio]], reta biologio, [[sociaj sciencoj]], [[sociologio]] kaj [[socia esplorado]]. Kelkaj esplorkampoj uzas aplikatan statistikon tiom etende ke ili havas [[Ĵargono|specializitan terminaron]]. Inter tiuj fakoj menciendas jenaj: * [[Asekura matematiko]] (taksas riskojn en sektoroj de [[asekuro]] kaj financoj) * Aplikita informekonomiko * Astrostatistiko (statistika kalkulado de astronomiaj datumoj) * [[Biostatistiko]] * Kemimetrio (por analizo de datumoj el [[kemio]]) * Datumesplorado (aplikita statistiko kaj modelrekonado pot malkovri sciaron el datumoj) * [[Datuma-scienco]] * [[Demografio]] (statistika studo de populacioj) * [[Ekonometrio]] (statistika analizo de ekonomikaj datumoj) * Statistika studo de energidatumoj aŭ Energistatistiko * [[Inĝenierarto|Inĝeniera statistiko]] * [[Epidemiologio]] (statistika analizo de malsanoj) * [[Geografio]] kaj [[Geografia informsistemo]], specife pri spaca analizo * Cifereca bildoprocezado * Jurmetrio ([[juro]]) * Medicina statistiko * [[Politika scienco]] * Psikologia statistiko * Konfidinĝenierado * Socia statistiko * [[Statistika mekaniko]] == Famaj statistikistoj == [[Dosiero:Andrej Nikolajewitsch Kolmogorov.jpg|eta|220ra|Andrej Nikolajeviĉ Kolmogorov.]] {{Div col|cols = 2}} * [[Friedrich Bessel]] * [[George Boole]] * [[Pafnutij Ĉebiŝov]] * [[Richard Dedekind]] * [[René Descartes]] * [[Ronald Fisher]] * [[Milton Friedman]] * [[Carl Friedrich Gauss]] * [[William Sealy Gosset]] * [[John Graunt]] * [[John Herschel]] * [[Andrej Kolmogorov]] * [[Pierre-Simon Laplace]] * [[Adrien-Marie Legendre]] * [[Augustus De Morgan]] * [[Isaac Newton]] * [[Florence Nightingale]] * [[Blaise Pascal]] * [[Karl Pearson]] * [[Adolphe Quételet]] * [[Giovanni Schiaparelli]] {{Div col end}} [[Dosiero:Edificio del I.N.E. (Madrid) 01.jpg|eta|250ra|dekstra|Ĉefa sidejo de la [[Nacia Instituto de Statistiko (Hispanio)|Nacia Instituto de Statistiko]], en [[Madrido]] ([[Hispanio]]), konstruita en 1973 kaj rehabilitigita en 2008.]] == Statistikaj servoj == * [[Departamento Administrativo Nacional de Estadística|Kolombia Departemento pri Statistiko]] * [[INEGI]] de Meksiko * [[Instituto de Matematika Statistiko]] * [[Instituto Nacional de Estadística y Censos de Argentina]] * [[Internacia Biometria Societo]] * [[Internacia Statistika Instituto]] * [[Nacia Instituto de Statistiko (Hispanio)]] * [[Oficejo pri Naciaj Statistikoj (Britio)]] * [[Reĝa Statistika Societo]] (Britio) * [[Statistisches Bundesamt (Germanio)]] * [[Statistiko Kanado]] == Premioj == * [[Internacia Premio en Statistiko]] * [[Premio COPSS]] * [[Premio Rousseeuw por Statistiko]] == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Analizo al precipaj konsisteroj]] * [[Statistiko de Esperantujo]] * [[Analitiko de varianco]] * [[Konfidintervalo]] * [[Ekstremuma teorio]] * [[Listo de eldonoj en statistiko]] * [[Listo de statistikaj temoj]] * [[Multvariabla statistiko]] * [[Antaŭdira intervalo]] * [[Malprogresa analitiko]] * [[Socia esplorado]] * [[Statistikaj fenomenoj]] * [[Hazardo]] * [[Tezo]] * [[Statistiklaboratorio]] * [[Statistikaĵo]] * [[Datumarego]] {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Best, Joel (2001). Damned Lies and Statistics: Untangling Numbers from the Media, Politicians, and Activists. University of California Press. ISBN 0-520-21978-3. * Hacking, Ian (1990). The Taming of Chance. Cambridge University Press. ISBN 0-521-38884-8. * Lindley, D. V. (1985). Making Decisions (2a eldono). John Wiley & Sons. ISBN 0-471-90808-8. * Stigler, Stephen M. (1990). The History of Statistics: The Measurement of Uncertainty before 1900. Belknap Press/Harvard University Press. ISBN 0-674-40341-X. * Tijms, Henk (2004). Understanding Probability: Chance Rules in Everyday life. Cambridge University Press. ISBN 0-521-83329-9. * Volle, Michel (1984). Le métier de statisticien (2a eld.). Económica. ISBN 2-7178-0824-8. rete * Bernard Delmas, Statistique descriptive pour l’économie et la gestion, Presses Universitaires du Septentrion, 2009 (ISBN 978-2-7574-0074-6). * Jean-Pierre Favre, Mathématiques de gestion, Digilex, 2009 (ISBN 978-2-940404-01-8). * Olivier Martin, L'enquête et ses méthodes : l'analyse de données quantitatives, Paris, Armand Colin, 2005 puis 2009. * Michel Volle, Histoire de la statistique industrielle, Economica, 1982, ISBN 2-7178-0520-6, rete. * Georges Hostelet, Le concours de l’analyse mathématique à l’analyse expérimentale des faits statistiques, Paris, Hermann, Actualités Scientifiques et Industrielles, no 585), 1937, 70 pp. * T.H. kaj R.J. Wonnacott, Statistique, éd. Economica, 1995 (4e éd.), 922 p., ISBN 2-7178-2072-8 * Gilbert Saporta, Probabilités, Analyse des données et Statistiques, Paris, Éditions Technip,‎ 2006, 622 p. (ISBN 978-2-7108-0814-5, rete) * Mathieu Rouaud, Probabilités, statistiques et analyses multicritères Un livre de 182 pages pour s'initier à la statistique. * Nicolas Gauvrit, Statistiques : Méfiez-vous !, Ed. Ellipses (Paris), 2007, ISBN 978-2-7298-3070-0 * Stéphanie Dupays, "Déchiffrer les statistiques économiques et sociales" Ed. Dunod, 2008, ISBN 2-10-051584-5 * Alain Desrosières, La politique des grands nombres : histoire de la raison statistique, Paris, La Découverte,‎ 2000 (ISBN 978-2-7071-6504-6) (2004). La política de los grandes números. Ed. Melusina. ISBN 84-933273-5-2. * Anders Hald, A History of Mathematical Statistics, New-York, Wiley,‎ 1998 (ISBN 0-471-17912-4) * David Salsburg, The Lady Tasting Tea : How statistics revolutionized science in the twentieth century, Holt McDougal,‎ mai 2002, 1e éd. (ISBN 978-0-8050-7134-4) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Statistiko|ReVo=statis}} * [http://w3.forst.tu-muenchen.de/~quednau/deskripta_statistiko/ Enkonduko al la Deskripta Statistiko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070623070450/http://w3.forst.tu-muenchen.de/~quednau/deskripta_statistiko/ |date=2007-06-23 }} * [http://w3.forst.tu-muenchen.de/~quednau/konkluda_statistiko_1/ Enkonduko al la Konkluda Statistiko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070623070303/http://w3.forst.tu-muenchen.de/~quednau/konkluda_statistiko_1/ |date=2007-06-23 }} {{Havenda artikolo|Statistiko}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Statistics|revizio=1169972898}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Statistiko| ]] m7dm1oyr0ygjuxri62de2jswq75gypj Uzanto-Diskuto:Kani 3 25458 9372604 9362785 2026-05-14T07:33:45Z Rei Momo 26338 9372604 wikitext text/x-wiki ==Alilingvaj ligiloj== <pre> ?action=purge {{Div col|cols = 3}} *tiel *tri *kolonoj {{Div col end}} {{Trad|en|Voltaire|113309885}} : Re|iu </pre> polurinda|la nuna teksto ktp|montri=ne <pre> {{Prisupre|pri=rivero en Usono|samnoma rivero en Kanado|Misisipo (Kanado)}} {{Prisupre|apa=Tbiliso}} {{AliaSignifo|Tbiliso}} </pre> ref name="kongreslibro" ref group="noto" Informkesto urbo|regiono-ISO=FR mankas fonto Vikipedio:Landonomoj kun flageto apartigila paĝo|Johano de Aŭstrio (apartigilo) |sen banderolo= jes |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> kaj skribu iun sencan tie, ekzemple |forigita = jes |kialo de rezulto = kun kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa. "Jes" igas la keston esti verda, "ne" igas gxin rugxa, "atendante" blua, kaj mi mensas ke plu estas "parte" kiu igas flavan keston. == SAT == Certe vi bone agos kiel administranto, kaj lernos ĉiun trukon paŝon post paŝo, kiel ankaŭ faris mi kiu ĉiam konsideris min redaktanto kaj nenia administra aŭ teknika homo. Kaj ni ĉiukaze jam estas en proksima kontakto - estos simple bone foje mem povi puŝi butonon kaj ne nur demandi kolegon pri tio. Sed alia demando: Vi estas membro de SAT, ĉu? Ĉu vi havas ajnan ideon kiel statas la asocio? Min iom malkvietigas ke la retejo satesperanto.org aspektas tute morta, kaj multaj valoraj retpaĝoj ne estis ĝustatempe arkivigitaj en la [[interreta arkivo]] - tio povas esti nur teknika problemeto, sed iom maltrankviligas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:51, 26 jul. 2023 (UTC) :Jes, mi estas membro de SAT, kaj ĝia retejo suferis gravan ĵusan atakon same kiel aliaj francibazitaj retejoj de esperantlingvaj asocioj. Kelkaj jam restariĝis kaj nun oni klopodas por restarigo de la SAT-retejo. Temas pri teknika ne problemeto, sed problemego. Pri la asocio mem, ĝi bone fartas. Ĵus finiĝis ĝia lasta kongreso en Kastelo Greziljono, pri kio oni povas informiĝi en [[96-a SAT-Kongreso 2023]]. Vi eĉ povas serĉi min en la foto. Mi salutas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:59, 26 jul. 2023 (UTC) == Administriĝo == Mi gratulas vin pro via administriĝo. Mi hieraŭ fermis la baloton, sed teknike nur nun havis tempon vere doni al vi la administrajn rajtojn. Nun vi povas ekbalai! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:02, 7 aŭg. 2023 (UTC) :[[Dosiero:Horse Hair Sweeper Scurge.jpg|eta|Jen via [[balailo]] kiel administranto.]] Ankaŭ mi gratulas pro la administrantiĝo! Amike, —<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 17:55, 6 aŭg. 2023 (UTC) ::PS: Mi ĵus kreis en la komunejo novan kategorion ''World Esperanto Congress 2023'' (bedaŭrine anglalingva kiel la aliaj komunejaj kategorioj pri UK-oj) kaj tien metis unuan foton de vi. Se vi havas pliajn fotojn, mi petas vin mem enordigi ilin al la tutfreŝa kategorio.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:19, 7 aŭg. 2023 (UTC) : Saluton Kani, ankaŭ ricevu miajn gratulojn pro tiu balailo. Bedaŭrinde, mi ne alvenis ĝustatempe por voĉdoni por vi, sed vi havas mian subtenon. --[[Uzanto:Alzinous|Alzinous]] ([[Uzanto-Diskuto:Alzinous|diskuto]]) 08:48, 7 aŭg. 2023 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 aŭg. 2023 (UTC) == Biharo == Saluton! Intertempe pretas jam 20 urboj, la kompleta listo haveblas ĉiam: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Urboj_de_Biharo sed tio estas nur la duono. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:34, 9 aŭg. 2023 (UTC) == vikidatumo kaj alinomigo == Saluton Estimata Kani, se mi rajtas peti de vi, kiam vi alinomigas artikolon bonvolu ankaŭ kontroli la "Ero en Vikidatumoj" kies ligilo aperas ĉe la desktro de la artikolo. Kiam oni alinomas tiam necesas fari la samon ankaŭ en vikidatumoj! Mi antaŭdankas Vin. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:14, 10 aŭg. 2023 (UTC) == Marc van Oostendorp == Saluton Kani. Kiel vi? Ĉu vi jam revenis hejmen? Lastatempe mi okupiĝas pri biografioj de [[Akademio de Esperanto|akademianoj]]. Ĉi-semajne mi redaktadas la paĝon pri [[Marc van Oostendorp]]. Hieraŭ iom neatendite okazis: IP-ulo alvenis kaj forigis la oficialan retejon de van Oostendorp ({{diff|diff=8285133|teksto=vidu ĉi tie}}). Ŝajne, la IP estas de Luksemburgio. Kion tio signifas, laŭ vi? Ĉu ni ree enigu la oficialan retejon? Ĝis, —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:47, 22 aŭg. 2023 (UTC) :{{{farite}} Ha ne, ne zorgu. La ligilo estis redunda (duobla). Ĉio en ordo. —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:50, 22 aŭg. 2023 (UTC) == Bazelo == Saluton Kani. La 5-an de novembro 2016, jam antaŭ longega tempo, vi aldonis al la artikolo pri [[Bazelo]] la frazon :"La [[Paco de Bazelo]] en [[1795]] provizore finis la militon inter la ''[[Unua Respubliko de Francujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Unua Respubliko de Francio]]) kaj ''[[Prusujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Prusio]])." Vi ne estis la ĉefa redaktinto de la teksto, la baza versio estis de Didi Weidmann, kiu en la unua versio de 2008 metis frazojn kiel "Bazelo situas ĉe ambaŭ flankoj de la rivero [[Rejno]], proksime de la landa triangulo kun [[Francio]] kaj [[Germanio]] [...]" - kaj evidente uzis landnomojn laŭ la finaĵo "-io". Laŭ la vikipedia interkonsento pri landnomaj variaĵoj en artikoloj la pluaj aldonaĵoj laŭeble sekvu la saman landnoman principon kiel la baza teksto, despli ke la formoj kun finaĵo "-ujo" ĉiukaze estas nur alidirektiloj, kiuj sendas al paĝoj kun finaĵoj "-io". Ĉu vi intence metis la variaĵojn de finaĵo "-ujo", aŭ ĉu tio okazis nur rapidete, sen vera pripenso? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 1 sep. 2023 (UTC) :Foje mi sekvas tendencon konsideri landnomojn kun -ujo, kiel indiko al historia pasinteco, kaj tiel diferencigi ekzemple inter Ĉinujo kaj Ĉinio, Hispanujo kaj Hispanio ktp., kvankam mi konmprenas, ke tio ne estas oficiala decido. Ĉe Bazelo tamen la historieco ne estas tiom pasinteca kaj eble regu la unuformeco. Plej taŭge vi mem decidu pri la ĝustaj terminoj; mi absolute ne kontraŭos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 2 sep. 2023 (UTC) == Stenius == Kial ci forigis la artikolojn Jakob Stenius senior kaj Jakob Stenius junior? [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.19.219|46.132.19.219]] 22:09, 5 sep. 2023 (UTC) :Ĉar vi nek kreis internajn ligilojn nek ligis la artikolojn al aliaj lingvoj. Ĉar vi ne sekvas rekomendojn de aliaj vikipediistoj. Ĉar estis multaj lingvaj eraroj. Ĉar vi ne volas krei akcepteblajn artikolojn kaj laborigas aliulojn por ripari viajn fuŝaĵojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:16, 5 sep. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:18, 21 sep. 2023 (UTC) ==Propono kunigi [[Infano]] kaj [[Infanaĝo]]== Saluton! Mi ĵus faris proponon ĉe [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Vi ŝajne malakceptis similan proponon antaŭ ok jaroj ĉe [[Diskuto:Infanaĝo]], sed mi ne bone komprenas kial - ĉu vi volas komenti pri via nuna opinio? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:58, 20 okt. 2023 (UTC) ==Ida L. Cummins== Mi rimarkis, ke vi forigis la paĝon "Ida L. Cummins" kun la rezonado: Ĝ6. Ĉu vi povus klarigi kial ĝi estis forigita. [[Uzanto:Rorr404|Rorr404]] ([[Uzanto-Diskuto:Rorr404|diskuto]]) 15:48, 21 okt. 2023 (UTC) :Mi ne povas memori, ĉar mi foje forigas artikolojn pro tre diversaj tialoj, ekzemple se ili estis tradukitaj per aŭtomataj tradukiloj kaj ne korektitaj, se ili havas tro da eraroj kaj neniu tuj korektas ilin, se ili ne atingas minimumajn postulojn, ekzemple tri plenaj frazoj. Ekzemple vi kreis la artikolon [[Geventepe (Karayazı)]] kun nur unu frazo (anstataŭ almenaŭ tri), pasis preskaŭ du monatoj kaj ankoraŭ oni atendas la duan frazon. Vi mem konfesas, ke vi povas "komuniki per baza nivelo de Esperanto". Ĉu vi opinias, ke oni povus fari tion en alilingva vikio, ekzemple en la anglalingva vikio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:48, 21 okt. 2023 (UTC) == Orfigo de «Commons» == Saluton, Kani. Kiel vi? Ĉu vi konsentas pri {{diff|diff=8412095|teksto=ĉi tiu modifo}} de mia roboto, kiu ŝanĝis {{ŝ|Commons}}-on al {{ŝ|Projektoj}} sen parametroj? * Malnova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] * Nova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] Notu, ke en la nova versio la ligilo al la bildgalerio en la «Vikimedia Komunejo» malaperis; tamen tiu bildgalerio ne ekzistas, ĉar [[:c:San Andrés y Sauces]] estas simpla alidirekto al [[:c:Category:San Andrés y Sauces]]. Kion vi pensas pri tio? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 18:01, 24 okt. 2023 (UTC) :Mi komprenas absolute neniom prie. Ĉefe mi dezirus kompreni la rezultojn de tiu ŝanĝo, sed mi supozas, ke miaj teknikaj kapabloj estas limigitaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 24 okt. 2023 (UTC) ::😁 Per aliaj vortoj: en la kadreto kiu troviĝas dekstre en [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] oni vidas du ligilojn (la unuan nomatan «San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo», la duan nomatan «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), sed ili ambaŭ ligas al la sama paĝo do estas ''redundaj''. En la nova versio [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] restis nur unu ligilo (nome, «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), kaj mi forigis la alian. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 19:08, 24 okt. 2023 (UTC) == Elstaraj bildoj == Saluton Kani. Lastatempe mi ŝanĝis mian agadon en VP: mi ne plu verkas novajn artikolojn (intertempe), sed iom-post-iome mi klopodas korekteti jam-ekzistatajn paĝojn verkitajn farde aliuloj. Mi aktivas nur vespere kaj, interalie, mi klopodas enmeti en nian VP-on ''elstarajn bildojn'', kredante, ke pli kvalitaj bildoj kontribuos al pli bona VP. La listo de la bildoj kiujn mi emas enmeti troviĝas en mia provejo [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], kiun mi ĝisdatigas de tempo al tempo. Multaj bildoj temas pri birdoj, kaj multaj el tiuj birdoj ankoraŭ malhavas paĝon en nia VP. Ĉar pasintece vi tre interesiĝis pri birdoj, mi pensis informi vin pri mia agado: se vi volas, vi povas kontribui kreante la ne-ekzistatajn paĝojn aŭ enmetante la orfajn bildojn en kelkan artikolon. Mi rajtigas vin modifi mian propran paĝon [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], se tio necesas. Ĝis ĝis! Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 11:52, 3 nov. 2023 (UTC) :Dankon. Jes, mi interesiĝas; mi vidas, ke la jam ekzistintaj artikoloj havas jam tiujn bildojn. Pri la ekzistontaj artikoloj, ja mi planas aliri tiun kampon iam. Mi esperas uzi tiujn bildojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 3 nov. 2023 (UTC) == Bak Giwan == Saluton Kani. La paĝo pri [[Bak Giwan]] jam ekzistas. Vidu la propono pri kunuigo en [[VP:KA]]. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 22:28, 6 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Diable kun tiuj aziaj nomoj. Ŝajne estis la sama akademiano kiu metis la novan artikolon. Nun mi devos kunigi ambaŭ. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:32, 6 nov. 2023 (UTC) == Amerika Blanka ibiso == Saluton Kani! Koncerne artikolon [[Amerika blanka ibiso]], ĉu [[Magvaria cikonio]] povas esti taŭga alternativo al "Amerika cikonio"? Mi estas kompleta laiko koncerne birdojn kaj ne volas fari eraron. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 10:32, 7 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Fakte temas pri [[Amerika mikterio]], kiu ĝuste adaptas la sciencan nomon ''Mycteria americana''. Solvite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 7 nov. 2023 (UTC) == Mia kandidatiĝo en Vikivortaro == Saluton kara! Mi decidis kandidatiĝi kiel administranto je Vikivortaro. Vi povas esprimi vian opinion ĉi tie: [https://eo.wiktionary.org/wiki/Vikivortaro:Kandidatiĝoj#Dua_administranto-kandidatiĝo_RG72 ] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:45, 12 nov. 2023 (UTC) : RG72 jam delonge havas personan problemon pri mi tute nerilata al vikioj, kaj ripete tre agreseme atakas min: [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro%3ADiskutejo&diff=901026&oldid=901025] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto%3ATaylor_49&diff=1185333&oldid=1184939]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 13 nov. 2023 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! Antaŭ kelkaj tagoj komenciĝis [[VP:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|interesa diskuto]] pri kies rezulto mi tre scivolas, ĉar tiaĵoj ofte okazas nun en la mondo kaj estos interese vidi, ĉu ankaŭ Esperantujo tion spertos. Via opinio estas bonvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:07, 27 nov. 2023 (UTC) == Malfaroj == Pardonon pro maltrankviligi vin. Mi estas ĉi tie, ĉar mi vidis ke la uzanto {{ping|Fenikals}} malfaris tri-foje mian intervenon en la maladministrantiĝa proceduro, sen doni ajnan kialon en la resumo aŭ ie ajn: [[Speciala:diff/8481661/8481424]]. Per la malfaritaj intervenoj, mi simple strekigis voĉdonon de uzanto kiu malrespektis regulojn de voĉdonoado (ri ne klarigis la kialon de la voĉdono); mi eĉ indikis la paĝon kie legeblas, ke oni nepre devas argumenti iamniere sian voĉdonon (ne sufiĉas enmeti {{ŝ|por}} aŭ {{ŝ|kontraŭ}}). Ĉar la uzanto Fenikals jam venas de semajno en kiu li atakis aliajn uzantojn surbaze de etno (ruslingvanoj en Vikipedio estas laŭ li «[[Speciala:Diff/8476632|diablaj kaj stupidaj]]») kaj mia [[Uzanto-Diskuto:Fenikals#Esprimmaniero|klopodo mediacii kun li]] malsukcesis ĉar li ne respondas al mesaĝoj, mi nun petas ke ''vi'' mediaciu kun ĉi tiu uzanto por re-starigi ordon. Ĉi tiu estas mia lastlasta provo kunlabori konstrue kun li, antaŭ mi malfermu sekcion en [[VP:PU]] kie mi petos semajnan forbaron pro malrespekto de kondutkodo. Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 17:16, 30 nov. 2023 (UTC) :Mi tute samopinias kun vi. Mi ne klopodos por mediacii, ĉar mi supozas, ke tio maleblos. Li interesiĝas pli pri redaktomilitoj ol pli solvo de problemoj. Vi jam tion konstatis. Kaj mi ne estas en meza sinteno. Mi preferas iri al PU. Li forigis tekstojn ankaŭ de aliaj. Kaj detruas pli ol konstruas. Mi proponus dusemajnan forbaron. Laŭ mi, ĉefaj eblaj mediaciantoj povus esti Tlustulimu (ŝajne preskaŭ malaperinta) kaj Thomas Pusch (saĝe dediĉita al kreado anstataŭ al polemikado). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 30 nov. 2023 (UTC) :: Uzantoj, kiuj faris pli ol 40 de redaktoj, rajtas voĉdoni.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 18:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::«[[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj|argumetante pri la kialo]]» {{ping|Fenikals}} Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 19:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::: Inicianto devas fari argumentiĝi sian pozicion (mi faris tiun), sed ne voĉdonanto.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 19:14, 30 nov. 2023 (UTC) :::::Nu bone, konsentite. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 22:55, 30 nov. 2023 (UTC) == Barataj urboj == Saluton! Mi vidis kaj dankas vin, ke vi helpis min en barataj urboj. Sed mi mem povas fari ilin. Male mi ne povas/rajtas korekti hungarajn urbojn, helpu min ilin fari. Iru [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorio:Urboj_de_Hungario&pagefrom=Ny%C3%ADrmada#mw-pages]. Tie vi trovas malsupre dekstre la hungarajn ĉapelitajn literojn. Tre ĝenas min tiu ordo. La laboro estas simpla (supozeble). Iru al [[Érd]], poste redaktu la kategorion tiel, ke la urbo estu Erd kaj ne Érd. Poste la urbo aŭtomate hejmenvenos al E-litero. Espereble ĝi sukcesos, post Érd estas ankoraŭ 5 ĉapelitaj urboj, bonvolu same tiel agi (ne estu ĉapeloj). --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:57, 5 jan. 2024 (UTC) :Mi ne bone komprenas. Mi ne scias redakti modife la kategoriojn. Sed oni povas alinomi la titolon de la paĝo, kaj tion vi povas fari. Se vi ne scias, mi pretas lernigi tion. Aŭ eĉ mem fari la taskon. Poste en la redakto de la paĝoj vi povas klarigi pri la aferon; tio signifas, ke la hungaraj signoj malaperos de la titolo. Tio okazas ankaŭ en multaj aliaj kategorioj kaj aŭtomataj listoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:01, 6 jan. 2024 (UTC) ::Dankon, tion mi ne elektas, ili restu sen --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:31, 6 jan. 2024 (UTC)ŝanĝo. == [[Aero senpaga]] == Saluton, Kani. Mi fakte antaŭsupozis, ke la titolo suspektigos aliajn vikipedianojn. Mi mem ja komprenis ĝin kiel vi antaŭ ol legi la libron. Verŝajne jes estas vortludo pri la dusenceco de ''free''. Tamen la senco laŭvorte celita ene de la libro estas la senco "senpaga". Temas pri ŝildo en aŭtogaraĝo, kiu reklamas "aeron senpagan", supozeble pumpotan en aŭtajn radojn. Mi enmetis la originalan citaĵon kiel noton en la viki-kodo de la artikolo. Do mi elektis "senpaga" unuavice tial, ke ĝi estas la laŭvorta senco, kaj duavice ĉar ĝi ankaŭ estas pli aplikebla al la metafore celita aero de la veturo, ol "libera" al la aero de la garaĝa pumpotubo. La teksto plurfoje reliefigas, ke la ĉefrolulo kaj ŝia patro kutimiĝis pagi (kaj kapabli pagi) por ĉiu ajn servo. Verŝajne tial la reklamo de "aero senpaga" tiel impresas ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:12, 8 jan. 2024 (UTC) :Dankon. Jes, tute mi eraris opiniante nekonante la aferon. Ĉiuokaze mi sekvus la kutiman ordon Senpaga aero, anstataŭ Aero senpaga, kiu ankaŭ eblos konsiderinte, ke la propono estas "aero". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:39, 8 jan. 2024 (UTC) ::Mi sentis ke la ordo kun postmetita adjektivo estas pli taŭga kaj por la laŭvorta senco de "free air" (sur reklamŝildo) kaj la metafora. Tial mi certe uzus ĝin, se mi verkus tradukon de la romano en Esperanton, kaj deziris uzi ĝin ankaŭ ĉi tie. ::Unue mi sentis, ke mi jam iam legis en Esperanto tiajn ŝildojn, aŭ priskribojn de tiaj ŝildoj, kaj ili uzis la ordon "_____ senpaga". (Efektive nun mi trovas ekzemplon en la ''Fundamenta Krestomatio'' [https://tekstaro.com/t?nomo=fundamenta-krestomatio-nez&id=fknez243&ignorifremdajhojn=0&uzistreketojn=0&uskle=0&serchesprimo=senpaga&tuj=1#fknez243].) Mi supozas ke oni povas senti ke ne temas vere pri substantiva frazero, sed pri mallongigo de plena frazo "Aero estas senpaga", aŭ simple ke la adjektivo estas tre forte emfazinda; ja estas evidente, ke oni liveras aeron, sed tio estas sciigenda, ke oni liveras ĝin senpage. En la angla, male, oni malofte aŭ neniam renkontus ŝildon kun la ordo "Air free". ::Ankaŭ en la metafora senco, ke oni veturas tra senpaga/libera aero, ŝajnas al mi ke la substantivo estas banala kaj la emfazo apartenas tre forte al la adjektivo, kaj tial la adjektivo estas postmetinda. Oni povas kompari la ne tre detalajn komentojn de PMEG pri la temo ĉe [https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/frazpartoj/o-vortaj_frazpartoj.html#i-d7s]. ::Sed mi konscias, ke tiuj argumentoj estas parte subjektivaj, do se vi konfirmos ke via prefero ne estas ŝanĝita post pripensi ilin, mi volonte cedos. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:00, 9 jan. 2024 (UTC) :::Mi sentas, ke ambaŭ ordoj taŭgas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 9 jan. 2024 (UTC) == Nomoj de arabaj literoj == Mi ŝatas viajn artikolojn pri arabaj literoj, sed iliaj titoloj ŝajnas al mi iom malpraktikaj: la titolon [[Ḫāʾ]], ekzemple, mi apenaŭ povas tajpi aŭ prononci, kaj eĉ legi ĝin estas malfacile sen lupeo. La literoj de la [[hebrea alfabeto]] havas oportunajn nomojn en Esperanto. Laŭ mi, ni havu tiajn nomojn ankaŭ por la arabaj literoj. Bedaŭrinde ne estas evidente, kio estus tiuj nomoj, sed kelkaj el ili eble estas facile diveneblaj. Kion vi opinius, ekzemple, pri movado de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:22, 17 jan. 2024 (UTC) :Mi supozas, ke necesas pli detala studado fare de fakulo kiu almenaŭ bone konu la araban. Mi iomete lernis. Mi opinias, ke la aldona krampo utilas nur se nepras. Ekzemple por [[alif]] taŭgus tiel, sed nun ĝi estas alidirektilo netaŭga, do, povas iĝi la ĝusta nomo de la litero. Aliaj literoj laŭ via proponita kadro postulus cerbumadon. Ekzemple mi ne povas prononci, kaj neniu facile, la literon ho malantaŭ konsonanto, tav havas tute maltaŭgan finan literon, tet estas inventaĵo, la diferenco inter kaf kaj qaf kapdolorigis min sed mi certas, ke kof estas tute maltaŭga, kaj finfine ankaŭ vav estas maltaŭga ĉar vo tute ne ekzistas en araba, sed ja ekzistas u longa kaj u mallonga, do povus estis ŭaŭ aŭ uaŭ, kio ja respegulas la araban prononcon. Alternativo estus serĉi finaĵojn en -o, same kiel en Esperanta alfabeto aŭ [[greka alfabeto]], el kiuj kelkaj, sed ne ĉiuj, estas en [[PIV]]. Tio donus alifo, bao, tao ktp. Sed resume, mi postulus aŭ fakulon aŭ referencojn en iu dulingva vortaro, alitipa publikigaĵo aŭ simile. Dume mi ne aprobas grupan alinomadon kaj pretas interkonsenti pri unuopaj solvoj kun fakulo. Por la artikolo [[araba alfabeto]] mi nur tradukis el la hispana, kiun mi pli bone komprenas, sed ne pretas malferme proponi esperantigon laŭ mia plaĉo. Ni restu en kontakto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 17 jan. 2024 (UTC) : Scio de la araba certe helpus, sed tio estas nur unu flanko de tre multflanka demandaro. La parentezo verŝajne ne ĉiam necesas, sed verŝajne ja en multaj okazoj, ĉar temas pri mallongaj vortoj, kiuj probable havas aliajn signifojn. Se oni unue kreus version kun parentezo, ne estus malfacile poste movi ĝin al versio sen parentezo, do oni ne devas decidi pri tio en la komenco. Certe multaj el la proponoj estas tre pricerbumindaj; la formoj ''tha'' kaj ''dhal'' estas speciale dubindaj. (La lasta eble pensigas pri hinda manĝaĵo!) Sed la formoj ''tet'', ''kof'' kaj ''vav'' jam ekzistas kiel nomoj de hebreaj literoj, kaj eble ankaŭ kiel nomoj de literoj en aliaj semidaj skriboj, do la problemo ne estas "inventaĵo"; la problemo estas miksado de du sistemoj; sed eble tio estas bona kompromiso: uzi la arabajn nomojn, kiam ili taŭgas, sed uzi la nomojn el aliaj semidaj lingvoj, kiam la arabaj nomoj ne estas rekte uzeblaj en Esperanto? Tamen, tute konkrete, ĉu movo de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]] ŝajnas farinda unua paŝo? Ĉu simple forigi la neesperantajn kromsignojn, kiuj ne estas necesaj por distingi la nomon de aliaj literoj? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:46, 17 jan. 2024 (UTC) ::Mi jam diris, ke mi preferas simple [[Alif]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:49, 17 jan. 2024 (UTC) : Farite. Ĉu nun movi [[sīn]] al [[sin (araba litero)]] kaj [[šīn]] al [[ŝin (araba litero)]]? La parentezoj necesas, laŭ mi, ĉar [[sin]] estas apartigilo kaj [[ŝin]] estas ankaŭ hebrea litero (kaj nun apartigilo). [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 23:41, 17 jan. 2024 (UTC) ::En ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:50, 17 jan. 2024 (UTC) :::[[Ĝim]] kaj [[Dal]] povas esti tiel.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:20, 18 jan. 2024 (UTC) : Kaj [[sad (araba litero)]], [[dad (araba litero)]], [[lam (araba litero)]], [[mim (araba litero)]], [[nun (araba litero)]] tiel? [[SAD]] kaj [[NUN]] jam estas apartigiloj. La aliaj supozeble ŝanĝiĝu en apartigilojn, ĉar la nunaj paĝoj ([[Dad]], [[Lam]], [[mim]]) estas pri ne tre famaj aferoj. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:37, 18 jan. 2024 (UTC) ::Kvar bonas, dum [[mim]] eblas senparenteze. Se vi konsideras, ke iu apartigilo povus ekhavi (apartigilo), tiel oni povus liberigi la titolon por litero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:24, 18 jan. 2024 (UTC) :Farite, mi kredas. Ĉu [[zaj]], [[ajn]], [[gajn]] sen parentezoj, kun nova [[Zaj (apartigilo)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 11:51, 18 jan. 2024 (UTC) ::[[zaj]] estis nur alidirektilo al kodotabulo, tial la triopo estas disponebla. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 18 jan. 2024 (UTC) : Farite. Kaj la sekva grupo povas esti ses duliteraj arabaj nomoj, kiuj ŝajnas uzeblaj en Esperanto: [[ba]], [[ĥa]], [[ra]], [[za]], [[fa]], [[ja]]. Ni bezonas la parentezon ĉe ĉiu el ili. Kvin el ili jam estas apartigiloj, sed [[ĥa]] nun sendas al [[Ĥa (cirila alfabeto)]], do ĝi ŝanĝiĝu en apartigilon. Ĉu bone? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:16, 18 jan. 2024 (UTC) ::Bone. Ankaŭ [[kaf]] eblas. Ne estante alidirektilo, [[qaf]] en serĉilo alidirektas al nuna [[Qāf]], sed mi dubas pri la konveno tuŝi ĝin, pro la ekzisto de q kaj pro jam utileco de [[qaf]]; tamen eblus teknike alinomi al [[Qaf]].[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:28, 18 jan. 2024 (UTC) : Bone. Nun ni atingas la pli malfacilajn literojn. Du nomiĝas proksimume ''ta'', kaj du nomiĝas proksimume ''kaf''. Mia propono por distingi ilin estas prunti la nomojn, kiujn oni uzas en aliaj semidaj lingvoj: ''tav'', ''tet'', ''kof'', ''kaf''. Tiuj nomoj estas jam certagrade establitaj en Esperanto kiel nomoj de hebreaj literoj (ekzemple https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/neoficialaj_vortetoj.html), sed ili certe estas aplikeblaj ankaŭ al aliaj semidaj literoj (fenicaj, arameaj, ...). Do apliki ilin al la arabaj literoj ne ŝajnas tro radikala paŝo. Ĉu ni do movu artikolojn al [[tav (araba litero)]], [[tet (araba litero)]], [[kof (araba litero)]], [[kaf (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:59, 18 jan. 2024 (UTC) ::Pri aliaj semidaj lingvoj mi tute ne scias, sed pri la araba mi nur iomete konas. Tiukadre mi tute opozicias al uzado de kof kaj tav, kies nomoj estus nek arabaj nek esperantlingvaj. Solvon nun mi ne vidas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:27, 18 jan. 2024 (UTC) : Nu, ni cerbumu dum kelka tempo kaj eble demandu al araboj, kiam okazo prezentiĝos. Laŭdire kelkaj parolantoj de la araba ne distingas ĉiujn konsonantojn en sia ĉiutaga parolado: kiel ili do diras literumojn? Ĉu la vortoj ''tav'', ''tet'', ktp estas konataj almenaŭ de kleraj araboj kiel nomoj de literoj, aŭ ĉu ili havas aliajn tute maltaŭgajn signifojn en la araba? Ĉu araboj havas siajn proprajn nomojn por literoj en aliaj lingvoj? Kaj tiel plu. Tiaj demandoj eble spronos ideojn. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:23, 18 jan. 2024 (UTC) == Re:Poŝtkarto == Saluton, kara Kani. Pardonon pro la malfrua respondo. Mi feliĉas ĉar vi ricevis la poŝtkarton. Mi ĵus sendis al vi retmesaĝon kun mia privata retadreso. Ĝis! —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 23:39, 31 jan. 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you '''[https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2023_(all) were one of the top medical editors in your language]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWfjVFbDO4ji-_qn2SsAgdCflhcOZychLnr1JUacsPaBr1eA/viewform Consider joining for 2024]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translation of health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 22:25, 3 feb. 2024 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2023&oldid=26173705 --> == Alinomigoj de japanaj gubernoj kaj urboj == Mi ĵus en [[Diskuto:Gubernio Saitamo]] stumblis pri la maniaj kaj ne bone diskutitaj alinomigoj de japanaj gubernioj kaj urboj el novembro 2020 de la nova [[:uzanto:resoneko|uzanto resoneko]], kaj nur post kiam mi metis mian bremsan proteston, ke tiom klara tute ne estas la situacio, a) rememoris ke antaŭ ekzakte jaro mi jam havis similan proteston en la paĝo [[Diskuto:Saitamo (urbo)]], kaj b) nur tiam rimarkis ke ankaŭ vi jam fine de 2020 provis kontakti lin. Kiel mi ĝis nun vidas, li neniam skribi eĉ unu esperantan frazon, sed nur alinomis, kaj ofte kopiis en la resumon la kompletan artikolan titolon [[Esperantigo de vortoj el japana fonto]]. Ĉu vi en iu paĝo aŭ eventuale en privata retpoŝto, kiun la eble timida kolego sendis al vi indivudue, vidis nur unu memfaritan esperantlingvan frazon de tiu kolego Resoneko? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:08, 1 mar. 2024 (UTC) :Mi memoras pri la amasa alinomado, klopodoj por kontakti la aŭtoron kaj manko de respondo. Mi tute ne memoras ĉu iam tiu respondis iel. Vere oni devas protekti kontraŭ snajperoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 1 mar. 2024 (UTC) ::Dankon pro la informo. Mi ankoraŭ kontaktis salatonbv, kiu ekde decembro 2023 ne redaktis en vikipedio, sed mi tamen atingis lin, kaj mi jam unuajn pli-malpli 100 mizerajn paĝojn entute levis al levo de minimuma artikola ĝermo. Mi eĉ dubas ĉu nun necesas protekti la paĝojn kontraŭ maniuloj, ĉar post kiam resoneko ne plu aktivis, neniu plu interesiĝas pri paĝoj pri japanaj gubernioj kaj urboj... Tamen, se vi ion suspektindan novan aktivaĵon rimarkas, vi alarmu rapide - tiam ni rapide interkonsentu kion fari protekte por ke la damaĝo ne iĝu tro vasta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro == Tute alian, tre etan demandon mi havas pri via hejmregiono. En la teksto [[Vegas Bajas]] estas iu telegramstila tabeleto kun du linioj -''Meses de mayor precipitación'': decembro kaj januaro. -''Monatoj de pli granda pluvo'': julio kaj aŭgusto. Unu en iberia esperanto, alia en internacia esperanto. Se mi bone komprenas, temas pri "Monatoj de plej granda pluvo decembro kaj januaro, kaj monatoj de pli granda pluvo julio kaj aŭgusto". Tio retorike ŝajnas al mi esti iom stranga kontrastigo - "plej kontraŭ pli". Sed mi ne havas superrigardon kiam fakte en [[Vegas Bajas]] kiom pluvas. Ĉu vi povus rigardi, kiel devus esti ĝuste, eble eĉ trovi iun meteologian referencon (ne necese, nur se hazarde vi havas iun ĉe-mane)? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) :Dankon pro la averto. Estis eraro. Korektita. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:52, 6 mar. 2024 (UTC) ::Nun la klarigo aspektas plene konvinka! Kaj fakte ne mirigas ke en vintro pluvas pli ol en la plej varmaj monatoj de somero. Redankon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:28, 7 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro 2 == Mi devas ankoraŭ peti vin rigardi plian paĝon, kiun vi iniciatis en 2009. En la paĝo [[Alcántara]] estas frazo :''"vizitindas [...] monaĥejo [...] kiu iam estis sidejo de la Milita Ordeno de Alcántara ĝis la 'desamortización' de Mendizábal en [[1835]]"''. Mi el konteksto de ĝenerala scio pri la unua duono de la 19-a jarcento divenas pri kio probable temas, kaj konscias ke tiam oni en tuta Eŭropo prenis vastajn teritoriojn, palacojn kaj aliajn valorajn posedaĵojn de la katolika eklezio kaj siaj institucioj kaj disdonacis ilin teorie "al la popolo" sed reale al iuj privilegiaj nobeloj. Tamen mi pensas ke la teksto devus esti komprenebla ankaŭ sen tiaj fonaj historiaj scioj. Fakte estus eĉ dankinda temo iam ankoraŭ krei tekstojn pri la Milita Ordeno de Alcántara kaj pri Mendizábal, ĉar ambaŭ nomoj menciiĝas en multaj paĝoj, sed eĉ se tio ne fareblas en la sekva duonjaro, tamen certe eblos pli klarige vortumi la frazon. Ah, mi ankoraŭ vidis ke paĝo [[desamortización]] jam estis komencita, sed evidente ankoraŭ konstruejo kaj ankoraŭ neniel duonkompleta. Aparte de la revortumo, mi ĵus kalkuligis la serĉilon ke estas en 62 pliaj paĝoj same ne bone kompreneblaj frazoj pri ''desamortización''. Do necesus ne nur la paĝon [[Alcántara]], sed ĉiujn uzojn ĝustigi. Mi ankoraŭ ne havas opinion ĉu en tio povus helpi roboto. Unue vi laŭ mi proponu pli klaran vortumon ĉi tie, kaj tiam eblos pripensi ĉu indos laborigi unu el niaj 3-4 robotoj - fakte en nur 62 paĝojn ankaŭ eblas permane enkopii tekstoblokon se necesas. Kaj eblos dividi la senrobotan taskon. Sed unue ni vidu la tekston, eble ankaŭ estos bona tasko por roboto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:39, 7 mar. 2024 (UTC) == Artikola banderolo == Saluton kara Kani, Eble vi ne ŝatas la banderolon kiuj mi aldonis al kelkaj artikoloj, kaj mi respektas vian bonan juĝon. Foje mi ja elspezis konsiderindan tempon trovi tiun bildon, kaj do mi humile petas de vi anstataŭ forigi la bildon entute de la artikolo simple metu ĝin aliloke en la artikolo, ĉu en sekcio bilda galerio aŭ ĉe la malsupro, ĵus antaŭ la ŝablono bibliotekoj. Dankon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:22, 12 mar. 2024 (UTC) :Saluton. Ne temas ĉu mi ŝatas aŭ ne ŝatas la banderolojn, sed ĉu ili utilas aŭ ne, des pli en la komenco de la artikolo, kie ofte amasiĝas bildoj antaŭ la ĉefaj partoj de la artikoloj, nome enkonduko kaj tabelo. Multaj el ili (mi ne scias ĉu metitaj de vi aŭ de aliulo) havigas neniun informon, foje estas nur negrava pejzaĝo aŭ eltranĉaĵo de pli klara bildo, kaj foje estas konfuzo, kiel ekzemple juda kvartalo en ukraina urbo, kiu aspektas tute juda urbo, ĉu vere estis tia? Tion komplikas ĉefe la fakto, ke mankas indiko pri kio temas, kio povus pravigi la enmeton de la bildo. Foje mi trafis banderolojn sen ajna indiko en la redaktopaĝo, eble robote metitaj. Mi trafis tamen ankaŭ tute utilajn banderolojn, pri kio mi gratulas la enmetinton. Tiuokaze mi absolute ne tuŝas ilin, kvankam mi preferus klarigon. Finfine Vikipedio ne estas kolekto de bildoj. Meti dubindajn bildojn anstataŭ en la komenco en alia parto de la artikolo estas bona konsilo, kaj mi sekvos tiun. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 12 mar. 2024 (UTC) ::Pri la ĉesupro de la artikolo mi samopinias kun vi ke unu bandarolo tute sufiĉas. kaj aliaj bildoj povas iri aliloke. Pri priskribo de bildo-bandarolo, do kutime temas pri tipa pejzaĝa bildo kaj nenio pli. Se oni deziras tion, la priskribo de la bildo povas esti prenita de tiu kiu estas priskribita en vikidatumoj aŭ vikivojaĝo pri la bildo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 21:08, 12 mar. 2024 (UTC) == FEVE --> Renfe Cercanías AM == Saluton Kani! Ĉu vi konsentas, ke mi alinomu la artikolon "FEVE" al "Renfe Cercanías AM", ĉar laŭ mia kompreno "FEVE" ne plu ekzistas kaj estis anstaŭita de "Renfe Cercanías AM"? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:58, 5 apr. 2024 (UTC) :Mi konsentas ĝenerale en ĉio kion vi faras, kaj aparte en tiu afero, ĉar mi ne kontrolas la konstantan ŝanĝojn inter entreprenoj kaj ĉefe ĉe fervojoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:00, 5 apr. 2024 (UTC) ::Dankon! Tiu alinomado ne estis sentutila, ĉar ĝi samtempe ebligis al mi korekti kelkajn el miaj eraroj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:55, 5 apr. 2024 (UTC) == La klimata libro == Koran dankon pro via afabla helpo! Mi komprenas tre malmulte da Esperanto. --[[Uzanto:Cethegus|Cethegus]] ([[Uzanto-Diskuto:Cethegus|diskuto]]) 13:44, 9 apr. 2024 (UTC) == Saluto el Nordio == Nia malnova, forbarita kolego [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.223|193.210.202.223]] la 19-an de aprilo denove redaktis, kaj li eĉ bonorde denuncis sin en mia diskutpaĝo, kion mi - kiu estis survoje de la 19-a ĝis la 23-a de aprilo - nur ĵus vidis. Mi nun forbaris eble 50 eble pli da IP-numeroj de li: ĉu vi bonvolus forbari tiun ĉi numeron je daŭro de unu jaro? Mi iom lacas ĉiam fari la samon (kaj ĉar ne aldoniĝis pliaj redaktoj post la 19-a, ne urĝas fari la forbaron ene de unu minuto...). Cetere mi gratulas vin pro via lastatempa aktivado pri portugalaj urboj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:55, 24 apr. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:25, 24 apr. 2024 (UTC) -- Dankon! TP == Listoj pri unuopaj tagoj == La kronologiaj listoj pri unuopaj tagoj en multaj lingvoj estas trione por ligiloj de paĝoj pri elstaraj eventoj, trione por ligiloj al biografioj de naskiĝintoj kaj trione de mortintoj. La listoj samrange kovru ĉiujn epokojn de la homa historio kaj samrange kovru ĉiujn mondopartojn. Tial estas katastrofa situacio, ke la ekstreme pole patriota uzanto ''Sliwinski'' en granda energio misuzadas la sublistojn pri eventoj, tien vortriĉe ŝtopante amason da detaloj pri tragikaj sortoj de pollingvanoj inter la jaroj 1939 kaj 1944. Kompreneble en la tempo de la dua mondmilito okazis aparte multaj krimoj, tial pravigeblas ne trakti la 5 jarojn same koncize kiel kvin aliaj jaroj de la antikva aŭ mezepoko - sed bonvenas en unu teksta linio en ĉiu jaro mencii iujn aparte kruelajn krimojn, jen en Balkano, orienta, norda kaj okcidenta Eŭropo, ankaŭ militkrimojn en Ĉinio, Koreio kaj aliloke en Azio. Sed ke la homa historio reduktiĝas je pli 90 % al patriotisma lamentado pri mortoj de nur pollingvaj eŭropanoj nur inter 1939 ĝis 1944 ne respegulas la dimensiojn de la homa historio kaj simple estas perfortigo de la listoj. La eksa administranto RG72 estis la pli-malpli sola kiu bremsis tiun groteskan redaktadon, post kiam li ne plu estas administranto, la uzanto ''Sliwinski'' povas senbremsite daŭrigi sian akaparon de la listoj. Mi ĵus pene malfaris la lastajn ŝanĝojn post la lasta granda paĝoredukto de RG72, kaj ĝis nun nur faris tion de la [[1-a de oktobro|1-a]] ĝis la [[11-a de oktobro]] (do nur 30-ono de ĉiuj perfortitaj listoj) - tio ne kovras ĉiujn trovastajn kontribuojn, sed tamen kunforigis iujn senkulpajn kaj saĝajn redaktetojn de Volapuko, Giorno2 kaj Sj1mor. Pri tio mi pardonpetas ĉe ili. Sed mi pene sukcesos trakti la aliajn 350 listojn, kaj povas nur peti la tri saĝajn uzantojn individue restarigi siajn malmultajn redaktojn kiuj kontraŭintence ankaŭ iĝis viktimoj de la redukto - aŭ mi povas post trakto de la aliaj 350 paĝoj mem pliĝustigi la adaptojn. Ke la redaktoj de Sliwinski estas polisme ŝovinismaj, estas nur flanka aspekto de la temo, kvankam tio aparte malkonvenas por vikio en internacia lingvo: jam la fakto ke li sisteme mencias urbojn de Latvio, Litovio, Belorusio kaj Ukrainio nur per polaj tradukoj de la urbonomoj, kvazaŭ imagita "pola imperio" inkluzivus la terenojn de tiuj kvar landoj, estas impertinenta ŝovinismo, malinda kaj hontiga por esperanta teksto. Tiujn mispaŝojn mia pli-malpli starigo al la lasta stato de RG72 ne plene forigis - ilin necesos ankoraŭ unuope elsarki. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:47, 28 apr. 2024 (UTC) :Mi komprenas la problemon kaj samopinias prie. Mi jam konstatis la neelteneblan patriotismon de tiu polo, kiu kreis artikolojn nur pri homoj kun kiuj li tute koincidas ideologie, ĉefe kontraŭkomunisme, kontraŭruse, katolike ktp., pri kiuj li nur pozitive biografie verkas. Mi ne scias ĉu iam iu kontaktis lin prie. Pri la unuopaj tagoj, mi ne scias kion oni povas fari; iam mi konstatis, ke iu sisteme forigis materialon: eble temis pri la menciita agado de RG72. Ĝenerale oni povus kontakti la polon petante bremsadon en la nomo de universaleco de la enciklopedio, sed mi timas akran reagon. Eĉ oni povus iam forbari lin, ĉu?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 28 apr. 2024 (UTC) == Respuesta == Kara Kani, dankpn por tu mensaje. Ahora estoy ocupado, mas mañana voy visitar las paginas. Hasta luego [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 19:10, 28 apr. 2024 (UTC) == {{ŝ|Ill}} == En la artikolo pri [[Lotte Zweig]] Vi forigis du ligilojn al alilingvaj artikoloj. Mi sisteme enkondukas tiajn ligilojn kiam artikolo mankas en esperanto kaj ekzistas en iu alia lingvo. Tamen Vi lasis multajn aliajn. Mi ne bone komprenas kial vi decidis forigi tiujn du kaj lasis ĉiujn aliajn. --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 10:40, 29 apr. 2024 (UTC) :Almenaŭ pri Estoril mi baldaŭ kreos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:54, 29 apr. 2024 (UTC) :: Kiam la artikolo ekzistas, {{ŝ|Ill}} fariĝas nevidebla. Vidu <nowiki>{{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} </nowiki> => {{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 13:21, 29 apr. 2024 (UTC) == Dubo == Saluton, pardonu pro ĝeni vin sed mi volus demandi vin por kiu traduko laŭ vi estas pli bona por [[:en:National Council for the Safeguard of the Homeland]]: '''Nacia Konsilio por la ''Sekureco'' de la Patrujo''' aŭ '''Nacia Konsilio por la ''Protektado'' de la Patrujo'''? --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:18, 1 maj. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi dubas. Mi elektus la unuan kiel titolo kaj inkludus ambaŭ en la redakto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 07:58, 1 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:59, 1 maj. 2024 (UTC) ::Kiel vi tradukus ''[[:en:Coup Belt]]''? Puĉo-Zono? Puĉzono? Mi prenis la ideon el [[Suna Zono]]. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:44, 1 maj. 2024 (UTC) :::Puĉo-Zono estas bona solvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:38, 1 maj. 2024 (UTC) ::::Kiel vi tradukus [[:en:Rainwater harvesting in the Sahel]]? Rikoltado de pluvakvo? Pluvakvorikoltado? Pluvakvorikoltlaboro? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:32, 2 maj. 2024 (UTC) :::::Rikoltado de pluvakvo, Sed ne kredu, ke mia opinio estas la plej taŭga. Vi bone elektas. Se vi iom navigas tra Vikipedio, vi pli facile familiariĝos kun jam ekzistantaj artikoloj, kvankam ne ĉiam iliaj titoloj estas la plej ĝustaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:45, 2 maj. 2024 (UTC) ::::::Dankon pro via respondo. Kelkfoje mi dubas inter unu aŭ alia traduko, sed ŝajnas al mi, ke plej ofte estas pluraj ebloj, kiuj ĉiuj estas ĝustaj, temas nur pri persona gusto. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:54, 2 maj. 2024 (UTC) :::::::Saluton denove. Kiel vi tradukus [[:en:Plantation (settlement or colony)]]? Ĉu "plantado" aŭ "plantejo" estas bonaj opcioj? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:03, 7 maj. 2024 (UTC) :Plantejo (kolonio).--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 7 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:14, 7 maj. 2024 (UTC) :::Saluton, pardonu min por ĝeni vin denove, sed ĉu vi povus helpi min kun ĉi tiu problemo [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj#Wakeley-pre%C4%9Dejo_ponardado_en_2024 ĉi tie]? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 19:35, 13 maj. 2024 (UTC) == "Merindad" == Saluton Kani! Mi havas problemeton por traduki la hispanan vorton "merindad" - tiun vorton mi plejofte trovis en artikoloj pri urboj en Navaro. Google translate tradukas ĝin per "urbo" aŭ kelkfoje lasas la vorton "merindad" senŝanĝe sed mi ja scias ke Google translate ne estas 100% fidinda! Kiel vi mem tradukus tiun vorton? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:32, 28 jun. 2024 (UTC) :Distrikto, jurisdikcio. Tute ne urbo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 28 jun. 2024 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo. Mi efektive suspektis, ke urbo ne estis taŭga traduko. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:25, 28 jun. 2024 (UTC) :::Navaro estas tute aparta mondo en Hispanio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:31, 28 jun. 2024 (UTC) ::::"Nek tute eŭska, nek tute hispana" laŭ dokumenta filmo, kiun mi ĵus spektis per televido. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:06, 30 jun. 2024 (UTC) :::::Prave. Mi iam feritempis en vilaĝo de la suda pinto, kie lokanoj estis ne nur duonaragone duonkastilie, sed ankaŭ kontraŭeŭskaj, ĉefe ĉar riĉaj eŭskoj venis aĉeti kampardomojn kaj bienojn. Tamen la municipa lokanlisto montris plimultegon de eŭskdevenaj familinomoj! [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:10, 30 jun. 2024 (UTC) [[dosiero:UEFA Euro 2024 map.svg|eta|{{centre|[[Euro 2024]] grafike bildigite}}]] == [[Euro 2024]] kaj ĝenerale la fenomeno de futbalo en Hispanio kaj Iberio == Saluton Kani, vi kompreneble rimarkis, ke mi ĉi-semajnfine sukcesis fini la skemon de la finala fazo de [[Euro 2024]], pri kiu vi ne ekokupiĝis, ĝuste antaŭ fino de la unua parto de la kvaronfinalo. Fakte tiaj skemoj ne estas granda problemo, oni simple kopias de la antaŭa ĉampionado kaj adaptas la datumojn. Mi nun ankoraŭ iom plulaboros pri la sportistoj, kluboj kaj futbala kulturo de Anglio, Nederlando kaj Francio, post kiam mi kreis biografiojn pri ĉiuj membroj de la [[Hispana nacia teamo de futbalo|hispana nacia teamo]] de la 2010-aj kaj 2020-aj jaroj, sed pri futbalo en '''Hispanio''' ĉefe rimarkis du mankojn: Momente, la plej bezonataj artikoloj pri la socia vivo de Eŭskio probable estas tiuj pri la futbalaj kluboj ''[[Real Sociedad]]'' de [[Donostio]] kaj ''[[Deportivo Alavés]]'' de [[Gasteiz]]-Vitoria, kiuj dum la pasintaj 10 jaroj tre plisukcesiĝis kaj tial menciatas en multaj aliaj sportaj artikoloj en la esperanta vikipedio. Se hazarde vi sentas emon krei tiujn du tekstojn, kun la pro la kompliketaj kodoj de vestaĵoj kree iom ambicia {{ŝ|informkesto futbalteamo}}, kiu tamen poste aspektas tre konvinke (eblas kopii la modelon de [[Real Madrid]] aŭ de [[Barça]]), vi (aŭ kompreneble ankaŭ iu alia) bonvenas ĵeti sin al tiuj du temoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:18, 7 jul. 2024 (UTC) :Mi fakte klopodis por la skemo, sed ne vidis oportunon el diversaj lingvoj. Mi stulte ne imagis preni ĝin el aliaj jaroj. Tamen mi jam konstatis, ke vi jam kreis la skemon kaj mi kompletigis ĝin metante la rezultojn de la lastaj tagoj. Mi iom sekvas la ĉampionecon. Pri la eŭskaj teamoj, mi baldaŭ faros ilin, kvankam mi ne lertas prie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 7 jul. 2024 (UTC) ::Nun mi vidas, ke en la mapo oni sugestas klarigon pri la koloroj, kion mi ne vidas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:53, 7 jul. 2024 (UTC) :::Mi nek kapablas nek kapablos solvi la vestaĵojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:57, 7 jul. 2024 (UTC) ::::Kara Kani, vi klopodu uzi la ŝablonon {{ŝ|re}} se vi notas ion por mi en iu paĝo ekster mia diskutpaĝo, ĉar mi ne kutimas kontroli paĝojn eĉ se mi ĵus notis aŭ adaptis ion tie. Vi pravas ke mi ne finis la kolorajn klarigojn pri la skema mapo - mi nun metis la klarigon ne en la esperantan paĝon, ĉar tie ĝi prenus multan spacon, sed metis ĝin esperantlingve rekte en la komunejon. Kaj pri la vestaĵoj de iuj ajn sportaj teamoj: fakte vi en la paĝo [[Real Sociedad]] fine tamen bone sukcesis - la ideo estas simple preni ilin de alilingva (plej facile la angla) vikipedio, kaj avantaĝo estas ke poste ofte neesperantistoj bonvoleme aktualigas ankaŭ la esperantajn informkestojn. Tio estas bonvena transpreno de iom da laboreto de niaj ŝultroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:25, 17 jul. 2024 (UTC) == Itala kongreso == Saluton, kani. Mi organizadas eventon pri Vikipedio ĉe la itala nacia kongreso de Esperanto. Plej verŝajne tio okazos lunde la 26-a de aŭgusto 2024. Tiun tagon, la partoprenantoj plibonigos paĝojn en [[vp:1000]], do atendu amason da modifoj en tiuj pa~goj tiun tagon. Kiam mi havos pli detalojn, mi skribos al vi. Ĝis tiam, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 11:13, 11 jul. 2024 (UTC) :Saluton kaj gratulon pro la iniciato. Prie, mi havas kelkaj rekomendojn, kiuj povus esti utilaj. Unue, atenti '''ĉefe''' pri la malpligrandaj paĝoj, nome Kategorio:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB, kiuj bezonas ĉefe etendon de la enhavo. Vidu, ke tiurilate esperantlingva vikio estas jam la oka inter ĉiuj lingvoj en la mondo! Kaj ne la tridekplia. Tiurilate indas aldoni tekston, bildojn, bibliografion ktp. Bedaŭrinde plimulto el tiuj artikoloj temas pri sciencoj (kvankam ne nur) kaj ne tiom pri beletroj, arto, historio, geografio ktp., kiuj jam estas en la alta kategorio. Due, se eblas, eviti en la pligrandaj paĝoj artikolojn jam markitajn kiel elstaraj aŭ legindaj, ĉar plej verŝajne aliaj ne markitaj postulas etendojn, reviziadojn ktp. Trie kaj aparte, ankaŭ se eblas, eviti ankaŭ tiujn proponitajn por Artikolo de la monato, tiam ekde nun nome [[Gaviedoj]] kaj [[Israelo]], ĉar amaso de ŝanĝoj postulus reviziadojn, malkonvenajn ĉefe por la tuja aperonta artikolo [[Gaviedoj]]. Ĉiuokaze mi estos je via dispono tiurilate kaj ĝenerale. Amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 11 jul. 2024 (UTC) == Vikimedia komunejo == Mi petas vin mallonge rigardi la noton en [[Diskuto:Šakiai|diskutpaĝo pri la litova urbeto Šakiai]]. Tie temas pri daŭrigo de jam individue faritaj forigoj de fotoj el landoj, kiuj ne permesas ekstreman liberecon de panoramo. Se tiu evoluo ne haltigeblas, kaj mi dubas ke eblas haltigi ĝin, tiam la vikimedia komunejo parte malinstalas sin mem, kaj ni devos konsideri kiujn fotojn ni konsideras sufiĉe gravaj por loke alŝuti ilin al la esperanta vikipedio. Tio baze kontraŭas la ideon de la vikimedia komunejo, kiu ĝuste estu interprojekta, interlingva bazo de fotoj por vikipedio - kaj mi dubas ĉu la laborforto de niaj administrantoj sufiĉos por trakti kaj kontroli 1000 aŭ 10 000 aŭ pli da novaj loke alŝutataj bildoj. Mi ne alvokas al agado, sed nur volas dividi mian zorgon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:10, 17 jul. 2024 (UTC) == teksto [[Kamala Harris]] == Mi volas varbi vin kunhelpi bluigi la lastajn ruĝajn ligilojn kaj revizii la ankoraŭ dubindajn referencojn en la teksto [[Kamala Harris]]. Ŝia nomo kaj bildo nun elstaras centre de la vikipedia titolpaĝo, kaj decus se la artikolo estus polurita. Mi hodiaŭ aldonis artikolojn pri [[Alan Cranston]] kaj [[Willie Brown]], kaj faris iujn ŝanĝojn, sed la laboro ankoraŭ ne estas finita... Sed se pluraj homoj kunlaboras, ĉiu kreas 2-3 artikolojn kaj oni komune revizias la referencojn, la laboro devus esti rapide finebla. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:27, 25 jul. 2024 (UTC) :{{farite}} La ruĝaj ligiloj jam estas plenigitaj per komuna agado de Sj1mor kaj mi hieraŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 12:41, 26 jul. 2024 (UTC) == Bañuelos == En via unua versio pri la kastilia muinicipo [[Bañuelos]] de 2017 vi prave faris indikon ke la nomo signifas "banujetoj", supozante ke ĉiu tutmonde scios kio estas banujetoj (mi jam gustumis ilin, sed mia PIV 2020 ekzemple ne konas la vorton...). Tial mi ĵus ampleksigis la indikon al "banujetoj, do dolĉaj [[gisto]][[pasto|pastaj]] fritaĵoj". Ĉu vi ne eble ŝatus krei artikolan ĝermon pri la frititaj globetoj? Bonan komencon de la semajno, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:33, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ne, estis eraro inter bañuelos kaj buñuelos, pri kio vi parolas. Mi korektos "banujetoj" al ban-uj-etoj". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:09, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::Fakte, la fritaĵoj esperante nomiĝas "hispana [[benjeto]]" ([[d:Q8705390]]). Ĉar artikolo [[benjeto]] en Esperanto ekzistas, tiu probable sufiĉas, kaj ne necesas ekstre fari aldonan tekston pri "hispana benjeto" ([[d:Q8705390]]). Kaj eĉ pli klara la traduko iĝas se oni aldonas internan ligilon <nowiki>[[banujo|ban-uj-etoj]]</nowiki>, tiun mi ĵus aldonis. ::'''Flanke''', ĉu mi povas amike peti vin noti <nowiki>{{re|ThomasPusch}}</nowiki>, se vi respondas al noto farita en via diskutpaĝo? Tiam mi pli rapide vidas vian respondon (mi ĵus ekrimarkis ke mi faris similan peton jam antaŭ du semajnoj, pardonu la ripeton). Mi povus ankaŭ meti vian diskutpaĝon ĉiufoje en mian aŭtomatan "atentaron", kiam mi demandas ion, sed tion mi ne ĉiam memoras fari. Tial atentigo per {{ŝ|re}} por ĉiuj notoj kiuj ne estas en la diskutpaĝo de la celato estas pli sekura vojo altiri tujan atenton... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Kaŝiva]] == Antaŭ jardeko Narvalo skribis al mi, ke w estu v, kiel [[Vaŝingtono]]. Ankaŭ ĉi tie la ŭ estus tre stranga, v estas pli simpla. Mi faris kelkajn ĝustigojn. Supozeble estas ĉio en ordo. Vere nun sekvas Japanio, kiu daŭros ĉirkaŭ 2 jarojn.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:47, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ĉio estas en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Kiam vi ektraktos loĝloko-nomojn de Japanio, mi tre konsilas ke vi komunikiĝas kun la japana uzanto [[uzanto:Salatonbv|Salatonbv]]. Li lastatempe iom malpli aktivas en Vikipedio kaj pli komunikis en esperantaj grupoj en Facebook (iom da libertempo ĉiu rajtas havi inter la laboroj...), sed li daŭre ekzistas, havas bonajn eo-japanajn vortarojn hejme kaj estas valora kunlaboranto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Torrubia]] == En la paĝo [[Torrubia]] vi notis esperantan signifon "Orturo": Vi supozeble simple scias tion, sed ĉu eblus trovi iun eksteran referencon por la aserto, aŭ ankoraŭ klarigi la signifon - mi vidas "''tor(re)''", turo, komence de la nomo, kaj la fina parto "''rubia''" al mi iel elvokas la vorton "''rubio''", [[blonda]], kio estas simileta koloro al "oro". Sed retradukante la esperantan vorton "orturo" tra '''"[[Turo de la Oro]]"''' al "''Torre del Oro''", oni alvenus al la turo en Sevilo kaj al iom alia hispana retraduko... Eblus simple ankoraŭ iom komenti la tradukon. -[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 31 aŭg. 2024 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Mi aldonis klarigon al flava, sed ne la aludon al la Oro, ĉar en Sevilo la afero kaj la nomdeveno esta tute aliaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:09, 31 aŭg. 2024 (UTC) ::Jes klare, mi ne volis mencion de Sevilo ĉi tie, sed mi scivolemas pri la lasta penso, kiel oni venas de traduko "flava turo" al "ora turo". En la nomo de la turo de Sevilo ĉiu idioto komprenas ke "oro" devas esti "oro", sed ĉi tie la traduko estas iom libera, arteca, poeta se vi volas. Iu ajn referenco, kiu mencius tradukon de Torrubia al hispane ''torre del oro'' aŭ simile al iu alia lingvo, tuj kontentigus min. Mi ne trovis tradukon en iu alia vikipedia teksto, kaj do ĉie en vikipedio mankas eksteraj referencoj, kaj ne scias kie mi povus trovi iun eksteran referencoj. Tial mi simple demandis, ĉu vi, kiu metis la tradukon, havus ideon pri ekstera referenco. Ne estas problemo, se ne troveblas iu, sed kompreneble, se estas referencoj eĉ estas pli bone... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:26, 31 aŭg. 2024 (UTC) == Rajtoj == Saluton Tlustulimu/LiMr/Kani: Mi ĵus vidis en la listo [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj]], ke la valora uzanto ''Super nabla'' ĝis nun nur havis rajtojn de "mempatrolato", kaj ĵus donis al li plian rajton de "patrolanto=revizianto". Kompreneble, senhezite. Fakte mi miris ke la interfaco donis al mi la eblecon rajtigi lin en la sekvaj kvar kategorioj * patrolanto, kontrolanto, mempatrolato kaj konfirmita uzanto (ĉiuj ne eksvalidiĝos) kaj pensante ke li meritas je ĉiuj, mi simple rajtigis lin en ĉiuj kvar - kvankam mi eĉ ne certas kio estas diferenco inter patrolanto kaj kontrolanto, kaj ne scias ĉu la kategorio konfirmita uzanto vere validas por li - aŭ kiel li konfirmu sian ekziston... Klaras nur ke rajto mempatrolato estas pli malalta rajto, nomi mem revizii nur siajn proprajn redaktojn kaj ne laborigi plian kolegon kontroli kaj aprobi ĉiujn unuopan redakteton. Ĉu vi havas ideon kio estas la ekzakta diferencigo inter patrolanto=revizianto, kontrolanto kaj konfirmita uzanto??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 15 sep. 2024 :{{Re|ThomasPusch}} Absolute ne mi havas tiajn ideojn. Mi povas aldoni nur, ke mi konis persone ''Super nabla'' kaj estas tute fidinda persono.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:56, 15 sep. 2024 (UTC) :Jes, ie mi legetis ke vi persone renkontiĝis. Ĉu en la UK Torino? Do, tiam li eĉ estas persone konfirmita pere de persone konfirmita administranto kaj mi ne tro entuziasmis elekti lin "konfirmita uzanto". Tamen ni ne forgesu ke eĉ niaj plej pintaj administrantoj ne jam perfekte orientiĝas inter la kvar bazaj rajtigoj de ensalutintaj uzantoj - kompreneble tiujn rajtigojn ne faris ni, sed iuj neesperantistaj kolegoj. Ĉiukaze: Membrigi ''Super nabla'' en ĉiuj kvar kategorioj certe ne fiaskigos vikipedion... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 15 sep. 2024 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! La samaj uloj lanĉis kaj promocias novan [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rusoj_en_Inguŝio|interesan diskuton]]. Fakte temas ne pri konkreta artikolo, sed pri la estonteco de Esperanto-Vikipedio — ĉu ĝi estu internacia enciklopedio aŭ nura porregistara propagandilo. Mi anticipe pardonpetas se tio ne estas interesa por vi. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:34, 18 sep. 2024 (UTC) == ĉu vi povas helpi min fariĝi administranto == saluton, mi ne povas skribi la kodon por fariĝi administranto, mia nomo estas Hugo Barbieux [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 13:11, 22 sep. 2024 (UTC) :Mi nek konas vin, nek scias ĉu vi iom laboris helpe al Vikipedio. Kial vi estu administranto? Administranto de kio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:14, 22 sep. 2024 (UTC) ::Mi kreis plurajn artikolojn en Esperanto kaj mi havas multajn amikojn, kiujn mi ŝatus prezenti. administranto de novaj artikoloj [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 15:44, 22 sep. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno. Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto. Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]].VladimirPF == Helpo == Mi petas helpon, ĉar mi forgesis, kial krei ĝin. Kreu ŝablonon kun titolo '''Hungaraj urboj kun departementrajto'''! La aspekto similu al {{Gravaj hungaraj urboj}}, sed interne la rubrikojn vi lasu malplena, poste mi zorgos plu pri la redakto. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 10:11, 26 sep. 2024 (UTC) :Saluton. Mi ne scipovas tiujn teknikaĵojn. Mi bedaŭras. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:23, 26 sep. 2024 (UTC) == Novaĵo pri mortigita atenco de [[Hassan Nasrallah]] == Saluton Kani. Hodiaŭ matene mi aldonis novaĵon pri la supre menciita titolo. Mi kvalifikis la nomon de la atencito per "la [[ĉefkomandanto]] de [[Hizbulaho]]", kaj poste vi redaktis kaj ŝanĝis al " la superan estron de la [[politika partio]] [[Hizbulaho]]". Do bone ankaŭ mi povas vivi kun la "supera estro" sed ne kun la "politika partio". Jes, mi bone scias ke la kvalifiko de ĉiuj kontesta organizaĵo povus esti, kaj fakte estas, tute normale disputata de ambaŭ flankoj de konflikto, sed flanke al personaj politikaj opinioj de ĉiu, oni plendas neŭtralecon en vikipedio! Do specife la kvalifiko de Hizbulaho kiel politika partio ne ĝustas al la kompleta vero de la afero, kaj ŝajnigas la vikipedion kiel prenanta flankon en la konflikto. Jes laŭ miaj neneŭtralaj scioj mi opinias Hizbulaho unue kiel terorisma milic(eg)o, kaj Naseralla kiel Militestro kaj do ĉefkomandanto, sed mi ne notis tion en la novaĵo por gardi almenaŭ la ŝajnon de neŭtraleco (ĉar tutan objektivecon oni ja ne povas atingi, ĉu ne?). Notu ke Nasrallah neniam estis deputito en parlamento, kaj certe [[Hizbulaho]] estas multege pli ol politika partio en la ordinara senco kaj eĉ kompare kun aliaj politikaj partioj en la lando! Persone dirite, mi ankaŭ bone scias ke vi havas fortajn opiniojn pri la terurega konflikto en la Mezoriento kaj mi strebas kompreni vian vidpunkton sed bonvolu singardi ne propagandi en vikipedio. Dankon kaj amike, PS ne zorgu mi ne faros redaktmiliton, sed pri tiu afero kaj similaĵoj mi preferus se okazos voĉdonado. Ĉar simple ne elteneblas ke unu redaktisto decidus por la ŝajna pozicio de la tuta vikipedio. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:16, 29 sep. 2024 (UTC) :{{Re|Sj1mor}} Saluton. Eble vi vidas min kiel neneŭtrala kaj same mi vidas vin kiel neneŭtrala. Tial plej bone ni serĉu nedisputeblajn terminojn. Tiukadre mi ŝanĝis vian "terorisma" al "islamisma". Pri terorismo ĉio estas disputebla. Multaj israelanoj pensas, ke ĉiuj palestinanoj kaj ĉiuj ŝiĵaistoj estas teroristoj, dum islamanoj kaj multaj milionoj da personoj pensas ke estas Netanyahu kaj la israela armeo kiu faras terorismon. Tial plej bone oni evitu tiajn asertojn. Pri islamismo ĉiuj konsentas, ke vere Hizbulaho estas islamisma. Mi scias, ke ĝi estas pli ol simpla politika partio, sed vere ĝi estas politika partio, kiu sukcesis atingi grandan povoparton en Libano, ĉu tio plaĉas aŭ ne. Pri ĉefkomandanto, la murdito ne aperis kiel militestro. Mi vidis multajn fotojn kaj filmetojn en televido, neniam vestita per uniformo. Tial, mi pensas, ke miaj precizigoj precize serĉante nedisputeblon estis ĝustaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:24, 29 sep. 2024 (UTC) == Forigo (2024-10) == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Flago-de-Puerto-Riko.svg|Kvar dosieroj estas forigendaj]] plus 4 diskpaĝoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:03, 3 okt. 2024 (UTC) : {{farite}} 15:51, 4 okt. 2024 (UTC) == forigi paĝon == Forigi [https://eo.m.wikipedia.org/wiki/Raditya_Adi ĉi tiun paĝon] estas nur alidirektilo. De la nomo sole estas klare ke ĝi estas malsama. Dankon [[Uzanto:Harimau Soematra|Harimau Soematra]] ([[Uzanto-Diskuto:Harimau Soematra|diskuto]]) 23:14, 25 okt. 2024 (UTC) : {{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:25, 25 okt. 2024 (UTC) == Eta peto == Kara Kani, mi havas tute etan teknikan peton al vi, nome ĉiam kiam vi fermas diskuton, ekzemple en [[VP:FA]] aŭ [[VP:AA]], ne nur indiki "jes" aŭ "ne" (...forigita), sed ankaŭ subskribi, do meti 4 signojn "~". Alikaze estas tre malfacile arkivigi diskuton, ĉar la diskuteroj arkiviĝas laŭ la momento kiam la diskuto estis finita, kaj tiun momenton necesas pene malkovro, kiam ne estas subskribo - se ĝi estas, aŭtomate ankaŭ estas indiko pri dato kaj horo. Foje vi jes subskribas, ekzemple pri la forigo de "Raditya Adi" en VP:FA, sed ekzemple en Kristanismo kaj kontraŭkoncipo aŭ en Spider-Man... aktuale ne. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:15, 31 okt. 2024 (UTC) :Mi kredas, ke mi komprenis. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:23, 31 okt. 2024 (UTC) == Helpo == Saluton! Mi petas helpon, ĉar mi kreis artikolon [[Borbála Szerém]], kies titolo evidente estas erara anstataŭ [[Borbála Szerémi]]. Pri ŝi estis ĝermo en [[Ĝermolisto de hungaraj esperantistoj]], sed mi fortranĉis tiun sekcion. Tamen restis aldirekto, tial mi ne povis uzi la nomon Szerémi nur sen litero i. Ĉu vi povus ĉesi la aldirekton, poste alinomu Borbála Szerém al Borbála Szerémi, fine forigu Borbála Szerém, kiel malbona formo. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:17, 9 nov. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:01, 9 nov. 2024 (UTC) ::Dankon, sed mi petas denove fari [[Erzsébet Mária Eszes]], pri kiu morgaŭ estos art. Sufiĉas, ke vi faros tion, ke la nomo estu ruĝa. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:58, 9 nov. 2024 (UTC) :::Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:40, 9 nov. 2024 (UTC) == Traducción == Hola, perdona que te moleste. ¿Cómo dirías en esperanto "hacer adjudicaciones a dedo?". --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:53, 17 nov. 2024 (UTC) :Atribui fingrelekte, asigni fingrelekte... Sed mi ne estas tiom talenta! Mi prenis fingreelekton el la vortaro de De Diego (HEF). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:49, 17 nov. 2024 (UTC) ::Dankegon! [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 12:50, 17 nov. 2024 (UTC) == Historio de judoj en Nederlando == Saluton Kani, mi ĵus kun plezuro tralegis vian artikolon [[ Historio de judoj en Nederlando]]. Nur mi stumblis je la vorto antaŭnigita<sup><small>[vortumo?]</small></sup> (vi facile trovas ĝin en la teksto). Klaras al mi ke ne temas pri "aŭtuno", sed pri io kion mi el la konteksto povus kompreni kiel "anticipe tre obeema", eble "antaŭklinita" se oni komprenas la geston de kliniĝo kiel signon de aparta subiĝo kaj obeemo. Pardonu ke mi nun eĉ ne memoris kiun ŝablonon perfekte uzi por markigi la noton (mi ne volis uzi ŝablonon "dubinda" ĉar mi ne dubas pri la enhavo, nur pri la ekzakte trafa vorto). Tial mi metis improvizitan kapnoton, kiun certe post malmultaj momentoj eblos reforpreni. Ĉu vi havas ideon pri PIV-a, taŭga vortumo en tiu loko de via teksto? Mazltov, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:36, 17 nov. 2024 (UTC) :Certe ne temas pri aŭtuno, sed pri antaŭen, do antaŭenigita. Nu, temas pri tajperaro. Tamen, eble le elekto ne estis la plej ĝusta. La ideo estus progresinta, efika, efikema, bone funkcianta ktp. Mi preferas, ke vi mem elektu anstataŭanton, ĉar vi estis kiu levis la leporon, kiel oni diras en la hispana. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 17 nov. 2024 (UTC) Nur nun vi vidis vian reagon al mia redakto de novembro. Pardonu: Estas nelogike meti noton al iu kolego kaj poste ne meminiciate kontroli se venis respondo. Sed evidente tio okazas al mi, kaj en plena kredo mi certas ke vikipedio anoncos al mi rerigardi iun paĝon. Tamen, kompreneble vikipedio nur atentigos al mi, se noto aldoniĝis al mia diskutpaĝo aŭ se reaganto metis la ŝablonoon {{ŝ|re}} al sia reago. Tial mi petas vin, indulgi mian nesuperrigardon kaj ĉiam meti la ŝablonon {{ŝ|re}} kiam vi reagas al reago de mi en via paĝo. Supozeble ankaŭ ĉe aliaj tio estus bona kutimo tiel fari. Ne ĉiam necesas, sed troa ŝablono {{ŝ|re}} ne ĝenas. Do, se vi konsideras min trovanto de leporo, mi rerigardos la paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :PS: Mi elektis vian proponon "efika". Vere vi pravas ke "antaŭenigita" estus pli malfacile komprenebla ĉi tie. Sed, kiel dirite, mi vere ĝuis tralegi la kompletan artikolon kaj juĝas ĝin tute sukcesinta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:36, 10 dec. 2024 (UTC) == Duoblaĵo [[Spiro]]-[[Spirado]] == Saluton, Kani. Mi jam ripetis en Alinomendaj Artikoloj la proponon kunigi tiujn nun samtemajn artikolojn. Tiel eblus samtempe konservi la informojn kiujn vi metis en la "havendan artikolon" kaj respekti la principon ne plurobligi artikolojn pri sama temo. Ĉu ĉi-foje vi intencas akcepti tiun ideon aŭ iel serĉi interkonsenton? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 21 nov. 2024 (UTC) :Ĉar la artikolo [[Spiro]] restos en aliaj lingvoj en serio kie ne estus Esperanto, alia solvo estus alinomi ĝin al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj; kaj tiel oni evitas la duoblaĵon Spiro-Spirado. La fakto ke estas materialo koincida inter ambaŭ artikoloj ne gravas; tio okazas ankaŭ en multaj artikoloj kaj en diversaj lingvoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 21 nov. 2024 (UTC) ::Kiel vi tre bone scias, se vi legis la artikolon, ne temas nur pri "materialo" koincida, sed pri absoluta koincido de la tuta temo. Mi ne venis ĉi tien por ke vi faru tiajn misprezentojn al mi private, sed por vidi, ĉu vi faros ilin publike ĉe Alinomendaj Artikoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:18, 21 nov. 2024 (UTC) == 193.210.203.84 == Hodiaŭ nokte vi forigis la novan, tre malmaturan tekston [[Degerby]] de anonimulo 193.210.203.84, kiun vi supozeble konsideris anonima redakto de nia konata forbarita finno. Se vi havis tiun suspekton, mi samopinias. La homo hodiaŭ eksplicite malkaŝis sin en mia diskutpaĝo, sed ankaŭ sen tio la suspekto sufiĉus. Mi nur dirus ke pli grave ol forigi unuopan paĝon estus forbari la novan anoniman konton por daŭro de jaro, por interrompi la redaktan fluon. Tio povas esti akompane kun tute afabla frazo, kiel mi faris nun, forbarante lin ("Laŭ la reguloj pri forbaro ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio." Tiun frazon mi eĉ ne plu devas tajpi, ĝin Fajrovulpo jam proponas al mi, kiam mi devas plian fojon forbari...). Ĉar vi ne forbaris lin, li ankoraŭ gaje povis redakti 10 paĝojn post kiam vi jam estis foriginta la tekston [[Degerby]]. Kompreneble la homo ĉiukaze rapide trovos novan anoniman kanalon, sed la ĝisnunaj spertoj montris ke forbaro interrompas la aktivadon almenaŭ por kelkaj tagoj, do tamen estas pli efika ol ne forbari lin, kaj sekvaj dek redaktoj venos ene de la venontaj minutoj kaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :Vi pravas, mi klopodos plue forbari. Tamen, ĉiam restas al mi dubo ĉu iam venos alia anonimulo kiu estonte povus esti aktiva kaj efika vikipediisto kaj ni erare dekomence forbaris tiun. Feliĉe nia konata neanonimulo produktas ĉiam laŭ sama maniero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:58, 10 dec. 2024 (UTC) :Kompreneble, la laboro tiam nur estas finita, se oni ankaŭ aldonas la IP-nombron al la longa listo en [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]], kaj principe necesas revizii ĉiujn redaktojn de la dubinda IP-nombro. Tio kompreneble povas esti pli larĝa laborkvanto, se la suspektulo jam faris multajn redaktojn antaŭ ol iu atentiĝis, sed ĉiukaze la monto de nerevizzitaj redaktoj ankoraŭ plialtiĝas se oni ne forbaras la anonimulon, do estas en nia propra intereso pli bone pli frue forbari la tre aktiveman forbariton... 13:42, 10 dec. 2024 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == Hong_Kong_Jockey_Club == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Hong_Kong_Jockey_Club&action=history ŝlosu la paĝon] kaj forbaru [[Specialaĵo:Kontribuoj/182.239.0.0/16|la spamiston]] por 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:23, 24 dec. 2024 (UTC) :Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:52, 25 dec. 2024 (UTC) == Fino de diskutoj pri forigoj == Kara Kani, mi ne volas nervi vin, sed mi tamen devas ripete peti vin subskribi, kiam vi dankinde fermas diskuton pri forigo de teksto aŭ ŝablono, tiel ke aŭtomate metiĝas la tempo kiam la diskuto finiĝis. Nia arkivigo funkcias laŭ la noto: "La diskuteroj ĉi tie estas ordigataj laŭ la dato kiam finiĝis la diskuto, ne laŭ tio kiam ĝi komenciĝis" kaj ne eblas en ĝusta ordo arkivigi la diskutojn kiam oni ne scias la daton. Kaj estas 100-oble pli pene detektive elserĉadi la daton el la historio de redaktoversioj kompare al simpla subskribo, kiu estas unu muso[[klako]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 14 jan. 2025 (UTC) == Dankon pri via kunlaborado por la artikolo [[Atomo]] == Por la prilaborado de la semajno ([[Atomo]]), mi estis blokita al la modelo de Bohr, sed ŝance vi kompletigis la artikolon kun la modeloj de Sommerfeld kaj de Schrödinger. Per tiaj viaj kokmpletigoj, la artikolo estas nun respektinda. Kumlaboranto Kani: Dankegon !-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:08, 17 jan. 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Stirpo == Saluton Kani! ĉar vi estas fakulo pri birdoj, mi rimarkis la vorton 'stirpo' en multaj artikoloj pri birdoj. Ĉu vi povus klarigi al mi kion tio signifas? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:47, 28 feb. 2025 (UTC) :Saluton kaj dankon pro la averto. Mi ne estas fakulo pri birdoj, sed ege interesiĝas pri tio. Fakte mi ekvikipediumis antaŭ jardekoj por pliriĉigi tiun kampon. Tiam mi estis komencanto per Esperanto, pri birdoj kaj per Vikipedio kaj faris multajn erarojn: erkzemple konfuzi inter grundo kaj planko, bredi kaj reprodukti ktp. Fakte post pluraj jaroj for de la birdaro mi revenis kaj unu el ĉefaj taskoj estas korekti tiamajn erarojn. Mi plej verŝajne imagis vorton "stirpo" por traduki el la hispana "estirpe, linaje", kaj eble similan vorton el angla, kiu normale aludas al homoj, sed tre ofte oni uzas prihomajn vortojn kaj konceptojn en zoologio, ekzemple familio. Nun mi komprenas mian eraron uzinte tiun neekzistantan vorton, sed nun trovas nur la vorton "gento" (ReVo) por referenci tiun koncepton: pragrupo de birdoj el kiu devenas nuntempaj taksonoj. Resume, kion fari? Oni povas korekti ĉiujn aperojn (333) al "gento", sed mi ankaŭ dubas pri tiu alternativo. Eble roboto povas fari tion, sed tiun teknikon mi ne regas. Same ne mi scias kiel trovi pli ĝustan alternativon. Mi bonvenigos sugestojn. Dankeme. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:34, 28 feb. 2025 (UTC) ::Dankon Kani, mi pensas ke mi pli-malpli komprenas pri kio temas. Tio kredeble koncernas la genealogion de birdo, sed mi eĉ ne scias kio estus la franca aŭ angla traduko. Laŭ Amika vortaro, '''estirpe''' deveno; (''descendencia'') posteularo, idaro. - ::Aliflanke Gran Diccionario Español-Esperanto ankaŭ proponas la vorton 'stirpo' kiel neologismon de estirpe, inter aliaj difinoj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 14:05, 28 feb. 2025 (UTC) :::Tio signifas, ke mi ne inventis la vorton, ĉar uzas tiun vortaron, kvankam plej ofte PIV. En la kunteksto de tiuj artikoloj, ne estus posteularo, sed praularo, sed tio ne multe taŭgas ĉar referencus al pluraj aŭ multaj individuoj, trunko, ktp., kaj prefere temas pri ununura devenejo, do eble oni povus lasi stirpon, dum oni trovas alian pli taŭgan vorton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:44, 28 feb. 2025 (UTC) :Nun mi trovis pli taŭgan vorton, nome ''genlinio'', sed tio eble ĝustas por biologiaj aferoj, sed ne tiom por biografiaj temoj, se oni klopodas robotajn ŝanĝojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:01, 30 mar. 2025 (UTC) == Forigendaĵo 2025-03 == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Novaj_Federaciaj_Landoj.png]] bv forigu. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:15, 18 mar. 2025 (UTC) :{{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:29, 18 mar. 2025 (UTC) == "statuso_referenco=" en la ŝablono taksonomio == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]] vi aldonis referencojn al multaj paĝoj kun la ŝablono {{Ŝ|Taksonomio}} kaj erare uzis la parametron "statuso_referenco=". La ĝusta parametro estas "statuso_ref=" Listo de viaj paĝoj troviĝas en la [[Projekto:Kontrolu Vikipedion|Projekto:Kontrolu vikipedion]] https://checkwiki.toolforge.org/checkwiki.cgi?project=eowiki&view=only&id=3 Mi korektigos ĝin dum la sekvaj semajnoj. Bonvole estonte uzu la ĝustan parametron kaj aldonu referencan liston al la artikoloj. Amike Stefan [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:24, 22 mar. 2025 (UTC) == [[Fael Luna]] == Mi dividas vian kritikan juĝon pri la stile dubinda paĝo [[Fael Luna]], kaj nur havas malgrandan teknikan konsilon: Metante la ŝablonon {{ŝ|polurinda}}, ne forgesu la finaĵon "|listigi=ne", tre grava se oni ne en la aparta listo notis la problemon. Meti la ŝablonon en formo <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> pli tempoŝparas ol devigi sin pene priskribi la problemon en la aparta paĝo, despli se oni forte dubas ke post ses tagoj la problemo ankoraŭ aktualos. Tial mia konsilo pli estas ĝenerala rememorigo pri uzo de <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> en paĝoj kiuj antaŭvideble restos multajn jarojn... Dankon pro via forta engaĝiĝo en nia projekto!! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:07, 15 apr. 2025 (UTC) == Protekto == Bv maksimume protektu kaj sekve malprotektu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=%C5%9Cablono%3ABabela+lingvaro la ŝablonon "Ŝablono:Babela lingvaro"] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:Babela_lingvaro&redirect=no redirect=no]. Ĝi estas neuzata. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:19, 20 apr. 2025 (UTC) :Prie mi absolute komprenas nenion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:25, 20 apr. 2025 (UTC) == Neatendite pli longa foresto el vikia administrado == Saluton, aktuale mi survojas kaj nur tre limigite povas vikipediumeti per malkomforta saĝtelefoneto - laŭplane mi estintus hejme ĉi-vespere, sed eksterplane mi morgaŭ donos mian difektitan aŭton al riperejo, atendos la riparon kiu probable daŭros 2-3 tagojn, en tiuj tagoj havos ekstrajn feriojn kaj estos hejme merkrede vespere aŭ ĵaŭde. Tiam estos nenia problemo plu vikiumi, sed ĝis tiam mi ne havos vikipedian superrigardon kaj ne povos administri. Tial mi petas vin aparte atenti pri iuj eventuale lastmomentaj dubindaj redaktoj, interalie nia finna forbarito kiu eble intertempe enŝteliĝas en redaktadon... Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:00, 4 maj. 2025 (UTC) : Cetere la historio fine finiĝis per rubigo de la kara malnova aŭto, serĉo kaj aĉeto de nova uzita veturilo kaj post hejmenveturigo de ĝi ankoraŭ problema registrigo de ĝi, ĉar la oficejoj simple ne akceptas registriĝojn, kio sume kostis tri semajnojn. Sed retkonekton mi jam aranĝis post semajno, tio estis la plej eta problemo. ''C'est la vie''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) == Decido [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] == Mi fine hodiaŭ fermis la delonge finendan diskuton pri alinomigo de [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] en VP:AA, ankaŭ adaptis la tekston kaj ŝovis plej multajn kategoriojn, krom la multajn ene de [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]. Ĉu vi pretus kontakti kun LiMr kaj peti lin robote fari la adaptojn en [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas kion mi petu de LiMr? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:37, 27 maj. 2025 (UTC) ::Ho, vi forgesis la {{ŝ|re}} aŭ @-trukon: Tiam mi ne vidas viajn reagojn! Mi pardonpetas. Nun mi 6 tagojn ne estos ĉe komputilo, kaj antaŭ la malŝalto de la ilo nur volis peti vin, en la sekvaj tagoj aparte atenti pri fuŝaj redaktoj en la "lastaj ŝanĝoj", kvankam vi ĉiam faras tion pli sukcese ol mi. Estos simple klarigi pri kio vi petis vin la 27-an de majo, sed nun jam ne plu estas tempo por tio. Ne gravas, povas ankoraŭ atendi pliajn 6 tagojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:30, 5 jun. 2025 (UTC) :::Ho, tiun lastan paŝeton en alinomigo mi evidente reforgesis kiam mi revenis al komputilo meze de junio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Diskuto:Istmo de Tehuantepeko == Mi jam atentigas vin pri notoj en [[Diskuto:Istmo de Tehuantepeko]] kiuj ankaŭ koncernas viajn redaktojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Ĉapelitaj literoj == Sal! Eble vi scias la metodon. Se mi iras al WikiData, tie nun mi ne povas tajpi la ĉapelitajn literojn ŝ, ĉ ktp. Mi ne trovas la sol--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:22, 18 jul. 2025 (UTC)von. :Mi eĉ ne scias kio estas WikiData. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:56, 18 jul. 2025 (UTC) ::Wikidata estas la angla nomo de [[Vikipedio:Vikidatumoj]]. {{re|Crosstor}}, por mi estas plej facile tajpi ĉion per la "[[Klavarfasono#Kanada_plurlingva_norma|kanada plurlingva]]" klavaro, sed se vi malvolas fari simile, oni povas trovi la supersignitajn literojn en la "Latina" parto de la menuo "Specialaj signoj" super la redaktokadro. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:43, 23 aŭg. 2025 (UTC) :::Dankon, ĉio en ordo! [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:18, 24 aŭg. 2025 (UTC) == Disigo == Saluton! Bonvolu disigi la artikolon [[kirurgio]], ĉar ĝi estas aldirektita al prosektoro. Mi volas krei apartan artikolon pri prosektoro.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:12, 22 jul. 2025 (UTC) :Mi forigis la alidirektilon. Nun vi povas krei apartan artikolon pri prosektoro. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:23, 22 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&page=Prosektoro] Ĉu ne eblintus redakti la alidirektilon rekte sen antaŭa forigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:09, 30 jul. 2025 (UTC) :::Jes. Sed mi volis nur faciligi la aferon. Krome krei alidirektilon ne enkalkulatas kiel kreita paĝo, kaj redakti iaman alidirektilon kiel nova artikolo ankaŭ ne, laŭ mia supozo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:16, 30 jul. 2025 (UTC) == Forigoj == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9159314&oldid=9158048 ne subskribu la vorton "jes" aŭ "ne"] ĉar tio rompas la ŝablonon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:05, 30 jul. 2025 (UTC) :Enorde. Mi esperas ne forgesi tion. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:17, 30 jul. 2025 (UTC) Saluton, ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:35, 23 aŭg. 2025 (UTC) Ĉu vi forigos ankaŭ [[Uzanto-Diskuto:Kani|vian diskuton]] aŭ ĉu iu alia forigos ĝin por via ĝojo? Via diskuto laŭ anonco de ŝablono Forigu indikas ankaŭ vian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:34, 23 aŭg. 2025 (UTC) <pre>'''10:17, 23 aŭg. 2025 Kani diskuto kontribuoj forigis paĝon Usuario:Etrapani/Taller/Karoto (Teĥnika forigo (Ĝ6): la enteno estis: '{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }} '''Terpomo''' (''Solanum tuberosum'') estas kulturplanto grava por la homaro, plurjara planto apartenanta al la familio Solanacoj.<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/potato "Potato – Definition"....', kaj la sola kontribuinto estis "[[Special:Contributions/Etrapani|Etrap...) (danki)'''</pre> La teksto <pre>''{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }}''</pre> povis esti aldonita de foriginto. La forigita paĝo verŝajne temis pri terpomo, kiel estas videbla el la komenco de la forigita paĝo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 12:49, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas la fadenon. Mi trafis ŝajnan artikolon kun fuŝo titola kaj peto de la kreinto por forigo. Mi konstatis, ke vere la artikolo [[Karoto]] restas kaj nun konstatas, ke ankaŭ la artikolo [[Terpomo]] ekzistas. Ĉu estas iu problemo? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:42, 23 aŭg. 2025 (UTC) Jes, problemo estas kun diskutoj de uzantoj troviĝantaj en listo ligantaj al la ŝablono Forigu. Kial vi ne komencis forigi ilin unu post la alia? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:48, 23 aŭg. 2025 (UTC) Kaj kiel oni povas legi la peton pri forigo? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:52, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi plu ne komprenas la problemon, ĉar mi ne konas tiun liston de diskutoj. Mi nur legis la forigpeton kaj komprenis tiun agneceson. Ambaŭ artikoloj (karoto kaj terpomo) ekzistas kaj krome la fuŝa artikolo portis la ŝablonon "Havenda artikolo" kiu tute malĝustigus la suman rezulton de tiu kategorio al ĝuste 1000. Se necesas restarigo, tion mi nek scias fari nek vidas ties neceson. Se vi scias fari tion kaj vidas tiun neceson, bv. fari ĝin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:06, 23 aŭg. 2025 (UTC) ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 15:16, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne sekvos en tiu fadeno, kiun mi ne komprenas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:32, 23 aŭg. 2025 (UTC) ::Ankaŭ mi ne komprenas kiun problemon povus havi kolego Petro, kiu evidente en la 23-a de aŭgusto restis iel nekontenta. Mi nur povas respondi al la polemika demando "ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]?" Respondo estas: '''klare ne'''. Ekzemple tie iom fuŝe kaj tute ne intencite listiĝas la persona diskutpaĝo [[Uzanto-Diskuto:Haruo]], kiu nur iam en diskuto notis ion pri la ŝablono {{ŝ|forigu}} kaj montris per ekzemplo de la ŝablono kion li volis komenti. Tio kompreneble kreas tute neintencitan meton en la teknikan kategorion. Per uzo de la sintakso <nowiki>{{ŝ|forigu}}</nowiki> oni evitus tiun eraron, sed tiam oni ne povas montri kiel aspektas ero de la ŝablono pri kiu oni volas noti ion. Entute ne estas problemo, ĉar administranto ĉiukaze ne blinde forigas artikolojn kaj diskutpaĝojn, sed nur faras tion post detala prijuĝo. Laŭ mia surfaca impreso ĉi tie ĉio iris bonan vojon - nur Petro malbone komunikis kio ĝenis lin, tiel ke neniu komprenas lian nerviĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio == Ekzemplon de dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio eblas aktuale vivi en la paĝo [[Asocio de Poloj en Germanio]], komentita en ties diskutpaĝo. Mi ne havas urĝan peton al vi elpaŝi tie - mia noto jam fakte resumigas ĉiun suspekton pri ekstremismo. Sed mi daŭre konsterniĝas, ke ankaŭ en tekstoj faritaj en Esperanto, kiuj kutime sekvas konsenton de internaciismo, kontraŭmilitismo kaj kontraŭrasismo, lastatempe ekaperas tekstoj de tia dekstra ekstremismo, kiuj ĝojigus s-inon Le Pen, s-ron Orban kaj ankaŭ ĝojigintus generalon Franco... Ne ke vi devas ion fari, sed se vi emas, rapide legetu la dubindan alineon kaj la diskutejan noton. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Cetere: teknika rimarko == Kara Kani, la notojn tute supre de via diskutpaĝo ĉi tie, kiuj ŝajne estas nur de vi por vi, vi facile povus meti al via [[:Uzanto:Kani/provejo|provejo]]. Vi antaŭ dek jaroj tie skribis la du vortojn 'mia provejo' - tio tute ĝustas, sed vi poste neniam uzis la paĝon. Ĝi estus ĝuste por tekstoblokoj celitaj '''nur de vi por vi'''... Ne, ke mi pensas ke vi '''devas''' uzi ĝin, sed mi nur volas konsciigi al vi ke vi tiun subpaĝon de vi tute ne utiligas, kaj vi povus konsideri ĉu ekuzi ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:49, 19 sep. 2025 (UTC) ==Samtemaj artikoloj== Saluton Kani. Ŝajnas al mi ke vi jam havis sufiĉe da tempo por pripensi la ideon, ke en Vikipedio devas ne ekzisti pluraj artikoloj pri precize sama temo. Ĉu vi nun konsentas al tiu principo, aŭ kion vi pensas pri ĝi? Kaj ĉe la specifa kazo de la du spiradoj, ĉu gravas al vi ke la hispanlingva vikipedio, kies ekzemplon vi evidente sekvis, kunigis siajn samtemajn artikolojn, kaj anstataŭe ligis al "Spirado" artikolon pri pulma spirado, kaj ke Metavikio faris "Spiro" havenda anstataŭ "Spirado"? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:43, 3 okt. 2025 (UTC) :Mi opinias nur, ke tiu afero ne estas postulo por la esperantlingva vikio, sed por la tuta sistemo. Se estas artikoloj en pli ol 50 lingvoj, devas esti ankaŭ versio en Esperanto, dum tiu simileco restas. Male, kiam esperantisto aŭ neesperantisto enirus en tiu artikolo, komprenos, ke Esperanto ne estas tiom vasta. Eĉ povus klopodi krei la mankintan artikolon. Laŭ la historiaj paĝoj, mi tute faris neniun kontribuon en [[Spiro]] kaj pri [[Spirado]] mi kontribuis ĉefe kiam ĝi iĝis unu el la Mil havendaj artikoloj, pri kio mi laboris. Nun mi ne dediĉos tempon nek energion por disigi la enhavon de ambaŭ artikoloj. Mia laboro en aliaj kampoj estos pli utilaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:04, 3 okt. 2025 (UTC) ::Ĉu mi komprenas ĝuste ke vi ne agnoskas la principon, sed jes ĉesos kontraŭbatali ĝin en ĉi tiuj artikoloj, kondiĉe ke vi mem ne faros la riparon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:51, 3 okt. 2025 (UTC) :::Mi ne estas en Vikipedio por batali, sed mi konsideras, ke unu el la du artikoloj estis havenda artikolo kun pli ol 30 000 bitokoj kaj nun estas alia kun nur pli ol 20 000 artikoloj kaj oni malaltigis ĝin al pli malsupra kategorio. Mi dediĉis tro da jaroj al tiuj 1 000 havendaj artikoloj. La komunumo apenaŭ kunlaboris tiukadre kaj kelkaj eĉ pri fajfis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:24, 4 okt. 2025 (UTC) ::::Tio ne respondas al la demando. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:01, 4 okt. 2025 (UTC) :::::Por vi tiu afero gravas, por mi nun ne. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:06, 4 okt. 2025 (UTC) == Universitato Turku/Helsinko == [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Incendio_de_Turku_(1827)&diff=prev&oldid=9096451 Incendio de Turku (1827): Malsamoj inter versioj - Vikipedio] Vi faris eraron: ne ekzistis en tiu tempo [[Universitato de Turku]], kiu estis fondita multe li poste. Tiu universitato, pri kiu la artikolo mencias, estas la nuna [[Universitato de Helsinko]], kiu estis movita al Helsinko post la indencio [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-28110-65|&#126;2025-28110-65]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-28110-65|diskuto]]) 10:52, 15 okt. 2025 (UTC) == Helpo == Sal! Mi petas helpon, iru [https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Prefektujnivelaj_urboj_de_%C4%88inio], kie [[Vuhano]] situas supre kaj ne ĉe majusklo V. Bonvolu meti Vuhanon lasta ĉe '''V'''.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 06:12, 13 nov. 2025 (UTC) :Farite. Mi nur tajpis Vuhano en la malplena spaco de la kategorio en la koncerna artikolo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:07, 13 nov. 2025 (UTC) == Tiu ĉi diskutpaĝo == Mi mem ofte havas tro pleniĝintan diskutpaĝon... sed via diskutpaĝo same suferas je tiu minuso. Signife pli ol 350 diskutoj sur unu paĝo estas iom multe - estus bona paŝo foje arkivigi la pli aĝajn diskutojn. {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 4 dec. 2025 (UTC) :Vi pravas. Farite. Restis nur sesono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:58, 4 dec. 2025 (UTC) == Kursivaj literoj en sciencaj nomoj == Saluton Kani! Dankon pro viaj multaj kontribuoj en miaj ĵus redaktitaj artikoloj. Vi notu ke pri la latinaj sciencaj nomoj, nur genroj, specioj kaj subspecioj estas kursive skribitaj. Male, la nomoj de regnoj, filumoj, klasoj, ordoj kaj familioj nepre ne estas kursivaj. Vi povas rigardi ĉe Wikipedia en la aliaj lingvoj por vidi kion oni skribu. Pri la dato de la konsultita referenco (AviList), veras ke oni skribu (la 22-an de dec. 2025), tamen ŝajnas al mi ke pli mallonga skribomaniero tute taŭgas, kiel Vikipedio skribas aŭtomate en tiu ĉi paĝo ekzemple. Kore, Alano [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 13:38, 22 dec. 2025 (UTC) :Saluton, kara kolego. La fakto, ke en aliaj lingvoj familioj, ordoj ktp., ne skribiĝas kursive rilatas al la fakto, ke la angla kaj aliaj lingvoj asimilas tiujn vortojn, kvazaŭ ili estus de la propra lingvo; kaj pro tio ili mencias nur tiun vorton sen traduko, do ili ne bezonas diferencigi. Male, en Esperanto, ni tradukas familiojn, ordojn ktp., kaj tial ni diras tion en latina scienca nomo kaj en Esperanto; kiel ĉe specioj, se oni mencias ambaŭ nomojn, logiko estas, ke oni marku tion kio ne estas Esperanto. Tamen jam estas miloj da artikoloj pri birdoj, en kiuj estas ne nur tiu, sed ankaŭ multaj aliaj nekongruaĵoj. Ekzemple lastatempe mi korektas la grandojn de la tabelbildoj el 300 al 240 ĉar en multaj kazoj la birdobildo aperas tro granda en la ekrano, kaj tio faras malbonan impreson kiam la bildo ne estas bonkvalita. Vi povas vidi, ke ekzemple en la anglalingva versio tiuj estas eĉ pli malgrandaj. Sed nun estas tabeloj je 300 kaj je 240. Tio ne multe gravas. Same povas okazi pri la kursiveco. Mi ne korektos tion en la artikoloj kreitaj de vi. Sed mi ankaŭ forigas la krampojn de subspecioj. Estas 20 000 birdospecioj kaj ni ankoraŭ ne faris multajn milojn; se ni intencas fari ankaŭ subspeciojn, ni bezonos kelkajn vivojn. Tamen mi foje faris subspeciojn aŭ formortintajn speciojn, sed tio okazu escepte. Mi tute ĝojas, ke vi dediĉas vin al birdoj. Dum jaroj ankaŭ aliaj vikipediistoj, sed lastatempe nur Goren ankoraŭ faras ion de tempo al tempo. Mi iam kontrolis, ke estu faritaj ĉiuj eŭropaj birdoj (laŭ historia listo), poste ekfaris ĉiujn tutmondajn speciojn laŭ la listo de familioj en la ĉefa artikolo [[Birdoj]]. Iam mi ĉesis kaj dediĉis min al aliaj taskoj. En 2025 mi revenis kaj plenigis la lasitajn truojn (sed povas esti truoj de novaj specioj) kaj nun mi estas je la fino de [[Strigedoj]]. Ĉar mi pluos laŭ tiu itinero, mi ne alvenos al Paseroformaj. Do, ni ne kolizios. Amike. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:15, 22 dec. 2025 (UTC) ::Mi feliĉas legi vin. Mi komprenas ĉiujn viajn argumentojn kaj estas tre bona afero ke ni interkonsentu. Mi konstatis ke la tabelo de prezentado ĉiam estas 320 ra larĝa eĉ se la bildo estas pli eta, kaj plejofte la fotoj estas 300 ra larĝaj. Mi do sekvis la ĝeneralan movadon. Sed de nun, mi "laboros" viaflanke kaj ŝanĝos la bildetojn al 240 ra. Ankaŭ mi forigos la krampojn ĉe la subspecioj. Fakte mi pensis ke tio povus utili, ĉefe en la kazo kie specio kun artikolo estas subigita al la rango de subspecio. Sed vi pravas, pli bone sen krampoj. Pri la kursiveco, tamen mi ne povas konsenti, ĉar ne temas pri mia propra volo aŭ la volo de Esperanto, temas pri la universalaj nomenklaturaj reguloj, kiuj postulas ke latinaj nomoj de familioj kaj ordoj ne estu skribitaj kursive (tiel estas en ĉiuj listoj de birdoj kiel tiu de IOC, aŭ la nova AviList), aŭ ke pri la aŭtoritato de la dunomo krampoj estu uzataj nur se la taksono ne estis priskribita en la nuna genro (kaj mi konstatis multajn erarajn uzojn prie). Do, dankon pro via respondo kaj mi petas ke vi rimarkigu al mi se afero fare de mi ne taŭgas. Via sperto en Vikipedio ja estas multe pri granda ol mia kaj mi certas ke mi profitos viajn konsilojn. Amike. Alano. [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 20:57, 22 dec. 2025 (UTC) :::Mi forgesis... mi konstatis ke la bildeto de la "Konserva statuso" ne funkcias kiam oni metas "CR". La ses aliaj kazoj tre bone funkcias, sed tiu ne. Mi tute ne scias al kiu mi devas rimarkigi tion. Dankon! [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 21:12, 22 dec. 2025 (UTC) ==Historiaj artikoloj== Dankon, pro viaj helpo kaj informoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:01, 12 jan. 2026 (UTC) == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == <div style="border:4px maroon ridge; padding:4px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Hello {{BASEPAGENAME}}, We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia. We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community. ;Why Organize? The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history. ;We have made it easy for you You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you: * '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture. * '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points. ;Want to talk to us first? If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]'' ;Ready to start? Please check the project page to see how simple it is to register. '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]''' Thank you for your time and hard work! '''The Feminism and Folklore 2026 Team''' ---- <small>You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].</small> </div></div> --[[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 16:49, 18 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&oldid=29949530 --> == Mortintoj == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]]. Dankon pro tiu grava novaĵo "La [[armeo de Israelo]] konfirmis... Sed mi nur volas emfazi ke temas pri nombrado de kadavroj iel entombigitaj, kaj ke tiu nombro NE inkluzivas miloj da [[Malaperinto|malaperintoj]] (tiuj kies kadavro ankoraŭ kaj verŝajne neniam estu trovita, t.e. evaporitaj aŭ sub ruinoj). La nombrado estis daŭre farita ĵustatempe fare de la hamasa ministro pri sano ([[d:Q123152753|Q123152753]], malsama ol [[d:Q724644|Q724644]]). Laŭ mia scio la nombro da mortintoj en Cisjodanio estas relative malmulta, ŝajne ne pli ol cento(j). Mi pensas ke tiu ĉi klarigo gravas sed ĉar la novaĵo estas via mi malemas fari ĝin mi mem. Amike, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:57, 1 feb. 2026 (UTC) :La matematika diskuto estus senfina kaj kondiĉita de la asertoj de la diversaj amaskomunikiloj. Ĉiuokaze la ĉefa afero estas ĉu malaperintoj, enterigitoj subruinaj, mortintoj en atakitaj hospitaloj aŭ pro malsato kaj malfacilaj vivkoondiĉoj ktp., ne estas mortoj kiujn la atako de Israelo okazigis? Ĉiuokaze mi reredaktos la noton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:08, 1 feb. 2026 (UTC) ::Kaj la ĉefa novaĵo estas ne la mortintoj, sed la fakto, ke la israela armeo konfirmis la informojn de Hamaso. Se vi kapablas kompreni aŭ traduki https://elpais.com/internacional/2026-01-29/el-ejercito-de-israel-estima-que-ha-matado-unos-70000-palestinos-en-la-invasion-de-gaza-una-cifra-que-cuestionaba-hasta-ahora.html [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:10, 1 feb. 2026 (UTC) == Request == Hello, sorry for writing in English. Please see [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Report concerning Flughaveno Ŝeremetjevo]]. This user has now been globally locked, but their user page still contains some attack content against others (in the first section), and they also went to [[User talk:NDG]] to attack [[:User:NDG]]. I have requested speedy deletion for both pages, so could you please help me '''delete [[:User:Flughaveno Ŝeremetjevo]] and [[:User talk:NDG]]'''? Thank you very much. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 14:44, 3 feb. 2026 (UTC) :Mi pardonpetas. Mi ne komprenas la aferon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 3 feb. 2026 (UTC) ::Bone, do mi klarigos tion al vi en Esperanto. ::En [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] li skribis enhavon, kiu atakas aliajn uzantojn (vidu [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo#Averto POR NDS]]). Mi proponis rapidan forigon, sed li plurfoje forigis la rapidforigan ŝablonon. Poste, post kiam NDG raportis lin kiel LTA, li iris al la diskutejo de NDG por ataki lin denove. Mi ankaŭ petis rapidan forigon por la diskutejo de NDG. ::Mi rimarkis, ke vi estas relative aktiva administranto en ĉi tiu projekto, tial mi venis peti vian helpon. '''Nun mi volas peti vin forigi la du paĝojn [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] kaj [[Uzanto-Diskuto:NDG]]''', ĉar ambaŭ enhavas atakan enhavon (vandalismon). Jen esence la situacio. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 05:51, 4 feb. 2026 (UTC) ::Se tio ne estas por vi oportuna, tiam mi petos helpon de alia administranto. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 08:51, 4 feb. 2026 (UTC) :::Nek oportuna nek maloportuna. Mi nur ne komprenas. Pli bone alia administranto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:22, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bone, pardonon, ke mi ĝenis vin. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 10:24, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bonvolu simple forigi la personajn atakojn. Kiel administranto, vi respondecas pri la devigo de la UCoC; ĝi estas unu el viaj devoj. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 06:26, 5 feb. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] you blocked a member of the SWMT for one month without reaseon, I see. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:43, 6 feb. 2026 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2025_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2026]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Look forwards to collaborating in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:42, 14 feb. 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:Uzanto:Kani]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2025&oldid=30070084 --> ==Finnlando kaj Rusio== Kial vi forigis la artikolon landlimo de Finnlando kaj Rusio? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 17:58, 20 mar. 2026 (UTC) :Oni devas ligi artikolojn al aliaj lingvoj por kontroli la enhavon kaj la rilatoj inter lingvoj. Krome necesas referencoj kiuj indiku de kie venas la informo. Krome necesas efike reagi al reagoj de aliaj vikipediistoj por solvi mankojn. Krome ne eblas meti personajn opiniojn. Mi ĵus faris kelkajn plibonigojn en [[Kovdozero]], kio sen tio antaŭe dirite ne eblas. La angla versio informas pri elfluo tra rivero anstataŭ kanalo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:07, 20 mar. 2026 (UTC) ::Kial vi forigis el la artikolo [[Kovdozero]] la finnajn loknomojn? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 18:10, 23 mar. 2026 (UTC) :::Kara anonimulo, ĉu vi solvis viajn misojn kaj mankojn? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:07, 23 mar. 2026 (UTC) ::::Dum mia ĉiusemajna reviziado mi vizitis la aritkolon kaj konstatis, ke kaj la titolo kaj la enhavo estis nur via persona konsidero de tio kio aperas alie en la aliaj lingvoj. Bonvolu ne krei personajn enhavojn, kiel postulas Vikipedio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:49, 23 mar. 2026 (UTC) == Help == The current edit made by Aidas is completely unacceptable. It ignores the growing consensus and reports from governmental, non-governmental, and international human rights organizations, and has begun to show bias in favor of Israel, using the phrase "according to..." as if there isn't a consensus that Israel committed genocide in Gaza. This is biased. Go and open the article on the Armenian Genocide, and you will find that it clearly states that the Armenian Genocide was a genocide committed by the Ottoman Empire. This article, after that user's edit, has begun to question the existence of a genocide. Reports from organizations clearly state that Israel is committing genocide against the Palestinians in Gaza through starvation, mass killings, sexual violence, forced mass displacement, and other methods. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) :Article name: [[Gazaa genocido]] [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) ::Saluton. En Vikipedio oni uzas Esperanton kiel laborlingvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:14, 27 mar. 2026 (UTC) :::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Weren't you the one who wrote on your personal page that your English level is 2? 🙂 [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Ĉu tio estas maniero eviti la demandon? Mia argumento estas tre klara: ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo. Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao. Ĉu ni devas ignori la vortojn de internaciaj organizaĵoj kaj subteni ŝtaton nomatan Israelo, konstruita tute sur propagando, kiu, cetere, estas tiu, kiu faras ĉi tiun genocidon? Ĉu vi atendas, ke ĝi agnoskos, kion ĝi faris? [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) :::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Kial vi evitas la diskuton? La enhavo de la artikolo estas neakceptebla; ĝi estas partia. La antaŭa versio estas pli bona; ĝi reflektas la larĝan akademian konsenton, kiu klare deklaras, ke Israelo faras genocidon en Gazao. Vikipedio devus esti neŭtrala, kaj niaj personaj opinioj ne devus influi ĝiajn artikolojn. Komparu ĉi tiun artikolon kun la Armena Genocido; tiu artikolo klare deklaras: "Genocido farita de la Otomana Imperio en la Unua Mondmilito." Sed ĉi tiu artikolo estas malsama: "Laŭ... laŭ..." Sufiĉe kun la antaŭjuĝo! Ekzistas konsento, ke Israelo faras genocidon en Gazao. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:09, 28 mar. 2026 (UTC) ::::::Mi dubas ĉu vi vere regas Esperanton. Viaj argumentoj tute malkongruas kun la stato de la artikolo. En la artikolo ne ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo, sed tute male. Mi mem konsentas, ke "Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao.", kiel vi diras, sed la ŝanĝoj kiujn oni faris en la artikolo tute ne rilatas al tiaj asertoj, sed temas nur pri lingvaj detaloj. Bonvolu ne sekvi redaktan militon. Mi blokis vin dum tri tagoj por ke vi havu tempon trankvile relegi la tekston kaj por eviti pluan redaktomiliton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:28, 28 mar. 2026 (UTC) == Graz == Saluton, mi jam legindigis la paĝon Graz post kiam aldoniĝis belaj 8 subtenaj voĉoj. Eble aspektas pli bele se vi ne faris plej multan redaktan laboron, poste proponis la tekston je legindigo (nu, laŭ mia urĝa peto, sed tamen) kaj ankaŭ finas la voĉdonon, kvazaŭ vi estus vanta propagandanto de via propra laboro (ne estas tiel, kompreneble, sed tamen povus ŝajni). Por Lajsana albatroso ni ankoraŭ povas lasi 4-5 tagojn kaj atendi ĉu ankoraŭ alvenos pliaj voĉoj al la 4 kiuj jam estas (kiuj kompreneble sufiĉas, sed tie ne necesas hasti). Ĉu vi bonvolas fari la resumeton de Graz por la ĉefpaĝo (mi jam forigis la antaŭan alidirekton de aprilo al marto)? Kaj flanke, tre bone insisti pri uzo de Eo en politikaj diskutoj. Mi certas ke la ardulo kontraŭisraela sen granda problemo povos fari tion, kaj certe ne akceptos iun opinion kiel la mian, kiu tre kondamnas la mortigojn kaj detruojn ĉe la Mediteraneo, sed gvide kulpigas Hamason pri provoko de l'sangoverŝado, uzante civilulojn kiel 'homa ŝildo' (mi ankoraŭ dubas pri amasperfortoj k.s., sed mi ne estas tie). El paca Armenio ne venis agresaj bomboj al Stambulo antaŭ jarcento, kaj ankaŭ Ukrainio ne brutale bombis Rusion en 2021, tial la eventoj ekde okt. '23 estas pli malfacilaj, kvankam kompreneble murdoj de civiluloj ĉiam estas krimo, sed tiel diferencite diskuti kun la ardulo sendube 'stos malfacile (same kompreneble homforkaptoj kaj torturoj de civiluloj ĉiam estas krimo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:21, 28 mar. 2026 (UTC) :Mi ne scias fari la resumeton. Pri la afero de la genocido, krome mi ne vidas, ke Aidas diris tion kion Cevdet diras, ke li diris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:51, 28 mar. 2026 (UTC) :Cetere, mi ĵus jam faris la resumojn [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/05]] kaj [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/06]], ĉar ni provu ne agi ĉiam je la plej lasta minuto. Tamen mi ankoraŭ ne havas koncepton kio povus veni kiel ADLS post junio. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:52, 23 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Dankon pro la informo. Mi nek legos nek partoprenos en anglalingva platformo. Mi supozas nur, ke vi turnas vin al ekstera aŭtoritato por decidi pri vikipediaj aferoj. Jen via afero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:30, 6 apr. 2026 (UTC) ::Bedaŭrinde estas hontinda la agado de Arbarulo kaj la persekuto kiun li faras en Esperanta Vikipedio. Li estas TROEGE kritikema kaj malrespektema kaj mi laciĝis esperi ion bonan de li. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 12:49, 12 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Claudio Pistilli}} "Ni penas forigi protektitajn enhavojn, kiam ni ekscias pri ili" ([[Vikipedio:Aŭtorrajto]]). Mi esperas ke tio klarigas miajn interagojn kun vi. Kaj ĉi tiu afero estas ke Kani (antaŭe, sed nun ne) persekutis enhavon metitan de aliaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 12 apr. 2026 (UTC) ::::Ĉu vi povas precizigi kiun enhavon mi persekutis aŭ vi aludas nur al rekomendoj ne troigi kreadon de ruĝaj ligiloj kiujn neniu bluigos? Bona konduto estas helpi tiujn kiuj bezonas ĝin, ne pafi el fremdlingva platformo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:51, 12 apr. 2026 (UTC) :::::Jes, mi aludas al viaj rekomendoj kaj trudaj forigoj de ruĝaj ligiloj pri menciindaj temoj. Intertempe mi vidas kaj akceptas ke la Komitato rigardas tion kiel "stilon", ne "enhavon". Ankoraŭ validas laŭ mi ke oni ne trudu stilajn regulojn al Vikipedio sen interkonsento. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:59, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::Vi volas ke oni trudu nur vian stilon. Pri interkonsento, ĉu vi petis permeson en Alinomendaj artikoloj pri alinomigoj de amaso da japanaj geografiaĵoj al la angla literumado el esperanta literumado. Eble jes, kaj mi mistrafis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:37, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Pri la japanaj geografiaĵoj, [[VP:NELATINA|nia titolpolitiko]] diras ke oni uzu "alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto" prefere ol memelpensitan, kaj estas konfirmite ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj]] ke por la japana la plej norma latinigo estas la hepburna. :::::::Pri "trudado", rimarku ke mi neniam metis ligilojn kie laŭ mi ili mankas en enhavo skribita de iu alia, kaj ankaŭ ne metos, se la nigremuloj same respektos ruĝeme redaktitan enhavon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:20, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Mi ne sciis pri tiu afero, sed mi certe preferus en la Esperanta Vikipedio transskribi japanajn nomojn al Esperanto ol al la angla. Cetere, Monato havas [https://www.monato.be/konvencioj.php#trans sian konvencion] pri tio. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 19:23, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::::Mi konsentas kun Lingvano. La problemo estas ke multaj decidoj estas farataj en Vikipedio de malmultaj decidantoj kaj oni ne povas koni ĉiujn tiajn decidojn. Pri la latina alfabeto ni devas memori, ke nek w nek y nek la dugrafoj sh, kh ktp., apartenas al la latina alfabeto. Trudi neklarajn decidojn al kreintoj de artikoloj estas ja trudo. Ĉu estas trudoj de du kategorioj? Ĉu tiuj kiuj plaĉas al mi kaj tiuj kiuj ne plaĉas? En la lastaj monatoj mi kreis pli ol ducent artikolojn kiuj estis ruĝe en [[kolibro]] kaj kreos ankoraŭ ĉirkaŭ centon. Kara Arbarulo, ĉu vi faras ion tian. Se jes, mi komprenas ke vi defendu amasajn ruĝajn ligilojn. Mi ne kredas, ke mi trudis miajn sintenojn kiom vi mem. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:38, 12 apr. 2026 (UTC) == Aŭtomate patrolita de Vikipedio == Saluton. Ĉu vi hazarde scias, kiel vi akiris la trajton "''Aŭtomate patrolita''" en Vikipedio? En multaj artikoloj kiujn mi vidas, ĝi ne estis patrolita ekde, ekzemple, 2018. Ĉu vi scias kiel akiri la funkcion? Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 08:08, 17 apr. 2026 (UTC) :Ne, mi ne memoras, sed mi supozas, ke tio venis aŭtomate, eble post difinita nombro de korektoj faritaj en diversaj artikoloj. Aparte, mi restas je via dispono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:18, 17 apr. 2026 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 04:24, 18 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Saluton, mi leteris al la aŭtoro de la artikolo en la Portugala kaj li donis al mi la tutal rajton publikigi en Esperanton. Kiel mi povas sendis al vi ciferece lian leteron. Plej altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:34, 18 apr. 2026 (UTC) Caríssimo, Cláudio, Louvamos a tua iniciativa e informamos que todos os nossos trabalhos via Luz Espírita estão inteiramente à disposição de todos, agradecendo a confiança e o carinho da nossa audiência. Abraço fraterno de toda Equipe Luz Espírita www.luzespirita.org.br Tre kara Cláudio Traduko: Ni laŭdas vian iniciatemon kaj ni informas ke ĉiuj niaj verkoj laŭ Luz Espirita (nomo de la eldonejo) ESTAS TUTE DISPONEBLAJ al ĉiuj (innteresitoj), kaj ni dankas la konfidon kaj amon pri niaj legadoj. Fratan ĉirkaŭbrakon el nia tuta teamo. www.luzespirita.org.br Mi posedas la originalan tekston en la Portugala kaj mi povas TUJ sendi al vi. En Brazilo, ni havas la koncepton: Disvastigi Spiritismon estas la PLEJ GRANDA KARITO kiun ni faras al ĝi. Mi tre dankas kaj esperas la plenan publikigadon de mia artikolo.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:45, 18 apr. 2026 (UTC) :Mi jam respondis al vi retmesaĝe kaj en la referenco de remetita teksto, vi povas aldoni la rajtilan leteron de la originala aŭtoro. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:10, 18 apr. 2026 (UTC) :: Suficxas diskuti cxe unu loko: [[Uzanto-Diskuto:Arbarulo#La_aŭtodafeo_de_Barcelono_(1861)]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:37, 18 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> :Thanks. I have some ability to communicate in English but not enough. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 28 apr. 2026 (UTC) == [[Borgonovo val Tidone]] y [[Eliseu maria Coroli]] == Saluton, kara Kani, como estàs? Yo voy bien! Por favor, podrias dar un contextito en estas duas nuevas paginas que he abierto? Te retribuo contextando-te en Italiano y Francés, quando quieres! Muchas gracias por todo. [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 07:33, 14 maj. 2026 (UTC) m5dbwqytoxmzdfap33tclj5ub3l3k71 9372606 9372604 2026-05-14T07:34:58Z Rei Momo 26338 /* Borgonovo val Tidone y Eliseu maria Coroli */ 9372606 wikitext text/x-wiki ==Alilingvaj ligiloj== <pre> ?action=purge {{Div col|cols = 3}} *tiel *tri *kolonoj {{Div col end}} {{Trad|en|Voltaire|113309885}} : Re|iu </pre> polurinda|la nuna teksto ktp|montri=ne <pre> {{Prisupre|pri=rivero en Usono|samnoma rivero en Kanado|Misisipo (Kanado)}} {{Prisupre|apa=Tbiliso}} {{AliaSignifo|Tbiliso}} </pre> ref name="kongreslibro" ref group="noto" Informkesto urbo|regiono-ISO=FR mankas fonto Vikipedio:Landonomoj kun flageto apartigila paĝo|Johano de Aŭstrio (apartigilo) |sen banderolo= jes |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> kaj skribu iun sencan tie, ekzemple |forigita = jes |kialo de rezulto = kun kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa. "Jes" igas la keston esti verda, "ne" igas gxin rugxa, "atendante" blua, kaj mi mensas ke plu estas "parte" kiu igas flavan keston. == SAT == Certe vi bone agos kiel administranto, kaj lernos ĉiun trukon paŝon post paŝo, kiel ankaŭ faris mi kiu ĉiam konsideris min redaktanto kaj nenia administra aŭ teknika homo. Kaj ni ĉiukaze jam estas en proksima kontakto - estos simple bone foje mem povi puŝi butonon kaj ne nur demandi kolegon pri tio. Sed alia demando: Vi estas membro de SAT, ĉu? Ĉu vi havas ajnan ideon kiel statas la asocio? Min iom malkvietigas ke la retejo satesperanto.org aspektas tute morta, kaj multaj valoraj retpaĝoj ne estis ĝustatempe arkivigitaj en la [[interreta arkivo]] - tio povas esti nur teknika problemeto, sed iom maltrankviligas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:51, 26 jul. 2023 (UTC) :Jes, mi estas membro de SAT, kaj ĝia retejo suferis gravan ĵusan atakon same kiel aliaj francibazitaj retejoj de esperantlingvaj asocioj. Kelkaj jam restariĝis kaj nun oni klopodas por restarigo de la SAT-retejo. Temas pri teknika ne problemeto, sed problemego. Pri la asocio mem, ĝi bone fartas. Ĵus finiĝis ĝia lasta kongreso en Kastelo Greziljono, pri kio oni povas informiĝi en [[96-a SAT-Kongreso 2023]]. Vi eĉ povas serĉi min en la foto. Mi salutas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:59, 26 jul. 2023 (UTC) == Administriĝo == Mi gratulas vin pro via administriĝo. Mi hieraŭ fermis la baloton, sed teknike nur nun havis tempon vere doni al vi la administrajn rajtojn. Nun vi povas ekbalai! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:02, 7 aŭg. 2023 (UTC) :[[Dosiero:Horse Hair Sweeper Scurge.jpg|eta|Jen via [[balailo]] kiel administranto.]] Ankaŭ mi gratulas pro la administrantiĝo! Amike, —<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 17:55, 6 aŭg. 2023 (UTC) ::PS: Mi ĵus kreis en la komunejo novan kategorion ''World Esperanto Congress 2023'' (bedaŭrine anglalingva kiel la aliaj komunejaj kategorioj pri UK-oj) kaj tien metis unuan foton de vi. Se vi havas pliajn fotojn, mi petas vin mem enordigi ilin al la tutfreŝa kategorio.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:19, 7 aŭg. 2023 (UTC) : Saluton Kani, ankaŭ ricevu miajn gratulojn pro tiu balailo. Bedaŭrinde, mi ne alvenis ĝustatempe por voĉdoni por vi, sed vi havas mian subtenon. --[[Uzanto:Alzinous|Alzinous]] ([[Uzanto-Diskuto:Alzinous|diskuto]]) 08:48, 7 aŭg. 2023 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 aŭg. 2023 (UTC) == Biharo == Saluton! Intertempe pretas jam 20 urboj, la kompleta listo haveblas ĉiam: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Urboj_de_Biharo sed tio estas nur la duono. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:34, 9 aŭg. 2023 (UTC) == vikidatumo kaj alinomigo == Saluton Estimata Kani, se mi rajtas peti de vi, kiam vi alinomigas artikolon bonvolu ankaŭ kontroli la "Ero en Vikidatumoj" kies ligilo aperas ĉe la desktro de la artikolo. Kiam oni alinomas tiam necesas fari la samon ankaŭ en vikidatumoj! Mi antaŭdankas Vin. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:14, 10 aŭg. 2023 (UTC) == Marc van Oostendorp == Saluton Kani. Kiel vi? Ĉu vi jam revenis hejmen? Lastatempe mi okupiĝas pri biografioj de [[Akademio de Esperanto|akademianoj]]. Ĉi-semajne mi redaktadas la paĝon pri [[Marc van Oostendorp]]. Hieraŭ iom neatendite okazis: IP-ulo alvenis kaj forigis la oficialan retejon de van Oostendorp ({{diff|diff=8285133|teksto=vidu ĉi tie}}). Ŝajne, la IP estas de Luksemburgio. Kion tio signifas, laŭ vi? Ĉu ni ree enigu la oficialan retejon? Ĝis, —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:47, 22 aŭg. 2023 (UTC) :{{{farite}} Ha ne, ne zorgu. La ligilo estis redunda (duobla). Ĉio en ordo. —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:50, 22 aŭg. 2023 (UTC) == Bazelo == Saluton Kani. La 5-an de novembro 2016, jam antaŭ longega tempo, vi aldonis al la artikolo pri [[Bazelo]] la frazon :"La [[Paco de Bazelo]] en [[1795]] provizore finis la militon inter la ''[[Unua Respubliko de Francujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Unua Respubliko de Francio]]) kaj ''[[Prusujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Prusio]])." Vi ne estis la ĉefa redaktinto de la teksto, la baza versio estis de Didi Weidmann, kiu en la unua versio de 2008 metis frazojn kiel "Bazelo situas ĉe ambaŭ flankoj de la rivero [[Rejno]], proksime de la landa triangulo kun [[Francio]] kaj [[Germanio]] [...]" - kaj evidente uzis landnomojn laŭ la finaĵo "-io". Laŭ la vikipedia interkonsento pri landnomaj variaĵoj en artikoloj la pluaj aldonaĵoj laŭeble sekvu la saman landnoman principon kiel la baza teksto, despli ke la formoj kun finaĵo "-ujo" ĉiukaze estas nur alidirektiloj, kiuj sendas al paĝoj kun finaĵoj "-io". Ĉu vi intence metis la variaĵojn de finaĵo "-ujo", aŭ ĉu tio okazis nur rapidete, sen vera pripenso? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 1 sep. 2023 (UTC) :Foje mi sekvas tendencon konsideri landnomojn kun -ujo, kiel indiko al historia pasinteco, kaj tiel diferencigi ekzemple inter Ĉinujo kaj Ĉinio, Hispanujo kaj Hispanio ktp., kvankam mi konmprenas, ke tio ne estas oficiala decido. Ĉe Bazelo tamen la historieco ne estas tiom pasinteca kaj eble regu la unuformeco. Plej taŭge vi mem decidu pri la ĝustaj terminoj; mi absolute ne kontraŭos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 2 sep. 2023 (UTC) == Stenius == Kial ci forigis la artikolojn Jakob Stenius senior kaj Jakob Stenius junior? [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.19.219|46.132.19.219]] 22:09, 5 sep. 2023 (UTC) :Ĉar vi nek kreis internajn ligilojn nek ligis la artikolojn al aliaj lingvoj. Ĉar vi ne sekvas rekomendojn de aliaj vikipediistoj. Ĉar estis multaj lingvaj eraroj. Ĉar vi ne volas krei akcepteblajn artikolojn kaj laborigas aliulojn por ripari viajn fuŝaĵojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:16, 5 sep. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:18, 21 sep. 2023 (UTC) ==Propono kunigi [[Infano]] kaj [[Infanaĝo]]== Saluton! Mi ĵus faris proponon ĉe [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Vi ŝajne malakceptis similan proponon antaŭ ok jaroj ĉe [[Diskuto:Infanaĝo]], sed mi ne bone komprenas kial - ĉu vi volas komenti pri via nuna opinio? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:58, 20 okt. 2023 (UTC) ==Ida L. Cummins== Mi rimarkis, ke vi forigis la paĝon "Ida L. Cummins" kun la rezonado: Ĝ6. Ĉu vi povus klarigi kial ĝi estis forigita. [[Uzanto:Rorr404|Rorr404]] ([[Uzanto-Diskuto:Rorr404|diskuto]]) 15:48, 21 okt. 2023 (UTC) :Mi ne povas memori, ĉar mi foje forigas artikolojn pro tre diversaj tialoj, ekzemple se ili estis tradukitaj per aŭtomataj tradukiloj kaj ne korektitaj, se ili havas tro da eraroj kaj neniu tuj korektas ilin, se ili ne atingas minimumajn postulojn, ekzemple tri plenaj frazoj. Ekzemple vi kreis la artikolon [[Geventepe (Karayazı)]] kun nur unu frazo (anstataŭ almenaŭ tri), pasis preskaŭ du monatoj kaj ankoraŭ oni atendas la duan frazon. Vi mem konfesas, ke vi povas "komuniki per baza nivelo de Esperanto". Ĉu vi opinias, ke oni povus fari tion en alilingva vikio, ekzemple en la anglalingva vikio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:48, 21 okt. 2023 (UTC) == Orfigo de «Commons» == Saluton, Kani. Kiel vi? Ĉu vi konsentas pri {{diff|diff=8412095|teksto=ĉi tiu modifo}} de mia roboto, kiu ŝanĝis {{ŝ|Commons}}-on al {{ŝ|Projektoj}} sen parametroj? * Malnova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] * Nova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] Notu, ke en la nova versio la ligilo al la bildgalerio en la «Vikimedia Komunejo» malaperis; tamen tiu bildgalerio ne ekzistas, ĉar [[:c:San Andrés y Sauces]] estas simpla alidirekto al [[:c:Category:San Andrés y Sauces]]. Kion vi pensas pri tio? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 18:01, 24 okt. 2023 (UTC) :Mi komprenas absolute neniom prie. Ĉefe mi dezirus kompreni la rezultojn de tiu ŝanĝo, sed mi supozas, ke miaj teknikaj kapabloj estas limigitaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 24 okt. 2023 (UTC) ::😁 Per aliaj vortoj: en la kadreto kiu troviĝas dekstre en [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] oni vidas du ligilojn (la unuan nomatan «San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo», la duan nomatan «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), sed ili ambaŭ ligas al la sama paĝo do estas ''redundaj''. En la nova versio [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] restis nur unu ligilo (nome, «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), kaj mi forigis la alian. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 19:08, 24 okt. 2023 (UTC) == Elstaraj bildoj == Saluton Kani. Lastatempe mi ŝanĝis mian agadon en VP: mi ne plu verkas novajn artikolojn (intertempe), sed iom-post-iome mi klopodas korekteti jam-ekzistatajn paĝojn verkitajn farde aliuloj. Mi aktivas nur vespere kaj, interalie, mi klopodas enmeti en nian VP-on ''elstarajn bildojn'', kredante, ke pli kvalitaj bildoj kontribuos al pli bona VP. La listo de la bildoj kiujn mi emas enmeti troviĝas en mia provejo [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], kiun mi ĝisdatigas de tempo al tempo. Multaj bildoj temas pri birdoj, kaj multaj el tiuj birdoj ankoraŭ malhavas paĝon en nia VP. Ĉar pasintece vi tre interesiĝis pri birdoj, mi pensis informi vin pri mia agado: se vi volas, vi povas kontribui kreante la ne-ekzistatajn paĝojn aŭ enmetante la orfajn bildojn en kelkan artikolon. Mi rajtigas vin modifi mian propran paĝon [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], se tio necesas. Ĝis ĝis! Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 11:52, 3 nov. 2023 (UTC) :Dankon. Jes, mi interesiĝas; mi vidas, ke la jam ekzistintaj artikoloj havas jam tiujn bildojn. Pri la ekzistontaj artikoloj, ja mi planas aliri tiun kampon iam. Mi esperas uzi tiujn bildojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 3 nov. 2023 (UTC) == Bak Giwan == Saluton Kani. La paĝo pri [[Bak Giwan]] jam ekzistas. Vidu la propono pri kunuigo en [[VP:KA]]. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 22:28, 6 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Diable kun tiuj aziaj nomoj. Ŝajne estis la sama akademiano kiu metis la novan artikolon. Nun mi devos kunigi ambaŭ. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:32, 6 nov. 2023 (UTC) == Amerika Blanka ibiso == Saluton Kani! Koncerne artikolon [[Amerika blanka ibiso]], ĉu [[Magvaria cikonio]] povas esti taŭga alternativo al "Amerika cikonio"? Mi estas kompleta laiko koncerne birdojn kaj ne volas fari eraron. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 10:32, 7 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Fakte temas pri [[Amerika mikterio]], kiu ĝuste adaptas la sciencan nomon ''Mycteria americana''. Solvite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 7 nov. 2023 (UTC) == Mia kandidatiĝo en Vikivortaro == Saluton kara! Mi decidis kandidatiĝi kiel administranto je Vikivortaro. Vi povas esprimi vian opinion ĉi tie: [https://eo.wiktionary.org/wiki/Vikivortaro:Kandidatiĝoj#Dua_administranto-kandidatiĝo_RG72 ] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:45, 12 nov. 2023 (UTC) : RG72 jam delonge havas personan problemon pri mi tute nerilata al vikioj, kaj ripete tre agreseme atakas min: [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro%3ADiskutejo&diff=901026&oldid=901025] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto%3ATaylor_49&diff=1185333&oldid=1184939]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 13 nov. 2023 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! Antaŭ kelkaj tagoj komenciĝis [[VP:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|interesa diskuto]] pri kies rezulto mi tre scivolas, ĉar tiaĵoj ofte okazas nun en la mondo kaj estos interese vidi, ĉu ankaŭ Esperantujo tion spertos. Via opinio estas bonvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:07, 27 nov. 2023 (UTC) == Malfaroj == Pardonon pro maltrankviligi vin. Mi estas ĉi tie, ĉar mi vidis ke la uzanto {{ping|Fenikals}} malfaris tri-foje mian intervenon en la maladministrantiĝa proceduro, sen doni ajnan kialon en la resumo aŭ ie ajn: [[Speciala:diff/8481661/8481424]]. Per la malfaritaj intervenoj, mi simple strekigis voĉdonon de uzanto kiu malrespektis regulojn de voĉdonoado (ri ne klarigis la kialon de la voĉdono); mi eĉ indikis la paĝon kie legeblas, ke oni nepre devas argumenti iamniere sian voĉdonon (ne sufiĉas enmeti {{ŝ|por}} aŭ {{ŝ|kontraŭ}}). Ĉar la uzanto Fenikals jam venas de semajno en kiu li atakis aliajn uzantojn surbaze de etno (ruslingvanoj en Vikipedio estas laŭ li «[[Speciala:Diff/8476632|diablaj kaj stupidaj]]») kaj mia [[Uzanto-Diskuto:Fenikals#Esprimmaniero|klopodo mediacii kun li]] malsukcesis ĉar li ne respondas al mesaĝoj, mi nun petas ke ''vi'' mediaciu kun ĉi tiu uzanto por re-starigi ordon. Ĉi tiu estas mia lastlasta provo kunlabori konstrue kun li, antaŭ mi malfermu sekcion en [[VP:PU]] kie mi petos semajnan forbaron pro malrespekto de kondutkodo. Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 17:16, 30 nov. 2023 (UTC) :Mi tute samopinias kun vi. Mi ne klopodos por mediacii, ĉar mi supozas, ke tio maleblos. Li interesiĝas pli pri redaktomilitoj ol pli solvo de problemoj. Vi jam tion konstatis. Kaj mi ne estas en meza sinteno. Mi preferas iri al PU. Li forigis tekstojn ankaŭ de aliaj. Kaj detruas pli ol konstruas. Mi proponus dusemajnan forbaron. Laŭ mi, ĉefaj eblaj mediaciantoj povus esti Tlustulimu (ŝajne preskaŭ malaperinta) kaj Thomas Pusch (saĝe dediĉita al kreado anstataŭ al polemikado). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 30 nov. 2023 (UTC) :: Uzantoj, kiuj faris pli ol 40 de redaktoj, rajtas voĉdoni.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 18:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::«[[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj|argumetante pri la kialo]]» {{ping|Fenikals}} Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 19:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::: Inicianto devas fari argumentiĝi sian pozicion (mi faris tiun), sed ne voĉdonanto.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 19:14, 30 nov. 2023 (UTC) :::::Nu bone, konsentite. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 22:55, 30 nov. 2023 (UTC) == Barataj urboj == Saluton! Mi vidis kaj dankas vin, ke vi helpis min en barataj urboj. Sed mi mem povas fari ilin. Male mi ne povas/rajtas korekti hungarajn urbojn, helpu min ilin fari. Iru [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorio:Urboj_de_Hungario&pagefrom=Ny%C3%ADrmada#mw-pages]. Tie vi trovas malsupre dekstre la hungarajn ĉapelitajn literojn. Tre ĝenas min tiu ordo. La laboro estas simpla (supozeble). Iru al [[Érd]], poste redaktu la kategorion tiel, ke la urbo estu Erd kaj ne Érd. Poste la urbo aŭtomate hejmenvenos al E-litero. Espereble ĝi sukcesos, post Érd estas ankoraŭ 5 ĉapelitaj urboj, bonvolu same tiel agi (ne estu ĉapeloj). --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:57, 5 jan. 2024 (UTC) :Mi ne bone komprenas. Mi ne scias redakti modife la kategoriojn. Sed oni povas alinomi la titolon de la paĝo, kaj tion vi povas fari. Se vi ne scias, mi pretas lernigi tion. Aŭ eĉ mem fari la taskon. Poste en la redakto de la paĝoj vi povas klarigi pri la aferon; tio signifas, ke la hungaraj signoj malaperos de la titolo. Tio okazas ankaŭ en multaj aliaj kategorioj kaj aŭtomataj listoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:01, 6 jan. 2024 (UTC) ::Dankon, tion mi ne elektas, ili restu sen --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:31, 6 jan. 2024 (UTC)ŝanĝo. == [[Aero senpaga]] == Saluton, Kani. Mi fakte antaŭsupozis, ke la titolo suspektigos aliajn vikipedianojn. Mi mem ja komprenis ĝin kiel vi antaŭ ol legi la libron. Verŝajne jes estas vortludo pri la dusenceco de ''free''. Tamen la senco laŭvorte celita ene de la libro estas la senco "senpaga". Temas pri ŝildo en aŭtogaraĝo, kiu reklamas "aeron senpagan", supozeble pumpotan en aŭtajn radojn. Mi enmetis la originalan citaĵon kiel noton en la viki-kodo de la artikolo. Do mi elektis "senpaga" unuavice tial, ke ĝi estas la laŭvorta senco, kaj duavice ĉar ĝi ankaŭ estas pli aplikebla al la metafore celita aero de la veturo, ol "libera" al la aero de la garaĝa pumpotubo. La teksto plurfoje reliefigas, ke la ĉefrolulo kaj ŝia patro kutimiĝis pagi (kaj kapabli pagi) por ĉiu ajn servo. Verŝajne tial la reklamo de "aero senpaga" tiel impresas ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:12, 8 jan. 2024 (UTC) :Dankon. Jes, tute mi eraris opiniante nekonante la aferon. Ĉiuokaze mi sekvus la kutiman ordon Senpaga aero, anstataŭ Aero senpaga, kiu ankaŭ eblos konsiderinte, ke la propono estas "aero". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:39, 8 jan. 2024 (UTC) ::Mi sentis ke la ordo kun postmetita adjektivo estas pli taŭga kaj por la laŭvorta senco de "free air" (sur reklamŝildo) kaj la metafora. Tial mi certe uzus ĝin, se mi verkus tradukon de la romano en Esperanton, kaj deziris uzi ĝin ankaŭ ĉi tie. ::Unue mi sentis, ke mi jam iam legis en Esperanto tiajn ŝildojn, aŭ priskribojn de tiaj ŝildoj, kaj ili uzis la ordon "_____ senpaga". (Efektive nun mi trovas ekzemplon en la ''Fundamenta Krestomatio'' [https://tekstaro.com/t?nomo=fundamenta-krestomatio-nez&id=fknez243&ignorifremdajhojn=0&uzistreketojn=0&uskle=0&serchesprimo=senpaga&tuj=1#fknez243].) Mi supozas ke oni povas senti ke ne temas vere pri substantiva frazero, sed pri mallongigo de plena frazo "Aero estas senpaga", aŭ simple ke la adjektivo estas tre forte emfazinda; ja estas evidente, ke oni liveras aeron, sed tio estas sciigenda, ke oni liveras ĝin senpage. En la angla, male, oni malofte aŭ neniam renkontus ŝildon kun la ordo "Air free". ::Ankaŭ en la metafora senco, ke oni veturas tra senpaga/libera aero, ŝajnas al mi ke la substantivo estas banala kaj la emfazo apartenas tre forte al la adjektivo, kaj tial la adjektivo estas postmetinda. Oni povas kompari la ne tre detalajn komentojn de PMEG pri la temo ĉe [https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/frazpartoj/o-vortaj_frazpartoj.html#i-d7s]. ::Sed mi konscias, ke tiuj argumentoj estas parte subjektivaj, do se vi konfirmos ke via prefero ne estas ŝanĝita post pripensi ilin, mi volonte cedos. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:00, 9 jan. 2024 (UTC) :::Mi sentas, ke ambaŭ ordoj taŭgas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 9 jan. 2024 (UTC) == Nomoj de arabaj literoj == Mi ŝatas viajn artikolojn pri arabaj literoj, sed iliaj titoloj ŝajnas al mi iom malpraktikaj: la titolon [[Ḫāʾ]], ekzemple, mi apenaŭ povas tajpi aŭ prononci, kaj eĉ legi ĝin estas malfacile sen lupeo. La literoj de la [[hebrea alfabeto]] havas oportunajn nomojn en Esperanto. Laŭ mi, ni havu tiajn nomojn ankaŭ por la arabaj literoj. Bedaŭrinde ne estas evidente, kio estus tiuj nomoj, sed kelkaj el ili eble estas facile diveneblaj. Kion vi opinius, ekzemple, pri movado de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:22, 17 jan. 2024 (UTC) :Mi supozas, ke necesas pli detala studado fare de fakulo kiu almenaŭ bone konu la araban. Mi iomete lernis. Mi opinias, ke la aldona krampo utilas nur se nepras. Ekzemple por [[alif]] taŭgus tiel, sed nun ĝi estas alidirektilo netaŭga, do, povas iĝi la ĝusta nomo de la litero. Aliaj literoj laŭ via proponita kadro postulus cerbumadon. Ekzemple mi ne povas prononci, kaj neniu facile, la literon ho malantaŭ konsonanto, tav havas tute maltaŭgan finan literon, tet estas inventaĵo, la diferenco inter kaf kaj qaf kapdolorigis min sed mi certas, ke kof estas tute maltaŭga, kaj finfine ankaŭ vav estas maltaŭga ĉar vo tute ne ekzistas en araba, sed ja ekzistas u longa kaj u mallonga, do povus estis ŭaŭ aŭ uaŭ, kio ja respegulas la araban prononcon. Alternativo estus serĉi finaĵojn en -o, same kiel en Esperanta alfabeto aŭ [[greka alfabeto]], el kiuj kelkaj, sed ne ĉiuj, estas en [[PIV]]. Tio donus alifo, bao, tao ktp. Sed resume, mi postulus aŭ fakulon aŭ referencojn en iu dulingva vortaro, alitipa publikigaĵo aŭ simile. Dume mi ne aprobas grupan alinomadon kaj pretas interkonsenti pri unuopaj solvoj kun fakulo. Por la artikolo [[araba alfabeto]] mi nur tradukis el la hispana, kiun mi pli bone komprenas, sed ne pretas malferme proponi esperantigon laŭ mia plaĉo. Ni restu en kontakto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 17 jan. 2024 (UTC) : Scio de la araba certe helpus, sed tio estas nur unu flanko de tre multflanka demandaro. La parentezo verŝajne ne ĉiam necesas, sed verŝajne ja en multaj okazoj, ĉar temas pri mallongaj vortoj, kiuj probable havas aliajn signifojn. Se oni unue kreus version kun parentezo, ne estus malfacile poste movi ĝin al versio sen parentezo, do oni ne devas decidi pri tio en la komenco. Certe multaj el la proponoj estas tre pricerbumindaj; la formoj ''tha'' kaj ''dhal'' estas speciale dubindaj. (La lasta eble pensigas pri hinda manĝaĵo!) Sed la formoj ''tet'', ''kof'' kaj ''vav'' jam ekzistas kiel nomoj de hebreaj literoj, kaj eble ankaŭ kiel nomoj de literoj en aliaj semidaj skriboj, do la problemo ne estas "inventaĵo"; la problemo estas miksado de du sistemoj; sed eble tio estas bona kompromiso: uzi la arabajn nomojn, kiam ili taŭgas, sed uzi la nomojn el aliaj semidaj lingvoj, kiam la arabaj nomoj ne estas rekte uzeblaj en Esperanto? Tamen, tute konkrete, ĉu movo de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]] ŝajnas farinda unua paŝo? Ĉu simple forigi la neesperantajn kromsignojn, kiuj ne estas necesaj por distingi la nomon de aliaj literoj? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:46, 17 jan. 2024 (UTC) ::Mi jam diris, ke mi preferas simple [[Alif]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:49, 17 jan. 2024 (UTC) : Farite. Ĉu nun movi [[sīn]] al [[sin (araba litero)]] kaj [[šīn]] al [[ŝin (araba litero)]]? La parentezoj necesas, laŭ mi, ĉar [[sin]] estas apartigilo kaj [[ŝin]] estas ankaŭ hebrea litero (kaj nun apartigilo). [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 23:41, 17 jan. 2024 (UTC) ::En ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:50, 17 jan. 2024 (UTC) :::[[Ĝim]] kaj [[Dal]] povas esti tiel.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:20, 18 jan. 2024 (UTC) : Kaj [[sad (araba litero)]], [[dad (araba litero)]], [[lam (araba litero)]], [[mim (araba litero)]], [[nun (araba litero)]] tiel? [[SAD]] kaj [[NUN]] jam estas apartigiloj. La aliaj supozeble ŝanĝiĝu en apartigilojn, ĉar la nunaj paĝoj ([[Dad]], [[Lam]], [[mim]]) estas pri ne tre famaj aferoj. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:37, 18 jan. 2024 (UTC) ::Kvar bonas, dum [[mim]] eblas senparenteze. Se vi konsideras, ke iu apartigilo povus ekhavi (apartigilo), tiel oni povus liberigi la titolon por litero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:24, 18 jan. 2024 (UTC) :Farite, mi kredas. Ĉu [[zaj]], [[ajn]], [[gajn]] sen parentezoj, kun nova [[Zaj (apartigilo)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 11:51, 18 jan. 2024 (UTC) ::[[zaj]] estis nur alidirektilo al kodotabulo, tial la triopo estas disponebla. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 18 jan. 2024 (UTC) : Farite. Kaj la sekva grupo povas esti ses duliteraj arabaj nomoj, kiuj ŝajnas uzeblaj en Esperanto: [[ba]], [[ĥa]], [[ra]], [[za]], [[fa]], [[ja]]. Ni bezonas la parentezon ĉe ĉiu el ili. Kvin el ili jam estas apartigiloj, sed [[ĥa]] nun sendas al [[Ĥa (cirila alfabeto)]], do ĝi ŝanĝiĝu en apartigilon. Ĉu bone? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:16, 18 jan. 2024 (UTC) ::Bone. Ankaŭ [[kaf]] eblas. Ne estante alidirektilo, [[qaf]] en serĉilo alidirektas al nuna [[Qāf]], sed mi dubas pri la konveno tuŝi ĝin, pro la ekzisto de q kaj pro jam utileco de [[qaf]]; tamen eblus teknike alinomi al [[Qaf]].[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:28, 18 jan. 2024 (UTC) : Bone. Nun ni atingas la pli malfacilajn literojn. Du nomiĝas proksimume ''ta'', kaj du nomiĝas proksimume ''kaf''. Mia propono por distingi ilin estas prunti la nomojn, kiujn oni uzas en aliaj semidaj lingvoj: ''tav'', ''tet'', ''kof'', ''kaf''. Tiuj nomoj estas jam certagrade establitaj en Esperanto kiel nomoj de hebreaj literoj (ekzemple https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/neoficialaj_vortetoj.html), sed ili certe estas aplikeblaj ankaŭ al aliaj semidaj literoj (fenicaj, arameaj, ...). Do apliki ilin al la arabaj literoj ne ŝajnas tro radikala paŝo. Ĉu ni do movu artikolojn al [[tav (araba litero)]], [[tet (araba litero)]], [[kof (araba litero)]], [[kaf (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:59, 18 jan. 2024 (UTC) ::Pri aliaj semidaj lingvoj mi tute ne scias, sed pri la araba mi nur iomete konas. Tiukadre mi tute opozicias al uzado de kof kaj tav, kies nomoj estus nek arabaj nek esperantlingvaj. Solvon nun mi ne vidas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:27, 18 jan. 2024 (UTC) : Nu, ni cerbumu dum kelka tempo kaj eble demandu al araboj, kiam okazo prezentiĝos. Laŭdire kelkaj parolantoj de la araba ne distingas ĉiujn konsonantojn en sia ĉiutaga parolado: kiel ili do diras literumojn? Ĉu la vortoj ''tav'', ''tet'', ktp estas konataj almenaŭ de kleraj araboj kiel nomoj de literoj, aŭ ĉu ili havas aliajn tute maltaŭgajn signifojn en la araba? Ĉu araboj havas siajn proprajn nomojn por literoj en aliaj lingvoj? Kaj tiel plu. Tiaj demandoj eble spronos ideojn. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:23, 18 jan. 2024 (UTC) == Re:Poŝtkarto == Saluton, kara Kani. Pardonon pro la malfrua respondo. Mi feliĉas ĉar vi ricevis la poŝtkarton. Mi ĵus sendis al vi retmesaĝon kun mia privata retadreso. Ĝis! —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 23:39, 31 jan. 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you '''[https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2023_(all) were one of the top medical editors in your language]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWfjVFbDO4ji-_qn2SsAgdCflhcOZychLnr1JUacsPaBr1eA/viewform Consider joining for 2024]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translation of health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 22:25, 3 feb. 2024 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2023&oldid=26173705 --> == Alinomigoj de japanaj gubernoj kaj urboj == Mi ĵus en [[Diskuto:Gubernio Saitamo]] stumblis pri la maniaj kaj ne bone diskutitaj alinomigoj de japanaj gubernioj kaj urboj el novembro 2020 de la nova [[:uzanto:resoneko|uzanto resoneko]], kaj nur post kiam mi metis mian bremsan proteston, ke tiom klara tute ne estas la situacio, a) rememoris ke antaŭ ekzakte jaro mi jam havis similan proteston en la paĝo [[Diskuto:Saitamo (urbo)]], kaj b) nur tiam rimarkis ke ankaŭ vi jam fine de 2020 provis kontakti lin. Kiel mi ĝis nun vidas, li neniam skribi eĉ unu esperantan frazon, sed nur alinomis, kaj ofte kopiis en la resumon la kompletan artikolan titolon [[Esperantigo de vortoj el japana fonto]]. Ĉu vi en iu paĝo aŭ eventuale en privata retpoŝto, kiun la eble timida kolego sendis al vi indivudue, vidis nur unu memfaritan esperantlingvan frazon de tiu kolego Resoneko? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:08, 1 mar. 2024 (UTC) :Mi memoras pri la amasa alinomado, klopodoj por kontakti la aŭtoron kaj manko de respondo. Mi tute ne memoras ĉu iam tiu respondis iel. Vere oni devas protekti kontraŭ snajperoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 1 mar. 2024 (UTC) ::Dankon pro la informo. Mi ankoraŭ kontaktis salatonbv, kiu ekde decembro 2023 ne redaktis en vikipedio, sed mi tamen atingis lin, kaj mi jam unuajn pli-malpli 100 mizerajn paĝojn entute levis al levo de minimuma artikola ĝermo. Mi eĉ dubas ĉu nun necesas protekti la paĝojn kontraŭ maniuloj, ĉar post kiam resoneko ne plu aktivis, neniu plu interesiĝas pri paĝoj pri japanaj gubernioj kaj urboj... Tamen, se vi ion suspektindan novan aktivaĵon rimarkas, vi alarmu rapide - tiam ni rapide interkonsentu kion fari protekte por ke la damaĝo ne iĝu tro vasta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro == Tute alian, tre etan demandon mi havas pri via hejmregiono. En la teksto [[Vegas Bajas]] estas iu telegramstila tabeleto kun du linioj -''Meses de mayor precipitación'': decembro kaj januaro. -''Monatoj de pli granda pluvo'': julio kaj aŭgusto. Unu en iberia esperanto, alia en internacia esperanto. Se mi bone komprenas, temas pri "Monatoj de plej granda pluvo decembro kaj januaro, kaj monatoj de pli granda pluvo julio kaj aŭgusto". Tio retorike ŝajnas al mi esti iom stranga kontrastigo - "plej kontraŭ pli". Sed mi ne havas superrigardon kiam fakte en [[Vegas Bajas]] kiom pluvas. Ĉu vi povus rigardi, kiel devus esti ĝuste, eble eĉ trovi iun meteologian referencon (ne necese, nur se hazarde vi havas iun ĉe-mane)? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) :Dankon pro la averto. Estis eraro. Korektita. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:52, 6 mar. 2024 (UTC) ::Nun la klarigo aspektas plene konvinka! Kaj fakte ne mirigas ke en vintro pluvas pli ol en la plej varmaj monatoj de somero. Redankon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:28, 7 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro 2 == Mi devas ankoraŭ peti vin rigardi plian paĝon, kiun vi iniciatis en 2009. En la paĝo [[Alcántara]] estas frazo :''"vizitindas [...] monaĥejo [...] kiu iam estis sidejo de la Milita Ordeno de Alcántara ĝis la 'desamortización' de Mendizábal en [[1835]]"''. Mi el konteksto de ĝenerala scio pri la unua duono de la 19-a jarcento divenas pri kio probable temas, kaj konscias ke tiam oni en tuta Eŭropo prenis vastajn teritoriojn, palacojn kaj aliajn valorajn posedaĵojn de la katolika eklezio kaj siaj institucioj kaj disdonacis ilin teorie "al la popolo" sed reale al iuj privilegiaj nobeloj. Tamen mi pensas ke la teksto devus esti komprenebla ankaŭ sen tiaj fonaj historiaj scioj. Fakte estus eĉ dankinda temo iam ankoraŭ krei tekstojn pri la Milita Ordeno de Alcántara kaj pri Mendizábal, ĉar ambaŭ nomoj menciiĝas en multaj paĝoj, sed eĉ se tio ne fareblas en la sekva duonjaro, tamen certe eblos pli klarige vortumi la frazon. Ah, mi ankoraŭ vidis ke paĝo [[desamortización]] jam estis komencita, sed evidente ankoraŭ konstruejo kaj ankoraŭ neniel duonkompleta. Aparte de la revortumo, mi ĵus kalkuligis la serĉilon ke estas en 62 pliaj paĝoj same ne bone kompreneblaj frazoj pri ''desamortización''. Do necesus ne nur la paĝon [[Alcántara]], sed ĉiujn uzojn ĝustigi. Mi ankoraŭ ne havas opinion ĉu en tio povus helpi roboto. Unue vi laŭ mi proponu pli klaran vortumon ĉi tie, kaj tiam eblos pripensi ĉu indos laborigi unu el niaj 3-4 robotoj - fakte en nur 62 paĝojn ankaŭ eblas permane enkopii tekstoblokon se necesas. Kaj eblos dividi la senrobotan taskon. Sed unue ni vidu la tekston, eble ankaŭ estos bona tasko por roboto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:39, 7 mar. 2024 (UTC) == Artikola banderolo == Saluton kara Kani, Eble vi ne ŝatas la banderolon kiuj mi aldonis al kelkaj artikoloj, kaj mi respektas vian bonan juĝon. Foje mi ja elspezis konsiderindan tempon trovi tiun bildon, kaj do mi humile petas de vi anstataŭ forigi la bildon entute de la artikolo simple metu ĝin aliloke en la artikolo, ĉu en sekcio bilda galerio aŭ ĉe la malsupro, ĵus antaŭ la ŝablono bibliotekoj. Dankon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:22, 12 mar. 2024 (UTC) :Saluton. Ne temas ĉu mi ŝatas aŭ ne ŝatas la banderolojn, sed ĉu ili utilas aŭ ne, des pli en la komenco de la artikolo, kie ofte amasiĝas bildoj antaŭ la ĉefaj partoj de la artikoloj, nome enkonduko kaj tabelo. Multaj el ili (mi ne scias ĉu metitaj de vi aŭ de aliulo) havigas neniun informon, foje estas nur negrava pejzaĝo aŭ eltranĉaĵo de pli klara bildo, kaj foje estas konfuzo, kiel ekzemple juda kvartalo en ukraina urbo, kiu aspektas tute juda urbo, ĉu vere estis tia? Tion komplikas ĉefe la fakto, ke mankas indiko pri kio temas, kio povus pravigi la enmeton de la bildo. Foje mi trafis banderolojn sen ajna indiko en la redaktopaĝo, eble robote metitaj. Mi trafis tamen ankaŭ tute utilajn banderolojn, pri kio mi gratulas la enmetinton. Tiuokaze mi absolute ne tuŝas ilin, kvankam mi preferus klarigon. Finfine Vikipedio ne estas kolekto de bildoj. Meti dubindajn bildojn anstataŭ en la komenco en alia parto de la artikolo estas bona konsilo, kaj mi sekvos tiun. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 12 mar. 2024 (UTC) ::Pri la ĉesupro de la artikolo mi samopinias kun vi ke unu bandarolo tute sufiĉas. kaj aliaj bildoj povas iri aliloke. Pri priskribo de bildo-bandarolo, do kutime temas pri tipa pejzaĝa bildo kaj nenio pli. Se oni deziras tion, la priskribo de la bildo povas esti prenita de tiu kiu estas priskribita en vikidatumoj aŭ vikivojaĝo pri la bildo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 21:08, 12 mar. 2024 (UTC) == FEVE --> Renfe Cercanías AM == Saluton Kani! Ĉu vi konsentas, ke mi alinomu la artikolon "FEVE" al "Renfe Cercanías AM", ĉar laŭ mia kompreno "FEVE" ne plu ekzistas kaj estis anstaŭita de "Renfe Cercanías AM"? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:58, 5 apr. 2024 (UTC) :Mi konsentas ĝenerale en ĉio kion vi faras, kaj aparte en tiu afero, ĉar mi ne kontrolas la konstantan ŝanĝojn inter entreprenoj kaj ĉefe ĉe fervojoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:00, 5 apr. 2024 (UTC) ::Dankon! Tiu alinomado ne estis sentutila, ĉar ĝi samtempe ebligis al mi korekti kelkajn el miaj eraroj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:55, 5 apr. 2024 (UTC) == La klimata libro == Koran dankon pro via afabla helpo! Mi komprenas tre malmulte da Esperanto. --[[Uzanto:Cethegus|Cethegus]] ([[Uzanto-Diskuto:Cethegus|diskuto]]) 13:44, 9 apr. 2024 (UTC) == Saluto el Nordio == Nia malnova, forbarita kolego [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.223|193.210.202.223]] la 19-an de aprilo denove redaktis, kaj li eĉ bonorde denuncis sin en mia diskutpaĝo, kion mi - kiu estis survoje de la 19-a ĝis la 23-a de aprilo - nur ĵus vidis. Mi nun forbaris eble 50 eble pli da IP-numeroj de li: ĉu vi bonvolus forbari tiun ĉi numeron je daŭro de unu jaro? Mi iom lacas ĉiam fari la samon (kaj ĉar ne aldoniĝis pliaj redaktoj post la 19-a, ne urĝas fari la forbaron ene de unu minuto...). Cetere mi gratulas vin pro via lastatempa aktivado pri portugalaj urboj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:55, 24 apr. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:25, 24 apr. 2024 (UTC) -- Dankon! TP == Listoj pri unuopaj tagoj == La kronologiaj listoj pri unuopaj tagoj en multaj lingvoj estas trione por ligiloj de paĝoj pri elstaraj eventoj, trione por ligiloj al biografioj de naskiĝintoj kaj trione de mortintoj. La listoj samrange kovru ĉiujn epokojn de la homa historio kaj samrange kovru ĉiujn mondopartojn. Tial estas katastrofa situacio, ke la ekstreme pole patriota uzanto ''Sliwinski'' en granda energio misuzadas la sublistojn pri eventoj, tien vortriĉe ŝtopante amason da detaloj pri tragikaj sortoj de pollingvanoj inter la jaroj 1939 kaj 1944. Kompreneble en la tempo de la dua mondmilito okazis aparte multaj krimoj, tial pravigeblas ne trakti la 5 jarojn same koncize kiel kvin aliaj jaroj de la antikva aŭ mezepoko - sed bonvenas en unu teksta linio en ĉiu jaro mencii iujn aparte kruelajn krimojn, jen en Balkano, orienta, norda kaj okcidenta Eŭropo, ankaŭ militkrimojn en Ĉinio, Koreio kaj aliloke en Azio. Sed ke la homa historio reduktiĝas je pli 90 % al patriotisma lamentado pri mortoj de nur pollingvaj eŭropanoj nur inter 1939 ĝis 1944 ne respegulas la dimensiojn de la homa historio kaj simple estas perfortigo de la listoj. La eksa administranto RG72 estis la pli-malpli sola kiu bremsis tiun groteskan redaktadon, post kiam li ne plu estas administranto, la uzanto ''Sliwinski'' povas senbremsite daŭrigi sian akaparon de la listoj. Mi ĵus pene malfaris la lastajn ŝanĝojn post la lasta granda paĝoredukto de RG72, kaj ĝis nun nur faris tion de la [[1-a de oktobro|1-a]] ĝis la [[11-a de oktobro]] (do nur 30-ono de ĉiuj perfortitaj listoj) - tio ne kovras ĉiujn trovastajn kontribuojn, sed tamen kunforigis iujn senkulpajn kaj saĝajn redaktetojn de Volapuko, Giorno2 kaj Sj1mor. Pri tio mi pardonpetas ĉe ili. Sed mi pene sukcesos trakti la aliajn 350 listojn, kaj povas nur peti la tri saĝajn uzantojn individue restarigi siajn malmultajn redaktojn kiuj kontraŭintence ankaŭ iĝis viktimoj de la redukto - aŭ mi povas post trakto de la aliaj 350 paĝoj mem pliĝustigi la adaptojn. Ke la redaktoj de Sliwinski estas polisme ŝovinismaj, estas nur flanka aspekto de la temo, kvankam tio aparte malkonvenas por vikio en internacia lingvo: jam la fakto ke li sisteme mencias urbojn de Latvio, Litovio, Belorusio kaj Ukrainio nur per polaj tradukoj de la urbonomoj, kvazaŭ imagita "pola imperio" inkluzivus la terenojn de tiuj kvar landoj, estas impertinenta ŝovinismo, malinda kaj hontiga por esperanta teksto. Tiujn mispaŝojn mia pli-malpli starigo al la lasta stato de RG72 ne plene forigis - ilin necesos ankoraŭ unuope elsarki. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:47, 28 apr. 2024 (UTC) :Mi komprenas la problemon kaj samopinias prie. Mi jam konstatis la neelteneblan patriotismon de tiu polo, kiu kreis artikolojn nur pri homoj kun kiuj li tute koincidas ideologie, ĉefe kontraŭkomunisme, kontraŭruse, katolike ktp., pri kiuj li nur pozitive biografie verkas. Mi ne scias ĉu iam iu kontaktis lin prie. Pri la unuopaj tagoj, mi ne scias kion oni povas fari; iam mi konstatis, ke iu sisteme forigis materialon: eble temis pri la menciita agado de RG72. Ĝenerale oni povus kontakti la polon petante bremsadon en la nomo de universaleco de la enciklopedio, sed mi timas akran reagon. Eĉ oni povus iam forbari lin, ĉu?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 28 apr. 2024 (UTC) == Respuesta == Kara Kani, dankpn por tu mensaje. Ahora estoy ocupado, mas mañana voy visitar las paginas. Hasta luego [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 19:10, 28 apr. 2024 (UTC) == {{ŝ|Ill}} == En la artikolo pri [[Lotte Zweig]] Vi forigis du ligilojn al alilingvaj artikoloj. Mi sisteme enkondukas tiajn ligilojn kiam artikolo mankas en esperanto kaj ekzistas en iu alia lingvo. Tamen Vi lasis multajn aliajn. Mi ne bone komprenas kial vi decidis forigi tiujn du kaj lasis ĉiujn aliajn. --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 10:40, 29 apr. 2024 (UTC) :Almenaŭ pri Estoril mi baldaŭ kreos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:54, 29 apr. 2024 (UTC) :: Kiam la artikolo ekzistas, {{ŝ|Ill}} fariĝas nevidebla. Vidu <nowiki>{{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} </nowiki> => {{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 13:21, 29 apr. 2024 (UTC) == Dubo == Saluton, pardonu pro ĝeni vin sed mi volus demandi vin por kiu traduko laŭ vi estas pli bona por [[:en:National Council for the Safeguard of the Homeland]]: '''Nacia Konsilio por la ''Sekureco'' de la Patrujo''' aŭ '''Nacia Konsilio por la ''Protektado'' de la Patrujo'''? --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:18, 1 maj. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi dubas. Mi elektus la unuan kiel titolo kaj inkludus ambaŭ en la redakto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 07:58, 1 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:59, 1 maj. 2024 (UTC) ::Kiel vi tradukus ''[[:en:Coup Belt]]''? Puĉo-Zono? Puĉzono? Mi prenis la ideon el [[Suna Zono]]. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:44, 1 maj. 2024 (UTC) :::Puĉo-Zono estas bona solvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:38, 1 maj. 2024 (UTC) ::::Kiel vi tradukus [[:en:Rainwater harvesting in the Sahel]]? Rikoltado de pluvakvo? Pluvakvorikoltado? Pluvakvorikoltlaboro? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:32, 2 maj. 2024 (UTC) :::::Rikoltado de pluvakvo, Sed ne kredu, ke mia opinio estas la plej taŭga. Vi bone elektas. Se vi iom navigas tra Vikipedio, vi pli facile familiariĝos kun jam ekzistantaj artikoloj, kvankam ne ĉiam iliaj titoloj estas la plej ĝustaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:45, 2 maj. 2024 (UTC) ::::::Dankon pro via respondo. Kelkfoje mi dubas inter unu aŭ alia traduko, sed ŝajnas al mi, ke plej ofte estas pluraj ebloj, kiuj ĉiuj estas ĝustaj, temas nur pri persona gusto. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:54, 2 maj. 2024 (UTC) :::::::Saluton denove. Kiel vi tradukus [[:en:Plantation (settlement or colony)]]? Ĉu "plantado" aŭ "plantejo" estas bonaj opcioj? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:03, 7 maj. 2024 (UTC) :Plantejo (kolonio).--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 7 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:14, 7 maj. 2024 (UTC) :::Saluton, pardonu min por ĝeni vin denove, sed ĉu vi povus helpi min kun ĉi tiu problemo [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj#Wakeley-pre%C4%9Dejo_ponardado_en_2024 ĉi tie]? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 19:35, 13 maj. 2024 (UTC) == "Merindad" == Saluton Kani! Mi havas problemeton por traduki la hispanan vorton "merindad" - tiun vorton mi plejofte trovis en artikoloj pri urboj en Navaro. Google translate tradukas ĝin per "urbo" aŭ kelkfoje lasas la vorton "merindad" senŝanĝe sed mi ja scias ke Google translate ne estas 100% fidinda! Kiel vi mem tradukus tiun vorton? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:32, 28 jun. 2024 (UTC) :Distrikto, jurisdikcio. Tute ne urbo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 28 jun. 2024 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo. Mi efektive suspektis, ke urbo ne estis taŭga traduko. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:25, 28 jun. 2024 (UTC) :::Navaro estas tute aparta mondo en Hispanio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:31, 28 jun. 2024 (UTC) ::::"Nek tute eŭska, nek tute hispana" laŭ dokumenta filmo, kiun mi ĵus spektis per televido. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:06, 30 jun. 2024 (UTC) :::::Prave. Mi iam feritempis en vilaĝo de la suda pinto, kie lokanoj estis ne nur duonaragone duonkastilie, sed ankaŭ kontraŭeŭskaj, ĉefe ĉar riĉaj eŭskoj venis aĉeti kampardomojn kaj bienojn. Tamen la municipa lokanlisto montris plimultegon de eŭskdevenaj familinomoj! [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:10, 30 jun. 2024 (UTC) [[dosiero:UEFA Euro 2024 map.svg|eta|{{centre|[[Euro 2024]] grafike bildigite}}]] == [[Euro 2024]] kaj ĝenerale la fenomeno de futbalo en Hispanio kaj Iberio == Saluton Kani, vi kompreneble rimarkis, ke mi ĉi-semajnfine sukcesis fini la skemon de la finala fazo de [[Euro 2024]], pri kiu vi ne ekokupiĝis, ĝuste antaŭ fino de la unua parto de la kvaronfinalo. Fakte tiaj skemoj ne estas granda problemo, oni simple kopias de la antaŭa ĉampionado kaj adaptas la datumojn. Mi nun ankoraŭ iom plulaboros pri la sportistoj, kluboj kaj futbala kulturo de Anglio, Nederlando kaj Francio, post kiam mi kreis biografiojn pri ĉiuj membroj de la [[Hispana nacia teamo de futbalo|hispana nacia teamo]] de la 2010-aj kaj 2020-aj jaroj, sed pri futbalo en '''Hispanio''' ĉefe rimarkis du mankojn: Momente, la plej bezonataj artikoloj pri la socia vivo de Eŭskio probable estas tiuj pri la futbalaj kluboj ''[[Real Sociedad]]'' de [[Donostio]] kaj ''[[Deportivo Alavés]]'' de [[Gasteiz]]-Vitoria, kiuj dum la pasintaj 10 jaroj tre plisukcesiĝis kaj tial menciatas en multaj aliaj sportaj artikoloj en la esperanta vikipedio. Se hazarde vi sentas emon krei tiujn du tekstojn, kun la pro la kompliketaj kodoj de vestaĵoj kree iom ambicia {{ŝ|informkesto futbalteamo}}, kiu tamen poste aspektas tre konvinke (eblas kopii la modelon de [[Real Madrid]] aŭ de [[Barça]]), vi (aŭ kompreneble ankaŭ iu alia) bonvenas ĵeti sin al tiuj du temoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:18, 7 jul. 2024 (UTC) :Mi fakte klopodis por la skemo, sed ne vidis oportunon el diversaj lingvoj. Mi stulte ne imagis preni ĝin el aliaj jaroj. Tamen mi jam konstatis, ke vi jam kreis la skemon kaj mi kompletigis ĝin metante la rezultojn de la lastaj tagoj. Mi iom sekvas la ĉampionecon. Pri la eŭskaj teamoj, mi baldaŭ faros ilin, kvankam mi ne lertas prie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 7 jul. 2024 (UTC) ::Nun mi vidas, ke en la mapo oni sugestas klarigon pri la koloroj, kion mi ne vidas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:53, 7 jul. 2024 (UTC) :::Mi nek kapablas nek kapablos solvi la vestaĵojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:57, 7 jul. 2024 (UTC) ::::Kara Kani, vi klopodu uzi la ŝablonon {{ŝ|re}} se vi notas ion por mi en iu paĝo ekster mia diskutpaĝo, ĉar mi ne kutimas kontroli paĝojn eĉ se mi ĵus notis aŭ adaptis ion tie. Vi pravas ke mi ne finis la kolorajn klarigojn pri la skema mapo - mi nun metis la klarigon ne en la esperantan paĝon, ĉar tie ĝi prenus multan spacon, sed metis ĝin esperantlingve rekte en la komunejon. Kaj pri la vestaĵoj de iuj ajn sportaj teamoj: fakte vi en la paĝo [[Real Sociedad]] fine tamen bone sukcesis - la ideo estas simple preni ilin de alilingva (plej facile la angla) vikipedio, kaj avantaĝo estas ke poste ofte neesperantistoj bonvoleme aktualigas ankaŭ la esperantajn informkestojn. Tio estas bonvena transpreno de iom da laboreto de niaj ŝultroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:25, 17 jul. 2024 (UTC) == Itala kongreso == Saluton, kani. Mi organizadas eventon pri Vikipedio ĉe la itala nacia kongreso de Esperanto. Plej verŝajne tio okazos lunde la 26-a de aŭgusto 2024. Tiun tagon, la partoprenantoj plibonigos paĝojn en [[vp:1000]], do atendu amason da modifoj en tiuj pa~goj tiun tagon. Kiam mi havos pli detalojn, mi skribos al vi. Ĝis tiam, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 11:13, 11 jul. 2024 (UTC) :Saluton kaj gratulon pro la iniciato. Prie, mi havas kelkaj rekomendojn, kiuj povus esti utilaj. Unue, atenti '''ĉefe''' pri la malpligrandaj paĝoj, nome Kategorio:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB, kiuj bezonas ĉefe etendon de la enhavo. Vidu, ke tiurilate esperantlingva vikio estas jam la oka inter ĉiuj lingvoj en la mondo! Kaj ne la tridekplia. Tiurilate indas aldoni tekston, bildojn, bibliografion ktp. Bedaŭrinde plimulto el tiuj artikoloj temas pri sciencoj (kvankam ne nur) kaj ne tiom pri beletroj, arto, historio, geografio ktp., kiuj jam estas en la alta kategorio. Due, se eblas, eviti en la pligrandaj paĝoj artikolojn jam markitajn kiel elstaraj aŭ legindaj, ĉar plej verŝajne aliaj ne markitaj postulas etendojn, reviziadojn ktp. Trie kaj aparte, ankaŭ se eblas, eviti ankaŭ tiujn proponitajn por Artikolo de la monato, tiam ekde nun nome [[Gaviedoj]] kaj [[Israelo]], ĉar amaso de ŝanĝoj postulus reviziadojn, malkonvenajn ĉefe por la tuja aperonta artikolo [[Gaviedoj]]. Ĉiuokaze mi estos je via dispono tiurilate kaj ĝenerale. Amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 11 jul. 2024 (UTC) == Vikimedia komunejo == Mi petas vin mallonge rigardi la noton en [[Diskuto:Šakiai|diskutpaĝo pri la litova urbeto Šakiai]]. Tie temas pri daŭrigo de jam individue faritaj forigoj de fotoj el landoj, kiuj ne permesas ekstreman liberecon de panoramo. Se tiu evoluo ne haltigeblas, kaj mi dubas ke eblas haltigi ĝin, tiam la vikimedia komunejo parte malinstalas sin mem, kaj ni devos konsideri kiujn fotojn ni konsideras sufiĉe gravaj por loke alŝuti ilin al la esperanta vikipedio. Tio baze kontraŭas la ideon de la vikimedia komunejo, kiu ĝuste estu interprojekta, interlingva bazo de fotoj por vikipedio - kaj mi dubas ĉu la laborforto de niaj administrantoj sufiĉos por trakti kaj kontroli 1000 aŭ 10 000 aŭ pli da novaj loke alŝutataj bildoj. Mi ne alvokas al agado, sed nur volas dividi mian zorgon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:10, 17 jul. 2024 (UTC) == teksto [[Kamala Harris]] == Mi volas varbi vin kunhelpi bluigi la lastajn ruĝajn ligilojn kaj revizii la ankoraŭ dubindajn referencojn en la teksto [[Kamala Harris]]. Ŝia nomo kaj bildo nun elstaras centre de la vikipedia titolpaĝo, kaj decus se la artikolo estus polurita. Mi hodiaŭ aldonis artikolojn pri [[Alan Cranston]] kaj [[Willie Brown]], kaj faris iujn ŝanĝojn, sed la laboro ankoraŭ ne estas finita... Sed se pluraj homoj kunlaboras, ĉiu kreas 2-3 artikolojn kaj oni komune revizias la referencojn, la laboro devus esti rapide finebla. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:27, 25 jul. 2024 (UTC) :{{farite}} La ruĝaj ligiloj jam estas plenigitaj per komuna agado de Sj1mor kaj mi hieraŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 12:41, 26 jul. 2024 (UTC) == Bañuelos == En via unua versio pri la kastilia muinicipo [[Bañuelos]] de 2017 vi prave faris indikon ke la nomo signifas "banujetoj", supozante ke ĉiu tutmonde scios kio estas banujetoj (mi jam gustumis ilin, sed mia PIV 2020 ekzemple ne konas la vorton...). Tial mi ĵus ampleksigis la indikon al "banujetoj, do dolĉaj [[gisto]][[pasto|pastaj]] fritaĵoj". Ĉu vi ne eble ŝatus krei artikolan ĝermon pri la frititaj globetoj? Bonan komencon de la semajno, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:33, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ne, estis eraro inter bañuelos kaj buñuelos, pri kio vi parolas. Mi korektos "banujetoj" al ban-uj-etoj". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:09, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::Fakte, la fritaĵoj esperante nomiĝas "hispana [[benjeto]]" ([[d:Q8705390]]). Ĉar artikolo [[benjeto]] en Esperanto ekzistas, tiu probable sufiĉas, kaj ne necesas ekstre fari aldonan tekston pri "hispana benjeto" ([[d:Q8705390]]). Kaj eĉ pli klara la traduko iĝas se oni aldonas internan ligilon <nowiki>[[banujo|ban-uj-etoj]]</nowiki>, tiun mi ĵus aldonis. ::'''Flanke''', ĉu mi povas amike peti vin noti <nowiki>{{re|ThomasPusch}}</nowiki>, se vi respondas al noto farita en via diskutpaĝo? Tiam mi pli rapide vidas vian respondon (mi ĵus ekrimarkis ke mi faris similan peton jam antaŭ du semajnoj, pardonu la ripeton). Mi povus ankaŭ meti vian diskutpaĝon ĉiufoje en mian aŭtomatan "atentaron", kiam mi demandas ion, sed tion mi ne ĉiam memoras fari. Tial atentigo per {{ŝ|re}} por ĉiuj notoj kiuj ne estas en la diskutpaĝo de la celato estas pli sekura vojo altiri tujan atenton... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Kaŝiva]] == Antaŭ jardeko Narvalo skribis al mi, ke w estu v, kiel [[Vaŝingtono]]. Ankaŭ ĉi tie la ŭ estus tre stranga, v estas pli simpla. Mi faris kelkajn ĝustigojn. Supozeble estas ĉio en ordo. Vere nun sekvas Japanio, kiu daŭros ĉirkaŭ 2 jarojn.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:47, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ĉio estas en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Kiam vi ektraktos loĝloko-nomojn de Japanio, mi tre konsilas ke vi komunikiĝas kun la japana uzanto [[uzanto:Salatonbv|Salatonbv]]. Li lastatempe iom malpli aktivas en Vikipedio kaj pli komunikis en esperantaj grupoj en Facebook (iom da libertempo ĉiu rajtas havi inter la laboroj...), sed li daŭre ekzistas, havas bonajn eo-japanajn vortarojn hejme kaj estas valora kunlaboranto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Torrubia]] == En la paĝo [[Torrubia]] vi notis esperantan signifon "Orturo": Vi supozeble simple scias tion, sed ĉu eblus trovi iun eksteran referencon por la aserto, aŭ ankoraŭ klarigi la signifon - mi vidas "''tor(re)''", turo, komence de la nomo, kaj la fina parto "''rubia''" al mi iel elvokas la vorton "''rubio''", [[blonda]], kio estas simileta koloro al "oro". Sed retradukante la esperantan vorton "orturo" tra '''"[[Turo de la Oro]]"''' al "''Torre del Oro''", oni alvenus al la turo en Sevilo kaj al iom alia hispana retraduko... Eblus simple ankoraŭ iom komenti la tradukon. -[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 31 aŭg. 2024 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Mi aldonis klarigon al flava, sed ne la aludon al la Oro, ĉar en Sevilo la afero kaj la nomdeveno esta tute aliaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:09, 31 aŭg. 2024 (UTC) ::Jes klare, mi ne volis mencion de Sevilo ĉi tie, sed mi scivolemas pri la lasta penso, kiel oni venas de traduko "flava turo" al "ora turo". En la nomo de la turo de Sevilo ĉiu idioto komprenas ke "oro" devas esti "oro", sed ĉi tie la traduko estas iom libera, arteca, poeta se vi volas. Iu ajn referenco, kiu mencius tradukon de Torrubia al hispane ''torre del oro'' aŭ simile al iu alia lingvo, tuj kontentigus min. Mi ne trovis tradukon en iu alia vikipedia teksto, kaj do ĉie en vikipedio mankas eksteraj referencoj, kaj ne scias kie mi povus trovi iun eksteran referencoj. Tial mi simple demandis, ĉu vi, kiu metis la tradukon, havus ideon pri ekstera referenco. Ne estas problemo, se ne troveblas iu, sed kompreneble, se estas referencoj eĉ estas pli bone... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:26, 31 aŭg. 2024 (UTC) == Rajtoj == Saluton Tlustulimu/LiMr/Kani: Mi ĵus vidis en la listo [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj]], ke la valora uzanto ''Super nabla'' ĝis nun nur havis rajtojn de "mempatrolato", kaj ĵus donis al li plian rajton de "patrolanto=revizianto". Kompreneble, senhezite. Fakte mi miris ke la interfaco donis al mi la eblecon rajtigi lin en la sekvaj kvar kategorioj * patrolanto, kontrolanto, mempatrolato kaj konfirmita uzanto (ĉiuj ne eksvalidiĝos) kaj pensante ke li meritas je ĉiuj, mi simple rajtigis lin en ĉiuj kvar - kvankam mi eĉ ne certas kio estas diferenco inter patrolanto kaj kontrolanto, kaj ne scias ĉu la kategorio konfirmita uzanto vere validas por li - aŭ kiel li konfirmu sian ekziston... Klaras nur ke rajto mempatrolato estas pli malalta rajto, nomi mem revizii nur siajn proprajn redaktojn kaj ne laborigi plian kolegon kontroli kaj aprobi ĉiujn unuopan redakteton. Ĉu vi havas ideon kio estas la ekzakta diferencigo inter patrolanto=revizianto, kontrolanto kaj konfirmita uzanto??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 15 sep. 2024 :{{Re|ThomasPusch}} Absolute ne mi havas tiajn ideojn. Mi povas aldoni nur, ke mi konis persone ''Super nabla'' kaj estas tute fidinda persono.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:56, 15 sep. 2024 (UTC) :Jes, ie mi legetis ke vi persone renkontiĝis. Ĉu en la UK Torino? Do, tiam li eĉ estas persone konfirmita pere de persone konfirmita administranto kaj mi ne tro entuziasmis elekti lin "konfirmita uzanto". Tamen ni ne forgesu ke eĉ niaj plej pintaj administrantoj ne jam perfekte orientiĝas inter la kvar bazaj rajtigoj de ensalutintaj uzantoj - kompreneble tiujn rajtigojn ne faris ni, sed iuj neesperantistaj kolegoj. Ĉiukaze: Membrigi ''Super nabla'' en ĉiuj kvar kategorioj certe ne fiaskigos vikipedion... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 15 sep. 2024 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! La samaj uloj lanĉis kaj promocias novan [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rusoj_en_Inguŝio|interesan diskuton]]. Fakte temas ne pri konkreta artikolo, sed pri la estonteco de Esperanto-Vikipedio — ĉu ĝi estu internacia enciklopedio aŭ nura porregistara propagandilo. Mi anticipe pardonpetas se tio ne estas interesa por vi. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:34, 18 sep. 2024 (UTC) == ĉu vi povas helpi min fariĝi administranto == saluton, mi ne povas skribi la kodon por fariĝi administranto, mia nomo estas Hugo Barbieux [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 13:11, 22 sep. 2024 (UTC) :Mi nek konas vin, nek scias ĉu vi iom laboris helpe al Vikipedio. Kial vi estu administranto? Administranto de kio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:14, 22 sep. 2024 (UTC) ::Mi kreis plurajn artikolojn en Esperanto kaj mi havas multajn amikojn, kiujn mi ŝatus prezenti. administranto de novaj artikoloj [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 15:44, 22 sep. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno. Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto. Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]].VladimirPF == Helpo == Mi petas helpon, ĉar mi forgesis, kial krei ĝin. Kreu ŝablonon kun titolo '''Hungaraj urboj kun departementrajto'''! La aspekto similu al {{Gravaj hungaraj urboj}}, sed interne la rubrikojn vi lasu malplena, poste mi zorgos plu pri la redakto. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 10:11, 26 sep. 2024 (UTC) :Saluton. Mi ne scipovas tiujn teknikaĵojn. Mi bedaŭras. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:23, 26 sep. 2024 (UTC) == Novaĵo pri mortigita atenco de [[Hassan Nasrallah]] == Saluton Kani. Hodiaŭ matene mi aldonis novaĵon pri la supre menciita titolo. Mi kvalifikis la nomon de la atencito per "la [[ĉefkomandanto]] de [[Hizbulaho]]", kaj poste vi redaktis kaj ŝanĝis al " la superan estron de la [[politika partio]] [[Hizbulaho]]". Do bone ankaŭ mi povas vivi kun la "supera estro" sed ne kun la "politika partio". Jes, mi bone scias ke la kvalifiko de ĉiuj kontesta organizaĵo povus esti, kaj fakte estas, tute normale disputata de ambaŭ flankoj de konflikto, sed flanke al personaj politikaj opinioj de ĉiu, oni plendas neŭtralecon en vikipedio! Do specife la kvalifiko de Hizbulaho kiel politika partio ne ĝustas al la kompleta vero de la afero, kaj ŝajnigas la vikipedion kiel prenanta flankon en la konflikto. Jes laŭ miaj neneŭtralaj scioj mi opinias Hizbulaho unue kiel terorisma milic(eg)o, kaj Naseralla kiel Militestro kaj do ĉefkomandanto, sed mi ne notis tion en la novaĵo por gardi almenaŭ la ŝajnon de neŭtraleco (ĉar tutan objektivecon oni ja ne povas atingi, ĉu ne?). Notu ke Nasrallah neniam estis deputito en parlamento, kaj certe [[Hizbulaho]] estas multege pli ol politika partio en la ordinara senco kaj eĉ kompare kun aliaj politikaj partioj en la lando! Persone dirite, mi ankaŭ bone scias ke vi havas fortajn opiniojn pri la terurega konflikto en la Mezoriento kaj mi strebas kompreni vian vidpunkton sed bonvolu singardi ne propagandi en vikipedio. Dankon kaj amike, PS ne zorgu mi ne faros redaktmiliton, sed pri tiu afero kaj similaĵoj mi preferus se okazos voĉdonado. Ĉar simple ne elteneblas ke unu redaktisto decidus por la ŝajna pozicio de la tuta vikipedio. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:16, 29 sep. 2024 (UTC) :{{Re|Sj1mor}} Saluton. Eble vi vidas min kiel neneŭtrala kaj same mi vidas vin kiel neneŭtrala. Tial plej bone ni serĉu nedisputeblajn terminojn. Tiukadre mi ŝanĝis vian "terorisma" al "islamisma". Pri terorismo ĉio estas disputebla. Multaj israelanoj pensas, ke ĉiuj palestinanoj kaj ĉiuj ŝiĵaistoj estas teroristoj, dum islamanoj kaj multaj milionoj da personoj pensas ke estas Netanyahu kaj la israela armeo kiu faras terorismon. Tial plej bone oni evitu tiajn asertojn. Pri islamismo ĉiuj konsentas, ke vere Hizbulaho estas islamisma. Mi scias, ke ĝi estas pli ol simpla politika partio, sed vere ĝi estas politika partio, kiu sukcesis atingi grandan povoparton en Libano, ĉu tio plaĉas aŭ ne. Pri ĉefkomandanto, la murdito ne aperis kiel militestro. Mi vidis multajn fotojn kaj filmetojn en televido, neniam vestita per uniformo. Tial, mi pensas, ke miaj precizigoj precize serĉante nedisputeblon estis ĝustaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:24, 29 sep. 2024 (UTC) == Forigo (2024-10) == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Flago-de-Puerto-Riko.svg|Kvar dosieroj estas forigendaj]] plus 4 diskpaĝoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:03, 3 okt. 2024 (UTC) : {{farite}} 15:51, 4 okt. 2024 (UTC) == forigi paĝon == Forigi [https://eo.m.wikipedia.org/wiki/Raditya_Adi ĉi tiun paĝon] estas nur alidirektilo. De la nomo sole estas klare ke ĝi estas malsama. Dankon [[Uzanto:Harimau Soematra|Harimau Soematra]] ([[Uzanto-Diskuto:Harimau Soematra|diskuto]]) 23:14, 25 okt. 2024 (UTC) : {{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:25, 25 okt. 2024 (UTC) == Eta peto == Kara Kani, mi havas tute etan teknikan peton al vi, nome ĉiam kiam vi fermas diskuton, ekzemple en [[VP:FA]] aŭ [[VP:AA]], ne nur indiki "jes" aŭ "ne" (...forigita), sed ankaŭ subskribi, do meti 4 signojn "~". Alikaze estas tre malfacile arkivigi diskuton, ĉar la diskuteroj arkiviĝas laŭ la momento kiam la diskuto estis finita, kaj tiun momenton necesas pene malkovro, kiam ne estas subskribo - se ĝi estas, aŭtomate ankaŭ estas indiko pri dato kaj horo. Foje vi jes subskribas, ekzemple pri la forigo de "Raditya Adi" en VP:FA, sed ekzemple en Kristanismo kaj kontraŭkoncipo aŭ en Spider-Man... aktuale ne. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:15, 31 okt. 2024 (UTC) :Mi kredas, ke mi komprenis. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:23, 31 okt. 2024 (UTC) == Helpo == Saluton! Mi petas helpon, ĉar mi kreis artikolon [[Borbála Szerém]], kies titolo evidente estas erara anstataŭ [[Borbála Szerémi]]. Pri ŝi estis ĝermo en [[Ĝermolisto de hungaraj esperantistoj]], sed mi fortranĉis tiun sekcion. Tamen restis aldirekto, tial mi ne povis uzi la nomon Szerémi nur sen litero i. Ĉu vi povus ĉesi la aldirekton, poste alinomu Borbála Szerém al Borbála Szerémi, fine forigu Borbála Szerém, kiel malbona formo. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:17, 9 nov. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:01, 9 nov. 2024 (UTC) ::Dankon, sed mi petas denove fari [[Erzsébet Mária Eszes]], pri kiu morgaŭ estos art. Sufiĉas, ke vi faros tion, ke la nomo estu ruĝa. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:58, 9 nov. 2024 (UTC) :::Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:40, 9 nov. 2024 (UTC) == Traducción == Hola, perdona que te moleste. ¿Cómo dirías en esperanto "hacer adjudicaciones a dedo?". --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:53, 17 nov. 2024 (UTC) :Atribui fingrelekte, asigni fingrelekte... Sed mi ne estas tiom talenta! Mi prenis fingreelekton el la vortaro de De Diego (HEF). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:49, 17 nov. 2024 (UTC) ::Dankegon! [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 12:50, 17 nov. 2024 (UTC) == Historio de judoj en Nederlando == Saluton Kani, mi ĵus kun plezuro tralegis vian artikolon [[ Historio de judoj en Nederlando]]. Nur mi stumblis je la vorto antaŭnigita<sup><small>[vortumo?]</small></sup> (vi facile trovas ĝin en la teksto). Klaras al mi ke ne temas pri "aŭtuno", sed pri io kion mi el la konteksto povus kompreni kiel "anticipe tre obeema", eble "antaŭklinita" se oni komprenas la geston de kliniĝo kiel signon de aparta subiĝo kaj obeemo. Pardonu ke mi nun eĉ ne memoris kiun ŝablonon perfekte uzi por markigi la noton (mi ne volis uzi ŝablonon "dubinda" ĉar mi ne dubas pri la enhavo, nur pri la ekzakte trafa vorto). Tial mi metis improvizitan kapnoton, kiun certe post malmultaj momentoj eblos reforpreni. Ĉu vi havas ideon pri PIV-a, taŭga vortumo en tiu loko de via teksto? Mazltov, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:36, 17 nov. 2024 (UTC) :Certe ne temas pri aŭtuno, sed pri antaŭen, do antaŭenigita. Nu, temas pri tajperaro. Tamen, eble le elekto ne estis la plej ĝusta. La ideo estus progresinta, efika, efikema, bone funkcianta ktp. Mi preferas, ke vi mem elektu anstataŭanton, ĉar vi estis kiu levis la leporon, kiel oni diras en la hispana. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 17 nov. 2024 (UTC) Nur nun vi vidis vian reagon al mia redakto de novembro. Pardonu: Estas nelogike meti noton al iu kolego kaj poste ne meminiciate kontroli se venis respondo. Sed evidente tio okazas al mi, kaj en plena kredo mi certas ke vikipedio anoncos al mi rerigardi iun paĝon. Tamen, kompreneble vikipedio nur atentigos al mi, se noto aldoniĝis al mia diskutpaĝo aŭ se reaganto metis la ŝablonoon {{ŝ|re}} al sia reago. Tial mi petas vin, indulgi mian nesuperrigardon kaj ĉiam meti la ŝablonon {{ŝ|re}} kiam vi reagas al reago de mi en via paĝo. Supozeble ankaŭ ĉe aliaj tio estus bona kutimo tiel fari. Ne ĉiam necesas, sed troa ŝablono {{ŝ|re}} ne ĝenas. Do, se vi konsideras min trovanto de leporo, mi rerigardos la paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :PS: Mi elektis vian proponon "efika". Vere vi pravas ke "antaŭenigita" estus pli malfacile komprenebla ĉi tie. Sed, kiel dirite, mi vere ĝuis tralegi la kompletan artikolon kaj juĝas ĝin tute sukcesinta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:36, 10 dec. 2024 (UTC) == Duoblaĵo [[Spiro]]-[[Spirado]] == Saluton, Kani. Mi jam ripetis en Alinomendaj Artikoloj la proponon kunigi tiujn nun samtemajn artikolojn. Tiel eblus samtempe konservi la informojn kiujn vi metis en la "havendan artikolon" kaj respekti la principon ne plurobligi artikolojn pri sama temo. Ĉu ĉi-foje vi intencas akcepti tiun ideon aŭ iel serĉi interkonsenton? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 21 nov. 2024 (UTC) :Ĉar la artikolo [[Spiro]] restos en aliaj lingvoj en serio kie ne estus Esperanto, alia solvo estus alinomi ĝin al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj; kaj tiel oni evitas la duoblaĵon Spiro-Spirado. La fakto ke estas materialo koincida inter ambaŭ artikoloj ne gravas; tio okazas ankaŭ en multaj artikoloj kaj en diversaj lingvoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 21 nov. 2024 (UTC) ::Kiel vi tre bone scias, se vi legis la artikolon, ne temas nur pri "materialo" koincida, sed pri absoluta koincido de la tuta temo. Mi ne venis ĉi tien por ke vi faru tiajn misprezentojn al mi private, sed por vidi, ĉu vi faros ilin publike ĉe Alinomendaj Artikoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:18, 21 nov. 2024 (UTC) == 193.210.203.84 == Hodiaŭ nokte vi forigis la novan, tre malmaturan tekston [[Degerby]] de anonimulo 193.210.203.84, kiun vi supozeble konsideris anonima redakto de nia konata forbarita finno. Se vi havis tiun suspekton, mi samopinias. La homo hodiaŭ eksplicite malkaŝis sin en mia diskutpaĝo, sed ankaŭ sen tio la suspekto sufiĉus. Mi nur dirus ke pli grave ol forigi unuopan paĝon estus forbari la novan anoniman konton por daŭro de jaro, por interrompi la redaktan fluon. Tio povas esti akompane kun tute afabla frazo, kiel mi faris nun, forbarante lin ("Laŭ la reguloj pri forbaro ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio." Tiun frazon mi eĉ ne plu devas tajpi, ĝin Fajrovulpo jam proponas al mi, kiam mi devas plian fojon forbari...). Ĉar vi ne forbaris lin, li ankoraŭ gaje povis redakti 10 paĝojn post kiam vi jam estis foriginta la tekston [[Degerby]]. Kompreneble la homo ĉiukaze rapide trovos novan anoniman kanalon, sed la ĝisnunaj spertoj montris ke forbaro interrompas la aktivadon almenaŭ por kelkaj tagoj, do tamen estas pli efika ol ne forbari lin, kaj sekvaj dek redaktoj venos ene de la venontaj minutoj kaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :Vi pravas, mi klopodos plue forbari. Tamen, ĉiam restas al mi dubo ĉu iam venos alia anonimulo kiu estonte povus esti aktiva kaj efika vikipediisto kaj ni erare dekomence forbaris tiun. Feliĉe nia konata neanonimulo produktas ĉiam laŭ sama maniero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:58, 10 dec. 2024 (UTC) :Kompreneble, la laboro tiam nur estas finita, se oni ankaŭ aldonas la IP-nombron al la longa listo en [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]], kaj principe necesas revizii ĉiujn redaktojn de la dubinda IP-nombro. Tio kompreneble povas esti pli larĝa laborkvanto, se la suspektulo jam faris multajn redaktojn antaŭ ol iu atentiĝis, sed ĉiukaze la monto de nerevizzitaj redaktoj ankoraŭ plialtiĝas se oni ne forbaras la anonimulon, do estas en nia propra intereso pli bone pli frue forbari la tre aktiveman forbariton... 13:42, 10 dec. 2024 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == Hong_Kong_Jockey_Club == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Hong_Kong_Jockey_Club&action=history ŝlosu la paĝon] kaj forbaru [[Specialaĵo:Kontribuoj/182.239.0.0/16|la spamiston]] por 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:23, 24 dec. 2024 (UTC) :Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:52, 25 dec. 2024 (UTC) == Fino de diskutoj pri forigoj == Kara Kani, mi ne volas nervi vin, sed mi tamen devas ripete peti vin subskribi, kiam vi dankinde fermas diskuton pri forigo de teksto aŭ ŝablono, tiel ke aŭtomate metiĝas la tempo kiam la diskuto finiĝis. Nia arkivigo funkcias laŭ la noto: "La diskuteroj ĉi tie estas ordigataj laŭ la dato kiam finiĝis la diskuto, ne laŭ tio kiam ĝi komenciĝis" kaj ne eblas en ĝusta ordo arkivigi la diskutojn kiam oni ne scias la daton. Kaj estas 100-oble pli pene detektive elserĉadi la daton el la historio de redaktoversioj kompare al simpla subskribo, kiu estas unu muso[[klako]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 14 jan. 2025 (UTC) == Dankon pri via kunlaborado por la artikolo [[Atomo]] == Por la prilaborado de la semajno ([[Atomo]]), mi estis blokita al la modelo de Bohr, sed ŝance vi kompletigis la artikolon kun la modeloj de Sommerfeld kaj de Schrödinger. Per tiaj viaj kokmpletigoj, la artikolo estas nun respektinda. Kumlaboranto Kani: Dankegon !-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:08, 17 jan. 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Stirpo == Saluton Kani! ĉar vi estas fakulo pri birdoj, mi rimarkis la vorton 'stirpo' en multaj artikoloj pri birdoj. Ĉu vi povus klarigi al mi kion tio signifas? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:47, 28 feb. 2025 (UTC) :Saluton kaj dankon pro la averto. Mi ne estas fakulo pri birdoj, sed ege interesiĝas pri tio. Fakte mi ekvikipediumis antaŭ jardekoj por pliriĉigi tiun kampon. Tiam mi estis komencanto per Esperanto, pri birdoj kaj per Vikipedio kaj faris multajn erarojn: erkzemple konfuzi inter grundo kaj planko, bredi kaj reprodukti ktp. Fakte post pluraj jaroj for de la birdaro mi revenis kaj unu el ĉefaj taskoj estas korekti tiamajn erarojn. Mi plej verŝajne imagis vorton "stirpo" por traduki el la hispana "estirpe, linaje", kaj eble similan vorton el angla, kiu normale aludas al homoj, sed tre ofte oni uzas prihomajn vortojn kaj konceptojn en zoologio, ekzemple familio. Nun mi komprenas mian eraron uzinte tiun neekzistantan vorton, sed nun trovas nur la vorton "gento" (ReVo) por referenci tiun koncepton: pragrupo de birdoj el kiu devenas nuntempaj taksonoj. Resume, kion fari? Oni povas korekti ĉiujn aperojn (333) al "gento", sed mi ankaŭ dubas pri tiu alternativo. Eble roboto povas fari tion, sed tiun teknikon mi ne regas. Same ne mi scias kiel trovi pli ĝustan alternativon. Mi bonvenigos sugestojn. Dankeme. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:34, 28 feb. 2025 (UTC) ::Dankon Kani, mi pensas ke mi pli-malpli komprenas pri kio temas. Tio kredeble koncernas la genealogion de birdo, sed mi eĉ ne scias kio estus la franca aŭ angla traduko. Laŭ Amika vortaro, '''estirpe''' deveno; (''descendencia'') posteularo, idaro. - ::Aliflanke Gran Diccionario Español-Esperanto ankaŭ proponas la vorton 'stirpo' kiel neologismon de estirpe, inter aliaj difinoj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 14:05, 28 feb. 2025 (UTC) :::Tio signifas, ke mi ne inventis la vorton, ĉar uzas tiun vortaron, kvankam plej ofte PIV. En la kunteksto de tiuj artikoloj, ne estus posteularo, sed praularo, sed tio ne multe taŭgas ĉar referencus al pluraj aŭ multaj individuoj, trunko, ktp., kaj prefere temas pri ununura devenejo, do eble oni povus lasi stirpon, dum oni trovas alian pli taŭgan vorton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:44, 28 feb. 2025 (UTC) :Nun mi trovis pli taŭgan vorton, nome ''genlinio'', sed tio eble ĝustas por biologiaj aferoj, sed ne tiom por biografiaj temoj, se oni klopodas robotajn ŝanĝojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:01, 30 mar. 2025 (UTC) == Forigendaĵo 2025-03 == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Novaj_Federaciaj_Landoj.png]] bv forigu. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:15, 18 mar. 2025 (UTC) :{{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:29, 18 mar. 2025 (UTC) == "statuso_referenco=" en la ŝablono taksonomio == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]] vi aldonis referencojn al multaj paĝoj kun la ŝablono {{Ŝ|Taksonomio}} kaj erare uzis la parametron "statuso_referenco=". La ĝusta parametro estas "statuso_ref=" Listo de viaj paĝoj troviĝas en la [[Projekto:Kontrolu Vikipedion|Projekto:Kontrolu vikipedion]] https://checkwiki.toolforge.org/checkwiki.cgi?project=eowiki&view=only&id=3 Mi korektigos ĝin dum la sekvaj semajnoj. Bonvole estonte uzu la ĝustan parametron kaj aldonu referencan liston al la artikoloj. Amike Stefan [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:24, 22 mar. 2025 (UTC) == [[Fael Luna]] == Mi dividas vian kritikan juĝon pri la stile dubinda paĝo [[Fael Luna]], kaj nur havas malgrandan teknikan konsilon: Metante la ŝablonon {{ŝ|polurinda}}, ne forgesu la finaĵon "|listigi=ne", tre grava se oni ne en la aparta listo notis la problemon. Meti la ŝablonon en formo <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> pli tempoŝparas ol devigi sin pene priskribi la problemon en la aparta paĝo, despli se oni forte dubas ke post ses tagoj la problemo ankoraŭ aktualos. Tial mia konsilo pli estas ĝenerala rememorigo pri uzo de <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> en paĝoj kiuj antaŭvideble restos multajn jarojn... Dankon pro via forta engaĝiĝo en nia projekto!! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:07, 15 apr. 2025 (UTC) == Protekto == Bv maksimume protektu kaj sekve malprotektu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=%C5%9Cablono%3ABabela+lingvaro la ŝablonon "Ŝablono:Babela lingvaro"] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:Babela_lingvaro&redirect=no redirect=no]. Ĝi estas neuzata. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:19, 20 apr. 2025 (UTC) :Prie mi absolute komprenas nenion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:25, 20 apr. 2025 (UTC) == Neatendite pli longa foresto el vikia administrado == Saluton, aktuale mi survojas kaj nur tre limigite povas vikipediumeti per malkomforta saĝtelefoneto - laŭplane mi estintus hejme ĉi-vespere, sed eksterplane mi morgaŭ donos mian difektitan aŭton al riperejo, atendos la riparon kiu probable daŭros 2-3 tagojn, en tiuj tagoj havos ekstrajn feriojn kaj estos hejme merkrede vespere aŭ ĵaŭde. Tiam estos nenia problemo plu vikiumi, sed ĝis tiam mi ne havos vikipedian superrigardon kaj ne povos administri. Tial mi petas vin aparte atenti pri iuj eventuale lastmomentaj dubindaj redaktoj, interalie nia finna forbarito kiu eble intertempe enŝteliĝas en redaktadon... Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:00, 4 maj. 2025 (UTC) : Cetere la historio fine finiĝis per rubigo de la kara malnova aŭto, serĉo kaj aĉeto de nova uzita veturilo kaj post hejmenveturigo de ĝi ankoraŭ problema registrigo de ĝi, ĉar la oficejoj simple ne akceptas registriĝojn, kio sume kostis tri semajnojn. Sed retkonekton mi jam aranĝis post semajno, tio estis la plej eta problemo. ''C'est la vie''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) == Decido [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] == Mi fine hodiaŭ fermis la delonge finendan diskuton pri alinomigo de [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] en VP:AA, ankaŭ adaptis la tekston kaj ŝovis plej multajn kategoriojn, krom la multajn ene de [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]. Ĉu vi pretus kontakti kun LiMr kaj peti lin robote fari la adaptojn en [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas kion mi petu de LiMr? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:37, 27 maj. 2025 (UTC) ::Ho, vi forgesis la {{ŝ|re}} aŭ @-trukon: Tiam mi ne vidas viajn reagojn! Mi pardonpetas. Nun mi 6 tagojn ne estos ĉe komputilo, kaj antaŭ la malŝalto de la ilo nur volis peti vin, en la sekvaj tagoj aparte atenti pri fuŝaj redaktoj en la "lastaj ŝanĝoj", kvankam vi ĉiam faras tion pli sukcese ol mi. Estos simple klarigi pri kio vi petis vin la 27-an de majo, sed nun jam ne plu estas tempo por tio. Ne gravas, povas ankoraŭ atendi pliajn 6 tagojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:30, 5 jun. 2025 (UTC) :::Ho, tiun lastan paŝeton en alinomigo mi evidente reforgesis kiam mi revenis al komputilo meze de junio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Diskuto:Istmo de Tehuantepeko == Mi jam atentigas vin pri notoj en [[Diskuto:Istmo de Tehuantepeko]] kiuj ankaŭ koncernas viajn redaktojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Ĉapelitaj literoj == Sal! Eble vi scias la metodon. Se mi iras al WikiData, tie nun mi ne povas tajpi la ĉapelitajn literojn ŝ, ĉ ktp. Mi ne trovas la sol--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:22, 18 jul. 2025 (UTC)von. :Mi eĉ ne scias kio estas WikiData. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:56, 18 jul. 2025 (UTC) ::Wikidata estas la angla nomo de [[Vikipedio:Vikidatumoj]]. {{re|Crosstor}}, por mi estas plej facile tajpi ĉion per la "[[Klavarfasono#Kanada_plurlingva_norma|kanada plurlingva]]" klavaro, sed se vi malvolas fari simile, oni povas trovi la supersignitajn literojn en la "Latina" parto de la menuo "Specialaj signoj" super la redaktokadro. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:43, 23 aŭg. 2025 (UTC) :::Dankon, ĉio en ordo! [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:18, 24 aŭg. 2025 (UTC) == Disigo == Saluton! Bonvolu disigi la artikolon [[kirurgio]], ĉar ĝi estas aldirektita al prosektoro. Mi volas krei apartan artikolon pri prosektoro.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:12, 22 jul. 2025 (UTC) :Mi forigis la alidirektilon. Nun vi povas krei apartan artikolon pri prosektoro. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:23, 22 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&page=Prosektoro] Ĉu ne eblintus redakti la alidirektilon rekte sen antaŭa forigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:09, 30 jul. 2025 (UTC) :::Jes. Sed mi volis nur faciligi la aferon. Krome krei alidirektilon ne enkalkulatas kiel kreita paĝo, kaj redakti iaman alidirektilon kiel nova artikolo ankaŭ ne, laŭ mia supozo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:16, 30 jul. 2025 (UTC) == Forigoj == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9159314&oldid=9158048 ne subskribu la vorton "jes" aŭ "ne"] ĉar tio rompas la ŝablonon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:05, 30 jul. 2025 (UTC) :Enorde. Mi esperas ne forgesi tion. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:17, 30 jul. 2025 (UTC) Saluton, ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:35, 23 aŭg. 2025 (UTC) Ĉu vi forigos ankaŭ [[Uzanto-Diskuto:Kani|vian diskuton]] aŭ ĉu iu alia forigos ĝin por via ĝojo? Via diskuto laŭ anonco de ŝablono Forigu indikas ankaŭ vian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:34, 23 aŭg. 2025 (UTC) <pre>'''10:17, 23 aŭg. 2025 Kani diskuto kontribuoj forigis paĝon Usuario:Etrapani/Taller/Karoto (Teĥnika forigo (Ĝ6): la enteno estis: '{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }} '''Terpomo''' (''Solanum tuberosum'') estas kulturplanto grava por la homaro, plurjara planto apartenanta al la familio Solanacoj.<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/potato "Potato – Definition"....', kaj la sola kontribuinto estis "[[Special:Contributions/Etrapani|Etrap...) (danki)'''</pre> La teksto <pre>''{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }}''</pre> povis esti aldonita de foriginto. La forigita paĝo verŝajne temis pri terpomo, kiel estas videbla el la komenco de la forigita paĝo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 12:49, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas la fadenon. Mi trafis ŝajnan artikolon kun fuŝo titola kaj peto de la kreinto por forigo. Mi konstatis, ke vere la artikolo [[Karoto]] restas kaj nun konstatas, ke ankaŭ la artikolo [[Terpomo]] ekzistas. Ĉu estas iu problemo? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:42, 23 aŭg. 2025 (UTC) Jes, problemo estas kun diskutoj de uzantoj troviĝantaj en listo ligantaj al la ŝablono Forigu. Kial vi ne komencis forigi ilin unu post la alia? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:48, 23 aŭg. 2025 (UTC) Kaj kiel oni povas legi la peton pri forigo? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:52, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi plu ne komprenas la problemon, ĉar mi ne konas tiun liston de diskutoj. Mi nur legis la forigpeton kaj komprenis tiun agneceson. Ambaŭ artikoloj (karoto kaj terpomo) ekzistas kaj krome la fuŝa artikolo portis la ŝablonon "Havenda artikolo" kiu tute malĝustigus la suman rezulton de tiu kategorio al ĝuste 1000. Se necesas restarigo, tion mi nek scias fari nek vidas ties neceson. Se vi scias fari tion kaj vidas tiun neceson, bv. fari ĝin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:06, 23 aŭg. 2025 (UTC) ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 15:16, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne sekvos en tiu fadeno, kiun mi ne komprenas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:32, 23 aŭg. 2025 (UTC) ::Ankaŭ mi ne komprenas kiun problemon povus havi kolego Petro, kiu evidente en la 23-a de aŭgusto restis iel nekontenta. Mi nur povas respondi al la polemika demando "ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]?" Respondo estas: '''klare ne'''. Ekzemple tie iom fuŝe kaj tute ne intencite listiĝas la persona diskutpaĝo [[Uzanto-Diskuto:Haruo]], kiu nur iam en diskuto notis ion pri la ŝablono {{ŝ|forigu}} kaj montris per ekzemplo de la ŝablono kion li volis komenti. Tio kompreneble kreas tute neintencitan meton en la teknikan kategorion. Per uzo de la sintakso <nowiki>{{ŝ|forigu}}</nowiki> oni evitus tiun eraron, sed tiam oni ne povas montri kiel aspektas ero de la ŝablono pri kiu oni volas noti ion. Entute ne estas problemo, ĉar administranto ĉiukaze ne blinde forigas artikolojn kaj diskutpaĝojn, sed nur faras tion post detala prijuĝo. Laŭ mia surfaca impreso ĉi tie ĉio iris bonan vojon - nur Petro malbone komunikis kio ĝenis lin, tiel ke neniu komprenas lian nerviĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio == Ekzemplon de dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio eblas aktuale vivi en la paĝo [[Asocio de Poloj en Germanio]], komentita en ties diskutpaĝo. Mi ne havas urĝan peton al vi elpaŝi tie - mia noto jam fakte resumigas ĉiun suspekton pri ekstremismo. Sed mi daŭre konsterniĝas, ke ankaŭ en tekstoj faritaj en Esperanto, kiuj kutime sekvas konsenton de internaciismo, kontraŭmilitismo kaj kontraŭrasismo, lastatempe ekaperas tekstoj de tia dekstra ekstremismo, kiuj ĝojigus s-inon Le Pen, s-ron Orban kaj ankaŭ ĝojigintus generalon Franco... Ne ke vi devas ion fari, sed se vi emas, rapide legetu la dubindan alineon kaj la diskutejan noton. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Cetere: teknika rimarko == Kara Kani, la notojn tute supre de via diskutpaĝo ĉi tie, kiuj ŝajne estas nur de vi por vi, vi facile povus meti al via [[:Uzanto:Kani/provejo|provejo]]. Vi antaŭ dek jaroj tie skribis la du vortojn 'mia provejo' - tio tute ĝustas, sed vi poste neniam uzis la paĝon. Ĝi estus ĝuste por tekstoblokoj celitaj '''nur de vi por vi'''... Ne, ke mi pensas ke vi '''devas''' uzi ĝin, sed mi nur volas konsciigi al vi ke vi tiun subpaĝon de vi tute ne utiligas, kaj vi povus konsideri ĉu ekuzi ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:49, 19 sep. 2025 (UTC) ==Samtemaj artikoloj== Saluton Kani. Ŝajnas al mi ke vi jam havis sufiĉe da tempo por pripensi la ideon, ke en Vikipedio devas ne ekzisti pluraj artikoloj pri precize sama temo. Ĉu vi nun konsentas al tiu principo, aŭ kion vi pensas pri ĝi? Kaj ĉe la specifa kazo de la du spiradoj, ĉu gravas al vi ke la hispanlingva vikipedio, kies ekzemplon vi evidente sekvis, kunigis siajn samtemajn artikolojn, kaj anstataŭe ligis al "Spirado" artikolon pri pulma spirado, kaj ke Metavikio faris "Spiro" havenda anstataŭ "Spirado"? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:43, 3 okt. 2025 (UTC) :Mi opinias nur, ke tiu afero ne estas postulo por la esperantlingva vikio, sed por la tuta sistemo. Se estas artikoloj en pli ol 50 lingvoj, devas esti ankaŭ versio en Esperanto, dum tiu simileco restas. Male, kiam esperantisto aŭ neesperantisto enirus en tiu artikolo, komprenos, ke Esperanto ne estas tiom vasta. Eĉ povus klopodi krei la mankintan artikolon. Laŭ la historiaj paĝoj, mi tute faris neniun kontribuon en [[Spiro]] kaj pri [[Spirado]] mi kontribuis ĉefe kiam ĝi iĝis unu el la Mil havendaj artikoloj, pri kio mi laboris. Nun mi ne dediĉos tempon nek energion por disigi la enhavon de ambaŭ artikoloj. Mia laboro en aliaj kampoj estos pli utilaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:04, 3 okt. 2025 (UTC) ::Ĉu mi komprenas ĝuste ke vi ne agnoskas la principon, sed jes ĉesos kontraŭbatali ĝin en ĉi tiuj artikoloj, kondiĉe ke vi mem ne faros la riparon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:51, 3 okt. 2025 (UTC) :::Mi ne estas en Vikipedio por batali, sed mi konsideras, ke unu el la du artikoloj estis havenda artikolo kun pli ol 30 000 bitokoj kaj nun estas alia kun nur pli ol 20 000 artikoloj kaj oni malaltigis ĝin al pli malsupra kategorio. Mi dediĉis tro da jaroj al tiuj 1 000 havendaj artikoloj. La komunumo apenaŭ kunlaboris tiukadre kaj kelkaj eĉ pri fajfis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:24, 4 okt. 2025 (UTC) ::::Tio ne respondas al la demando. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:01, 4 okt. 2025 (UTC) :::::Por vi tiu afero gravas, por mi nun ne. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:06, 4 okt. 2025 (UTC) == Universitato Turku/Helsinko == [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Incendio_de_Turku_(1827)&diff=prev&oldid=9096451 Incendio de Turku (1827): Malsamoj inter versioj - Vikipedio] Vi faris eraron: ne ekzistis en tiu tempo [[Universitato de Turku]], kiu estis fondita multe li poste. Tiu universitato, pri kiu la artikolo mencias, estas la nuna [[Universitato de Helsinko]], kiu estis movita al Helsinko post la indencio [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-28110-65|&#126;2025-28110-65]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-28110-65|diskuto]]) 10:52, 15 okt. 2025 (UTC) == Helpo == Sal! Mi petas helpon, iru [https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Prefektujnivelaj_urboj_de_%C4%88inio], kie [[Vuhano]] situas supre kaj ne ĉe majusklo V. Bonvolu meti Vuhanon lasta ĉe '''V'''.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 06:12, 13 nov. 2025 (UTC) :Farite. Mi nur tajpis Vuhano en la malplena spaco de la kategorio en la koncerna artikolo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:07, 13 nov. 2025 (UTC) == Tiu ĉi diskutpaĝo == Mi mem ofte havas tro pleniĝintan diskutpaĝon... sed via diskutpaĝo same suferas je tiu minuso. Signife pli ol 350 diskutoj sur unu paĝo estas iom multe - estus bona paŝo foje arkivigi la pli aĝajn diskutojn. {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 4 dec. 2025 (UTC) :Vi pravas. Farite. Restis nur sesono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:58, 4 dec. 2025 (UTC) == Kursivaj literoj en sciencaj nomoj == Saluton Kani! Dankon pro viaj multaj kontribuoj en miaj ĵus redaktitaj artikoloj. Vi notu ke pri la latinaj sciencaj nomoj, nur genroj, specioj kaj subspecioj estas kursive skribitaj. Male, la nomoj de regnoj, filumoj, klasoj, ordoj kaj familioj nepre ne estas kursivaj. Vi povas rigardi ĉe Wikipedia en la aliaj lingvoj por vidi kion oni skribu. Pri la dato de la konsultita referenco (AviList), veras ke oni skribu (la 22-an de dec. 2025), tamen ŝajnas al mi ke pli mallonga skribomaniero tute taŭgas, kiel Vikipedio skribas aŭtomate en tiu ĉi paĝo ekzemple. Kore, Alano [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 13:38, 22 dec. 2025 (UTC) :Saluton, kara kolego. La fakto, ke en aliaj lingvoj familioj, ordoj ktp., ne skribiĝas kursive rilatas al la fakto, ke la angla kaj aliaj lingvoj asimilas tiujn vortojn, kvazaŭ ili estus de la propra lingvo; kaj pro tio ili mencias nur tiun vorton sen traduko, do ili ne bezonas diferencigi. Male, en Esperanto, ni tradukas familiojn, ordojn ktp., kaj tial ni diras tion en latina scienca nomo kaj en Esperanto; kiel ĉe specioj, se oni mencias ambaŭ nomojn, logiko estas, ke oni marku tion kio ne estas Esperanto. Tamen jam estas miloj da artikoloj pri birdoj, en kiuj estas ne nur tiu, sed ankaŭ multaj aliaj nekongruaĵoj. Ekzemple lastatempe mi korektas la grandojn de la tabelbildoj el 300 al 240 ĉar en multaj kazoj la birdobildo aperas tro granda en la ekrano, kaj tio faras malbonan impreson kiam la bildo ne estas bonkvalita. Vi povas vidi, ke ekzemple en la anglalingva versio tiuj estas eĉ pli malgrandaj. Sed nun estas tabeloj je 300 kaj je 240. Tio ne multe gravas. Same povas okazi pri la kursiveco. Mi ne korektos tion en la artikoloj kreitaj de vi. Sed mi ankaŭ forigas la krampojn de subspecioj. Estas 20 000 birdospecioj kaj ni ankoraŭ ne faris multajn milojn; se ni intencas fari ankaŭ subspeciojn, ni bezonos kelkajn vivojn. Tamen mi foje faris subspeciojn aŭ formortintajn speciojn, sed tio okazu escepte. Mi tute ĝojas, ke vi dediĉas vin al birdoj. Dum jaroj ankaŭ aliaj vikipediistoj, sed lastatempe nur Goren ankoraŭ faras ion de tempo al tempo. Mi iam kontrolis, ke estu faritaj ĉiuj eŭropaj birdoj (laŭ historia listo), poste ekfaris ĉiujn tutmondajn speciojn laŭ la listo de familioj en la ĉefa artikolo [[Birdoj]]. Iam mi ĉesis kaj dediĉis min al aliaj taskoj. En 2025 mi revenis kaj plenigis la lasitajn truojn (sed povas esti truoj de novaj specioj) kaj nun mi estas je la fino de [[Strigedoj]]. Ĉar mi pluos laŭ tiu itinero, mi ne alvenos al Paseroformaj. Do, ni ne kolizios. Amike. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:15, 22 dec. 2025 (UTC) ::Mi feliĉas legi vin. Mi komprenas ĉiujn viajn argumentojn kaj estas tre bona afero ke ni interkonsentu. Mi konstatis ke la tabelo de prezentado ĉiam estas 320 ra larĝa eĉ se la bildo estas pli eta, kaj plejofte la fotoj estas 300 ra larĝaj. Mi do sekvis la ĝeneralan movadon. Sed de nun, mi "laboros" viaflanke kaj ŝanĝos la bildetojn al 240 ra. Ankaŭ mi forigos la krampojn ĉe la subspecioj. Fakte mi pensis ke tio povus utili, ĉefe en la kazo kie specio kun artikolo estas subigita al la rango de subspecio. Sed vi pravas, pli bone sen krampoj. Pri la kursiveco, tamen mi ne povas konsenti, ĉar ne temas pri mia propra volo aŭ la volo de Esperanto, temas pri la universalaj nomenklaturaj reguloj, kiuj postulas ke latinaj nomoj de familioj kaj ordoj ne estu skribitaj kursive (tiel estas en ĉiuj listoj de birdoj kiel tiu de IOC, aŭ la nova AviList), aŭ ke pri la aŭtoritato de la dunomo krampoj estu uzataj nur se la taksono ne estis priskribita en la nuna genro (kaj mi konstatis multajn erarajn uzojn prie). Do, dankon pro via respondo kaj mi petas ke vi rimarkigu al mi se afero fare de mi ne taŭgas. Via sperto en Vikipedio ja estas multe pri granda ol mia kaj mi certas ke mi profitos viajn konsilojn. Amike. Alano. [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 20:57, 22 dec. 2025 (UTC) :::Mi forgesis... mi konstatis ke la bildeto de la "Konserva statuso" ne funkcias kiam oni metas "CR". La ses aliaj kazoj tre bone funkcias, sed tiu ne. Mi tute ne scias al kiu mi devas rimarkigi tion. Dankon! [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 21:12, 22 dec. 2025 (UTC) ==Historiaj artikoloj== Dankon, pro viaj helpo kaj informoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:01, 12 jan. 2026 (UTC) == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == <div style="border:4px maroon ridge; padding:4px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Hello {{BASEPAGENAME}}, We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia. We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community. ;Why Organize? The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history. ;We have made it easy for you You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you: * '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture. * '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points. ;Want to talk to us first? If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]'' ;Ready to start? Please check the project page to see how simple it is to register. '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]''' Thank you for your time and hard work! '''The Feminism and Folklore 2026 Team''' ---- <small>You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].</small> </div></div> --[[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 16:49, 18 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&oldid=29949530 --> == Mortintoj == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]]. Dankon pro tiu grava novaĵo "La [[armeo de Israelo]] konfirmis... Sed mi nur volas emfazi ke temas pri nombrado de kadavroj iel entombigitaj, kaj ke tiu nombro NE inkluzivas miloj da [[Malaperinto|malaperintoj]] (tiuj kies kadavro ankoraŭ kaj verŝajne neniam estu trovita, t.e. evaporitaj aŭ sub ruinoj). La nombrado estis daŭre farita ĵustatempe fare de la hamasa ministro pri sano ([[d:Q123152753|Q123152753]], malsama ol [[d:Q724644|Q724644]]). Laŭ mia scio la nombro da mortintoj en Cisjodanio estas relative malmulta, ŝajne ne pli ol cento(j). Mi pensas ke tiu ĉi klarigo gravas sed ĉar la novaĵo estas via mi malemas fari ĝin mi mem. Amike, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:57, 1 feb. 2026 (UTC) :La matematika diskuto estus senfina kaj kondiĉita de la asertoj de la diversaj amaskomunikiloj. Ĉiuokaze la ĉefa afero estas ĉu malaperintoj, enterigitoj subruinaj, mortintoj en atakitaj hospitaloj aŭ pro malsato kaj malfacilaj vivkoondiĉoj ktp., ne estas mortoj kiujn la atako de Israelo okazigis? Ĉiuokaze mi reredaktos la noton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:08, 1 feb. 2026 (UTC) ::Kaj la ĉefa novaĵo estas ne la mortintoj, sed la fakto, ke la israela armeo konfirmis la informojn de Hamaso. Se vi kapablas kompreni aŭ traduki https://elpais.com/internacional/2026-01-29/el-ejercito-de-israel-estima-que-ha-matado-unos-70000-palestinos-en-la-invasion-de-gaza-una-cifra-que-cuestionaba-hasta-ahora.html [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:10, 1 feb. 2026 (UTC) == Request == Hello, sorry for writing in English. Please see [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Report concerning Flughaveno Ŝeremetjevo]]. This user has now been globally locked, but their user page still contains some attack content against others (in the first section), and they also went to [[User talk:NDG]] to attack [[:User:NDG]]. I have requested speedy deletion for both pages, so could you please help me '''delete [[:User:Flughaveno Ŝeremetjevo]] and [[:User talk:NDG]]'''? Thank you very much. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 14:44, 3 feb. 2026 (UTC) :Mi pardonpetas. Mi ne komprenas la aferon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 3 feb. 2026 (UTC) ::Bone, do mi klarigos tion al vi en Esperanto. ::En [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] li skribis enhavon, kiu atakas aliajn uzantojn (vidu [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo#Averto POR NDS]]). Mi proponis rapidan forigon, sed li plurfoje forigis la rapidforigan ŝablonon. Poste, post kiam NDG raportis lin kiel LTA, li iris al la diskutejo de NDG por ataki lin denove. Mi ankaŭ petis rapidan forigon por la diskutejo de NDG. ::Mi rimarkis, ke vi estas relative aktiva administranto en ĉi tiu projekto, tial mi venis peti vian helpon. '''Nun mi volas peti vin forigi la du paĝojn [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] kaj [[Uzanto-Diskuto:NDG]]''', ĉar ambaŭ enhavas atakan enhavon (vandalismon). Jen esence la situacio. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 05:51, 4 feb. 2026 (UTC) ::Se tio ne estas por vi oportuna, tiam mi petos helpon de alia administranto. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 08:51, 4 feb. 2026 (UTC) :::Nek oportuna nek maloportuna. Mi nur ne komprenas. Pli bone alia administranto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:22, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bone, pardonon, ke mi ĝenis vin. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 10:24, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bonvolu simple forigi la personajn atakojn. Kiel administranto, vi respondecas pri la devigo de la UCoC; ĝi estas unu el viaj devoj. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 06:26, 5 feb. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] you blocked a member of the SWMT for one month without reaseon, I see. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:43, 6 feb. 2026 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2025_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2026]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Look forwards to collaborating in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:42, 14 feb. 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:Uzanto:Kani]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2025&oldid=30070084 --> ==Finnlando kaj Rusio== Kial vi forigis la artikolon landlimo de Finnlando kaj Rusio? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 17:58, 20 mar. 2026 (UTC) :Oni devas ligi artikolojn al aliaj lingvoj por kontroli la enhavon kaj la rilatoj inter lingvoj. Krome necesas referencoj kiuj indiku de kie venas la informo. Krome necesas efike reagi al reagoj de aliaj vikipediistoj por solvi mankojn. Krome ne eblas meti personajn opiniojn. Mi ĵus faris kelkajn plibonigojn en [[Kovdozero]], kio sen tio antaŭe dirite ne eblas. La angla versio informas pri elfluo tra rivero anstataŭ kanalo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:07, 20 mar. 2026 (UTC) ::Kial vi forigis el la artikolo [[Kovdozero]] la finnajn loknomojn? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 18:10, 23 mar. 2026 (UTC) :::Kara anonimulo, ĉu vi solvis viajn misojn kaj mankojn? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:07, 23 mar. 2026 (UTC) ::::Dum mia ĉiusemajna reviziado mi vizitis la aritkolon kaj konstatis, ke kaj la titolo kaj la enhavo estis nur via persona konsidero de tio kio aperas alie en la aliaj lingvoj. Bonvolu ne krei personajn enhavojn, kiel postulas Vikipedio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:49, 23 mar. 2026 (UTC) == Help == The current edit made by Aidas is completely unacceptable. It ignores the growing consensus and reports from governmental, non-governmental, and international human rights organizations, and has begun to show bias in favor of Israel, using the phrase "according to..." as if there isn't a consensus that Israel committed genocide in Gaza. This is biased. Go and open the article on the Armenian Genocide, and you will find that it clearly states that the Armenian Genocide was a genocide committed by the Ottoman Empire. This article, after that user's edit, has begun to question the existence of a genocide. Reports from organizations clearly state that Israel is committing genocide against the Palestinians in Gaza through starvation, mass killings, sexual violence, forced mass displacement, and other methods. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) :Article name: [[Gazaa genocido]] [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) ::Saluton. En Vikipedio oni uzas Esperanton kiel laborlingvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:14, 27 mar. 2026 (UTC) :::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Weren't you the one who wrote on your personal page that your English level is 2? 🙂 [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Ĉu tio estas maniero eviti la demandon? Mia argumento estas tre klara: ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo. Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao. Ĉu ni devas ignori la vortojn de internaciaj organizaĵoj kaj subteni ŝtaton nomatan Israelo, konstruita tute sur propagando, kiu, cetere, estas tiu, kiu faras ĉi tiun genocidon? Ĉu vi atendas, ke ĝi agnoskos, kion ĝi faris? [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) :::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Kial vi evitas la diskuton? La enhavo de la artikolo estas neakceptebla; ĝi estas partia. La antaŭa versio estas pli bona; ĝi reflektas la larĝan akademian konsenton, kiu klare deklaras, ke Israelo faras genocidon en Gazao. Vikipedio devus esti neŭtrala, kaj niaj personaj opinioj ne devus influi ĝiajn artikolojn. Komparu ĉi tiun artikolon kun la Armena Genocido; tiu artikolo klare deklaras: "Genocido farita de la Otomana Imperio en la Unua Mondmilito." Sed ĉi tiu artikolo estas malsama: "Laŭ... laŭ..." Sufiĉe kun la antaŭjuĝo! Ekzistas konsento, ke Israelo faras genocidon en Gazao. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:09, 28 mar. 2026 (UTC) ::::::Mi dubas ĉu vi vere regas Esperanton. Viaj argumentoj tute malkongruas kun la stato de la artikolo. En la artikolo ne ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo, sed tute male. Mi mem konsentas, ke "Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao.", kiel vi diras, sed la ŝanĝoj kiujn oni faris en la artikolo tute ne rilatas al tiaj asertoj, sed temas nur pri lingvaj detaloj. Bonvolu ne sekvi redaktan militon. Mi blokis vin dum tri tagoj por ke vi havu tempon trankvile relegi la tekston kaj por eviti pluan redaktomiliton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:28, 28 mar. 2026 (UTC) == Graz == Saluton, mi jam legindigis la paĝon Graz post kiam aldoniĝis belaj 8 subtenaj voĉoj. Eble aspektas pli bele se vi ne faris plej multan redaktan laboron, poste proponis la tekston je legindigo (nu, laŭ mia urĝa peto, sed tamen) kaj ankaŭ finas la voĉdonon, kvazaŭ vi estus vanta propagandanto de via propra laboro (ne estas tiel, kompreneble, sed tamen povus ŝajni). Por Lajsana albatroso ni ankoraŭ povas lasi 4-5 tagojn kaj atendi ĉu ankoraŭ alvenos pliaj voĉoj al la 4 kiuj jam estas (kiuj kompreneble sufiĉas, sed tie ne necesas hasti). Ĉu vi bonvolas fari la resumeton de Graz por la ĉefpaĝo (mi jam forigis la antaŭan alidirekton de aprilo al marto)? Kaj flanke, tre bone insisti pri uzo de Eo en politikaj diskutoj. Mi certas ke la ardulo kontraŭisraela sen granda problemo povos fari tion, kaj certe ne akceptos iun opinion kiel la mian, kiu tre kondamnas la mortigojn kaj detruojn ĉe la Mediteraneo, sed gvide kulpigas Hamason pri provoko de l'sangoverŝado, uzante civilulojn kiel 'homa ŝildo' (mi ankoraŭ dubas pri amasperfortoj k.s., sed mi ne estas tie). El paca Armenio ne venis agresaj bomboj al Stambulo antaŭ jarcento, kaj ankaŭ Ukrainio ne brutale bombis Rusion en 2021, tial la eventoj ekde okt. '23 estas pli malfacilaj, kvankam kompreneble murdoj de civiluloj ĉiam estas krimo, sed tiel diferencite diskuti kun la ardulo sendube 'stos malfacile (same kompreneble homforkaptoj kaj torturoj de civiluloj ĉiam estas krimo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:21, 28 mar. 2026 (UTC) :Mi ne scias fari la resumeton. Pri la afero de la genocido, krome mi ne vidas, ke Aidas diris tion kion Cevdet diras, ke li diris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:51, 28 mar. 2026 (UTC) :Cetere, mi ĵus jam faris la resumojn [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/05]] kaj [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/06]], ĉar ni provu ne agi ĉiam je la plej lasta minuto. Tamen mi ankoraŭ ne havas koncepton kio povus veni kiel ADLS post junio. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:52, 23 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Dankon pro la informo. Mi nek legos nek partoprenos en anglalingva platformo. Mi supozas nur, ke vi turnas vin al ekstera aŭtoritato por decidi pri vikipediaj aferoj. Jen via afero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:30, 6 apr. 2026 (UTC) ::Bedaŭrinde estas hontinda la agado de Arbarulo kaj la persekuto kiun li faras en Esperanta Vikipedio. Li estas TROEGE kritikema kaj malrespektema kaj mi laciĝis esperi ion bonan de li. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 12:49, 12 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Claudio Pistilli}} "Ni penas forigi protektitajn enhavojn, kiam ni ekscias pri ili" ([[Vikipedio:Aŭtorrajto]]). Mi esperas ke tio klarigas miajn interagojn kun vi. Kaj ĉi tiu afero estas ke Kani (antaŭe, sed nun ne) persekutis enhavon metitan de aliaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 12 apr. 2026 (UTC) ::::Ĉu vi povas precizigi kiun enhavon mi persekutis aŭ vi aludas nur al rekomendoj ne troigi kreadon de ruĝaj ligiloj kiujn neniu bluigos? Bona konduto estas helpi tiujn kiuj bezonas ĝin, ne pafi el fremdlingva platformo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:51, 12 apr. 2026 (UTC) :::::Jes, mi aludas al viaj rekomendoj kaj trudaj forigoj de ruĝaj ligiloj pri menciindaj temoj. Intertempe mi vidas kaj akceptas ke la Komitato rigardas tion kiel "stilon", ne "enhavon". Ankoraŭ validas laŭ mi ke oni ne trudu stilajn regulojn al Vikipedio sen interkonsento. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:59, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::Vi volas ke oni trudu nur vian stilon. Pri interkonsento, ĉu vi petis permeson en Alinomendaj artikoloj pri alinomigoj de amaso da japanaj geografiaĵoj al la angla literumado el esperanta literumado. Eble jes, kaj mi mistrafis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:37, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Pri la japanaj geografiaĵoj, [[VP:NELATINA|nia titolpolitiko]] diras ke oni uzu "alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto" prefere ol memelpensitan, kaj estas konfirmite ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj]] ke por la japana la plej norma latinigo estas la hepburna. :::::::Pri "trudado", rimarku ke mi neniam metis ligilojn kie laŭ mi ili mankas en enhavo skribita de iu alia, kaj ankaŭ ne metos, se la nigremuloj same respektos ruĝeme redaktitan enhavon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:20, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Mi ne sciis pri tiu afero, sed mi certe preferus en la Esperanta Vikipedio transskribi japanajn nomojn al Esperanto ol al la angla. Cetere, Monato havas [https://www.monato.be/konvencioj.php#trans sian konvencion] pri tio. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 19:23, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::::Mi konsentas kun Lingvano. La problemo estas ke multaj decidoj estas farataj en Vikipedio de malmultaj decidantoj kaj oni ne povas koni ĉiujn tiajn decidojn. Pri la latina alfabeto ni devas memori, ke nek w nek y nek la dugrafoj sh, kh ktp., apartenas al la latina alfabeto. Trudi neklarajn decidojn al kreintoj de artikoloj estas ja trudo. Ĉu estas trudoj de du kategorioj? Ĉu tiuj kiuj plaĉas al mi kaj tiuj kiuj ne plaĉas? En la lastaj monatoj mi kreis pli ol ducent artikolojn kiuj estis ruĝe en [[kolibro]] kaj kreos ankoraŭ ĉirkaŭ centon. Kara Arbarulo, ĉu vi faras ion tian. Se jes, mi komprenas ke vi defendu amasajn ruĝajn ligilojn. Mi ne kredas, ke mi trudis miajn sintenojn kiom vi mem. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:38, 12 apr. 2026 (UTC) == Aŭtomate patrolita de Vikipedio == Saluton. Ĉu vi hazarde scias, kiel vi akiris la trajton "''Aŭtomate patrolita''" en Vikipedio? En multaj artikoloj kiujn mi vidas, ĝi ne estis patrolita ekde, ekzemple, 2018. Ĉu vi scias kiel akiri la funkcion? Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 08:08, 17 apr. 2026 (UTC) :Ne, mi ne memoras, sed mi supozas, ke tio venis aŭtomate, eble post difinita nombro de korektoj faritaj en diversaj artikoloj. Aparte, mi restas je via dispono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:18, 17 apr. 2026 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 04:24, 18 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Saluton, mi leteris al la aŭtoro de la artikolo en la Portugala kaj li donis al mi la tutal rajton publikigi en Esperanton. Kiel mi povas sendis al vi ciferece lian leteron. Plej altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:34, 18 apr. 2026 (UTC) Caríssimo, Cláudio, Louvamos a tua iniciativa e informamos que todos os nossos trabalhos via Luz Espírita estão inteiramente à disposição de todos, agradecendo a confiança e o carinho da nossa audiência. Abraço fraterno de toda Equipe Luz Espírita www.luzespirita.org.br Tre kara Cláudio Traduko: Ni laŭdas vian iniciatemon kaj ni informas ke ĉiuj niaj verkoj laŭ Luz Espirita (nomo de la eldonejo) ESTAS TUTE DISPONEBLAJ al ĉiuj (innteresitoj), kaj ni dankas la konfidon kaj amon pri niaj legadoj. Fratan ĉirkaŭbrakon el nia tuta teamo. www.luzespirita.org.br Mi posedas la originalan tekston en la Portugala kaj mi povas TUJ sendi al vi. En Brazilo, ni havas la koncepton: Disvastigi Spiritismon estas la PLEJ GRANDA KARITO kiun ni faras al ĝi. Mi tre dankas kaj esperas la plenan publikigadon de mia artikolo.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:45, 18 apr. 2026 (UTC) :Mi jam respondis al vi retmesaĝe kaj en la referenco de remetita teksto, vi povas aldoni la rajtilan leteron de la originala aŭtoro. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:10, 18 apr. 2026 (UTC) :: Suficxas diskuti cxe unu loko: [[Uzanto-Diskuto:Arbarulo#La_aŭtodafeo_de_Barcelono_(1861)]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:37, 18 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> :Thanks. I have some ability to communicate in English but not enough. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 28 apr. 2026 (UTC) == [[Borgonovo Val Tidone]] y [[Eliseu Maria Coroli]] == Saluton, kara Kani, como estàs? Yo voy bien! Por favor, podrias dar un contextito en estas duas nuevas paginas que he abierto? Te retribuo contextando-te en Italiano y Francés, quando quieres! Muchas gracias por todo. [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 07:33, 14 maj. 2026 (UTC) mqtftfm8ovdqripv4iwrho6t4cdc2u6 9372613 9372606 2026-05-14T07:46:56Z Rei Momo 26338 /* Borgonovo Val Tidone y Eliseu Maria Coroli */ 9372613 wikitext text/x-wiki ==Alilingvaj ligiloj== <pre> ?action=purge {{Div col|cols = 3}} *tiel *tri *kolonoj {{Div col end}} {{Trad|en|Voltaire|113309885}} : Re|iu </pre> polurinda|la nuna teksto ktp|montri=ne <pre> {{Prisupre|pri=rivero en Usono|samnoma rivero en Kanado|Misisipo (Kanado)}} {{Prisupre|apa=Tbiliso}} {{AliaSignifo|Tbiliso}} </pre> ref name="kongreslibro" ref group="noto" Informkesto urbo|regiono-ISO=FR mankas fonto Vikipedio:Landonomoj kun flageto apartigila paĝo|Johano de Aŭstrio (apartigilo) |sen banderolo= jes |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> kaj skribu iun sencan tie, ekzemple |forigita = jes |kialo de rezulto = kun kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa. "Jes" igas la keston esti verda, "ne" igas gxin rugxa, "atendante" blua, kaj mi mensas ke plu estas "parte" kiu igas flavan keston. == SAT == Certe vi bone agos kiel administranto, kaj lernos ĉiun trukon paŝon post paŝo, kiel ankaŭ faris mi kiu ĉiam konsideris min redaktanto kaj nenia administra aŭ teknika homo. Kaj ni ĉiukaze jam estas en proksima kontakto - estos simple bone foje mem povi puŝi butonon kaj ne nur demandi kolegon pri tio. Sed alia demando: Vi estas membro de SAT, ĉu? Ĉu vi havas ajnan ideon kiel statas la asocio? Min iom malkvietigas ke la retejo satesperanto.org aspektas tute morta, kaj multaj valoraj retpaĝoj ne estis ĝustatempe arkivigitaj en la [[interreta arkivo]] - tio povas esti nur teknika problemeto, sed iom maltrankviligas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:51, 26 jul. 2023 (UTC) :Jes, mi estas membro de SAT, kaj ĝia retejo suferis gravan ĵusan atakon same kiel aliaj francibazitaj retejoj de esperantlingvaj asocioj. Kelkaj jam restariĝis kaj nun oni klopodas por restarigo de la SAT-retejo. Temas pri teknika ne problemeto, sed problemego. Pri la asocio mem, ĝi bone fartas. Ĵus finiĝis ĝia lasta kongreso en Kastelo Greziljono, pri kio oni povas informiĝi en [[96-a SAT-Kongreso 2023]]. Vi eĉ povas serĉi min en la foto. Mi salutas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:59, 26 jul. 2023 (UTC) == Administriĝo == Mi gratulas vin pro via administriĝo. Mi hieraŭ fermis la baloton, sed teknike nur nun havis tempon vere doni al vi la administrajn rajtojn. Nun vi povas ekbalai! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:02, 7 aŭg. 2023 (UTC) :[[Dosiero:Horse Hair Sweeper Scurge.jpg|eta|Jen via [[balailo]] kiel administranto.]] Ankaŭ mi gratulas pro la administrantiĝo! Amike, —<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 17:55, 6 aŭg. 2023 (UTC) ::PS: Mi ĵus kreis en la komunejo novan kategorion ''World Esperanto Congress 2023'' (bedaŭrine anglalingva kiel la aliaj komunejaj kategorioj pri UK-oj) kaj tien metis unuan foton de vi. Se vi havas pliajn fotojn, mi petas vin mem enordigi ilin al la tutfreŝa kategorio.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:19, 7 aŭg. 2023 (UTC) : Saluton Kani, ankaŭ ricevu miajn gratulojn pro tiu balailo. Bedaŭrinde, mi ne alvenis ĝustatempe por voĉdoni por vi, sed vi havas mian subtenon. --[[Uzanto:Alzinous|Alzinous]] ([[Uzanto-Diskuto:Alzinous|diskuto]]) 08:48, 7 aŭg. 2023 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 aŭg. 2023 (UTC) == Biharo == Saluton! Intertempe pretas jam 20 urboj, la kompleta listo haveblas ĉiam: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Urboj_de_Biharo sed tio estas nur la duono. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:34, 9 aŭg. 2023 (UTC) == vikidatumo kaj alinomigo == Saluton Estimata Kani, se mi rajtas peti de vi, kiam vi alinomigas artikolon bonvolu ankaŭ kontroli la "Ero en Vikidatumoj" kies ligilo aperas ĉe la desktro de la artikolo. Kiam oni alinomas tiam necesas fari la samon ankaŭ en vikidatumoj! Mi antaŭdankas Vin. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:14, 10 aŭg. 2023 (UTC) == Marc van Oostendorp == Saluton Kani. Kiel vi? Ĉu vi jam revenis hejmen? Lastatempe mi okupiĝas pri biografioj de [[Akademio de Esperanto|akademianoj]]. Ĉi-semajne mi redaktadas la paĝon pri [[Marc van Oostendorp]]. Hieraŭ iom neatendite okazis: IP-ulo alvenis kaj forigis la oficialan retejon de van Oostendorp ({{diff|diff=8285133|teksto=vidu ĉi tie}}). Ŝajne, la IP estas de Luksemburgio. Kion tio signifas, laŭ vi? Ĉu ni ree enigu la oficialan retejon? Ĝis, —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:47, 22 aŭg. 2023 (UTC) :{{{farite}} Ha ne, ne zorgu. La ligilo estis redunda (duobla). Ĉio en ordo. —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:50, 22 aŭg. 2023 (UTC) == Bazelo == Saluton Kani. La 5-an de novembro 2016, jam antaŭ longega tempo, vi aldonis al la artikolo pri [[Bazelo]] la frazon :"La [[Paco de Bazelo]] en [[1795]] provizore finis la militon inter la ''[[Unua Respubliko de Francujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Unua Respubliko de Francio]]) kaj ''[[Prusujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Prusio]])." Vi ne estis la ĉefa redaktinto de la teksto, la baza versio estis de Didi Weidmann, kiu en la unua versio de 2008 metis frazojn kiel "Bazelo situas ĉe ambaŭ flankoj de la rivero [[Rejno]], proksime de la landa triangulo kun [[Francio]] kaj [[Germanio]] [...]" - kaj evidente uzis landnomojn laŭ la finaĵo "-io". Laŭ la vikipedia interkonsento pri landnomaj variaĵoj en artikoloj la pluaj aldonaĵoj laŭeble sekvu la saman landnoman principon kiel la baza teksto, despli ke la formoj kun finaĵo "-ujo" ĉiukaze estas nur alidirektiloj, kiuj sendas al paĝoj kun finaĵoj "-io". Ĉu vi intence metis la variaĵojn de finaĵo "-ujo", aŭ ĉu tio okazis nur rapidete, sen vera pripenso? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 1 sep. 2023 (UTC) :Foje mi sekvas tendencon konsideri landnomojn kun -ujo, kiel indiko al historia pasinteco, kaj tiel diferencigi ekzemple inter Ĉinujo kaj Ĉinio, Hispanujo kaj Hispanio ktp., kvankam mi konmprenas, ke tio ne estas oficiala decido. Ĉe Bazelo tamen la historieco ne estas tiom pasinteca kaj eble regu la unuformeco. Plej taŭge vi mem decidu pri la ĝustaj terminoj; mi absolute ne kontraŭos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 2 sep. 2023 (UTC) == Stenius == Kial ci forigis la artikolojn Jakob Stenius senior kaj Jakob Stenius junior? [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.19.219|46.132.19.219]] 22:09, 5 sep. 2023 (UTC) :Ĉar vi nek kreis internajn ligilojn nek ligis la artikolojn al aliaj lingvoj. Ĉar vi ne sekvas rekomendojn de aliaj vikipediistoj. Ĉar estis multaj lingvaj eraroj. Ĉar vi ne volas krei akcepteblajn artikolojn kaj laborigas aliulojn por ripari viajn fuŝaĵojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:16, 5 sep. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:18, 21 sep. 2023 (UTC) ==Propono kunigi [[Infano]] kaj [[Infanaĝo]]== Saluton! Mi ĵus faris proponon ĉe [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Vi ŝajne malakceptis similan proponon antaŭ ok jaroj ĉe [[Diskuto:Infanaĝo]], sed mi ne bone komprenas kial - ĉu vi volas komenti pri via nuna opinio? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:58, 20 okt. 2023 (UTC) ==Ida L. Cummins== Mi rimarkis, ke vi forigis la paĝon "Ida L. Cummins" kun la rezonado: Ĝ6. Ĉu vi povus klarigi kial ĝi estis forigita. [[Uzanto:Rorr404|Rorr404]] ([[Uzanto-Diskuto:Rorr404|diskuto]]) 15:48, 21 okt. 2023 (UTC) :Mi ne povas memori, ĉar mi foje forigas artikolojn pro tre diversaj tialoj, ekzemple se ili estis tradukitaj per aŭtomataj tradukiloj kaj ne korektitaj, se ili havas tro da eraroj kaj neniu tuj korektas ilin, se ili ne atingas minimumajn postulojn, ekzemple tri plenaj frazoj. Ekzemple vi kreis la artikolon [[Geventepe (Karayazı)]] kun nur unu frazo (anstataŭ almenaŭ tri), pasis preskaŭ du monatoj kaj ankoraŭ oni atendas la duan frazon. Vi mem konfesas, ke vi povas "komuniki per baza nivelo de Esperanto". Ĉu vi opinias, ke oni povus fari tion en alilingva vikio, ekzemple en la anglalingva vikio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:48, 21 okt. 2023 (UTC) == Orfigo de «Commons» == Saluton, Kani. Kiel vi? Ĉu vi konsentas pri {{diff|diff=8412095|teksto=ĉi tiu modifo}} de mia roboto, kiu ŝanĝis {{ŝ|Commons}}-on al {{ŝ|Projektoj}} sen parametroj? * Malnova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] * Nova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] Notu, ke en la nova versio la ligilo al la bildgalerio en la «Vikimedia Komunejo» malaperis; tamen tiu bildgalerio ne ekzistas, ĉar [[:c:San Andrés y Sauces]] estas simpla alidirekto al [[:c:Category:San Andrés y Sauces]]. Kion vi pensas pri tio? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 18:01, 24 okt. 2023 (UTC) :Mi komprenas absolute neniom prie. Ĉefe mi dezirus kompreni la rezultojn de tiu ŝanĝo, sed mi supozas, ke miaj teknikaj kapabloj estas limigitaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 24 okt. 2023 (UTC) ::😁 Per aliaj vortoj: en la kadreto kiu troviĝas dekstre en [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] oni vidas du ligilojn (la unuan nomatan «San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo», la duan nomatan «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), sed ili ambaŭ ligas al la sama paĝo do estas ''redundaj''. En la nova versio [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] restis nur unu ligilo (nome, «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), kaj mi forigis la alian. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 19:08, 24 okt. 2023 (UTC) == Elstaraj bildoj == Saluton Kani. Lastatempe mi ŝanĝis mian agadon en VP: mi ne plu verkas novajn artikolojn (intertempe), sed iom-post-iome mi klopodas korekteti jam-ekzistatajn paĝojn verkitajn farde aliuloj. Mi aktivas nur vespere kaj, interalie, mi klopodas enmeti en nian VP-on ''elstarajn bildojn'', kredante, ke pli kvalitaj bildoj kontribuos al pli bona VP. La listo de la bildoj kiujn mi emas enmeti troviĝas en mia provejo [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], kiun mi ĝisdatigas de tempo al tempo. Multaj bildoj temas pri birdoj, kaj multaj el tiuj birdoj ankoraŭ malhavas paĝon en nia VP. Ĉar pasintece vi tre interesiĝis pri birdoj, mi pensis informi vin pri mia agado: se vi volas, vi povas kontribui kreante la ne-ekzistatajn paĝojn aŭ enmetante la orfajn bildojn en kelkan artikolon. Mi rajtigas vin modifi mian propran paĝon [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], se tio necesas. Ĝis ĝis! Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 11:52, 3 nov. 2023 (UTC) :Dankon. Jes, mi interesiĝas; mi vidas, ke la jam ekzistintaj artikoloj havas jam tiujn bildojn. Pri la ekzistontaj artikoloj, ja mi planas aliri tiun kampon iam. Mi esperas uzi tiujn bildojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 3 nov. 2023 (UTC) == Bak Giwan == Saluton Kani. La paĝo pri [[Bak Giwan]] jam ekzistas. Vidu la propono pri kunuigo en [[VP:KA]]. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 22:28, 6 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Diable kun tiuj aziaj nomoj. Ŝajne estis la sama akademiano kiu metis la novan artikolon. Nun mi devos kunigi ambaŭ. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:32, 6 nov. 2023 (UTC) == Amerika Blanka ibiso == Saluton Kani! Koncerne artikolon [[Amerika blanka ibiso]], ĉu [[Magvaria cikonio]] povas esti taŭga alternativo al "Amerika cikonio"? Mi estas kompleta laiko koncerne birdojn kaj ne volas fari eraron. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 10:32, 7 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Fakte temas pri [[Amerika mikterio]], kiu ĝuste adaptas la sciencan nomon ''Mycteria americana''. Solvite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 7 nov. 2023 (UTC) == Mia kandidatiĝo en Vikivortaro == Saluton kara! Mi decidis kandidatiĝi kiel administranto je Vikivortaro. Vi povas esprimi vian opinion ĉi tie: [https://eo.wiktionary.org/wiki/Vikivortaro:Kandidatiĝoj#Dua_administranto-kandidatiĝo_RG72 ] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:45, 12 nov. 2023 (UTC) : RG72 jam delonge havas personan problemon pri mi tute nerilata al vikioj, kaj ripete tre agreseme atakas min: [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro%3ADiskutejo&diff=901026&oldid=901025] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto%3ATaylor_49&diff=1185333&oldid=1184939]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 13 nov. 2023 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! Antaŭ kelkaj tagoj komenciĝis [[VP:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|interesa diskuto]] pri kies rezulto mi tre scivolas, ĉar tiaĵoj ofte okazas nun en la mondo kaj estos interese vidi, ĉu ankaŭ Esperantujo tion spertos. Via opinio estas bonvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:07, 27 nov. 2023 (UTC) == Malfaroj == Pardonon pro maltrankviligi vin. Mi estas ĉi tie, ĉar mi vidis ke la uzanto {{ping|Fenikals}} malfaris tri-foje mian intervenon en la maladministrantiĝa proceduro, sen doni ajnan kialon en la resumo aŭ ie ajn: [[Speciala:diff/8481661/8481424]]. Per la malfaritaj intervenoj, mi simple strekigis voĉdonon de uzanto kiu malrespektis regulojn de voĉdonoado (ri ne klarigis la kialon de la voĉdono); mi eĉ indikis la paĝon kie legeblas, ke oni nepre devas argumenti iamniere sian voĉdonon (ne sufiĉas enmeti {{ŝ|por}} aŭ {{ŝ|kontraŭ}}). Ĉar la uzanto Fenikals jam venas de semajno en kiu li atakis aliajn uzantojn surbaze de etno (ruslingvanoj en Vikipedio estas laŭ li «[[Speciala:Diff/8476632|diablaj kaj stupidaj]]») kaj mia [[Uzanto-Diskuto:Fenikals#Esprimmaniero|klopodo mediacii kun li]] malsukcesis ĉar li ne respondas al mesaĝoj, mi nun petas ke ''vi'' mediaciu kun ĉi tiu uzanto por re-starigi ordon. Ĉi tiu estas mia lastlasta provo kunlabori konstrue kun li, antaŭ mi malfermu sekcion en [[VP:PU]] kie mi petos semajnan forbaron pro malrespekto de kondutkodo. Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 17:16, 30 nov. 2023 (UTC) :Mi tute samopinias kun vi. Mi ne klopodos por mediacii, ĉar mi supozas, ke tio maleblos. Li interesiĝas pli pri redaktomilitoj ol pli solvo de problemoj. Vi jam tion konstatis. Kaj mi ne estas en meza sinteno. Mi preferas iri al PU. Li forigis tekstojn ankaŭ de aliaj. Kaj detruas pli ol konstruas. Mi proponus dusemajnan forbaron. Laŭ mi, ĉefaj eblaj mediaciantoj povus esti Tlustulimu (ŝajne preskaŭ malaperinta) kaj Thomas Pusch (saĝe dediĉita al kreado anstataŭ al polemikado). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 30 nov. 2023 (UTC) :: Uzantoj, kiuj faris pli ol 40 de redaktoj, rajtas voĉdoni.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 18:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::«[[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj|argumetante pri la kialo]]» {{ping|Fenikals}} Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 19:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::: Inicianto devas fari argumentiĝi sian pozicion (mi faris tiun), sed ne voĉdonanto.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 19:14, 30 nov. 2023 (UTC) :::::Nu bone, konsentite. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 22:55, 30 nov. 2023 (UTC) == Barataj urboj == Saluton! Mi vidis kaj dankas vin, ke vi helpis min en barataj urboj. Sed mi mem povas fari ilin. Male mi ne povas/rajtas korekti hungarajn urbojn, helpu min ilin fari. Iru [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorio:Urboj_de_Hungario&pagefrom=Ny%C3%ADrmada#mw-pages]. Tie vi trovas malsupre dekstre la hungarajn ĉapelitajn literojn. Tre ĝenas min tiu ordo. La laboro estas simpla (supozeble). Iru al [[Érd]], poste redaktu la kategorion tiel, ke la urbo estu Erd kaj ne Érd. Poste la urbo aŭtomate hejmenvenos al E-litero. Espereble ĝi sukcesos, post Érd estas ankoraŭ 5 ĉapelitaj urboj, bonvolu same tiel agi (ne estu ĉapeloj). --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:57, 5 jan. 2024 (UTC) :Mi ne bone komprenas. Mi ne scias redakti modife la kategoriojn. Sed oni povas alinomi la titolon de la paĝo, kaj tion vi povas fari. Se vi ne scias, mi pretas lernigi tion. Aŭ eĉ mem fari la taskon. Poste en la redakto de la paĝoj vi povas klarigi pri la aferon; tio signifas, ke la hungaraj signoj malaperos de la titolo. Tio okazas ankaŭ en multaj aliaj kategorioj kaj aŭtomataj listoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:01, 6 jan. 2024 (UTC) ::Dankon, tion mi ne elektas, ili restu sen --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:31, 6 jan. 2024 (UTC)ŝanĝo. == [[Aero senpaga]] == Saluton, Kani. Mi fakte antaŭsupozis, ke la titolo suspektigos aliajn vikipedianojn. Mi mem ja komprenis ĝin kiel vi antaŭ ol legi la libron. Verŝajne jes estas vortludo pri la dusenceco de ''free''. Tamen la senco laŭvorte celita ene de la libro estas la senco "senpaga". Temas pri ŝildo en aŭtogaraĝo, kiu reklamas "aeron senpagan", supozeble pumpotan en aŭtajn radojn. Mi enmetis la originalan citaĵon kiel noton en la viki-kodo de la artikolo. Do mi elektis "senpaga" unuavice tial, ke ĝi estas la laŭvorta senco, kaj duavice ĉar ĝi ankaŭ estas pli aplikebla al la metafore celita aero de la veturo, ol "libera" al la aero de la garaĝa pumpotubo. La teksto plurfoje reliefigas, ke la ĉefrolulo kaj ŝia patro kutimiĝis pagi (kaj kapabli pagi) por ĉiu ajn servo. Verŝajne tial la reklamo de "aero senpaga" tiel impresas ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:12, 8 jan. 2024 (UTC) :Dankon. Jes, tute mi eraris opiniante nekonante la aferon. Ĉiuokaze mi sekvus la kutiman ordon Senpaga aero, anstataŭ Aero senpaga, kiu ankaŭ eblos konsiderinte, ke la propono estas "aero". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:39, 8 jan. 2024 (UTC) ::Mi sentis ke la ordo kun postmetita adjektivo estas pli taŭga kaj por la laŭvorta senco de "free air" (sur reklamŝildo) kaj la metafora. Tial mi certe uzus ĝin, se mi verkus tradukon de la romano en Esperanton, kaj deziris uzi ĝin ankaŭ ĉi tie. ::Unue mi sentis, ke mi jam iam legis en Esperanto tiajn ŝildojn, aŭ priskribojn de tiaj ŝildoj, kaj ili uzis la ordon "_____ senpaga". (Efektive nun mi trovas ekzemplon en la ''Fundamenta Krestomatio'' [https://tekstaro.com/t?nomo=fundamenta-krestomatio-nez&id=fknez243&ignorifremdajhojn=0&uzistreketojn=0&uskle=0&serchesprimo=senpaga&tuj=1#fknez243].) Mi supozas ke oni povas senti ke ne temas vere pri substantiva frazero, sed pri mallongigo de plena frazo "Aero estas senpaga", aŭ simple ke la adjektivo estas tre forte emfazinda; ja estas evidente, ke oni liveras aeron, sed tio estas sciigenda, ke oni liveras ĝin senpage. En la angla, male, oni malofte aŭ neniam renkontus ŝildon kun la ordo "Air free". ::Ankaŭ en la metafora senco, ke oni veturas tra senpaga/libera aero, ŝajnas al mi ke la substantivo estas banala kaj la emfazo apartenas tre forte al la adjektivo, kaj tial la adjektivo estas postmetinda. Oni povas kompari la ne tre detalajn komentojn de PMEG pri la temo ĉe [https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/frazpartoj/o-vortaj_frazpartoj.html#i-d7s]. ::Sed mi konscias, ke tiuj argumentoj estas parte subjektivaj, do se vi konfirmos ke via prefero ne estas ŝanĝita post pripensi ilin, mi volonte cedos. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:00, 9 jan. 2024 (UTC) :::Mi sentas, ke ambaŭ ordoj taŭgas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 9 jan. 2024 (UTC) == Nomoj de arabaj literoj == Mi ŝatas viajn artikolojn pri arabaj literoj, sed iliaj titoloj ŝajnas al mi iom malpraktikaj: la titolon [[Ḫāʾ]], ekzemple, mi apenaŭ povas tajpi aŭ prononci, kaj eĉ legi ĝin estas malfacile sen lupeo. La literoj de la [[hebrea alfabeto]] havas oportunajn nomojn en Esperanto. Laŭ mi, ni havu tiajn nomojn ankaŭ por la arabaj literoj. Bedaŭrinde ne estas evidente, kio estus tiuj nomoj, sed kelkaj el ili eble estas facile diveneblaj. Kion vi opinius, ekzemple, pri movado de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:22, 17 jan. 2024 (UTC) :Mi supozas, ke necesas pli detala studado fare de fakulo kiu almenaŭ bone konu la araban. Mi iomete lernis. Mi opinias, ke la aldona krampo utilas nur se nepras. Ekzemple por [[alif]] taŭgus tiel, sed nun ĝi estas alidirektilo netaŭga, do, povas iĝi la ĝusta nomo de la litero. Aliaj literoj laŭ via proponita kadro postulus cerbumadon. Ekzemple mi ne povas prononci, kaj neniu facile, la literon ho malantaŭ konsonanto, tav havas tute maltaŭgan finan literon, tet estas inventaĵo, la diferenco inter kaf kaj qaf kapdolorigis min sed mi certas, ke kof estas tute maltaŭga, kaj finfine ankaŭ vav estas maltaŭga ĉar vo tute ne ekzistas en araba, sed ja ekzistas u longa kaj u mallonga, do povus estis ŭaŭ aŭ uaŭ, kio ja respegulas la araban prononcon. Alternativo estus serĉi finaĵojn en -o, same kiel en Esperanta alfabeto aŭ [[greka alfabeto]], el kiuj kelkaj, sed ne ĉiuj, estas en [[PIV]]. Tio donus alifo, bao, tao ktp. Sed resume, mi postulus aŭ fakulon aŭ referencojn en iu dulingva vortaro, alitipa publikigaĵo aŭ simile. Dume mi ne aprobas grupan alinomadon kaj pretas interkonsenti pri unuopaj solvoj kun fakulo. Por la artikolo [[araba alfabeto]] mi nur tradukis el la hispana, kiun mi pli bone komprenas, sed ne pretas malferme proponi esperantigon laŭ mia plaĉo. Ni restu en kontakto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 17 jan. 2024 (UTC) : Scio de la araba certe helpus, sed tio estas nur unu flanko de tre multflanka demandaro. La parentezo verŝajne ne ĉiam necesas, sed verŝajne ja en multaj okazoj, ĉar temas pri mallongaj vortoj, kiuj probable havas aliajn signifojn. Se oni unue kreus version kun parentezo, ne estus malfacile poste movi ĝin al versio sen parentezo, do oni ne devas decidi pri tio en la komenco. Certe multaj el la proponoj estas tre pricerbumindaj; la formoj ''tha'' kaj ''dhal'' estas speciale dubindaj. (La lasta eble pensigas pri hinda manĝaĵo!) Sed la formoj ''tet'', ''kof'' kaj ''vav'' jam ekzistas kiel nomoj de hebreaj literoj, kaj eble ankaŭ kiel nomoj de literoj en aliaj semidaj skriboj, do la problemo ne estas "inventaĵo"; la problemo estas miksado de du sistemoj; sed eble tio estas bona kompromiso: uzi la arabajn nomojn, kiam ili taŭgas, sed uzi la nomojn el aliaj semidaj lingvoj, kiam la arabaj nomoj ne estas rekte uzeblaj en Esperanto? Tamen, tute konkrete, ĉu movo de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]] ŝajnas farinda unua paŝo? Ĉu simple forigi la neesperantajn kromsignojn, kiuj ne estas necesaj por distingi la nomon de aliaj literoj? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:46, 17 jan. 2024 (UTC) ::Mi jam diris, ke mi preferas simple [[Alif]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:49, 17 jan. 2024 (UTC) : Farite. Ĉu nun movi [[sīn]] al [[sin (araba litero)]] kaj [[šīn]] al [[ŝin (araba litero)]]? La parentezoj necesas, laŭ mi, ĉar [[sin]] estas apartigilo kaj [[ŝin]] estas ankaŭ hebrea litero (kaj nun apartigilo). [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 23:41, 17 jan. 2024 (UTC) ::En ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:50, 17 jan. 2024 (UTC) :::[[Ĝim]] kaj [[Dal]] povas esti tiel.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:20, 18 jan. 2024 (UTC) : Kaj [[sad (araba litero)]], [[dad (araba litero)]], [[lam (araba litero)]], [[mim (araba litero)]], [[nun (araba litero)]] tiel? [[SAD]] kaj [[NUN]] jam estas apartigiloj. La aliaj supozeble ŝanĝiĝu en apartigilojn, ĉar la nunaj paĝoj ([[Dad]], [[Lam]], [[mim]]) estas pri ne tre famaj aferoj. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:37, 18 jan. 2024 (UTC) ::Kvar bonas, dum [[mim]] eblas senparenteze. Se vi konsideras, ke iu apartigilo povus ekhavi (apartigilo), tiel oni povus liberigi la titolon por litero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:24, 18 jan. 2024 (UTC) :Farite, mi kredas. Ĉu [[zaj]], [[ajn]], [[gajn]] sen parentezoj, kun nova [[Zaj (apartigilo)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 11:51, 18 jan. 2024 (UTC) ::[[zaj]] estis nur alidirektilo al kodotabulo, tial la triopo estas disponebla. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 18 jan. 2024 (UTC) : Farite. Kaj la sekva grupo povas esti ses duliteraj arabaj nomoj, kiuj ŝajnas uzeblaj en Esperanto: [[ba]], [[ĥa]], [[ra]], [[za]], [[fa]], [[ja]]. Ni bezonas la parentezon ĉe ĉiu el ili. Kvin el ili jam estas apartigiloj, sed [[ĥa]] nun sendas al [[Ĥa (cirila alfabeto)]], do ĝi ŝanĝiĝu en apartigilon. Ĉu bone? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:16, 18 jan. 2024 (UTC) ::Bone. Ankaŭ [[kaf]] eblas. Ne estante alidirektilo, [[qaf]] en serĉilo alidirektas al nuna [[Qāf]], sed mi dubas pri la konveno tuŝi ĝin, pro la ekzisto de q kaj pro jam utileco de [[qaf]]; tamen eblus teknike alinomi al [[Qaf]].[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:28, 18 jan. 2024 (UTC) : Bone. Nun ni atingas la pli malfacilajn literojn. Du nomiĝas proksimume ''ta'', kaj du nomiĝas proksimume ''kaf''. Mia propono por distingi ilin estas prunti la nomojn, kiujn oni uzas en aliaj semidaj lingvoj: ''tav'', ''tet'', ''kof'', ''kaf''. Tiuj nomoj estas jam certagrade establitaj en Esperanto kiel nomoj de hebreaj literoj (ekzemple https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/neoficialaj_vortetoj.html), sed ili certe estas aplikeblaj ankaŭ al aliaj semidaj literoj (fenicaj, arameaj, ...). Do apliki ilin al la arabaj literoj ne ŝajnas tro radikala paŝo. Ĉu ni do movu artikolojn al [[tav (araba litero)]], [[tet (araba litero)]], [[kof (araba litero)]], [[kaf (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:59, 18 jan. 2024 (UTC) ::Pri aliaj semidaj lingvoj mi tute ne scias, sed pri la araba mi nur iomete konas. Tiukadre mi tute opozicias al uzado de kof kaj tav, kies nomoj estus nek arabaj nek esperantlingvaj. Solvon nun mi ne vidas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:27, 18 jan. 2024 (UTC) : Nu, ni cerbumu dum kelka tempo kaj eble demandu al araboj, kiam okazo prezentiĝos. Laŭdire kelkaj parolantoj de la araba ne distingas ĉiujn konsonantojn en sia ĉiutaga parolado: kiel ili do diras literumojn? Ĉu la vortoj ''tav'', ''tet'', ktp estas konataj almenaŭ de kleraj araboj kiel nomoj de literoj, aŭ ĉu ili havas aliajn tute maltaŭgajn signifojn en la araba? Ĉu araboj havas siajn proprajn nomojn por literoj en aliaj lingvoj? Kaj tiel plu. Tiaj demandoj eble spronos ideojn. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:23, 18 jan. 2024 (UTC) == Re:Poŝtkarto == Saluton, kara Kani. Pardonon pro la malfrua respondo. Mi feliĉas ĉar vi ricevis la poŝtkarton. Mi ĵus sendis al vi retmesaĝon kun mia privata retadreso. Ĝis! —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 23:39, 31 jan. 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you '''[https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2023_(all) were one of the top medical editors in your language]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWfjVFbDO4ji-_qn2SsAgdCflhcOZychLnr1JUacsPaBr1eA/viewform Consider joining for 2024]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translation of health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 22:25, 3 feb. 2024 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2023&oldid=26173705 --> == Alinomigoj de japanaj gubernoj kaj urboj == Mi ĵus en [[Diskuto:Gubernio Saitamo]] stumblis pri la maniaj kaj ne bone diskutitaj alinomigoj de japanaj gubernioj kaj urboj el novembro 2020 de la nova [[:uzanto:resoneko|uzanto resoneko]], kaj nur post kiam mi metis mian bremsan proteston, ke tiom klara tute ne estas la situacio, a) rememoris ke antaŭ ekzakte jaro mi jam havis similan proteston en la paĝo [[Diskuto:Saitamo (urbo)]], kaj b) nur tiam rimarkis ke ankaŭ vi jam fine de 2020 provis kontakti lin. Kiel mi ĝis nun vidas, li neniam skribi eĉ unu esperantan frazon, sed nur alinomis, kaj ofte kopiis en la resumon la kompletan artikolan titolon [[Esperantigo de vortoj el japana fonto]]. Ĉu vi en iu paĝo aŭ eventuale en privata retpoŝto, kiun la eble timida kolego sendis al vi indivudue, vidis nur unu memfaritan esperantlingvan frazon de tiu kolego Resoneko? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:08, 1 mar. 2024 (UTC) :Mi memoras pri la amasa alinomado, klopodoj por kontakti la aŭtoron kaj manko de respondo. Mi tute ne memoras ĉu iam tiu respondis iel. Vere oni devas protekti kontraŭ snajperoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 1 mar. 2024 (UTC) ::Dankon pro la informo. Mi ankoraŭ kontaktis salatonbv, kiu ekde decembro 2023 ne redaktis en vikipedio, sed mi tamen atingis lin, kaj mi jam unuajn pli-malpli 100 mizerajn paĝojn entute levis al levo de minimuma artikola ĝermo. Mi eĉ dubas ĉu nun necesas protekti la paĝojn kontraŭ maniuloj, ĉar post kiam resoneko ne plu aktivis, neniu plu interesiĝas pri paĝoj pri japanaj gubernioj kaj urboj... Tamen, se vi ion suspektindan novan aktivaĵon rimarkas, vi alarmu rapide - tiam ni rapide interkonsentu kion fari protekte por ke la damaĝo ne iĝu tro vasta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro == Tute alian, tre etan demandon mi havas pri via hejmregiono. En la teksto [[Vegas Bajas]] estas iu telegramstila tabeleto kun du linioj -''Meses de mayor precipitación'': decembro kaj januaro. -''Monatoj de pli granda pluvo'': julio kaj aŭgusto. Unu en iberia esperanto, alia en internacia esperanto. Se mi bone komprenas, temas pri "Monatoj de plej granda pluvo decembro kaj januaro, kaj monatoj de pli granda pluvo julio kaj aŭgusto". Tio retorike ŝajnas al mi esti iom stranga kontrastigo - "plej kontraŭ pli". Sed mi ne havas superrigardon kiam fakte en [[Vegas Bajas]] kiom pluvas. Ĉu vi povus rigardi, kiel devus esti ĝuste, eble eĉ trovi iun meteologian referencon (ne necese, nur se hazarde vi havas iun ĉe-mane)? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) :Dankon pro la averto. Estis eraro. Korektita. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:52, 6 mar. 2024 (UTC) ::Nun la klarigo aspektas plene konvinka! Kaj fakte ne mirigas ke en vintro pluvas pli ol en la plej varmaj monatoj de somero. Redankon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:28, 7 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro 2 == Mi devas ankoraŭ peti vin rigardi plian paĝon, kiun vi iniciatis en 2009. En la paĝo [[Alcántara]] estas frazo :''"vizitindas [...] monaĥejo [...] kiu iam estis sidejo de la Milita Ordeno de Alcántara ĝis la 'desamortización' de Mendizábal en [[1835]]"''. Mi el konteksto de ĝenerala scio pri la unua duono de la 19-a jarcento divenas pri kio probable temas, kaj konscias ke tiam oni en tuta Eŭropo prenis vastajn teritoriojn, palacojn kaj aliajn valorajn posedaĵojn de la katolika eklezio kaj siaj institucioj kaj disdonacis ilin teorie "al la popolo" sed reale al iuj privilegiaj nobeloj. Tamen mi pensas ke la teksto devus esti komprenebla ankaŭ sen tiaj fonaj historiaj scioj. Fakte estus eĉ dankinda temo iam ankoraŭ krei tekstojn pri la Milita Ordeno de Alcántara kaj pri Mendizábal, ĉar ambaŭ nomoj menciiĝas en multaj paĝoj, sed eĉ se tio ne fareblas en la sekva duonjaro, tamen certe eblos pli klarige vortumi la frazon. Ah, mi ankoraŭ vidis ke paĝo [[desamortización]] jam estis komencita, sed evidente ankoraŭ konstruejo kaj ankoraŭ neniel duonkompleta. Aparte de la revortumo, mi ĵus kalkuligis la serĉilon ke estas en 62 pliaj paĝoj same ne bone kompreneblaj frazoj pri ''desamortización''. Do necesus ne nur la paĝon [[Alcántara]], sed ĉiujn uzojn ĝustigi. Mi ankoraŭ ne havas opinion ĉu en tio povus helpi roboto. Unue vi laŭ mi proponu pli klaran vortumon ĉi tie, kaj tiam eblos pripensi ĉu indos laborigi unu el niaj 3-4 robotoj - fakte en nur 62 paĝojn ankaŭ eblas permane enkopii tekstoblokon se necesas. Kaj eblos dividi la senrobotan taskon. Sed unue ni vidu la tekston, eble ankaŭ estos bona tasko por roboto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:39, 7 mar. 2024 (UTC) == Artikola banderolo == Saluton kara Kani, Eble vi ne ŝatas la banderolon kiuj mi aldonis al kelkaj artikoloj, kaj mi respektas vian bonan juĝon. Foje mi ja elspezis konsiderindan tempon trovi tiun bildon, kaj do mi humile petas de vi anstataŭ forigi la bildon entute de la artikolo simple metu ĝin aliloke en la artikolo, ĉu en sekcio bilda galerio aŭ ĉe la malsupro, ĵus antaŭ la ŝablono bibliotekoj. Dankon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:22, 12 mar. 2024 (UTC) :Saluton. Ne temas ĉu mi ŝatas aŭ ne ŝatas la banderolojn, sed ĉu ili utilas aŭ ne, des pli en la komenco de la artikolo, kie ofte amasiĝas bildoj antaŭ la ĉefaj partoj de la artikoloj, nome enkonduko kaj tabelo. Multaj el ili (mi ne scias ĉu metitaj de vi aŭ de aliulo) havigas neniun informon, foje estas nur negrava pejzaĝo aŭ eltranĉaĵo de pli klara bildo, kaj foje estas konfuzo, kiel ekzemple juda kvartalo en ukraina urbo, kiu aspektas tute juda urbo, ĉu vere estis tia? Tion komplikas ĉefe la fakto, ke mankas indiko pri kio temas, kio povus pravigi la enmeton de la bildo. Foje mi trafis banderolojn sen ajna indiko en la redaktopaĝo, eble robote metitaj. Mi trafis tamen ankaŭ tute utilajn banderolojn, pri kio mi gratulas la enmetinton. Tiuokaze mi absolute ne tuŝas ilin, kvankam mi preferus klarigon. Finfine Vikipedio ne estas kolekto de bildoj. Meti dubindajn bildojn anstataŭ en la komenco en alia parto de la artikolo estas bona konsilo, kaj mi sekvos tiun. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 12 mar. 2024 (UTC) ::Pri la ĉesupro de la artikolo mi samopinias kun vi ke unu bandarolo tute sufiĉas. kaj aliaj bildoj povas iri aliloke. Pri priskribo de bildo-bandarolo, do kutime temas pri tipa pejzaĝa bildo kaj nenio pli. Se oni deziras tion, la priskribo de la bildo povas esti prenita de tiu kiu estas priskribita en vikidatumoj aŭ vikivojaĝo pri la bildo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 21:08, 12 mar. 2024 (UTC) == FEVE --> Renfe Cercanías AM == Saluton Kani! Ĉu vi konsentas, ke mi alinomu la artikolon "FEVE" al "Renfe Cercanías AM", ĉar laŭ mia kompreno "FEVE" ne plu ekzistas kaj estis anstaŭita de "Renfe Cercanías AM"? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:58, 5 apr. 2024 (UTC) :Mi konsentas ĝenerale en ĉio kion vi faras, kaj aparte en tiu afero, ĉar mi ne kontrolas la konstantan ŝanĝojn inter entreprenoj kaj ĉefe ĉe fervojoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:00, 5 apr. 2024 (UTC) ::Dankon! Tiu alinomado ne estis sentutila, ĉar ĝi samtempe ebligis al mi korekti kelkajn el miaj eraroj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:55, 5 apr. 2024 (UTC) == La klimata libro == Koran dankon pro via afabla helpo! Mi komprenas tre malmulte da Esperanto. --[[Uzanto:Cethegus|Cethegus]] ([[Uzanto-Diskuto:Cethegus|diskuto]]) 13:44, 9 apr. 2024 (UTC) == Saluto el Nordio == Nia malnova, forbarita kolego [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.223|193.210.202.223]] la 19-an de aprilo denove redaktis, kaj li eĉ bonorde denuncis sin en mia diskutpaĝo, kion mi - kiu estis survoje de la 19-a ĝis la 23-a de aprilo - nur ĵus vidis. Mi nun forbaris eble 50 eble pli da IP-numeroj de li: ĉu vi bonvolus forbari tiun ĉi numeron je daŭro de unu jaro? Mi iom lacas ĉiam fari la samon (kaj ĉar ne aldoniĝis pliaj redaktoj post la 19-a, ne urĝas fari la forbaron ene de unu minuto...). Cetere mi gratulas vin pro via lastatempa aktivado pri portugalaj urboj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:55, 24 apr. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:25, 24 apr. 2024 (UTC) -- Dankon! TP == Listoj pri unuopaj tagoj == La kronologiaj listoj pri unuopaj tagoj en multaj lingvoj estas trione por ligiloj de paĝoj pri elstaraj eventoj, trione por ligiloj al biografioj de naskiĝintoj kaj trione de mortintoj. La listoj samrange kovru ĉiujn epokojn de la homa historio kaj samrange kovru ĉiujn mondopartojn. Tial estas katastrofa situacio, ke la ekstreme pole patriota uzanto ''Sliwinski'' en granda energio misuzadas la sublistojn pri eventoj, tien vortriĉe ŝtopante amason da detaloj pri tragikaj sortoj de pollingvanoj inter la jaroj 1939 kaj 1944. Kompreneble en la tempo de la dua mondmilito okazis aparte multaj krimoj, tial pravigeblas ne trakti la 5 jarojn same koncize kiel kvin aliaj jaroj de la antikva aŭ mezepoko - sed bonvenas en unu teksta linio en ĉiu jaro mencii iujn aparte kruelajn krimojn, jen en Balkano, orienta, norda kaj okcidenta Eŭropo, ankaŭ militkrimojn en Ĉinio, Koreio kaj aliloke en Azio. Sed ke la homa historio reduktiĝas je pli 90 % al patriotisma lamentado pri mortoj de nur pollingvaj eŭropanoj nur inter 1939 ĝis 1944 ne respegulas la dimensiojn de la homa historio kaj simple estas perfortigo de la listoj. La eksa administranto RG72 estis la pli-malpli sola kiu bremsis tiun groteskan redaktadon, post kiam li ne plu estas administranto, la uzanto ''Sliwinski'' povas senbremsite daŭrigi sian akaparon de la listoj. Mi ĵus pene malfaris la lastajn ŝanĝojn post la lasta granda paĝoredukto de RG72, kaj ĝis nun nur faris tion de la [[1-a de oktobro|1-a]] ĝis la [[11-a de oktobro]] (do nur 30-ono de ĉiuj perfortitaj listoj) - tio ne kovras ĉiujn trovastajn kontribuojn, sed tamen kunforigis iujn senkulpajn kaj saĝajn redaktetojn de Volapuko, Giorno2 kaj Sj1mor. Pri tio mi pardonpetas ĉe ili. Sed mi pene sukcesos trakti la aliajn 350 listojn, kaj povas nur peti la tri saĝajn uzantojn individue restarigi siajn malmultajn redaktojn kiuj kontraŭintence ankaŭ iĝis viktimoj de la redukto - aŭ mi povas post trakto de la aliaj 350 paĝoj mem pliĝustigi la adaptojn. Ke la redaktoj de Sliwinski estas polisme ŝovinismaj, estas nur flanka aspekto de la temo, kvankam tio aparte malkonvenas por vikio en internacia lingvo: jam la fakto ke li sisteme mencias urbojn de Latvio, Litovio, Belorusio kaj Ukrainio nur per polaj tradukoj de la urbonomoj, kvazaŭ imagita "pola imperio" inkluzivus la terenojn de tiuj kvar landoj, estas impertinenta ŝovinismo, malinda kaj hontiga por esperanta teksto. Tiujn mispaŝojn mia pli-malpli starigo al la lasta stato de RG72 ne plene forigis - ilin necesos ankoraŭ unuope elsarki. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:47, 28 apr. 2024 (UTC) :Mi komprenas la problemon kaj samopinias prie. Mi jam konstatis la neelteneblan patriotismon de tiu polo, kiu kreis artikolojn nur pri homoj kun kiuj li tute koincidas ideologie, ĉefe kontraŭkomunisme, kontraŭruse, katolike ktp., pri kiuj li nur pozitive biografie verkas. Mi ne scias ĉu iam iu kontaktis lin prie. Pri la unuopaj tagoj, mi ne scias kion oni povas fari; iam mi konstatis, ke iu sisteme forigis materialon: eble temis pri la menciita agado de RG72. Ĝenerale oni povus kontakti la polon petante bremsadon en la nomo de universaleco de la enciklopedio, sed mi timas akran reagon. Eĉ oni povus iam forbari lin, ĉu?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 28 apr. 2024 (UTC) == Respuesta == Kara Kani, dankpn por tu mensaje. Ahora estoy ocupado, mas mañana voy visitar las paginas. Hasta luego [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 19:10, 28 apr. 2024 (UTC) == {{ŝ|Ill}} == En la artikolo pri [[Lotte Zweig]] Vi forigis du ligilojn al alilingvaj artikoloj. Mi sisteme enkondukas tiajn ligilojn kiam artikolo mankas en esperanto kaj ekzistas en iu alia lingvo. Tamen Vi lasis multajn aliajn. Mi ne bone komprenas kial vi decidis forigi tiujn du kaj lasis ĉiujn aliajn. --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 10:40, 29 apr. 2024 (UTC) :Almenaŭ pri Estoril mi baldaŭ kreos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:54, 29 apr. 2024 (UTC) :: Kiam la artikolo ekzistas, {{ŝ|Ill}} fariĝas nevidebla. Vidu <nowiki>{{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} </nowiki> => {{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 13:21, 29 apr. 2024 (UTC) == Dubo == Saluton, pardonu pro ĝeni vin sed mi volus demandi vin por kiu traduko laŭ vi estas pli bona por [[:en:National Council for the Safeguard of the Homeland]]: '''Nacia Konsilio por la ''Sekureco'' de la Patrujo''' aŭ '''Nacia Konsilio por la ''Protektado'' de la Patrujo'''? --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:18, 1 maj. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi dubas. Mi elektus la unuan kiel titolo kaj inkludus ambaŭ en la redakto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 07:58, 1 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:59, 1 maj. 2024 (UTC) ::Kiel vi tradukus ''[[:en:Coup Belt]]''? Puĉo-Zono? Puĉzono? Mi prenis la ideon el [[Suna Zono]]. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:44, 1 maj. 2024 (UTC) :::Puĉo-Zono estas bona solvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:38, 1 maj. 2024 (UTC) ::::Kiel vi tradukus [[:en:Rainwater harvesting in the Sahel]]? Rikoltado de pluvakvo? Pluvakvorikoltado? Pluvakvorikoltlaboro? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:32, 2 maj. 2024 (UTC) :::::Rikoltado de pluvakvo, Sed ne kredu, ke mia opinio estas la plej taŭga. Vi bone elektas. Se vi iom navigas tra Vikipedio, vi pli facile familiariĝos kun jam ekzistantaj artikoloj, kvankam ne ĉiam iliaj titoloj estas la plej ĝustaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:45, 2 maj. 2024 (UTC) ::::::Dankon pro via respondo. Kelkfoje mi dubas inter unu aŭ alia traduko, sed ŝajnas al mi, ke plej ofte estas pluraj ebloj, kiuj ĉiuj estas ĝustaj, temas nur pri persona gusto. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:54, 2 maj. 2024 (UTC) :::::::Saluton denove. Kiel vi tradukus [[:en:Plantation (settlement or colony)]]? Ĉu "plantado" aŭ "plantejo" estas bonaj opcioj? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:03, 7 maj. 2024 (UTC) :Plantejo (kolonio).--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 7 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:14, 7 maj. 2024 (UTC) :::Saluton, pardonu min por ĝeni vin denove, sed ĉu vi povus helpi min kun ĉi tiu problemo [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj#Wakeley-pre%C4%9Dejo_ponardado_en_2024 ĉi tie]? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 19:35, 13 maj. 2024 (UTC) == "Merindad" == Saluton Kani! Mi havas problemeton por traduki la hispanan vorton "merindad" - tiun vorton mi plejofte trovis en artikoloj pri urboj en Navaro. Google translate tradukas ĝin per "urbo" aŭ kelkfoje lasas la vorton "merindad" senŝanĝe sed mi ja scias ke Google translate ne estas 100% fidinda! Kiel vi mem tradukus tiun vorton? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:32, 28 jun. 2024 (UTC) :Distrikto, jurisdikcio. Tute ne urbo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 28 jun. 2024 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo. Mi efektive suspektis, ke urbo ne estis taŭga traduko. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:25, 28 jun. 2024 (UTC) :::Navaro estas tute aparta mondo en Hispanio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:31, 28 jun. 2024 (UTC) ::::"Nek tute eŭska, nek tute hispana" laŭ dokumenta filmo, kiun mi ĵus spektis per televido. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:06, 30 jun. 2024 (UTC) :::::Prave. Mi iam feritempis en vilaĝo de la suda pinto, kie lokanoj estis ne nur duonaragone duonkastilie, sed ankaŭ kontraŭeŭskaj, ĉefe ĉar riĉaj eŭskoj venis aĉeti kampardomojn kaj bienojn. Tamen la municipa lokanlisto montris plimultegon de eŭskdevenaj familinomoj! [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:10, 30 jun. 2024 (UTC) [[dosiero:UEFA Euro 2024 map.svg|eta|{{centre|[[Euro 2024]] grafike bildigite}}]] == [[Euro 2024]] kaj ĝenerale la fenomeno de futbalo en Hispanio kaj Iberio == Saluton Kani, vi kompreneble rimarkis, ke mi ĉi-semajnfine sukcesis fini la skemon de la finala fazo de [[Euro 2024]], pri kiu vi ne ekokupiĝis, ĝuste antaŭ fino de la unua parto de la kvaronfinalo. Fakte tiaj skemoj ne estas granda problemo, oni simple kopias de la antaŭa ĉampionado kaj adaptas la datumojn. Mi nun ankoraŭ iom plulaboros pri la sportistoj, kluboj kaj futbala kulturo de Anglio, Nederlando kaj Francio, post kiam mi kreis biografiojn pri ĉiuj membroj de la [[Hispana nacia teamo de futbalo|hispana nacia teamo]] de la 2010-aj kaj 2020-aj jaroj, sed pri futbalo en '''Hispanio''' ĉefe rimarkis du mankojn: Momente, la plej bezonataj artikoloj pri la socia vivo de Eŭskio probable estas tiuj pri la futbalaj kluboj ''[[Real Sociedad]]'' de [[Donostio]] kaj ''[[Deportivo Alavés]]'' de [[Gasteiz]]-Vitoria, kiuj dum la pasintaj 10 jaroj tre plisukcesiĝis kaj tial menciatas en multaj aliaj sportaj artikoloj en la esperanta vikipedio. Se hazarde vi sentas emon krei tiujn du tekstojn, kun la pro la kompliketaj kodoj de vestaĵoj kree iom ambicia {{ŝ|informkesto futbalteamo}}, kiu tamen poste aspektas tre konvinke (eblas kopii la modelon de [[Real Madrid]] aŭ de [[Barça]]), vi (aŭ kompreneble ankaŭ iu alia) bonvenas ĵeti sin al tiuj du temoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:18, 7 jul. 2024 (UTC) :Mi fakte klopodis por la skemo, sed ne vidis oportunon el diversaj lingvoj. Mi stulte ne imagis preni ĝin el aliaj jaroj. Tamen mi jam konstatis, ke vi jam kreis la skemon kaj mi kompletigis ĝin metante la rezultojn de la lastaj tagoj. Mi iom sekvas la ĉampionecon. Pri la eŭskaj teamoj, mi baldaŭ faros ilin, kvankam mi ne lertas prie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 7 jul. 2024 (UTC) ::Nun mi vidas, ke en la mapo oni sugestas klarigon pri la koloroj, kion mi ne vidas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:53, 7 jul. 2024 (UTC) :::Mi nek kapablas nek kapablos solvi la vestaĵojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:57, 7 jul. 2024 (UTC) ::::Kara Kani, vi klopodu uzi la ŝablonon {{ŝ|re}} se vi notas ion por mi en iu paĝo ekster mia diskutpaĝo, ĉar mi ne kutimas kontroli paĝojn eĉ se mi ĵus notis aŭ adaptis ion tie. Vi pravas ke mi ne finis la kolorajn klarigojn pri la skema mapo - mi nun metis la klarigon ne en la esperantan paĝon, ĉar tie ĝi prenus multan spacon, sed metis ĝin esperantlingve rekte en la komunejon. Kaj pri la vestaĵoj de iuj ajn sportaj teamoj: fakte vi en la paĝo [[Real Sociedad]] fine tamen bone sukcesis - la ideo estas simple preni ilin de alilingva (plej facile la angla) vikipedio, kaj avantaĝo estas ke poste ofte neesperantistoj bonvoleme aktualigas ankaŭ la esperantajn informkestojn. Tio estas bonvena transpreno de iom da laboreto de niaj ŝultroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:25, 17 jul. 2024 (UTC) == Itala kongreso == Saluton, kani. Mi organizadas eventon pri Vikipedio ĉe la itala nacia kongreso de Esperanto. Plej verŝajne tio okazos lunde la 26-a de aŭgusto 2024. Tiun tagon, la partoprenantoj plibonigos paĝojn en [[vp:1000]], do atendu amason da modifoj en tiuj pa~goj tiun tagon. Kiam mi havos pli detalojn, mi skribos al vi. Ĝis tiam, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 11:13, 11 jul. 2024 (UTC) :Saluton kaj gratulon pro la iniciato. Prie, mi havas kelkaj rekomendojn, kiuj povus esti utilaj. Unue, atenti '''ĉefe''' pri la malpligrandaj paĝoj, nome Kategorio:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB, kiuj bezonas ĉefe etendon de la enhavo. Vidu, ke tiurilate esperantlingva vikio estas jam la oka inter ĉiuj lingvoj en la mondo! Kaj ne la tridekplia. Tiurilate indas aldoni tekston, bildojn, bibliografion ktp. Bedaŭrinde plimulto el tiuj artikoloj temas pri sciencoj (kvankam ne nur) kaj ne tiom pri beletroj, arto, historio, geografio ktp., kiuj jam estas en la alta kategorio. Due, se eblas, eviti en la pligrandaj paĝoj artikolojn jam markitajn kiel elstaraj aŭ legindaj, ĉar plej verŝajne aliaj ne markitaj postulas etendojn, reviziadojn ktp. Trie kaj aparte, ankaŭ se eblas, eviti ankaŭ tiujn proponitajn por Artikolo de la monato, tiam ekde nun nome [[Gaviedoj]] kaj [[Israelo]], ĉar amaso de ŝanĝoj postulus reviziadojn, malkonvenajn ĉefe por la tuja aperonta artikolo [[Gaviedoj]]. Ĉiuokaze mi estos je via dispono tiurilate kaj ĝenerale. Amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 11 jul. 2024 (UTC) == Vikimedia komunejo == Mi petas vin mallonge rigardi la noton en [[Diskuto:Šakiai|diskutpaĝo pri la litova urbeto Šakiai]]. Tie temas pri daŭrigo de jam individue faritaj forigoj de fotoj el landoj, kiuj ne permesas ekstreman liberecon de panoramo. Se tiu evoluo ne haltigeblas, kaj mi dubas ke eblas haltigi ĝin, tiam la vikimedia komunejo parte malinstalas sin mem, kaj ni devos konsideri kiujn fotojn ni konsideras sufiĉe gravaj por loke alŝuti ilin al la esperanta vikipedio. Tio baze kontraŭas la ideon de la vikimedia komunejo, kiu ĝuste estu interprojekta, interlingva bazo de fotoj por vikipedio - kaj mi dubas ĉu la laborforto de niaj administrantoj sufiĉos por trakti kaj kontroli 1000 aŭ 10 000 aŭ pli da novaj loke alŝutataj bildoj. Mi ne alvokas al agado, sed nur volas dividi mian zorgon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:10, 17 jul. 2024 (UTC) == teksto [[Kamala Harris]] == Mi volas varbi vin kunhelpi bluigi la lastajn ruĝajn ligilojn kaj revizii la ankoraŭ dubindajn referencojn en la teksto [[Kamala Harris]]. Ŝia nomo kaj bildo nun elstaras centre de la vikipedia titolpaĝo, kaj decus se la artikolo estus polurita. Mi hodiaŭ aldonis artikolojn pri [[Alan Cranston]] kaj [[Willie Brown]], kaj faris iujn ŝanĝojn, sed la laboro ankoraŭ ne estas finita... Sed se pluraj homoj kunlaboras, ĉiu kreas 2-3 artikolojn kaj oni komune revizias la referencojn, la laboro devus esti rapide finebla. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:27, 25 jul. 2024 (UTC) :{{farite}} La ruĝaj ligiloj jam estas plenigitaj per komuna agado de Sj1mor kaj mi hieraŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 12:41, 26 jul. 2024 (UTC) == Bañuelos == En via unua versio pri la kastilia muinicipo [[Bañuelos]] de 2017 vi prave faris indikon ke la nomo signifas "banujetoj", supozante ke ĉiu tutmonde scios kio estas banujetoj (mi jam gustumis ilin, sed mia PIV 2020 ekzemple ne konas la vorton...). Tial mi ĵus ampleksigis la indikon al "banujetoj, do dolĉaj [[gisto]][[pasto|pastaj]] fritaĵoj". Ĉu vi ne eble ŝatus krei artikolan ĝermon pri la frititaj globetoj? Bonan komencon de la semajno, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:33, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ne, estis eraro inter bañuelos kaj buñuelos, pri kio vi parolas. Mi korektos "banujetoj" al ban-uj-etoj". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:09, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::Fakte, la fritaĵoj esperante nomiĝas "hispana [[benjeto]]" ([[d:Q8705390]]). Ĉar artikolo [[benjeto]] en Esperanto ekzistas, tiu probable sufiĉas, kaj ne necesas ekstre fari aldonan tekston pri "hispana benjeto" ([[d:Q8705390]]). Kaj eĉ pli klara la traduko iĝas se oni aldonas internan ligilon <nowiki>[[banujo|ban-uj-etoj]]</nowiki>, tiun mi ĵus aldonis. ::'''Flanke''', ĉu mi povas amike peti vin noti <nowiki>{{re|ThomasPusch}}</nowiki>, se vi respondas al noto farita en via diskutpaĝo? Tiam mi pli rapide vidas vian respondon (mi ĵus ekrimarkis ke mi faris similan peton jam antaŭ du semajnoj, pardonu la ripeton). Mi povus ankaŭ meti vian diskutpaĝon ĉiufoje en mian aŭtomatan "atentaron", kiam mi demandas ion, sed tion mi ne ĉiam memoras fari. Tial atentigo per {{ŝ|re}} por ĉiuj notoj kiuj ne estas en la diskutpaĝo de la celato estas pli sekura vojo altiri tujan atenton... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Kaŝiva]] == Antaŭ jardeko Narvalo skribis al mi, ke w estu v, kiel [[Vaŝingtono]]. Ankaŭ ĉi tie la ŭ estus tre stranga, v estas pli simpla. Mi faris kelkajn ĝustigojn. Supozeble estas ĉio en ordo. Vere nun sekvas Japanio, kiu daŭros ĉirkaŭ 2 jarojn.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:47, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ĉio estas en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Kiam vi ektraktos loĝloko-nomojn de Japanio, mi tre konsilas ke vi komunikiĝas kun la japana uzanto [[uzanto:Salatonbv|Salatonbv]]. Li lastatempe iom malpli aktivas en Vikipedio kaj pli komunikis en esperantaj grupoj en Facebook (iom da libertempo ĉiu rajtas havi inter la laboroj...), sed li daŭre ekzistas, havas bonajn eo-japanajn vortarojn hejme kaj estas valora kunlaboranto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Torrubia]] == En la paĝo [[Torrubia]] vi notis esperantan signifon "Orturo": Vi supozeble simple scias tion, sed ĉu eblus trovi iun eksteran referencon por la aserto, aŭ ankoraŭ klarigi la signifon - mi vidas "''tor(re)''", turo, komence de la nomo, kaj la fina parto "''rubia''" al mi iel elvokas la vorton "''rubio''", [[blonda]], kio estas simileta koloro al "oro". Sed retradukante la esperantan vorton "orturo" tra '''"[[Turo de la Oro]]"''' al "''Torre del Oro''", oni alvenus al la turo en Sevilo kaj al iom alia hispana retraduko... Eblus simple ankoraŭ iom komenti la tradukon. -[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 31 aŭg. 2024 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Mi aldonis klarigon al flava, sed ne la aludon al la Oro, ĉar en Sevilo la afero kaj la nomdeveno esta tute aliaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:09, 31 aŭg. 2024 (UTC) ::Jes klare, mi ne volis mencion de Sevilo ĉi tie, sed mi scivolemas pri la lasta penso, kiel oni venas de traduko "flava turo" al "ora turo". En la nomo de la turo de Sevilo ĉiu idioto komprenas ke "oro" devas esti "oro", sed ĉi tie la traduko estas iom libera, arteca, poeta se vi volas. Iu ajn referenco, kiu mencius tradukon de Torrubia al hispane ''torre del oro'' aŭ simile al iu alia lingvo, tuj kontentigus min. Mi ne trovis tradukon en iu alia vikipedia teksto, kaj do ĉie en vikipedio mankas eksteraj referencoj, kaj ne scias kie mi povus trovi iun eksteran referencoj. Tial mi simple demandis, ĉu vi, kiu metis la tradukon, havus ideon pri ekstera referenco. Ne estas problemo, se ne troveblas iu, sed kompreneble, se estas referencoj eĉ estas pli bone... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:26, 31 aŭg. 2024 (UTC) == Rajtoj == Saluton Tlustulimu/LiMr/Kani: Mi ĵus vidis en la listo [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj]], ke la valora uzanto ''Super nabla'' ĝis nun nur havis rajtojn de "mempatrolato", kaj ĵus donis al li plian rajton de "patrolanto=revizianto". Kompreneble, senhezite. Fakte mi miris ke la interfaco donis al mi la eblecon rajtigi lin en la sekvaj kvar kategorioj * patrolanto, kontrolanto, mempatrolato kaj konfirmita uzanto (ĉiuj ne eksvalidiĝos) kaj pensante ke li meritas je ĉiuj, mi simple rajtigis lin en ĉiuj kvar - kvankam mi eĉ ne certas kio estas diferenco inter patrolanto kaj kontrolanto, kaj ne scias ĉu la kategorio konfirmita uzanto vere validas por li - aŭ kiel li konfirmu sian ekziston... Klaras nur ke rajto mempatrolato estas pli malalta rajto, nomi mem revizii nur siajn proprajn redaktojn kaj ne laborigi plian kolegon kontroli kaj aprobi ĉiujn unuopan redakteton. Ĉu vi havas ideon kio estas la ekzakta diferencigo inter patrolanto=revizianto, kontrolanto kaj konfirmita uzanto??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 15 sep. 2024 :{{Re|ThomasPusch}} Absolute ne mi havas tiajn ideojn. Mi povas aldoni nur, ke mi konis persone ''Super nabla'' kaj estas tute fidinda persono.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:56, 15 sep. 2024 (UTC) :Jes, ie mi legetis ke vi persone renkontiĝis. Ĉu en la UK Torino? Do, tiam li eĉ estas persone konfirmita pere de persone konfirmita administranto kaj mi ne tro entuziasmis elekti lin "konfirmita uzanto". Tamen ni ne forgesu ke eĉ niaj plej pintaj administrantoj ne jam perfekte orientiĝas inter la kvar bazaj rajtigoj de ensalutintaj uzantoj - kompreneble tiujn rajtigojn ne faris ni, sed iuj neesperantistaj kolegoj. Ĉiukaze: Membrigi ''Super nabla'' en ĉiuj kvar kategorioj certe ne fiaskigos vikipedion... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 15 sep. 2024 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! La samaj uloj lanĉis kaj promocias novan [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rusoj_en_Inguŝio|interesan diskuton]]. Fakte temas ne pri konkreta artikolo, sed pri la estonteco de Esperanto-Vikipedio — ĉu ĝi estu internacia enciklopedio aŭ nura porregistara propagandilo. Mi anticipe pardonpetas se tio ne estas interesa por vi. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:34, 18 sep. 2024 (UTC) == ĉu vi povas helpi min fariĝi administranto == saluton, mi ne povas skribi la kodon por fariĝi administranto, mia nomo estas Hugo Barbieux [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 13:11, 22 sep. 2024 (UTC) :Mi nek konas vin, nek scias ĉu vi iom laboris helpe al Vikipedio. Kial vi estu administranto? Administranto de kio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:14, 22 sep. 2024 (UTC) ::Mi kreis plurajn artikolojn en Esperanto kaj mi havas multajn amikojn, kiujn mi ŝatus prezenti. administranto de novaj artikoloj [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 15:44, 22 sep. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno. Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto. Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]].VladimirPF == Helpo == Mi petas helpon, ĉar mi forgesis, kial krei ĝin. Kreu ŝablonon kun titolo '''Hungaraj urboj kun departementrajto'''! La aspekto similu al {{Gravaj hungaraj urboj}}, sed interne la rubrikojn vi lasu malplena, poste mi zorgos plu pri la redakto. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 10:11, 26 sep. 2024 (UTC) :Saluton. Mi ne scipovas tiujn teknikaĵojn. Mi bedaŭras. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:23, 26 sep. 2024 (UTC) == Novaĵo pri mortigita atenco de [[Hassan Nasrallah]] == Saluton Kani. Hodiaŭ matene mi aldonis novaĵon pri la supre menciita titolo. Mi kvalifikis la nomon de la atencito per "la [[ĉefkomandanto]] de [[Hizbulaho]]", kaj poste vi redaktis kaj ŝanĝis al " la superan estron de la [[politika partio]] [[Hizbulaho]]". Do bone ankaŭ mi povas vivi kun la "supera estro" sed ne kun la "politika partio". Jes, mi bone scias ke la kvalifiko de ĉiuj kontesta organizaĵo povus esti, kaj fakte estas, tute normale disputata de ambaŭ flankoj de konflikto, sed flanke al personaj politikaj opinioj de ĉiu, oni plendas neŭtralecon en vikipedio! Do specife la kvalifiko de Hizbulaho kiel politika partio ne ĝustas al la kompleta vero de la afero, kaj ŝajnigas la vikipedion kiel prenanta flankon en la konflikto. Jes laŭ miaj neneŭtralaj scioj mi opinias Hizbulaho unue kiel terorisma milic(eg)o, kaj Naseralla kiel Militestro kaj do ĉefkomandanto, sed mi ne notis tion en la novaĵo por gardi almenaŭ la ŝajnon de neŭtraleco (ĉar tutan objektivecon oni ja ne povas atingi, ĉu ne?). Notu ke Nasrallah neniam estis deputito en parlamento, kaj certe [[Hizbulaho]] estas multege pli ol politika partio en la ordinara senco kaj eĉ kompare kun aliaj politikaj partioj en la lando! Persone dirite, mi ankaŭ bone scias ke vi havas fortajn opiniojn pri la terurega konflikto en la Mezoriento kaj mi strebas kompreni vian vidpunkton sed bonvolu singardi ne propagandi en vikipedio. Dankon kaj amike, PS ne zorgu mi ne faros redaktmiliton, sed pri tiu afero kaj similaĵoj mi preferus se okazos voĉdonado. Ĉar simple ne elteneblas ke unu redaktisto decidus por la ŝajna pozicio de la tuta vikipedio. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:16, 29 sep. 2024 (UTC) :{{Re|Sj1mor}} Saluton. Eble vi vidas min kiel neneŭtrala kaj same mi vidas vin kiel neneŭtrala. Tial plej bone ni serĉu nedisputeblajn terminojn. Tiukadre mi ŝanĝis vian "terorisma" al "islamisma". Pri terorismo ĉio estas disputebla. Multaj israelanoj pensas, ke ĉiuj palestinanoj kaj ĉiuj ŝiĵaistoj estas teroristoj, dum islamanoj kaj multaj milionoj da personoj pensas ke estas Netanyahu kaj la israela armeo kiu faras terorismon. Tial plej bone oni evitu tiajn asertojn. Pri islamismo ĉiuj konsentas, ke vere Hizbulaho estas islamisma. Mi scias, ke ĝi estas pli ol simpla politika partio, sed vere ĝi estas politika partio, kiu sukcesis atingi grandan povoparton en Libano, ĉu tio plaĉas aŭ ne. Pri ĉefkomandanto, la murdito ne aperis kiel militestro. Mi vidis multajn fotojn kaj filmetojn en televido, neniam vestita per uniformo. Tial, mi pensas, ke miaj precizigoj precize serĉante nedisputeblon estis ĝustaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:24, 29 sep. 2024 (UTC) == Forigo (2024-10) == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Flago-de-Puerto-Riko.svg|Kvar dosieroj estas forigendaj]] plus 4 diskpaĝoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:03, 3 okt. 2024 (UTC) : {{farite}} 15:51, 4 okt. 2024 (UTC) == forigi paĝon == Forigi [https://eo.m.wikipedia.org/wiki/Raditya_Adi ĉi tiun paĝon] estas nur alidirektilo. De la nomo sole estas klare ke ĝi estas malsama. Dankon [[Uzanto:Harimau Soematra|Harimau Soematra]] ([[Uzanto-Diskuto:Harimau Soematra|diskuto]]) 23:14, 25 okt. 2024 (UTC) : {{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:25, 25 okt. 2024 (UTC) == Eta peto == Kara Kani, mi havas tute etan teknikan peton al vi, nome ĉiam kiam vi fermas diskuton, ekzemple en [[VP:FA]] aŭ [[VP:AA]], ne nur indiki "jes" aŭ "ne" (...forigita), sed ankaŭ subskribi, do meti 4 signojn "~". Alikaze estas tre malfacile arkivigi diskuton, ĉar la diskuteroj arkiviĝas laŭ la momento kiam la diskuto estis finita, kaj tiun momenton necesas pene malkovro, kiam ne estas subskribo - se ĝi estas, aŭtomate ankaŭ estas indiko pri dato kaj horo. Foje vi jes subskribas, ekzemple pri la forigo de "Raditya Adi" en VP:FA, sed ekzemple en Kristanismo kaj kontraŭkoncipo aŭ en Spider-Man... aktuale ne. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:15, 31 okt. 2024 (UTC) :Mi kredas, ke mi komprenis. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:23, 31 okt. 2024 (UTC) == Helpo == Saluton! Mi petas helpon, ĉar mi kreis artikolon [[Borbála Szerém]], kies titolo evidente estas erara anstataŭ [[Borbála Szerémi]]. Pri ŝi estis ĝermo en [[Ĝermolisto de hungaraj esperantistoj]], sed mi fortranĉis tiun sekcion. Tamen restis aldirekto, tial mi ne povis uzi la nomon Szerémi nur sen litero i. Ĉu vi povus ĉesi la aldirekton, poste alinomu Borbála Szerém al Borbála Szerémi, fine forigu Borbála Szerém, kiel malbona formo. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:17, 9 nov. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:01, 9 nov. 2024 (UTC) ::Dankon, sed mi petas denove fari [[Erzsébet Mária Eszes]], pri kiu morgaŭ estos art. Sufiĉas, ke vi faros tion, ke la nomo estu ruĝa. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:58, 9 nov. 2024 (UTC) :::Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:40, 9 nov. 2024 (UTC) == Traducción == Hola, perdona que te moleste. ¿Cómo dirías en esperanto "hacer adjudicaciones a dedo?". --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:53, 17 nov. 2024 (UTC) :Atribui fingrelekte, asigni fingrelekte... Sed mi ne estas tiom talenta! Mi prenis fingreelekton el la vortaro de De Diego (HEF). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:49, 17 nov. 2024 (UTC) ::Dankegon! [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 12:50, 17 nov. 2024 (UTC) == Historio de judoj en Nederlando == Saluton Kani, mi ĵus kun plezuro tralegis vian artikolon [[ Historio de judoj en Nederlando]]. Nur mi stumblis je la vorto antaŭnigita<sup><small>[vortumo?]</small></sup> (vi facile trovas ĝin en la teksto). Klaras al mi ke ne temas pri "aŭtuno", sed pri io kion mi el la konteksto povus kompreni kiel "anticipe tre obeema", eble "antaŭklinita" se oni komprenas la geston de kliniĝo kiel signon de aparta subiĝo kaj obeemo. Pardonu ke mi nun eĉ ne memoris kiun ŝablonon perfekte uzi por markigi la noton (mi ne volis uzi ŝablonon "dubinda" ĉar mi ne dubas pri la enhavo, nur pri la ekzakte trafa vorto). Tial mi metis improvizitan kapnoton, kiun certe post malmultaj momentoj eblos reforpreni. Ĉu vi havas ideon pri PIV-a, taŭga vortumo en tiu loko de via teksto? Mazltov, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:36, 17 nov. 2024 (UTC) :Certe ne temas pri aŭtuno, sed pri antaŭen, do antaŭenigita. Nu, temas pri tajperaro. Tamen, eble le elekto ne estis la plej ĝusta. La ideo estus progresinta, efika, efikema, bone funkcianta ktp. Mi preferas, ke vi mem elektu anstataŭanton, ĉar vi estis kiu levis la leporon, kiel oni diras en la hispana. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 17 nov. 2024 (UTC) Nur nun vi vidis vian reagon al mia redakto de novembro. Pardonu: Estas nelogike meti noton al iu kolego kaj poste ne meminiciate kontroli se venis respondo. Sed evidente tio okazas al mi, kaj en plena kredo mi certas ke vikipedio anoncos al mi rerigardi iun paĝon. Tamen, kompreneble vikipedio nur atentigos al mi, se noto aldoniĝis al mia diskutpaĝo aŭ se reaganto metis la ŝablonoon {{ŝ|re}} al sia reago. Tial mi petas vin, indulgi mian nesuperrigardon kaj ĉiam meti la ŝablonon {{ŝ|re}} kiam vi reagas al reago de mi en via paĝo. Supozeble ankaŭ ĉe aliaj tio estus bona kutimo tiel fari. Ne ĉiam necesas, sed troa ŝablono {{ŝ|re}} ne ĝenas. Do, se vi konsideras min trovanto de leporo, mi rerigardos la paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :PS: Mi elektis vian proponon "efika". Vere vi pravas ke "antaŭenigita" estus pli malfacile komprenebla ĉi tie. Sed, kiel dirite, mi vere ĝuis tralegi la kompletan artikolon kaj juĝas ĝin tute sukcesinta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:36, 10 dec. 2024 (UTC) == Duoblaĵo [[Spiro]]-[[Spirado]] == Saluton, Kani. Mi jam ripetis en Alinomendaj Artikoloj la proponon kunigi tiujn nun samtemajn artikolojn. Tiel eblus samtempe konservi la informojn kiujn vi metis en la "havendan artikolon" kaj respekti la principon ne plurobligi artikolojn pri sama temo. Ĉu ĉi-foje vi intencas akcepti tiun ideon aŭ iel serĉi interkonsenton? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 21 nov. 2024 (UTC) :Ĉar la artikolo [[Spiro]] restos en aliaj lingvoj en serio kie ne estus Esperanto, alia solvo estus alinomi ĝin al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj; kaj tiel oni evitas la duoblaĵon Spiro-Spirado. La fakto ke estas materialo koincida inter ambaŭ artikoloj ne gravas; tio okazas ankaŭ en multaj artikoloj kaj en diversaj lingvoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 21 nov. 2024 (UTC) ::Kiel vi tre bone scias, se vi legis la artikolon, ne temas nur pri "materialo" koincida, sed pri absoluta koincido de la tuta temo. Mi ne venis ĉi tien por ke vi faru tiajn misprezentojn al mi private, sed por vidi, ĉu vi faros ilin publike ĉe Alinomendaj Artikoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:18, 21 nov. 2024 (UTC) == 193.210.203.84 == Hodiaŭ nokte vi forigis la novan, tre malmaturan tekston [[Degerby]] de anonimulo 193.210.203.84, kiun vi supozeble konsideris anonima redakto de nia konata forbarita finno. Se vi havis tiun suspekton, mi samopinias. La homo hodiaŭ eksplicite malkaŝis sin en mia diskutpaĝo, sed ankaŭ sen tio la suspekto sufiĉus. Mi nur dirus ke pli grave ol forigi unuopan paĝon estus forbari la novan anoniman konton por daŭro de jaro, por interrompi la redaktan fluon. Tio povas esti akompane kun tute afabla frazo, kiel mi faris nun, forbarante lin ("Laŭ la reguloj pri forbaro ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio." Tiun frazon mi eĉ ne plu devas tajpi, ĝin Fajrovulpo jam proponas al mi, kiam mi devas plian fojon forbari...). Ĉar vi ne forbaris lin, li ankoraŭ gaje povis redakti 10 paĝojn post kiam vi jam estis foriginta la tekston [[Degerby]]. Kompreneble la homo ĉiukaze rapide trovos novan anoniman kanalon, sed la ĝisnunaj spertoj montris ke forbaro interrompas la aktivadon almenaŭ por kelkaj tagoj, do tamen estas pli efika ol ne forbari lin, kaj sekvaj dek redaktoj venos ene de la venontaj minutoj kaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :Vi pravas, mi klopodos plue forbari. Tamen, ĉiam restas al mi dubo ĉu iam venos alia anonimulo kiu estonte povus esti aktiva kaj efika vikipediisto kaj ni erare dekomence forbaris tiun. Feliĉe nia konata neanonimulo produktas ĉiam laŭ sama maniero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:58, 10 dec. 2024 (UTC) :Kompreneble, la laboro tiam nur estas finita, se oni ankaŭ aldonas la IP-nombron al la longa listo en [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]], kaj principe necesas revizii ĉiujn redaktojn de la dubinda IP-nombro. Tio kompreneble povas esti pli larĝa laborkvanto, se la suspektulo jam faris multajn redaktojn antaŭ ol iu atentiĝis, sed ĉiukaze la monto de nerevizzitaj redaktoj ankoraŭ plialtiĝas se oni ne forbaras la anonimulon, do estas en nia propra intereso pli bone pli frue forbari la tre aktiveman forbariton... 13:42, 10 dec. 2024 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == Hong_Kong_Jockey_Club == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Hong_Kong_Jockey_Club&action=history ŝlosu la paĝon] kaj forbaru [[Specialaĵo:Kontribuoj/182.239.0.0/16|la spamiston]] por 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:23, 24 dec. 2024 (UTC) :Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:52, 25 dec. 2024 (UTC) == Fino de diskutoj pri forigoj == Kara Kani, mi ne volas nervi vin, sed mi tamen devas ripete peti vin subskribi, kiam vi dankinde fermas diskuton pri forigo de teksto aŭ ŝablono, tiel ke aŭtomate metiĝas la tempo kiam la diskuto finiĝis. Nia arkivigo funkcias laŭ la noto: "La diskuteroj ĉi tie estas ordigataj laŭ la dato kiam finiĝis la diskuto, ne laŭ tio kiam ĝi komenciĝis" kaj ne eblas en ĝusta ordo arkivigi la diskutojn kiam oni ne scias la daton. Kaj estas 100-oble pli pene detektive elserĉadi la daton el la historio de redaktoversioj kompare al simpla subskribo, kiu estas unu muso[[klako]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 14 jan. 2025 (UTC) == Dankon pri via kunlaborado por la artikolo [[Atomo]] == Por la prilaborado de la semajno ([[Atomo]]), mi estis blokita al la modelo de Bohr, sed ŝance vi kompletigis la artikolon kun la modeloj de Sommerfeld kaj de Schrödinger. Per tiaj viaj kokmpletigoj, la artikolo estas nun respektinda. Kumlaboranto Kani: Dankegon !-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:08, 17 jan. 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Stirpo == Saluton Kani! ĉar vi estas fakulo pri birdoj, mi rimarkis la vorton 'stirpo' en multaj artikoloj pri birdoj. Ĉu vi povus klarigi al mi kion tio signifas? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:47, 28 feb. 2025 (UTC) :Saluton kaj dankon pro la averto. Mi ne estas fakulo pri birdoj, sed ege interesiĝas pri tio. Fakte mi ekvikipediumis antaŭ jardekoj por pliriĉigi tiun kampon. Tiam mi estis komencanto per Esperanto, pri birdoj kaj per Vikipedio kaj faris multajn erarojn: erkzemple konfuzi inter grundo kaj planko, bredi kaj reprodukti ktp. Fakte post pluraj jaroj for de la birdaro mi revenis kaj unu el ĉefaj taskoj estas korekti tiamajn erarojn. Mi plej verŝajne imagis vorton "stirpo" por traduki el la hispana "estirpe, linaje", kaj eble similan vorton el angla, kiu normale aludas al homoj, sed tre ofte oni uzas prihomajn vortojn kaj konceptojn en zoologio, ekzemple familio. Nun mi komprenas mian eraron uzinte tiun neekzistantan vorton, sed nun trovas nur la vorton "gento" (ReVo) por referenci tiun koncepton: pragrupo de birdoj el kiu devenas nuntempaj taksonoj. Resume, kion fari? Oni povas korekti ĉiujn aperojn (333) al "gento", sed mi ankaŭ dubas pri tiu alternativo. Eble roboto povas fari tion, sed tiun teknikon mi ne regas. Same ne mi scias kiel trovi pli ĝustan alternativon. Mi bonvenigos sugestojn. Dankeme. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:34, 28 feb. 2025 (UTC) ::Dankon Kani, mi pensas ke mi pli-malpli komprenas pri kio temas. Tio kredeble koncernas la genealogion de birdo, sed mi eĉ ne scias kio estus la franca aŭ angla traduko. Laŭ Amika vortaro, '''estirpe''' deveno; (''descendencia'') posteularo, idaro. - ::Aliflanke Gran Diccionario Español-Esperanto ankaŭ proponas la vorton 'stirpo' kiel neologismon de estirpe, inter aliaj difinoj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 14:05, 28 feb. 2025 (UTC) :::Tio signifas, ke mi ne inventis la vorton, ĉar uzas tiun vortaron, kvankam plej ofte PIV. En la kunteksto de tiuj artikoloj, ne estus posteularo, sed praularo, sed tio ne multe taŭgas ĉar referencus al pluraj aŭ multaj individuoj, trunko, ktp., kaj prefere temas pri ununura devenejo, do eble oni povus lasi stirpon, dum oni trovas alian pli taŭgan vorton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:44, 28 feb. 2025 (UTC) :Nun mi trovis pli taŭgan vorton, nome ''genlinio'', sed tio eble ĝustas por biologiaj aferoj, sed ne tiom por biografiaj temoj, se oni klopodas robotajn ŝanĝojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:01, 30 mar. 2025 (UTC) == Forigendaĵo 2025-03 == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Novaj_Federaciaj_Landoj.png]] bv forigu. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:15, 18 mar. 2025 (UTC) :{{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:29, 18 mar. 2025 (UTC) == "statuso_referenco=" en la ŝablono taksonomio == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]] vi aldonis referencojn al multaj paĝoj kun la ŝablono {{Ŝ|Taksonomio}} kaj erare uzis la parametron "statuso_referenco=". La ĝusta parametro estas "statuso_ref=" Listo de viaj paĝoj troviĝas en la [[Projekto:Kontrolu Vikipedion|Projekto:Kontrolu vikipedion]] https://checkwiki.toolforge.org/checkwiki.cgi?project=eowiki&view=only&id=3 Mi korektigos ĝin dum la sekvaj semajnoj. Bonvole estonte uzu la ĝustan parametron kaj aldonu referencan liston al la artikoloj. Amike Stefan [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:24, 22 mar. 2025 (UTC) == [[Fael Luna]] == Mi dividas vian kritikan juĝon pri la stile dubinda paĝo [[Fael Luna]], kaj nur havas malgrandan teknikan konsilon: Metante la ŝablonon {{ŝ|polurinda}}, ne forgesu la finaĵon "|listigi=ne", tre grava se oni ne en la aparta listo notis la problemon. Meti la ŝablonon en formo <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> pli tempoŝparas ol devigi sin pene priskribi la problemon en la aparta paĝo, despli se oni forte dubas ke post ses tagoj la problemo ankoraŭ aktualos. Tial mia konsilo pli estas ĝenerala rememorigo pri uzo de <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> en paĝoj kiuj antaŭvideble restos multajn jarojn... Dankon pro via forta engaĝiĝo en nia projekto!! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:07, 15 apr. 2025 (UTC) == Protekto == Bv maksimume protektu kaj sekve malprotektu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=%C5%9Cablono%3ABabela+lingvaro la ŝablonon "Ŝablono:Babela lingvaro"] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:Babela_lingvaro&redirect=no redirect=no]. Ĝi estas neuzata. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:19, 20 apr. 2025 (UTC) :Prie mi absolute komprenas nenion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:25, 20 apr. 2025 (UTC) == Neatendite pli longa foresto el vikia administrado == Saluton, aktuale mi survojas kaj nur tre limigite povas vikipediumeti per malkomforta saĝtelefoneto - laŭplane mi estintus hejme ĉi-vespere, sed eksterplane mi morgaŭ donos mian difektitan aŭton al riperejo, atendos la riparon kiu probable daŭros 2-3 tagojn, en tiuj tagoj havos ekstrajn feriojn kaj estos hejme merkrede vespere aŭ ĵaŭde. Tiam estos nenia problemo plu vikiumi, sed ĝis tiam mi ne havos vikipedian superrigardon kaj ne povos administri. Tial mi petas vin aparte atenti pri iuj eventuale lastmomentaj dubindaj redaktoj, interalie nia finna forbarito kiu eble intertempe enŝteliĝas en redaktadon... Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:00, 4 maj. 2025 (UTC) : Cetere la historio fine finiĝis per rubigo de la kara malnova aŭto, serĉo kaj aĉeto de nova uzita veturilo kaj post hejmenveturigo de ĝi ankoraŭ problema registrigo de ĝi, ĉar la oficejoj simple ne akceptas registriĝojn, kio sume kostis tri semajnojn. Sed retkonekton mi jam aranĝis post semajno, tio estis la plej eta problemo. ''C'est la vie''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) == Decido [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] == Mi fine hodiaŭ fermis la delonge finendan diskuton pri alinomigo de [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] en VP:AA, ankaŭ adaptis la tekston kaj ŝovis plej multajn kategoriojn, krom la multajn ene de [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]. Ĉu vi pretus kontakti kun LiMr kaj peti lin robote fari la adaptojn en [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas kion mi petu de LiMr? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:37, 27 maj. 2025 (UTC) ::Ho, vi forgesis la {{ŝ|re}} aŭ @-trukon: Tiam mi ne vidas viajn reagojn! Mi pardonpetas. Nun mi 6 tagojn ne estos ĉe komputilo, kaj antaŭ la malŝalto de la ilo nur volis peti vin, en la sekvaj tagoj aparte atenti pri fuŝaj redaktoj en la "lastaj ŝanĝoj", kvankam vi ĉiam faras tion pli sukcese ol mi. Estos simple klarigi pri kio vi petis vin la 27-an de majo, sed nun jam ne plu estas tempo por tio. Ne gravas, povas ankoraŭ atendi pliajn 6 tagojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:30, 5 jun. 2025 (UTC) :::Ho, tiun lastan paŝeton en alinomigo mi evidente reforgesis kiam mi revenis al komputilo meze de junio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Diskuto:Istmo de Tehuantepeko == Mi jam atentigas vin pri notoj en [[Diskuto:Istmo de Tehuantepeko]] kiuj ankaŭ koncernas viajn redaktojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Ĉapelitaj literoj == Sal! Eble vi scias la metodon. Se mi iras al WikiData, tie nun mi ne povas tajpi la ĉapelitajn literojn ŝ, ĉ ktp. Mi ne trovas la sol--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:22, 18 jul. 2025 (UTC)von. :Mi eĉ ne scias kio estas WikiData. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:56, 18 jul. 2025 (UTC) ::Wikidata estas la angla nomo de [[Vikipedio:Vikidatumoj]]. {{re|Crosstor}}, por mi estas plej facile tajpi ĉion per la "[[Klavarfasono#Kanada_plurlingva_norma|kanada plurlingva]]" klavaro, sed se vi malvolas fari simile, oni povas trovi la supersignitajn literojn en la "Latina" parto de la menuo "Specialaj signoj" super la redaktokadro. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:43, 23 aŭg. 2025 (UTC) :::Dankon, ĉio en ordo! [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:18, 24 aŭg. 2025 (UTC) == Disigo == Saluton! Bonvolu disigi la artikolon [[kirurgio]], ĉar ĝi estas aldirektita al prosektoro. Mi volas krei apartan artikolon pri prosektoro.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:12, 22 jul. 2025 (UTC) :Mi forigis la alidirektilon. Nun vi povas krei apartan artikolon pri prosektoro. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:23, 22 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&page=Prosektoro] Ĉu ne eblintus redakti la alidirektilon rekte sen antaŭa forigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:09, 30 jul. 2025 (UTC) :::Jes. Sed mi volis nur faciligi la aferon. Krome krei alidirektilon ne enkalkulatas kiel kreita paĝo, kaj redakti iaman alidirektilon kiel nova artikolo ankaŭ ne, laŭ mia supozo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:16, 30 jul. 2025 (UTC) == Forigoj == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9159314&oldid=9158048 ne subskribu la vorton "jes" aŭ "ne"] ĉar tio rompas la ŝablonon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:05, 30 jul. 2025 (UTC) :Enorde. Mi esperas ne forgesi tion. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:17, 30 jul. 2025 (UTC) Saluton, ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:35, 23 aŭg. 2025 (UTC) Ĉu vi forigos ankaŭ [[Uzanto-Diskuto:Kani|vian diskuton]] aŭ ĉu iu alia forigos ĝin por via ĝojo? Via diskuto laŭ anonco de ŝablono Forigu indikas ankaŭ vian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:34, 23 aŭg. 2025 (UTC) <pre>'''10:17, 23 aŭg. 2025 Kani diskuto kontribuoj forigis paĝon Usuario:Etrapani/Taller/Karoto (Teĥnika forigo (Ĝ6): la enteno estis: '{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }} '''Terpomo''' (''Solanum tuberosum'') estas kulturplanto grava por la homaro, plurjara planto apartenanta al la familio Solanacoj.<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/potato "Potato – Definition"....', kaj la sola kontribuinto estis "[[Special:Contributions/Etrapani|Etrap...) (danki)'''</pre> La teksto <pre>''{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }}''</pre> povis esti aldonita de foriginto. La forigita paĝo verŝajne temis pri terpomo, kiel estas videbla el la komenco de la forigita paĝo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 12:49, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas la fadenon. Mi trafis ŝajnan artikolon kun fuŝo titola kaj peto de la kreinto por forigo. Mi konstatis, ke vere la artikolo [[Karoto]] restas kaj nun konstatas, ke ankaŭ la artikolo [[Terpomo]] ekzistas. Ĉu estas iu problemo? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:42, 23 aŭg. 2025 (UTC) Jes, problemo estas kun diskutoj de uzantoj troviĝantaj en listo ligantaj al la ŝablono Forigu. Kial vi ne komencis forigi ilin unu post la alia? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:48, 23 aŭg. 2025 (UTC) Kaj kiel oni povas legi la peton pri forigo? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:52, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi plu ne komprenas la problemon, ĉar mi ne konas tiun liston de diskutoj. Mi nur legis la forigpeton kaj komprenis tiun agneceson. Ambaŭ artikoloj (karoto kaj terpomo) ekzistas kaj krome la fuŝa artikolo portis la ŝablonon "Havenda artikolo" kiu tute malĝustigus la suman rezulton de tiu kategorio al ĝuste 1000. Se necesas restarigo, tion mi nek scias fari nek vidas ties neceson. Se vi scias fari tion kaj vidas tiun neceson, bv. fari ĝin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:06, 23 aŭg. 2025 (UTC) ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 15:16, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne sekvos en tiu fadeno, kiun mi ne komprenas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:32, 23 aŭg. 2025 (UTC) ::Ankaŭ mi ne komprenas kiun problemon povus havi kolego Petro, kiu evidente en la 23-a de aŭgusto restis iel nekontenta. Mi nur povas respondi al la polemika demando "ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]?" Respondo estas: '''klare ne'''. Ekzemple tie iom fuŝe kaj tute ne intencite listiĝas la persona diskutpaĝo [[Uzanto-Diskuto:Haruo]], kiu nur iam en diskuto notis ion pri la ŝablono {{ŝ|forigu}} kaj montris per ekzemplo de la ŝablono kion li volis komenti. Tio kompreneble kreas tute neintencitan meton en la teknikan kategorion. Per uzo de la sintakso <nowiki>{{ŝ|forigu}}</nowiki> oni evitus tiun eraron, sed tiam oni ne povas montri kiel aspektas ero de la ŝablono pri kiu oni volas noti ion. Entute ne estas problemo, ĉar administranto ĉiukaze ne blinde forigas artikolojn kaj diskutpaĝojn, sed nur faras tion post detala prijuĝo. Laŭ mia surfaca impreso ĉi tie ĉio iris bonan vojon - nur Petro malbone komunikis kio ĝenis lin, tiel ke neniu komprenas lian nerviĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio == Ekzemplon de dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio eblas aktuale vivi en la paĝo [[Asocio de Poloj en Germanio]], komentita en ties diskutpaĝo. Mi ne havas urĝan peton al vi elpaŝi tie - mia noto jam fakte resumigas ĉiun suspekton pri ekstremismo. Sed mi daŭre konsterniĝas, ke ankaŭ en tekstoj faritaj en Esperanto, kiuj kutime sekvas konsenton de internaciismo, kontraŭmilitismo kaj kontraŭrasismo, lastatempe ekaperas tekstoj de tia dekstra ekstremismo, kiuj ĝojigus s-inon Le Pen, s-ron Orban kaj ankaŭ ĝojigintus generalon Franco... Ne ke vi devas ion fari, sed se vi emas, rapide legetu la dubindan alineon kaj la diskutejan noton. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Cetere: teknika rimarko == Kara Kani, la notojn tute supre de via diskutpaĝo ĉi tie, kiuj ŝajne estas nur de vi por vi, vi facile povus meti al via [[:Uzanto:Kani/provejo|provejo]]. Vi antaŭ dek jaroj tie skribis la du vortojn 'mia provejo' - tio tute ĝustas, sed vi poste neniam uzis la paĝon. Ĝi estus ĝuste por tekstoblokoj celitaj '''nur de vi por vi'''... Ne, ke mi pensas ke vi '''devas''' uzi ĝin, sed mi nur volas konsciigi al vi ke vi tiun subpaĝon de vi tute ne utiligas, kaj vi povus konsideri ĉu ekuzi ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:49, 19 sep. 2025 (UTC) ==Samtemaj artikoloj== Saluton Kani. Ŝajnas al mi ke vi jam havis sufiĉe da tempo por pripensi la ideon, ke en Vikipedio devas ne ekzisti pluraj artikoloj pri precize sama temo. Ĉu vi nun konsentas al tiu principo, aŭ kion vi pensas pri ĝi? Kaj ĉe la specifa kazo de la du spiradoj, ĉu gravas al vi ke la hispanlingva vikipedio, kies ekzemplon vi evidente sekvis, kunigis siajn samtemajn artikolojn, kaj anstataŭe ligis al "Spirado" artikolon pri pulma spirado, kaj ke Metavikio faris "Spiro" havenda anstataŭ "Spirado"? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:43, 3 okt. 2025 (UTC) :Mi opinias nur, ke tiu afero ne estas postulo por la esperantlingva vikio, sed por la tuta sistemo. Se estas artikoloj en pli ol 50 lingvoj, devas esti ankaŭ versio en Esperanto, dum tiu simileco restas. Male, kiam esperantisto aŭ neesperantisto enirus en tiu artikolo, komprenos, ke Esperanto ne estas tiom vasta. Eĉ povus klopodi krei la mankintan artikolon. Laŭ la historiaj paĝoj, mi tute faris neniun kontribuon en [[Spiro]] kaj pri [[Spirado]] mi kontribuis ĉefe kiam ĝi iĝis unu el la Mil havendaj artikoloj, pri kio mi laboris. Nun mi ne dediĉos tempon nek energion por disigi la enhavon de ambaŭ artikoloj. Mia laboro en aliaj kampoj estos pli utilaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:04, 3 okt. 2025 (UTC) ::Ĉu mi komprenas ĝuste ke vi ne agnoskas la principon, sed jes ĉesos kontraŭbatali ĝin en ĉi tiuj artikoloj, kondiĉe ke vi mem ne faros la riparon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:51, 3 okt. 2025 (UTC) :::Mi ne estas en Vikipedio por batali, sed mi konsideras, ke unu el la du artikoloj estis havenda artikolo kun pli ol 30 000 bitokoj kaj nun estas alia kun nur pli ol 20 000 artikoloj kaj oni malaltigis ĝin al pli malsupra kategorio. Mi dediĉis tro da jaroj al tiuj 1 000 havendaj artikoloj. La komunumo apenaŭ kunlaboris tiukadre kaj kelkaj eĉ pri fajfis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:24, 4 okt. 2025 (UTC) ::::Tio ne respondas al la demando. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:01, 4 okt. 2025 (UTC) :::::Por vi tiu afero gravas, por mi nun ne. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:06, 4 okt. 2025 (UTC) == Universitato Turku/Helsinko == [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Incendio_de_Turku_(1827)&diff=prev&oldid=9096451 Incendio de Turku (1827): Malsamoj inter versioj - Vikipedio] Vi faris eraron: ne ekzistis en tiu tempo [[Universitato de Turku]], kiu estis fondita multe li poste. Tiu universitato, pri kiu la artikolo mencias, estas la nuna [[Universitato de Helsinko]], kiu estis movita al Helsinko post la indencio [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-28110-65|&#126;2025-28110-65]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-28110-65|diskuto]]) 10:52, 15 okt. 2025 (UTC) == Helpo == Sal! Mi petas helpon, iru [https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Prefektujnivelaj_urboj_de_%C4%88inio], kie [[Vuhano]] situas supre kaj ne ĉe majusklo V. Bonvolu meti Vuhanon lasta ĉe '''V'''.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 06:12, 13 nov. 2025 (UTC) :Farite. Mi nur tajpis Vuhano en la malplena spaco de la kategorio en la koncerna artikolo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:07, 13 nov. 2025 (UTC) == Tiu ĉi diskutpaĝo == Mi mem ofte havas tro pleniĝintan diskutpaĝon... sed via diskutpaĝo same suferas je tiu minuso. Signife pli ol 350 diskutoj sur unu paĝo estas iom multe - estus bona paŝo foje arkivigi la pli aĝajn diskutojn. {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 4 dec. 2025 (UTC) :Vi pravas. Farite. Restis nur sesono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:58, 4 dec. 2025 (UTC) == Kursivaj literoj en sciencaj nomoj == Saluton Kani! Dankon pro viaj multaj kontribuoj en miaj ĵus redaktitaj artikoloj. Vi notu ke pri la latinaj sciencaj nomoj, nur genroj, specioj kaj subspecioj estas kursive skribitaj. Male, la nomoj de regnoj, filumoj, klasoj, ordoj kaj familioj nepre ne estas kursivaj. Vi povas rigardi ĉe Wikipedia en la aliaj lingvoj por vidi kion oni skribu. Pri la dato de la konsultita referenco (AviList), veras ke oni skribu (la 22-an de dec. 2025), tamen ŝajnas al mi ke pli mallonga skribomaniero tute taŭgas, kiel Vikipedio skribas aŭtomate en tiu ĉi paĝo ekzemple. Kore, Alano [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 13:38, 22 dec. 2025 (UTC) :Saluton, kara kolego. La fakto, ke en aliaj lingvoj familioj, ordoj ktp., ne skribiĝas kursive rilatas al la fakto, ke la angla kaj aliaj lingvoj asimilas tiujn vortojn, kvazaŭ ili estus de la propra lingvo; kaj pro tio ili mencias nur tiun vorton sen traduko, do ili ne bezonas diferencigi. Male, en Esperanto, ni tradukas familiojn, ordojn ktp., kaj tial ni diras tion en latina scienca nomo kaj en Esperanto; kiel ĉe specioj, se oni mencias ambaŭ nomojn, logiko estas, ke oni marku tion kio ne estas Esperanto. Tamen jam estas miloj da artikoloj pri birdoj, en kiuj estas ne nur tiu, sed ankaŭ multaj aliaj nekongruaĵoj. Ekzemple lastatempe mi korektas la grandojn de la tabelbildoj el 300 al 240 ĉar en multaj kazoj la birdobildo aperas tro granda en la ekrano, kaj tio faras malbonan impreson kiam la bildo ne estas bonkvalita. Vi povas vidi, ke ekzemple en la anglalingva versio tiuj estas eĉ pli malgrandaj. Sed nun estas tabeloj je 300 kaj je 240. Tio ne multe gravas. Same povas okazi pri la kursiveco. Mi ne korektos tion en la artikoloj kreitaj de vi. Sed mi ankaŭ forigas la krampojn de subspecioj. Estas 20 000 birdospecioj kaj ni ankoraŭ ne faris multajn milojn; se ni intencas fari ankaŭ subspeciojn, ni bezonos kelkajn vivojn. Tamen mi foje faris subspeciojn aŭ formortintajn speciojn, sed tio okazu escepte. Mi tute ĝojas, ke vi dediĉas vin al birdoj. Dum jaroj ankaŭ aliaj vikipediistoj, sed lastatempe nur Goren ankoraŭ faras ion de tempo al tempo. Mi iam kontrolis, ke estu faritaj ĉiuj eŭropaj birdoj (laŭ historia listo), poste ekfaris ĉiujn tutmondajn speciojn laŭ la listo de familioj en la ĉefa artikolo [[Birdoj]]. Iam mi ĉesis kaj dediĉis min al aliaj taskoj. En 2025 mi revenis kaj plenigis la lasitajn truojn (sed povas esti truoj de novaj specioj) kaj nun mi estas je la fino de [[Strigedoj]]. Ĉar mi pluos laŭ tiu itinero, mi ne alvenos al Paseroformaj. Do, ni ne kolizios. Amike. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:15, 22 dec. 2025 (UTC) ::Mi feliĉas legi vin. Mi komprenas ĉiujn viajn argumentojn kaj estas tre bona afero ke ni interkonsentu. Mi konstatis ke la tabelo de prezentado ĉiam estas 320 ra larĝa eĉ se la bildo estas pli eta, kaj plejofte la fotoj estas 300 ra larĝaj. Mi do sekvis la ĝeneralan movadon. Sed de nun, mi "laboros" viaflanke kaj ŝanĝos la bildetojn al 240 ra. Ankaŭ mi forigos la krampojn ĉe la subspecioj. Fakte mi pensis ke tio povus utili, ĉefe en la kazo kie specio kun artikolo estas subigita al la rango de subspecio. Sed vi pravas, pli bone sen krampoj. Pri la kursiveco, tamen mi ne povas konsenti, ĉar ne temas pri mia propra volo aŭ la volo de Esperanto, temas pri la universalaj nomenklaturaj reguloj, kiuj postulas ke latinaj nomoj de familioj kaj ordoj ne estu skribitaj kursive (tiel estas en ĉiuj listoj de birdoj kiel tiu de IOC, aŭ la nova AviList), aŭ ke pri la aŭtoritato de la dunomo krampoj estu uzataj nur se la taksono ne estis priskribita en la nuna genro (kaj mi konstatis multajn erarajn uzojn prie). Do, dankon pro via respondo kaj mi petas ke vi rimarkigu al mi se afero fare de mi ne taŭgas. Via sperto en Vikipedio ja estas multe pri granda ol mia kaj mi certas ke mi profitos viajn konsilojn. Amike. Alano. [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 20:57, 22 dec. 2025 (UTC) :::Mi forgesis... mi konstatis ke la bildeto de la "Konserva statuso" ne funkcias kiam oni metas "CR". La ses aliaj kazoj tre bone funkcias, sed tiu ne. Mi tute ne scias al kiu mi devas rimarkigi tion. Dankon! [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 21:12, 22 dec. 2025 (UTC) ==Historiaj artikoloj== Dankon, pro viaj helpo kaj informoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:01, 12 jan. 2026 (UTC) == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == <div style="border:4px maroon ridge; padding:4px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Hello {{BASEPAGENAME}}, We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia. We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community. ;Why Organize? The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history. ;We have made it easy for you You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you: * '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture. * '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points. ;Want to talk to us first? If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]'' ;Ready to start? Please check the project page to see how simple it is to register. '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]''' Thank you for your time and hard work! '''The Feminism and Folklore 2026 Team''' ---- <small>You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].</small> </div></div> --[[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 16:49, 18 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&oldid=29949530 --> == Mortintoj == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]]. Dankon pro tiu grava novaĵo "La [[armeo de Israelo]] konfirmis... Sed mi nur volas emfazi ke temas pri nombrado de kadavroj iel entombigitaj, kaj ke tiu nombro NE inkluzivas miloj da [[Malaperinto|malaperintoj]] (tiuj kies kadavro ankoraŭ kaj verŝajne neniam estu trovita, t.e. evaporitaj aŭ sub ruinoj). La nombrado estis daŭre farita ĵustatempe fare de la hamasa ministro pri sano ([[d:Q123152753|Q123152753]], malsama ol [[d:Q724644|Q724644]]). Laŭ mia scio la nombro da mortintoj en Cisjodanio estas relative malmulta, ŝajne ne pli ol cento(j). Mi pensas ke tiu ĉi klarigo gravas sed ĉar la novaĵo estas via mi malemas fari ĝin mi mem. Amike, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:57, 1 feb. 2026 (UTC) :La matematika diskuto estus senfina kaj kondiĉita de la asertoj de la diversaj amaskomunikiloj. Ĉiuokaze la ĉefa afero estas ĉu malaperintoj, enterigitoj subruinaj, mortintoj en atakitaj hospitaloj aŭ pro malsato kaj malfacilaj vivkoondiĉoj ktp., ne estas mortoj kiujn la atako de Israelo okazigis? Ĉiuokaze mi reredaktos la noton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:08, 1 feb. 2026 (UTC) ::Kaj la ĉefa novaĵo estas ne la mortintoj, sed la fakto, ke la israela armeo konfirmis la informojn de Hamaso. Se vi kapablas kompreni aŭ traduki https://elpais.com/internacional/2026-01-29/el-ejercito-de-israel-estima-que-ha-matado-unos-70000-palestinos-en-la-invasion-de-gaza-una-cifra-que-cuestionaba-hasta-ahora.html [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:10, 1 feb. 2026 (UTC) == Request == Hello, sorry for writing in English. Please see [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Report concerning Flughaveno Ŝeremetjevo]]. This user has now been globally locked, but their user page still contains some attack content against others (in the first section), and they also went to [[User talk:NDG]] to attack [[:User:NDG]]. I have requested speedy deletion for both pages, so could you please help me '''delete [[:User:Flughaveno Ŝeremetjevo]] and [[:User talk:NDG]]'''? Thank you very much. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 14:44, 3 feb. 2026 (UTC) :Mi pardonpetas. Mi ne komprenas la aferon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 3 feb. 2026 (UTC) ::Bone, do mi klarigos tion al vi en Esperanto. ::En [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] li skribis enhavon, kiu atakas aliajn uzantojn (vidu [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo#Averto POR NDS]]). Mi proponis rapidan forigon, sed li plurfoje forigis la rapidforigan ŝablonon. Poste, post kiam NDG raportis lin kiel LTA, li iris al la diskutejo de NDG por ataki lin denove. Mi ankaŭ petis rapidan forigon por la diskutejo de NDG. ::Mi rimarkis, ke vi estas relative aktiva administranto en ĉi tiu projekto, tial mi venis peti vian helpon. '''Nun mi volas peti vin forigi la du paĝojn [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] kaj [[Uzanto-Diskuto:NDG]]''', ĉar ambaŭ enhavas atakan enhavon (vandalismon). Jen esence la situacio. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 05:51, 4 feb. 2026 (UTC) ::Se tio ne estas por vi oportuna, tiam mi petos helpon de alia administranto. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 08:51, 4 feb. 2026 (UTC) :::Nek oportuna nek maloportuna. Mi nur ne komprenas. Pli bone alia administranto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:22, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bone, pardonon, ke mi ĝenis vin. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 10:24, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bonvolu simple forigi la personajn atakojn. Kiel administranto, vi respondecas pri la devigo de la UCoC; ĝi estas unu el viaj devoj. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 06:26, 5 feb. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] you blocked a member of the SWMT for one month without reaseon, I see. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:43, 6 feb. 2026 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2025_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2026]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Look forwards to collaborating in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:42, 14 feb. 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:Uzanto:Kani]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2025&oldid=30070084 --> ==Finnlando kaj Rusio== Kial vi forigis la artikolon landlimo de Finnlando kaj Rusio? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 17:58, 20 mar. 2026 (UTC) :Oni devas ligi artikolojn al aliaj lingvoj por kontroli la enhavon kaj la rilatoj inter lingvoj. Krome necesas referencoj kiuj indiku de kie venas la informo. Krome necesas efike reagi al reagoj de aliaj vikipediistoj por solvi mankojn. Krome ne eblas meti personajn opiniojn. Mi ĵus faris kelkajn plibonigojn en [[Kovdozero]], kio sen tio antaŭe dirite ne eblas. La angla versio informas pri elfluo tra rivero anstataŭ kanalo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:07, 20 mar. 2026 (UTC) ::Kial vi forigis el la artikolo [[Kovdozero]] la finnajn loknomojn? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 18:10, 23 mar. 2026 (UTC) :::Kara anonimulo, ĉu vi solvis viajn misojn kaj mankojn? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:07, 23 mar. 2026 (UTC) ::::Dum mia ĉiusemajna reviziado mi vizitis la aritkolon kaj konstatis, ke kaj la titolo kaj la enhavo estis nur via persona konsidero de tio kio aperas alie en la aliaj lingvoj. Bonvolu ne krei personajn enhavojn, kiel postulas Vikipedio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:49, 23 mar. 2026 (UTC) == Help == The current edit made by Aidas is completely unacceptable. It ignores the growing consensus and reports from governmental, non-governmental, and international human rights organizations, and has begun to show bias in favor of Israel, using the phrase "according to..." as if there isn't a consensus that Israel committed genocide in Gaza. This is biased. Go and open the article on the Armenian Genocide, and you will find that it clearly states that the Armenian Genocide was a genocide committed by the Ottoman Empire. This article, after that user's edit, has begun to question the existence of a genocide. Reports from organizations clearly state that Israel is committing genocide against the Palestinians in Gaza through starvation, mass killings, sexual violence, forced mass displacement, and other methods. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) :Article name: [[Gazaa genocido]] [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) ::Saluton. En Vikipedio oni uzas Esperanton kiel laborlingvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:14, 27 mar. 2026 (UTC) :::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Weren't you the one who wrote on your personal page that your English level is 2? 🙂 [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Ĉu tio estas maniero eviti la demandon? Mia argumento estas tre klara: ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo. Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao. Ĉu ni devas ignori la vortojn de internaciaj organizaĵoj kaj subteni ŝtaton nomatan Israelo, konstruita tute sur propagando, kiu, cetere, estas tiu, kiu faras ĉi tiun genocidon? Ĉu vi atendas, ke ĝi agnoskos, kion ĝi faris? [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) :::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Kial vi evitas la diskuton? La enhavo de la artikolo estas neakceptebla; ĝi estas partia. La antaŭa versio estas pli bona; ĝi reflektas la larĝan akademian konsenton, kiu klare deklaras, ke Israelo faras genocidon en Gazao. Vikipedio devus esti neŭtrala, kaj niaj personaj opinioj ne devus influi ĝiajn artikolojn. Komparu ĉi tiun artikolon kun la Armena Genocido; tiu artikolo klare deklaras: "Genocido farita de la Otomana Imperio en la Unua Mondmilito." Sed ĉi tiu artikolo estas malsama: "Laŭ... laŭ..." Sufiĉe kun la antaŭjuĝo! Ekzistas konsento, ke Israelo faras genocidon en Gazao. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:09, 28 mar. 2026 (UTC) ::::::Mi dubas ĉu vi vere regas Esperanton. Viaj argumentoj tute malkongruas kun la stato de la artikolo. En la artikolo ne ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo, sed tute male. Mi mem konsentas, ke "Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao.", kiel vi diras, sed la ŝanĝoj kiujn oni faris en la artikolo tute ne rilatas al tiaj asertoj, sed temas nur pri lingvaj detaloj. Bonvolu ne sekvi redaktan militon. Mi blokis vin dum tri tagoj por ke vi havu tempon trankvile relegi la tekston kaj por eviti pluan redaktomiliton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:28, 28 mar. 2026 (UTC) == Graz == Saluton, mi jam legindigis la paĝon Graz post kiam aldoniĝis belaj 8 subtenaj voĉoj. Eble aspektas pli bele se vi ne faris plej multan redaktan laboron, poste proponis la tekston je legindigo (nu, laŭ mia urĝa peto, sed tamen) kaj ankaŭ finas la voĉdonon, kvazaŭ vi estus vanta propagandanto de via propra laboro (ne estas tiel, kompreneble, sed tamen povus ŝajni). Por Lajsana albatroso ni ankoraŭ povas lasi 4-5 tagojn kaj atendi ĉu ankoraŭ alvenos pliaj voĉoj al la 4 kiuj jam estas (kiuj kompreneble sufiĉas, sed tie ne necesas hasti). Ĉu vi bonvolas fari la resumeton de Graz por la ĉefpaĝo (mi jam forigis la antaŭan alidirekton de aprilo al marto)? Kaj flanke, tre bone insisti pri uzo de Eo en politikaj diskutoj. Mi certas ke la ardulo kontraŭisraela sen granda problemo povos fari tion, kaj certe ne akceptos iun opinion kiel la mian, kiu tre kondamnas la mortigojn kaj detruojn ĉe la Mediteraneo, sed gvide kulpigas Hamason pri provoko de l'sangoverŝado, uzante civilulojn kiel 'homa ŝildo' (mi ankoraŭ dubas pri amasperfortoj k.s., sed mi ne estas tie). El paca Armenio ne venis agresaj bomboj al Stambulo antaŭ jarcento, kaj ankaŭ Ukrainio ne brutale bombis Rusion en 2021, tial la eventoj ekde okt. '23 estas pli malfacilaj, kvankam kompreneble murdoj de civiluloj ĉiam estas krimo, sed tiel diferencite diskuti kun la ardulo sendube 'stos malfacile (same kompreneble homforkaptoj kaj torturoj de civiluloj ĉiam estas krimo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:21, 28 mar. 2026 (UTC) :Mi ne scias fari la resumeton. Pri la afero de la genocido, krome mi ne vidas, ke Aidas diris tion kion Cevdet diras, ke li diris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:51, 28 mar. 2026 (UTC) :Cetere, mi ĵus jam faris la resumojn [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/05]] kaj [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/06]], ĉar ni provu ne agi ĉiam je la plej lasta minuto. Tamen mi ankoraŭ ne havas koncepton kio povus veni kiel ADLS post junio. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:52, 23 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Dankon pro la informo. Mi nek legos nek partoprenos en anglalingva platformo. Mi supozas nur, ke vi turnas vin al ekstera aŭtoritato por decidi pri vikipediaj aferoj. Jen via afero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:30, 6 apr. 2026 (UTC) ::Bedaŭrinde estas hontinda la agado de Arbarulo kaj la persekuto kiun li faras en Esperanta Vikipedio. Li estas TROEGE kritikema kaj malrespektema kaj mi laciĝis esperi ion bonan de li. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 12:49, 12 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Claudio Pistilli}} "Ni penas forigi protektitajn enhavojn, kiam ni ekscias pri ili" ([[Vikipedio:Aŭtorrajto]]). Mi esperas ke tio klarigas miajn interagojn kun vi. Kaj ĉi tiu afero estas ke Kani (antaŭe, sed nun ne) persekutis enhavon metitan de aliaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 12 apr. 2026 (UTC) ::::Ĉu vi povas precizigi kiun enhavon mi persekutis aŭ vi aludas nur al rekomendoj ne troigi kreadon de ruĝaj ligiloj kiujn neniu bluigos? Bona konduto estas helpi tiujn kiuj bezonas ĝin, ne pafi el fremdlingva platformo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:51, 12 apr. 2026 (UTC) :::::Jes, mi aludas al viaj rekomendoj kaj trudaj forigoj de ruĝaj ligiloj pri menciindaj temoj. Intertempe mi vidas kaj akceptas ke la Komitato rigardas tion kiel "stilon", ne "enhavon". Ankoraŭ validas laŭ mi ke oni ne trudu stilajn regulojn al Vikipedio sen interkonsento. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:59, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::Vi volas ke oni trudu nur vian stilon. Pri interkonsento, ĉu vi petis permeson en Alinomendaj artikoloj pri alinomigoj de amaso da japanaj geografiaĵoj al la angla literumado el esperanta literumado. Eble jes, kaj mi mistrafis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:37, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Pri la japanaj geografiaĵoj, [[VP:NELATINA|nia titolpolitiko]] diras ke oni uzu "alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto" prefere ol memelpensitan, kaj estas konfirmite ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj]] ke por la japana la plej norma latinigo estas la hepburna. :::::::Pri "trudado", rimarku ke mi neniam metis ligilojn kie laŭ mi ili mankas en enhavo skribita de iu alia, kaj ankaŭ ne metos, se la nigremuloj same respektos ruĝeme redaktitan enhavon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:20, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Mi ne sciis pri tiu afero, sed mi certe preferus en la Esperanta Vikipedio transskribi japanajn nomojn al Esperanto ol al la angla. Cetere, Monato havas [https://www.monato.be/konvencioj.php#trans sian konvencion] pri tio. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 19:23, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::::Mi konsentas kun Lingvano. La problemo estas ke multaj decidoj estas farataj en Vikipedio de malmultaj decidantoj kaj oni ne povas koni ĉiujn tiajn decidojn. Pri la latina alfabeto ni devas memori, ke nek w nek y nek la dugrafoj sh, kh ktp., apartenas al la latina alfabeto. Trudi neklarajn decidojn al kreintoj de artikoloj estas ja trudo. Ĉu estas trudoj de du kategorioj? Ĉu tiuj kiuj plaĉas al mi kaj tiuj kiuj ne plaĉas? En la lastaj monatoj mi kreis pli ol ducent artikolojn kiuj estis ruĝe en [[kolibro]] kaj kreos ankoraŭ ĉirkaŭ centon. Kara Arbarulo, ĉu vi faras ion tian. Se jes, mi komprenas ke vi defendu amasajn ruĝajn ligilojn. Mi ne kredas, ke mi trudis miajn sintenojn kiom vi mem. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:38, 12 apr. 2026 (UTC) == Aŭtomate patrolita de Vikipedio == Saluton. Ĉu vi hazarde scias, kiel vi akiris la trajton "''Aŭtomate patrolita''" en Vikipedio? En multaj artikoloj kiujn mi vidas, ĝi ne estis patrolita ekde, ekzemple, 2018. Ĉu vi scias kiel akiri la funkcion? Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 08:08, 17 apr. 2026 (UTC) :Ne, mi ne memoras, sed mi supozas, ke tio venis aŭtomate, eble post difinita nombro de korektoj faritaj en diversaj artikoloj. Aparte, mi restas je via dispono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:18, 17 apr. 2026 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 04:24, 18 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Saluton, mi leteris al la aŭtoro de la artikolo en la Portugala kaj li donis al mi la tutal rajton publikigi en Esperanton. Kiel mi povas sendis al vi ciferece lian leteron. Plej altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:34, 18 apr. 2026 (UTC) Caríssimo, Cláudio, Louvamos a tua iniciativa e informamos que todos os nossos trabalhos via Luz Espírita estão inteiramente à disposição de todos, agradecendo a confiança e o carinho da nossa audiência. Abraço fraterno de toda Equipe Luz Espírita www.luzespirita.org.br Tre kara Cláudio Traduko: Ni laŭdas vian iniciatemon kaj ni informas ke ĉiuj niaj verkoj laŭ Luz Espirita (nomo de la eldonejo) ESTAS TUTE DISPONEBLAJ al ĉiuj (innteresitoj), kaj ni dankas la konfidon kaj amon pri niaj legadoj. Fratan ĉirkaŭbrakon el nia tuta teamo. www.luzespirita.org.br Mi posedas la originalan tekston en la Portugala kaj mi povas TUJ sendi al vi. En Brazilo, ni havas la koncepton: Disvastigi Spiritismon estas la PLEJ GRANDA KARITO kiun ni faras al ĝi. Mi tre dankas kaj esperas la plenan publikigadon de mia artikolo.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:45, 18 apr. 2026 (UTC) :Mi jam respondis al vi retmesaĝe kaj en la referenco de remetita teksto, vi povas aldoni la rajtilan leteron de la originala aŭtoro. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:10, 18 apr. 2026 (UTC) :: Suficxas diskuti cxe unu loko: [[Uzanto-Diskuto:Arbarulo#La_aŭtodafeo_de_Barcelono_(1861)]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:37, 18 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> :Thanks. I have some ability to communicate in English but not enough. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 28 apr. 2026 (UTC) == [[Dom Eliseu]] y [[Eliseu Maria Coroli]] == Saluton, kara Kani, como estàs? Yo voy bien! Por favor, podrias dar un contextito en estas duas nuevas paginas que he abierto? Te retribuo contextando-te en Italiano y Francés, quando quieres! Muchas gracias por todo. [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 07:33, 14 maj. 2026 (UTC) nz0vwd3giy8o4ysqjmr95orclttgp7z 9372675 9372613 2026-05-14T09:47:32Z Kani 670 /* Dom Eliseu y Eliseu Maria Coroli */ Respondo 9372675 wikitext text/x-wiki ==Alilingvaj ligiloj== <pre> ?action=purge {{Div col|cols = 3}} *tiel *tri *kolonoj {{Div col end}} {{Trad|en|Voltaire|113309885}} : Re|iu </pre> polurinda|la nuna teksto ktp|montri=ne <pre> {{Prisupre|pri=rivero en Usono|samnoma rivero en Kanado|Misisipo (Kanado)}} {{Prisupre|apa=Tbiliso}} {{AliaSignifo|Tbiliso}} </pre> ref name="kongreslibro" ref group="noto" Informkesto urbo|regiono-ISO=FR mankas fonto Vikipedio:Landonomoj kun flageto apartigila paĝo|Johano de Aŭstrio (apartigilo) |sen banderolo= jes |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> kaj skribu iun sencan tie, ekzemple |forigita = jes |kialo de rezulto = kun kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa. "Jes" igas la keston esti verda, "ne" igas gxin rugxa, "atendante" blua, kaj mi mensas ke plu estas "parte" kiu igas flavan keston. == SAT == Certe vi bone agos kiel administranto, kaj lernos ĉiun trukon paŝon post paŝo, kiel ankaŭ faris mi kiu ĉiam konsideris min redaktanto kaj nenia administra aŭ teknika homo. Kaj ni ĉiukaze jam estas en proksima kontakto - estos simple bone foje mem povi puŝi butonon kaj ne nur demandi kolegon pri tio. Sed alia demando: Vi estas membro de SAT, ĉu? Ĉu vi havas ajnan ideon kiel statas la asocio? Min iom malkvietigas ke la retejo satesperanto.org aspektas tute morta, kaj multaj valoraj retpaĝoj ne estis ĝustatempe arkivigitaj en la [[interreta arkivo]] - tio povas esti nur teknika problemeto, sed iom maltrankviligas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:51, 26 jul. 2023 (UTC) :Jes, mi estas membro de SAT, kaj ĝia retejo suferis gravan ĵusan atakon same kiel aliaj francibazitaj retejoj de esperantlingvaj asocioj. Kelkaj jam restariĝis kaj nun oni klopodas por restarigo de la SAT-retejo. Temas pri teknika ne problemeto, sed problemego. Pri la asocio mem, ĝi bone fartas. Ĵus finiĝis ĝia lasta kongreso en Kastelo Greziljono, pri kio oni povas informiĝi en [[96-a SAT-Kongreso 2023]]. Vi eĉ povas serĉi min en la foto. Mi salutas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:59, 26 jul. 2023 (UTC) == Administriĝo == Mi gratulas vin pro via administriĝo. Mi hieraŭ fermis la baloton, sed teknike nur nun havis tempon vere doni al vi la administrajn rajtojn. Nun vi povas ekbalai! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:02, 7 aŭg. 2023 (UTC) :[[Dosiero:Horse Hair Sweeper Scurge.jpg|eta|Jen via [[balailo]] kiel administranto.]] Ankaŭ mi gratulas pro la administrantiĝo! Amike, —<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 17:55, 6 aŭg. 2023 (UTC) ::PS: Mi ĵus kreis en la komunejo novan kategorion ''World Esperanto Congress 2023'' (bedaŭrine anglalingva kiel la aliaj komunejaj kategorioj pri UK-oj) kaj tien metis unuan foton de vi. Se vi havas pliajn fotojn, mi petas vin mem enordigi ilin al la tutfreŝa kategorio.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:19, 7 aŭg. 2023 (UTC) : Saluton Kani, ankaŭ ricevu miajn gratulojn pro tiu balailo. Bedaŭrinde, mi ne alvenis ĝustatempe por voĉdoni por vi, sed vi havas mian subtenon. --[[Uzanto:Alzinous|Alzinous]] ([[Uzanto-Diskuto:Alzinous|diskuto]]) 08:48, 7 aŭg. 2023 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 aŭg. 2023 (UTC) == Biharo == Saluton! Intertempe pretas jam 20 urboj, la kompleta listo haveblas ĉiam: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Urboj_de_Biharo sed tio estas nur la duono. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:34, 9 aŭg. 2023 (UTC) == vikidatumo kaj alinomigo == Saluton Estimata Kani, se mi rajtas peti de vi, kiam vi alinomigas artikolon bonvolu ankaŭ kontroli la "Ero en Vikidatumoj" kies ligilo aperas ĉe la desktro de la artikolo. Kiam oni alinomas tiam necesas fari la samon ankaŭ en vikidatumoj! Mi antaŭdankas Vin. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:14, 10 aŭg. 2023 (UTC) == Marc van Oostendorp == Saluton Kani. Kiel vi? Ĉu vi jam revenis hejmen? Lastatempe mi okupiĝas pri biografioj de [[Akademio de Esperanto|akademianoj]]. Ĉi-semajne mi redaktadas la paĝon pri [[Marc van Oostendorp]]. Hieraŭ iom neatendite okazis: IP-ulo alvenis kaj forigis la oficialan retejon de van Oostendorp ({{diff|diff=8285133|teksto=vidu ĉi tie}}). Ŝajne, la IP estas de Luksemburgio. Kion tio signifas, laŭ vi? Ĉu ni ree enigu la oficialan retejon? Ĝis, —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:47, 22 aŭg. 2023 (UTC) :{{{farite}} Ha ne, ne zorgu. La ligilo estis redunda (duobla). Ĉio en ordo. —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:50, 22 aŭg. 2023 (UTC) == Bazelo == Saluton Kani. La 5-an de novembro 2016, jam antaŭ longega tempo, vi aldonis al la artikolo pri [[Bazelo]] la frazon :"La [[Paco de Bazelo]] en [[1795]] provizore finis la militon inter la ''[[Unua Respubliko de Francujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Unua Respubliko de Francio]]) kaj ''[[Prusujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Prusio]])." Vi ne estis la ĉefa redaktinto de la teksto, la baza versio estis de Didi Weidmann, kiu en la unua versio de 2008 metis frazojn kiel "Bazelo situas ĉe ambaŭ flankoj de la rivero [[Rejno]], proksime de la landa triangulo kun [[Francio]] kaj [[Germanio]] [...]" - kaj evidente uzis landnomojn laŭ la finaĵo "-io". Laŭ la vikipedia interkonsento pri landnomaj variaĵoj en artikoloj la pluaj aldonaĵoj laŭeble sekvu la saman landnoman principon kiel la baza teksto, despli ke la formoj kun finaĵo "-ujo" ĉiukaze estas nur alidirektiloj, kiuj sendas al paĝoj kun finaĵoj "-io". Ĉu vi intence metis la variaĵojn de finaĵo "-ujo", aŭ ĉu tio okazis nur rapidete, sen vera pripenso? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 1 sep. 2023 (UTC) :Foje mi sekvas tendencon konsideri landnomojn kun -ujo, kiel indiko al historia pasinteco, kaj tiel diferencigi ekzemple inter Ĉinujo kaj Ĉinio, Hispanujo kaj Hispanio ktp., kvankam mi konmprenas, ke tio ne estas oficiala decido. Ĉe Bazelo tamen la historieco ne estas tiom pasinteca kaj eble regu la unuformeco. Plej taŭge vi mem decidu pri la ĝustaj terminoj; mi absolute ne kontraŭos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 2 sep. 2023 (UTC) == Stenius == Kial ci forigis la artikolojn Jakob Stenius senior kaj Jakob Stenius junior? [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.19.219|46.132.19.219]] 22:09, 5 sep. 2023 (UTC) :Ĉar vi nek kreis internajn ligilojn nek ligis la artikolojn al aliaj lingvoj. Ĉar vi ne sekvas rekomendojn de aliaj vikipediistoj. Ĉar estis multaj lingvaj eraroj. Ĉar vi ne volas krei akcepteblajn artikolojn kaj laborigas aliulojn por ripari viajn fuŝaĵojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:16, 5 sep. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:18, 21 sep. 2023 (UTC) ==Propono kunigi [[Infano]] kaj [[Infanaĝo]]== Saluton! Mi ĵus faris proponon ĉe [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Vi ŝajne malakceptis similan proponon antaŭ ok jaroj ĉe [[Diskuto:Infanaĝo]], sed mi ne bone komprenas kial - ĉu vi volas komenti pri via nuna opinio? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:58, 20 okt. 2023 (UTC) ==Ida L. Cummins== Mi rimarkis, ke vi forigis la paĝon "Ida L. Cummins" kun la rezonado: Ĝ6. Ĉu vi povus klarigi kial ĝi estis forigita. [[Uzanto:Rorr404|Rorr404]] ([[Uzanto-Diskuto:Rorr404|diskuto]]) 15:48, 21 okt. 2023 (UTC) :Mi ne povas memori, ĉar mi foje forigas artikolojn pro tre diversaj tialoj, ekzemple se ili estis tradukitaj per aŭtomataj tradukiloj kaj ne korektitaj, se ili havas tro da eraroj kaj neniu tuj korektas ilin, se ili ne atingas minimumajn postulojn, ekzemple tri plenaj frazoj. Ekzemple vi kreis la artikolon [[Geventepe (Karayazı)]] kun nur unu frazo (anstataŭ almenaŭ tri), pasis preskaŭ du monatoj kaj ankoraŭ oni atendas la duan frazon. Vi mem konfesas, ke vi povas "komuniki per baza nivelo de Esperanto". Ĉu vi opinias, ke oni povus fari tion en alilingva vikio, ekzemple en la anglalingva vikio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:48, 21 okt. 2023 (UTC) == Orfigo de «Commons» == Saluton, Kani. Kiel vi? Ĉu vi konsentas pri {{diff|diff=8412095|teksto=ĉi tiu modifo}} de mia roboto, kiu ŝanĝis {{ŝ|Commons}}-on al {{ŝ|Projektoj}} sen parametroj? * Malnova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] * Nova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] Notu, ke en la nova versio la ligilo al la bildgalerio en la «Vikimedia Komunejo» malaperis; tamen tiu bildgalerio ne ekzistas, ĉar [[:c:San Andrés y Sauces]] estas simpla alidirekto al [[:c:Category:San Andrés y Sauces]]. Kion vi pensas pri tio? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 18:01, 24 okt. 2023 (UTC) :Mi komprenas absolute neniom prie. Ĉefe mi dezirus kompreni la rezultojn de tiu ŝanĝo, sed mi supozas, ke miaj teknikaj kapabloj estas limigitaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 24 okt. 2023 (UTC) ::😁 Per aliaj vortoj: en la kadreto kiu troviĝas dekstre en [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] oni vidas du ligilojn (la unuan nomatan «San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo», la duan nomatan «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), sed ili ambaŭ ligas al la sama paĝo do estas ''redundaj''. En la nova versio [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] restis nur unu ligilo (nome, «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), kaj mi forigis la alian. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 19:08, 24 okt. 2023 (UTC) == Elstaraj bildoj == Saluton Kani. Lastatempe mi ŝanĝis mian agadon en VP: mi ne plu verkas novajn artikolojn (intertempe), sed iom-post-iome mi klopodas korekteti jam-ekzistatajn paĝojn verkitajn farde aliuloj. Mi aktivas nur vespere kaj, interalie, mi klopodas enmeti en nian VP-on ''elstarajn bildojn'', kredante, ke pli kvalitaj bildoj kontribuos al pli bona VP. La listo de la bildoj kiujn mi emas enmeti troviĝas en mia provejo [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], kiun mi ĝisdatigas de tempo al tempo. Multaj bildoj temas pri birdoj, kaj multaj el tiuj birdoj ankoraŭ malhavas paĝon en nia VP. Ĉar pasintece vi tre interesiĝis pri birdoj, mi pensis informi vin pri mia agado: se vi volas, vi povas kontribui kreante la ne-ekzistatajn paĝojn aŭ enmetante la orfajn bildojn en kelkan artikolon. Mi rajtigas vin modifi mian propran paĝon [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], se tio necesas. Ĝis ĝis! Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 11:52, 3 nov. 2023 (UTC) :Dankon. Jes, mi interesiĝas; mi vidas, ke la jam ekzistintaj artikoloj havas jam tiujn bildojn. Pri la ekzistontaj artikoloj, ja mi planas aliri tiun kampon iam. Mi esperas uzi tiujn bildojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 3 nov. 2023 (UTC) == Bak Giwan == Saluton Kani. La paĝo pri [[Bak Giwan]] jam ekzistas. Vidu la propono pri kunuigo en [[VP:KA]]. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 22:28, 6 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Diable kun tiuj aziaj nomoj. Ŝajne estis la sama akademiano kiu metis la novan artikolon. Nun mi devos kunigi ambaŭ. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:32, 6 nov. 2023 (UTC) == Amerika Blanka ibiso == Saluton Kani! Koncerne artikolon [[Amerika blanka ibiso]], ĉu [[Magvaria cikonio]] povas esti taŭga alternativo al "Amerika cikonio"? Mi estas kompleta laiko koncerne birdojn kaj ne volas fari eraron. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 10:32, 7 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Fakte temas pri [[Amerika mikterio]], kiu ĝuste adaptas la sciencan nomon ''Mycteria americana''. Solvite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 7 nov. 2023 (UTC) == Mia kandidatiĝo en Vikivortaro == Saluton kara! Mi decidis kandidatiĝi kiel administranto je Vikivortaro. Vi povas esprimi vian opinion ĉi tie: [https://eo.wiktionary.org/wiki/Vikivortaro:Kandidatiĝoj#Dua_administranto-kandidatiĝo_RG72 ] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:45, 12 nov. 2023 (UTC) : RG72 jam delonge havas personan problemon pri mi tute nerilata al vikioj, kaj ripete tre agreseme atakas min: [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro%3ADiskutejo&diff=901026&oldid=901025] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto%3ATaylor_49&diff=1185333&oldid=1184939]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 13 nov. 2023 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! Antaŭ kelkaj tagoj komenciĝis [[VP:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|interesa diskuto]] pri kies rezulto mi tre scivolas, ĉar tiaĵoj ofte okazas nun en la mondo kaj estos interese vidi, ĉu ankaŭ Esperantujo tion spertos. Via opinio estas bonvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:07, 27 nov. 2023 (UTC) == Malfaroj == Pardonon pro maltrankviligi vin. Mi estas ĉi tie, ĉar mi vidis ke la uzanto {{ping|Fenikals}} malfaris tri-foje mian intervenon en la maladministrantiĝa proceduro, sen doni ajnan kialon en la resumo aŭ ie ajn: [[Speciala:diff/8481661/8481424]]. Per la malfaritaj intervenoj, mi simple strekigis voĉdonon de uzanto kiu malrespektis regulojn de voĉdonoado (ri ne klarigis la kialon de la voĉdono); mi eĉ indikis la paĝon kie legeblas, ke oni nepre devas argumenti iamniere sian voĉdonon (ne sufiĉas enmeti {{ŝ|por}} aŭ {{ŝ|kontraŭ}}). Ĉar la uzanto Fenikals jam venas de semajno en kiu li atakis aliajn uzantojn surbaze de etno (ruslingvanoj en Vikipedio estas laŭ li «[[Speciala:Diff/8476632|diablaj kaj stupidaj]]») kaj mia [[Uzanto-Diskuto:Fenikals#Esprimmaniero|klopodo mediacii kun li]] malsukcesis ĉar li ne respondas al mesaĝoj, mi nun petas ke ''vi'' mediaciu kun ĉi tiu uzanto por re-starigi ordon. Ĉi tiu estas mia lastlasta provo kunlabori konstrue kun li, antaŭ mi malfermu sekcion en [[VP:PU]] kie mi petos semajnan forbaron pro malrespekto de kondutkodo. Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 17:16, 30 nov. 2023 (UTC) :Mi tute samopinias kun vi. Mi ne klopodos por mediacii, ĉar mi supozas, ke tio maleblos. Li interesiĝas pli pri redaktomilitoj ol pli solvo de problemoj. Vi jam tion konstatis. Kaj mi ne estas en meza sinteno. Mi preferas iri al PU. Li forigis tekstojn ankaŭ de aliaj. Kaj detruas pli ol konstruas. Mi proponus dusemajnan forbaron. Laŭ mi, ĉefaj eblaj mediaciantoj povus esti Tlustulimu (ŝajne preskaŭ malaperinta) kaj Thomas Pusch (saĝe dediĉita al kreado anstataŭ al polemikado). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 30 nov. 2023 (UTC) :: Uzantoj, kiuj faris pli ol 40 de redaktoj, rajtas voĉdoni.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 18:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::«[[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj|argumetante pri la kialo]]» {{ping|Fenikals}} Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 19:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::: Inicianto devas fari argumentiĝi sian pozicion (mi faris tiun), sed ne voĉdonanto.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 19:14, 30 nov. 2023 (UTC) :::::Nu bone, konsentite. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 22:55, 30 nov. 2023 (UTC) == Barataj urboj == Saluton! Mi vidis kaj dankas vin, ke vi helpis min en barataj urboj. Sed mi mem povas fari ilin. Male mi ne povas/rajtas korekti hungarajn urbojn, helpu min ilin fari. Iru [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorio:Urboj_de_Hungario&pagefrom=Ny%C3%ADrmada#mw-pages]. Tie vi trovas malsupre dekstre la hungarajn ĉapelitajn literojn. Tre ĝenas min tiu ordo. La laboro estas simpla (supozeble). Iru al [[Érd]], poste redaktu la kategorion tiel, ke la urbo estu Erd kaj ne Érd. Poste la urbo aŭtomate hejmenvenos al E-litero. Espereble ĝi sukcesos, post Érd estas ankoraŭ 5 ĉapelitaj urboj, bonvolu same tiel agi (ne estu ĉapeloj). --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:57, 5 jan. 2024 (UTC) :Mi ne bone komprenas. Mi ne scias redakti modife la kategoriojn. Sed oni povas alinomi la titolon de la paĝo, kaj tion vi povas fari. Se vi ne scias, mi pretas lernigi tion. Aŭ eĉ mem fari la taskon. Poste en la redakto de la paĝoj vi povas klarigi pri la aferon; tio signifas, ke la hungaraj signoj malaperos de la titolo. Tio okazas ankaŭ en multaj aliaj kategorioj kaj aŭtomataj listoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:01, 6 jan. 2024 (UTC) ::Dankon, tion mi ne elektas, ili restu sen --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:31, 6 jan. 2024 (UTC)ŝanĝo. == [[Aero senpaga]] == Saluton, Kani. Mi fakte antaŭsupozis, ke la titolo suspektigos aliajn vikipedianojn. Mi mem ja komprenis ĝin kiel vi antaŭ ol legi la libron. Verŝajne jes estas vortludo pri la dusenceco de ''free''. Tamen la senco laŭvorte celita ene de la libro estas la senco "senpaga". Temas pri ŝildo en aŭtogaraĝo, kiu reklamas "aeron senpagan", supozeble pumpotan en aŭtajn radojn. Mi enmetis la originalan citaĵon kiel noton en la viki-kodo de la artikolo. Do mi elektis "senpaga" unuavice tial, ke ĝi estas la laŭvorta senco, kaj duavice ĉar ĝi ankaŭ estas pli aplikebla al la metafore celita aero de la veturo, ol "libera" al la aero de la garaĝa pumpotubo. La teksto plurfoje reliefigas, ke la ĉefrolulo kaj ŝia patro kutimiĝis pagi (kaj kapabli pagi) por ĉiu ajn servo. Verŝajne tial la reklamo de "aero senpaga" tiel impresas ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:12, 8 jan. 2024 (UTC) :Dankon. Jes, tute mi eraris opiniante nekonante la aferon. Ĉiuokaze mi sekvus la kutiman ordon Senpaga aero, anstataŭ Aero senpaga, kiu ankaŭ eblos konsiderinte, ke la propono estas "aero". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:39, 8 jan. 2024 (UTC) ::Mi sentis ke la ordo kun postmetita adjektivo estas pli taŭga kaj por la laŭvorta senco de "free air" (sur reklamŝildo) kaj la metafora. Tial mi certe uzus ĝin, se mi verkus tradukon de la romano en Esperanton, kaj deziris uzi ĝin ankaŭ ĉi tie. ::Unue mi sentis, ke mi jam iam legis en Esperanto tiajn ŝildojn, aŭ priskribojn de tiaj ŝildoj, kaj ili uzis la ordon "_____ senpaga". (Efektive nun mi trovas ekzemplon en la ''Fundamenta Krestomatio'' [https://tekstaro.com/t?nomo=fundamenta-krestomatio-nez&id=fknez243&ignorifremdajhojn=0&uzistreketojn=0&uskle=0&serchesprimo=senpaga&tuj=1#fknez243].) Mi supozas ke oni povas senti ke ne temas vere pri substantiva frazero, sed pri mallongigo de plena frazo "Aero estas senpaga", aŭ simple ke la adjektivo estas tre forte emfazinda; ja estas evidente, ke oni liveras aeron, sed tio estas sciigenda, ke oni liveras ĝin senpage. En la angla, male, oni malofte aŭ neniam renkontus ŝildon kun la ordo "Air free". ::Ankaŭ en la metafora senco, ke oni veturas tra senpaga/libera aero, ŝajnas al mi ke la substantivo estas banala kaj la emfazo apartenas tre forte al la adjektivo, kaj tial la adjektivo estas postmetinda. Oni povas kompari la ne tre detalajn komentojn de PMEG pri la temo ĉe [https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/frazpartoj/o-vortaj_frazpartoj.html#i-d7s]. ::Sed mi konscias, ke tiuj argumentoj estas parte subjektivaj, do se vi konfirmos ke via prefero ne estas ŝanĝita post pripensi ilin, mi volonte cedos. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:00, 9 jan. 2024 (UTC) :::Mi sentas, ke ambaŭ ordoj taŭgas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 9 jan. 2024 (UTC) == Nomoj de arabaj literoj == Mi ŝatas viajn artikolojn pri arabaj literoj, sed iliaj titoloj ŝajnas al mi iom malpraktikaj: la titolon [[Ḫāʾ]], ekzemple, mi apenaŭ povas tajpi aŭ prononci, kaj eĉ legi ĝin estas malfacile sen lupeo. La literoj de la [[hebrea alfabeto]] havas oportunajn nomojn en Esperanto. Laŭ mi, ni havu tiajn nomojn ankaŭ por la arabaj literoj. Bedaŭrinde ne estas evidente, kio estus tiuj nomoj, sed kelkaj el ili eble estas facile diveneblaj. Kion vi opinius, ekzemple, pri movado de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:22, 17 jan. 2024 (UTC) :Mi supozas, ke necesas pli detala studado fare de fakulo kiu almenaŭ bone konu la araban. Mi iomete lernis. Mi opinias, ke la aldona krampo utilas nur se nepras. Ekzemple por [[alif]] taŭgus tiel, sed nun ĝi estas alidirektilo netaŭga, do, povas iĝi la ĝusta nomo de la litero. Aliaj literoj laŭ via proponita kadro postulus cerbumadon. Ekzemple mi ne povas prononci, kaj neniu facile, la literon ho malantaŭ konsonanto, tav havas tute maltaŭgan finan literon, tet estas inventaĵo, la diferenco inter kaf kaj qaf kapdolorigis min sed mi certas, ke kof estas tute maltaŭga, kaj finfine ankaŭ vav estas maltaŭga ĉar vo tute ne ekzistas en araba, sed ja ekzistas u longa kaj u mallonga, do povus estis ŭaŭ aŭ uaŭ, kio ja respegulas la araban prononcon. Alternativo estus serĉi finaĵojn en -o, same kiel en Esperanta alfabeto aŭ [[greka alfabeto]], el kiuj kelkaj, sed ne ĉiuj, estas en [[PIV]]. Tio donus alifo, bao, tao ktp. Sed resume, mi postulus aŭ fakulon aŭ referencojn en iu dulingva vortaro, alitipa publikigaĵo aŭ simile. Dume mi ne aprobas grupan alinomadon kaj pretas interkonsenti pri unuopaj solvoj kun fakulo. Por la artikolo [[araba alfabeto]] mi nur tradukis el la hispana, kiun mi pli bone komprenas, sed ne pretas malferme proponi esperantigon laŭ mia plaĉo. Ni restu en kontakto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 17 jan. 2024 (UTC) : Scio de la araba certe helpus, sed tio estas nur unu flanko de tre multflanka demandaro. La parentezo verŝajne ne ĉiam necesas, sed verŝajne ja en multaj okazoj, ĉar temas pri mallongaj vortoj, kiuj probable havas aliajn signifojn. Se oni unue kreus version kun parentezo, ne estus malfacile poste movi ĝin al versio sen parentezo, do oni ne devas decidi pri tio en la komenco. Certe multaj el la proponoj estas tre pricerbumindaj; la formoj ''tha'' kaj ''dhal'' estas speciale dubindaj. (La lasta eble pensigas pri hinda manĝaĵo!) Sed la formoj ''tet'', ''kof'' kaj ''vav'' jam ekzistas kiel nomoj de hebreaj literoj, kaj eble ankaŭ kiel nomoj de literoj en aliaj semidaj skriboj, do la problemo ne estas "inventaĵo"; la problemo estas miksado de du sistemoj; sed eble tio estas bona kompromiso: uzi la arabajn nomojn, kiam ili taŭgas, sed uzi la nomojn el aliaj semidaj lingvoj, kiam la arabaj nomoj ne estas rekte uzeblaj en Esperanto? Tamen, tute konkrete, ĉu movo de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]] ŝajnas farinda unua paŝo? Ĉu simple forigi la neesperantajn kromsignojn, kiuj ne estas necesaj por distingi la nomon de aliaj literoj? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:46, 17 jan. 2024 (UTC) ::Mi jam diris, ke mi preferas simple [[Alif]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:49, 17 jan. 2024 (UTC) : Farite. Ĉu nun movi [[sīn]] al [[sin (araba litero)]] kaj [[šīn]] al [[ŝin (araba litero)]]? La parentezoj necesas, laŭ mi, ĉar [[sin]] estas apartigilo kaj [[ŝin]] estas ankaŭ hebrea litero (kaj nun apartigilo). [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 23:41, 17 jan. 2024 (UTC) ::En ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:50, 17 jan. 2024 (UTC) :::[[Ĝim]] kaj [[Dal]] povas esti tiel.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:20, 18 jan. 2024 (UTC) : Kaj [[sad (araba litero)]], [[dad (araba litero)]], [[lam (araba litero)]], [[mim (araba litero)]], [[nun (araba litero)]] tiel? [[SAD]] kaj [[NUN]] jam estas apartigiloj. La aliaj supozeble ŝanĝiĝu en apartigilojn, ĉar la nunaj paĝoj ([[Dad]], [[Lam]], [[mim]]) estas pri ne tre famaj aferoj. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:37, 18 jan. 2024 (UTC) ::Kvar bonas, dum [[mim]] eblas senparenteze. Se vi konsideras, ke iu apartigilo povus ekhavi (apartigilo), tiel oni povus liberigi la titolon por litero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:24, 18 jan. 2024 (UTC) :Farite, mi kredas. Ĉu [[zaj]], [[ajn]], [[gajn]] sen parentezoj, kun nova [[Zaj (apartigilo)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 11:51, 18 jan. 2024 (UTC) ::[[zaj]] estis nur alidirektilo al kodotabulo, tial la triopo estas disponebla. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 18 jan. 2024 (UTC) : Farite. Kaj la sekva grupo povas esti ses duliteraj arabaj nomoj, kiuj ŝajnas uzeblaj en Esperanto: [[ba]], [[ĥa]], [[ra]], [[za]], [[fa]], [[ja]]. Ni bezonas la parentezon ĉe ĉiu el ili. Kvin el ili jam estas apartigiloj, sed [[ĥa]] nun sendas al [[Ĥa (cirila alfabeto)]], do ĝi ŝanĝiĝu en apartigilon. Ĉu bone? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:16, 18 jan. 2024 (UTC) ::Bone. Ankaŭ [[kaf]] eblas. Ne estante alidirektilo, [[qaf]] en serĉilo alidirektas al nuna [[Qāf]], sed mi dubas pri la konveno tuŝi ĝin, pro la ekzisto de q kaj pro jam utileco de [[qaf]]; tamen eblus teknike alinomi al [[Qaf]].[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:28, 18 jan. 2024 (UTC) : Bone. Nun ni atingas la pli malfacilajn literojn. Du nomiĝas proksimume ''ta'', kaj du nomiĝas proksimume ''kaf''. Mia propono por distingi ilin estas prunti la nomojn, kiujn oni uzas en aliaj semidaj lingvoj: ''tav'', ''tet'', ''kof'', ''kaf''. Tiuj nomoj estas jam certagrade establitaj en Esperanto kiel nomoj de hebreaj literoj (ekzemple https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/neoficialaj_vortetoj.html), sed ili certe estas aplikeblaj ankaŭ al aliaj semidaj literoj (fenicaj, arameaj, ...). Do apliki ilin al la arabaj literoj ne ŝajnas tro radikala paŝo. Ĉu ni do movu artikolojn al [[tav (araba litero)]], [[tet (araba litero)]], [[kof (araba litero)]], [[kaf (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:59, 18 jan. 2024 (UTC) ::Pri aliaj semidaj lingvoj mi tute ne scias, sed pri la araba mi nur iomete konas. Tiukadre mi tute opozicias al uzado de kof kaj tav, kies nomoj estus nek arabaj nek esperantlingvaj. Solvon nun mi ne vidas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:27, 18 jan. 2024 (UTC) : Nu, ni cerbumu dum kelka tempo kaj eble demandu al araboj, kiam okazo prezentiĝos. Laŭdire kelkaj parolantoj de la araba ne distingas ĉiujn konsonantojn en sia ĉiutaga parolado: kiel ili do diras literumojn? Ĉu la vortoj ''tav'', ''tet'', ktp estas konataj almenaŭ de kleraj araboj kiel nomoj de literoj, aŭ ĉu ili havas aliajn tute maltaŭgajn signifojn en la araba? Ĉu araboj havas siajn proprajn nomojn por literoj en aliaj lingvoj? Kaj tiel plu. Tiaj demandoj eble spronos ideojn. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:23, 18 jan. 2024 (UTC) == Re:Poŝtkarto == Saluton, kara Kani. Pardonon pro la malfrua respondo. Mi feliĉas ĉar vi ricevis la poŝtkarton. Mi ĵus sendis al vi retmesaĝon kun mia privata retadreso. Ĝis! —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 23:39, 31 jan. 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you '''[https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2023_(all) were one of the top medical editors in your language]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWfjVFbDO4ji-_qn2SsAgdCflhcOZychLnr1JUacsPaBr1eA/viewform Consider joining for 2024]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translation of health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 22:25, 3 feb. 2024 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2023&oldid=26173705 --> == Alinomigoj de japanaj gubernoj kaj urboj == Mi ĵus en [[Diskuto:Gubernio Saitamo]] stumblis pri la maniaj kaj ne bone diskutitaj alinomigoj de japanaj gubernioj kaj urboj el novembro 2020 de la nova [[:uzanto:resoneko|uzanto resoneko]], kaj nur post kiam mi metis mian bremsan proteston, ke tiom klara tute ne estas la situacio, a) rememoris ke antaŭ ekzakte jaro mi jam havis similan proteston en la paĝo [[Diskuto:Saitamo (urbo)]], kaj b) nur tiam rimarkis ke ankaŭ vi jam fine de 2020 provis kontakti lin. Kiel mi ĝis nun vidas, li neniam skribi eĉ unu esperantan frazon, sed nur alinomis, kaj ofte kopiis en la resumon la kompletan artikolan titolon [[Esperantigo de vortoj el japana fonto]]. Ĉu vi en iu paĝo aŭ eventuale en privata retpoŝto, kiun la eble timida kolego sendis al vi indivudue, vidis nur unu memfaritan esperantlingvan frazon de tiu kolego Resoneko? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:08, 1 mar. 2024 (UTC) :Mi memoras pri la amasa alinomado, klopodoj por kontakti la aŭtoron kaj manko de respondo. Mi tute ne memoras ĉu iam tiu respondis iel. Vere oni devas protekti kontraŭ snajperoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 1 mar. 2024 (UTC) ::Dankon pro la informo. Mi ankoraŭ kontaktis salatonbv, kiu ekde decembro 2023 ne redaktis en vikipedio, sed mi tamen atingis lin, kaj mi jam unuajn pli-malpli 100 mizerajn paĝojn entute levis al levo de minimuma artikola ĝermo. Mi eĉ dubas ĉu nun necesas protekti la paĝojn kontraŭ maniuloj, ĉar post kiam resoneko ne plu aktivis, neniu plu interesiĝas pri paĝoj pri japanaj gubernioj kaj urboj... Tamen, se vi ion suspektindan novan aktivaĵon rimarkas, vi alarmu rapide - tiam ni rapide interkonsentu kion fari protekte por ke la damaĝo ne iĝu tro vasta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro == Tute alian, tre etan demandon mi havas pri via hejmregiono. En la teksto [[Vegas Bajas]] estas iu telegramstila tabeleto kun du linioj -''Meses de mayor precipitación'': decembro kaj januaro. -''Monatoj de pli granda pluvo'': julio kaj aŭgusto. Unu en iberia esperanto, alia en internacia esperanto. Se mi bone komprenas, temas pri "Monatoj de plej granda pluvo decembro kaj januaro, kaj monatoj de pli granda pluvo julio kaj aŭgusto". Tio retorike ŝajnas al mi esti iom stranga kontrastigo - "plej kontraŭ pli". Sed mi ne havas superrigardon kiam fakte en [[Vegas Bajas]] kiom pluvas. Ĉu vi povus rigardi, kiel devus esti ĝuste, eble eĉ trovi iun meteologian referencon (ne necese, nur se hazarde vi havas iun ĉe-mane)? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) :Dankon pro la averto. Estis eraro. Korektita. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:52, 6 mar. 2024 (UTC) ::Nun la klarigo aspektas plene konvinka! Kaj fakte ne mirigas ke en vintro pluvas pli ol en la plej varmaj monatoj de somero. Redankon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:28, 7 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro 2 == Mi devas ankoraŭ peti vin rigardi plian paĝon, kiun vi iniciatis en 2009. En la paĝo [[Alcántara]] estas frazo :''"vizitindas [...] monaĥejo [...] kiu iam estis sidejo de la Milita Ordeno de Alcántara ĝis la 'desamortización' de Mendizábal en [[1835]]"''. Mi el konteksto de ĝenerala scio pri la unua duono de la 19-a jarcento divenas pri kio probable temas, kaj konscias ke tiam oni en tuta Eŭropo prenis vastajn teritoriojn, palacojn kaj aliajn valorajn posedaĵojn de la katolika eklezio kaj siaj institucioj kaj disdonacis ilin teorie "al la popolo" sed reale al iuj privilegiaj nobeloj. Tamen mi pensas ke la teksto devus esti komprenebla ankaŭ sen tiaj fonaj historiaj scioj. Fakte estus eĉ dankinda temo iam ankoraŭ krei tekstojn pri la Milita Ordeno de Alcántara kaj pri Mendizábal, ĉar ambaŭ nomoj menciiĝas en multaj paĝoj, sed eĉ se tio ne fareblas en la sekva duonjaro, tamen certe eblos pli klarige vortumi la frazon. Ah, mi ankoraŭ vidis ke paĝo [[desamortización]] jam estis komencita, sed evidente ankoraŭ konstruejo kaj ankoraŭ neniel duonkompleta. Aparte de la revortumo, mi ĵus kalkuligis la serĉilon ke estas en 62 pliaj paĝoj same ne bone kompreneblaj frazoj pri ''desamortización''. Do necesus ne nur la paĝon [[Alcántara]], sed ĉiujn uzojn ĝustigi. Mi ankoraŭ ne havas opinion ĉu en tio povus helpi roboto. Unue vi laŭ mi proponu pli klaran vortumon ĉi tie, kaj tiam eblos pripensi ĉu indos laborigi unu el niaj 3-4 robotoj - fakte en nur 62 paĝojn ankaŭ eblas permane enkopii tekstoblokon se necesas. Kaj eblos dividi la senrobotan taskon. Sed unue ni vidu la tekston, eble ankaŭ estos bona tasko por roboto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:39, 7 mar. 2024 (UTC) == Artikola banderolo == Saluton kara Kani, Eble vi ne ŝatas la banderolon kiuj mi aldonis al kelkaj artikoloj, kaj mi respektas vian bonan juĝon. Foje mi ja elspezis konsiderindan tempon trovi tiun bildon, kaj do mi humile petas de vi anstataŭ forigi la bildon entute de la artikolo simple metu ĝin aliloke en la artikolo, ĉu en sekcio bilda galerio aŭ ĉe la malsupro, ĵus antaŭ la ŝablono bibliotekoj. Dankon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:22, 12 mar. 2024 (UTC) :Saluton. Ne temas ĉu mi ŝatas aŭ ne ŝatas la banderolojn, sed ĉu ili utilas aŭ ne, des pli en la komenco de la artikolo, kie ofte amasiĝas bildoj antaŭ la ĉefaj partoj de la artikoloj, nome enkonduko kaj tabelo. Multaj el ili (mi ne scias ĉu metitaj de vi aŭ de aliulo) havigas neniun informon, foje estas nur negrava pejzaĝo aŭ eltranĉaĵo de pli klara bildo, kaj foje estas konfuzo, kiel ekzemple juda kvartalo en ukraina urbo, kiu aspektas tute juda urbo, ĉu vere estis tia? Tion komplikas ĉefe la fakto, ke mankas indiko pri kio temas, kio povus pravigi la enmeton de la bildo. Foje mi trafis banderolojn sen ajna indiko en la redaktopaĝo, eble robote metitaj. Mi trafis tamen ankaŭ tute utilajn banderolojn, pri kio mi gratulas la enmetinton. Tiuokaze mi absolute ne tuŝas ilin, kvankam mi preferus klarigon. Finfine Vikipedio ne estas kolekto de bildoj. Meti dubindajn bildojn anstataŭ en la komenco en alia parto de la artikolo estas bona konsilo, kaj mi sekvos tiun. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 12 mar. 2024 (UTC) ::Pri la ĉesupro de la artikolo mi samopinias kun vi ke unu bandarolo tute sufiĉas. kaj aliaj bildoj povas iri aliloke. Pri priskribo de bildo-bandarolo, do kutime temas pri tipa pejzaĝa bildo kaj nenio pli. Se oni deziras tion, la priskribo de la bildo povas esti prenita de tiu kiu estas priskribita en vikidatumoj aŭ vikivojaĝo pri la bildo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 21:08, 12 mar. 2024 (UTC) == FEVE --> Renfe Cercanías AM == Saluton Kani! Ĉu vi konsentas, ke mi alinomu la artikolon "FEVE" al "Renfe Cercanías AM", ĉar laŭ mia kompreno "FEVE" ne plu ekzistas kaj estis anstaŭita de "Renfe Cercanías AM"? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:58, 5 apr. 2024 (UTC) :Mi konsentas ĝenerale en ĉio kion vi faras, kaj aparte en tiu afero, ĉar mi ne kontrolas la konstantan ŝanĝojn inter entreprenoj kaj ĉefe ĉe fervojoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:00, 5 apr. 2024 (UTC) ::Dankon! Tiu alinomado ne estis sentutila, ĉar ĝi samtempe ebligis al mi korekti kelkajn el miaj eraroj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:55, 5 apr. 2024 (UTC) == La klimata libro == Koran dankon pro via afabla helpo! Mi komprenas tre malmulte da Esperanto. --[[Uzanto:Cethegus|Cethegus]] ([[Uzanto-Diskuto:Cethegus|diskuto]]) 13:44, 9 apr. 2024 (UTC) == Saluto el Nordio == Nia malnova, forbarita kolego [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.223|193.210.202.223]] la 19-an de aprilo denove redaktis, kaj li eĉ bonorde denuncis sin en mia diskutpaĝo, kion mi - kiu estis survoje de la 19-a ĝis la 23-a de aprilo - nur ĵus vidis. Mi nun forbaris eble 50 eble pli da IP-numeroj de li: ĉu vi bonvolus forbari tiun ĉi numeron je daŭro de unu jaro? Mi iom lacas ĉiam fari la samon (kaj ĉar ne aldoniĝis pliaj redaktoj post la 19-a, ne urĝas fari la forbaron ene de unu minuto...). Cetere mi gratulas vin pro via lastatempa aktivado pri portugalaj urboj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:55, 24 apr. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:25, 24 apr. 2024 (UTC) -- Dankon! TP == Listoj pri unuopaj tagoj == La kronologiaj listoj pri unuopaj tagoj en multaj lingvoj estas trione por ligiloj de paĝoj pri elstaraj eventoj, trione por ligiloj al biografioj de naskiĝintoj kaj trione de mortintoj. La listoj samrange kovru ĉiujn epokojn de la homa historio kaj samrange kovru ĉiujn mondopartojn. Tial estas katastrofa situacio, ke la ekstreme pole patriota uzanto ''Sliwinski'' en granda energio misuzadas la sublistojn pri eventoj, tien vortriĉe ŝtopante amason da detaloj pri tragikaj sortoj de pollingvanoj inter la jaroj 1939 kaj 1944. Kompreneble en la tempo de la dua mondmilito okazis aparte multaj krimoj, tial pravigeblas ne trakti la 5 jarojn same koncize kiel kvin aliaj jaroj de la antikva aŭ mezepoko - sed bonvenas en unu teksta linio en ĉiu jaro mencii iujn aparte kruelajn krimojn, jen en Balkano, orienta, norda kaj okcidenta Eŭropo, ankaŭ militkrimojn en Ĉinio, Koreio kaj aliloke en Azio. Sed ke la homa historio reduktiĝas je pli 90 % al patriotisma lamentado pri mortoj de nur pollingvaj eŭropanoj nur inter 1939 ĝis 1944 ne respegulas la dimensiojn de la homa historio kaj simple estas perfortigo de la listoj. La eksa administranto RG72 estis la pli-malpli sola kiu bremsis tiun groteskan redaktadon, post kiam li ne plu estas administranto, la uzanto ''Sliwinski'' povas senbremsite daŭrigi sian akaparon de la listoj. Mi ĵus pene malfaris la lastajn ŝanĝojn post la lasta granda paĝoredukto de RG72, kaj ĝis nun nur faris tion de la [[1-a de oktobro|1-a]] ĝis la [[11-a de oktobro]] (do nur 30-ono de ĉiuj perfortitaj listoj) - tio ne kovras ĉiujn trovastajn kontribuojn, sed tamen kunforigis iujn senkulpajn kaj saĝajn redaktetojn de Volapuko, Giorno2 kaj Sj1mor. Pri tio mi pardonpetas ĉe ili. Sed mi pene sukcesos trakti la aliajn 350 listojn, kaj povas nur peti la tri saĝajn uzantojn individue restarigi siajn malmultajn redaktojn kiuj kontraŭintence ankaŭ iĝis viktimoj de la redukto - aŭ mi povas post trakto de la aliaj 350 paĝoj mem pliĝustigi la adaptojn. Ke la redaktoj de Sliwinski estas polisme ŝovinismaj, estas nur flanka aspekto de la temo, kvankam tio aparte malkonvenas por vikio en internacia lingvo: jam la fakto ke li sisteme mencias urbojn de Latvio, Litovio, Belorusio kaj Ukrainio nur per polaj tradukoj de la urbonomoj, kvazaŭ imagita "pola imperio" inkluzivus la terenojn de tiuj kvar landoj, estas impertinenta ŝovinismo, malinda kaj hontiga por esperanta teksto. Tiujn mispaŝojn mia pli-malpli starigo al la lasta stato de RG72 ne plene forigis - ilin necesos ankoraŭ unuope elsarki. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:47, 28 apr. 2024 (UTC) :Mi komprenas la problemon kaj samopinias prie. Mi jam konstatis la neelteneblan patriotismon de tiu polo, kiu kreis artikolojn nur pri homoj kun kiuj li tute koincidas ideologie, ĉefe kontraŭkomunisme, kontraŭruse, katolike ktp., pri kiuj li nur pozitive biografie verkas. Mi ne scias ĉu iam iu kontaktis lin prie. Pri la unuopaj tagoj, mi ne scias kion oni povas fari; iam mi konstatis, ke iu sisteme forigis materialon: eble temis pri la menciita agado de RG72. Ĝenerale oni povus kontakti la polon petante bremsadon en la nomo de universaleco de la enciklopedio, sed mi timas akran reagon. Eĉ oni povus iam forbari lin, ĉu?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 28 apr. 2024 (UTC) == Respuesta == Kara Kani, dankpn por tu mensaje. Ahora estoy ocupado, mas mañana voy visitar las paginas. Hasta luego [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 19:10, 28 apr. 2024 (UTC) == {{ŝ|Ill}} == En la artikolo pri [[Lotte Zweig]] Vi forigis du ligilojn al alilingvaj artikoloj. Mi sisteme enkondukas tiajn ligilojn kiam artikolo mankas en esperanto kaj ekzistas en iu alia lingvo. Tamen Vi lasis multajn aliajn. Mi ne bone komprenas kial vi decidis forigi tiujn du kaj lasis ĉiujn aliajn. --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 10:40, 29 apr. 2024 (UTC) :Almenaŭ pri Estoril mi baldaŭ kreos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:54, 29 apr. 2024 (UTC) :: Kiam la artikolo ekzistas, {{ŝ|Ill}} fariĝas nevidebla. Vidu <nowiki>{{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} </nowiki> => {{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 13:21, 29 apr. 2024 (UTC) == Dubo == Saluton, pardonu pro ĝeni vin sed mi volus demandi vin por kiu traduko laŭ vi estas pli bona por [[:en:National Council for the Safeguard of the Homeland]]: '''Nacia Konsilio por la ''Sekureco'' de la Patrujo''' aŭ '''Nacia Konsilio por la ''Protektado'' de la Patrujo'''? --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:18, 1 maj. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi dubas. Mi elektus la unuan kiel titolo kaj inkludus ambaŭ en la redakto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 07:58, 1 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:59, 1 maj. 2024 (UTC) ::Kiel vi tradukus ''[[:en:Coup Belt]]''? Puĉo-Zono? Puĉzono? Mi prenis la ideon el [[Suna Zono]]. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:44, 1 maj. 2024 (UTC) :::Puĉo-Zono estas bona solvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:38, 1 maj. 2024 (UTC) ::::Kiel vi tradukus [[:en:Rainwater harvesting in the Sahel]]? Rikoltado de pluvakvo? Pluvakvorikoltado? Pluvakvorikoltlaboro? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:32, 2 maj. 2024 (UTC) :::::Rikoltado de pluvakvo, Sed ne kredu, ke mia opinio estas la plej taŭga. Vi bone elektas. Se vi iom navigas tra Vikipedio, vi pli facile familiariĝos kun jam ekzistantaj artikoloj, kvankam ne ĉiam iliaj titoloj estas la plej ĝustaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:45, 2 maj. 2024 (UTC) ::::::Dankon pro via respondo. Kelkfoje mi dubas inter unu aŭ alia traduko, sed ŝajnas al mi, ke plej ofte estas pluraj ebloj, kiuj ĉiuj estas ĝustaj, temas nur pri persona gusto. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:54, 2 maj. 2024 (UTC) :::::::Saluton denove. Kiel vi tradukus [[:en:Plantation (settlement or colony)]]? Ĉu "plantado" aŭ "plantejo" estas bonaj opcioj? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:03, 7 maj. 2024 (UTC) :Plantejo (kolonio).--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 7 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:14, 7 maj. 2024 (UTC) :::Saluton, pardonu min por ĝeni vin denove, sed ĉu vi povus helpi min kun ĉi tiu problemo [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj#Wakeley-pre%C4%9Dejo_ponardado_en_2024 ĉi tie]? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 19:35, 13 maj. 2024 (UTC) == "Merindad" == Saluton Kani! Mi havas problemeton por traduki la hispanan vorton "merindad" - tiun vorton mi plejofte trovis en artikoloj pri urboj en Navaro. Google translate tradukas ĝin per "urbo" aŭ kelkfoje lasas la vorton "merindad" senŝanĝe sed mi ja scias ke Google translate ne estas 100% fidinda! Kiel vi mem tradukus tiun vorton? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:32, 28 jun. 2024 (UTC) :Distrikto, jurisdikcio. Tute ne urbo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 28 jun. 2024 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo. Mi efektive suspektis, ke urbo ne estis taŭga traduko. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:25, 28 jun. 2024 (UTC) :::Navaro estas tute aparta mondo en Hispanio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:31, 28 jun. 2024 (UTC) ::::"Nek tute eŭska, nek tute hispana" laŭ dokumenta filmo, kiun mi ĵus spektis per televido. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:06, 30 jun. 2024 (UTC) :::::Prave. Mi iam feritempis en vilaĝo de la suda pinto, kie lokanoj estis ne nur duonaragone duonkastilie, sed ankaŭ kontraŭeŭskaj, ĉefe ĉar riĉaj eŭskoj venis aĉeti kampardomojn kaj bienojn. Tamen la municipa lokanlisto montris plimultegon de eŭskdevenaj familinomoj! [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:10, 30 jun. 2024 (UTC) [[dosiero:UEFA Euro 2024 map.svg|eta|{{centre|[[Euro 2024]] grafike bildigite}}]] == [[Euro 2024]] kaj ĝenerale la fenomeno de futbalo en Hispanio kaj Iberio == Saluton Kani, vi kompreneble rimarkis, ke mi ĉi-semajnfine sukcesis fini la skemon de la finala fazo de [[Euro 2024]], pri kiu vi ne ekokupiĝis, ĝuste antaŭ fino de la unua parto de la kvaronfinalo. Fakte tiaj skemoj ne estas granda problemo, oni simple kopias de la antaŭa ĉampionado kaj adaptas la datumojn. Mi nun ankoraŭ iom plulaboros pri la sportistoj, kluboj kaj futbala kulturo de Anglio, Nederlando kaj Francio, post kiam mi kreis biografiojn pri ĉiuj membroj de la [[Hispana nacia teamo de futbalo|hispana nacia teamo]] de la 2010-aj kaj 2020-aj jaroj, sed pri futbalo en '''Hispanio''' ĉefe rimarkis du mankojn: Momente, la plej bezonataj artikoloj pri la socia vivo de Eŭskio probable estas tiuj pri la futbalaj kluboj ''[[Real Sociedad]]'' de [[Donostio]] kaj ''[[Deportivo Alavés]]'' de [[Gasteiz]]-Vitoria, kiuj dum la pasintaj 10 jaroj tre plisukcesiĝis kaj tial menciatas en multaj aliaj sportaj artikoloj en la esperanta vikipedio. Se hazarde vi sentas emon krei tiujn du tekstojn, kun la pro la kompliketaj kodoj de vestaĵoj kree iom ambicia {{ŝ|informkesto futbalteamo}}, kiu tamen poste aspektas tre konvinke (eblas kopii la modelon de [[Real Madrid]] aŭ de [[Barça]]), vi (aŭ kompreneble ankaŭ iu alia) bonvenas ĵeti sin al tiuj du temoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:18, 7 jul. 2024 (UTC) :Mi fakte klopodis por la skemo, sed ne vidis oportunon el diversaj lingvoj. Mi stulte ne imagis preni ĝin el aliaj jaroj. Tamen mi jam konstatis, ke vi jam kreis la skemon kaj mi kompletigis ĝin metante la rezultojn de la lastaj tagoj. Mi iom sekvas la ĉampionecon. Pri la eŭskaj teamoj, mi baldaŭ faros ilin, kvankam mi ne lertas prie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 7 jul. 2024 (UTC) ::Nun mi vidas, ke en la mapo oni sugestas klarigon pri la koloroj, kion mi ne vidas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:53, 7 jul. 2024 (UTC) :::Mi nek kapablas nek kapablos solvi la vestaĵojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:57, 7 jul. 2024 (UTC) ::::Kara Kani, vi klopodu uzi la ŝablonon {{ŝ|re}} se vi notas ion por mi en iu paĝo ekster mia diskutpaĝo, ĉar mi ne kutimas kontroli paĝojn eĉ se mi ĵus notis aŭ adaptis ion tie. Vi pravas ke mi ne finis la kolorajn klarigojn pri la skema mapo - mi nun metis la klarigon ne en la esperantan paĝon, ĉar tie ĝi prenus multan spacon, sed metis ĝin esperantlingve rekte en la komunejon. Kaj pri la vestaĵoj de iuj ajn sportaj teamoj: fakte vi en la paĝo [[Real Sociedad]] fine tamen bone sukcesis - la ideo estas simple preni ilin de alilingva (plej facile la angla) vikipedio, kaj avantaĝo estas ke poste ofte neesperantistoj bonvoleme aktualigas ankaŭ la esperantajn informkestojn. Tio estas bonvena transpreno de iom da laboreto de niaj ŝultroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:25, 17 jul. 2024 (UTC) == Itala kongreso == Saluton, kani. Mi organizadas eventon pri Vikipedio ĉe la itala nacia kongreso de Esperanto. Plej verŝajne tio okazos lunde la 26-a de aŭgusto 2024. Tiun tagon, la partoprenantoj plibonigos paĝojn en [[vp:1000]], do atendu amason da modifoj en tiuj pa~goj tiun tagon. Kiam mi havos pli detalojn, mi skribos al vi. Ĝis tiam, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 11:13, 11 jul. 2024 (UTC) :Saluton kaj gratulon pro la iniciato. Prie, mi havas kelkaj rekomendojn, kiuj povus esti utilaj. Unue, atenti '''ĉefe''' pri la malpligrandaj paĝoj, nome Kategorio:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB, kiuj bezonas ĉefe etendon de la enhavo. Vidu, ke tiurilate esperantlingva vikio estas jam la oka inter ĉiuj lingvoj en la mondo! Kaj ne la tridekplia. Tiurilate indas aldoni tekston, bildojn, bibliografion ktp. Bedaŭrinde plimulto el tiuj artikoloj temas pri sciencoj (kvankam ne nur) kaj ne tiom pri beletroj, arto, historio, geografio ktp., kiuj jam estas en la alta kategorio. Due, se eblas, eviti en la pligrandaj paĝoj artikolojn jam markitajn kiel elstaraj aŭ legindaj, ĉar plej verŝajne aliaj ne markitaj postulas etendojn, reviziadojn ktp. Trie kaj aparte, ankaŭ se eblas, eviti ankaŭ tiujn proponitajn por Artikolo de la monato, tiam ekde nun nome [[Gaviedoj]] kaj [[Israelo]], ĉar amaso de ŝanĝoj postulus reviziadojn, malkonvenajn ĉefe por la tuja aperonta artikolo [[Gaviedoj]]. Ĉiuokaze mi estos je via dispono tiurilate kaj ĝenerale. Amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 11 jul. 2024 (UTC) == Vikimedia komunejo == Mi petas vin mallonge rigardi la noton en [[Diskuto:Šakiai|diskutpaĝo pri la litova urbeto Šakiai]]. Tie temas pri daŭrigo de jam individue faritaj forigoj de fotoj el landoj, kiuj ne permesas ekstreman liberecon de panoramo. Se tiu evoluo ne haltigeblas, kaj mi dubas ke eblas haltigi ĝin, tiam la vikimedia komunejo parte malinstalas sin mem, kaj ni devos konsideri kiujn fotojn ni konsideras sufiĉe gravaj por loke alŝuti ilin al la esperanta vikipedio. Tio baze kontraŭas la ideon de la vikimedia komunejo, kiu ĝuste estu interprojekta, interlingva bazo de fotoj por vikipedio - kaj mi dubas ĉu la laborforto de niaj administrantoj sufiĉos por trakti kaj kontroli 1000 aŭ 10 000 aŭ pli da novaj loke alŝutataj bildoj. Mi ne alvokas al agado, sed nur volas dividi mian zorgon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:10, 17 jul. 2024 (UTC) == teksto [[Kamala Harris]] == Mi volas varbi vin kunhelpi bluigi la lastajn ruĝajn ligilojn kaj revizii la ankoraŭ dubindajn referencojn en la teksto [[Kamala Harris]]. Ŝia nomo kaj bildo nun elstaras centre de la vikipedia titolpaĝo, kaj decus se la artikolo estus polurita. Mi hodiaŭ aldonis artikolojn pri [[Alan Cranston]] kaj [[Willie Brown]], kaj faris iujn ŝanĝojn, sed la laboro ankoraŭ ne estas finita... Sed se pluraj homoj kunlaboras, ĉiu kreas 2-3 artikolojn kaj oni komune revizias la referencojn, la laboro devus esti rapide finebla. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:27, 25 jul. 2024 (UTC) :{{farite}} La ruĝaj ligiloj jam estas plenigitaj per komuna agado de Sj1mor kaj mi hieraŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 12:41, 26 jul. 2024 (UTC) == Bañuelos == En via unua versio pri la kastilia muinicipo [[Bañuelos]] de 2017 vi prave faris indikon ke la nomo signifas "banujetoj", supozante ke ĉiu tutmonde scios kio estas banujetoj (mi jam gustumis ilin, sed mia PIV 2020 ekzemple ne konas la vorton...). Tial mi ĵus ampleksigis la indikon al "banujetoj, do dolĉaj [[gisto]][[pasto|pastaj]] fritaĵoj". Ĉu vi ne eble ŝatus krei artikolan ĝermon pri la frititaj globetoj? Bonan komencon de la semajno, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:33, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ne, estis eraro inter bañuelos kaj buñuelos, pri kio vi parolas. Mi korektos "banujetoj" al ban-uj-etoj". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:09, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::Fakte, la fritaĵoj esperante nomiĝas "hispana [[benjeto]]" ([[d:Q8705390]]). Ĉar artikolo [[benjeto]] en Esperanto ekzistas, tiu probable sufiĉas, kaj ne necesas ekstre fari aldonan tekston pri "hispana benjeto" ([[d:Q8705390]]). Kaj eĉ pli klara la traduko iĝas se oni aldonas internan ligilon <nowiki>[[banujo|ban-uj-etoj]]</nowiki>, tiun mi ĵus aldonis. ::'''Flanke''', ĉu mi povas amike peti vin noti <nowiki>{{re|ThomasPusch}}</nowiki>, se vi respondas al noto farita en via diskutpaĝo? Tiam mi pli rapide vidas vian respondon (mi ĵus ekrimarkis ke mi faris similan peton jam antaŭ du semajnoj, pardonu la ripeton). Mi povus ankaŭ meti vian diskutpaĝon ĉiufoje en mian aŭtomatan "atentaron", kiam mi demandas ion, sed tion mi ne ĉiam memoras fari. Tial atentigo per {{ŝ|re}} por ĉiuj notoj kiuj ne estas en la diskutpaĝo de la celato estas pli sekura vojo altiri tujan atenton... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Kaŝiva]] == Antaŭ jardeko Narvalo skribis al mi, ke w estu v, kiel [[Vaŝingtono]]. Ankaŭ ĉi tie la ŭ estus tre stranga, v estas pli simpla. Mi faris kelkajn ĝustigojn. Supozeble estas ĉio en ordo. Vere nun sekvas Japanio, kiu daŭros ĉirkaŭ 2 jarojn.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:47, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ĉio estas en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Kiam vi ektraktos loĝloko-nomojn de Japanio, mi tre konsilas ke vi komunikiĝas kun la japana uzanto [[uzanto:Salatonbv|Salatonbv]]. Li lastatempe iom malpli aktivas en Vikipedio kaj pli komunikis en esperantaj grupoj en Facebook (iom da libertempo ĉiu rajtas havi inter la laboroj...), sed li daŭre ekzistas, havas bonajn eo-japanajn vortarojn hejme kaj estas valora kunlaboranto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Torrubia]] == En la paĝo [[Torrubia]] vi notis esperantan signifon "Orturo": Vi supozeble simple scias tion, sed ĉu eblus trovi iun eksteran referencon por la aserto, aŭ ankoraŭ klarigi la signifon - mi vidas "''tor(re)''", turo, komence de la nomo, kaj la fina parto "''rubia''" al mi iel elvokas la vorton "''rubio''", [[blonda]], kio estas simileta koloro al "oro". Sed retradukante la esperantan vorton "orturo" tra '''"[[Turo de la Oro]]"''' al "''Torre del Oro''", oni alvenus al la turo en Sevilo kaj al iom alia hispana retraduko... Eblus simple ankoraŭ iom komenti la tradukon. -[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 31 aŭg. 2024 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Mi aldonis klarigon al flava, sed ne la aludon al la Oro, ĉar en Sevilo la afero kaj la nomdeveno esta tute aliaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:09, 31 aŭg. 2024 (UTC) ::Jes klare, mi ne volis mencion de Sevilo ĉi tie, sed mi scivolemas pri la lasta penso, kiel oni venas de traduko "flava turo" al "ora turo". En la nomo de la turo de Sevilo ĉiu idioto komprenas ke "oro" devas esti "oro", sed ĉi tie la traduko estas iom libera, arteca, poeta se vi volas. Iu ajn referenco, kiu mencius tradukon de Torrubia al hispane ''torre del oro'' aŭ simile al iu alia lingvo, tuj kontentigus min. Mi ne trovis tradukon en iu alia vikipedia teksto, kaj do ĉie en vikipedio mankas eksteraj referencoj, kaj ne scias kie mi povus trovi iun eksteran referencoj. Tial mi simple demandis, ĉu vi, kiu metis la tradukon, havus ideon pri ekstera referenco. Ne estas problemo, se ne troveblas iu, sed kompreneble, se estas referencoj eĉ estas pli bone... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:26, 31 aŭg. 2024 (UTC) == Rajtoj == Saluton Tlustulimu/LiMr/Kani: Mi ĵus vidis en la listo [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj]], ke la valora uzanto ''Super nabla'' ĝis nun nur havis rajtojn de "mempatrolato", kaj ĵus donis al li plian rajton de "patrolanto=revizianto". Kompreneble, senhezite. Fakte mi miris ke la interfaco donis al mi la eblecon rajtigi lin en la sekvaj kvar kategorioj * patrolanto, kontrolanto, mempatrolato kaj konfirmita uzanto (ĉiuj ne eksvalidiĝos) kaj pensante ke li meritas je ĉiuj, mi simple rajtigis lin en ĉiuj kvar - kvankam mi eĉ ne certas kio estas diferenco inter patrolanto kaj kontrolanto, kaj ne scias ĉu la kategorio konfirmita uzanto vere validas por li - aŭ kiel li konfirmu sian ekziston... Klaras nur ke rajto mempatrolato estas pli malalta rajto, nomi mem revizii nur siajn proprajn redaktojn kaj ne laborigi plian kolegon kontroli kaj aprobi ĉiujn unuopan redakteton. Ĉu vi havas ideon kio estas la ekzakta diferencigo inter patrolanto=revizianto, kontrolanto kaj konfirmita uzanto??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 15 sep. 2024 :{{Re|ThomasPusch}} Absolute ne mi havas tiajn ideojn. Mi povas aldoni nur, ke mi konis persone ''Super nabla'' kaj estas tute fidinda persono.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:56, 15 sep. 2024 (UTC) :Jes, ie mi legetis ke vi persone renkontiĝis. Ĉu en la UK Torino? Do, tiam li eĉ estas persone konfirmita pere de persone konfirmita administranto kaj mi ne tro entuziasmis elekti lin "konfirmita uzanto". Tamen ni ne forgesu ke eĉ niaj plej pintaj administrantoj ne jam perfekte orientiĝas inter la kvar bazaj rajtigoj de ensalutintaj uzantoj - kompreneble tiujn rajtigojn ne faris ni, sed iuj neesperantistaj kolegoj. Ĉiukaze: Membrigi ''Super nabla'' en ĉiuj kvar kategorioj certe ne fiaskigos vikipedion... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 15 sep. 2024 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! La samaj uloj lanĉis kaj promocias novan [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rusoj_en_Inguŝio|interesan diskuton]]. Fakte temas ne pri konkreta artikolo, sed pri la estonteco de Esperanto-Vikipedio — ĉu ĝi estu internacia enciklopedio aŭ nura porregistara propagandilo. Mi anticipe pardonpetas se tio ne estas interesa por vi. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:34, 18 sep. 2024 (UTC) == ĉu vi povas helpi min fariĝi administranto == saluton, mi ne povas skribi la kodon por fariĝi administranto, mia nomo estas Hugo Barbieux [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 13:11, 22 sep. 2024 (UTC) :Mi nek konas vin, nek scias ĉu vi iom laboris helpe al Vikipedio. Kial vi estu administranto? Administranto de kio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:14, 22 sep. 2024 (UTC) ::Mi kreis plurajn artikolojn en Esperanto kaj mi havas multajn amikojn, kiujn mi ŝatus prezenti. administranto de novaj artikoloj [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 15:44, 22 sep. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno. Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto. Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]].VladimirPF == Helpo == Mi petas helpon, ĉar mi forgesis, kial krei ĝin. Kreu ŝablonon kun titolo '''Hungaraj urboj kun departementrajto'''! La aspekto similu al {{Gravaj hungaraj urboj}}, sed interne la rubrikojn vi lasu malplena, poste mi zorgos plu pri la redakto. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 10:11, 26 sep. 2024 (UTC) :Saluton. Mi ne scipovas tiujn teknikaĵojn. Mi bedaŭras. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:23, 26 sep. 2024 (UTC) == Novaĵo pri mortigita atenco de [[Hassan Nasrallah]] == Saluton Kani. Hodiaŭ matene mi aldonis novaĵon pri la supre menciita titolo. Mi kvalifikis la nomon de la atencito per "la [[ĉefkomandanto]] de [[Hizbulaho]]", kaj poste vi redaktis kaj ŝanĝis al " la superan estron de la [[politika partio]] [[Hizbulaho]]". Do bone ankaŭ mi povas vivi kun la "supera estro" sed ne kun la "politika partio". Jes, mi bone scias ke la kvalifiko de ĉiuj kontesta organizaĵo povus esti, kaj fakte estas, tute normale disputata de ambaŭ flankoj de konflikto, sed flanke al personaj politikaj opinioj de ĉiu, oni plendas neŭtralecon en vikipedio! Do specife la kvalifiko de Hizbulaho kiel politika partio ne ĝustas al la kompleta vero de la afero, kaj ŝajnigas la vikipedion kiel prenanta flankon en la konflikto. Jes laŭ miaj neneŭtralaj scioj mi opinias Hizbulaho unue kiel terorisma milic(eg)o, kaj Naseralla kiel Militestro kaj do ĉefkomandanto, sed mi ne notis tion en la novaĵo por gardi almenaŭ la ŝajnon de neŭtraleco (ĉar tutan objektivecon oni ja ne povas atingi, ĉu ne?). Notu ke Nasrallah neniam estis deputito en parlamento, kaj certe [[Hizbulaho]] estas multege pli ol politika partio en la ordinara senco kaj eĉ kompare kun aliaj politikaj partioj en la lando! Persone dirite, mi ankaŭ bone scias ke vi havas fortajn opiniojn pri la terurega konflikto en la Mezoriento kaj mi strebas kompreni vian vidpunkton sed bonvolu singardi ne propagandi en vikipedio. Dankon kaj amike, PS ne zorgu mi ne faros redaktmiliton, sed pri tiu afero kaj similaĵoj mi preferus se okazos voĉdonado. Ĉar simple ne elteneblas ke unu redaktisto decidus por la ŝajna pozicio de la tuta vikipedio. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:16, 29 sep. 2024 (UTC) :{{Re|Sj1mor}} Saluton. Eble vi vidas min kiel neneŭtrala kaj same mi vidas vin kiel neneŭtrala. Tial plej bone ni serĉu nedisputeblajn terminojn. Tiukadre mi ŝanĝis vian "terorisma" al "islamisma". Pri terorismo ĉio estas disputebla. Multaj israelanoj pensas, ke ĉiuj palestinanoj kaj ĉiuj ŝiĵaistoj estas teroristoj, dum islamanoj kaj multaj milionoj da personoj pensas ke estas Netanyahu kaj la israela armeo kiu faras terorismon. Tial plej bone oni evitu tiajn asertojn. Pri islamismo ĉiuj konsentas, ke vere Hizbulaho estas islamisma. Mi scias, ke ĝi estas pli ol simpla politika partio, sed vere ĝi estas politika partio, kiu sukcesis atingi grandan povoparton en Libano, ĉu tio plaĉas aŭ ne. Pri ĉefkomandanto, la murdito ne aperis kiel militestro. Mi vidis multajn fotojn kaj filmetojn en televido, neniam vestita per uniformo. Tial, mi pensas, ke miaj precizigoj precize serĉante nedisputeblon estis ĝustaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:24, 29 sep. 2024 (UTC) == Forigo (2024-10) == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Flago-de-Puerto-Riko.svg|Kvar dosieroj estas forigendaj]] plus 4 diskpaĝoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:03, 3 okt. 2024 (UTC) : {{farite}} 15:51, 4 okt. 2024 (UTC) == forigi paĝon == Forigi [https://eo.m.wikipedia.org/wiki/Raditya_Adi ĉi tiun paĝon] estas nur alidirektilo. De la nomo sole estas klare ke ĝi estas malsama. Dankon [[Uzanto:Harimau Soematra|Harimau Soematra]] ([[Uzanto-Diskuto:Harimau Soematra|diskuto]]) 23:14, 25 okt. 2024 (UTC) : {{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:25, 25 okt. 2024 (UTC) == Eta peto == Kara Kani, mi havas tute etan teknikan peton al vi, nome ĉiam kiam vi fermas diskuton, ekzemple en [[VP:FA]] aŭ [[VP:AA]], ne nur indiki "jes" aŭ "ne" (...forigita), sed ankaŭ subskribi, do meti 4 signojn "~". Alikaze estas tre malfacile arkivigi diskuton, ĉar la diskuteroj arkiviĝas laŭ la momento kiam la diskuto estis finita, kaj tiun momenton necesas pene malkovro, kiam ne estas subskribo - se ĝi estas, aŭtomate ankaŭ estas indiko pri dato kaj horo. Foje vi jes subskribas, ekzemple pri la forigo de "Raditya Adi" en VP:FA, sed ekzemple en Kristanismo kaj kontraŭkoncipo aŭ en Spider-Man... aktuale ne. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:15, 31 okt. 2024 (UTC) :Mi kredas, ke mi komprenis. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:23, 31 okt. 2024 (UTC) == Helpo == Saluton! Mi petas helpon, ĉar mi kreis artikolon [[Borbála Szerém]], kies titolo evidente estas erara anstataŭ [[Borbála Szerémi]]. Pri ŝi estis ĝermo en [[Ĝermolisto de hungaraj esperantistoj]], sed mi fortranĉis tiun sekcion. Tamen restis aldirekto, tial mi ne povis uzi la nomon Szerémi nur sen litero i. Ĉu vi povus ĉesi la aldirekton, poste alinomu Borbála Szerém al Borbála Szerémi, fine forigu Borbála Szerém, kiel malbona formo. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:17, 9 nov. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:01, 9 nov. 2024 (UTC) ::Dankon, sed mi petas denove fari [[Erzsébet Mária Eszes]], pri kiu morgaŭ estos art. Sufiĉas, ke vi faros tion, ke la nomo estu ruĝa. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:58, 9 nov. 2024 (UTC) :::Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:40, 9 nov. 2024 (UTC) == Traducción == Hola, perdona que te moleste. ¿Cómo dirías en esperanto "hacer adjudicaciones a dedo?". --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:53, 17 nov. 2024 (UTC) :Atribui fingrelekte, asigni fingrelekte... Sed mi ne estas tiom talenta! Mi prenis fingreelekton el la vortaro de De Diego (HEF). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:49, 17 nov. 2024 (UTC) ::Dankegon! [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 12:50, 17 nov. 2024 (UTC) == Historio de judoj en Nederlando == Saluton Kani, mi ĵus kun plezuro tralegis vian artikolon [[ Historio de judoj en Nederlando]]. Nur mi stumblis je la vorto antaŭnigita<sup><small>[vortumo?]</small></sup> (vi facile trovas ĝin en la teksto). Klaras al mi ke ne temas pri "aŭtuno", sed pri io kion mi el la konteksto povus kompreni kiel "anticipe tre obeema", eble "antaŭklinita" se oni komprenas la geston de kliniĝo kiel signon de aparta subiĝo kaj obeemo. Pardonu ke mi nun eĉ ne memoris kiun ŝablonon perfekte uzi por markigi la noton (mi ne volis uzi ŝablonon "dubinda" ĉar mi ne dubas pri la enhavo, nur pri la ekzakte trafa vorto). Tial mi metis improvizitan kapnoton, kiun certe post malmultaj momentoj eblos reforpreni. Ĉu vi havas ideon pri PIV-a, taŭga vortumo en tiu loko de via teksto? Mazltov, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:36, 17 nov. 2024 (UTC) :Certe ne temas pri aŭtuno, sed pri antaŭen, do antaŭenigita. Nu, temas pri tajperaro. Tamen, eble le elekto ne estis la plej ĝusta. La ideo estus progresinta, efika, efikema, bone funkcianta ktp. Mi preferas, ke vi mem elektu anstataŭanton, ĉar vi estis kiu levis la leporon, kiel oni diras en la hispana. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 17 nov. 2024 (UTC) Nur nun vi vidis vian reagon al mia redakto de novembro. Pardonu: Estas nelogike meti noton al iu kolego kaj poste ne meminiciate kontroli se venis respondo. Sed evidente tio okazas al mi, kaj en plena kredo mi certas ke vikipedio anoncos al mi rerigardi iun paĝon. Tamen, kompreneble vikipedio nur atentigos al mi, se noto aldoniĝis al mia diskutpaĝo aŭ se reaganto metis la ŝablonoon {{ŝ|re}} al sia reago. Tial mi petas vin, indulgi mian nesuperrigardon kaj ĉiam meti la ŝablonon {{ŝ|re}} kiam vi reagas al reago de mi en via paĝo. Supozeble ankaŭ ĉe aliaj tio estus bona kutimo tiel fari. Ne ĉiam necesas, sed troa ŝablono {{ŝ|re}} ne ĝenas. Do, se vi konsideras min trovanto de leporo, mi rerigardos la paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :PS: Mi elektis vian proponon "efika". Vere vi pravas ke "antaŭenigita" estus pli malfacile komprenebla ĉi tie. Sed, kiel dirite, mi vere ĝuis tralegi la kompletan artikolon kaj juĝas ĝin tute sukcesinta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:36, 10 dec. 2024 (UTC) == Duoblaĵo [[Spiro]]-[[Spirado]] == Saluton, Kani. Mi jam ripetis en Alinomendaj Artikoloj la proponon kunigi tiujn nun samtemajn artikolojn. Tiel eblus samtempe konservi la informojn kiujn vi metis en la "havendan artikolon" kaj respekti la principon ne plurobligi artikolojn pri sama temo. Ĉu ĉi-foje vi intencas akcepti tiun ideon aŭ iel serĉi interkonsenton? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 21 nov. 2024 (UTC) :Ĉar la artikolo [[Spiro]] restos en aliaj lingvoj en serio kie ne estus Esperanto, alia solvo estus alinomi ĝin al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj; kaj tiel oni evitas la duoblaĵon Spiro-Spirado. La fakto ke estas materialo koincida inter ambaŭ artikoloj ne gravas; tio okazas ankaŭ en multaj artikoloj kaj en diversaj lingvoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 21 nov. 2024 (UTC) ::Kiel vi tre bone scias, se vi legis la artikolon, ne temas nur pri "materialo" koincida, sed pri absoluta koincido de la tuta temo. Mi ne venis ĉi tien por ke vi faru tiajn misprezentojn al mi private, sed por vidi, ĉu vi faros ilin publike ĉe Alinomendaj Artikoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:18, 21 nov. 2024 (UTC) == 193.210.203.84 == Hodiaŭ nokte vi forigis la novan, tre malmaturan tekston [[Degerby]] de anonimulo 193.210.203.84, kiun vi supozeble konsideris anonima redakto de nia konata forbarita finno. Se vi havis tiun suspekton, mi samopinias. La homo hodiaŭ eksplicite malkaŝis sin en mia diskutpaĝo, sed ankaŭ sen tio la suspekto sufiĉus. Mi nur dirus ke pli grave ol forigi unuopan paĝon estus forbari la novan anoniman konton por daŭro de jaro, por interrompi la redaktan fluon. Tio povas esti akompane kun tute afabla frazo, kiel mi faris nun, forbarante lin ("Laŭ la reguloj pri forbaro ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio." Tiun frazon mi eĉ ne plu devas tajpi, ĝin Fajrovulpo jam proponas al mi, kiam mi devas plian fojon forbari...). Ĉar vi ne forbaris lin, li ankoraŭ gaje povis redakti 10 paĝojn post kiam vi jam estis foriginta la tekston [[Degerby]]. Kompreneble la homo ĉiukaze rapide trovos novan anoniman kanalon, sed la ĝisnunaj spertoj montris ke forbaro interrompas la aktivadon almenaŭ por kelkaj tagoj, do tamen estas pli efika ol ne forbari lin, kaj sekvaj dek redaktoj venos ene de la venontaj minutoj kaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :Vi pravas, mi klopodos plue forbari. Tamen, ĉiam restas al mi dubo ĉu iam venos alia anonimulo kiu estonte povus esti aktiva kaj efika vikipediisto kaj ni erare dekomence forbaris tiun. Feliĉe nia konata neanonimulo produktas ĉiam laŭ sama maniero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:58, 10 dec. 2024 (UTC) :Kompreneble, la laboro tiam nur estas finita, se oni ankaŭ aldonas la IP-nombron al la longa listo en [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]], kaj principe necesas revizii ĉiujn redaktojn de la dubinda IP-nombro. Tio kompreneble povas esti pli larĝa laborkvanto, se la suspektulo jam faris multajn redaktojn antaŭ ol iu atentiĝis, sed ĉiukaze la monto de nerevizzitaj redaktoj ankoraŭ plialtiĝas se oni ne forbaras la anonimulon, do estas en nia propra intereso pli bone pli frue forbari la tre aktiveman forbariton... 13:42, 10 dec. 2024 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == Hong_Kong_Jockey_Club == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Hong_Kong_Jockey_Club&action=history ŝlosu la paĝon] kaj forbaru [[Specialaĵo:Kontribuoj/182.239.0.0/16|la spamiston]] por 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:23, 24 dec. 2024 (UTC) :Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:52, 25 dec. 2024 (UTC) == Fino de diskutoj pri forigoj == Kara Kani, mi ne volas nervi vin, sed mi tamen devas ripete peti vin subskribi, kiam vi dankinde fermas diskuton pri forigo de teksto aŭ ŝablono, tiel ke aŭtomate metiĝas la tempo kiam la diskuto finiĝis. Nia arkivigo funkcias laŭ la noto: "La diskuteroj ĉi tie estas ordigataj laŭ la dato kiam finiĝis la diskuto, ne laŭ tio kiam ĝi komenciĝis" kaj ne eblas en ĝusta ordo arkivigi la diskutojn kiam oni ne scias la daton. Kaj estas 100-oble pli pene detektive elserĉadi la daton el la historio de redaktoversioj kompare al simpla subskribo, kiu estas unu muso[[klako]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 14 jan. 2025 (UTC) == Dankon pri via kunlaborado por la artikolo [[Atomo]] == Por la prilaborado de la semajno ([[Atomo]]), mi estis blokita al la modelo de Bohr, sed ŝance vi kompletigis la artikolon kun la modeloj de Sommerfeld kaj de Schrödinger. Per tiaj viaj kokmpletigoj, la artikolo estas nun respektinda. Kumlaboranto Kani: Dankegon !-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:08, 17 jan. 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Stirpo == Saluton Kani! ĉar vi estas fakulo pri birdoj, mi rimarkis la vorton 'stirpo' en multaj artikoloj pri birdoj. Ĉu vi povus klarigi al mi kion tio signifas? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:47, 28 feb. 2025 (UTC) :Saluton kaj dankon pro la averto. Mi ne estas fakulo pri birdoj, sed ege interesiĝas pri tio. Fakte mi ekvikipediumis antaŭ jardekoj por pliriĉigi tiun kampon. Tiam mi estis komencanto per Esperanto, pri birdoj kaj per Vikipedio kaj faris multajn erarojn: erkzemple konfuzi inter grundo kaj planko, bredi kaj reprodukti ktp. Fakte post pluraj jaroj for de la birdaro mi revenis kaj unu el ĉefaj taskoj estas korekti tiamajn erarojn. Mi plej verŝajne imagis vorton "stirpo" por traduki el la hispana "estirpe, linaje", kaj eble similan vorton el angla, kiu normale aludas al homoj, sed tre ofte oni uzas prihomajn vortojn kaj konceptojn en zoologio, ekzemple familio. Nun mi komprenas mian eraron uzinte tiun neekzistantan vorton, sed nun trovas nur la vorton "gento" (ReVo) por referenci tiun koncepton: pragrupo de birdoj el kiu devenas nuntempaj taksonoj. Resume, kion fari? Oni povas korekti ĉiujn aperojn (333) al "gento", sed mi ankaŭ dubas pri tiu alternativo. Eble roboto povas fari tion, sed tiun teknikon mi ne regas. Same ne mi scias kiel trovi pli ĝustan alternativon. Mi bonvenigos sugestojn. Dankeme. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:34, 28 feb. 2025 (UTC) ::Dankon Kani, mi pensas ke mi pli-malpli komprenas pri kio temas. Tio kredeble koncernas la genealogion de birdo, sed mi eĉ ne scias kio estus la franca aŭ angla traduko. Laŭ Amika vortaro, '''estirpe''' deveno; (''descendencia'') posteularo, idaro. - ::Aliflanke Gran Diccionario Español-Esperanto ankaŭ proponas la vorton 'stirpo' kiel neologismon de estirpe, inter aliaj difinoj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 14:05, 28 feb. 2025 (UTC) :::Tio signifas, ke mi ne inventis la vorton, ĉar uzas tiun vortaron, kvankam plej ofte PIV. En la kunteksto de tiuj artikoloj, ne estus posteularo, sed praularo, sed tio ne multe taŭgas ĉar referencus al pluraj aŭ multaj individuoj, trunko, ktp., kaj prefere temas pri ununura devenejo, do eble oni povus lasi stirpon, dum oni trovas alian pli taŭgan vorton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:44, 28 feb. 2025 (UTC) :Nun mi trovis pli taŭgan vorton, nome ''genlinio'', sed tio eble ĝustas por biologiaj aferoj, sed ne tiom por biografiaj temoj, se oni klopodas robotajn ŝanĝojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:01, 30 mar. 2025 (UTC) == Forigendaĵo 2025-03 == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Novaj_Federaciaj_Landoj.png]] bv forigu. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:15, 18 mar. 2025 (UTC) :{{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:29, 18 mar. 2025 (UTC) == "statuso_referenco=" en la ŝablono taksonomio == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]] vi aldonis referencojn al multaj paĝoj kun la ŝablono {{Ŝ|Taksonomio}} kaj erare uzis la parametron "statuso_referenco=". La ĝusta parametro estas "statuso_ref=" Listo de viaj paĝoj troviĝas en la [[Projekto:Kontrolu Vikipedion|Projekto:Kontrolu vikipedion]] https://checkwiki.toolforge.org/checkwiki.cgi?project=eowiki&view=only&id=3 Mi korektigos ĝin dum la sekvaj semajnoj. Bonvole estonte uzu la ĝustan parametron kaj aldonu referencan liston al la artikoloj. Amike Stefan [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:24, 22 mar. 2025 (UTC) == [[Fael Luna]] == Mi dividas vian kritikan juĝon pri la stile dubinda paĝo [[Fael Luna]], kaj nur havas malgrandan teknikan konsilon: Metante la ŝablonon {{ŝ|polurinda}}, ne forgesu la finaĵon "|listigi=ne", tre grava se oni ne en la aparta listo notis la problemon. Meti la ŝablonon en formo <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> pli tempoŝparas ol devigi sin pene priskribi la problemon en la aparta paĝo, despli se oni forte dubas ke post ses tagoj la problemo ankoraŭ aktualos. Tial mia konsilo pli estas ĝenerala rememorigo pri uzo de <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> en paĝoj kiuj antaŭvideble restos multajn jarojn... Dankon pro via forta engaĝiĝo en nia projekto!! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:07, 15 apr. 2025 (UTC) == Protekto == Bv maksimume protektu kaj sekve malprotektu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=%C5%9Cablono%3ABabela+lingvaro la ŝablonon "Ŝablono:Babela lingvaro"] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:Babela_lingvaro&redirect=no redirect=no]. Ĝi estas neuzata. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:19, 20 apr. 2025 (UTC) :Prie mi absolute komprenas nenion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:25, 20 apr. 2025 (UTC) == Neatendite pli longa foresto el vikia administrado == Saluton, aktuale mi survojas kaj nur tre limigite povas vikipediumeti per malkomforta saĝtelefoneto - laŭplane mi estintus hejme ĉi-vespere, sed eksterplane mi morgaŭ donos mian difektitan aŭton al riperejo, atendos la riparon kiu probable daŭros 2-3 tagojn, en tiuj tagoj havos ekstrajn feriojn kaj estos hejme merkrede vespere aŭ ĵaŭde. Tiam estos nenia problemo plu vikiumi, sed ĝis tiam mi ne havos vikipedian superrigardon kaj ne povos administri. Tial mi petas vin aparte atenti pri iuj eventuale lastmomentaj dubindaj redaktoj, interalie nia finna forbarito kiu eble intertempe enŝteliĝas en redaktadon... Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:00, 4 maj. 2025 (UTC) : Cetere la historio fine finiĝis per rubigo de la kara malnova aŭto, serĉo kaj aĉeto de nova uzita veturilo kaj post hejmenveturigo de ĝi ankoraŭ problema registrigo de ĝi, ĉar la oficejoj simple ne akceptas registriĝojn, kio sume kostis tri semajnojn. Sed retkonekton mi jam aranĝis post semajno, tio estis la plej eta problemo. ''C'est la vie''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) == Decido [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] == Mi fine hodiaŭ fermis la delonge finendan diskuton pri alinomigo de [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] en VP:AA, ankaŭ adaptis la tekston kaj ŝovis plej multajn kategoriojn, krom la multajn ene de [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]. Ĉu vi pretus kontakti kun LiMr kaj peti lin robote fari la adaptojn en [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas kion mi petu de LiMr? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:37, 27 maj. 2025 (UTC) ::Ho, vi forgesis la {{ŝ|re}} aŭ @-trukon: Tiam mi ne vidas viajn reagojn! Mi pardonpetas. Nun mi 6 tagojn ne estos ĉe komputilo, kaj antaŭ la malŝalto de la ilo nur volis peti vin, en la sekvaj tagoj aparte atenti pri fuŝaj redaktoj en la "lastaj ŝanĝoj", kvankam vi ĉiam faras tion pli sukcese ol mi. Estos simple klarigi pri kio vi petis vin la 27-an de majo, sed nun jam ne plu estas tempo por tio. Ne gravas, povas ankoraŭ atendi pliajn 6 tagojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:30, 5 jun. 2025 (UTC) :::Ho, tiun lastan paŝeton en alinomigo mi evidente reforgesis kiam mi revenis al komputilo meze de junio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Diskuto:Istmo de Tehuantepeko == Mi jam atentigas vin pri notoj en [[Diskuto:Istmo de Tehuantepeko]] kiuj ankaŭ koncernas viajn redaktojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Ĉapelitaj literoj == Sal! Eble vi scias la metodon. Se mi iras al WikiData, tie nun mi ne povas tajpi la ĉapelitajn literojn ŝ, ĉ ktp. Mi ne trovas la sol--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:22, 18 jul. 2025 (UTC)von. :Mi eĉ ne scias kio estas WikiData. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:56, 18 jul. 2025 (UTC) ::Wikidata estas la angla nomo de [[Vikipedio:Vikidatumoj]]. {{re|Crosstor}}, por mi estas plej facile tajpi ĉion per la "[[Klavarfasono#Kanada_plurlingva_norma|kanada plurlingva]]" klavaro, sed se vi malvolas fari simile, oni povas trovi la supersignitajn literojn en la "Latina" parto de la menuo "Specialaj signoj" super la redaktokadro. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:43, 23 aŭg. 2025 (UTC) :::Dankon, ĉio en ordo! [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:18, 24 aŭg. 2025 (UTC) == Disigo == Saluton! Bonvolu disigi la artikolon [[kirurgio]], ĉar ĝi estas aldirektita al prosektoro. Mi volas krei apartan artikolon pri prosektoro.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:12, 22 jul. 2025 (UTC) :Mi forigis la alidirektilon. Nun vi povas krei apartan artikolon pri prosektoro. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:23, 22 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&page=Prosektoro] Ĉu ne eblintus redakti la alidirektilon rekte sen antaŭa forigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:09, 30 jul. 2025 (UTC) :::Jes. Sed mi volis nur faciligi la aferon. Krome krei alidirektilon ne enkalkulatas kiel kreita paĝo, kaj redakti iaman alidirektilon kiel nova artikolo ankaŭ ne, laŭ mia supozo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:16, 30 jul. 2025 (UTC) == Forigoj == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9159314&oldid=9158048 ne subskribu la vorton "jes" aŭ "ne"] ĉar tio rompas la ŝablonon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:05, 30 jul. 2025 (UTC) :Enorde. Mi esperas ne forgesi tion. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:17, 30 jul. 2025 (UTC) Saluton, ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:35, 23 aŭg. 2025 (UTC) Ĉu vi forigos ankaŭ [[Uzanto-Diskuto:Kani|vian diskuton]] aŭ ĉu iu alia forigos ĝin por via ĝojo? Via diskuto laŭ anonco de ŝablono Forigu indikas ankaŭ vian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:34, 23 aŭg. 2025 (UTC) <pre>'''10:17, 23 aŭg. 2025 Kani diskuto kontribuoj forigis paĝon Usuario:Etrapani/Taller/Karoto (Teĥnika forigo (Ĝ6): la enteno estis: '{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }} '''Terpomo''' (''Solanum tuberosum'') estas kulturplanto grava por la homaro, plurjara planto apartenanta al la familio Solanacoj.<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/potato "Potato – Definition"....', kaj la sola kontribuinto estis "[[Special:Contributions/Etrapani|Etrap...) (danki)'''</pre> La teksto <pre>''{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }}''</pre> povis esti aldonita de foriginto. La forigita paĝo verŝajne temis pri terpomo, kiel estas videbla el la komenco de la forigita paĝo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 12:49, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas la fadenon. Mi trafis ŝajnan artikolon kun fuŝo titola kaj peto de la kreinto por forigo. Mi konstatis, ke vere la artikolo [[Karoto]] restas kaj nun konstatas, ke ankaŭ la artikolo [[Terpomo]] ekzistas. Ĉu estas iu problemo? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:42, 23 aŭg. 2025 (UTC) Jes, problemo estas kun diskutoj de uzantoj troviĝantaj en listo ligantaj al la ŝablono Forigu. Kial vi ne komencis forigi ilin unu post la alia? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:48, 23 aŭg. 2025 (UTC) Kaj kiel oni povas legi la peton pri forigo? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:52, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi plu ne komprenas la problemon, ĉar mi ne konas tiun liston de diskutoj. Mi nur legis la forigpeton kaj komprenis tiun agneceson. Ambaŭ artikoloj (karoto kaj terpomo) ekzistas kaj krome la fuŝa artikolo portis la ŝablonon "Havenda artikolo" kiu tute malĝustigus la suman rezulton de tiu kategorio al ĝuste 1000. Se necesas restarigo, tion mi nek scias fari nek vidas ties neceson. Se vi scias fari tion kaj vidas tiun neceson, bv. fari ĝin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:06, 23 aŭg. 2025 (UTC) ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 15:16, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne sekvos en tiu fadeno, kiun mi ne komprenas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:32, 23 aŭg. 2025 (UTC) ::Ankaŭ mi ne komprenas kiun problemon povus havi kolego Petro, kiu evidente en la 23-a de aŭgusto restis iel nekontenta. Mi nur povas respondi al la polemika demando "ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]?" Respondo estas: '''klare ne'''. Ekzemple tie iom fuŝe kaj tute ne intencite listiĝas la persona diskutpaĝo [[Uzanto-Diskuto:Haruo]], kiu nur iam en diskuto notis ion pri la ŝablono {{ŝ|forigu}} kaj montris per ekzemplo de la ŝablono kion li volis komenti. Tio kompreneble kreas tute neintencitan meton en la teknikan kategorion. Per uzo de la sintakso <nowiki>{{ŝ|forigu}}</nowiki> oni evitus tiun eraron, sed tiam oni ne povas montri kiel aspektas ero de la ŝablono pri kiu oni volas noti ion. Entute ne estas problemo, ĉar administranto ĉiukaze ne blinde forigas artikolojn kaj diskutpaĝojn, sed nur faras tion post detala prijuĝo. Laŭ mia surfaca impreso ĉi tie ĉio iris bonan vojon - nur Petro malbone komunikis kio ĝenis lin, tiel ke neniu komprenas lian nerviĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio == Ekzemplon de dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio eblas aktuale vivi en la paĝo [[Asocio de Poloj en Germanio]], komentita en ties diskutpaĝo. Mi ne havas urĝan peton al vi elpaŝi tie - mia noto jam fakte resumigas ĉiun suspekton pri ekstremismo. Sed mi daŭre konsterniĝas, ke ankaŭ en tekstoj faritaj en Esperanto, kiuj kutime sekvas konsenton de internaciismo, kontraŭmilitismo kaj kontraŭrasismo, lastatempe ekaperas tekstoj de tia dekstra ekstremismo, kiuj ĝojigus s-inon Le Pen, s-ron Orban kaj ankaŭ ĝojigintus generalon Franco... Ne ke vi devas ion fari, sed se vi emas, rapide legetu la dubindan alineon kaj la diskutejan noton. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Cetere: teknika rimarko == Kara Kani, la notojn tute supre de via diskutpaĝo ĉi tie, kiuj ŝajne estas nur de vi por vi, vi facile povus meti al via [[:Uzanto:Kani/provejo|provejo]]. Vi antaŭ dek jaroj tie skribis la du vortojn 'mia provejo' - tio tute ĝustas, sed vi poste neniam uzis la paĝon. Ĝi estus ĝuste por tekstoblokoj celitaj '''nur de vi por vi'''... Ne, ke mi pensas ke vi '''devas''' uzi ĝin, sed mi nur volas konsciigi al vi ke vi tiun subpaĝon de vi tute ne utiligas, kaj vi povus konsideri ĉu ekuzi ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:49, 19 sep. 2025 (UTC) ==Samtemaj artikoloj== Saluton Kani. Ŝajnas al mi ke vi jam havis sufiĉe da tempo por pripensi la ideon, ke en Vikipedio devas ne ekzisti pluraj artikoloj pri precize sama temo. Ĉu vi nun konsentas al tiu principo, aŭ kion vi pensas pri ĝi? Kaj ĉe la specifa kazo de la du spiradoj, ĉu gravas al vi ke la hispanlingva vikipedio, kies ekzemplon vi evidente sekvis, kunigis siajn samtemajn artikolojn, kaj anstataŭe ligis al "Spirado" artikolon pri pulma spirado, kaj ke Metavikio faris "Spiro" havenda anstataŭ "Spirado"? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:43, 3 okt. 2025 (UTC) :Mi opinias nur, ke tiu afero ne estas postulo por la esperantlingva vikio, sed por la tuta sistemo. Se estas artikoloj en pli ol 50 lingvoj, devas esti ankaŭ versio en Esperanto, dum tiu simileco restas. Male, kiam esperantisto aŭ neesperantisto enirus en tiu artikolo, komprenos, ke Esperanto ne estas tiom vasta. Eĉ povus klopodi krei la mankintan artikolon. Laŭ la historiaj paĝoj, mi tute faris neniun kontribuon en [[Spiro]] kaj pri [[Spirado]] mi kontribuis ĉefe kiam ĝi iĝis unu el la Mil havendaj artikoloj, pri kio mi laboris. Nun mi ne dediĉos tempon nek energion por disigi la enhavon de ambaŭ artikoloj. Mia laboro en aliaj kampoj estos pli utilaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:04, 3 okt. 2025 (UTC) ::Ĉu mi komprenas ĝuste ke vi ne agnoskas la principon, sed jes ĉesos kontraŭbatali ĝin en ĉi tiuj artikoloj, kondiĉe ke vi mem ne faros la riparon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:51, 3 okt. 2025 (UTC) :::Mi ne estas en Vikipedio por batali, sed mi konsideras, ke unu el la du artikoloj estis havenda artikolo kun pli ol 30 000 bitokoj kaj nun estas alia kun nur pli ol 20 000 artikoloj kaj oni malaltigis ĝin al pli malsupra kategorio. Mi dediĉis tro da jaroj al tiuj 1 000 havendaj artikoloj. La komunumo apenaŭ kunlaboris tiukadre kaj kelkaj eĉ pri fajfis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:24, 4 okt. 2025 (UTC) ::::Tio ne respondas al la demando. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:01, 4 okt. 2025 (UTC) :::::Por vi tiu afero gravas, por mi nun ne. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:06, 4 okt. 2025 (UTC) == Universitato Turku/Helsinko == [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Incendio_de_Turku_(1827)&diff=prev&oldid=9096451 Incendio de Turku (1827): Malsamoj inter versioj - Vikipedio] Vi faris eraron: ne ekzistis en tiu tempo [[Universitato de Turku]], kiu estis fondita multe li poste. Tiu universitato, pri kiu la artikolo mencias, estas la nuna [[Universitato de Helsinko]], kiu estis movita al Helsinko post la indencio [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-28110-65|&#126;2025-28110-65]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-28110-65|diskuto]]) 10:52, 15 okt. 2025 (UTC) == Helpo == Sal! Mi petas helpon, iru [https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Prefektujnivelaj_urboj_de_%C4%88inio], kie [[Vuhano]] situas supre kaj ne ĉe majusklo V. Bonvolu meti Vuhanon lasta ĉe '''V'''.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 06:12, 13 nov. 2025 (UTC) :Farite. Mi nur tajpis Vuhano en la malplena spaco de la kategorio en la koncerna artikolo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:07, 13 nov. 2025 (UTC) == Tiu ĉi diskutpaĝo == Mi mem ofte havas tro pleniĝintan diskutpaĝon... sed via diskutpaĝo same suferas je tiu minuso. Signife pli ol 350 diskutoj sur unu paĝo estas iom multe - estus bona paŝo foje arkivigi la pli aĝajn diskutojn. {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 4 dec. 2025 (UTC) :Vi pravas. Farite. Restis nur sesono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:58, 4 dec. 2025 (UTC) == Kursivaj literoj en sciencaj nomoj == Saluton Kani! Dankon pro viaj multaj kontribuoj en miaj ĵus redaktitaj artikoloj. Vi notu ke pri la latinaj sciencaj nomoj, nur genroj, specioj kaj subspecioj estas kursive skribitaj. Male, la nomoj de regnoj, filumoj, klasoj, ordoj kaj familioj nepre ne estas kursivaj. Vi povas rigardi ĉe Wikipedia en la aliaj lingvoj por vidi kion oni skribu. Pri la dato de la konsultita referenco (AviList), veras ke oni skribu (la 22-an de dec. 2025), tamen ŝajnas al mi ke pli mallonga skribomaniero tute taŭgas, kiel Vikipedio skribas aŭtomate en tiu ĉi paĝo ekzemple. Kore, Alano [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 13:38, 22 dec. 2025 (UTC) :Saluton, kara kolego. La fakto, ke en aliaj lingvoj familioj, ordoj ktp., ne skribiĝas kursive rilatas al la fakto, ke la angla kaj aliaj lingvoj asimilas tiujn vortojn, kvazaŭ ili estus de la propra lingvo; kaj pro tio ili mencias nur tiun vorton sen traduko, do ili ne bezonas diferencigi. Male, en Esperanto, ni tradukas familiojn, ordojn ktp., kaj tial ni diras tion en latina scienca nomo kaj en Esperanto; kiel ĉe specioj, se oni mencias ambaŭ nomojn, logiko estas, ke oni marku tion kio ne estas Esperanto. Tamen jam estas miloj da artikoloj pri birdoj, en kiuj estas ne nur tiu, sed ankaŭ multaj aliaj nekongruaĵoj. Ekzemple lastatempe mi korektas la grandojn de la tabelbildoj el 300 al 240 ĉar en multaj kazoj la birdobildo aperas tro granda en la ekrano, kaj tio faras malbonan impreson kiam la bildo ne estas bonkvalita. Vi povas vidi, ke ekzemple en la anglalingva versio tiuj estas eĉ pli malgrandaj. Sed nun estas tabeloj je 300 kaj je 240. Tio ne multe gravas. Same povas okazi pri la kursiveco. Mi ne korektos tion en la artikoloj kreitaj de vi. Sed mi ankaŭ forigas la krampojn de subspecioj. Estas 20 000 birdospecioj kaj ni ankoraŭ ne faris multajn milojn; se ni intencas fari ankaŭ subspeciojn, ni bezonos kelkajn vivojn. Tamen mi foje faris subspeciojn aŭ formortintajn speciojn, sed tio okazu escepte. Mi tute ĝojas, ke vi dediĉas vin al birdoj. Dum jaroj ankaŭ aliaj vikipediistoj, sed lastatempe nur Goren ankoraŭ faras ion de tempo al tempo. Mi iam kontrolis, ke estu faritaj ĉiuj eŭropaj birdoj (laŭ historia listo), poste ekfaris ĉiujn tutmondajn speciojn laŭ la listo de familioj en la ĉefa artikolo [[Birdoj]]. Iam mi ĉesis kaj dediĉis min al aliaj taskoj. En 2025 mi revenis kaj plenigis la lasitajn truojn (sed povas esti truoj de novaj specioj) kaj nun mi estas je la fino de [[Strigedoj]]. Ĉar mi pluos laŭ tiu itinero, mi ne alvenos al Paseroformaj. Do, ni ne kolizios. Amike. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:15, 22 dec. 2025 (UTC) ::Mi feliĉas legi vin. Mi komprenas ĉiujn viajn argumentojn kaj estas tre bona afero ke ni interkonsentu. Mi konstatis ke la tabelo de prezentado ĉiam estas 320 ra larĝa eĉ se la bildo estas pli eta, kaj plejofte la fotoj estas 300 ra larĝaj. Mi do sekvis la ĝeneralan movadon. Sed de nun, mi "laboros" viaflanke kaj ŝanĝos la bildetojn al 240 ra. Ankaŭ mi forigos la krampojn ĉe la subspecioj. Fakte mi pensis ke tio povus utili, ĉefe en la kazo kie specio kun artikolo estas subigita al la rango de subspecio. Sed vi pravas, pli bone sen krampoj. Pri la kursiveco, tamen mi ne povas konsenti, ĉar ne temas pri mia propra volo aŭ la volo de Esperanto, temas pri la universalaj nomenklaturaj reguloj, kiuj postulas ke latinaj nomoj de familioj kaj ordoj ne estu skribitaj kursive (tiel estas en ĉiuj listoj de birdoj kiel tiu de IOC, aŭ la nova AviList), aŭ ke pri la aŭtoritato de la dunomo krampoj estu uzataj nur se la taksono ne estis priskribita en la nuna genro (kaj mi konstatis multajn erarajn uzojn prie). Do, dankon pro via respondo kaj mi petas ke vi rimarkigu al mi se afero fare de mi ne taŭgas. Via sperto en Vikipedio ja estas multe pri granda ol mia kaj mi certas ke mi profitos viajn konsilojn. Amike. Alano. [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 20:57, 22 dec. 2025 (UTC) :::Mi forgesis... mi konstatis ke la bildeto de la "Konserva statuso" ne funkcias kiam oni metas "CR". La ses aliaj kazoj tre bone funkcias, sed tiu ne. Mi tute ne scias al kiu mi devas rimarkigi tion. Dankon! [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 21:12, 22 dec. 2025 (UTC) ==Historiaj artikoloj== Dankon, pro viaj helpo kaj informoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:01, 12 jan. 2026 (UTC) == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == <div style="border:4px maroon ridge; padding:4px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Hello {{BASEPAGENAME}}, We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia. We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community. ;Why Organize? The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history. ;We have made it easy for you You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you: * '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture. * '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points. ;Want to talk to us first? If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]'' ;Ready to start? Please check the project page to see how simple it is to register. '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]''' Thank you for your time and hard work! '''The Feminism and Folklore 2026 Team''' ---- <small>You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].</small> </div></div> --[[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 16:49, 18 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&oldid=29949530 --> == Mortintoj == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]]. Dankon pro tiu grava novaĵo "La [[armeo de Israelo]] konfirmis... Sed mi nur volas emfazi ke temas pri nombrado de kadavroj iel entombigitaj, kaj ke tiu nombro NE inkluzivas miloj da [[Malaperinto|malaperintoj]] (tiuj kies kadavro ankoraŭ kaj verŝajne neniam estu trovita, t.e. evaporitaj aŭ sub ruinoj). La nombrado estis daŭre farita ĵustatempe fare de la hamasa ministro pri sano ([[d:Q123152753|Q123152753]], malsama ol [[d:Q724644|Q724644]]). Laŭ mia scio la nombro da mortintoj en Cisjodanio estas relative malmulta, ŝajne ne pli ol cento(j). Mi pensas ke tiu ĉi klarigo gravas sed ĉar la novaĵo estas via mi malemas fari ĝin mi mem. Amike, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:57, 1 feb. 2026 (UTC) :La matematika diskuto estus senfina kaj kondiĉita de la asertoj de la diversaj amaskomunikiloj. Ĉiuokaze la ĉefa afero estas ĉu malaperintoj, enterigitoj subruinaj, mortintoj en atakitaj hospitaloj aŭ pro malsato kaj malfacilaj vivkoondiĉoj ktp., ne estas mortoj kiujn la atako de Israelo okazigis? Ĉiuokaze mi reredaktos la noton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:08, 1 feb. 2026 (UTC) ::Kaj la ĉefa novaĵo estas ne la mortintoj, sed la fakto, ke la israela armeo konfirmis la informojn de Hamaso. Se vi kapablas kompreni aŭ traduki https://elpais.com/internacional/2026-01-29/el-ejercito-de-israel-estima-que-ha-matado-unos-70000-palestinos-en-la-invasion-de-gaza-una-cifra-que-cuestionaba-hasta-ahora.html [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:10, 1 feb. 2026 (UTC) == Request == Hello, sorry for writing in English. Please see [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Report concerning Flughaveno Ŝeremetjevo]]. This user has now been globally locked, but their user page still contains some attack content against others (in the first section), and they also went to [[User talk:NDG]] to attack [[:User:NDG]]. I have requested speedy deletion for both pages, so could you please help me '''delete [[:User:Flughaveno Ŝeremetjevo]] and [[:User talk:NDG]]'''? Thank you very much. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 14:44, 3 feb. 2026 (UTC) :Mi pardonpetas. Mi ne komprenas la aferon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 3 feb. 2026 (UTC) ::Bone, do mi klarigos tion al vi en Esperanto. ::En [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] li skribis enhavon, kiu atakas aliajn uzantojn (vidu [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo#Averto POR NDS]]). Mi proponis rapidan forigon, sed li plurfoje forigis la rapidforigan ŝablonon. Poste, post kiam NDG raportis lin kiel LTA, li iris al la diskutejo de NDG por ataki lin denove. Mi ankaŭ petis rapidan forigon por la diskutejo de NDG. ::Mi rimarkis, ke vi estas relative aktiva administranto en ĉi tiu projekto, tial mi venis peti vian helpon. '''Nun mi volas peti vin forigi la du paĝojn [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] kaj [[Uzanto-Diskuto:NDG]]''', ĉar ambaŭ enhavas atakan enhavon (vandalismon). Jen esence la situacio. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 05:51, 4 feb. 2026 (UTC) ::Se tio ne estas por vi oportuna, tiam mi petos helpon de alia administranto. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 08:51, 4 feb. 2026 (UTC) :::Nek oportuna nek maloportuna. Mi nur ne komprenas. Pli bone alia administranto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:22, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bone, pardonon, ke mi ĝenis vin. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 10:24, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bonvolu simple forigi la personajn atakojn. Kiel administranto, vi respondecas pri la devigo de la UCoC; ĝi estas unu el viaj devoj. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 06:26, 5 feb. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] you blocked a member of the SWMT for one month without reaseon, I see. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:43, 6 feb. 2026 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2025_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2026]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Look forwards to collaborating in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:42, 14 feb. 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:Uzanto:Kani]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2025&oldid=30070084 --> ==Finnlando kaj Rusio== Kial vi forigis la artikolon landlimo de Finnlando kaj Rusio? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 17:58, 20 mar. 2026 (UTC) :Oni devas ligi artikolojn al aliaj lingvoj por kontroli la enhavon kaj la rilatoj inter lingvoj. Krome necesas referencoj kiuj indiku de kie venas la informo. Krome necesas efike reagi al reagoj de aliaj vikipediistoj por solvi mankojn. Krome ne eblas meti personajn opiniojn. Mi ĵus faris kelkajn plibonigojn en [[Kovdozero]], kio sen tio antaŭe dirite ne eblas. La angla versio informas pri elfluo tra rivero anstataŭ kanalo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:07, 20 mar. 2026 (UTC) ::Kial vi forigis el la artikolo [[Kovdozero]] la finnajn loknomojn? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 18:10, 23 mar. 2026 (UTC) :::Kara anonimulo, ĉu vi solvis viajn misojn kaj mankojn? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:07, 23 mar. 2026 (UTC) ::::Dum mia ĉiusemajna reviziado mi vizitis la aritkolon kaj konstatis, ke kaj la titolo kaj la enhavo estis nur via persona konsidero de tio kio aperas alie en la aliaj lingvoj. Bonvolu ne krei personajn enhavojn, kiel postulas Vikipedio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:49, 23 mar. 2026 (UTC) == Help == The current edit made by Aidas is completely unacceptable. It ignores the growing consensus and reports from governmental, non-governmental, and international human rights organizations, and has begun to show bias in favor of Israel, using the phrase "according to..." as if there isn't a consensus that Israel committed genocide in Gaza. This is biased. Go and open the article on the Armenian Genocide, and you will find that it clearly states that the Armenian Genocide was a genocide committed by the Ottoman Empire. This article, after that user's edit, has begun to question the existence of a genocide. Reports from organizations clearly state that Israel is committing genocide against the Palestinians in Gaza through starvation, mass killings, sexual violence, forced mass displacement, and other methods. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) :Article name: [[Gazaa genocido]] [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) ::Saluton. En Vikipedio oni uzas Esperanton kiel laborlingvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:14, 27 mar. 2026 (UTC) :::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Weren't you the one who wrote on your personal page that your English level is 2? 🙂 [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Ĉu tio estas maniero eviti la demandon? Mia argumento estas tre klara: ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo. Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao. Ĉu ni devas ignori la vortojn de internaciaj organizaĵoj kaj subteni ŝtaton nomatan Israelo, konstruita tute sur propagando, kiu, cetere, estas tiu, kiu faras ĉi tiun genocidon? Ĉu vi atendas, ke ĝi agnoskos, kion ĝi faris? [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) :::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Kial vi evitas la diskuton? La enhavo de la artikolo estas neakceptebla; ĝi estas partia. La antaŭa versio estas pli bona; ĝi reflektas la larĝan akademian konsenton, kiu klare deklaras, ke Israelo faras genocidon en Gazao. Vikipedio devus esti neŭtrala, kaj niaj personaj opinioj ne devus influi ĝiajn artikolojn. Komparu ĉi tiun artikolon kun la Armena Genocido; tiu artikolo klare deklaras: "Genocido farita de la Otomana Imperio en la Unua Mondmilito." Sed ĉi tiu artikolo estas malsama: "Laŭ... laŭ..." Sufiĉe kun la antaŭjuĝo! Ekzistas konsento, ke Israelo faras genocidon en Gazao. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:09, 28 mar. 2026 (UTC) ::::::Mi dubas ĉu vi vere regas Esperanton. Viaj argumentoj tute malkongruas kun la stato de la artikolo. En la artikolo ne ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo, sed tute male. Mi mem konsentas, ke "Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao.", kiel vi diras, sed la ŝanĝoj kiujn oni faris en la artikolo tute ne rilatas al tiaj asertoj, sed temas nur pri lingvaj detaloj. Bonvolu ne sekvi redaktan militon. Mi blokis vin dum tri tagoj por ke vi havu tempon trankvile relegi la tekston kaj por eviti pluan redaktomiliton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:28, 28 mar. 2026 (UTC) == Graz == Saluton, mi jam legindigis la paĝon Graz post kiam aldoniĝis belaj 8 subtenaj voĉoj. Eble aspektas pli bele se vi ne faris plej multan redaktan laboron, poste proponis la tekston je legindigo (nu, laŭ mia urĝa peto, sed tamen) kaj ankaŭ finas la voĉdonon, kvazaŭ vi estus vanta propagandanto de via propra laboro (ne estas tiel, kompreneble, sed tamen povus ŝajni). Por Lajsana albatroso ni ankoraŭ povas lasi 4-5 tagojn kaj atendi ĉu ankoraŭ alvenos pliaj voĉoj al la 4 kiuj jam estas (kiuj kompreneble sufiĉas, sed tie ne necesas hasti). Ĉu vi bonvolas fari la resumeton de Graz por la ĉefpaĝo (mi jam forigis la antaŭan alidirekton de aprilo al marto)? Kaj flanke, tre bone insisti pri uzo de Eo en politikaj diskutoj. Mi certas ke la ardulo kontraŭisraela sen granda problemo povos fari tion, kaj certe ne akceptos iun opinion kiel la mian, kiu tre kondamnas la mortigojn kaj detruojn ĉe la Mediteraneo, sed gvide kulpigas Hamason pri provoko de l'sangoverŝado, uzante civilulojn kiel 'homa ŝildo' (mi ankoraŭ dubas pri amasperfortoj k.s., sed mi ne estas tie). El paca Armenio ne venis agresaj bomboj al Stambulo antaŭ jarcento, kaj ankaŭ Ukrainio ne brutale bombis Rusion en 2021, tial la eventoj ekde okt. '23 estas pli malfacilaj, kvankam kompreneble murdoj de civiluloj ĉiam estas krimo, sed tiel diferencite diskuti kun la ardulo sendube 'stos malfacile (same kompreneble homforkaptoj kaj torturoj de civiluloj ĉiam estas krimo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:21, 28 mar. 2026 (UTC) :Mi ne scias fari la resumeton. Pri la afero de la genocido, krome mi ne vidas, ke Aidas diris tion kion Cevdet diras, ke li diris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:51, 28 mar. 2026 (UTC) :Cetere, mi ĵus jam faris la resumojn [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/05]] kaj [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/06]], ĉar ni provu ne agi ĉiam je la plej lasta minuto. Tamen mi ankoraŭ ne havas koncepton kio povus veni kiel ADLS post junio. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:52, 23 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Dankon pro la informo. Mi nek legos nek partoprenos en anglalingva platformo. Mi supozas nur, ke vi turnas vin al ekstera aŭtoritato por decidi pri vikipediaj aferoj. Jen via afero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:30, 6 apr. 2026 (UTC) ::Bedaŭrinde estas hontinda la agado de Arbarulo kaj la persekuto kiun li faras en Esperanta Vikipedio. Li estas TROEGE kritikema kaj malrespektema kaj mi laciĝis esperi ion bonan de li. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 12:49, 12 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Claudio Pistilli}} "Ni penas forigi protektitajn enhavojn, kiam ni ekscias pri ili" ([[Vikipedio:Aŭtorrajto]]). Mi esperas ke tio klarigas miajn interagojn kun vi. Kaj ĉi tiu afero estas ke Kani (antaŭe, sed nun ne) persekutis enhavon metitan de aliaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 12 apr. 2026 (UTC) ::::Ĉu vi povas precizigi kiun enhavon mi persekutis aŭ vi aludas nur al rekomendoj ne troigi kreadon de ruĝaj ligiloj kiujn neniu bluigos? Bona konduto estas helpi tiujn kiuj bezonas ĝin, ne pafi el fremdlingva platformo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:51, 12 apr. 2026 (UTC) :::::Jes, mi aludas al viaj rekomendoj kaj trudaj forigoj de ruĝaj ligiloj pri menciindaj temoj. Intertempe mi vidas kaj akceptas ke la Komitato rigardas tion kiel "stilon", ne "enhavon". Ankoraŭ validas laŭ mi ke oni ne trudu stilajn regulojn al Vikipedio sen interkonsento. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:59, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::Vi volas ke oni trudu nur vian stilon. Pri interkonsento, ĉu vi petis permeson en Alinomendaj artikoloj pri alinomigoj de amaso da japanaj geografiaĵoj al la angla literumado el esperanta literumado. Eble jes, kaj mi mistrafis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:37, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Pri la japanaj geografiaĵoj, [[VP:NELATINA|nia titolpolitiko]] diras ke oni uzu "alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto" prefere ol memelpensitan, kaj estas konfirmite ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj]] ke por la japana la plej norma latinigo estas la hepburna. :::::::Pri "trudado", rimarku ke mi neniam metis ligilojn kie laŭ mi ili mankas en enhavo skribita de iu alia, kaj ankaŭ ne metos, se la nigremuloj same respektos ruĝeme redaktitan enhavon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:20, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Mi ne sciis pri tiu afero, sed mi certe preferus en la Esperanta Vikipedio transskribi japanajn nomojn al Esperanto ol al la angla. Cetere, Monato havas [https://www.monato.be/konvencioj.php#trans sian konvencion] pri tio. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 19:23, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::::Mi konsentas kun Lingvano. La problemo estas ke multaj decidoj estas farataj en Vikipedio de malmultaj decidantoj kaj oni ne povas koni ĉiujn tiajn decidojn. Pri la latina alfabeto ni devas memori, ke nek w nek y nek la dugrafoj sh, kh ktp., apartenas al la latina alfabeto. Trudi neklarajn decidojn al kreintoj de artikoloj estas ja trudo. Ĉu estas trudoj de du kategorioj? Ĉu tiuj kiuj plaĉas al mi kaj tiuj kiuj ne plaĉas? En la lastaj monatoj mi kreis pli ol ducent artikolojn kiuj estis ruĝe en [[kolibro]] kaj kreos ankoraŭ ĉirkaŭ centon. Kara Arbarulo, ĉu vi faras ion tian. Se jes, mi komprenas ke vi defendu amasajn ruĝajn ligilojn. Mi ne kredas, ke mi trudis miajn sintenojn kiom vi mem. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:38, 12 apr. 2026 (UTC) == Aŭtomate patrolita de Vikipedio == Saluton. Ĉu vi hazarde scias, kiel vi akiris la trajton "''Aŭtomate patrolita''" en Vikipedio? En multaj artikoloj kiujn mi vidas, ĝi ne estis patrolita ekde, ekzemple, 2018. Ĉu vi scias kiel akiri la funkcion? Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 08:08, 17 apr. 2026 (UTC) :Ne, mi ne memoras, sed mi supozas, ke tio venis aŭtomate, eble post difinita nombro de korektoj faritaj en diversaj artikoloj. Aparte, mi restas je via dispono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:18, 17 apr. 2026 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 04:24, 18 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Saluton, mi leteris al la aŭtoro de la artikolo en la Portugala kaj li donis al mi la tutal rajton publikigi en Esperanton. Kiel mi povas sendis al vi ciferece lian leteron. Plej altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:34, 18 apr. 2026 (UTC) Caríssimo, Cláudio, Louvamos a tua iniciativa e informamos que todos os nossos trabalhos via Luz Espírita estão inteiramente à disposição de todos, agradecendo a confiança e o carinho da nossa audiência. Abraço fraterno de toda Equipe Luz Espírita www.luzespirita.org.br Tre kara Cláudio Traduko: Ni laŭdas vian iniciatemon kaj ni informas ke ĉiuj niaj verkoj laŭ Luz Espirita (nomo de la eldonejo) ESTAS TUTE DISPONEBLAJ al ĉiuj (innteresitoj), kaj ni dankas la konfidon kaj amon pri niaj legadoj. Fratan ĉirkaŭbrakon el nia tuta teamo. www.luzespirita.org.br Mi posedas la originalan tekston en la Portugala kaj mi povas TUJ sendi al vi. En Brazilo, ni havas la koncepton: Disvastigi Spiritismon estas la PLEJ GRANDA KARITO kiun ni faras al ĝi. Mi tre dankas kaj esperas la plenan publikigadon de mia artikolo.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:45, 18 apr. 2026 (UTC) :Mi jam respondis al vi retmesaĝe kaj en la referenco de remetita teksto, vi povas aldoni la rajtilan leteron de la originala aŭtoro. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:10, 18 apr. 2026 (UTC) :: Suficxas diskuti cxe unu loko: [[Uzanto-Diskuto:Arbarulo#La_aŭtodafeo_de_Barcelono_(1861)]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:37, 18 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> :Thanks. I have some ability to communicate in English but not enough. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 28 apr. 2026 (UTC) == [[Dom Eliseu]] y [[Eliseu Maria Coroli]] == Saluton, kara Kani, como estàs? Yo voy bien! Por favor, podrias dar un contextito en estas duas nuevas paginas que he abierto? Te retribuo contextando-te en Italiano y Francés, quando quieres! Muchas gracias por todo. [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 07:33, 14 maj. 2026 (UTC) :Saluton. Ĉiun lundon mi revizias artikolojn enmetitajn dum la pasinta semajno kaj korektas, aldonas, forigas kion mi konsideras taŭga. Krome en esperantlingva Vikipedio, kvankam mi komprenas kaj la francan kaj la italan kaj aliajn lingvojn, mi korespondas nur en Esperanto. Vi ekkontribuis en Vikipedio ekde antaŭ preskaŭ 20 jaroj. Vi havis tempon por ekkuraĝiĝi uzi Esperanton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 14 maj. 2026 (UTC) oe68n23zmirj6eriflf8tu4liwoigxj Ubikvitino 0 26650 9372158 8572672 2026-05-13T14:51:00Z RG72 11847 /* Referencoj */ 9372158 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Ubiquitin spheres.png|eta|250ra|Sfer-modelo (modelo simila al [[pilko-bastoneta modelo]]) de la ubikvitino. [[Karbono]] grizkoloras, [[oksigeno]] ruĝkoloras, kaj [[azoto]] blukoloras.]] '''Ubikvitino''' estas eta proteino troviĝanta en ĉiuj [[eŭkariotoj|eŭkariotaj]] [[ĉelo]]j (tial ilia [[latina lingvo|latindevena]] nomo, el la vorto ''ubīque'', kiu signifas ''ĉiuloke''). Ĝia ĉefa funkcio estas markado de aliaj proteinoj por ilia posta malkombino (procezo konata kiel [[proteinolizo]]). == Historio == Ubikvitino estis identigita unufoje en [[1975]]; tiutempe oni nur sciis, ke temis pri proteino kun maso ĉirkaŭ 8.5 kDa [[Atommasa unuo|kDa]] trovebla en preskaŭ ĉiuj ĉeloj, sed oni sciis nenion pri ĝia funkcio. Dum la [[1980-aj jaroj]] [[Aaron Ciechanover]], [[Avram Hershko]], kaj [[Irwin Rose]] klarigis ĝian funkcion, kaj pro tiu ĉi tasko ili meritis la [[2004]]-an [[Nobel-premio pri kemio|Nobel-premion pri kemio]]. == [[Primara strukturo]] == Ubikvitino konsistas el 76 [[aminoacido]]j kun relativa [[atommaso]] de ĉ. 8.5 [[Atommasa unuo|kDa]]. La sinsekvo estas unu el la plej difinita en la naturo, kaj apenaŭ okazas [[mutacio]]j en ĝi. La sekvenco de specioj sufiĉe apartaj, kiel ekzemple [[gisto]] kaj [[homo]], diferenciĝas nur tri [[nukleotido]]j: gista ubikvitino<ref>[http://www.uniprot.org/uniprot/P61864 Datumoj pri ubikvitino de ''Saccharomyces cerevisiae'' ĉe UniProt.]</ref>: MQIFVKTLTGKTITLEVE<span style="color:red;">S</span>SDTI<span style="color:red;">D</span>NVK<span style="color:red;">S</span>KIQDKEGIPPDQQRLIFAGKQLEDGRTLSDYNIQKESTLHLVLRLRGG homa ubikvitino<ref>[http://www.uniprot.org/uniprot/P62988 Datumoj pri ubikvitino de ''Homo sapiens'' ĉe UniProt.]</ref>: MQIFVKTLTGKTITLEVE<span style="color:red;">P</span>SDTI<span style="color:red;">E</span>NVK<span style="color:red;">A</span>KIQDKEGIPPDQQRLIFAGKQLEDGRTLSDYNIQKESTLHLVLRLRGG == Funkcio kaj agado == [[Dosiero:Ubiquitylation.svg|eta|300ra|Paŝoj de ubikvitinigado.]] Kiel oni diris, la ĉefa konata funkcio de ubikvitino estas proteinolizo. La ''ubikvitinigado'', aŭ markado de proteino per ubikvitino havas la sekvajn paŝojn: * Aktivigo de ubikvitino: la [[karboksila grupo]] de la fina [[glicino]] de ubikvitino ligiĝas al sulfohidrila grupo -SH de ubikvitino-aktiviga enzimo, konata kiel E1. Tiu paŝo bezonas [[Adenozina trifosfato|ATP-on]] kiel energifonton kaj rezultas tioesteran ligon inter ubikvitino kaj enzimo E1. * Transfero de ubikvitino de E1 al ubikvitin-kunliga enzimo E2<!--via [[transacylation]]-->. * La fina transfero de ubikvitino al la markita proteino povas okazi ** direkte de E2, kiu estas la ĉefa vojo, se ubikvitino estas transportita al alia ubikvitino, formante ĉenon. ::aŭ ** tra vojo al enzimo E3, kiu ligas speciale al E2 kaj markita proteino. Tio estas la normala vojo por marki la specifan proteinon por proteolizo. Ubikvitino ligiĝas al [[lizino]] ĉe la celita proteino. Finfine, la markita proteino digestiĝas en la 26S-proteasomo al etaj [[peptido]]j, [[aminoacido]]j, kaj ubikvitino (kiu povas reuziĝi). Nuntempe oni ne sufiĉe bone scias, kial ubikvitino ne estas malkombinigita en la proteazomo kun la aliaj proteinoj. E1 (ubikvitin-aktiviga enzimo) kaj E2 (ubikvitin-konjugita enzimo) estas kutime sufiĉe bone konservitaj proteinoj, dum E3 (ubikvitin-ligazo) ne estas ununura proteino sed granda familio de proteinoj, kaj fakte kelkfoje unu enzimo E3 partoprenas en digestigado de nur unu speciala proteino kaj ne aliaj. == Malsanoj rilate al ubikvitino == Plurfoje, mutacioj aŭ malbona regulado de ubikvitino rilatas al diversaj malsanoj. Jen la ĉefaj, kiujn oni konas: * La [[sindromo de Angelman]] * La [[sindromo de von Hippel-Lindau]] * La [[sindromo de Liddle]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Proteinoj]] [[Kategorio:Proteina strukturo]] c04a6iiq16wk0jp2222w9otxlg5813o Fratoj Wright 0 27406 9372251 8122834 2026-05-13T16:46:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372251 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Orville Wright.jpg|eta|200px|maldekstra|Orville Wright]] [[Dosiero:Wilbur Wright.jpg|eta|200px|dekstra|Wilbur Wright]] [[Dosiero:Wrightflyer highres.jpg|eta|200px|dekstra|La unua flugo la [[17-an de decembro]] [[1903]]]] La fratoj Wright, '''Orville Wright''' (Naskiĝis la [[19-an de aŭgusto]] [[1871]], mortis la [[30-an de januaro]] [[1948]]) kaj '''Wilbur Wright''' (naskiĝis la [[16-an de aprilo]] [[1867]], mortis la [[30-an de majo]] [[1912]]) estis [[Usono|usonaj]] pioniroj de aviado. Ili konstruis [[aviadilo]]n, kiu estis praktike flugkapabla kaj pli peza ol aero. Ĝi nomiĝis ''Flyer I''. Iliaj provoj okazis apud [[Kitty Hawk]] en [[Norda Karolino]]. Ilia unua flugo okazis je la 17-a de decembro 1903.<ref name="WDL">{{cite web |url = http://www.wdl.org/en/item/11372/ |title = Telegram from Orville Wright in Kitty Hawk, North Carolina, to His Father Announcing Four Successful Flights, 1903 December 17 |website = [[World Digital Library]] |date = 1903-12-17 |accessdate = 2013-07-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107070246/https://www.wdl.org/en/item/11372/ |archivedate = 2019-01-07 }}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Flyer 1]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.thewrightbrothers.org/fivefirstflights.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150423162519/http://www.thewrightbrothers.org/fivefirstflights.html |date=2015-04-23 }} <!-- nl:'' da:THE FIVE FIRST FLIGHTS: The Slope and Winds of Big Kill Devil Hill - The First Flight Reconsidered --> * http://www.flyingmachines.org <!-- en:The Pioneer Aviation Group web site en->eo:La _Pioneer_ Aviado Grupo (tTT-paĝaro, tTT-ejo) ca:The Pioneer Aviation Group web site ca->eo:_The_ _Pioneer_ _Aviation_ _Group_ tTT _site_ sr:The Pioneer Aviation Group web site hu:A Repülés Úttörői Csoport Lapja hu->eo:A _Repülés_ _Úttörői_ Grupo _Lapja_ --> * http://www.outerbanks.com/wrightbrothers/wrightlc.htm <!-- en:Kitty Hawk - Kill Devil Hills Wright Brothers Photographs 1900-1911 - Library of Congress en->eo:_Kitty_ (Akcipitro, Kolporti) - _Kill_ Diablo _Hills_ _Wright_ Fratoj (Fotas, Fotoj, Fotografaĵoj) 1900-1911 - Biblioteko de Kongreso sr:Kitty Hawk - Kill Devil Hills Wright Brothers Photographs 1900-1911 - Library of Congress sr->eo:_Kitty_ _Hawk_ - _Kill_ _Devil_ _Hills_ _Wright_ _Brothers_ _Photographs_ 1900-1911 - _Library_ _of_ _Congress_ hu:Kitty Hawk – Kill Devil Hills Wright fivérek fényképek 1900–1911 – Kongresszusi Könyvtár hu->eo:_Kitty_ _Hawk_ – _Kill_ _Devil_ _Hills_ Fratoj Wright _fényképek_ 1900–1911 – _Kongresszusi_ _Könyvtár_ --> * http://www.idsia.ch/~juergen/planetruth.html <!-- en:Plane truth: list of greatest technical breakthroughs in manned flight en->eo:(Ebeno, Ebena, Raboti) vero: listo (da, de) (plej Ĉefa, plej Granda) teknika _breakthroughs_ (in, en) (virita, homita) fuĝo sr:Plane truth: list of greatest technical breakthroughs in manned flight hu:Repülő igazság: a legnagyobb műszaki áttörések a repülés történetében hu->eo:_Repülő_ _igazság_: a _legnagyobb_ _műszaki_ _áttörések_ a _repülés_ _történetében_ --> {{DEFAŬLTORDIGO:Wright}} {{Ĝermo|usonano}} [[Kategorio:Usonanoj]] [[Kategorio:Flugpioniroj]] [[Kategorio:Fratoj|Wright]] 5091e2c7gndc3gwmpl22nr2tnmyri0n Paroĥo 0 27941 9372317 9311358 2026-05-13T19:12:38Z Moldur 2507 "paroĥejo" ne estas alia vorto por paroĥo 9372317 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Paroĥo''' estas distrikto de loka ([[Vilaĝo|vilaĝa]], plurvilaĝa, [[Kvartalo|kvartala]]) [[religia komunumo]]. Ĝi estas [[Eklezio|eklezia]] distrikteto, parto de [[episkopujo]], regata de unu [[pastro]] nomata paroĥestro, kiu respondecas pri precipaj religiaĵoj en paroĥo. Ofte li estis helpata de vikariaj pastroj, kaj por la materia zorgado de [[sakristiisto]]. En la paroĥo loĝas, laboras paroĥanoj, kiuj partoprenas en la loka religia vivo. En la baza senco de la vorto do temas nur pri la agotereno de paroĥestra pastro, do diversaj religiaj komunumoj povas dividi la saman teritorion en malsamajn paroĥojn. En iuj kazoj tamen ŝtataj instancoj historie ankaŭ transprenis la dividon laŭ paroĥoj por politika, administra divido de sia ŝtato - tiam temas pri administra unuo komparebla al [[komunumo]] aŭ [[municipo]]. Paroĥo ofte havas apartan konstruaĵon kiu servas kiel rezidejo kaj loĝdomo por la paroĥestro; tiu domo povas esti nomata '''paroĥejo'''. == Historio == [[Institucio]] de paroĥo ligiĝas kun disvastigo de [[kristanismo]] al vilaĝaj terenoj. Finan signifon kaj rolon de la paroĥo difinis [[Kvara Laterana koncilio]] (1215). En [[mezepoko]] la paroĥoj plenumis diversajn funkciojn. En [[Pollando]] de la 13-a jarcento ĉe pli riĉaj paroĥoj aperis [[paroĥa lernejo|paroĥaj lernejoj]], kaj en [[urboj]] ankaŭ [[malsanulejo]]j. Nuntempe fondiĝas Domoj de Solecaj [[Patrino]]j, pri kio [[feminismo|feministaj]] organizaĵoj ne interesiĝas. == Vidu ankaŭ == * [[Paroĥopreĝejo]] * [[Kolegiata preĝejo]] * [[Katedralo]] * [[Ekskurendo]] == Proverbo == Ekzistas unu [[proverbo]] pri paroĥo, kaj unu alia pri [[paroĥestro]], en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2008-11-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Kia paroĥestro, tia paroĥo.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|q=Paroĥo|ReVo=parohx}} {{Klasnomoj pri administraj teritoriaj unuoj}} [[Kategorio:Paroĥoj| ]] [[Kategorio:Eklezia organizo]] [[Kategorio:Socio]] [[Kategorio:Teritoria administrado de Eklezio]] epphahqrwsgcjyc750zkptk5qr373i4 9372351 9372317 2026-05-13T20:22:28Z Moldur 2507 /* Civilaj paroĥoj */ 9372351 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Paroĥo''' estas distrikto de loka ([[Vilaĝo|vilaĝa]], plurvilaĝa, [[Kvartalo|kvartala]]) [[religia komunumo]]. Ĝi estas [[Eklezio|eklezia]] distrikteto, parto de [[episkopujo]], regata de unu [[pastro]] nomata paroĥestro, kiu respondecas pri precipaj religiaĵoj en paroĥo. Ofte li estis helpata de vikariaj pastroj, kaj por la materia zorgado de [[sakristiisto]]. En la paroĥo loĝas, laboras paroĥanoj, kiuj partoprenas en la loka religia vivo. En la baza senco de la vorto do temas nur pri la agotereno de paroĥestra pastro, do diversaj religiaj komunumoj povas dividi la saman teritorion en malsamajn paroĥojn. En iuj kazoj tamen ŝtataj instancoj historie ankaŭ transprenis la dividon laŭ paroĥoj por politika, administra divido de sia ŝtato - tiam temas pri administra unuo komparebla al [[komunumo]] aŭ [[municipo]]. Paroĥo ofte havas apartan konstruaĵon kiu servas kiel rezidejo kaj loĝdomo por la paroĥestro; tiu domo povas esti nomata '''paroĥejo'''. == Historio == [[Institucio]] de paroĥo ligiĝas kun disvastigo de [[kristanismo]] al vilaĝaj terenoj. Finan signifon kaj rolon de la paroĥo difinis [[Kvara Laterana koncilio]] (1215). En [[mezepoko]] la paroĥoj plenumis diversajn funkciojn. En [[Pollando]] de la 13-a jarcento ĉe pli riĉaj paroĥoj aperis [[paroĥa lernejo|paroĥaj lernejoj]], kaj en [[urboj]] ankaŭ [[malsanulejo]]j. Nuntempe fondiĝas Domoj de Solecaj [[Patrino]]j, pri kio [[feminismo|feministaj]] organizaĵoj ne interesiĝas. == Civilaj paroĥoj == En kelkaj landoj, '''paroĥoj ''' estas dividoj politikaj kaj teritoriaj, similaj al [[municipo]]j aŭ komunumoj de multaj landoj, ekz-e en [[Andoro]], [[Grenado]], [[Ekvadoro]]. == Vidu ankaŭ == * [[Paroĥopreĝejo]] * [[Kolegiata preĝejo]] * [[Katedralo]] * [[Ekskurendo]] == Proverbo == Ekzistas unu [[proverbo]] pri paroĥo, kaj unu alia pri [[paroĥestro]], en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2008-11-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Kia paroĥestro, tia paroĥo.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|q=Paroĥo|ReVo=parohx}} {{Klasnomoj pri administraj teritoriaj unuoj}} [[Kategorio:Paroĥoj| ]] [[Kategorio:Eklezia organizo]] [[Kategorio:Socio]] [[Kategorio:Teritoria administrado de Eklezio]] 4c0szsmleybl83si4zpgwhrpf1c5znb 9372356 9372351 2026-05-13T20:33:17Z Moldur 2507 9372356 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Paroĥo''' estas distrikto de loka ([[Vilaĝo|vilaĝa]], plurvilaĝa, [[Kvartalo|kvartala]]) [[religia komunumo]]. Ĝi estas [[Eklezio|eklezia]] distrikteto, parto de [[episkopujo]], regata de unu [[pastro]] nomata paroĥestro, kiu respondecas pri precipaj religiaĵoj en paroĥo. Ofte li estis helpata de vikariaj pastroj, kaj por la materia zorgado de [[sakristiisto]]. En la paroĥo loĝas, laboras paroĥanoj, kiuj partoprenas en la loka religia vivo. En la baza senco de la vorto do temas nur pri la agotereno de paroĥestra pastro, do diversaj religiaj komunumoj povas dividi la saman teritorion en malsamajn paroĥojn. En iuj kazoj tamen ŝtataj instancoj historie ankaŭ transprenis la dividon laŭ paroĥoj por politika, administra divido de sia ŝtato - tiam temas pri administra unuo komparebla al [[komunumo]] aŭ [[municipo]]. Paroĥo ofte havas apartan konstruaĵon kiu servas kiel rezidejo kaj loĝdomo por la paroĥestro; tiu domo povas esti nomata '''paroĥejo''' aŭ '''paroĥa domo'''. == Historio == [[Institucio]] de paroĥo ligiĝas kun disvastigo de [[kristanismo]] al vilaĝaj terenoj. Finan signifon kaj rolon de la paroĥo difinis [[Kvara Laterana koncilio]] (1215). En [[mezepoko]] la paroĥoj plenumis diversajn funkciojn. En [[Pollando]] de la 13-a jarcento ĉe pli riĉaj paroĥoj aperis [[paroĥa lernejo|paroĥaj lernejoj]], kaj en [[urboj]] ankaŭ [[malsanulejo]]j. Nuntempe fondiĝas Domoj de Solecaj [[Patrino]]j, pri kio [[feminismo|feministaj]] organizaĵoj ne interesiĝas. == Civilaj paroĥoj == En kelkaj landoj, '''paroĥoj ''' estas dividoj politikaj kaj teritoriaj, similaj al [[municipo]]j aŭ komunumoj de multaj landoj, ekz-e en [[Andoro]], [[Grenado]], [[Ekvadoro]]. == Vidu ankaŭ == * [[Paroĥopreĝejo]] * [[Kolegiata preĝejo]] * [[Katedralo]] * [[Ekskurendo]] == Proverbo == Ekzistas unu [[proverbo]] pri paroĥo, kaj unu alia pri [[paroĥestro]], en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2008-11-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Kia paroĥestro, tia paroĥo.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|q=Paroĥo|ReVo=parohx}} {{Klasnomoj pri administraj teritoriaj unuoj}} [[Kategorio:Paroĥoj| ]] [[Kategorio:Eklezia organizo]] [[Kategorio:Socio]] [[Kategorio:Teritoria administrado de Eklezio]] hkvl025ihpx6ldaga5fu3sk4tq4wjem 9372377 9372356 2026-05-13T21:06:53Z Moldur 2507 paroĥestrejo laŭ PIV 9372377 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Paroĥo''' estas distrikto de loka ([[Vilaĝo|vilaĝa]], plurvilaĝa, [[Kvartalo|kvartala]]) [[religia komunumo]]. Ĝi estas [[Eklezio|eklezia]] distrikteto, parto de [[episkopujo]], regata de unu [[pastro]] nomata paroĥestro, kiu respondecas pri precipaj religiaĵoj en paroĥo. Ofte li estis helpata de vikariaj pastroj, kaj por la materia zorgado de [[sakristiisto]]. En la paroĥo loĝas, laboras paroĥanoj, kiuj partoprenas en la loka religia vivo. En la baza senco de la vorto do temas nur pri la agotereno de paroĥestra pastro, do diversaj religiaj komunumoj povas dividi la saman teritorion en malsamajn paroĥojn. En iuj kazoj tamen ŝtataj instancoj historie ankaŭ transprenis la dividon laŭ paroĥoj por politika, administra divido de sia ŝtato - tiam temas pri administra unuo komparebla al [[komunumo]] aŭ [[municipo]]. Paroĥo ofte havas apartan konstruaĵon kiu servas kiel rezidejo kaj loĝdomo por la paroĥestro; tiu domo povas esti nomata '''paroĥejo''' aŭ '''paroĥestrejo''' aŭ '''paroĥa domo'''. == Historio == [[Institucio]] de paroĥo ligiĝas kun disvastigo de [[kristanismo]] al vilaĝaj terenoj. Finan signifon kaj rolon de la paroĥo difinis [[Kvara Laterana koncilio]] (1215). En [[mezepoko]] la paroĥoj plenumis diversajn funkciojn. En [[Pollando]] de la 13-a jarcento ĉe pli riĉaj paroĥoj aperis [[paroĥa lernejo|paroĥaj lernejoj]], kaj en [[urboj]] ankaŭ [[malsanulejo]]j. Nuntempe fondiĝas Domoj de Solecaj [[Patrino]]j, pri kio [[feminismo|feministaj]] organizaĵoj ne interesiĝas. == Civilaj paroĥoj == En kelkaj landoj, '''paroĥoj ''' estas dividoj politikaj kaj teritoriaj, similaj al [[municipo]]j aŭ komunumoj de multaj landoj, ekz-e en [[Andoro]], [[Grenado]], [[Ekvadoro]]. == Vidu ankaŭ == * [[Paroĥopreĝejo]] * [[Kolegiata preĝejo]] * [[Katedralo]] * [[Ekskurendo]] == Proverbo == Ekzistas unu [[proverbo]] pri paroĥo, kaj unu alia pri [[paroĥestro]], en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2008-11-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Kia paroĥestro, tia paroĥo.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|q=Paroĥo|ReVo=parohx}} {{Klasnomoj pri administraj teritoriaj unuoj}} [[Kategorio:Paroĥoj| ]] [[Kategorio:Eklezia organizo]] [[Kategorio:Socio]] [[Kategorio:Teritoria administrado de Eklezio]] 3svjlutfobfr51zil83uk506chabzj5 9372409 9372377 2026-05-13T21:54:26Z Moldur 2507 /* Civilaj paroĥoj */ 9372409 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Paroĥo''' estas distrikto de loka ([[Vilaĝo|vilaĝa]], plurvilaĝa, [[Kvartalo|kvartala]]) [[religia komunumo]]. Ĝi estas [[Eklezio|eklezia]] distrikteto, parto de [[episkopujo]], regata de unu [[pastro]] nomata paroĥestro, kiu respondecas pri precipaj religiaĵoj en paroĥo. Ofte li estis helpata de vikariaj pastroj, kaj por la materia zorgado de [[sakristiisto]]. En la paroĥo loĝas, laboras paroĥanoj, kiuj partoprenas en la loka religia vivo. En la baza senco de la vorto do temas nur pri la agotereno de paroĥestra pastro, do diversaj religiaj komunumoj povas dividi la saman teritorion en malsamajn paroĥojn. En iuj kazoj tamen ŝtataj instancoj historie ankaŭ transprenis la dividon laŭ paroĥoj por politika, administra divido de sia ŝtato - tiam temas pri administra unuo komparebla al [[komunumo]] aŭ [[municipo]]. Paroĥo ofte havas apartan konstruaĵon kiu servas kiel rezidejo kaj loĝdomo por la paroĥestro; tiu domo povas esti nomata '''paroĥejo''' aŭ '''paroĥestrejo''' aŭ '''paroĥa domo'''. == Historio == [[Institucio]] de paroĥo ligiĝas kun disvastigo de [[kristanismo]] al vilaĝaj terenoj. Finan signifon kaj rolon de la paroĥo difinis [[Kvara Laterana koncilio]] (1215). En [[mezepoko]] la paroĥoj plenumis diversajn funkciojn. En [[Pollando]] de la 13-a jarcento ĉe pli riĉaj paroĥoj aperis [[paroĥa lernejo|paroĥaj lernejoj]], kaj en [[urboj]] ankaŭ [[malsanulejo]]j. Nuntempe fondiĝas Domoj de Solecaj [[Patrino]]j, pri kio [[feminismo|feministaj]] organizaĵoj ne interesiĝas. == Civilaj paroĥoj == En kelkaj landoj, '''paroĥoj ''' estas dividoj politikaj kaj teritoriaj, similaj al [[municipo]]j aŭ komunumoj de multaj landoj, ekz-e en [[Andoro]], [[Grenado]], [[Ekvadoro]] kaj en [[Luiziano]]. == Vidu ankaŭ == * [[Paroĥopreĝejo]] * [[Kolegiata preĝejo]] * [[Katedralo]] * [[Ekskurendo]] == Proverbo == Ekzistas unu [[proverbo]] pri paroĥo, kaj unu alia pri [[paroĥestro]], en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2008-11-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Kia paroĥestro, tia paroĥo.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|q=Paroĥo|ReVo=parohx}} {{Klasnomoj pri administraj teritoriaj unuoj}} [[Kategorio:Paroĥoj| ]] [[Kategorio:Eklezia organizo]] [[Kategorio:Socio]] [[Kategorio:Teritoria administrado de Eklezio]] 7homke0so3c4lynqagkyyp1802zcap7 Frederick Edward Wadham 0 27998 9372276 8948057 2026-05-13T17:10:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372276 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Frederick Edward WADHAM''' (ŭodm), anglo, [[bankoficisto]]. Naskiĝis la [[2-an de marto]] [[1902]] en [[Battersea]], [[London]], mortis la {{daton|26|decembro|1973}}<ref>[https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/50741/edition/45096/content The British Esperantist : the official organ of the British Esperanto Association. Vol. 70, no 800 (Marto/Aprilo 1974), p. 213]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[Instruisto]] de [[Esperanto]] oficiale difinita de la [[Londona Kleriga Aŭtoritato]], instruis en vesperaj lernejoj de [[1923]]. [[Londona Esperanto-Klubo]]: [[sekretario]] [[1926]], [[vicprezidanto]] [[1927]], [[prezidanto]] [[1929]]-33, [[direktoro]] de [[instruado]] [[1933]]. [[BEA]]: [[Konsilanto]] kaj membro de [[ekzekutiva komitato]] [[1924]]-26 kaj denove de [[1934]]; agado ĉe diversaj komitatoj, komisiano por la [[licenciata ekzameno]] de [[1932]]. [[UEA-delegito]] de [[1923]], brita ĉefdelegito de [[1933]]. [[Helprededaktanto]] de „[[International Language]]“ [[1924]]-26. Tradukando de „[[Riĉa kaj sen mono]]“ de [[E. P. Oppenheim]], [[LK]] de [[1932]]. Prezidanto de [[UK 1930]] en Londono. ==Traduko== *E. Phillips Oppenheim. Riĉa kaj sen mono. Eld. [[The Esperanto Publishing Co Ltd.]] London, 1935? {{citaĵo|Ĉi tiu libro estas la lasta presita en Nederlando ; la Esp-o Publishing Co daŭrigos la eldonadon de bele binditaj malmultekostaj romanoj. Estas rakontitaj en la volumo, la aventuroj de juna dando, [[milionulo]] kiu ne laboras kaj nur uzas sian tempon, ĉiam pripensante novajn manierojn por elspezi sian monon, neniam farante ion bonan aŭ utilan. Ofendite de kuracisto, li vetas kun ĉi lasta pergajni mem sian vivon dum tuta jaro, neniam uzante sian potencon de [[riĉulo]]. Ĉiuj travivaĵoj kaj spertoj liaj, kiuj ne ĉiam estas gajaj aŭ kuraĝigaj, estas detale kaj kun la konata precizeco de Oppenheim priskribitaj kaj konsistigas agrablan distran [[legaĵo]]n. Koncerne la lingvon, la stilo estas agrabla, la traduko ĝenerale bona. Ni tamen devas fari kelkajn rimarkojn ; kial « ŝofero » anstataŭ « ŝoforo »? ĉu oni eterne diskutos pri tiaj aferoj? — Post « antaŭ » devas veni « ol » antaŭ infinitivo. « Sin kolekti » estas [[anglismo]]. — ĉu la vorto « bukmekro » estas necesa? Laŭ eksteraĵe, la libro estas bela ornamo por ĉiu esp-obiblioteko. |[[Belga esperantisto]] n224 (okt 1935)}} {{citaĵo|Gratulon al E.P.C., ke denove ili eldonas Esperantan libron, kiu vere aspektas libro, kaj ne ia pamfleto. La forta koverto, bona papero, klara presado, kaj granda formato, kuniĝas por delogi de la legonto liajn 3ŝ. 6p.—prezo, cetere, kiun la ordinara homo kapablas pagi por bona libro. Bedaŭrinde troviĝas multaj preseraroj en la libro, el kiuj la plej malbona estas la misliterado de la nomo de l' verkinto sur la koverto. Kiam mi komencis legi la romanon, ĉi tiuj preseraroj vere ĝenis min, sed baldaŭ la intereso de la rakonto tute kaptis min, kaj mi forgesis erarojn ... mi eĉ forgesis Esperanton . . . kaj legis avide. ''Riĉa haj Sen Mono'' (la angla titolo estas “The Amazing Adventures of Mr. Ernest Bliss”) estas antaŭmilita rakonto pri la aventuroj de milionulo, kiu dum unu jaro estas devigata laborgajni siajn vivrimedojn. Ĝi certe plaĉos al la malnova generacio, kaj provizus interesan legmaterialon al tiuj modernuloj, kiuj iom enuiĝas pri seks-problemoj, psikoanalizo, kaj priskriboj de la malhelaj [[flanko]]j de la homa naturo. La traduko estas de F. E. Wadham; do apenaŭ necesas diri, ke ĝi estas bonstila kaj facile legebla. Mi senhezite rekomendas la libron al malnovaj Esperantistoj, sed mi timas, ke la multaj preseraroj iom malhelpus al la komencanto.|W.A.G. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 366, Oktobro (1935) }} ==Gramofondisko== *[[The Home-Student Gramophone Record]]. 1934. {{citaĵo|Ĉi tiu [[gramofondisko]] konsistas el la [[sono]]j de la Esperanta lingvo, sekvataj de la unuaj ekzercoj el [[The Esperanto Home-Student]], parolitaj de S-ro F. E. Wadham. Aŭdante la diskon, komence oni sentas iometan malkontenton. Sinsekvo de apartaj sonoj ne estas tre alloga, kaj (aparte ĉe la diftongoj) pro penado al [[klara elparolo]] estas eĉ iom neagrabla. Tio estas afero neevitebla. Kiam, poste, aŭdiĝas la legado de la frazoj, oni trovas la diskon tute admirinda. Ĉiu sono —eĉ “s”, kiun oni malfacile povas aŭdigi gramofone —estas klare aŭdebla. Kvankam mi bonege konas S-ron Wadham, mi apenaŭ rekonas lian [[voĉo]]n ĉi tie: la disko prezentas normalan Esperanton, sen ia persona [[apartaĵo]], perfekte prononcitan kaj klare elparolitan. La plena [[senintereseco]] de la [[frazo]]j mem havas ĉi tie nenian gravon. La disko estas sufiĉa kaj eĉ ideala helpilo al la izolita lernanto, aŭ al la [[kursanaro]], kiu deziras scii la veran [[prononco]]n de la Esperantaj vortoj. Ĉi estas plene kaj senrezerve rekomendinda. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 354, Oktobro (1934)}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://data.onb.ac.at/rep/1000DB7E ''El la Londona skizlibro''] de [[Charles Dickens]] trad. de Wadham. [[Muusses Esperanto-Biblioteko]], 1938 {{EdE|W}} [[Kategorio:Britaj esperantistoj|Wadham, Frederick Edward]] [[Kategorio:Britaj instruistoj|Wadham, Frederick Edward]] [[Kategorio:Bankistoj]] mdgv9r8hh9vlryuec42ub217u8gih86 Jeseník 0 30518 9372487 9224655 2026-05-14T01:44:52Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Coat_of_arms_of_Jeseník_(until_July_2019).svg|Coat_of_arms_of_Jeseník_(until_July_2019).svg]] estas anstataŭigita per [[c:File:Coat_of_arms_of_Jeseník.svg|Coat_of_arms_of_Jeseník.svg]]. [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]: [[:c:COM:FR|File 9372487 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Jeseník | devena_nomo = Frývaldov | alia_nomo = {{Lang-de|Freiwaldau}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Jeseník | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Jeseník_1.jpg | dosiero_priskribo = Urbodomo en Jeseník <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Jesenik.svg | blazono = Coat of arms of Jeseník.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Olomouc | distrikto = Distrikto Jeseník | municipo = Jeseník | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Nisa princlando | histregiono1 = Ĉeĥa Silezio | histregiono2 = Sudetio | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = [[Bělá (alfluanto de Klodzka Niso)|Bělá]] | rivero1 = | rivero_tipo = Rivereto | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo = | montaro = Riĥleba montaro | montaro1 = Zlatohora montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Jeseník | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 432 | lat_d = 50 | lat_m = 13 | lat_s = 47 | lat_NS = N | long_d = 17 | long_m = 12 | long_s = 17 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 38.22 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1267 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 790 01 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ071 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0711 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0711 536385 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 3 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 3 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 21 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.jesenik.org www.jesenik.org] | commons = Jeseník | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Jeseník''' estas urbo en [[Ĉeĥio]], signifa [[banloko|banloka]] kaj administrativa centro en [[Silezio]]. Ĝi situas en montetarregiono, ĉirkaŭata per altaj montodorsoj de montarparto [[Hrubý Jeseník (montaro)|Hrubý Jeseník]], apartenanta al montaro [[Jeseníky]], en larĝa valo de rivereto Bělá. En la urbo vivas {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La vilaĝo estis fondita antaŭ la jaro [[1267]], la urbo ĝi fariĝis jam en la jaro [[1295]]. Tiutempe ĝi estis konsisto de princlando de [[Nisa]] kaj episkopujo en [[Vroclavo]]. La hodiaŭa nomo de la urbo estas el la jaro [[1947]], antaŭe la urbo nomiĝis '''Frývaldov'''. La antaŭa signifa minista urbo estas dum lastaj du jarcentoj konata pli multe kiel klimata banloko. Pioniro de akvokuracado [[Vincenz Priessnitz]] ([[1799]]–[[1851]]) fondis ĝin en la jaro [[1830]]. En maldekstra bordo de valo Bělá li konstruigis ampleksan banlokan komplekson [[Gräfenberg]], kie hidroterapio fariĝis bazo por kuracado de malsanoj de cirkulorganoj, metabolo kaj glandoj kun interna sekrecio, netuberkulozaj malsanoj de spirorganoj, animperturboj kaj haŭtmalsanoj. Oni emfazis kaj ĝis nun oni emfazas movigkuracadon, plenigita de dietoterapio kaj eluzo de eminentaj turismaj kaj sportaj kondiĉoj. Sezono estas tutjara. En la unuaj jarcento de la ekzistado de Jeseník oni ĉi tie minis oron kaj neferajn metalojn. Malintensigo de la minado signifis malrapidigon de la evoluo de urbo, al kio kontribuis ankaŭ dividiĝo de [[Silezio]] en la jaro [[1742]], post kiu Jeseník troviĝis en periferio de [[Aŭstrio-Hungario|Aŭstria regno]]. Sed ankoraŭ antaŭe ĝi devis suferi periodon de sorĉistaj procesoj. Impulso de la nova disvolviĝo estis fondo de la banloko kaj ties rapide disvastiĝanta fameco. En areo de la banloko kaj ĉirkaŭe de ĉirkaŭaj fontoj estas multnombraj memortabuloj kaj monumentoj kiel esprimo de dankoj por donita banloka kuracado. Kelkaj rememorigas rarajn gastojn aŭ artistojn, ekz. monumento franca ([[1841]]), hungara ([[1840]]), ĉeĥa ([[1874]]) kaj pola ([[1902]]), monumento al la oferoj de sorĉistaj procesoj, monumentoj de V. Priessnitz, jubilea el la jaro [[1899]] kaj monumento el la jaro [[1909]], busto de [[Nikolaj Gogol]], kiu ĉi tie kuracis sin en la kvardekaj jaroj de la [[19-a jarcento]], ktp. Industriigon rapidigis konstruado de fervojo inter urboj [[Šumperk]] – [[Krnov]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == [[Dosiero:Budova Katovny v Jeseníku.jpg|maldekstra|eta|Domo de ekzekutisto]] * Domo n-ro 176 en strato Tovární ulice. Devene antaŭurba domo datita en la jaron 1782. La teretaĝa konstruaĵco kun [[rokoko|rokoka]] fasado, valba tegmento kaj triparta dispozicio. La domo estas konata sub la nomo [[Domo de ekzekutisto (Jeseník)|Domo de ekzekutisto]]. Sed la loĝejo de ekzekutisto ĉi tie ne estis. == Partneraj urboj == * {{ĝemeleco|Neuburg an Der Donau|Germanio|}} * {{ĝemeleco|Praha 1|Ĉeĥio|}} * {{ĝemeleco|Glucholazy|Pollando|}} * {{ĝemeleco|Nysa|Pollando|}} * {{ĝemeleco|Bojnice|Slovakio|}} * {{ĝemeleco|Moree|Aŭstralio|}} == Esperanto en Jeseník == Oni fondis Esperanto-grupon tie [[1923]]. Hodiaŭ estas gastigantoj de [[Pasporta Servo]] tie. === Esperantistoj === * [[Ivan Galuszka]] {{Jeseník}} {{Municipoj de Regiono Olomouc|Distrikto Jeseník}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Jeseník| ]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Jeseník]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Jeseník]] [[Kategorio:Distriktaj urboj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Urboj en Ĉeĥa Silezio]] [[Kategorio:Setlejoj en Zlatohora montetaro]] [[Kategorio:Banlokoj en Ĉeĥio]] hdibcm66dh2d3yoi8sfnasadli0rtvh Lochristi 0 30888 9372306 6115322 2026-05-13T18:48:48Z Moldur 2507 [[paroĥo]] 9372306 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | tipo = municipo | bildo = <!-- bildo preniĝas el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = | flago = Lochristi vlag.svg | blazono = Blason ville be Lochristi.svg | blazono-larĝeco = 80px | mapo = GemLochristiLocation.png | lando = [[Belgio]] | provinco = [[Orienta Flandrio]] | latitudo = <!-- prenata el vikidatumoj --> | longitudo = <!-- prenata el vikidatumoj --> | regiono-ISO = BE-VOV | situo sur mapo = Belgio | situo de = Situo de Lochristi en [[Belgio]] | areo = 60.18 | loĝantaro= {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|44034}}}} | loĝantaro-stato= {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} | denso = 328 | horzono = [[Mezeŭropa tempo|GMT+1h]]<br />(+2h de aprilo ĝis oktobro) | pk = 9080 | kodo = 44034 | laŭ = NIS }} '''Lochristi''' ([[nederlande]], proksimuma prononco [LOĥristi]) estas [[municipo]] en Belgio, en la [[flandra lingvo|nederlandlingva]] provinco [[Orienta Flandrio]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} la municipo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|44034}}}} loĝantojn. Ekde 1977, la municipoj [[Beervelde]], [[Zaffelare]] kaj [[Zeveneken]] apartenas al Lochristi. == Historio == La nomo "Lochristi" devenas de la latina "Loe Sancti Christi", kio signifas "Lo" en la paroĥo de Kristo. Kaj "Lo" signifas origine malferma spaco en la arbaro. En la 13a jarcento, Lochristie estis apartigita de la origina paroĥo kiam [[Zaffelare]] kaj [[Mendonk]] jam ekzistis kiel memstaraj paroĥoj. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.lochristi.be Oficiala retejo de la municipo] (nederlande) {{Belga provinco Orienta Flandrio}} o3hjckcew3rhjei76i53i4k2nlfk1id Norbert Wiener 0 30936 9372365 8389817 2026-05-13T20:49:39Z Alifono 114488 9372365 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Norbert WIENER''' (naskiĝis la {{daton|26|novembro|1894}} en [[Columbia (Marilando)|Columbia]], [[Misurio]], [[Usono]]; mortis la {{daton|18|marto|1964}}) kreis [[Kibernetiko|kibernetikon]]. == Biografio == Li estis la unua filo de Bertha kaj [[Leo Wiener]]. Leo estis tiam docento pri [[slava lingvaro]] en la [[Universitato Harvard]]. Wiener estis edukita hejme ĝis li atingis 7 jarojn. Poste li eniris lernejon sed dum mallonga tempo, kaj finis plejparton de siaj studoj endome. Li abiturientiĝis kiam li estis 11-jara en [[1906]], kaj en septembro de la sama jaro li eniris en la [[Universitato Tufts|Universitaton Tufts]] kie li studis [[matematiko]]n. == Vidu ankaŭ == * [[18182 Wiener]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wiener, Norbert}} [[Kategorio:Usonaj matematikistoj]] 79mvvpu4e0ardhojjoollv76jfegzf6 9372390 9372365 2026-05-13T21:21:41Z Alifono 114488 Biografio 9372390 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Norbert WIENER''' (naskiĝis la {{daton|26|novembro|1894}} en [[Columbia (Marilando)|Columbia]], [[Misurio]], [[Usono]]; mortis la {{daton|18|marto|1964}}) estis [[Usono|usona]] [[Matematiko|matematikisto]] kaj unu el la fondintoj de [[kibernetiko]] kaj la teorio de [[artefarita intelekto]]. Li estis profesoro ĉe [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio|MIT]], kie li laboris ekde [[1919]]. Li estis premiita per la usona [[Nacia Medalo de Scienco]]. La verko ''Cybernetics'' (Kibernetiko'')'' de Wiener estis publikigita en [[1948]] sub la titolo ''Cybernetics: Control and Communication in the Animal and the Machine.'' == Biografio == Norbert Wiener naskiĝis en juda familio. Li estis la unua filo de Bertha Kahn kaj [[Leo Wiener]]. Leo estis tiam docento pri [[slava lingvaro]] en la [[Universitato Harvard]]. Lia patro, Leo Wiener (1862–1939), naskiĝis en [[Bjalistoko]], Rusia Imperio, estis samtempulo kaj samurbano de [[L. L. Zamenhof|L.L. Zamenhof]]. Wiener estis edukita hejme ĝis li atingis 7 jarojn. Poste li eniris lernejon sed dum mallonga tempo, kaj finis plejparton de siaj studoj endome. Li abiturientiĝis kiam li estis 11-jara en [[1906]], kaj en septembro de la sama jaro li eniris en la [[Universitato Tufts|Universitaton Tufts]] kie li studis [[matematiko]]n. Norbert Wiener eniris la [[Teknologia Universitato Berlino|Teknologian Universitaton de Berlino]], kie post kompletigo de sia dua jaro, li transloĝiĝis al [[Usono]], En la aĝo de 18 jaroj, Norbert Wiener ricevis sian doktorecon de Harvard. La ĉefaj rezultoj de lia [[disertacio]] pri filozofio, dediĉita al formala logiko, estis publikigitaj en la ''Proceedings of the Cambridge Philosophical Society.'' Li poste fariĝis profesoro en la Fakultato de Slavaj Lingvoj kaj Literaturo ĉe la [[Universitato Harvard]]. == N. Wiener pri la sociaj konsekvencoj de aŭtomatigo == Ni imagu, ke la dua revolucio estas kompleta. Tiam la averaĝa homo kun averaĝaj aŭ eĉ pli malgrandaj kapabloj havos nenion indan vendi. Ekzistas nur unu elirejo: konstrui socion bazitan sur homaj valoroj krom aĉetado kaj vendado. Konstrui tian socion postulos konsiderindan preparon kaj grandan lukton, kiu, sub favoraj cirkonstancoj, povas esti farata sur ideologia nivelo; alie, kiu scias kion?<ref>(en) N. Wiener, ''Cybernetics: Control and Communication in the Animal and the Machine'', 1968, p. 77.</ref> == Memoro == Kratero sur la alia flanko de la luno estis nomita laŭ Norbert Wiener en [[1970]]. == Vidu ankaŭ == * [[18182 Wiener]], asteroido == Referencoj == {{Projektoj}} {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wiener, Norbert}} [[Kategorio:Usonaj matematikistoj]] ehuask12sk46zm4eiofwwesfmh67xy5 Gaberono 0 33236 9372456 9132698 2026-05-13T22:50:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372456 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Gaberono | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-en|''Gaborone''}} | alia_nomo1 = | kategorio = urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero =Gaborone Montage.png | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = Centro de Gaberono <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Gaborone | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Bocvano | lando_flago = 1 | regiono_tipo = | regiono = | distrikto_tipo = | distrikto = Sudorienta distrikto | municipo = | histregiono = | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Notwani | rivero1 = | montaro = Kgale | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | memorindaĵo = | orogenezo = | orogenezo_tipo = | geologio = | geologio_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo_tipo = | planto = | planto_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Gaberono | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 983 | lat_d = 24 | lat_m = 39 | lat_s = 29 | lat_NS = S | long_d = 25 | long_m = 54 | long_s = 44 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 19.46 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 191776 | loĝantaro_dato = 2006 | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1964 | establita_tipo = Fondo | urbestro = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Afrika tempo|MAT]] | utc_offset =+2 | horzono_DST = [[Mez-Afrika tempo|MAST]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = 3XX | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera_noto = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Bocvano | mapo_lokumilo = Bocvano | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Afriko | mapo2_lokumilo = Afriko <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.gov.bw/ www.gov.bw] | commons = Gaborone <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}} }} [[Dosiero:GaboroneSkyline cropped.jpg|maldekstre|250ra|Vido al vilaĝa kvartalo en Gaberono]] [[Dosiero:BotswanaParliament.jpg|eta|maldekstre|250ra|Konstruaĵoj de bocvana parlamentejo en Gaberono]] [[Dosiero:Kgale Hill 2.jpg|eta|maldekstre|250ra|Vido al la urbo el montetaro Kgale]] [[Dosiero:Three Dikgosi Monument - March 2010.jpg|eta|maldekstre|250ra|Monumento de tri ĉefuloj]] '''Gaberono''' (''Gaborone'', prononcata ''Ĥaborone'', pli frue ''Gaberones'') estas la ĉefurbo de la sudafrika ŝtato [[Bocvano]] kaj laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². En 2001 ĝi havis ĉirkaŭ 186.000 loĝantojn. == Historio == La urbo estis fondita en [[1890]] fare de [[Gaborone Matlapin]], loka ĉefulo. Oni translokis en [[1965]] la registarejon de Bocvano (tiam Beĉuanalando) de [[Mafikeng]] al Gaberono. == Ekonomio == Gaberono estas urbo kun la plej alta vivnivelo inter kelkaj ŝtatoj de la regiono. === Lokaj entreprenoj === La proksime troveblaj [[mangano|mangan]]- kaj [[asbesto|asbest]]-minejoj certigis la ekonomian krerskon. La [[Sud-Afrika Disvolviĝa Komunumo]] (SADC, ''Southern Africa Development Community'') havas ĉefsidejon en Gaborono. Tiu organizo fondiĝis en [[1980]], por apogi la ekonomian kunlaboron inter la membroŝtatoj kaj malpliigi la dependecon for de [[Sud-Afriko]]. == Sporto == En la regiono popularas futbalo. Lokaj futbalkluboj estas ''Botswana Defence Force 11, Gaborone United, Botswana Meat Commission FC, Mochudi Centre Chiefs FC, Notwane FC, Police 11, Township Rollers'' kaj ''Uniao Flamengo Santos FC''. === Diversaĵoj === En Gaberono funkcias la ''Universitato de Bocvano'', fondita en 1976. Tra Gaberono kondukas la grava fervoja linio de [[Kaburbo|Kaapstad]] al [[Harare]]. == Vidu ankaŭ == * [[Listo de urboj de Bocvano]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=gaberon}} * http://earth-info.nga.mil/gns/html/cntry_files.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050812023000/http://earth-info.nga.mil/gns/html/cntry_files.html |date=2005-08-12 }} * http://www.thuto.org/ubh/bw/bhp7.htm * http://ubh.tripod.com/bw/plnam.htm#Gaberones{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.botswana-tourism.gov.bw/tourism/attractions/gaborone.html oficiala paĝo de la nacia ministerio pri turismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050507061711/http://www.botswana-tourism.gov.bw/tourism/attractions/gaborone.html |date=2005-05-07 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉefurboj de Afriko]] [[Kategorio:Urboj de Bocvano]] [[Kategorio:Planitaj urboj]] morytijtb8kfrw6h602lm5498ecwsxw Hamiltono (Bermudo) 0 35424 9372400 9348087 2026-05-13T21:35:38Z Moldur 2507 [[paroĥo]] 9372400 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BM|situo sur mapo2=Hamiltono (Bermudo)|situo de2=Situa mapo de Hamiltono|zomo=12}} '''Hamiltono''' estas la ĉefurbo de [[Bermudo]]. Kvankam estas [[paroĥo]] de la samnomo, Hamiltono estas en la paroĥo de Pembroke. La urbo nomiĝis por la unua [[Ĝenerala guberniestro de Antigvo kaj Barbudo|guberniestro]] de Bermudo, senjoro ''Henry Hamilton''. Spite de fakto de ĝi estas la administra ĉefurbo de Bermudo, Hamiltono nur havas konstanta loĝantaro de proksimume 969. Kvankam iom taksaĵoj havas la nombron de loĝantaroj kiel alta ol 1,500. Hamiltono estas la sola enkorpigata urbo en Bermudo, sed ĝi estas pli malgranda ol la historia urbo de [[Sankta Georgo (Bermudo)|Sankta Georgo]]. Pli utila mezuro de loĝlokaj koncentriĝoj en Bermudo estas la nombro da loĝantoj en paroĥo. == Historio == La historio de Hamiltono ekis en [[1790]] kiam la Bermuda Registaro rezervis 145 akreojn (58.67 hektarojn) por la estonta sido de Bermuda registaro. La urbo estis laŭofice enkorpigata en [[1793]] laŭ Ago de Parlamento. <gallery> Dosiero:City Hall in Hamilton, Bermuda.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|Urba Koridoro en Hamiltono. --> Dosiero:Cathedral in Hamilton, Bermuda.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|La katedralo en Hamiltono. --> Dosiero:Bmmap-Hamilton.png|<!-- thumb|maldekstra|180ra| --> </gallery> == Eksteraj ligiloj == * http://www.geohive.com/cd/link.php?xml=bm&xsl=neo1 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060327011949/http://www.geohive.com/cd/link.php?xml=bm&xsl=neo1 |date=2006-03-27 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bermudo]] ogcxqey2lkz5hzh7ofov2lt2uq8jubu Salzach 0 35498 9372231 9257164 2026-05-13T16:20:54Z ThomasPusch 1869 9372231 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rivero |nomo = Salzach |foto = Salzach near werfen_20040828.jpg |foto-priskribo = la rivero ĉe la loĝloko ''Werfen'' en Aŭstrio, fone la montaro ''[[Hohe Tauern]]'' |situo = en [[Aŭstrio]] kaj [[Germanio]] |longeco = 225 |fonto = regiono ''Kitzbüheler Alpen'' de la orientaj [[Alpoj]] |fonto-alteco = ĉirkaŭ 2300 |enfluejo = ĉe [[Haiming (Bavario)|Haiming]] en la riveron [[Inn]] |enfluejo-alteco = 344 |altecodiferenco = |urboj survojaj = [[Mittersill]], [[Zell am See]], [[St. Johann im Pongau]], [[Bischofshofen]], [[Hallein]], [[Salzburg]], [[Freilassing]], [[Laufen (Salzach)]], [[Tittmoning]], [[Burghausen]] |dekstraj alfluoj = ''Lammer'' |maldekstraj alfluoj = ''Saalach'' |rimarkoj = }} '''Salzach''' [ZALcaĥ] estas flanka [[rivero]] de [[Inn]]. Ĝi fontas en [[Aŭstrio]] kaj de [[Salcburgo]] (''Salzburg'') ĝis sia fino formas la landlimon inter Aŭstrio kaj [[Germanio]]. La rivero longas ĉirkaŭ 225&nbsp;kilometrojn. La nomo ''Salzach'' signifas "sal-rivero". Tio rilatas ne al la gusto de la akvo, sed al la fakto, ke jam antaŭ longa tempo oni uzis la riveron por transporti salon el la minejoj de [[Hallein]] kaj [[Berchtesgaden]]. De sia fonto ĝi fluas unue ĉ. 80&nbsp;km orienten inter la montoĉenoj de la centraj kaj de la nordaj [[Alpoj]]. Ĉe urbo [[St. Johann im Pongau|Sankt Johann]] ĝi kurbiĝas norden, trarompas la nordajn Alpojn ĉe [[pasejo Lueg]] kaj tenas tiun direkton ĝis sia fino. La trarompejo [[germana lingvo|germane]] nomiĝas ''Salzachöfen'' (= fornoj de Salzach). La fluejo de Salzach estas parte arte firmigita per ŝtonoj, sed ne havas [[akvobaraĵo]]jn. Tio estas unikaĵo inter la nordaj alpaj riveroj. Pri la [[rivera rektigo|rektigo]] kaj de [[Saalach]] kaj de Salzach engaĝiĝis [[Oskar Meyer]]. == Urboj ĉe rivero Salzach == * [[Mittersill]] (AT) * Bruck (AT) * [[St. Johann im Pongau]] (AT) * [[Bischofshofen]] (AT) * [[Hallein]] (AT) * [[Salzburg]] (AT) * [[Freilassing]] (DE) * [[Laufen (Salzach)]] (DE) kaj Oberndorf (AT) * [[Tittmoning]] (DE) * [[Burghausen]] (DE) Laufen kaj Oberndorf estas kontraŭaj kaj ligitaj per lima ponto. Pliaj limaj pontoj estas ĉe Tittmoning kaj ĉe Burghausen (2). Inter Salzburg kaj Bruck la sola fervoja ligo inter orienta kaj okcidenta Aŭstrio sekvas la riveran valon. Ĉe Bruck ĝi transiras al la najbara valo de rivero ''Saalach'', flanka rivero de Salzach. <gallery> Dosiero:Salzach.jpg|<center>la rivero ĉe la loko ''Ostermiething'' en Aŭstrio Dosiero:Salzachoefen 20040828.jpg|<center>rivera gorĝo ''Salzachöfen'' Dosiero:Salzburger Stadtansicht.jpg|<center>panoramo de [[Salzburg]] somere kaj... Dosiero:Muellnersteg1.jpg|<center>vintre, vidata de la rivera bordo </gallery> {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.hausdernatur.at/Lebensader_Salzach.58.0.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090529051802/http://www.hausdernatur.at/Lebensader_Salzach.58.0.html |date=2009-05-29 }} <!-- _Lebensader_ Salzach --> * http://www.lebensministerium.at/filemanager/download/6620{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- _Die_ Salzach - _ein_ Fluo _bewegt_! --> * http://www.bayern.de/wwa-ts/daten/fliessgew_salzach.htm <!-- _Informationen_ _über_ _die_ Salzach _vom_ _Wasserwirtschaftsamt_ _Traunstein_ _inklusive_ _Hochwasserpegel_ --> * http://www.salzburg.gv.at/themen/nuw/wassererangelegenheiten/gewaesserschutz/guete/fw/chronologie.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090722205920/http://www.salzburg.gv.at/themen/nuw/wassererangelegenheiten/gewaesserschutz/guete/fw/chronologie.htm |date=2009-07-22 }} <!-- _Chronologie_ _der_ _Belastung_ _der_ Salzach _durch_ _die_ Papero- _und_ _Zellstofffabrik_ _in_ _Hallein_ --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Riveroj en Eŭropo]] [[Kategorio:Riveroj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Riveroj en Bavario]] [[Kategorio:Akvokolekta areo de Inn]] 9t4g9z2nm5wr21ggpz36x17f3dmwjxa 9372232 9372231 2026-05-13T16:21:31Z ThomasPusch 1869 9372232 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rivero |nomo = Salzach |foto = Salzach near werfen_20040828.jpg |foto-priskribo = la rivero ĉe la loĝloko ''Werfen'' en Aŭstrio, fone la montaro ''[[Hohe Tauern]]'' |situo = en [[Aŭstrio]] kaj [[Germanio]] |longeco = 225 |fonto = regiono ''Kitzbüheler Alpen'' de la orientaj [[Alpoj]] |fonto-alteco = 2300 |enfluejo = ĉe [[Haiming (Bavario)|Haiming]] en la riveron [[Inn]] |enfluejo-alteco = 344 |altecodiferenco = |urboj survojaj = [[Mittersill]], [[Zell am See]], [[St. Johann im Pongau]], [[Bischofshofen]], [[Hallein]], [[Salzburg]], [[Freilassing]], [[Laufen (Salzach)]], [[Tittmoning]], [[Burghausen]] |dekstraj alfluoj = ''Lammer'' |maldekstraj alfluoj = ''Saalach'' |rimarkoj = }} '''Salzach''' [ZALcaĥ] estas flanka [[rivero]] de [[Inn]]. Ĝi fontas en [[Aŭstrio]] kaj de [[Salcburgo]] (''Salzburg'') ĝis sia fino formas la landlimon inter Aŭstrio kaj [[Germanio]]. La rivero longas ĉirkaŭ 225&nbsp;kilometrojn. La nomo ''Salzach'' signifas "sal-rivero". Tio rilatas ne al la gusto de la akvo, sed al la fakto, ke jam antaŭ longa tempo oni uzis la riveron por transporti salon el la minejoj de [[Hallein]] kaj [[Berchtesgaden]]. De sia fonto ĝi fluas unue ĉ. 80&nbsp;km orienten inter la montoĉenoj de la centraj kaj de la nordaj [[Alpoj]]. Ĉe urbo [[St. Johann im Pongau|Sankt Johann]] ĝi kurbiĝas norden, trarompas la nordajn Alpojn ĉe [[pasejo Lueg]] kaj tenas tiun direkton ĝis sia fino. La trarompejo [[germana lingvo|germane]] nomiĝas ''Salzachöfen'' (= fornoj de Salzach). La fluejo de Salzach estas parte arte firmigita per ŝtonoj, sed ne havas [[akvobaraĵo]]jn. Tio estas unikaĵo inter la nordaj alpaj riveroj. Pri la [[rivera rektigo|rektigo]] kaj de [[Saalach]] kaj de Salzach engaĝiĝis [[Oskar Meyer]]. == Urboj ĉe rivero Salzach == * [[Mittersill]] (AT) * Bruck (AT) * [[St. Johann im Pongau]] (AT) * [[Bischofshofen]] (AT) * [[Hallein]] (AT) * [[Salzburg]] (AT) * [[Freilassing]] (DE) * [[Laufen (Salzach)]] (DE) kaj Oberndorf (AT) * [[Tittmoning]] (DE) * [[Burghausen]] (DE) Laufen kaj Oberndorf estas kontraŭaj kaj ligitaj per lima ponto. Pliaj limaj pontoj estas ĉe Tittmoning kaj ĉe Burghausen (2). Inter Salzburg kaj Bruck la sola fervoja ligo inter orienta kaj okcidenta Aŭstrio sekvas la riveran valon. Ĉe Bruck ĝi transiras al la najbara valo de rivero ''Saalach'', flanka rivero de Salzach. <gallery> Dosiero:Salzach.jpg|<center>la rivero ĉe la loko ''Ostermiething'' en Aŭstrio Dosiero:Salzachoefen 20040828.jpg|<center>rivera gorĝo ''Salzachöfen'' Dosiero:Salzburger Stadtansicht.jpg|<center>panoramo de [[Salzburg]] somere kaj... Dosiero:Muellnersteg1.jpg|<center>vintre, vidata de la rivera bordo </gallery> {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.hausdernatur.at/Lebensader_Salzach.58.0.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090529051802/http://www.hausdernatur.at/Lebensader_Salzach.58.0.html |date=2009-05-29 }} <!-- _Lebensader_ Salzach --> * http://www.lebensministerium.at/filemanager/download/6620{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- _Die_ Salzach - _ein_ Fluo _bewegt_! --> * http://www.bayern.de/wwa-ts/daten/fliessgew_salzach.htm <!-- _Informationen_ _über_ _die_ Salzach _vom_ _Wasserwirtschaftsamt_ _Traunstein_ _inklusive_ _Hochwasserpegel_ --> * http://www.salzburg.gv.at/themen/nuw/wassererangelegenheiten/gewaesserschutz/guete/fw/chronologie.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090722205920/http://www.salzburg.gv.at/themen/nuw/wassererangelegenheiten/gewaesserschutz/guete/fw/chronologie.htm |date=2009-07-22 }} <!-- _Chronologie_ _der_ _Belastung_ _der_ Salzach _durch_ _die_ Papero- _und_ _Zellstofffabrik_ _in_ _Hallein_ --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Riveroj en Eŭropo]] [[Kategorio:Riveroj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Riveroj en Bavario]] [[Kategorio:Akvokolekta areo de Inn]] 0wwo9nj23ccubuidbonfa9u3n3i4hhp Patologio 0 37516 9372577 9196202 2026-05-14T06:23:09Z Sj1mor 12103 9372577 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:ZEN browser for Virtual Microscopy (9318136341).jpg|eta|dekstra|282px|<center> Virtuala [[mikroskopio]] per ZEN [[TTT-legilo|navigilo]] </center>]] '''Patologio''' aŭ '''malsanoscienco''' estas [[scienco]], kiu studas la [[malsano]]jn, kaj ties efikojn. La vorto "patologio" deriviĝas de la grekaj vortoj ''pathos'' (malsano) kaj ''logia'' (scienco). Pli specife, ĉi tiu [[fako (figure)|fako]] havas la taskon studi ŝanĝojn strukturajn, bioĥemiajn kaj funkciajn, kiuj produktas malsanojn en ĉeloj, histoj kaj organoj. Patologio uzas iloj molekulaj, [[Mikrobiologio|mikrobiologiaj]], [[Imunologio|inmunologiaj]] kaj [[Morfologio (biologio)|morfologiaj]] por provi klarigi la [[etiologio]]n kaj manifestacio [[kliniko|klinikaj]] ([[Signo (biologio)|signoj]] kaj [[Simptomo|simptomoj]]), kiuj aperas en [[paciento]]j, kaj proponas bazojn raciajn por la traktado kaj [[profilaktiko]]. == Procezo patologia == Procezo patologia estas komponata el kvar aspektoj bazaj: [[etiologio]], [[patologigenio]], [[ŝanĝoj morfologiaj]] kaj manifestacio klinikaj (ŝanĝoj funkciaj). La bazo de ĉi tiu rezono estis enigita de [[Rudolf Virchow]], la patro de la patologio moderna, en la jarcento 19, kiu asertis ke ''ĉiuj formoj de malsano estas la rezulto fina de ŝanĝojn molekulaj aŭ strukturaj de ĉelo.'' === Etiologio === [[Etiologio]] rilatas al kialoj de malsanoj. Tiu koncepto, laŭ kiu difinitaj simptomoj aŭ malsanaj estas kaŭsitaj havas antikveco rekonebla. Akadoj, antaŭ pli ol 2500 jaroj, konsideris ke malsanoj estas rezulto de [[Peko|pekoj]] de paciento. Kaŭzoj etiologiaj ofte dividiĝas laŭ genetikaj kaj akiritaj. En la [[historio de medicino]] ekzistis pluraj modeloj pri kialoj de malsanoj, inter kiuj elstaras la modeloj unufaktoraj (nur unu agento hazarda) kaj la multfaktoraj (pluraj kondiĉoj favoras la disvolviĝo de malsano). === Patogenezo === [[Patogenezo]] estas sekvenco de okazaĵoj, kiuj konstituas la respondo de ĉeloj aŭ histoj antaŭ perilo etiologia, el stimulo komenca ĝis la esprimo fina de malsano. Ĉi tiu aspekto de la patologio ofte estas konsiderata la plej grava, pro ke studas la rilatoj inter periloj etiologiaj kaj [[fiziologio]]. === Ŝanĝoj morfologiaj === Ŝanĝoj morfologiaj estas ŝanĝoj strukturaj de histoj aŭ ĉeloj, kiuj karakterizas al malsano au permesas diagnozi procezon etiologian. === Manifestacioj klinikaj === Manifestacioj klinikaj estas la esprimo de ŝanĝoj genetikaj, bioĥemikaj kaj strukturaj de ĉeloj kaj histoj, kaj kondiĉas ties evoluon. == Fakoj de patologio == ; Oni distingas : [[Anatomio-patologio]]: Ĝi konsistas en la studado de la strukturaj kaj aspektaj modifoj kaŭzitaj de la malsanoj. : Patologio: Studo de la kaŭzoj kaj evoluo de la malsanoj. Tiu termino nomas ankaŭ la [[simptomaro]]n de iu malsano. : [[Fizio-patologio]]: Ankaŭ nomata "patologia fiziologio". Studo de la disfunkciadoj de la organismo, kiam ĝi estas afekciita de iu malsano. : [[Psiko-patologio]]: Studo de la [[psika malsano|mensaj malsanoj]]. : [[Neŭropatologio]] estas branĉo de patologio, kiu traktas malsanojn de la centra nerva sistemo, la meningaj kaj la periferiaj nervoj. Krome, kelkaj muskolaj malsanoj kaj la kreado de cerbaj vundoj ankaŭ falas sub la kampon de neŭropatologio. == Specoj == * [[Fiziologio]] * [[Ludopatologio]] * [[Psikopatio]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=patolo}} * [[Anatomio]] * [[Malofta malsano]] * [[Sindromo]] * [[Aplazio]] {{Patologio}} [[Kategorio:Patologio| ]] 6k1q4tgqdbe2lgy9lr1xpv70x30jzaz George Byron 0 40631 9372521 9274449 2026-05-14T05:01:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372521 wikitext text/x-wiki {{Leginda|jaro=2020 |monato=9 |tago=26}} {{Informkesto gravulo | dosiero = Lord Byron in Albanian dress.jpg | priskribo = Lord Byron en albana vestaĵo }} '''George Gordon Noel BYRON''' (6-a barono Byron de Rochdale, {{lang-eo|Georgo Bajrono}}<ref>PIV 2005</ref>; naskiĝis la [[22-an de januaro]] [[1788]] en [[Londono]], mortis la [[19-an de aprilo]] [[1824]] en [[Misolongi]], [[Grekio]]) estis [[Anglio|angla]]-[[Skotlando|skota]] [[verkisto]]. Nomata ankaŭ '''Lord Byron''' aŭ la 6-a barono Byron de [[Rochdale]], li estis en sia tempo la plej populara anglalingva [[poeto]]. Liaj plej konataj verkoj estas la [[epopeo]]j "''Childe Harold's Pilgrimage''" (Pilgrimado de Childe Harold) kaj "''Don Juan''" (Don Johano). Tiu ĉi lasta restis nefinita. Li estis ankaŭ nobelo kaj politikisto. Li estis nepo de [[John Byron]], esploristo de la [[Suda Pacifiko]] kaj brita [[admiralo]]. Lord Byron estis patro de [[Ada Lovelace]]. Li krome estas konata kiel grava partoprenanto de la [[greka revolucio]]. Sed lia graveco fontas el lia elstara rolo en disvastigo de la sento de [[Romantikismo]] kaj kiel aŭtoro de mallongaj poemoj kiel ''[[She walks in beauty]]'', ''When we two parted'', kaj ''[[So, we'll go no more a roving]]'' kaj de pli longaj [[rakonto|rakontaj]] poemoj ''[[Childe Harold's Pilgrimage]]'' kaj ''[[Don Juan (Byron)|Don Juan]]''. Li estas konsiderata unu el la plej grandaj britaj poetoj kaj pluestas amplekse legata kaj influa — kaj en la [[anglalingva mondo]], kaj ekster ĝi. Li veturis etende tra Eŭropo, ĉefe en Italio, kie li vivis dum sep jaroj en la urboj [[Venecio]], [[Raveno]] kaj [[Pizo (Italio)|Pizo]]. Dum sia restado en Italio li ofte vizitis sian amikon, poeton [[Percy Bysshe Shelley]].<ref>Tony Perrottet (2011). "Lake Geneva as Shelley and Byron Knew It". [[The New York Times]]. [https://www.nytimes.com/2011/05/29/travel/lake-geneva-as-byron-and-shelley-knew-it.html] Alirita la 15an de Majo 2018.</ref> Poste Byron aliĝis al la [[Greka milito de sendependiĝo]] kaj luktis kontraŭ la [[Otomana Imperio]], pro kio la Grekoj admiras lin kiel [[nacia heroo|nacian heroon]].<ref>"Byron had yet to die to make philhellenism generally acceptable." – Plomer (1970).</ref> Li mortis en 1824 je aĝo de 36 el [[febro]] kiun li ekhavis en [[Misolongi]]. La graveco de Byron fontas ne nur el liaj verkoj, sed ankaŭ el lia romantika vivo, kiun karakterizis aristokrataj ekscesoj, grandaj ŝuldoj, multnombraj amaferoj (kaj kun viroj, kaj kun virinoj, inkluzive eblan amrilaton kun sia duonfratino),<ref>"Byron as a Boy; His Mother's Influence — His School Days and Mary Chaworth" (PDF). [[The New York Times]]. 26a de Februaro 1898. [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1898/02/26/102106462.pdf] Alirita la 15an de Majo 2018.</ref> kaj memdecidita [[ekzilo]]. Li estis fame priskribata de [[Lady Caroline Lamb]] kiel "mad, bad and dangerous to know" (freneza, malica kaj danĝera se konata).<ref> {{Citaĵo el novaĵo| |titolo='Mad, Bad and Dangerous to Know' |lasta=Castle |unua=Terry |datoj=13a de Aprilo 1997 | url = http://www.nytimes.com/books/97/04/13/reviews/970413.13castlet.html |alirdato={{FormatoDato|2008-11-19}} |verkaĵo=[[The New York Times]] }}</ref> Lia nura [[Legitimeco (familio)|legitima]] infano, nome lia filino [[Ada Lovelace]], estas konsiderata kiel la unua [[programisto|komputilprogramisto]] bazita sur siaj notoj pri la Analizilo de [[Charles Babbage]].<ref>Fuegi, J; Francis, J (October–December 2003). "Lovelace & Babbage and the creation of the 1843 'notes'". Annals of the History of Computing, IEEE (volume 25, number 4): 16–26. doi:10.1109/MAHC.2003.1253887.</ref><ref>Phillips, Ana Lena (November–December 2011). "Crowdsourcing Gender Equity: Ada Lovelace Day, and its companion website, aims to raise the profile of women in science and technology". American Scientist. 99 (6): 463. [https://www.americanscientist.org/issues/pub/crowdsourcing-gender-equity]</ref><ref>"Ada Lovelace honoured by Google doodle". [[The Guardian]]. 10a de Decembro 2012. [https://www.theguardian.com/technology/2012/dec/10/ada-lovelace-honoured-google-doodle] Alirita la 15an de Majo 2018.</ref> Inter {{J|ekstergeedzeca filo}} de Byron estis Allegra Byron, kiu mortis en infanaĝo, kaj eble Elizabeth Medora Leigh. == Biografio == === Eko === [[Dosiero:Byronmother.jpg|eta|Catherine Gordon, la patrino de Byron.]] [[Dosiero:Lochnagar_in_winter_by_Bruce_McAdam.jpg|eta|Lochnagar, subjekto de lia poemo ''Lachin y Gair'']] Naskita la 22-an de januaro 1788, li estis baptita kiel George Gordon Byron en la paroĥa preĝejo de Sankta Marylebone laŭ sia patrinflanka avo, nome Georgo Gordon de Gight, posteulo kun reĝaj ligoj, devena el la reĝo [[Jakobo la 1-a de Skotlando]]. Bedaŭrinde tiu patrinflanka avo faris [[memmortigo]]n<ref name="nytimes 1898">Byron as a Boy; His Mother's Influence&nbsp;— His School Days and Mary Chaworth, The New York Times, PDF, 26a de Februaro 1898 http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?_r=1&res=9E03E3D91638E433A25755C2A9649C94699ED7CF Alirita la 11an de Julio 2008.</ref> en 1779. En victurno, la patrino de Byron nome Catherine devis vendi sian teron kaj titolon por pagi la ŝuldojn de sia edzo. Informita intuo indikus ke John Byron eble geedziĝis kun Catherine pro ŝia mono<ref>Moore, Thomas, The Works of Lord Byron: With His Letters and Journals, and His Life, John Murray, 1835.</ref> kaj, post malŝparado de ŝia riĉaĵo kaj vendado de ŝia biendomo, pasigis tre mallongan tempon kun sia edzino kaj infano por eviti kreditorojn, li forlasis ilin kaj jaron poste mortis. Ne surprize, Catherine regule spertis humorŝanĝojn kaj atakojn de [[melankolio]].<ref name="nytimes 1898" /> Kiel vidvino,<ref name="ODNB">McGann, Jerome, ‘Byron, George Gordon Noel, sixth Baron Byron (1788–1824)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, Sept 2004; reta eldono, Okt 2009 [http://www.oxforddnb.com/view/article/4279] alirita la 10an de Junio 2010</ref> Catherine baldaŭ poste moviĝis reen al [[Skotlando]], kie ŝi kreskigis sian filon en [[Aberdeen]].<ref name="nytimes 1898" /> La 21-an de majo 1798, la morto de la praonklo de Byron, la "malvirta" senjoro Byron, faris la dekjaraĝan Byron, la 6-a barono Byron, kaj li ne nur heredis la titolon, sed ankaŭ la biendomon de Newstead Abbey, en [[Nottinghamshire]], [[Anglio]]. Fiera de sia filo, nome la nova "senjoro", Catherine portis lin al Anglio. Komence Byron loĝis ĉe sia nova biendomo nur malofte, kiam la abatejo estis luita al Lord Grey de Ruthyn, inter aliaj, dum la adoleskeco de Byron. Post la morto de la bopatrino de Byron nome Judith Noel, la Honorinda Lordino Milbanke, en 1822, ŝia testamento postulis ke li ŝanĝu sian familian nomon al "Noel" por heredi la duonon de ŝia biendomo. Reĝa Mandato ankaŭ permesis al li "aboni la menciitan familian nomon de Noel antaŭe ĉiuj honortitoloj", kaj de tiu punkto li subskribis kiel "Noel Byron" (la kutima signaturo de kunulo estanta simple la nobeleco, en tiu kazo simple "Byron"). Estas konjektita ke tio estis tiel ke liaj inicialoj legus "N.B.", imitante tiun de lia heroo, [[Napoleono Bonaparte]]. Li ankaŭ estis foje menciita kiel "Lord Noel Byron", kvazaŭ "Noel" estus parto de lia titolo, kaj same [[Lady Byron|lia edzino]] foje estis nomita "Lady Noel Byron". Lordino Byron poste (en 1856) heredis la baronlandon de Wentworth, iĝante "Lady Wentworth". === Edukado kaj unuaj amaferoj === Byron ricevis sian fruan formalan edukon en Aberdeen Grammar School, kaj en aŭgusto 1799 membriĝis en la lernejon de d-ro William Glennie, en Dulwich.<ref> {{Citaĵo el la reto| |titolo=Byron, George Gordon Noel, sixth Baron Byron (1788–1824) |lasta=McGann |unua=Jerome |verko=Oxford Dictionary of National Biography |eldonisto=Oxford University Press |dato=Septembro 2004 | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/4279 |formato=fee required |alirdato=1a Oktobro 2007 }}</ref> Lokigite sub la prizorgo de d-ro Bailey, li estis instigita praktiki en modereco sed ne povis reteni sin de "perfortaj" atakoj en provo trokompensi pro sia misformita piedo. Lia patrino enmiksiĝis en liajn studojn, ofte retirante lin de lernejo, kun la rezulto, ke al li mankis disciplino kaj liaj klasikaj studoj estis neglektitaj. En 1801 li estis sendita al Harrow, kie li restis ĝis julio 1805.<ref name="nytimes 1898" /> Ordinara studento kaj nekvalifikita kriketisto, li reprezentis la lernejon dum la plej unua [[kriketo]]-matĉo Etono kontraŭ Harrow ĉe Lorda kriketejo en [[1805]].<ref> {{Citaĵo el gazeto|url=http://content-uk.cricinfo.com/magazine/content/story/211281.html|titolo=The oldest fixture of them all: the annual Eton vs Harrow match|alirdato=23a de Julio 2008|familia nomo=Williamson|persona nomo=Martin|dato=18a Junio 2005|gazeto=Cricinfo Magazine}}</ref> Lia malmodesteco ne estis limigita al korpekzercado. Byron enamiĝis al Mary Chaworth, kiun li renkontis dum en la lernejo,<ref name="nytimes 1898" /> kaj ŝi estis la kialo kial li rifuzis reveni al Harrow en septembro 1803. Lia patrino skribis, "Li havas neniun malsaneton, pri kiu mi scias, sed amas, malespere amas, [...] Miss Chaworth." <ref name="nytimes 1898" /> En la pli postaj memuaroj de Byron, "Maria Chaworth estas portretita kiel la unua objekto de liaj plenkreskaj seksaj sentoj."<ref name="McC2002">{{citaĵo el libro||titolo=Byron: Life and Legend|lasta=MacCarthy|unua=Fiona|paĝo=33|ISBN=978-0-7195-5621-0|eldoninto=John Murray Publishers Ltd|datoj=7a de Novembro 2002}}</ref> [[Dosiero:John Fitzgibbon 2nd Earl of Clare-cropped.jpg|eta|altdekstre|Lia amiko John FitzGibbon, dua Grafo de Clare.]] Byron finfine revenis en januaro 1804,<ref name="nytimes 1898" /> al pli definitiva periodo, kiu vidis la formadon de cirklo de emociaj implikiĝoj kun aliaj samlernejanoj, kiujn li memoris kun granda viveco: "miaj lernejamikecoj estis ĉe mi pasioj (ĉar mi ĉiam estis violenta)."<ref>MacCarthy, p. 37</ref> La plej eltenema el tiuj estis kun John FitzGibbon, dua Grafo de Clare - kvar jarojn pli juna ol Byron - kiun li neatendite renkontis multajn jarojn poste en Italio (1821).<ref>MacCarthy, p. 404</ref> Liaj nostalgiaj poemoj pri liaj Harrow-amikecoj, nome ''Childish Recollections'' (1806), esprimas klarvidan "konscion da seksaj diferencoj kiuj povas en la fino igi Anglion netenebla al li".<ref>MacCarthy, p. 40</ref> La sekvan aŭtunon li sekvis ĉe [[Trinity College (Kembriĝo)]],<ref>"Byron [post Noel], George (Gordon), Baron Byron (BRN805G)". A Cambridge Alumni Database. University of Cambridge. [http://venn.lib.cam.ac.uk/cgi-bin/search-2016.pl?sur=&suro=w&fir=&firo=c&cit=&cito=c&c=all&z=all&tex=BRN805G&sye=&eye=&col=all&maxcount=50] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170821194827/http://venn.lib.cam.ac.uk/cgi-bin/search-2016.pl?sur=&suro=w&fir=&firo=c&cit=&cito=c&c=all&z=all&tex=BRN805G&sye=&eye=&col=all&maxcount=50 |date=2017-08-21 }} Alirita la 14an de Majo 2018.</ref> kie li renkontis kaj formis proksiman amikecon kun la pli juna John Edleston. Koncerne lian "protektiton" li skribis, "Li estis mia preskaŭ obstina partnero ekde oktobro 1805, kiam mi eniris Trinity College. Lia voĉo unue altiris mian atenton, lia vizaĝo fiksis ĝin, kaj lia edukado ligis min al li eterne." En lia memoro Byron kunmetis ''Thyrza'', serion de elegioj.<ref name="hudsonreview">{{Citaĵo el gazeto|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4021/is_200307/ai_n9278558|titolo=Bryon(sic): Revolutionary, libertine and friend|alirdato=11a de Julio 2008|familia nomo=Allen|persona nomo=Brooke|dato=Summer 2003|gazeto=The Hudson Review}}</ref> En pli postaj jaroj li priskribis la aferon kiel "furiozan, kvankam pura amo kaj pasio". Tiu deklaro, aliflanke, devas esti legita en la kunteksto de akraj publikaj sintenoj direkte al [[samseksemo]] en Anglio, kaj la severaj sankcioj (inkluzive de publika pendumo) kontraŭ kondamnitaj aŭ eĉ ŝajnaj leĝrompintoj.<ref>MacCarthy, p. 61</ref> La partnereco, aliflanke, eble bone estis "pura" pro respekto por la senkulpeco de Edleston, kontraste al la (verŝajne) pli sekse malkaŝaj rilatoj travivitaj en la lernejo Harrow.<ref>MacCarthy, p. 39</ref> Krome en Kembriĝo li formis dumvivajn amikecojn kun viroj: ekzemple, John Cam Hobhouse kaj Francis Hodgson, ano de King's College, kun kiu li korespondis pri literaturaj kaj aliaj aferoj ĝis la fino de sia vivo. == Kariero == === Ekkariero === [[Dosiero:Lord Byron by Henry Pierce Bone.jpg|eta|Lord Byron, pentrita de Henry Pierce Bone.]] Kiam li ne estis en lernejo, Byron loĝis kun sia patrino en Southwell, [[Nottinghamshire]], iome kverelece.<ref name="nytimes 1898"/> Tie, li kultivis amikecojn kun Elizabeth Pigot kaj ŝia frato, John, kun kiu li ludis du teatraĵojn por distrado de la ties komunumo. Dum tiu epoko, kun la helpo de Elizabeth Pigot, kiu kopiis multajn el liaj skizoj, li kuraĝis verki siajn unuajn volumojn de [[poezio]]. ''Fugitive Pieces'' estis presita ĉe Ridge de Newark, kaj enhavis poeziaĵojn verkitajn kiam Byron estis nur 17.jaraĝa.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://books.google.com/books/about/Fugitive_Pieces.html?id=hwheygAACAAJ&hl=en|titolo=Fugitive Pieces|alirdato=2015-09-29}}</ref> Tamen, ĝi estis tuj retirita kaj bruligita laŭ konsilo de lia amiko, nome la pastro J. T. Becher, pro la plej amtemaj versoj, partikulare la poeziaĵo ''Al Maria''.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://readytogoebooks.com/TM-P27.html|titolo=To Mary|alirdato=20a de Novembro 2008|aŭtoro=Lord Byron|eldoninto=JGHawaii Publishing Co.|arkivurl=https://web.archive.org/web/20161010145230/http://readytogoebooks.com/TM-P27.html|arkivdato=2016-10-10}}</ref> ''Hours of idleness'' (pigrohoroj), kio kolektis multajn el antaŭaj poeziaĵoj, kun pli ĵusaj komponaĵoj, estis la pinta libro. La sovaĝa, anonima kritikaro kiun tio ricevis (nuntempe konata kiel la verko de Henry Peter Brougham) en la ''Edinburgh Review'' okazigis sian unuan ĉefan [[satiro]]n,<ref name="akstate">''English Bards and Scotch Reviewers'' (Anglaj bardoj kaj skotaj reviziantoj, 1809).</ref> Ĝi estis metita en la manoj de lia konatulo, nome R. C. Dallas, kun la postulo "...esti publikigita sen lia nomo."<ref>Dallas (1824), p. 18.</ref> La pastro Alexander Dallas donas grandan serion de ŝanĝoj kaj modifoj, same kiel la tialojn por kelkaj el ili. Li asertas ankaŭ ke Byron origine intencis antaŭmeti enhavoresumon por tiu poemo, kaj Dallas citas ĝin.<ref>Dallas (1824), p. 46.</ref> Kvankam la verko estis publikigita finfine anonime, ĉirkaŭ Aprilo, R. C. Dallas skribis ke "vi estas jam tre amplekse konata kiel la aŭtoro."<ref>Dallas (1824), p. 55.</ref> La verko kortuŝis tiome kelkajn el liaj kritikistoj, ke ili defiis Byron al [[duelo]]; laŭlonge, en postaj okazoj, tio iĝis markilo de prestiĝo esti celo de la verkoj de Byron.<ref name="akstate"/> [[Dosiero:George Gordon Byron Autograph.jpg|eta|maldekstra|Aŭtografa letero subskribita al John Hanson, advokato kaj negocagento de Byron. Fondazione Biblioteca Europea di Informazione e Cultura BEIC.]] Post sia reveno el veturoj li denove fidis al R. C. Dallas kiel sia literatura agento por publikigi sian poemon ''[[Childe Harold's Pilgrimage]]'', kiun Byron konsideris ne tro grava. La unuaj du kantoj de ''Childe Harold's Pilgrimage'' estis publikigita en 1812 kaj estis ricevitaj sukcese.<ref name="real byron" /><ref name="companion">Stabler (1999).</ref> Laŭ liaj propraj vortoj, "Mi vekiĝis unu matenon kaj trovis min fama."<ref>Thomas Moore ''Letters and Journals of Lord Byron'', 1830 vol. 1, citita en ''The Concise Oxford Dictionary of Quotations'', eld. Susan Ratcliffe. Oxford University Press, 2006. [http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t91.e416 Oxford Reference Online.]</ref> Li plue atingis sukceson per la lastaj du kantoj el la poemo, same kiel pro simile celebrataj "Oriental Tales" (Orientaj rakontoj): ''The Giaour'', ''The Bride of Abydos'', ''The Corsair'' kaj ''Lara''. Ĉirkaŭ la sama epoko, li komencis sian intimecon kun sia estonta biografiisto, [[Thomas Moore]]. === Unuaj veturoj Orienten === [[Dosiero:Byron's Stone near Tepelene.JPG|eta|La Ŝtono de Byron en [[Tepelene]], [[Albanio]].]] [[Dosiero:Teresa Makri 1870.jpg|eta|upright|Teresa Makri en 1870.]] Byron ege enŝuldiĝis estante junulo, pro tio kion lia patrino nomis "sentima malatento pri mono".<ref name="nytimes 1898"/> Ŝi loĝis en Newstead dum tiu tempo, timante la kreditorojn de sia filo.<ref name="nytimes 1898"/> Li estis planinta pasigi la komencon de 1808 navigante kun sia kuzo, George Bettesworth, kiu estis kapitano de la 32-kanona fregato ''Tartar''. La bedaŭrinda morto de Bettesworth dum la Batalo de Alvøen en Majo 1808 malebligis tion. De 1809 ĝis 1811,<ref>Lansdown (2012).</ref> Byron faris la ''[[Grand Tour]]'', tiam kutiman por juna nobelo. Li veturis kun Hobhouse dum la unua jaro, kaj inter liaj servistoj estis la fidinda ĉambroservisto de Byron nome William Fletcher. Fletcher estis ofte la celo de la ŝercoj de Hobhouse kaj de Byron. La [[Napoleonaj Militoj]] devigis lin eviti plejparton de Eŭropo, kaj li anstataŭe turniĝis al la areo de la [[Mediteraneo]]. Tiu forveturo havigis oportunon fuĝi el kreditoroj, same kiel el iama amatino, Mary Chaworth (la celo de lia tiama poeziaĵo, nome "To a Lady: On Being Asked My Reason for Quitting England in the Spring", (Al Sinjorino: responde al demando pri kial mi lasas Anglion printempe)).<ref name="akstate"/> Leteroj al Byron el sia amiko Charles Skinner Matthews malkovras ke grava tialo estis ankaŭ la espero de samseksa sperto.<ref>Crompton (1985), pp. 123–128.</ref> Ankaŭ altiro al [[Levantenio]] estis probable unu el tiaj tialoj; li estis leginte multe pri la [[Otomana Imperio|Otomana]] kaj [[Persio|Persia]] landoj dum infanaĝo, estis allogita al [[Islamo]] (ĉefe al la [[Sufiismo|Sufiisma mistikismo]]), kaj poste skribis, "Kun tiuj landoj, kaj aferoj konektitaj al ili, ĉiuj miaj reale poeziaj sentoj ekas kaj malekas."<ref>Blackstone (1974).</ref><ref>Byron al Moore, 8a de Marto 1816, en Marchand vol. 5, p. 45.</ref> Byron ekveturis en [[Portugalio]] el kie li skribis leteron al sia amiko Mr. Hodgson en kiu li priskribas sian regon de la [[Portugala lingvo]], konsista ĉefe el sakraĵoj kaj insultoj. Byron partikulare ĝuis sian restadon en [[Sintra]] kio estas priskribita en ''[[Childe Harold's Pilgrimage]]'' kiel "glora Edeno". El Lisbono li veturis enlanden al Hispanio, nome al [[Sevilo]], [[Jerez de la Frontera]], [[Cádiz]], [[Ĝibraltaro]] kaj el tie mare al [[Malto]] kaj [[Grekio]].<ref>[http://petercochran.files.wordpress.com/2009/02/02-mediterranean-1809-181124.pdf Byron's correspondence and Journals from the Mediterranean, July 1809 – July 1811] Byron al Catherine Gordon Byron, el Ĝibraltaro, 11a de Aŭgusto 1809: "I left Seville and rode on to Cadiz through a beautiful country, at Xeres where the Sherry we drink is made I met a great merchant a Mr Gordon of Scotland, who was extremely polite and favoured me with the Inspection of his vaults & cellars so that I quaffed at the Fountain head. – – Cadiz, sweet Cadiz! is the most delightful town I ever beheld..."</ref> En [[Ateno]], Byron renkontiĝis kun la 14-jaraĝa Nicolo Giraud, kiu iĝis tre forta amiko lia kaj instruis al li la [[itala]]n. Oni sugestis, ke ambaŭ havis intiman rilaton kun [[seksa afero]].<ref>Christensen (1993).</ref> Byron sendis Giraud al lernejo en monaĥejo en [[Malto]] kaj heredigis al li konsiderindan monkvanton de sep mil sterlingaj [[pundo]]j. La testamento, tamen, estis poste nuligita.<ref>MacCarthy (2002), p. 135.</ref> "mi estas laca el pl & opt Cs, nome la lasta afero el kio mi povus laciĝi", Byron verkis al Hobhouse el Ateno (kiel mallongigo de "''coitum plenum et optabilem''" – kompleta kaj dezirata kopulacio, laŭ la ''[[Satirikono]]'' de [[Petronio (aŭtoro)|Petronio]]), kio, kiel pli frua letero establis, estis ilia kunhavita kodo por samseksa sperto.<ref>Tuite (2015), p. 156.</ref> En 1810 ankoraŭ en Ateno Byron verkis ''Maid of Athens, ere we part'' por 12-jaraĝa knabino, Teresa Makri (1798–1875), kaj laŭ informoj li proponis al ŝi 500 sterlingajn pundojn. Ŝajne la propono ne estis akceptita. Byron veturis al [[İzmir|Smirno]], kie li kaj Hobhouse veturis al [[Istanbulo]] per la ŝipo ''Salsette''. Dum ''Salsette'' estis ankoraŭ ankrita atendante Otomanan permeson por ĉedokigi urbe, la 3-an de Majo 1810 Byron kaj la Leŭtenanto Ekenhead, de la marsoldatoj de ''Salsette'', tranaĝis la markolon [[Dardaneloj|Helesponto]]. Byron rememoris tiun faron en la dua kanto de ''[[Don Juan (Byron)|Don Juan]]''. Li revenis en Anglion el Malto en Julio 1811 per la ŝipo ''Volage''. === Anglio 1811–1816 === Byron iĝis famulo per la publikigo de la unua du kantoj de "Childe Harold's Pilgrimage" (1812). "Li rapide iĝis la plej brila stelulo en la brila mondo de la Regenteca Londono. Li estis celo de ajna socia evento, elektita al kelkaj selektaj kluboj, kaj oftis ĉe la plej modaj Londonaj salonoj."<ref name="McGann 2013">McGann (2013).</ref> Dum tiu periodo en Anglio li produktis multajn verkoj kiaj ''The Giaour'', ''The Bride of Abydos'' (1813), ''Parisina'' kaj ''The Siege of Corinth'' (1815). Implikita dekomence en afero kun [[Lady Caroline Lamb]] (kiu nomigis lin "mad, bad and dangerous to know" (freneza, malica kaj danĝera se konata)) kaj kun aliaj amantoj kaj ankaŭ premite pro ŝuldoj, li ekserĉis kongruan geedziĝon, konsiderante – inter aliaj – [[Annabella Millbanke]]. Tamen, en 1813 li renkontiĝis por la unua fojo en kvar jaroj sian duon-fratinon, [[Augusta Leigh]]. Onidiroj de [[incesto]] ĉirkaŭis la paron; la filino de Augusta nome Medora (n. 1814) estis supozite filino de Byron. Por fuĝi el kreskantaj ŝuldoj kaj onidiroj, Byron premis sian decidon edziĝi al Annabella, kiu laŭ onidiroj estis la verŝajna heredonto de riĉa onklo. Ili geedziĝis la 2-an de Januaro 1815, kaj ilia filino, Ada, naskiĝis en Decembro tiun jaron. Tamen la konstanta obsedo de Byron pri Augusta (kaj liaj kontinuaj seksaj aferoj kun aktorinoj kaj aliaj) faris ilian geedzan vivon katastrofo. Annabella konsideris Byron freneza, kaj en Januaro 1816 ŝi abandonis lin, prenante ilian filinon, kaj ekproceduris por laŭleĝa separo. Ties separigo estis laŭleĝigita per nepublika interkonsento en Marto 1816. La skandalo de la separo, la onidiroj pri Augusta, kaj la eĉ pli kreskantaj ŝuldoj devigis lin forlasi Anglion en Aprilo 1816, kaj neniam li revenos.<ref name="McGann 2013"/> == Vivo eksterlande (1816–1824) == === La Shelley-oj === <gallery> File:Portrait of Percy Bysshe Shelley by Curran, 1819.jpg|[[Percy Bysshe Shelley]], 1819 File:Mary Wollstonecraft Shelley Rothwell.tif|[[Mary Shelley]], 1840 File:Claire Clairmont, by Amelia Curran.jpg|[[Claire Clairmont]] </gallery> Post tiu parentezo de hejma vivo, Byron lasis Anglion kaj neniam revenis. (Spite siajn mortontajn dezirojn, tamen, lia korpo estis revenigita por entombigo en Anglion.) Li veturis tra Belgio kaj poste al la valo de la rivero [[Rejno]]. Somere de 1816 li setlis en la Villa Diodati ĉe la lago [[Lemano]], [[Svisio]], kun sia persona kuracisto, la juna, brila kaj bela [[John William Polidori]]. Tie Byron amikiĝis kun la poeto [[Percy Bysshe Shelley]], kaj la estonta edzino de Shelley nome [[Mary Shelley|Mary Godwin]]. Li estis aligita ankaŭ de la duonfratino de Mary, nome [[Claire Clairmont]], kun kiu li estis havinta amaferon en Londono.<ref>{{Cite news|url=http://articles.latimes.com/1989-09-10/books/bk-2960_1_lord-byron|title=A Hero to His Physician : LORD BYRON'S DOCTOR by Paul West (Doubleday: $19.95; 352 pp.; 0-385-26129-2)|last=Rubin|first=Merle|date=1989-09-10|work=Los Angeles Times|access-date=2017-12-26|language=en-US|issn=0458-3035}}</ref> Kelkajn fojojn Byron iris vidi [[Germaine de Staël]], kiu rezultis esti valida intelektulo kaj emocia subtenilo por Byron tiame.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.nottingham.ac.uk/z-oldsites/crlc/documents/byronessays/lordbyronandgermainedestael.pdf |titolo=Lord Byron and Germaine de Staël by Silvia Bordoni, The University of Nottingham 2005 |alirdato=2018-05-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190714023102/https://www.nottingham.ac.uk/z-oldsites/crlc/documents/byronessays/lordbyronandgermainedestael.pdf |arkivdato=2019-07-14 }}</ref> [[Dosiero:Lord Byron - Childe Harold's Pilgimage - Dugdale edition.jpg|eta|upright|Frontispico de la eldono de ĉirkaŭ 1825 de ''[[Childe Harold's Pilgrimage]]''.]] Enfermitaj ene de Villa Diodati pro la "senĉesa pluvo" de [[Jaro sen somero|"tiu malseka, malofta somero"]] dum tri tagoj en Junio, la kvinopo dediĉis sin al la legado de fantaziaj rakontoj, kiel ''[[Fantasmagoriana]]'', kaj poste al skizado de siaj propraj rakontoj. Mary Shelley produktis tion kio poste estos ''[[Frankenstein|Frankenstein, or The Modern Prometheus]]'', kaj Polidori estis inspirita de fragmenta rakonto de Byron, nome "[[Fragment of a Novel|A Fragment]]",<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.bl.uk/collection-items/fragment-of-a-novel-from-mazeppa-by-lord-george-byron |titolo='A Fragment', el ''Mazeppa'' de Lord George Byron. British Library. |alirdato=2018-05-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20221023135105/https://www.bl.uk/collection-items/fragment-of-a-novel-from-mazeppa-by-lord-george-byron |arkivdato=2022-10-23 }}</ref> por produkti ''[[The Vampyre]]'', la praulo de la [[romantikismo|romantika]] [[vampiro|vampira]] [[ĝenro]].<ref name="polidorivampyre">Rigby, Mair. [http://www.erudit.org/revue/RON/2004/v/n36-37/011135ar.html "'Prey to some cureless disquiet': Polidori's Queer Vampyre at the Margins of Romanticism"]. Paragraph 2. Romanticism on the Net, 36–37, Novembro 2004.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.angelfire.com/jazz/louxsie/polidori.html|title=John Polidori & the Vampyre Byron|website=www.angelfire.com|access-date=2017-12-26}}</ref> La rakonta fragmento de Byron estis publikigita kiel postskribo al ''[[Mazeppa (Byron)|Mazeppa]]''; li verkis ankaŭ la trian kanton de ''Childe Harold''. Byron vintrumis en [[Venecio]], paŭze el siaj veturoj kiam li enamiĝis de Marianna Segati, en kies domo en Venecio li loĝis, kaj kiu estis tuj anstataŭita de la 22-jaraĝa Margarita Cogni; ambaŭ virinoj estis edziniĝintaj.<ref name="Elze" /> Cogni scipovis nek legi nek skribi, kaj ŝi lasis sian edzon por translokiĝis al la domo de Byron en Venecio.<ref name="Elze" /> Iliaj kvereloj ofte kaŭzis ke Byron tranoktis en sia [[gondolo]]; kiam li petis ŝin lasi la domon, ŝi ĵetiĝis en la Venecia kanalo.<ref name="Elze" /> === Italio === [[Dosiero:Bayron's visit to San Lazzaro by Aivazovsky (1899).jpg|eta|maldekstra|260px|Vizito de Byron al San Lazzaro pentrita de [[Ivan Ajvazovskij]] (1899).]] En 1816, Byron vizitis [[San Lazzaro degli Armeni]] en Venecio, kie li konatiĝis kun la [[kulturo de Armenio]] kun la helpo de la monaĥoj apartenantaj al la [[Mekitarista kongregacio|Mekitarista Ordeno]]. Kun la helpo de la pastro Pascal Aucher (Harutiun Avkerian), li lernis la [[Armena lingvo|armenan]],<ref name="Elze" /> kaj ĉeestis en multaj seminarioj pri lingvo kaj historio. Li kunverkis ''Grammar English and Armenian'' (Angl-armena gramatiko) en 1817, nome anglalingva lernolibro verkita de Aucher kaj korektita de Byron, kaj ''A Grammar Armenian and English'' en 1819, projekto iniciatita de li de gramatiko de klasika armena por anglaparolantoj, kie li inkludis citaĵojn el [[Klasika armena lingvo|klasika]] kaj [[Armena lingvo|moderna armena]].<ref name="Elze" >Elze (1872).</ref> Byron poste partoprenis en la kompilaĵo de ''English Armenian dictionary'' (Angl-armena vortaro, ''Barraran angleren yev hayeren'', 1821) kaj verkis la prefacon en kiu li klarigis la rilatojn de la [[Armenoj]] kun la subpremado fare de [[Turkoj|turkaj]] "[[paŝao]]j" kaj fare de [[Persa Imperio|persaj]] [[satrapo]]j, kaj ties lukton de liberigo. Liaj du ĉefaj tradukoj estas la ''Epistolo de Paŭlo al la Korintanoj'', du ĉapitroj de la ''[[Historio de Armenio (verkaĵo)|Historio de Armenio]]'' de [[Moseo de Ĥoreno]] kaj partoj de la ''Preĝoj'' de Nerses de Lambron.<ref name="SAE">(en Armena) Soghomonyan, Soghomon A. "Բայրոն, Ջորջ Նոել Գորդոն" (Byron, George Noel Gordon). Soveta Armenia Enciklopedio. vol. ii. Erevano, Armenia SSR: Armenia Akademio de Sciencoj, 1976, pp. 266–267.</ref> Lia fascino estis tiom granda ke li eĉ konsideris anstataŭigon de la [[Kaino|Kain-Habela epizodo]] de la Biblio pere de la legendo de la Armena patriarko [[Hajko (Armenio)|Hajko]].<ref name="SAE" /> Ali oni atribuas ankaŭ la naskon de la [[Armenaj studoj|Armenologio]] kaj ties disvastigon.<ref name="SAE" /> Lia profunda lirikismo kaj ideologia kuraĝo inspiris multajn Armenajn poetojn, kiel Ghevont Aliŝan, Smbat Ŝahaziz, [[Hovhannes Tumanjan]], Ruben Vorberian kaj aliaj.<ref name="SAE" /> En 1817, li veturis al [[Romo]]. Reveninte al Venecio, li verkis la kvaran kanton de ''Childe Harold''. Ĉirkaŭ tiu epoko, li vendis Newstead kaj publikigis ''[[Manfred]]'', ''[[Cain (teatraĵo)|Cain]]'' kaj ''The Deformed Transformed''. La unuaj kvin kantoj de ''[[Don Juan (Byron)|Don Juan]]'' estis verkitaj inter 1818 kaj 1820, kaj dume li konatiĝis kun la 18-jaraĝa [[Teresa Guiccioli|grafino Guiccioli]], kiu trovis sian unuan amon en Byron, kiu siavice petis ŝin fuĝi kun li.<ref name="Elze" /> [[Dosiero:La Grotta di Byron.jpg|eta|La "Kaverno de Byron" en [[Porto Venere]], [[Italio]], nomita tiele por lia honoro, ĉar laŭ la loka legendo li meditis tie kaj ekhavis inspiron el tiu loko por siaj literaturaj verkoj.]] Kortuŝita pro la amo al tiu loka aristokratino, kaj ĵus edziniĝinta, nome la juna Teresa Guiccioli, Byron loĝis en [[Raveno]] inter 1819 kaj 1821. Tie li pluigis ''Don Juan'' kaj verkis la ''Ravenna Diary'' (Ravena Taglibro) kaj ''My Dictionary and Recollections'' (Miaj vortaroj kaj kolektoj). Ĉirkaŭ tiu epoko li ricevis vizitojn de [[Percy Bysshe Shelley|Shelley]], same kiel de [[Thomas Moore]], al kiu li fidis sian membiografion aŭ "vivo kaj aventuroj", kion Moore, Hobhouse, kaj la eldonisto de Byron, John Murray,<ref name="Elze" /> bruligis en 1824, unu monaton post la morto de Byron.<ref name="real byron">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/on-the-trail-of-the-real-lord-byron-126324.html|title=On the trail of the real Lord Byron|date=3a de Novembro 2002|work= The Independent on Sunday |publisher=|location=Londono| author=Bostridge| first = Mark | authorlink = Mark Bostridge |accessdate=22a de Julio 2008}}</ref> Oni scias pri la vivo de Byron en Raveno ĉefe el Shelley, kiu dokumentis kelkajn el ties plej buntaj aspektoj en letero: "Lord Byron ellitiĝas je la dua. Mi ellitiĝas, tute kontraŭ mia kutimo … je la 12a. Post matenmanĝo ni sidas kaj babilas ĝis la sesa. De la sesa ĝis la oka ni galopas tra la pinarbaro kiu dividas Ravenon de la maro; ni poste venas hejme kaj vespermanĝas, kaj sidas babilante ĝis la sesa matene. Mi supozas ke tio ne mortigos min en unu aŭ du semajnoj, sed mi ne klopodos tion pli plue. La stabanaro de Lord B. konsistas, krom servistoj, el dek ĉevaloj, ok enormaj hundoj, tri simioj, kvin katoj, unu aglo, unu korvo, kaj unu falko; kaj ĉiuj tiuj, escepte la ĉevalojn, trairas la tutan domon, kiu de tempo al tempo resonas pro iliaj senarbitraj kvereloj, kvazaŭ ili estus ties mastroj… . [P.S.] Mi trovas ke mia nombrado de la animaloj en tiu Circea Palaco estis manka … . Mi ĵus trafis sur la granda ŝtuparo kvin pavojn, du numidojn, kaj unu Egiptan gruon. Mi gapas pri kiuj tiuj animaloj estis antaŭ esti ŝanĝitaj en tiuj formoj."<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=ns4LAQAAIAAJ&source=gbs_navlinks_s|titolo=Letters: Shelley in Italy.|familia nomo=Shelley|persona nomo=Percy|jaro=1964|eldoninto=Clarendon Press|paĝoj=330}}</ref> [[Dosiero:Monument to Georges Gordon Byron, Athens, Greece.jpg|eta|upright|Statuo de Lord Byron en [[Ateno]].]] En 1821 Byron lasis Ravenon kaj iris loĝi en [[Pisa]] kien ankaŭ Teresa translokiĝis. De 1821 ĝis 1822, Byron finigis kantojn 6–12 def ''Don Juan'' en Pisa, kaj samjare li aliĝis al [[James Henry Leigh Hunt|Leigh Hunt]] kaj Shelley por starti mallongdaŭran gazeton, nome ''The Liberal'', en kies unua numero aperis ''[[The Vision of Judgment]]''. Por la unua fojo ekde sia alveno en Italion, Byron trovis sin tentita organizi vesperajn festojn; liaj gastoj estis la Shelley-oj, [[Edward Ellerker Williams]], [[Thomas Medwin]], John Taaffe kaj [[Edward John Trelawny]]; kaj "neniam", kiel Shelley diris, "li montris sin pli avantaĝe ol en tiuj okazoj; li estis samtempe bonedukita kaj afabla, plena de socia agrablo kaj en la plej perfekta bona humoro; neniam diverĝante al sengraca diboĉado, kaj plutenante la spiriton de vigleco laŭlonge de la vespero."<ref>Moore, Thomas, Letters and Journals of Lord Byron, London, 1830, p.612</ref> Shelley kaj Williams luis domon ĉe la marbordo kaj konstruigis al si [[skuno]]n. Byron decidis havi sian propran [[jakto]]n, kaj mendis al amiko de Trelawny, nome kapitano Daniel Roberts desegni kaj konstrui la boaton. Nomita ''Bolivar'', ĝi estis poste vendita al la gegrafoj Blessington, nome Charles John Gardiner kaj Marguerite, kiam Byron foriris al Grekio en 1823.<ref>Prell, Donald, ''A Biography of Captain Daniel Roberts'', Palm Springs, CA.: Strand Publishing. 2010, p. 66.</ref><ref>Lovell (1954), p. 368.</ref> Byron ĉeestis en la funebro de Shelley, kiu estis organizita de Trelawny post Williams kaj Shelley dronis en boata akcidento la 8-an de Julio 1822. Lia lasta Italia hejmo estis [[Ĝenovo]]. Loĝante tie li estis akompanita de la grafino Guiccioli kaj la gegrafoj Blessingtons. Lady Blessington bazis multon de la materialo de sia libro, ''Conversations with Lord Byron'', sur la tempo pasigita tie kune. Tiu libro iĝis grava biografia teksto pri la vivo de Byron ĝuste antaŭ lia morto. === Grekio === {{Ĉefartikolo|Greka milito de sendependiĝo}} [[Dosiero:Lord Byron in Albanian dress.jpg|eta|maldekstra|Lord Byron, en albana vestaĵaro, pentrita de [[Thomas Phillips]] en 1813. Domo Venizelos, Ateno (sidejo de la Brita Ambasadoro).]] Byron estis loĝanta en Ĝenovo kiam, en 1823, enua pro sia vivo tie, li akceptis petojn de reprezentantoj de la movado por la sendependiĝo de Grekujo disde la [[Otomana Imperio]].<ref>Lovell (1954), p. 369.</ref> Dekomence, Byron ne volis lasi sian 22-jaraĝan amantinon grafinon Teresa Guiccioli kiu estis forlasinta sian edzon por vivi kun li; finfine la patro de Guiccioli, nome la grafo Gamba estis rajtigita lasi sian ekzilon en [[Romanjo]] sub kondiĉo, ke lia filino revenu al li, sen Byron.<ref name="Brewer_197">Brewer (2011), p. 197.</ref> Samtempe, la grek-amiko Edward Blaquiere estis klopodanta rekruti lin, kaj Byron estis konfuzita pri tio, kion oni supozis, ke li faru en Grekujo, kaj skribis: "Blaquiere ŝajnas pensi, ke mi povus esti iel utila — eĉ ''ĉi tie'' — kvankam ''kion'' li ne specifis".<ref name="Brewer_197"/> Kun helpo de sia bankisto kaj kapitano Daniel Roberts, Byron ekipis la brig-skunon ''Hercules'' por porti lin al Grekio. Kiam Byron lasis Ĝenovon, tio okazigis "pasian doloron" al Guiccioli, kiu ege ploris kiam li fornavigis al Grekio. La ŝipo ''Hercules'' estis devigita reveni al la haveno tuj poste. Kiam ĝi elnavigis por la fina fojo, Guiccioli jam estis lasinta Ĝenovon.<ref>Brewer (2011), pp. 197, 199.</ref> La 16-an de Julio, Byron lasis Ĝenovon kaj alvenis al [[Kefalonio]] en la [[Ioniaj insuloj]] la 4-an de Aŭgusto. Lia vojaĝo estas pritraktita detale en la verko de Donald Prell nome ''Sailing with Byron from Genoa to Cephalonia'' (Navigante kun Byron el Ĝenovo al Kefalonio).<ref>Prell (2009a).</ref> Prell verkis ankaŭ pri koincido en la ekipado fare de Byron de la ŝipo ''Hercules''. Tiu ŝipo estis lanĉita nur kelkajn mejlojn sude de Seaham Hall, kie en 1815 Byron edziĝis al Annabella Milbanke. Inter 1815 kaj 1823 la ŝipo estis serve inter Anglio kaj Kanado. Subite en 1823, la ŝipa kapitano decidis navigi al Ĝenovo kaj proponis la ''Hercules'' por privata veturado. Post porti Byron al Grekio, la ŝipo revenis al Anglio, kaj neniam plu revenis en la Mediteraneon. La ŝipo ''Hercules'' estis 37-jaraĝa kiam, la 21-an de Septembro 1852, ĝi surgrundiĝis apud [[Hartlepool]], nur 25 mejlojn sude de [[Sunderland]], kie en 1815, ĝi estis surmarigita; Byron estis "surmarigita" naŭ monatojn antaŭ sia oficiala naskodato, de la 22-an de Januaro 1788; tiele laŭ ŝip-jaroj, li estis 37-jaraĝa kiam li mortis en Misolongi.<ref>Prell (2009b).</ref> Byron dekomence restis en la insulo [[Kefalonio]], kie li estis ĉirkaŭita de agentoj de la rivalaj Grekaj frakcioj, ĉiuj el kiuj volis rekruti Byron al sia partio.<ref>Brewer (2011), p. 201.</ref> La Ioniaj insuloj, inter kiuj estas Kefalonio, estis sub Brita regado ĝis 1864. Byron elspezis 4,000 pundojn por reekipi la grekan ŝiparmeon.<ref>Brewer (2011), p. 202.</ref> Kiam Byron veturis al la kontinenta Grekio la nokton de la 28-a de Decembro 1823, la ŝipo de Byron estis surprizita de Otomana militŝipo, kiu ne atakis lian ŝipon ĉar la Otomana kapitano miskomprenis ke la ŝipo de Byron estis pafŝipo.<ref name="Brewer_205">Brewer (2011), p. 205.</ref> Por eviti la Otomanan Ŝiparmeon, kiun li trafis kelkajn fojojn dum sia vojaĝo, Byron devigis fari nerektan vojon kaj atingis Misolongi nur la 5-an de Januaro 1824.<ref name="Brewer_205"/> Post alveni en [[Misolongi]], Byron arigis fortojn kun [[Aleksandros Mavrokordatos]], Greka politikisto kun militista povo. Byron ekloĝiĝis en la dua etaĝo de duetaĝa domo kaj estis devigita ofte trakti kun ribelaj Suli-anoj kiuj postulis ke Byron pagu al ili la prokrastitan salajron ŝulditan al ili fare de la Grekia registaro.<ref>Brewer (2011), pp. 207–208.</ref> Byron donis al la Suli-anoj ĉirkaŭ 6,000 pundojn.<ref name="harvp|Brewer|2011|p=212">Brewer (2011), p. 212.</ref> Byron supozite estis estronta atakon al la Otomana fortikaĵo de Navpaktos, kies Albana soldataro estis malkontenta ĉar oni ankaŭ ŝuldis al ili salajrojn kaj ili estis pretaj fari nur malfortan reziston se Byron devigis ilin kapitulaci, sed la Otomana komandanto, Jusuf Paŝa solvis la problemon ekzekutante ribelintajn Albaniajn oficirojn kiuj estis proponintaj kapitulaci Navpaktos al Byron kaj aranĝante kelkajn el la ŝulditaj salajroj al la cetero de la soldataro.<ref name="Brewer_210">Brewer (2011), p. 210.</ref> Byron neniam estris la atakon al Navpaktos ĉar la Suli-anoj plue postulis ke Byron pagu al ili pli kaj pli da mono antaŭ ili ekiru, antaŭ Byron kiu laciĝis pro ilia ĉantaĝo sendis ilin hejmen la 15-an de Februaro 1824.<ref name="Brewer_210"/> Byron verkis en noto por li mem: "Klopodinte malsukcese je ajna kosto -konsiderinda problemo - kaj je ioma danĝero unuigi la Suli-anoj por la bonfarto de Grekio - kaj de ili mem - mi venis al la jena solvo - mi havos nenion pli farendan kun la Suli-anoj - ili povas iri al la Turkoj aŭ al la diablo... ili povas distranĉi min en pli da pecoj ol ili havas malkonsentojn inter ili, pli antaŭe ol ŝanĝi mian decidon".<ref name="Brewer_210"/> Samtempe, la frato de Guiccioli, Pietro Gamba, kiu estis sekvinta Byron al Grekio kolerigis Byron pro sia malkompetenteco ĉar li konstante faris multekostajn erarojn, por ekzemplo, kiam oni komisiis al li aĉeti tolaĵojn el Korfuo, Gamba mendis malĝustajn tolaĵojn troe, rezulte en fakturo dek fojojn pli alta ol tio kion Byron volis.<ref>Brewer (2011), p. 211.</ref> Byron verkis pri tiu viculo: "Gamba - kiu estas ajna krom ''bonsorta''- havis ion farendan ĉe tio - kaj kiel kutime - li havis la momenton kiam la aferoj iris malĝuste".<ref name="harvp|Brewer|2011|p=212"/> [[Dosiero:Βρυζάκης, Θεόδωρος - Η υποδοχή του Λόρδου Βύρωνα στο Μεσολόγγι, 1861.jpg|eta|La akcepto de Lord Byron en [[Misolongi]].]] Por havigi monon por la revolucio, Byron vendis sian bienon Rochdale Manor en Skotlando, kio havigis ĉirkaŭ 11,250 sterlingajn pundojn, kio kondukis Byron ĉirkaŭkalkuli ke li tiam havis ĉirkaŭ 20,000 sterlingajn pundojn disponeblajn, ĉion el kio li planis elspezi por la partio de la Greka sendependo.<ref name="Brewer_213">Brewer (2011), p. 213.</ref> En aktuala mono Byron estus milionulo multajn fojojn, kaj la novaĵoj ke fabele riĉa Brita aristokrato konata pro sia malavareco spezante monon estis alveninta en Grekion faris Byron la celo de multaj postuloj en tre malriĉa lando kiel Grekio.<ref name="Brewer_213"/> Byron skribis al sia negocagento en Skotlando "Mi ne havigus al la Grekoj unu ''duonhelpan'' manon", dirane ke li volus elspezi sian tutan riĉon por la Grekia libereco.<ref name="Brewer_213"/> Byron trovis sin ĉikanita de variaj personoj, kaj Grekoj kaj eksterlandanoj kiuj ĉiam klopodis konvinki Byron malfermi sian monujon por subteni ilin. Ĉirkaŭ la fino de Marto 1824, la tielnomita "Byron-brigado" de 30 greki-emaj oficiroj kaj ĉirkaŭ 200 homoj estis formita, pagita tute de Byron.<ref name="Brewer_215">Brewer (2011), p. 215.</ref> La estreco de la Grekia partio en la regiono Rumeli estis dividita inter du rivalaj estroj, iama ''Kleft'' (bandito) [[Odiseas Andrucos]] kaj la riĉa Fanaria komercisto Aleksandros Mavrokordatos. Byron uzis sian prestiĝon por klopodi konvinki la du rivalajn estrojn kuniĝi al la celo kune venki super la Otomanoj.<ref>Brewer (2011), pp. 215–216..</ref> Samtempe, aliaj estroj de la Grekaj frakcioj kiel [[Petro Mavromiĥalis]] kaj [[Theodoros Kolokotronis]] skribis leterojn al Byron sugestante al li malfidi el la Rumeli-aj estroj kaj veni al siaj respektivaj areoj en [[Peloponezo]], kio kondukis Byron al prokrasto ĉar li plendis ke la Grekoj estas malespere malunuigitaj kaj pasigas pli da tempo kverele inter ili unu kontraŭ alia ol klopodante atingi sendependecon.<ref>Brewer (2011), pp. 216–217..</ref> La amiko de Byron nome [[Edward John Trelawny]] estis aliĝinta ĉe Andrucos, kiu regis Atenon kaj estis premante Byron rompi dis Mavrokordatos favore al lia rivala Andrucos.<ref name="Brewer_215"/> Tiu ĉi, akirinta Trelawny al sia partio, estis tiam dezirega akiri la grandan premion konvinki Byron meti sian riĉon ĉe lia postulo esti la estro de Grekio.<ref>Brewer (2011), p. 216.</ref> Byron verkis malplaĉe kiel unu el la Grekaj kapitanoj, iama ''Kleft'' [[Georgios Karaiskakis]] atakis Misolongi la 3-an de Aprilo 1824 kun ĉirkaŭ 150 homoj subtenita de Suli-anoj ĉar li estas malkontenta kun la estreco de Mavrokordatos, kio kondukis al mallonga epizodo de inter-Greka lukto antaŭ Karaiskais estis forigita la 6-an de Aprilo.<ref>Brewer (2011), p. 217.</ref> Byron adoptis naŭ-jaraĝan turkan islaman knabinon nome Hato kies gepatroj estis mortigitaj de la Grekoj, kaj kiun li finfine sendis al sekureco en Kefalonio, sciante ke la religia aŭ etna malamo inter Ortodoksaj Grekoj kaj Islamaj Turkoj estis ege forta kaj ke ajna islamano en Grekio, eĉ infano, estis sub grava danĝero.<ref name="Brewer_214">Brewer (2011), p. 214.</ref> Ĝis 1934, plej multaj Turkoj ne havis familinomojn, kaj tiele manko de familinomo de Hato estis tre tipa por Turka familio tiame. Dum tiu epoko, Byron persekutis sian Grekan paĝion, Lukas Ĥalandricanos, al kiu li estis enamiĝinta, sed la sento ne estis reciproka.<ref name="real byron" /><ref name="Brewer_214"/> Byron iĝis freneza pro la junulo Ĥalandricanos, kiun li dorlotis maldiskretege, elspezante ĉirkaŭ 600 pundojn (ekvivalento al ĉirkaŭ 24,600 pundoj en aktuala mono) por akiri ĉiujn liajn kapricojn laŭlonge de ses monatoj kaj verkis siajn lastajn poemojn pri sia pasio por la greka junulo, sed Ĥalandricanos interesiĝis nur pri la mono de Byron.<ref name="Brewer_214"/> Kiam la fama Dana skulptisto [[Bertel Thorvaldsen]] aŭdis pri la heroaĵoj de Byron en Grekio, li volonte reskulptis sian fruan buston de Byron en greka marmoro.<ref name="Elze" /> === Morto === [[Dosiero:Lord Byron on his Death-bed c. 1826.jpg|eta|270px|''Lord Byron sur sia mortolito'' (ĉirkaŭ 1826) de [[Joseph Denis Odevaere]]. Oleo sur tolo, 166 × 234.5 cm. [[Groeningemuseum]], [[Bruĝo]]. (Notu la littukon kovrantan lian misformitan dekstran piedon.)]] Mavrokordatos kaj Byron planis ataki la Turki-tenitan fortikaĵon [[Nafpaktos|Lepanto]], ĉe la elfluejo de la [[Golfo de Korinto]]. Byron dungis paf-majstron por prepari artilerion kaj li partoprenis en la ribela armeo sub sia propra komando, spite sian mankon de [[Milito|milita esperto]]. Antaŭ la ekspedicio povis eknavigi, la 15an de Februaro 1824, li ekmalsaniĝis, kaj sangelverŝigo malfortigis lin plie.<ref name=chron>{{cite web |title=The Byron Chronology |url=http://www.rc.umd.edu/reference/chronologies/byronchronology/1823.html |work=Romantic Circles |publisher=University of Maryland |accessdate=15a de Majo 2012 |author=Neil Fraistat |author2=Steven E Jones |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180513030941/http://www.rc.umd.edu/reference/chronologies/byronchronology/1823.html |archivedate=2018-05-13 }}</ref> Lia sanstato iom pliboniĝis, sed komence de Aprilo li suferis akutan kataron, kaj kuracista sangelverŝo, laŭ insistito de la doktoroj, pliigis ĝin. Oni supozas, ke tia traktado, farita sen steriligita medicina instrumentaro, povis esti la kialo de la disvolviĝinta [[sepso]]. Li suferis severan febron, kaj mortis en Misolongi la 19an de Aprilo.<ref name="chron" /> Lia tiama kuracisto, Julius van Millingen, filo de nederland-angla arkeologo James Millingen, ne kapablis preventi lian morton. Fojfoje oni diris, ke, se Byron estus vivinta ĝis la venko super la Otomanoj, li estus deklarita Reĝo de Grekio. Tamen, nuntempaj fakuloj trovas tiun rezulton malverŝajna.<ref name="real byron" /> La Brita historiisto David Brewer asertis, ke iusence la agado de Byron en Grekio ne estis sukcesa, ĉar li malsukcesis konvinki la rivalajn Grekajn frakciojn unuiĝi. Ankaŭ, li ne atingis ajnan militan venkon. Li estis sukcesa nur en bonfara sfero, uzante sian riĉon por helpi la viktimojn de la milito, kaj islamanoj kaj kristanoj, sed tio apenaŭ tuŝis la rezulton de la Greka milito por sendependiĝo.<ref>Brewer (2011), p. 219.</ref> == Verkoj (elekto) == [[Dosiero:Letters and journals.tif|eta|Byron, 1830]] : 1806 ''Fugitive Pieces'' : 1807 ''Poems on Various Occasions'', ''Hours of Idleness'' : 1809 ''English Bards and Scotch Reviewers'' : 1812 ''[[Childe Harold's Pilgrimage]]'', ''Cantos'' 1–2 : 1813 ''The Giaour''; ''The Bride of Abydos'' : 1814 ''The Corsair''; ''Lara''; ''Ode to Napoleon Buonaparte'' : 1815 ''Hebrew Melodies'' : 1816 ''When in pain'' : 1816 ''The Siege of Corinth''; ''Parisina''; ''[[Childe Harold's Pilgrimage]]'', ''Canto'' 3; ''The Prisoner of Chillon'' : 1817 ''[[Manfred]]'' : 1818 ''Beppo''; ''[[Childe Harold's Pilgrimage]]'', ''Canto'' 4 : 1819 ''[[Mazeppa (Byron)|Mazeppa]]''; ''[[Don Juan (Byron)|Don Juan]]'', ''Cantos'' 1–2 : 1821 ''Marino Faliero''; ''Don Juan'', ''Cantos'' 3–5; ''[[Cain (Byron)|Cain]]''; ''The Two Foscari''; ''Sardanapalus'' : 1822 ''[[The Vision of Judgment]]'' : 1823 ''Don Juan'', ''Cantos'' 6–14 : 1824 ''Don Juan'', ''Cantos'' 15–16 == En Esperanto aperis == [[Dosiero:Monument_to_Georges_Gordon_Byron,_Athens,_Greece.jpg|dekstra|eta|George Gordon Byron]] * [[Cain (teatraĵo)|''Kain'' (''Cain'',)]], tradukis [[Abram Kofman]], Nurnberg, Tümmel, 1896 * ''My soul is dark'' ** ''Nokt’ en la koro'' , trad. [[Leo Belmont]], La Esperantisto 4, p.&nbsp;27; Fundamenta Krestomatio, p.&nbsp;314 ** ''Al mi malhelas la anim’ '', trad. St. Galkin * ''Ĉielo kaj Tero'', 1906, tradukis [[Eugène Noël]] * ''Atenanino'' (“Maid of Athens”) , trad. G.L. Browne, Brita Esperantisto 1908-38, p.&nbsp;26 * ''Parizina'', 1912, tradukis [[Venancio Silva]], 1912; La Revuo 1911-1912, VI, p.&nbsp;579; La Revuo 1912-1913, VII, p.&nbsp;335; recenzo/ recensione La Ondo de Esperanto 1912-7, p.&nbsp;123; Esperanto de UEA 1924-4, p.&nbsp;71 * ''Manfredo'', 1912, tradukis [[Venancio Silva]], La Revuo 1913-1914, VIII, p.&nbsp;574-575; recenzo/ recensione La Ondo de Esperanto 1914-5, p.&nbsp;91 * ''Rememoroj'' (“Remembrance”), trad. [[Alessandro Mazzolini]], Rivista Italiana di Esperanto 1930-3, p.&nbsp;66 * En ''[[Angla Antologio]]'' (1957) ** ''Do, ne plu ĝis nokta horo'', tradukis [[William Auld]] ** El "La pilgrimo de Childe Harold" (''Childe Harold's Pilgrimage''), ([[John Islay Francis|J. Francis]]) ** ''Don Johano'' (''Don Juan''), Kanto I, 213 ĝis fino, (W. Auld) == Konataj tradukistoj neesperanten == * [[Otto Gildemeister]], tradukinte bajronaĵojn en la germanan == Bildgalerio == {{Bildgalerio |vicigo=centre |Dosiero:George Gordon Byron.jpg | |Dosiero:Lord Byron.jpg | |Dosiero:LordByron.jpg |''Lord Byron'' (1803), pentrita de [[Marie Louise Élisabeth Vigée-Lebrun]] }} ==Referencoj== {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * Frederick L. Beaty, ''Byron the Satirist'' (DeKalb: [[Northern Illinois University|Northern Illinois University Press]], 1985). * Blackstone, Bernard (1974). "Byron and Islam: the triple Eros". Journal of European Studies. 4 (4): 325–363. doi:10.1177/004724417400400401. * Brewer, David (2011). The Greek War of Independence. London: Overlook Duckworth. ISBN 9781585671724. * Christensen, Jerome (1993). Lord Byron's Strength: Romantic Writing and Commercial Society. Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press. ISBN 9780801843563. * Crompton, Louis (1985). Byron and Greek Love: Homophobia in 19th Century England. University of California Press. ISBN 978-0-520-05172-0. * Dallas, Alexander Robert Charles (1824). [https://books.google.es/books?id=ZJYHAQAAIAAJ&redir_esc=y Recollections of the life of Lord Byron, from the year 1808 to the end of 1814.] Alirita la 18an de Majo 2018. London: Charles Knight. * Elze, Karl Friedrich (1872). [https://books.google.es/books?id=kDYBAAAAQAAJ&redir_esc=y Lord Byron, a Biography.] London: John Murray. * ''Lord Byron: The Complete Poetical Works.'' Ed. Jerome J. McGann. 7 vols. (Oxford: Clarendon Press, 1980-1991). * Lansdown, Richard (2012). The Cambridge Introduction to Byron. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-11133-1. * Lovell, Ernest J., ed. (1954). His Very Self and Voice, Collected Conversations of Lord Byron. New York: MacMillan. * MacCarthy, Fiona (2002). Byron: Life and Legend. John Murray. ISBN 978-0-7195-5621-0. * Leslie A. Marchand, ''Byron: A Biography.'' 3 vols. (New York: Knopf, 1957). * Leslie A. Marchand, ''Byron's Poetry. A Critical Introduction'' (Boston: Houghton Mifflin, 1965). * William H. Marshall, ''The Structure of Byron's Major Poems'' (Philadelphia and Oxford University Press 1962; repr. 1974). * Prell, Donald B. (2009a). Sailing with Byron from Genoa to Cephalonia (1823). Palm Springs, CA: Strand Publishing. ISBN 0-9741975-5-6. [https://archive.org/details/SailimgWithByron2011Ed.] Alirita la 18an de Majo 2018. * Stabler, Jane (1999). [https://books.google.es/books?id=kJCHB0tqd1kC&redir_esc=y "George Gordon, Lord Byron, Don Juan".] In Duncan Wu. A Companion to Romanticism. Blackwell. pp.&nbsp;247–257. ISBN 978-0-631-21877-7. * Tuite, Clara (2015). Lord Byron and Scandalous Celebrity. Cambridge Studies in Romanticism. 110. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-08259-5. * T. J. Wise, ''A Bibliography of the Writings in Verse and Prose of George Gordon Noel, Baron Byron,'' 2 vols (Privatdruck 1933, repr. London, 1962 kaj 1972). * ''The Works of Lord Byron.'' Eds Ernest Hartley Coleridge und R. E. Prothero. 13 vols (London, 1898-1904; repr. New York, 1966). === Biografioj === * Benita Eisler: ''Byron - Der Held im Kostüm.'' Blessing, 1999. ISBN 3-89667-082-4 * [[André Maurois]]: ''Don Juan oder das Leben Lord Byrons. Eine Biographie.'' Piper, 1990. ISBN 3-492-11210-2 * Hartmut Müller: ''Byron.'' Rowohlt, 1992, ISBN 3-499-50297-6 === Romanoj pri Byron === * Federico Andahazi: ''Lord Byrons Schatten'', Rowohlt 2001. (Romano) * Kasimir Edschmid: ''Lord Byron'', P. Zsolnay 1929. (Romano) * Tom Holland: ''Der Vampyr'', Econ, 1996. ISBN 3-612-27200-4 Inspirita el Polidoris Erzählung de Byron kiel [[vampiro]] * Reinhard Kaiser: ''Der kalte Sommer des Dr. Polidori'', Frankfurter Verlagsanstalt 1991. ISBN 3-627-10200-2 (Romano) * Tanja Kinkel: ''Wahnsinn, der das Herz zerfrisst'', Goldmann 1990. ISBN 3-442-09729-0 (Mikso el biografio kaj fikcio) * Tim Powers: ''Die kalte Braut'', Heyne 1991. ISBN 3-453-05031-2 (premio Philip K. Dick Memorial al fantazia romano kun realaj vivoinformo ) * Christoph Hardebusch: ''Die Werwölfe'', Heyne Verlag, Septembro 2009; ISBN 978-3-453-53316-5. L === Filmoj === * „The Bad Lord Byron“, reĝisorita de David MacDonald, GB 1949 * „Gothic“, reĝisorita de [[Ken Russell]], GB 1986 * „Roger Cormans Frankenstein“, USA 1990 * „The Modern Prometheus“ Televidserio Highlander USA 1997 * „Haunted summer“, Usono 1988 === Muziko === ==== Klasika muziko ==== * [[Hector Berlioz]] verkis en 1834 la simfonion kun konĉerta [[vjolo]] ''Harold en Italie'', inspirita de ''Childe Harold's Pilgrimage'' de Byron. * [[Henry Rowley Bishop]] skribis por la postmorta unua prezentado de "Manfred" ĉe Covent Garden Theatre en Londono en 1834 la scenejan muzikon. * [[Gaetano Donizetti]] verkis 3 operojn laŭ Byron: »Il Diluvio Universale« (1829/30), »Parisina d Éste« (1833), »Marino Faliero« (1835) * [[Giuseppe Verdi]]: la opero ''[[I due Foscari]]'' unuafoje prezentata en 1845 pri [[libreto]] de [[Francesco Maria Piave]] baziĝas sur la dramo ''The two Foscari'' de Byron. * La opero ''[[Il corsaro]]'' de Verdi, unuafoje prezentita en 1848, denove pri libreto de Francesco Maria Piave, baziĝas sur la drama poemo ''The Corsair'' de Byron. * [[Louis Lacombe]] verkis "dramecan simfonion" laŭ "Manfred", 1847 * [[Robert Schumann]]: "Manfred" sceneja muziko pri drama poemo de Lord Byron por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro, op. 115, 1848 * [[Adolphe Adam]]: Baletmuziko pri "The Corsaire" de Byron, 1856 * [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij]]: Manfred-Simfonio op. 58, 1885 * [[Franz Liszt]]: Simfonia poemo "Tasso" (1849), inspirita de la poemo "The Lament of Tasso" (1817) de Byron. ==== Aliaj muzikstiloj ==== * „Byronic Man“ - ''Cradle of Filth'' (Thornography), kanto skribita el la vidpunkto de la „bajrona heroo“, kiu parte rilatas al la biografio de Byron. * „Go No More A-Roving“ - [[Leonard Cohen]], sur lia albumo de 2004 nome „Dear Heather“ troviĝas muzika interpretaĵo de la samnoma poemo de Byron. * „Vor der Zeit“ - [[Schiller]], sur la albumo „Sehnsucht“ [[Ben Becker]] laŭtlegas la poemon kun muzika interpretaĵo de la poemo. * „Dark Lochnagar“ - muzikigo de la samnoma poemo de Byron far bando Green Highland sur albumo „Farewell to a Friend“. 2007 * „Lord Byron Blues“ - London All Star (i.a. [[Jimmy Page]]), sur albumo „British Percussion“. == Vidu ankaŭ == * [[Anglalingva literaturo]] * [[Bajrona heroo]], tipo de rolulo karakteriza por Byron == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=George Byron}} * http://www.byronsociety.com <!-- en:The Byron Society en→eo:La _Byron_ Socio --> * http://readytogoebooks.com/LB-list.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190624013124/http://readytogoebooks.com/LB-list.htm |date=2019-06-24 }} * http://readytogoebooks.com/LB-Eng-P1.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080705033439/http://readytogoebooks.com/LB-Eng-P1.html |date=2008-07-05 }} * https://web.archive.org/web/20110511205842/http://www.geocities.com/~bblair/chpindex.htm * [http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&find_code=WRD&adjacent=N&request=george+byron&x=19&y=13 Verkoj de kaj pri George Byron]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en la [http://www.onb.ac.at/eo/esperantomuzeo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160802133044/http://www.onb.ac.at/eo/esperantomuzeo/index.htm |date=2016-08-02 }} * {{DNB|118518208}} * [http://podster.de/episode/542647/download/2008_02_29_10_24_16_podcast_radiowissen_byron_0303_a.mp3 Audiofeature über Lord Byron und die Spätromantik auf Bayern2 Radiowissen Mediathek]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.gutenberg.org/browse/authors/b#a1708 Werke von Lord Byron im Volltext] (angle) ĉe [[Project Gutenberg]] * [http://englishhistory.net/byron/life.html Leben und Werk Byrons] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130321132432/http://englishhistory.net/byron/life.html |date=2013-03-21 }} (angla) * [http://www.classicistranieri.com/english/1/8/7/6/18762/18762-h/18762-h.htm Poetische Werke] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120229232728/http://www.classicistranieri.com/english/1/8/7/6/18762/18762-h/18762-h.htm |date=2012-02-29 }} (angla) * [http://www.br-online.de/wissen-bildung/collegeradio/medien/deutsch/byron/manuskript/byronn_manuskript.pdf Lord Byron – Dichter und Abenteurer] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120201011718/http://www.br-online.de/wissen-bildung/collegeradio/medien/deutsch/byron/manuskript/byronn_manuskript.pdf |date=2012-02-01 }} (BR2-Radiomanuskript; PDF-Datei) * [http://www.goethezeitportal.de/fileadmin/PDF/db/werke/byron_gesaenge.pdf Lord Byron: Hebräische Gesänge. Übersetzt von Franz Theremin, 1820] (PDF-Datei; 108&nbsp;kB) * [http://librivox.org/newcatalog/search.php?title=&author=byron&status=all&action=Search Lesungen von Byron-Texten (englisch) zum freien Download] bei [[LibriVox]] === Rete legeblaj verkoj === * [http://www.onb.ac.at/eo/planlingvoj/esperanto_presajoj.htm Verkoj de George Byron en la skan-projekto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100620181144/http://www.onb.ac.at/eo/planlingvoj/esperanto_presajoj.htm |date=2010-06-20 }} de la [http://www.onb.ac.at/eo/planlingvoj/index.htm Kolekto por Planlingvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150325081038/http://www.onb.ac.at/eo/planlingvoj/index.htm |date=2015-03-25 }} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Lord Byron|revizio=841688560}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo|Byron, George}} [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj poetoj]] [[Kategorio:Anglaj dramistoj]] [[Kategorio:Skotaj verkistoj]] [[Kategorio:Skotaj poetoj]] [[Kategorio:Skotaj dramistoj]] [[Kategorio:Verkistoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Anglalingva literaturo]] [[Kategorio:Ambaŭseksemaj verkistoj]] [[Kategorio:Greka milito de sendependiĝo]] [[Kategorio:Lord Byron| ]] [[Kategorio:Byron-familio]] [[Kategorio:Britaj baronoj]] [[Kategorio:Filhelenismo]] oidci5rk08v5wcl4ph8zwwk91ffro62 Flavabdomena tragopano 0 48963 9372471 8924642 2026-05-13T23:31:29Z Kani 670 9372471 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Flavabdomena tragopano |koloro = pink |dosiero = Tragopan caboti 03.jpg |dosiero larĝo = 220px |priskribo de dosiero = Flavabdomena tragopano |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Kokoformaj]] ''Galliformes'' |familio = [[Fazanedoj]] ''Phasianidae'' |genro = ''[[Tragopan]]'' |specio = ''T. caboti'' |statuso = VU |dunomo = ''Tragopan caboti'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], [[1857]]) |vikispecio = Tragopan caboti |komunejo = Tragopan caboti |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flavabdomena tragopano''', '''Flavventra tragopano''' aŭ '''Kabota tragopano''', ''(Tragopan caboti)'' el la ordo de [[Kokoformaj]] [[birdo]]j kaj familio de [[fazanedoj]] estas birdo propra al sudorienta [[Ĉinio]], kiu loĝas en meza kaj nordokcidenta [[Fuĝjan]], norda [[Gŭangdong]], nordorienta [[Gŭangŝji]], suda [[Ĝeĝjang]] kaj nordorienta [[Hunan]]. Tiu granda (61&nbsp;cm) birdo estas dividita en du [[subspecio]]jn, el kiuj la nomiga raso troviĝas en la provincoj de Fuĝjano, Jianĝio, Zheijiango kaj Guangdongo, kaj ''T. c. guanĝiensis'' kiu estas limigita al nordorienta Gŭangŝji kaj suda Hunano. == Aspekto == [[File:Sekretär Vogel.JPG|thumb|left|maldekstre|Masklo montranta etendajn karunklojn kaj kornojn]] Ĝi estas iom pli granda ol [[koko]]. La maskla birdo havas plum[[tufo]]n, kies antaŭa duono estas nigra kaj la posta duono ruĝa. La supra korpo sin montras [[kaŝtano|kaŝtanru]]ĝeca, kun haŭtflavaj ovalaj makuloj, la malsupra korpo estas haŭtflava (sablokolora). La nuda vizaĝa haŭtaĵo kaj pendantaj bridoj estas oranĝecaj. Temas pri specio kun [[seksa duformismo]]. La femala birdo havas okran supran korpon punktitan de nigraj kaj brunblankaj [[lanco]]formaj makuloj kaj helan haŭtflavan malsupran korpon. La brusto estas punktita de nigraj makuloj kaj la [[abdomeno]] kun evidentaj blankaj makulegoj. == Kutimoj == La birdoj loĝas en montoregionoj ĉirkaŭ 700 ĝis 1&nbsp;600 metrojn super la marnivelo. Ili agas 7-12-ope, en valoj, kie tutjare fluas rivereto, prosperas arbustoj, [[bambuo]]j, pteridoj kaj aliaj lignecaj plantoj. Junaj folioj, [[burĝono]]j kaj fruktoj estas iliaj ĉefaj manĝaĵoj. Ili manĝas ankaŭ iom da insektoj. Ĉar la birdo ne estas homtima, moviĝas malrapide; oni nomas ĝin populare surloke ''stulta koko.'' Oni mezuris la cerbon de la Flavabdomena tragopano kaj oni trovis, ke la proporcio de ĝiaj cerba kaj korpa pezoj estas malpli granda ol tiu de la [[Blanka fazano]] (''Lophura'') aŭ [[Ora fazano]]. Tio estas interesa temo. En aprilo kaj majo la birdoj konstruas neston sur arbo aŭ sur tero. Ĉiufoje la birdino demetas 7-12 ovojn, kiuj estas terkoloraj kaj punktitaj de brunaj makuletoj. La ovo kun pezo de 41-52 gramoj estas same granda kiel kokovo. La femala birdo plenumas [[kovado]]n, kiu daŭras 27-29 tagojn. En tiu tempo la femala birdo tute ne volontas forlasi sian neston, escepte se aperas danĝero al ĝi. Tragopanidoj povas flugi tuj post eloviĝo.<ref>Robertson (1997) p.14</ref> La idoj kreskas malrapide kaj nur post du jaroj la femalaj kaj masklaj birdoj povas diferenciĝi inter si per malsamkoloraj plumoj kiel iliaj gepatroj. Tiuj [[Orientaliso|orientalisaj]] birdoj troviĝas en tre malmultaj lokoj, sed multas iliaj naturaj malamikoj (rabobestoj el la familio de [[felisedoj]], [[aglo]]j kaj aliaj), kaj krome ili estas ŝajne ''stultaj'' (ne kutimigitaj al predantoj) kaj malrapidmovaj, tiel ili estas facile kapteblaj. Nun troviĝas nur tre malmulte da tiaj birdoj. Bredi la birdojn estas ne malfacile, sed generigi ilin ne facile. Bredate en kaĝo masklaj birdoj povas pariĝi al [[Satirusa tragopano|Satirusaj tragopaninoj]] kaj generas [[hibrido|hibridajn]] idojn. == Bildaro == [[Dosiero:Cabot's Tragopan.JPG|eta|Foto de Kabota tragopano|300px|maldekstra|<center>Kabota tragopano</center>]] [[Dosiero:Tragopan caboti MHNT.ZOO.2010.11.10.5.jpg|eta| ovo de ''Tragopan caboti - [[Muzeo de Tuluzo]]]] {{-}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Jiangnanaj subtropikaj ĉiamverdaj arbaroj]] === Aliaj fontoj === * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2006|id=22061|title=Tragopan caboti|downloaded=11a Majo 2006}} Vundebla. * Robertson, Peter (1997) ''Pheasants'' Voyageur Press, Inc. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=241&m=0 BirdLife Species Factsheet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090103031524/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=241&m=0 |date=2009-01-03 }} {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Kokoformaj]] [[Kategorio:Fazanedoj]] [[Kategorio:Orientalisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] kg2h0tay0fa2i5t2z8bpi6xmejtzgsa 9372472 9372471 2026-05-13T23:31:47Z Kani 670 /* Aspekto */ 9372472 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Flavabdomena tragopano |koloro = pink |dosiero = Tragopan caboti 03.jpg |dosiero larĝo = 220px |priskribo de dosiero = Flavabdomena tragopano |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Kokoformaj]] ''Galliformes'' |familio = [[Fazanedoj]] ''Phasianidae'' |genro = ''[[Tragopan]]'' |specio = ''T. caboti'' |statuso = VU |dunomo = ''Tragopan caboti'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], [[1857]]) |vikispecio = Tragopan caboti |komunejo = Tragopan caboti |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flavabdomena tragopano''', '''Flavventra tragopano''' aŭ '''Kabota tragopano''', ''(Tragopan caboti)'' el la ordo de [[Kokoformaj]] [[birdo]]j kaj familio de [[fazanedoj]] estas birdo propra al sudorienta [[Ĉinio]], kiu loĝas en meza kaj nordokcidenta [[Fuĝjan]], norda [[Gŭangdong]], nordorienta [[Gŭangŝji]], suda [[Ĝeĝjang]] kaj nordorienta [[Hunan]]. Tiu granda (61&nbsp;cm) birdo estas dividita en du [[subspecio]]jn, el kiuj la nomiga raso troviĝas en la provincoj de Fuĝjano, Jianĝio, Zheijiango kaj Guangdongo, kaj ''T. c. guanĝiensis'' kiu estas limigita al nordorienta Gŭangŝji kaj suda Hunano. == Aspekto == [[File:Sekretär Vogel.JPG|thumb|left|maldekstre|200ra|Masklo montranta etendajn karunklojn kaj kornojn]] Ĝi estas iom pli granda ol [[koko]]. La maskla birdo havas plum[[tufo]]n, kies antaŭa duono estas nigra kaj la posta duono ruĝa. La supra korpo sin montras [[kaŝtano|kaŝtanru]]ĝeca, kun haŭtflavaj ovalaj makuloj, la malsupra korpo estas haŭtflava (sablokolora). La nuda vizaĝa haŭtaĵo kaj pendantaj bridoj estas oranĝecaj. Temas pri specio kun [[seksa duformismo]]. La femala birdo havas okran supran korpon punktitan de nigraj kaj brunblankaj [[lanco]]formaj makuloj kaj helan haŭtflavan malsupran korpon. La brusto estas punktita de nigraj makuloj kaj la [[abdomeno]] kun evidentaj blankaj makulegoj. == Kutimoj == La birdoj loĝas en montoregionoj ĉirkaŭ 700 ĝis 1&nbsp;600 metrojn super la marnivelo. Ili agas 7-12-ope, en valoj, kie tutjare fluas rivereto, prosperas arbustoj, [[bambuo]]j, pteridoj kaj aliaj lignecaj plantoj. Junaj folioj, [[burĝono]]j kaj fruktoj estas iliaj ĉefaj manĝaĵoj. Ili manĝas ankaŭ iom da insektoj. Ĉar la birdo ne estas homtima, moviĝas malrapide; oni nomas ĝin populare surloke ''stulta koko.'' Oni mezuris la cerbon de la Flavabdomena tragopano kaj oni trovis, ke la proporcio de ĝiaj cerba kaj korpa pezoj estas malpli granda ol tiu de la [[Blanka fazano]] (''Lophura'') aŭ [[Ora fazano]]. Tio estas interesa temo. En aprilo kaj majo la birdoj konstruas neston sur arbo aŭ sur tero. Ĉiufoje la birdino demetas 7-12 ovojn, kiuj estas terkoloraj kaj punktitaj de brunaj makuletoj. La ovo kun pezo de 41-52 gramoj estas same granda kiel kokovo. La femala birdo plenumas [[kovado]]n, kiu daŭras 27-29 tagojn. En tiu tempo la femala birdo tute ne volontas forlasi sian neston, escepte se aperas danĝero al ĝi. Tragopanidoj povas flugi tuj post eloviĝo.<ref>Robertson (1997) p.14</ref> La idoj kreskas malrapide kaj nur post du jaroj la femalaj kaj masklaj birdoj povas diferenciĝi inter si per malsamkoloraj plumoj kiel iliaj gepatroj. Tiuj [[Orientaliso|orientalisaj]] birdoj troviĝas en tre malmultaj lokoj, sed multas iliaj naturaj malamikoj (rabobestoj el la familio de [[felisedoj]], [[aglo]]j kaj aliaj), kaj krome ili estas ŝajne ''stultaj'' (ne kutimigitaj al predantoj) kaj malrapidmovaj, tiel ili estas facile kapteblaj. Nun troviĝas nur tre malmulte da tiaj birdoj. Bredi la birdojn estas ne malfacile, sed generigi ilin ne facile. Bredate en kaĝo masklaj birdoj povas pariĝi al [[Satirusa tragopano|Satirusaj tragopaninoj]] kaj generas [[hibrido|hibridajn]] idojn. == Bildaro == [[Dosiero:Cabot's Tragopan.JPG|eta|Foto de Kabota tragopano|300px|maldekstra|<center>Kabota tragopano</center>]] [[Dosiero:Tragopan caboti MHNT.ZOO.2010.11.10.5.jpg|eta| ovo de ''Tragopan caboti - [[Muzeo de Tuluzo]]]] {{-}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Jiangnanaj subtropikaj ĉiamverdaj arbaroj]] === Aliaj fontoj === * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2006|id=22061|title=Tragopan caboti|downloaded=11a Majo 2006}} Vundebla. * Robertson, Peter (1997) ''Pheasants'' Voyageur Press, Inc. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=241&m=0 BirdLife Species Factsheet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090103031524/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=241&m=0 |date=2009-01-03 }} {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Kokoformaj]] [[Kategorio:Fazanedoj]] [[Kategorio:Orientalisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] ik1n6scv2ve3cv7qzthu85nsm6y9tr1 9372691 9372472 2026-05-14T10:24:31Z Kani 670 9372691 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Flavabdomena tragopano |koloro = pink |dosiero = Tragopan caboti 03.jpg |dosiero larĝo = 220px |priskribo de dosiero = Flavabdomena tragopano |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Kokoformaj]] ''Galliformes'' |familio = [[Fazanedoj]] ''Phasianidae'' |genro = ''[[Tragopan]]'' |specio = ''T. caboti'' |statuso = VU |dunomo = ''Tragopan caboti'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], [[1857]]) |vikispecio = Tragopan caboti |komunejo = Tragopan caboti |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flavabdomena tragopano''', '''Flavventra tragopano''' aŭ '''Kabota tragopano''', ''(Tragopan caboti)'' el la ordo de [[Kokoformaj]] [[birdo]]j kaj familio de [[fazanedoj]] estas birdo propra al sudorienta [[Ĉinio]], kiu loĝas en meza kaj nordokcidenta [[Fuĝjan]], norda [[Gŭangdong]], nordorienta [[Gŭangŝji]], suda [[Ĝeĝjang]] kaj nordorienta [[Hunan]]. La specio estis unue priskribita en 1857 kiel ''Ceriornis caboti'' fare de la angla ornitologo [[John Gould]], surbaze de specimeno pruntita al li de [[Samuel Cabot III|Cabot]], de kie venas ordinara alternativa nomo ''Kabota tragopano''.<ref>''Proceedings of the Zoological Society of London'', [https://www.biodiversitylibrary.org/page/12861217 part 25, no. 337, 1857, p. 161]; Gould, John. ''The Birds of Asia''. London: 7 vol., 1850–1883, [https://www.biodiversitylibrary.org/page/39633212 vol. 7, p. 65, plate 48].</ref> Tiu granda (61&nbsp;cm) birdo estas dividita en du [[subspecio]]jn, el kiuj la nomiga raso troviĝas en la provincoj de Fuĝjano, Jianĝio, Zheijiango kaj Guangdongo, kaj ''T. c. guanĝiensis'' kiu estas limigita al nordorienta Gŭangŝji kaj suda Hunano. == Aspekto == [[File:Sekretär Vogel.JPG|thumb|left|maldekstre|200ra|Masklo montranta etendajn karunklojn kaj kornojn]] Ĝi estas iom pli granda ol [[koko]]. La maskla birdo havas plum[[tufo]]n, kies antaŭa duono estas nigra kaj la posta duono ruĝa. La supra korpo sin montras [[kaŝtano|kaŝtanru]]ĝeca, kun haŭtflavaj ovalaj makuloj, la malsupra korpo estas haŭtflava (sablokolora). La nuda vizaĝa haŭtaĵo kaj pendantaj bridoj estas oranĝecaj. Temas pri specio kun [[seksa duformismo]]. La femala birdo havas okran supran korpon punktitan de nigraj kaj brunblankaj [[lanco]]formaj makuloj kaj helan haŭtflavan malsupran korpon. La brusto estas punktita de nigraj makuloj kaj la [[abdomeno]] kun evidentaj blankaj makulegoj. == Kutimoj == La birdoj loĝas en montoregionoj ĉirkaŭ 700 ĝis 1&nbsp;600 metrojn super la marnivelo. Ili agas 7-12-ope, en valoj, kie tutjare fluas rivereto, prosperas arbustoj, [[bambuo]]j, pteridoj kaj aliaj lignecaj plantoj. Junaj folioj, [[burĝono]]j kaj fruktoj estas iliaj ĉefaj manĝaĵoj. Ili manĝas ankaŭ iom da insektoj. Ĉar la birdo ne estas homtima, moviĝas malrapide; oni nomas ĝin populare surloke ''stulta koko.'' Oni mezuris la cerbon de la Flavabdomena tragopano kaj oni trovis, ke la proporcio de ĝiaj cerba kaj korpa pezoj estas malpli granda ol tiu de la [[Blanka fazano]] (''Lophura'') aŭ [[Ora fazano]]. Tio estas interesa temo. En aprilo kaj majo la birdoj konstruas neston sur arbo aŭ sur tero. Ĉiufoje la birdino demetas 7-12 ovojn, kiuj estas terkoloraj kaj punktitaj de brunaj makuletoj. La ovo kun pezo de 41-52 gramoj estas same granda kiel kokovo. La femala birdo plenumas [[kovado]]n, kiu daŭras 27-29 tagojn. En tiu tempo la femala birdo tute ne volontas forlasi sian neston, escepte se aperas danĝero al ĝi. Tragopanidoj povas flugi tuj post eloviĝo.<ref>Robertson (1997) p.14</ref> La idoj kreskas malrapide kaj nur post du jaroj la femalaj kaj masklaj birdoj povas diferenciĝi inter si per malsamkoloraj plumoj kiel iliaj gepatroj. Tiuj [[Orientaliso|orientalisaj]] birdoj troviĝas en tre malmultaj lokoj, sed multas iliaj naturaj malamikoj (rabobestoj el la familio de [[felisedoj]], [[aglo]]j kaj aliaj), kaj krome ili estas ŝajne ''stultaj'' (ne kutimigitaj al predantoj) kaj malrapidmovaj, tiel ili estas facile kapteblaj. Nun troviĝas nur tre malmulte da tiaj birdoj. Bredi la birdojn estas ne malfacile, sed generigi ilin ne facile. Bredate en kaĝo masklaj birdoj povas pariĝi al [[Satirusa tragopano|Satirusaj tragopaninoj]] kaj generas [[hibrido|hibridajn]] idojn. == Bildaro == [[Dosiero:Cabot's Tragopan.JPG|eta|Foto de Kabota tragopano|300px|maldekstra|<center>Kabota tragopano</center>]] [[Dosiero:Tragopan caboti MHNT.ZOO.2010.11.10.5.jpg|eta| ovo de ''Tragopan caboti - [[Muzeo de Tuluzo]]]] {{-}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Jiangnanaj subtropikaj ĉiamverdaj arbaroj]] === Aliaj fontoj === * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2006|id=22061|title=Tragopan caboti|downloaded=11a Majo 2006}} Vundebla. * Robertson, Peter (1997) ''Pheasants'' Voyageur Press, Inc. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=241&m=0 BirdLife Species Factsheet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090103031524/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=241&m=0 |date=2009-01-03 }} {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Kokoformaj]] [[Kategorio:Fazanedoj]] [[Kategorio:Orientalisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] lkgubav0nmuiceuu49iseqvgbjlpuhq Franko Luin 0 51694 9372161 6732293 2026-05-13T14:56:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372161 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo =Franko Luin | dosiero =[[Dosiero:Franko Luin 2003.png|200px]] | priskribo = | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = [[6-a de aprilo]] [[1941]] | loko de naskiĝo = [[Triesto]], [[Dosiero:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[Italio]] | nacieco = | tradukis = | dato de morto = [[15-a de septembro]] [[2005]] | loko de morto = | verkis = | aliaj aktivaĵoj =zorginto kaj kreinto de [[eLibrejo]] | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en =[[1956]] }} '''Franko LUIN''' ([[6-a de aprilo]] [[1941]] – [[15-a de septembro]] [[2005]]) estis [[grafikisto]] kaj pioniro de la [[Esperanto-movado]] en [[Interreto|interreta]] medio. Li estis konata desegnisto de [[tiparo]]j. Li ankaŭ starigis multajn Esperantajn [[retejo]]jn de la frua Interreto, kiel [[Esperanto.nu]] kaj la afiŝejon [[NUN (retejo)|NUN]]. Li ankaŭ verkis la poemon "Spuroj de miaj paŝoj". Li prizorgis ankaŭ retan [[biblioteko]]n [[eLibrejo]]. Li estis [[slovenio|sloveno]], kiu naskiĝis en [[Triesto]] ([[Italio]]), kie li apartenis al la slovenlingva malplimulto. Laŭ propra diro li naskiĝis je oliva dimanĉo (palma dimanĉo), do lia naskiĝdato devus esti la [[6-a de aprilo]]. Estis milito en Eŭropo kaj Triesto estis en unu el lokoj kiuj suferis pro la milito. Kiel infano li spertis ke oni forkondukis lian patron al koncentrejo kaj ke tiu revenis post la militofino. La gefratoj de la patro helpis al la familio donante manĝaĵojn dum tiu periodo. En la [[1950-aj jaroj]] la familio loĝis en la slovena vilaĝo Repnic sur la alta montplataĵo ekster Triesto. La limoj ŝanĝiĝis post la milito, tiel ke la vilaĝo estis en Italio, je kelkaj kilometroj de la limo al Jugoslavio. La parencaro de Franko loĝis ambaŭflanke de la limo. La malakordo inter la itala plimulto kaj la slovena malplimulto en Triesto ankoraŭ estis akra. Li esperantiĝis 15-jaraĝe, kaj partoprenis esperantajn junularajn aranĝojn en Jugoslavio. Li interesiĝis pri Esperanto kaj pro vera intereso pri lingvoj kaj pro la interna ideo de Esperanto. Per Esperanto li konatiĝis kun sia estonta edzino Ulla, kaj kun aliaj estontaj amikoj. Li komencis studi interpretadon en la Triesta universitato, sed decidis forlasi Italion kaj translokiĝis al Svedio en [[1961]], kiam svedaj kompanioj serĉis laboristojn en suda Eŭropo. Laborinte en Lund kaj Malmö li ekstudis en la Grafika Instituto en Stokholmo. Studinte li eklaboris ĉe Ericsson, kiu tiam havis oficejon en Tyresö, kaj restis tie ĝis [[1989]]. Ekde 1989 li gvidis la entreprenon Omnibus Typografi kun grafikaj produktoj: presaĵoj kaj poste ankaŭ retpaĝoj. Li komencis desegni komputilajn literojn, kaj fariĝis konata pro siaj tiparoj inter grafikistoj en la tuta mondo. Kiel evoluo de la tiparoj li ankaŭ komencis publikigi librojn elektronike. Li aparte interesiĝis pri malnovaj libroj ne plu haveblaj, ekz. pri svedaj aŭtoroj el la 19a jarcento, sed ankaŭ pri libroj en Esperanto kaj en la slovena, interalie pri nova literaturo kaj pri kelkaj libroj kiuj ne publikiĝis papere, kaj li havis kontakton kun pluraj nuntempaj slovenaj aŭtoroj. Franko interesiĝis pri revuoj. Jam en la juneco tiu intereso montriĝis tiel ke li uzis parton de la pormanĝa kaj poraŭtobusa mono por aĉeti revuojn, kiam li iris al la lernejo. En la 1990-aj jaroj, kiam interreto ekuziĝis, li aranĝis kolekton da 15000 ligoj al revuoj en la tuta mondo, nomitan ”Kiosko”, kio fariĝis fundamento de biblioteka sistemo. La intereso pri Esperanto de Franko estis fadeno tra la vivo. 1969 li kune kun la edzino Ulla organizis IJK en Tyresö. Li tradukis kantotekstojn en Esperanton, kaj mem verkis poezion en la lingvo. Li estis estrarano de Sveda Esperanto-Federacio, i.a. kiel prezidanto kaj redaktoro de La Espero. Kiam li ne redaktis La Esperon li helpis pri la grafika aspekto de la revuo. Dum periodo li estis komitatano de UEA. Lia grafika kaj komputila scioj faris lin antaŭulo de interretaj aferoj en Esperantio. Franko provizis esperantistajn uzantojn de Makintoŝo per taŭgaj tiparoj kaj klavaroj, ebligante al ili plene partopreni interretajn rondojn. Li fondis rondon, kiu estis la ĉefa fonto de informo kaj klerigo de esperantistaj makintoŝuzantoj. Rilate al [[Vindozo]] estas menciinde, ke Franko provizis senkoste tiparon por la por-Vindoza Esperanta tekstoprilaborilo [[Ĉapelilo]]. Post la translokiĝo al Svedio en la 1960-aj jaroj Franko ekkomprenis ke li devis ekzerci sian slovenan gepatran lingvon por ne perdi la kontakton kun sia deveno. Li eklegadis slovenan gazeton, unue abonante, poste interrete, kaj li partoprenis someran kurson por elmigrintaj slovenoj. La parenca tradicio en lia hejmregiono estas forta, kaj la parencoj daŭre havis kontakton kun li. En Svedio Franko havis kontakton kun slovenoj estante estrarano de Sved-slovena amikeca asocio. La belajn slovenajn kantojn, kiujn li lernis en sia juneco, li kantis partoprenante en la slovena kantogrupo. La filo [[Janko Luin|Janko]] kiu naskiĝis en 1979 ricevis slovenan nomon sed lernis Esperanton kaj la svedan. Por Franko estis grava afero esti bona patro, kaj tial multaj interesoj devis resti kiam la filo estis malgranda. Ankaŭ Franko mem estis dekomence dulingva kun slovena gepatra lingvo kaj itala, kiel la lingvo de la ĉirkaŭaĵo kaj de la aŭtoritatoj. Li lernis la svedan ĝisperfekte. Emocie li ĉiam estis sloveno, kvankam li neniam estis slovena civitano. ==Eksteraj ligiloj== {{Projekto vizaĝoj}} * [http://www.liberafolio.org/2005/persone/forpasis-franko-luin-kreinto-de-e-librejo#1317909628 La duonpreta ĉielo]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de [[Tomas Tranströmer]] trad. Franko, el fadeno ĉe [[Libera Folio]] * {{retarkivo|2005|http://luin.se/franko/orfeo/spuroj.html Poemo "Spuroj de miaj paŝoj"}} * {{retarkivo|2007|http://www.omnibus.se/espix/primi.html Aŭtobiografia eseo}} * {{retarkivo|*|http://ĝangalo.com/modules/news02/article.php?storyid{{=}}51 "Franko Luin forpasis, kaj interreto perdas unu el siaj ĉefaj E-aktivuloj"}} (netrovebla) * [http://www.liberafolio.org/2005/persone/forpasis-franko-luin-kreinto-de-e-librejo Forpasis Franko Luin, kreinto de e-librejo]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Tiparoj kreitaj de Franko Luin== {| width="65%" |- | valign="top" | * Ad Hoc * Baskerville Classico * Birka * Bodoni Classico * Carniola * Caslon Classico * Cirkus * Devin * Dialog * Edinost * Emona * Esperanto * Fortuna * Garamond Classico * Goudy Modern 94 * Goudy Village * Griffo Classico * Humana * Inko * Isolde * Jenson Classico * Jesper * Jonatan * Kalix * Kasper | valign="top" | * Kis Classico * Luma * Manuskript * Marco Polo * Maskot * Memento * Miramar * Norma * Nyfors * Odense * Odense Neon * Omnibus * Pax * Pax #2 * Persona * Ragnar * Res Publica * Rustika * Saga * Semper * Stockholm Runt * Transport * Valdemar * Vega antikva * Zip 2000 |} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Luin, Franko}} [[Kategorio:Slovenaj esperantistoj]] [[Kategorio:Svedaj esperantistoj]] [[Kategorio:Stokholmanoj]] [[Kategorio:Tradukistoj al Esperanto]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 6-an de aprilo]] [[Kategorio:Mortintoj la 15-an de septembro]] qak1sd3a1kb7s5u8a90gfjggy8vtorf Arta sketado 0 67994 9372671 9255317 2026-05-14T09:44:16Z ThomasPusch 1869 vidu la diskutpaĝan noton de hodiaŭ. 9372671 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|sporto|2012}} {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = Arta sketado | dosiero = DelobelSchoenfelder.jpg | dosiero priskribo = Momenta foto el<br />Monda ĉampionumo en arta sketado en la jaro 2004 | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = Unuopuloj viroj / virinoj — Sportaj paroj <br /> Dancoj sur glacio — Sinkronizita arta sketado | konkurso1 = [[Vintraj olimpikoj|Olimpiaj ludoj]] | konkursojaro1 = somere en 1908 kaj 1920, vintre regule ekde la [[Vintra Olimpiko 1924]] | konkurso2 = [[Monda ĉampionumo en arta sketado|Monda ĉampionumo]] | konkursojaro2 = ekde la jaro 1896 | konkurso3 = [[Eŭropa ĉampionumo en arta sketado|Eŭropa ĉampionumo]] | konkursojaro3 = ekde la jaro 1891 | konkurso4 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro4 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | konkurso5 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro5 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | nomo de federacio = [[Internacia Sketa Unio]] | fondo de federacio = [[1892]] | ttt de federacio = [http://www.isu.org www.isu.org] | kategorio = Arta sketado }} [[Dosiero:PetrovaTikhonov.jpg|eta|Du artsketistoj dum la monda ĉampionumo de arta sketado [[2004]] en [[Dortmund]]]] '''Arta sketado''' estas speco de [[vintra sporto]], en kiu oni emfazas artan kreigon de [[pirueto]]j, [[salto]]j kaj [[paŝo]]j. Artaj sketistoj renkontiĝas en [[konkurso]]j je nacia kaj internacia nivelo, kiel estas ekz. Ĉampionumo de Eŭropo kaj mondo, Naciaj ĉampionumoj, Ĉampionumo de kvar kontinentoj, «Grand-Prix» [GRAN-PRI] en arta sketado k.a. La arta sketado estas ankaŭ unu el oficialaj sportoj de [[olimpiaj ludoj|Vintraj olimpiaj ludoj]]. Pluraj artaj sketistoj, fininte amatoran karieron, agadas kiel trejnistoj, aŭ en diversaj glaciaj revuoj. == Fakoj == La arta sketado dividiĝas en sekvantajn [[fako (figure)|fako]]jn: * [[Arta rulsketado]] * Unuopuloj * Sportaj geopoj * Dancoj sur glacio * Sinkronizita arta sketado == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de arta sketado}} [[Dosiero:Skating-picture-history.png|eta|'' «Sceno el glacia sketado»'' Bildo de J. Baber verŝajne el la 19-a jarcento]] [[Lulilo]] de arta sketado estas [[Granda Britio]], la unua konkurso en arta sketado okazis ĉi tie en la jaro [[1814]]. De tie la arta sketado disvastiĝis en la tutan [[Eŭropo]]n kaj [[Ameriko]]n. En [[Usono]] ili aldonis al la arta sketado ankoraŭ [[muziko]]n kaj [[danco|dancajn]] kaj [[baleto|baletajn]] elementojn. Ekskursante al la komencoj de arta sketado kiel sporta fako ni devas unue paroli sole pri '''sketado''', kiu nur pli poste dividiĝis en du diversajn sportajn fakojn, '''arta sketado''' kaj [[rapid-sketado]]. La unuaj mencioj pri la sketado devenas el [[Danio]] el la jaro [[1134]], la plej malnova angla mencio estas datita ĝis la jaro [[1174]]. Arkeologiaj trovaĵoj ([[sketilo]]j produktitaj el ostoj) datiĝas estiĝon ĝis la [[bronza tempo]] kaj [[ŝtonepoko]]n. Primitivajn komencojn de la sketado eblas trovi en [[Nederlando]] en la [[13-a jarcento|13-a]] kaj la [[14-a jarcento]] – lignaj sketiloj havigitaj sur suba flanko per fera [[lamelo]] – sed por ekveturo estis bezone uzi [[bastono]]jn. Nur hazardo, kiam nederlanda lignaĵista disĉiplo ŝanĝis dum enmetado de la feraj lameloj horizontalan pozicion je vertikala, alportis ŝanĝon. La sketistoj metis flanken la bastonojn, la movo fariĝis pli libera, pli rapida kaj pli regebla. En Nederlando la sketado estis amuzo de simpla popolo, kiel pruvas kelkaj bildoj de malnovaj majstroj, en aliaj landoj la sketado estis privilegio de noblaj familioj. Komence de la jaro [[1610]] estis en kortego de [[Rudolfo la 2-a]] aranĝita granda [[karnavalo]] sur [[glacio]]. Evoluo de «vera» arta sketado komencis nur en la [[18-a jarcento]], kiam [[glitilo]]j ricevis iom kurbigitan formon, kio ebligis fari turniĝojn kaj pli komplikajn elementojn. Oni ne sketis sole en okcidenta Eŭropo, sed ankaŭ en oriento, precipe en norda parto de [[Rusio]]. En [[1838]] estis en [[Peterburgo]] eldonita libro sub nomo ''Vintraj amuzoj kaj arto veturi figurojn sur sketiloj''. Ĝi donas ateston, ke ne nur junularo dediĉis sin al la sketado, sed ankaŭ plenkreskuloj. Sur metalaj sketiloj oni sketis en Rusio jam en tempoj de caro [[Petro la Granda]]. Li igis forĝi por si paron da feraj sketiloj. Unue oni nomis ilin «skoroĥod» (rapidilo), nur pli poste, kiam la antaŭa parto de sketiloj akiris ornamon de ĉevala kapo, ili ricevis nomon, kiun oni uzas en Rusio ĝis hodiaŭ – «konky» (en traduko laŭvorte «ĉevalaĵoj») == Sketejoj kaj vintraj stadionoj == La unuaj [[glitejo]]j estis memkompreneble frostiĝintaj [[fiŝlago]]j kaj [[rivero]]j. La unua artefarita glitejo estis konstruita jam en la jaro [[1876]] en [[Londono]] (Chalsea)<ref>Martin C. Harris (2005). ''Homes of British Ice Hockey''. History Press Limited. ISBN&nbsp;<bdi>9780752425818</bdi>.</ref>. Konstruado de pluaj artefaritaj glitejoj estis decida por sekvanta evoluo de tiu ĉi [[sporto]]. * Absolute la plej granda tegmentita [[vintro|vintra]] [[stadiono]] estis konstruita en la jaro [[1960]] en [[Tokio]], en [[Japanio]]. La glaciareo okupas estimindajn 4.000 m<sup>2</sup>. * Al japanoj apartenas ankaŭ plua unuaeco – la plej granda fermita glitejo, konstruita en la jaro [[1976]] kun areo 15.400 m<sup>2</sup>. Ni trovos glaciajn stadionojn ne nur en [[Kanado]], [[Usono]], [[Svedio]] kaj pluaj eŭropaj landoj, sed ankaŭ en suna [[Hispanio]] aŭ ankaŭ en nigra [[Afriko]], ekz. en [[Ebur-Bordo]]. == Reguloj kaj konkursoj == La unua internacia konkurso en arta sketado okazis en la jaro [[1882]] en [[Vieno]], laŭ konkursreguloj nomataj ''Regulativ''. Tiu estis derivita de lernolibroj de lernantoj de Jackson Haines – Dr. Körper, Wirth kaj Diamantidi ''Spuren auf dem Eise'' (''Spuroj sur glacio''), eldonitaj en [[1881]]. Tiu ĉi ''Regulativ'' pli poste transprenis ankaŭ '''Internacia unio por arta sketado''' (angle '''International Skating Union''', siglo '''ISU''') kaj tiel estiĝis regularo, kiu en ŝanĝita aspekto funkcias ĝis hodiaŭ. Pli karakterizaj ŝanĝoj okazis per enkonduko de mallonga programo kaj en ŝanĝo de interrilatoj inter taksado de deviga kaj libera prezentiĝoj. La evoluiĝantaj kapabloj de artaj sketistoj kaj kreskantaj postuloj al [[travidebleco (politiko)|travidebleco]] kaj pli objektiva taksado devigis ISU-n por krei novan sistemon de taksado, kiu estas valida ekde sezono [[2004]]/[[2005]] kaj kiu forŝovis la ekzistintan tiel nomatan «sistemon de sesoj». Bazo de la nova sistemo estas nova kalkulo de konkursaj rezultoj kaj unuopaj valoroj de la prezentitaj elementoj. Enpraktikigo de digitala video-sistemo ebligas reludi al arbitranto la unuopajn elementojn denove kaj tiamaniere pli bone kaj pli objektive taksi ilin. * Dum la unuaj vienaj konkursoj ekinteresis tre juna norvego [[Axel Paulsen]], kiu prezentis sian gloran salton, kiu ĝis hodiaŭ apartenas al devigaj elementoj. * La unua ĉampionumo de Eŭropo okazis jam en la jaro [[1891]], ankoraŭ antaŭ la fondo de ISU, kaj la unua majstro de Eŭropo fariĝis germano [[Oskar Uhlig]]. * La unua ĉampionumo de la mondo okazis en [[1896]] en [[Peterburgo]]. Denove gajnis germano, ĉifoje [[Gilbert Fuchs]]. Je kvin jaroj pli poste gajnis sian unuan mondan titolon legenda svedo [[Ulrich Salchov]]. Li sukcesis ripeti tion ankoraŭ 9 foje. * Lian brilegan rekordon similigis en la jaroj [[1927]] – [[1936]] same legenda norvegino [[Sonja Henie]] kaj en la jaroj [[1969]] – [[1978]] ankaŭ la rusino [[Irina Rodnina]], kiu siajn unuajn kvar titolojn en sportaj geopoj akiris kun [[Aleksej Ulanov]] (''[[d:Q1347908|Алексей Уланов]]''), kaj pluajn ses titolojn kun sia edzo [[Aleksandr Zajcev (arta sketisto)|Aleksandr Zajcev]] (''[[d:Q956655|Александр Зайцев]]''). * Virinoj komencis batali je titolo de majstrino en la jaro [[1908]] en [[Davos]], je la unua titolo de majstrino de Eŭropo nur en la jaro [[1930]] en [[Vieno]]. La unua majstrino de Eŭropo fariĝis aŭstrino [[Fritzi Burger]]. * En Vieno en 1930 ankaŭ unuafoje okazis ĉampionumo de Eŭropo de sportaj geopoj. Je la monda titolo ili konkursis ankaŭ malproksime pli antaŭ – jam ekde la jaro 1908. * La plej juna fako en arta sketado estas dancoj sur glacio. En la mondaj ĉampionumoj ili aperis nur en la jaro [[1956]] en [[Parizo]] kaj je du jaroj pli poste ankaŭ en eŭropa ĉampionumo en [[Bolzano]]. Ekde la jaro [[1976]] dancoj sur glacio estas parto de Vintraj olimpiaj ludoj. == Arta sketado kaj olimpiaj ludoj == * En [[1908]] okazis en [[Londono]] la unua olimpia konkurso en arta sketado. En programo estis kvar fakoj: [[virino|virina]] kaj [[viro|vira]] sketadoj, sportaj geopoj kaj specialaj figuroj. Sed la konkurso en specialaj figuroj poste jam ne plu estis ripetata. La unua olimpia gajninto fariĝis Ulrich Salchov. * La dua olimpia konkurso okazis en Someraj olimpiaj ludoj en [[1920]] en [[Antverpeno]] ses jaroj post la lasta ĉampionumo de la mondo en [[1914]]. Sume partoprenis 29 konkursantoj, el tio 16 viroj kaj 13 virinoj el dek unu landoj. * En Vintraj olimpiaj ludoj en [[1976]] en [[Innsbruck]] partoprenis jam 105 olimpikantoj (52 viroj kaj 53 virinoj) el 18 landoj. == Ekipaĵaro == === Glitiloj === La [[glitilo]]j por arta sketado, fabrikitaj el dura ŝtalo, estas 3 ĝis 4 milimetroj larĝaj. Ili estas nur iom kurbigitaj – kio ebligas praktiki komplikajn turniĝojn kaj elementojn. Ili estas akrigitaj tiel, ke estiĝas du [[eĝo]]j (interna kaj ekstera), inter kiuj estas [[kavo]]. Tiuj ĉi eĝoj faciligas al la sketisto plirapidigi kaj priregi la sketadon. La pinto estas dentigita, ĝi estas uzata dum depikitaj saltoj kaj kiel turniga punkto dum piruetoj. === Botoj === La [[boto]]j estas regule faritaj laŭmezure, forte firmigitaj, ŝnuritaj ĝis la alteco de [[tibio]] kun dika leda internaĵo kaj aldona firmigo en la parto de [[maleolo]]. Blankaj botoj estas por virinoj kaj nigraj por viroj. === Kostumoj === La [[kostumo]]j estas influataj per karaktero de programo kaj elekto de muzika akompano. Ili devis kroni la prezentiĝon kaj ne distri aŭ eĉ provoki. Pli antaŭa severa regulo estis [[jupo]]j por virinoj, la hodiaŭaj reguloj ebligas jam, por ke virinoj prezentiĝu ankaŭ en pantalona kostumo – eĉ en dancoj – sed tio devas esti eksplicite notita en reguligo de reguloj, kiujn ĉiujare publikigas ISU. Viroj devas senĉese plu porti longajn [[pantalono]]jn – sed kiuj ne devas esti trikotaj (mallarĝaj). Aliaj modaj aldonaĵoj, kiuj ne estas firme alkroĉigitaj sur la kostumo, same kiel diversaj aliaj helpiloj, ne estas en la konkurso permesitaj. === Historio de evoluo de kostumoj === Ekde la estiĝo de sketado kiel sporto en duono de la [[19-a jarcento]] multo ŝanĝiĝis: metodo de taksado, reguloj, organizado, paso de konkursoj, tekniko de sketado, materialo kaj ankaŭ kostumoj. Sed unu aspekto en la paso de tempo ne ŝanĝiĝis: la kostumoj senĉese observas metodojn, modelojn, materialojn kaj kolorojn de unuopaj tempaj epokoj. Kiam estiĝis arta sketado en hodiaŭa moderna aspekto, la kostumoj kiel tiaj ne ekzistis. Oni sketis en kutimaj ĉiutagaj [[vesto]]j: viroj havis sur si pantalonon kaj [[jako]]n, virinoj longajn jupojn ĝis la maleoloj. Gilbert Fuchs kiel la unua enkondukis kruringon, sed tio ne estas hodiaŭ permesita. Estis Sonja Henie, nedisputebla belulino de arta sketado, kiu enkondukis grandan novaĵon – mallongan jupon, kiun ŝi prezentis dum la unuaj Vintraj olimpiaj ludoj en [[1924]]. Ekde tiu tempo similigis ŝin multe da virinoj, kiuj komencis porti mallongajn jupojn kaj pli mallarĝajn kostumojn, kiuj ne malebligis al ili en la movo ebligante al ili fari pli komplikajn figurojn. En la sekvantaj jardekoj okazis grandaj ŝanĝoj en teknika malfacileco: simplaj saltoj fariĝis duumaj kaj triumaj (kaj hodiaŭ jam eĉ en la prezentoj de kelkaj sketistoj ankaŭ kvarumaj), la programoj komencis rakonti realajn okazintaĵojn. Tiun ĉi evoluon influis ankaŭ kostumoj, kiuj fariĝis konsisteroj de la konkursoj, unu el ĉefaj elementoj de arta prezento komune kun muziko kaj elektita temo. * En la 70-aj kaj la 80-aj jaroj de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]] estis modernaj mallongaj jupoj kaj pantalono en «sonorilon». La koloro de kostumoj estis neemfazema sen koloraj nuancoj kaj sen klaraj modeloj. * En la 80-aj kaj la 90-aj jaroj de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]] ĝuis al granda favoro kostumoj kun brilaĵetoj. Ŝatataj estis helaj kaj varmaj koloroj, modeloj estis pli klaraj. Pantalonoj havis rektan tajlon, jupoj estis antaŭe pli mallongaj kaj malantaŭe pli longaj. Diversaj ornamaĵoj anstataŭ brilaĵetoj, pli longaj jupoj, spiron prenantaj dekoltoj. Uzado de teksaĵoj pruntedonantaj falsan nudecon preskaŭ malaperis. Diversajn ornamaĵojn portas jam ankaŭ viroj kaj iliaj [[ĉemizo]]j estas ofte malfermitaj. Sed la ĉefa afero estas kapti kaj alkonduki la temon de sketado al vivo, ne nur per muziko kaj prezento sur glacio, sed ankaŭ helpe de kostumoj. Sketistoj fariĝas ĉefaj herooj kaj impreso el ilia prezentiĝo tiel encerbigas en memoron de ĉiu spektanto. Kostumoj fariĝas «senmortaj». Kiu entuziasmulo de arta sketado ne memorus la kostumon de [[Oksana Grishuck]] kun krucoforma ornamaĵo el ŝlifitaj kristalaj vitreroj, kiam kun sia kunulo [[Jevgenij Platov]] ŝi gajnis olimpian oron? Aŭ dancan geopon [[Jayne Torvill]] kaj [[Christopher Dean]] kaj ilian [[viola]]n kostumon el glora [[Bolero]]? Aŭ kostumon de [[muskedo|muskedisto]] de eminenta franca arta sketisto [[Philippe Candeloro]], kiun li surhavis sur si, kiam li gajnis sian duan bronzan olimpian medalon en [[1998]]? Kostumoj estis kaj estas en arta sketado tre gravaj. La arta sketado ne estas nur [[sporto]], sed ankaŭ certa speco de [[arto]]. Kostumo estas tio la unua, kio ekinteresos la spektanton restante en lia memoro. == Elementoj en arta sketado == Kiel jam estis dirite, la arta sketado estas arta formigo de saltoj, paŝoj kaj piruetoj. Al saltoj apartenas [[Axel (salto)|Axel]], [[Flip]], [[Lutz]], [[Rittberger (salto)|Rittberger]], [[Salchow (salto)|Salchow]] kaj [[Toeloop]], kiujn oni saltas kun unu, du, tri kaj eĉ kun kvar turniĝoj. Esperantlingve tiuj saltoj nomiĝas akslo, flipo, luco, ritbergo, salĉo kaj tulupo. Krom bazaj elementoj ([[salto]]j, [[paŝo]]j, [[pirueto]]j) apartenas ĉi tien ankaŭ diversaj kunigaj elementoj kiel [[pesilo]], [[arabesko]]j, [[luno]] ka. Al elementoj tipaj por sportaj geopoj apartenas deĵetitaj kaj tvistaj saltoj, levigataj figuroj kaj [[mortospiralo]]. == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Glacihokeo]] * [[Glitŝtonludo]] <br/> {{Olimpikaj sportoj}} {{ADLS|2006|06}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Arta sketado| ]] [[Kategorio:Vintra sporto]] j07wttjr500liqyr16ri8vf4xtmdiiy 9372673 9372671 2026-05-14T09:46:56Z ThomasPusch 1869 /* Reguloj kaj konkursoj */ 9372673 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|sporto|2012}} {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = Arta sketado | dosiero = DelobelSchoenfelder.jpg | dosiero priskribo = Momenta foto el<br />Monda ĉampionumo en arta sketado en la jaro 2004 | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = Unuopuloj viroj / virinoj — Sportaj paroj <br /> Dancoj sur glacio — Sinkronizita arta sketado | konkurso1 = [[Vintraj olimpikoj|Olimpiaj ludoj]] | konkursojaro1 = somere en 1908 kaj 1920, vintre regule ekde la [[Vintra Olimpiko 1924]] | konkurso2 = [[Monda ĉampionumo en arta sketado|Monda ĉampionumo]] | konkursojaro2 = ekde la jaro 1896 | konkurso3 = [[Eŭropa ĉampionumo en arta sketado|Eŭropa ĉampionumo]] | konkursojaro3 = ekde la jaro 1891 | konkurso4 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro4 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | konkurso5 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro5 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | nomo de federacio = [[Internacia Sketa Unio]] | fondo de federacio = [[1892]] | ttt de federacio = [http://www.isu.org www.isu.org] | kategorio = Arta sketado }} [[Dosiero:PetrovaTikhonov.jpg|eta|Du artsketistoj dum la monda ĉampionumo de arta sketado [[2004]] en [[Dortmund]]]] '''Arta sketado''' estas speco de [[vintra sporto]], en kiu oni emfazas artan kreigon de [[pirueto]]j, [[salto]]j kaj [[paŝo]]j. Artaj sketistoj renkontiĝas en [[konkurso]]j je nacia kaj internacia nivelo, kiel estas ekz. Ĉampionumo de Eŭropo kaj mondo, Naciaj ĉampionumoj, Ĉampionumo de kvar kontinentoj, «Grand-Prix» [GRAN-PRI] en arta sketado k.a. La arta sketado estas ankaŭ unu el oficialaj sportoj de [[olimpiaj ludoj|Vintraj olimpiaj ludoj]]. Pluraj artaj sketistoj, fininte amatoran karieron, agadas kiel trejnistoj, aŭ en diversaj glaciaj revuoj. == Fakoj == La arta sketado dividiĝas en sekvantajn [[fako (figure)|fako]]jn: * [[Arta rulsketado]] * Unuopuloj * Sportaj geopoj * Dancoj sur glacio * Sinkronizita arta sketado == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de arta sketado}} [[Dosiero:Skating-picture-history.png|eta|'' «Sceno el glacia sketado»'' Bildo de J. Baber verŝajne el la 19-a jarcento]] [[Lulilo]] de arta sketado estas [[Granda Britio]], la unua konkurso en arta sketado okazis ĉi tie en la jaro [[1814]]. De tie la arta sketado disvastiĝis en la tutan [[Eŭropo]]n kaj [[Ameriko]]n. En [[Usono]] ili aldonis al la arta sketado ankoraŭ [[muziko]]n kaj [[danco|dancajn]] kaj [[baleto|baletajn]] elementojn. Ekskursante al la komencoj de arta sketado kiel sporta fako ni devas unue paroli sole pri '''sketado''', kiu nur pli poste dividiĝis en du diversajn sportajn fakojn, '''arta sketado''' kaj [[rapid-sketado]]. La unuaj mencioj pri la sketado devenas el [[Danio]] el la jaro [[1134]], la plej malnova angla mencio estas datita ĝis la jaro [[1174]]. Arkeologiaj trovaĵoj ([[sketilo]]j produktitaj el ostoj) datiĝas estiĝon ĝis la [[bronza tempo]] kaj [[ŝtonepoko]]n. Primitivajn komencojn de la sketado eblas trovi en [[Nederlando]] en la [[13-a jarcento|13-a]] kaj la [[14-a jarcento]] – lignaj sketiloj havigitaj sur suba flanko per fera [[lamelo]] – sed por ekveturo estis bezone uzi [[bastono]]jn. Nur hazardo, kiam nederlanda lignaĵista disĉiplo ŝanĝis dum enmetado de la feraj lameloj horizontalan pozicion je vertikala, alportis ŝanĝon. La sketistoj metis flanken la bastonojn, la movo fariĝis pli libera, pli rapida kaj pli regebla. En Nederlando la sketado estis amuzo de simpla popolo, kiel pruvas kelkaj bildoj de malnovaj majstroj, en aliaj landoj la sketado estis privilegio de noblaj familioj. Komence de la jaro [[1610]] estis en kortego de [[Rudolfo la 2-a]] aranĝita granda [[karnavalo]] sur [[glacio]]. Evoluo de «vera» arta sketado komencis nur en la [[18-a jarcento]], kiam [[glitilo]]j ricevis iom kurbigitan formon, kio ebligis fari turniĝojn kaj pli komplikajn elementojn. Oni ne sketis sole en okcidenta Eŭropo, sed ankaŭ en oriento, precipe en norda parto de [[Rusio]]. En [[1838]] estis en [[Peterburgo]] eldonita libro sub nomo ''Vintraj amuzoj kaj arto veturi figurojn sur sketiloj''. Ĝi donas ateston, ke ne nur junularo dediĉis sin al la sketado, sed ankaŭ plenkreskuloj. Sur metalaj sketiloj oni sketis en Rusio jam en tempoj de caro [[Petro la Granda]]. Li igis forĝi por si paron da feraj sketiloj. Unue oni nomis ilin «skoroĥod» (rapidilo), nur pli poste, kiam la antaŭa parto de sketiloj akiris ornamon de ĉevala kapo, ili ricevis nomon, kiun oni uzas en Rusio ĝis hodiaŭ – «konky» (en traduko laŭvorte «ĉevalaĵoj») == Sketejoj kaj vintraj stadionoj == La unuaj [[glitejo]]j estis memkompreneble frostiĝintaj [[fiŝlago]]j kaj [[rivero]]j. La unua artefarita glitejo estis konstruita jam en la jaro [[1876]] en [[Londono]] (Chalsea)<ref>Martin C. Harris (2005). ''Homes of British Ice Hockey''. History Press Limited. ISBN&nbsp;<bdi>9780752425818</bdi>.</ref>. Konstruado de pluaj artefaritaj glitejoj estis decida por sekvanta evoluo de tiu ĉi [[sporto]]. * Absolute la plej granda tegmentita [[vintro|vintra]] [[stadiono]] estis konstruita en la jaro [[1960]] en [[Tokio]], en [[Japanio]]. La glaciareo okupas estimindajn 4.000 m<sup>2</sup>. * Al japanoj apartenas ankaŭ plua unuaeco – la plej granda fermita glitejo, konstruita en la jaro [[1976]] kun areo 15.400 m<sup>2</sup>. Ni trovos glaciajn stadionojn ne nur en [[Kanado]], [[Usono]], [[Svedio]] kaj pluaj eŭropaj landoj, sed ankaŭ en suna [[Hispanio]] aŭ ankaŭ en nigra [[Afriko]], ekz. en [[Ebur-Bordo]]. == Reguloj kaj konkursoj == La unua internacia konkurso en arta sketado okazis en la jaro [[1882]] en [[Vieno]], laŭ konkursreguloj nomataj ''Regulativ''. Tiu estis derivita de lernolibroj de lernantoj de Jackson Haines – Dr. Körper, Wirth kaj Diamantidi ''Spuren auf dem Eise'' (''Spuroj sur glacio''), eldonitaj en [[1881]]. Tiu ĉi ''Regulativ'' pli poste transprenis ankaŭ '''Internacia unio por arta sketado''' (angle '''International Skating Union''', siglo '''ISU''') kaj tiel estiĝis regularo, kiu en ŝanĝita aspekto funkcias ĝis hodiaŭ. Pli karakterizaj ŝanĝoj okazis per enkonduko de mallonga programo kaj en ŝanĝo de interrilatoj inter taksado de deviga kaj libera prezentiĝoj. La evoluiĝantaj kapabloj de artaj sketistoj kaj kreskantaj postuloj al [[travidebleco (politiko)|travidebleco]] kaj pli objektiva taksado devigis ISU-n por krei novan sistemon de taksado, kiu estas valida ekde sezono [[2004]]/[[2005]] kaj kiu forŝovis la ekzistintan tiel nomatan «sistemon de sesoj». Bazo de la nova sistemo estas nova kalkulo de konkursaj rezultoj kaj unuopaj valoroj de la prezentitaj elementoj. Enpraktikigo de digitala video-sistemo ebligas reludi al arbitranto la unuopajn elementojn denove kaj tiamaniere pli bone kaj pli objektive taksi ilin. * Dum la unuaj vienaj konkursoj ekinteresis tre juna norvego [[Axel Paulsen]], kiu prezentis sian gloran salton, kiu ĝis hodiaŭ apartenas al devigaj elementoj. * La unua ĉampionumo de Eŭropo okazis jam en la jaro [[1891]], ankoraŭ antaŭ la fondo de ISU, kaj la unua majstro de Eŭropo fariĝis germano [[Oskar Uhlig]]. * La unua ĉampionumo de la mondo okazis en [[1896]] en [[Peterburgo]]. Denove gajnis germano, ĉifoje [[Gilbert Fuchs]]. Je kvin jaroj pli poste gajnis sian unuan mondan titolon legenda svedo [[Ulrich Salchov]]. Li sukcesis ripeti tion ankoraŭ 9 foje. * Lian brilegan rekordon similigis en la jaroj [[1927]] – [[1936]] same legenda norvegino [[Sonja Henie]] kaj en la jaroj [[1969]] – [[1978]] ankaŭ la rusino [[Irina Rodnina]] (''[[d:Q233812|Ирина Роднина]]''), kiu siajn unuajn kvar titolojn en sportaj geopoj akiris kun [[Aleksej Ulanov]] (''[[d:Q1347908|Алексей Уланов]]''), kaj pluajn ses titolojn kun sia edzo [[Aleksandr Zajcev (arta sketisto)|Aleksandr Zajcev]] (''[[d:Q956655|Александр Зайцев]]''). * Virinoj komencis batali je titolo de majstrino en la jaro [[1908]] en [[Davos]], je la unua titolo de majstrino de Eŭropo nur en la jaro [[1930]] en [[Vieno]]. La unua majstrino de Eŭropo fariĝis aŭstrino [[Fritzi Burger]]. * En Vieno en 1930 ankaŭ unuafoje okazis ĉampionumo de Eŭropo de sportaj geopoj. Je la monda titolo ili konkursis ankaŭ malproksime pli antaŭ – jam ekde la jaro 1908. * La plej juna fako en arta sketado estas dancoj sur glacio. En la mondaj ĉampionumoj ili aperis nur en la jaro [[1956]] en [[Parizo]] kaj je du jaroj pli poste ankaŭ en eŭropa ĉampionumo en [[Bolzano]]. Ekde la jaro [[1976]] dancoj sur glacio estas parto de Vintraj olimpiaj ludoj. == Arta sketado kaj olimpiaj ludoj == * En [[1908]] okazis en [[Londono]] la unua olimpia konkurso en arta sketado. En programo estis kvar fakoj: [[virino|virina]] kaj [[viro|vira]] sketadoj, sportaj geopoj kaj specialaj figuroj. Sed la konkurso en specialaj figuroj poste jam ne plu estis ripetata. La unua olimpia gajninto fariĝis Ulrich Salchov. * La dua olimpia konkurso okazis en Someraj olimpiaj ludoj en [[1920]] en [[Antverpeno]] ses jaroj post la lasta ĉampionumo de la mondo en [[1914]]. Sume partoprenis 29 konkursantoj, el tio 16 viroj kaj 13 virinoj el dek unu landoj. * En Vintraj olimpiaj ludoj en [[1976]] en [[Innsbruck]] partoprenis jam 105 olimpikantoj (52 viroj kaj 53 virinoj) el 18 landoj. == Ekipaĵaro == === Glitiloj === La [[glitilo]]j por arta sketado, fabrikitaj el dura ŝtalo, estas 3 ĝis 4 milimetroj larĝaj. Ili estas nur iom kurbigitaj – kio ebligas praktiki komplikajn turniĝojn kaj elementojn. Ili estas akrigitaj tiel, ke estiĝas du [[eĝo]]j (interna kaj ekstera), inter kiuj estas [[kavo]]. Tiuj ĉi eĝoj faciligas al la sketisto plirapidigi kaj priregi la sketadon. La pinto estas dentigita, ĝi estas uzata dum depikitaj saltoj kaj kiel turniga punkto dum piruetoj. === Botoj === La [[boto]]j estas regule faritaj laŭmezure, forte firmigitaj, ŝnuritaj ĝis la alteco de [[tibio]] kun dika leda internaĵo kaj aldona firmigo en la parto de [[maleolo]]. Blankaj botoj estas por virinoj kaj nigraj por viroj. === Kostumoj === La [[kostumo]]j estas influataj per karaktero de programo kaj elekto de muzika akompano. Ili devis kroni la prezentiĝon kaj ne distri aŭ eĉ provoki. Pli antaŭa severa regulo estis [[jupo]]j por virinoj, la hodiaŭaj reguloj ebligas jam, por ke virinoj prezentiĝu ankaŭ en pantalona kostumo – eĉ en dancoj – sed tio devas esti eksplicite notita en reguligo de reguloj, kiujn ĉiujare publikigas ISU. Viroj devas senĉese plu porti longajn [[pantalono]]jn – sed kiuj ne devas esti trikotaj (mallarĝaj). Aliaj modaj aldonaĵoj, kiuj ne estas firme alkroĉigitaj sur la kostumo, same kiel diversaj aliaj helpiloj, ne estas en la konkurso permesitaj. === Historio de evoluo de kostumoj === Ekde la estiĝo de sketado kiel sporto en duono de la [[19-a jarcento]] multo ŝanĝiĝis: metodo de taksado, reguloj, organizado, paso de konkursoj, tekniko de sketado, materialo kaj ankaŭ kostumoj. Sed unu aspekto en la paso de tempo ne ŝanĝiĝis: la kostumoj senĉese observas metodojn, modelojn, materialojn kaj kolorojn de unuopaj tempaj epokoj. Kiam estiĝis arta sketado en hodiaŭa moderna aspekto, la kostumoj kiel tiaj ne ekzistis. Oni sketis en kutimaj ĉiutagaj [[vesto]]j: viroj havis sur si pantalonon kaj [[jako]]n, virinoj longajn jupojn ĝis la maleoloj. Gilbert Fuchs kiel la unua enkondukis kruringon, sed tio ne estas hodiaŭ permesita. Estis Sonja Henie, nedisputebla belulino de arta sketado, kiu enkondukis grandan novaĵon – mallongan jupon, kiun ŝi prezentis dum la unuaj Vintraj olimpiaj ludoj en [[1924]]. Ekde tiu tempo similigis ŝin multe da virinoj, kiuj komencis porti mallongajn jupojn kaj pli mallarĝajn kostumojn, kiuj ne malebligis al ili en la movo ebligante al ili fari pli komplikajn figurojn. En la sekvantaj jardekoj okazis grandaj ŝanĝoj en teknika malfacileco: simplaj saltoj fariĝis duumaj kaj triumaj (kaj hodiaŭ jam eĉ en la prezentoj de kelkaj sketistoj ankaŭ kvarumaj), la programoj komencis rakonti realajn okazintaĵojn. Tiun ĉi evoluon influis ankaŭ kostumoj, kiuj fariĝis konsisteroj de la konkursoj, unu el ĉefaj elementoj de arta prezento komune kun muziko kaj elektita temo. * En la 70-aj kaj la 80-aj jaroj de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]] estis modernaj mallongaj jupoj kaj pantalono en «sonorilon». La koloro de kostumoj estis neemfazema sen koloraj nuancoj kaj sen klaraj modeloj. * En la 80-aj kaj la 90-aj jaroj de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]] ĝuis al granda favoro kostumoj kun brilaĵetoj. Ŝatataj estis helaj kaj varmaj koloroj, modeloj estis pli klaraj. Pantalonoj havis rektan tajlon, jupoj estis antaŭe pli mallongaj kaj malantaŭe pli longaj. Diversaj ornamaĵoj anstataŭ brilaĵetoj, pli longaj jupoj, spiron prenantaj dekoltoj. Uzado de teksaĵoj pruntedonantaj falsan nudecon preskaŭ malaperis. Diversajn ornamaĵojn portas jam ankaŭ viroj kaj iliaj [[ĉemizo]]j estas ofte malfermitaj. Sed la ĉefa afero estas kapti kaj alkonduki la temon de sketado al vivo, ne nur per muziko kaj prezento sur glacio, sed ankaŭ helpe de kostumoj. Sketistoj fariĝas ĉefaj herooj kaj impreso el ilia prezentiĝo tiel encerbigas en memoron de ĉiu spektanto. Kostumoj fariĝas «senmortaj». Kiu entuziasmulo de arta sketado ne memorus la kostumon de [[Oksana Grishuck]] kun krucoforma ornamaĵo el ŝlifitaj kristalaj vitreroj, kiam kun sia kunulo [[Jevgenij Platov]] ŝi gajnis olimpian oron? Aŭ dancan geopon [[Jayne Torvill]] kaj [[Christopher Dean]] kaj ilian [[viola]]n kostumon el glora [[Bolero]]? Aŭ kostumon de [[muskedo|muskedisto]] de eminenta franca arta sketisto [[Philippe Candeloro]], kiun li surhavis sur si, kiam li gajnis sian duan bronzan olimpian medalon en [[1998]]? Kostumoj estis kaj estas en arta sketado tre gravaj. La arta sketado ne estas nur [[sporto]], sed ankaŭ certa speco de [[arto]]. Kostumo estas tio la unua, kio ekinteresos la spektanton restante en lia memoro. == Elementoj en arta sketado == Kiel jam estis dirite, la arta sketado estas arta formigo de saltoj, paŝoj kaj piruetoj. Al saltoj apartenas [[Axel (salto)|Axel]], [[Flip]], [[Lutz]], [[Rittberger (salto)|Rittberger]], [[Salchow (salto)|Salchow]] kaj [[Toeloop]], kiujn oni saltas kun unu, du, tri kaj eĉ kun kvar turniĝoj. Esperantlingve tiuj saltoj nomiĝas akslo, flipo, luco, ritbergo, salĉo kaj tulupo. Krom bazaj elementoj ([[salto]]j, [[paŝo]]j, [[pirueto]]j) apartenas ĉi tien ankaŭ diversaj kunigaj elementoj kiel [[pesilo]], [[arabesko]]j, [[luno]] ka. Al elementoj tipaj por sportaj geopoj apartenas deĵetitaj kaj tvistaj saltoj, levigataj figuroj kaj [[mortospiralo]]. == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Glacihokeo]] * [[Glitŝtonludo]] <br/> {{Olimpikaj sportoj}} {{ADLS|2006|06}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Arta sketado| ]] [[Kategorio:Vintra sporto]] g7iu77x8uzpiflzrk8q4y1scsj6i5tz 9372677 9372673 2026-05-14T09:51:05Z ThomasPusch 1869 /* Fakoj */ 9372677 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|sporto|2012}} {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = Arta sketado | dosiero = DelobelSchoenfelder.jpg | dosiero priskribo = Momenta foto el<br />Monda ĉampionumo en arta sketado en la jaro 2004 | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = Unuopuloj viroj / virinoj — Sportaj paroj <br /> Dancoj sur glacio — Sinkronizita arta sketado | konkurso1 = [[Vintraj olimpikoj|Olimpiaj ludoj]] | konkursojaro1 = somere en 1908 kaj 1920, vintre regule ekde la [[Vintra Olimpiko 1924]] | konkurso2 = [[Monda ĉampionumo en arta sketado|Monda ĉampionumo]] | konkursojaro2 = ekde la jaro 1896 | konkurso3 = [[Eŭropa ĉampionumo en arta sketado|Eŭropa ĉampionumo]] | konkursojaro3 = ekde la jaro 1891 | konkurso4 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro4 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | konkurso5 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro5 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | nomo de federacio = [[Internacia Sketa Unio]] | fondo de federacio = [[1892]] | ttt de federacio = [http://www.isu.org www.isu.org] | kategorio = Arta sketado }} [[Dosiero:PetrovaTikhonov.jpg|eta|Du artsketistoj dum la monda ĉampionumo de arta sketado [[2004]] en [[Dortmund]]]] '''Arta sketado''' estas speco de [[vintra sporto]], en kiu oni emfazas artan kreigon de [[pirueto]]j, [[salto]]j kaj [[paŝo]]j. Artaj sketistoj renkontiĝas en [[konkurso]]j je nacia kaj internacia nivelo, kiel estas ekz. Ĉampionumo de Eŭropo kaj mondo, Naciaj ĉampionumoj, Ĉampionumo de kvar kontinentoj, «Grand-Prix» [GRAN-PRI] en arta sketado k.a. La arta sketado estas ankaŭ unu el oficialaj sportoj de [[olimpiaj ludoj|Vintraj olimpiaj ludoj]]. Pluraj artaj sketistoj, fininte amatoran karieron, agadas kiel trejnistoj, aŭ en diversaj glaciaj revuoj. == Fakoj == La arta sketado dividiĝas en sekvantajn [[fako (figure)|fako]]jn - sur glacia surfaco: * Unuopuloj * Sportaj geopoj * [[Glacia danco]] * Sinkronizita arta sketado - kaj sur glata neglacia surfaco: * [[Arta rulsketado]] == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de arta sketado}} [[Dosiero:Skating-picture-history.png|eta|'' «Sceno el glacia sketado»'' Bildo de J. Baber verŝajne el la 19-a jarcento]] [[Lulilo]] de arta sketado estas [[Granda Britio]], la unua konkurso en arta sketado okazis ĉi tie en la jaro [[1814]]. De tie la arta sketado disvastiĝis en la tutan [[Eŭropo]]n kaj [[Ameriko]]n. En [[Usono]] ili aldonis al la arta sketado ankoraŭ [[muziko]]n kaj [[danco|dancajn]] kaj [[baleto|baletajn]] elementojn. Ekskursante al la komencoj de arta sketado kiel sporta fako ni devas unue paroli sole pri '''sketado''', kiu nur pli poste dividiĝis en du diversajn sportajn fakojn, '''arta sketado''' kaj [[rapid-sketado]]. La unuaj mencioj pri la sketado devenas el [[Danio]] el la jaro [[1134]], la plej malnova angla mencio estas datita ĝis la jaro [[1174]]. Arkeologiaj trovaĵoj ([[sketilo]]j produktitaj el ostoj) datiĝas estiĝon ĝis la [[bronza tempo]] kaj [[ŝtonepoko]]n. Primitivajn komencojn de la sketado eblas trovi en [[Nederlando]] en la [[13-a jarcento|13-a]] kaj la [[14-a jarcento]] – lignaj sketiloj havigitaj sur suba flanko per fera [[lamelo]] – sed por ekveturo estis bezone uzi [[bastono]]jn. Nur hazardo, kiam nederlanda lignaĵista disĉiplo ŝanĝis dum enmetado de la feraj lameloj horizontalan pozicion je vertikala, alportis ŝanĝon. La sketistoj metis flanken la bastonojn, la movo fariĝis pli libera, pli rapida kaj pli regebla. En Nederlando la sketado estis amuzo de simpla popolo, kiel pruvas kelkaj bildoj de malnovaj majstroj, en aliaj landoj la sketado estis privilegio de noblaj familioj. Komence de la jaro [[1610]] estis en kortego de [[Rudolfo la 2-a]] aranĝita granda [[karnavalo]] sur [[glacio]]. Evoluo de «vera» arta sketado komencis nur en la [[18-a jarcento]], kiam [[glitilo]]j ricevis iom kurbigitan formon, kio ebligis fari turniĝojn kaj pli komplikajn elementojn. Oni ne sketis sole en okcidenta Eŭropo, sed ankaŭ en oriento, precipe en norda parto de [[Rusio]]. En [[1838]] estis en [[Peterburgo]] eldonita libro sub nomo ''Vintraj amuzoj kaj arto veturi figurojn sur sketiloj''. Ĝi donas ateston, ke ne nur junularo dediĉis sin al la sketado, sed ankaŭ plenkreskuloj. Sur metalaj sketiloj oni sketis en Rusio jam en tempoj de caro [[Petro la Granda]]. Li igis forĝi por si paron da feraj sketiloj. Unue oni nomis ilin «skoroĥod» (rapidilo), nur pli poste, kiam la antaŭa parto de sketiloj akiris ornamon de ĉevala kapo, ili ricevis nomon, kiun oni uzas en Rusio ĝis hodiaŭ – «konky» (en traduko laŭvorte «ĉevalaĵoj») == Sketejoj kaj vintraj stadionoj == La unuaj [[glitejo]]j estis memkompreneble frostiĝintaj [[fiŝlago]]j kaj [[rivero]]j. La unua artefarita glitejo estis konstruita jam en la jaro [[1876]] en [[Londono]] (Chalsea)<ref>Martin C. Harris (2005). ''Homes of British Ice Hockey''. History Press Limited. ISBN&nbsp;<bdi>9780752425818</bdi>.</ref>. Konstruado de pluaj artefaritaj glitejoj estis decida por sekvanta evoluo de tiu ĉi [[sporto]]. * Absolute la plej granda tegmentita [[vintro|vintra]] [[stadiono]] estis konstruita en la jaro [[1960]] en [[Tokio]], en [[Japanio]]. La glaciareo okupas estimindajn 4.000 m<sup>2</sup>. * Al japanoj apartenas ankaŭ plua unuaeco – la plej granda fermita glitejo, konstruita en la jaro [[1976]] kun areo 15.400 m<sup>2</sup>. Ni trovos glaciajn stadionojn ne nur en [[Kanado]], [[Usono]], [[Svedio]] kaj pluaj eŭropaj landoj, sed ankaŭ en suna [[Hispanio]] aŭ ankaŭ en nigra [[Afriko]], ekz. en [[Ebur-Bordo]]. == Reguloj kaj konkursoj == La unua internacia konkurso en arta sketado okazis en la jaro [[1882]] en [[Vieno]], laŭ konkursreguloj nomataj ''Regulativ''. Tiu estis derivita de lernolibroj de lernantoj de Jackson Haines – Dr. Körper, Wirth kaj Diamantidi ''Spuren auf dem Eise'' (''Spuroj sur glacio''), eldonitaj en [[1881]]. Tiu ĉi ''Regulativ'' pli poste transprenis ankaŭ '''Internacia unio por arta sketado''' (angle '''International Skating Union''', siglo '''ISU''') kaj tiel estiĝis regularo, kiu en ŝanĝita aspekto funkcias ĝis hodiaŭ. Pli karakterizaj ŝanĝoj okazis per enkonduko de mallonga programo kaj en ŝanĝo de interrilatoj inter taksado de deviga kaj libera prezentiĝoj. La evoluiĝantaj kapabloj de artaj sketistoj kaj kreskantaj postuloj al [[travidebleco (politiko)|travidebleco]] kaj pli objektiva taksado devigis ISU-n por krei novan sistemon de taksado, kiu estas valida ekde sezono [[2004]]/[[2005]] kaj kiu forŝovis la ekzistintan tiel nomatan «sistemon de sesoj». Bazo de la nova sistemo estas nova kalkulo de konkursaj rezultoj kaj unuopaj valoroj de la prezentitaj elementoj. Enpraktikigo de digitala video-sistemo ebligas reludi al arbitranto la unuopajn elementojn denove kaj tiamaniere pli bone kaj pli objektive taksi ilin. * Dum la unuaj vienaj konkursoj ekinteresis tre juna norvego [[Axel Paulsen]], kiu prezentis sian gloran salton, kiu ĝis hodiaŭ apartenas al devigaj elementoj. * La unua ĉampionumo de Eŭropo okazis jam en la jaro [[1891]], ankoraŭ antaŭ la fondo de ISU, kaj la unua majstro de Eŭropo fariĝis germano [[Oskar Uhlig]]. * La unua ĉampionumo de la mondo okazis en [[1896]] en [[Peterburgo]]. Denove gajnis germano, ĉifoje [[Gilbert Fuchs]]. Je kvin jaroj pli poste gajnis sian unuan mondan titolon legenda svedo [[Ulrich Salchov]]. Li sukcesis ripeti tion ankoraŭ 9 foje. * Lian brilegan rekordon similigis en la jaroj [[1927]] – [[1936]] same legenda norvegino [[Sonja Henie]] kaj en la jaroj [[1969]] – [[1978]] ankaŭ la rusino [[Irina Rodnina]] (''[[d:Q233812|Ирина Роднина]]''), kiu siajn unuajn kvar titolojn en sportaj geopoj akiris kun [[Aleksej Ulanov]] (''[[d:Q1347908|Алексей Уланов]]''), kaj pluajn ses titolojn kun sia edzo [[Aleksandr Zajcev (arta sketisto)|Aleksandr Zajcev]] (''[[d:Q956655|Александр Зайцев]]''). * Virinoj komencis batali je titolo de majstrino en la jaro [[1908]] en [[Davos]], je la unua titolo de majstrino de Eŭropo nur en la jaro [[1930]] en [[Vieno]]. La unua majstrino de Eŭropo fariĝis aŭstrino [[Fritzi Burger]]. * En Vieno en 1930 ankaŭ unuafoje okazis ĉampionumo de Eŭropo de sportaj geopoj. Je la monda titolo ili konkursis ankaŭ malproksime pli antaŭ – jam ekde la jaro 1908. * La plej juna fako en arta sketado estas dancoj sur glacio. En la mondaj ĉampionumoj ili aperis nur en la jaro [[1956]] en [[Parizo]] kaj je du jaroj pli poste ankaŭ en eŭropa ĉampionumo en [[Bolzano]]. Ekde la jaro [[1976]] dancoj sur glacio estas parto de Vintraj olimpiaj ludoj. == Arta sketado kaj olimpiaj ludoj == * En [[1908]] okazis en [[Londono]] la unua olimpia konkurso en arta sketado. En programo estis kvar fakoj: [[virino|virina]] kaj [[viro|vira]] sketadoj, sportaj geopoj kaj specialaj figuroj. Sed la konkurso en specialaj figuroj poste jam ne plu estis ripetata. La unua olimpia gajninto fariĝis Ulrich Salchov. * La dua olimpia konkurso okazis en Someraj olimpiaj ludoj en [[1920]] en [[Antverpeno]] ses jaroj post la lasta ĉampionumo de la mondo en [[1914]]. Sume partoprenis 29 konkursantoj, el tio 16 viroj kaj 13 virinoj el dek unu landoj. * En Vintraj olimpiaj ludoj en [[1976]] en [[Innsbruck]] partoprenis jam 105 olimpikantoj (52 viroj kaj 53 virinoj) el 18 landoj. == Ekipaĵaro == === Glitiloj === La [[glitilo]]j por arta sketado, fabrikitaj el dura ŝtalo, estas 3 ĝis 4 milimetroj larĝaj. Ili estas nur iom kurbigitaj – kio ebligas praktiki komplikajn turniĝojn kaj elementojn. Ili estas akrigitaj tiel, ke estiĝas du [[eĝo]]j (interna kaj ekstera), inter kiuj estas [[kavo]]. Tiuj ĉi eĝoj faciligas al la sketisto plirapidigi kaj priregi la sketadon. La pinto estas dentigita, ĝi estas uzata dum depikitaj saltoj kaj kiel turniga punkto dum piruetoj. === Botoj === La [[boto]]j estas regule faritaj laŭmezure, forte firmigitaj, ŝnuritaj ĝis la alteco de [[tibio]] kun dika leda internaĵo kaj aldona firmigo en la parto de [[maleolo]]. Blankaj botoj estas por virinoj kaj nigraj por viroj. === Kostumoj === La [[kostumo]]j estas influataj per karaktero de programo kaj elekto de muzika akompano. Ili devis kroni la prezentiĝon kaj ne distri aŭ eĉ provoki. Pli antaŭa severa regulo estis [[jupo]]j por virinoj, la hodiaŭaj reguloj ebligas jam, por ke virinoj prezentiĝu ankaŭ en pantalona kostumo – eĉ en dancoj – sed tio devas esti eksplicite notita en reguligo de reguloj, kiujn ĉiujare publikigas ISU. Viroj devas senĉese plu porti longajn [[pantalono]]jn – sed kiuj ne devas esti trikotaj (mallarĝaj). Aliaj modaj aldonaĵoj, kiuj ne estas firme alkroĉigitaj sur la kostumo, same kiel diversaj aliaj helpiloj, ne estas en la konkurso permesitaj. === Historio de evoluo de kostumoj === Ekde la estiĝo de sketado kiel sporto en duono de la [[19-a jarcento]] multo ŝanĝiĝis: metodo de taksado, reguloj, organizado, paso de konkursoj, tekniko de sketado, materialo kaj ankaŭ kostumoj. Sed unu aspekto en la paso de tempo ne ŝanĝiĝis: la kostumoj senĉese observas metodojn, modelojn, materialojn kaj kolorojn de unuopaj tempaj epokoj. Kiam estiĝis arta sketado en hodiaŭa moderna aspekto, la kostumoj kiel tiaj ne ekzistis. Oni sketis en kutimaj ĉiutagaj [[vesto]]j: viroj havis sur si pantalonon kaj [[jako]]n, virinoj longajn jupojn ĝis la maleoloj. Gilbert Fuchs kiel la unua enkondukis kruringon, sed tio ne estas hodiaŭ permesita. Estis Sonja Henie, nedisputebla belulino de arta sketado, kiu enkondukis grandan novaĵon – mallongan jupon, kiun ŝi prezentis dum la unuaj Vintraj olimpiaj ludoj en [[1924]]. Ekde tiu tempo similigis ŝin multe da virinoj, kiuj komencis porti mallongajn jupojn kaj pli mallarĝajn kostumojn, kiuj ne malebligis al ili en la movo ebligante al ili fari pli komplikajn figurojn. En la sekvantaj jardekoj okazis grandaj ŝanĝoj en teknika malfacileco: simplaj saltoj fariĝis duumaj kaj triumaj (kaj hodiaŭ jam eĉ en la prezentoj de kelkaj sketistoj ankaŭ kvarumaj), la programoj komencis rakonti realajn okazintaĵojn. Tiun ĉi evoluon influis ankaŭ kostumoj, kiuj fariĝis konsisteroj de la konkursoj, unu el ĉefaj elementoj de arta prezento komune kun muziko kaj elektita temo. * En la 70-aj kaj la 80-aj jaroj de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]] estis modernaj mallongaj jupoj kaj pantalono en «sonorilon». La koloro de kostumoj estis neemfazema sen koloraj nuancoj kaj sen klaraj modeloj. * En la 80-aj kaj la 90-aj jaroj de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]] ĝuis al granda favoro kostumoj kun brilaĵetoj. Ŝatataj estis helaj kaj varmaj koloroj, modeloj estis pli klaraj. Pantalonoj havis rektan tajlon, jupoj estis antaŭe pli mallongaj kaj malantaŭe pli longaj. Diversaj ornamaĵoj anstataŭ brilaĵetoj, pli longaj jupoj, spiron prenantaj dekoltoj. Uzado de teksaĵoj pruntedonantaj falsan nudecon preskaŭ malaperis. Diversajn ornamaĵojn portas jam ankaŭ viroj kaj iliaj [[ĉemizo]]j estas ofte malfermitaj. Sed la ĉefa afero estas kapti kaj alkonduki la temon de sketado al vivo, ne nur per muziko kaj prezento sur glacio, sed ankaŭ helpe de kostumoj. Sketistoj fariĝas ĉefaj herooj kaj impreso el ilia prezentiĝo tiel encerbigas en memoron de ĉiu spektanto. Kostumoj fariĝas «senmortaj». Kiu entuziasmulo de arta sketado ne memorus la kostumon de [[Oksana Grishuck]] kun krucoforma ornamaĵo el ŝlifitaj kristalaj vitreroj, kiam kun sia kunulo [[Jevgenij Platov]] ŝi gajnis olimpian oron? Aŭ dancan geopon [[Jayne Torvill]] kaj [[Christopher Dean]] kaj ilian [[viola]]n kostumon el glora [[Bolero]]? Aŭ kostumon de [[muskedo|muskedisto]] de eminenta franca arta sketisto [[Philippe Candeloro]], kiun li surhavis sur si, kiam li gajnis sian duan bronzan olimpian medalon en [[1998]]? Kostumoj estis kaj estas en arta sketado tre gravaj. La arta sketado ne estas nur [[sporto]], sed ankaŭ certa speco de [[arto]]. Kostumo estas tio la unua, kio ekinteresos la spektanton restante en lia memoro. == Elementoj en arta sketado == Kiel jam estis dirite, la arta sketado estas arta formigo de saltoj, paŝoj kaj piruetoj. Al saltoj apartenas [[Axel (salto)|Axel]], [[Flip]], [[Lutz]], [[Rittberger (salto)|Rittberger]], [[Salchow (salto)|Salchow]] kaj [[Toeloop]], kiujn oni saltas kun unu, du, tri kaj eĉ kun kvar turniĝoj. Esperantlingve tiuj saltoj nomiĝas akslo, flipo, luco, ritbergo, salĉo kaj tulupo. Krom bazaj elementoj ([[salto]]j, [[paŝo]]j, [[pirueto]]j) apartenas ĉi tien ankaŭ diversaj kunigaj elementoj kiel [[pesilo]], [[arabesko]]j, [[luno]] ka. Al elementoj tipaj por sportaj geopoj apartenas deĵetitaj kaj tvistaj saltoj, levigataj figuroj kaj [[mortospiralo]]. == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Glacihokeo]] * [[Glitŝtonludo]] <br/> {{Olimpikaj sportoj}} {{ADLS|2006|06}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Arta sketado| ]] [[Kategorio:Vintra sporto]] e3zq0r7l3bdylus078vji5xnq4mtxel 9372696 9372677 2026-05-14T10:38:21Z ThomasPusch 1869 9372696 wikitext text/x-wiki {{nesufiĉaj fontoj|sporto|2012}} {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = Arta sketado | dosiero = DelobelSchoenfelder.jpg | dosiero priskribo = Momenta foto el<br />Monda ĉampionumo en arta sketado en la jaro 2004 | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = Unuopuloj viroj / virinoj — Sportaj paroj <br /> Dancoj sur glacio — Sinkronizita arta sketado | konkurso1 = [[Vintraj olimpikoj|Olimpiaj ludoj]] | konkursojaro1 = somere en 1908 kaj 1920, vintre regule ekde la [[Vintra Olimpiko 1924]] | konkurso2 = [[Monda ĉampionumo en arta sketado|Monda ĉampionumo]] | konkursojaro2 = ekde la jaro 1896 | konkurso3 = [[Eŭropa ĉampionumo en arta sketado|Eŭropa ĉampionumo]] | konkursojaro3 = ekde la jaro 1891 | konkurso4 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro4 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | konkurso5 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro5 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | nomo de federacio = [[Internacia Sketa Unio]] | fondo de federacio = [[1892]] | ttt de federacio = [http://www.isu.org www.isu.org] | kategorio = Arta sketado }} [[Dosiero:PetrovaTikhonov.jpg|eta|Du artsketistoj dum la monda ĉampionumo de arta sketado [[2004]] en [[Dortmund]]]] '''Arta sketado''' estas speco de [[vintra sporto]], en kiu oni emfazas artan kreigon de [[pirueto]]j, [[salto]]j kaj [[paŝo]]j. Artaj sketistoj renkontiĝas en [[konkurso]]j je nacia kaj internacia nivelo, kiel estas ekz. Ĉampionumo de Eŭropo kaj mondo, Naciaj ĉampionumoj, Ĉampionumo de kvar kontinentoj, «Grand-Prix» [GRAN-PRI] en arta sketado k.a. La arta sketado estas ankaŭ unu el oficialaj sportoj de [[olimpiaj ludoj|Vintraj olimpiaj ludoj]]. Pluraj artaj sketistoj, fininte amatoran karieron, agadas kiel trejnistoj, aŭ en diversaj glaciaj revuoj. == Fakoj == La arta sketado dividiĝas en sekvantajn [[fako (figure)|fako]]jn - sur glacia surfaco: * Unuopuloj * Sportaj geopoj * [[Glacia danco]] * Sinkronizita arta sketado - kaj sur glata neglacia surfaco: * [[Arta rulsketado]] == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de arta sketado}} [[Dosiero:Skating-picture-history.png|eta|'' «Sceno el glacia sketado»'' Bildo de J. Baber verŝajne el la 19-a jarcento]] [[Lulilo]] de arta sketado estas [[Granda Britio]], la unua konkurso en arta sketado okazis ĉi tie en la jaro [[1814]]. De tie la arta sketado disvastiĝis en la tutan [[Eŭropo]]n kaj [[Ameriko]]n. En [[Usono]] ili aldonis al la arta sketado ankoraŭ [[muziko]]n kaj [[danco|dancajn]] kaj [[baleto|baletajn]] elementojn. Ekskursante al la komencoj de arta sketado kiel sporta fako ni devas unue paroli sole pri '''sketado''', kiu nur pli poste dividiĝis en du diversajn sportajn fakojn, '''arta sketado''' kaj [[rapid-sketado]]. La unuaj mencioj pri la sketado devenas el [[Danio]] el la jaro [[1134]], la plej malnova angla mencio estas datita ĝis la jaro [[1174]]. Arkeologiaj trovaĵoj ([[sketilo]]j produktitaj el ostoj) datiĝas estiĝon ĝis la [[bronza tempo]] kaj [[ŝtonepoko]]n. Primitivajn komencojn de la sketado eblas trovi en [[Nederlando]] en la [[13-a jarcento|13-a]] kaj la [[14-a jarcento]] – lignaj sketiloj havigitaj sur suba flanko per fera [[lamelo]] – sed por ekveturo estis bezone uzi [[bastono]]jn. Nur hazardo, kiam nederlanda lignaĵista disĉiplo ŝanĝis dum enmetado de la feraj lameloj horizontalan pozicion je vertikala, alportis ŝanĝon. La sketistoj metis flanken la bastonojn, la movo fariĝis pli libera, pli rapida kaj pli regebla. En Nederlando la sketado estis amuzo de simpla popolo, kiel pruvas kelkaj bildoj de malnovaj majstroj, en aliaj landoj la sketado estis privilegio de noblaj familioj. Komence de la jaro [[1610]] estis en kortego de [[Rudolfo la 2-a]] aranĝita granda [[karnavalo]] sur [[glacio]]. Evoluo de «vera» arta sketado komencis nur en la [[18-a jarcento]], kiam [[glitilo]]j ricevis iom kurbigitan formon, kio ebligis fari turniĝojn kaj pli komplikajn elementojn. Oni ne sketis sole en okcidenta Eŭropo, sed ankaŭ en oriento, precipe en norda parto de [[Rusio]]. En [[1838]] estis en [[Peterburgo]] eldonita libro sub nomo ''Vintraj amuzoj kaj arto veturi figurojn sur sketiloj''. Ĝi donas ateston, ke ne nur junularo dediĉis sin al la sketado, sed ankaŭ plenkreskuloj. Sur metalaj sketiloj oni sketis en Rusio jam en tempoj de caro [[Petro la Granda]]. Li igis forĝi por si paron da feraj sketiloj. Unue oni nomis ilin «skoroĥod» (rapidilo), nur pli poste, kiam la antaŭa parto de sketiloj akiris ornamon de ĉevala kapo, ili ricevis nomon, kiun oni uzas en Rusio ĝis hodiaŭ – «konky» (en traduko laŭvorte «ĉevalaĵoj») == Sketejoj kaj vintraj stadionoj == La unuaj [[glitejo]]j estis memkompreneble frostiĝintaj [[fiŝlago]]j kaj [[rivero]]j. La unua artefarita glitejo estis konstruita jam en la jaro [[1876]] en [[Londono]] (Chalsea)<ref>Martin C. Harris (2005). ''Homes of British Ice Hockey''. History Press Limited. ISBN&nbsp;<bdi>9780752425818</bdi>.</ref>. Konstruado de pluaj artefaritaj glitejoj estis decida por sekvanta evoluo de tiu ĉi [[sporto]]. * Absolute la plej granda tegmentita [[vintro|vintra]] [[stadiono]] estis konstruita en la jaro [[1960]] en [[Tokio]], en [[Japanio]]. La glaciareo okupas estimindajn 4.000 m<sup>2</sup>. * Al japanoj apartenas ankaŭ plua unuaeco – la plej granda fermita glitejo, konstruita en la jaro [[1976]] kun areo 15.400 m<sup>2</sup>. Ni trovos glaciajn stadionojn ne nur en [[Kanado]], [[Usono]], [[Svedio]] kaj pluaj eŭropaj landoj, sed ankaŭ en suna [[Hispanio]] aŭ ankaŭ en nigra [[Afriko]], ekz. en [[Ebur-Bordo]]. == Reguloj kaj konkursoj == La unua internacia konkurso en arta sketado okazis en la jaro [[1882]] en [[Vieno]], laŭ konkursreguloj nomataj ''Regulativ''. Tiu estis derivita de lernolibroj de lernantoj de Jackson Haines – Dr. Körper, Wirth kaj Diamantidi ''Spuren auf dem Eise'' (''Spuroj sur glacio''), eldonitaj en [[1881]]. Tiu ĉi ''Regulativ'' pli poste transprenis ankaŭ '''Internacia unio por arta sketado''' (angle '''International Skating Union''', siglo '''ISU''') kaj tiel estiĝis regularo, kiu en ŝanĝita aspekto funkcias ĝis hodiaŭ. Pli karakterizaj ŝanĝoj okazis per enkonduko de mallonga programo kaj en ŝanĝo de interrilatoj inter taksado de deviga kaj libera prezentiĝoj. La evoluiĝantaj kapabloj de artaj sketistoj kaj kreskantaj postuloj al [[travidebleco (politiko)|travidebleco]] kaj pli objektiva taksado devigis ISU-n por krei novan sistemon de taksado, kiu estas valida ekde sezono [[2004]]/[[2005]] kaj kiu forŝovis la ekzistintan tiel nomatan «sistemon de sesoj». Bazo de la nova sistemo estas nova kalkulo de konkursaj rezultoj kaj unuopaj valoroj de la prezentitaj elementoj. Enpraktikigo de digitala video-sistemo ebligas reludi al arbitranto la unuopajn elementojn denove kaj tiamaniere pli bone kaj pli objektive taksi ilin. * Dum la unuaj vienaj konkursoj ekinteresis tre juna norvego [[Axel Paulsen]], kiu prezentis sian gloran salton, kiu ĝis hodiaŭ apartenas al devigaj elementoj. * La unua ĉampionumo de Eŭropo okazis jam en la jaro [[1891]], ankoraŭ antaŭ la fondo de ISU, kaj la unua majstro de Eŭropo fariĝis germano [[Oskar Uhlig]]. * La unua ĉampionumo de la mondo okazis en [[1896]] en [[Peterburgo]]. Denove gajnis germano, ĉifoje [[Gilbert Fuchs]]. Je kvin jaroj pli poste gajnis sian unuan mondan titolon legenda svedo [[Ulrich Salchov]]. Li sukcesis ripeti tion ankoraŭ 9 foje. * Lian brilegan rekordon similigis en la jaroj [[1927]] – [[1936]] same legenda norvegino [[Sonja Henie]] kaj en la jaroj [[1969]] – [[1978]] ankaŭ la rusino [[Irina Rodnina]] (''[[d:Q233812|Ирина Роднина]]''), kiu siajn unuajn kvar titolojn en sportaj geopoj akiris kun [[Aleksej Ulanov]] (''[[d:Q1347908|Алексей Уланов]]''), kaj pluajn ses titolojn kun sia edzo [[Aleksandr Zajcev (arta sketisto)|Aleksandr Zajcev]] (''[[d:Q956655|Александр Зайцев]]''). * Virinoj komencis batali je titolo de majstrino en la jaro [[1908]] en [[Davos]], je la unua titolo de majstrino de Eŭropo nur en la jaro [[1930]] en [[Vieno]]. La unua majstrino de Eŭropo fariĝis aŭstrino [[Fritzi Burger]]. * En Vieno en 1930 ankaŭ unuafoje okazis ĉampionumo de Eŭropo de sportaj geopoj. Je la monda titolo ili konkursis ankaŭ malproksime pli antaŭ – jam ekde la jaro 1908. * La plej juna fako en arta sketado estas dancoj sur glacio. En la mondaj ĉampionumoj ili aperis nur en la jaro [[1956]] en [[Parizo]] kaj je du jaroj pli poste ankaŭ en eŭropa ĉampionumo en [[Bolzano]]. Ekde la jaro [[1976]] dancoj sur glacio estas parto de Vintraj olimpiaj ludoj. == Arta sketado kaj olimpiaj ludoj == * En [[1908]] okazis en [[Londono]] la unua olimpia konkurso en arta sketado. En programo estis kvar fakoj: [[virino|virina]] kaj [[viro|vira]] sketadoj, sportaj geopoj kaj specialaj figuroj. Sed la konkurso en specialaj figuroj poste jam ne plu estis ripetata. La unua olimpia gajninto fariĝis Ulrich Salchov. * La dua olimpia konkurso okazis en Someraj olimpiaj ludoj en [[1920]] en [[Antverpeno]] ses jaroj post la lasta ĉampionumo de la mondo en [[1914]]. Sume partoprenis 29 konkursantoj, el tio 16 viroj kaj 13 virinoj el dek unu landoj. * En Vintraj olimpiaj ludoj en [[1976]] en [[Innsbruck]] partoprenis jam 105 olimpikantoj (52 viroj kaj 53 virinoj) el 18 landoj. == Ekipaĵaro == === Glitiloj === La [[glitilo]]j por arta sketado, fabrikitaj el dura ŝtalo, estas 3 ĝis 4 milimetroj larĝaj. Ili estas nur iom kurbigitaj – kio ebligas praktiki komplikajn turniĝojn kaj elementojn. Ili estas akrigitaj tiel, ke estiĝas du [[eĝo]]j (interna kaj ekstera), inter kiuj estas [[kavo]]. Tiuj ĉi eĝoj faciligas al la sketisto plirapidigi kaj priregi la sketadon. La pinto estas dentigita, ĝi estas uzata dum depikitaj saltoj kaj kiel turniga punkto dum piruetoj. === Botoj === La [[boto]]j estas regule faritaj laŭmezure, forte firmigitaj, ŝnuritaj ĝis la alteco de [[tibio]] kun dika leda internaĵo kaj aldona firmigo en la parto de [[maleolo]]. Blankaj botoj estas por virinoj kaj nigraj por viroj. === Kostumoj === La [[kostumo]]j estas influataj per karaktero de programo kaj elekto de muzika akompano. Ili devis kroni la prezentiĝon kaj ne distri aŭ eĉ provoki. Pli antaŭa severa regulo estis [[jupo]]j por virinoj, la hodiaŭaj reguloj ebligas jam, por ke virinoj prezentiĝu ankaŭ en pantalona kostumo – eĉ en dancoj – sed tio devas esti eksplicite notita en reguligo de reguloj, kiujn ĉiujare publikigas ISU. Viroj devas senĉese plu porti longajn [[pantalono]]jn – sed kiuj ne devas esti trikotaj (mallarĝaj). Aliaj modaj aldonaĵoj, kiuj ne estas firme alkroĉigitaj sur la kostumo, same kiel diversaj aliaj helpiloj, ne estas en la konkurso permesitaj. === Historio de evoluo de kostumoj === Ekde la estiĝo de sketado kiel sporto en duono de la [[19-a jarcento]] multo ŝanĝiĝis: metodo de taksado, reguloj, organizado, paso de konkursoj, tekniko de sketado, materialo kaj ankaŭ kostumoj. Sed unu aspekto en la paso de tempo ne ŝanĝiĝis: la kostumoj senĉese observas metodojn, modelojn, materialojn kaj kolorojn de unuopaj tempaj epokoj. Kiam estiĝis arta sketado en hodiaŭa moderna aspekto, la kostumoj kiel tiaj ne ekzistis. Oni sketis en kutimaj ĉiutagaj [[vesto]]j: viroj havis sur si pantalonon kaj [[jako]]n, virinoj longajn jupojn ĝis la maleoloj. Gilbert Fuchs kiel la unua enkondukis kruringon, sed tio ne estas hodiaŭ permesita. Estis Sonja Henie, nedisputebla belulino de arta sketado, kiu enkondukis grandan novaĵon – mallongan jupon, kiun ŝi prezentis dum la unuaj Vintraj olimpiaj ludoj en [[1924]]. Ekde tiu tempo similigis ŝin multe da virinoj, kiuj komencis porti mallongajn jupojn kaj pli mallarĝajn kostumojn, kiuj ne malebligis al ili en la movo ebligante al ili fari pli komplikajn figurojn. En la sekvantaj jardekoj okazis grandaj ŝanĝoj en teknika malfacileco: simplaj saltoj fariĝis duumaj kaj triumaj (kaj hodiaŭ jam eĉ en la prezentoj de kelkaj sketistoj ankaŭ kvarumaj), la programoj komencis rakonti realajn okazintaĵojn. Tiun ĉi evoluon influis ankaŭ kostumoj, kiuj fariĝis konsisteroj de la konkursoj, unu el ĉefaj elementoj de arta prezento komune kun muziko kaj elektita temo. * En la 70-aj kaj la 80-aj jaroj de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]] estis modernaj mallongaj jupoj kaj pantalono en «sonorilon». La koloro de kostumoj estis neemfazema sen koloraj nuancoj kaj sen klaraj modeloj. * En la 80-aj kaj la 90-aj jaroj de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]] ĝuis al granda favoro kostumoj kun brilaĵetoj. Ŝatataj estis helaj kaj varmaj koloroj, modeloj estis pli klaraj. Pantalonoj havis rektan tajlon, jupoj estis antaŭe pli mallongaj kaj malantaŭe pli longaj. Diversaj ornamaĵoj anstataŭ brilaĵetoj, pli longaj jupoj, spiron prenantaj dekoltoj. Uzado de teksaĵoj pruntedonantaj falsan nudecon preskaŭ malaperis. Diversajn ornamaĵojn portas jam ankaŭ viroj kaj iliaj [[ĉemizo]]j estas ofte malfermitaj. Sed la ĉefa afero estas kapti kaj alkonduki la temon de sketado al vivo, ne nur per muziko kaj prezento sur glacio, sed ankaŭ helpe de kostumoj. Sketistoj fariĝas ĉefaj herooj kaj impreso el ilia prezentiĝo tiel encerbigas en memoron de ĉiu spektanto. Kostumoj fariĝas «senmortaj». Kiu entuziasmulo de arta sketado ne memorus la kostumon de [[Oksana Grishuck]] kun krucoforma ornamaĵo el ŝlifitaj kristalaj vitreroj, kiam kun sia kunulo [[Jevgenij Platov]] ŝi gajnis olimpian oron? Aŭ dancan geopon [[Jayne Torvill]] kaj [[Christopher Dean]] kaj ilian [[viola]]n kostumon el glora [[Bolero]]? Aŭ kostumon de [[muskedo|muskedisto]] de eminenta franca arta sketisto [[Philippe Candeloro]], kiun li surhavis sur si, kiam li gajnis sian duan bronzan olimpian medalon en [[1998]]? Kostumoj estis kaj estas en arta sketado tre gravaj. La arta sketado ne estas nur [[sporto]], sed ankaŭ certa speco de [[arto]]. Kostumo estas tio la unua, kio ekinteresos la spektanton restante en lia memoro. == Elementoj en arta sketado == Kiel jam estis dirite, la arta sketado estas arta formigo de saltoj, paŝoj kaj piruetoj. Al saltoj apartenas [[Axel (salto)|Axel]], [[Flip]], [[Lutz]], [[Rittberger (salto)|Rittberger]], [[Salchow (salto)|Salchow]] kaj [[Toeloop]], kiujn oni saltas kun unu, du, tri kaj eĉ kun kvar turniĝoj. Esperantlingve tiuj saltoj nomiĝas akslo, flipo, luco, ritbergo, salĉo kaj tulupo. Krom bazaj elementoj ([[salto]]j, [[paŝo]]j, [[pirueto]]j) apartenas ĉi tien ankaŭ diversaj kunigaj elementoj kiel [[pesilo]], [[arabesko]]j, [[luno]] ka. Al elementoj tipaj por sportaj geopoj apartenas deĵetitaj kaj tvistaj saltoj, levigataj figuroj kaj [[mortospiralo]]. == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Glacihokeo]] * [[Glitŝtonludo]] <br/> {{Olimpikaj sportoj}} {{ADLS|2006|06}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Arta sketado| ]] [[Kategorio:Vintra sporto]] 5unletlb492brvmyqecd7m22zlikmok 9372697 9372696 2026-05-14T10:38:59Z ThomasPusch 1869 9372697 wikitext text/x-wiki {{nesufiĉaj fontoj}} {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = Arta sketado | dosiero = DelobelSchoenfelder.jpg | dosiero priskribo = Momenta foto el<br />Monda ĉampionumo en arta sketado en la jaro 2004 | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = Unuopuloj viroj / virinoj — Sportaj paroj <br /> Dancoj sur glacio — Sinkronizita arta sketado | konkurso1 = [[Vintraj olimpikoj|Olimpiaj ludoj]] | konkursojaro1 = somere en 1908 kaj 1920, vintre regule ekde la [[Vintra Olimpiko 1924]] | konkurso2 = [[Monda ĉampionumo en arta sketado|Monda ĉampionumo]] | konkursojaro2 = ekde la jaro 1896 | konkurso3 = [[Eŭropa ĉampionumo en arta sketado|Eŭropa ĉampionumo]] | konkursojaro3 = ekde la jaro 1891 | konkurso4 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro4 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | konkurso5 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro5 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | nomo de federacio = [[Internacia Sketa Unio]] | fondo de federacio = [[1892]] | ttt de federacio = [http://www.isu.org www.isu.org] | kategorio = Arta sketado }} [[Dosiero:PetrovaTikhonov.jpg|eta|Du artsketistoj dum la monda ĉampionumo de arta sketado [[2004]] en [[Dortmund]]]] '''Arta sketado''' estas speco de [[vintra sporto]], en kiu oni emfazas artan kreigon de [[pirueto]]j, [[salto]]j kaj [[paŝo]]j. Artaj sketistoj renkontiĝas en [[konkurso]]j je nacia kaj internacia nivelo, kiel estas ekz. Ĉampionumo de Eŭropo kaj mondo, Naciaj ĉampionumoj, Ĉampionumo de kvar kontinentoj, «Grand-Prix» [GRAN-PRI] en arta sketado k.a. La arta sketado estas ankaŭ unu el oficialaj sportoj de [[olimpiaj ludoj|Vintraj olimpiaj ludoj]]. Pluraj artaj sketistoj, fininte amatoran karieron, agadas kiel trejnistoj, aŭ en diversaj glaciaj revuoj. == Fakoj == La arta sketado dividiĝas en sekvantajn [[fako (figure)|fako]]jn - sur glacia surfaco: * Unuopuloj * Sportaj geopoj * [[Glacia danco]] * Sinkronizita arta sketado - kaj sur glata neglacia surfaco: * [[Arta rulsketado]] == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de arta sketado}} [[Dosiero:Skating-picture-history.png|eta|'' «Sceno el glacia sketado»'' Bildo de J. Baber verŝajne el la 19-a jarcento]] [[Lulilo]] de arta sketado estas [[Granda Britio]], la unua konkurso en arta sketado okazis ĉi tie en la jaro [[1814]]. De tie la arta sketado disvastiĝis en la tutan [[Eŭropo]]n kaj [[Ameriko]]n. En [[Usono]] ili aldonis al la arta sketado ankoraŭ [[muziko]]n kaj [[danco|dancajn]] kaj [[baleto|baletajn]] elementojn. Ekskursante al la komencoj de arta sketado kiel sporta fako ni devas unue paroli sole pri '''sketado''', kiu nur pli poste dividiĝis en du diversajn sportajn fakojn, '''arta sketado''' kaj [[rapid-sketado]]. La unuaj mencioj pri la sketado devenas el [[Danio]] el la jaro [[1134]], la plej malnova angla mencio estas datita ĝis la jaro [[1174]]. Arkeologiaj trovaĵoj ([[sketilo]]j produktitaj el ostoj) datiĝas estiĝon ĝis la [[bronza tempo]] kaj [[ŝtonepoko]]n. Primitivajn komencojn de la sketado eblas trovi en [[Nederlando]] en la [[13-a jarcento|13-a]] kaj la [[14-a jarcento]] – lignaj sketiloj havigitaj sur suba flanko per fera [[lamelo]] – sed por ekveturo estis bezone uzi [[bastono]]jn. Nur hazardo, kiam nederlanda lignaĵista disĉiplo ŝanĝis dum enmetado de la feraj lameloj horizontalan pozicion je vertikala, alportis ŝanĝon. La sketistoj metis flanken la bastonojn, la movo fariĝis pli libera, pli rapida kaj pli regebla. En Nederlando la sketado estis amuzo de simpla popolo, kiel pruvas kelkaj bildoj de malnovaj majstroj, en aliaj landoj la sketado estis privilegio de noblaj familioj. Komence de la jaro [[1610]] estis en kortego de [[Rudolfo la 2-a]] aranĝita granda [[karnavalo]] sur [[glacio]]. Evoluo de «vera» arta sketado komencis nur en la [[18-a jarcento]], kiam [[glitilo]]j ricevis iom kurbigitan formon, kio ebligis fari turniĝojn kaj pli komplikajn elementojn. Oni ne sketis sole en okcidenta Eŭropo, sed ankaŭ en oriento, precipe en norda parto de [[Rusio]]. En [[1838]] estis en [[Peterburgo]] eldonita libro sub nomo ''Vintraj amuzoj kaj arto veturi figurojn sur sketiloj''. Ĝi donas ateston, ke ne nur junularo dediĉis sin al la sketado, sed ankaŭ plenkreskuloj. Sur metalaj sketiloj oni sketis en Rusio jam en tempoj de caro [[Petro la Granda]]. Li igis forĝi por si paron da feraj sketiloj. Unue oni nomis ilin «skoroĥod» (rapidilo), nur pli poste, kiam la antaŭa parto de sketiloj akiris ornamon de ĉevala kapo, ili ricevis nomon, kiun oni uzas en Rusio ĝis hodiaŭ – «konky» (en traduko laŭvorte «ĉevalaĵoj») == Sketejoj kaj vintraj stadionoj == La unuaj [[glitejo]]j estis memkompreneble frostiĝintaj [[fiŝlago]]j kaj [[rivero]]j. La unua artefarita glitejo estis konstruita jam en la jaro [[1876]] en [[Londono]] (Chalsea)<ref>Martin C. Harris (2005). ''Homes of British Ice Hockey''. History Press Limited. ISBN&nbsp;<bdi>9780752425818</bdi>.</ref>. Konstruado de pluaj artefaritaj glitejoj estis decida por sekvanta evoluo de tiu ĉi [[sporto]]. * Absolute la plej granda tegmentita [[vintro|vintra]] [[stadiono]] estis konstruita en la jaro [[1960]] en [[Tokio]], en [[Japanio]]. La glaciareo okupas estimindajn 4.000 m<sup>2</sup>. * Al japanoj apartenas ankaŭ plua unuaeco – la plej granda fermita glitejo, konstruita en la jaro [[1976]] kun areo 15.400 m<sup>2</sup>. Ni trovos glaciajn stadionojn ne nur en [[Kanado]], [[Usono]], [[Svedio]] kaj pluaj eŭropaj landoj, sed ankaŭ en suna [[Hispanio]] aŭ ankaŭ en nigra [[Afriko]], ekz. en [[Ebur-Bordo]]. == Reguloj kaj konkursoj == La unua internacia konkurso en arta sketado okazis en la jaro [[1882]] en [[Vieno]], laŭ konkursreguloj nomataj ''Regulativ''. Tiu estis derivita de lernolibroj de lernantoj de Jackson Haines – Dr. Körper, Wirth kaj Diamantidi ''Spuren auf dem Eise'' (''Spuroj sur glacio''), eldonitaj en [[1881]]. Tiu ĉi ''Regulativ'' pli poste transprenis ankaŭ '''Internacia unio por arta sketado''' (angle '''International Skating Union''', siglo '''ISU''') kaj tiel estiĝis regularo, kiu en ŝanĝita aspekto funkcias ĝis hodiaŭ. Pli karakterizaj ŝanĝoj okazis per enkonduko de mallonga programo kaj en ŝanĝo de interrilatoj inter taksado de deviga kaj libera prezentiĝoj. La evoluiĝantaj kapabloj de artaj sketistoj kaj kreskantaj postuloj al [[travidebleco (politiko)|travidebleco]] kaj pli objektiva taksado devigis ISU-n por krei novan sistemon de taksado, kiu estas valida ekde sezono [[2004]]/[[2005]] kaj kiu forŝovis la ekzistintan tiel nomatan «sistemon de sesoj». Bazo de la nova sistemo estas nova kalkulo de konkursaj rezultoj kaj unuopaj valoroj de la prezentitaj elementoj. Enpraktikigo de digitala video-sistemo ebligas reludi al arbitranto la unuopajn elementojn denove kaj tiamaniere pli bone kaj pli objektive taksi ilin. * Dum la unuaj vienaj konkursoj ekinteresis tre juna norvego [[Axel Paulsen]], kiu prezentis sian gloran salton, kiu ĝis hodiaŭ apartenas al devigaj elementoj. * La unua ĉampionumo de Eŭropo okazis jam en la jaro [[1891]], ankoraŭ antaŭ la fondo de ISU, kaj la unua majstro de Eŭropo fariĝis germano [[Oskar Uhlig]]. * La unua ĉampionumo de la mondo okazis en [[1896]] en [[Peterburgo]]. Denove gajnis germano, ĉifoje [[Gilbert Fuchs]]. Je kvin jaroj pli poste gajnis sian unuan mondan titolon legenda svedo [[Ulrich Salchov]]. Li sukcesis ripeti tion ankoraŭ 9 foje. * Lian brilegan rekordon similigis en la jaroj [[1927]] – [[1936]] same legenda norvegino [[Sonja Henie]] kaj en la jaroj [[1969]] – [[1978]] ankaŭ la rusino [[Irina Rodnina]] (''[[d:Q233812|Ирина Роднина]]''), kiu siajn unuajn kvar titolojn en sportaj geopoj akiris kun [[Aleksej Ulanov]] (''[[d:Q1347908|Алексей Уланов]]''), kaj pluajn ses titolojn kun sia edzo [[Aleksandr Zajcev (arta sketisto)|Aleksandr Zajcev]] (''[[d:Q956655|Александр Зайцев]]''). * Virinoj komencis batali je titolo de majstrino en la jaro [[1908]] en [[Davos]], je la unua titolo de majstrino de Eŭropo nur en la jaro [[1930]] en [[Vieno]]. La unua majstrino de Eŭropo fariĝis aŭstrino [[Fritzi Burger]]. * En Vieno en 1930 ankaŭ unuafoje okazis ĉampionumo de Eŭropo de sportaj geopoj. Je la monda titolo ili konkursis ankaŭ malproksime pli antaŭ – jam ekde la jaro 1908. * La plej juna fako en arta sketado estas dancoj sur glacio. En la mondaj ĉampionumoj ili aperis nur en la jaro [[1956]] en [[Parizo]] kaj je du jaroj pli poste ankaŭ en eŭropa ĉampionumo en [[Bolzano]]. Ekde la jaro [[1976]] dancoj sur glacio estas parto de Vintraj olimpiaj ludoj. == Arta sketado kaj olimpiaj ludoj == * En [[1908]] okazis en [[Londono]] la unua olimpia konkurso en arta sketado. En programo estis kvar fakoj: [[virino|virina]] kaj [[viro|vira]] sketadoj, sportaj geopoj kaj specialaj figuroj. Sed la konkurso en specialaj figuroj poste jam ne plu estis ripetata. La unua olimpia gajninto fariĝis Ulrich Salchov. * La dua olimpia konkurso okazis en Someraj olimpiaj ludoj en [[1920]] en [[Antverpeno]] ses jaroj post la lasta ĉampionumo de la mondo en [[1914]]. Sume partoprenis 29 konkursantoj, el tio 16 viroj kaj 13 virinoj el dek unu landoj. * En Vintraj olimpiaj ludoj en [[1976]] en [[Innsbruck]] partoprenis jam 105 olimpikantoj (52 viroj kaj 53 virinoj) el 18 landoj. == Ekipaĵaro == === Glitiloj === La [[glitilo]]j por arta sketado, fabrikitaj el dura ŝtalo, estas 3 ĝis 4 milimetroj larĝaj. Ili estas nur iom kurbigitaj – kio ebligas praktiki komplikajn turniĝojn kaj elementojn. Ili estas akrigitaj tiel, ke estiĝas du [[eĝo]]j (interna kaj ekstera), inter kiuj estas [[kavo]]. Tiuj ĉi eĝoj faciligas al la sketisto plirapidigi kaj priregi la sketadon. La pinto estas dentigita, ĝi estas uzata dum depikitaj saltoj kaj kiel turniga punkto dum piruetoj. === Botoj === La [[boto]]j estas regule faritaj laŭmezure, forte firmigitaj, ŝnuritaj ĝis la alteco de [[tibio]] kun dika leda internaĵo kaj aldona firmigo en la parto de [[maleolo]]. Blankaj botoj estas por virinoj kaj nigraj por viroj. === Kostumoj === La [[kostumo]]j estas influataj per karaktero de programo kaj elekto de muzika akompano. Ili devis kroni la prezentiĝon kaj ne distri aŭ eĉ provoki. Pli antaŭa severa regulo estis [[jupo]]j por virinoj, la hodiaŭaj reguloj ebligas jam, por ke virinoj prezentiĝu ankaŭ en pantalona kostumo – eĉ en dancoj – sed tio devas esti eksplicite notita en reguligo de reguloj, kiujn ĉiujare publikigas ISU. Viroj devas senĉese plu porti longajn [[pantalono]]jn – sed kiuj ne devas esti trikotaj (mallarĝaj). Aliaj modaj aldonaĵoj, kiuj ne estas firme alkroĉigitaj sur la kostumo, same kiel diversaj aliaj helpiloj, ne estas en la konkurso permesitaj. === Historio de evoluo de kostumoj === Ekde la estiĝo de sketado kiel sporto en duono de la [[19-a jarcento]] multo ŝanĝiĝis: metodo de taksado, reguloj, organizado, paso de konkursoj, tekniko de sketado, materialo kaj ankaŭ kostumoj. Sed unu aspekto en la paso de tempo ne ŝanĝiĝis: la kostumoj senĉese observas metodojn, modelojn, materialojn kaj kolorojn de unuopaj tempaj epokoj. Kiam estiĝis arta sketado en hodiaŭa moderna aspekto, la kostumoj kiel tiaj ne ekzistis. Oni sketis en kutimaj ĉiutagaj [[vesto]]j: viroj havis sur si pantalonon kaj [[jako]]n, virinoj longajn jupojn ĝis la maleoloj. Gilbert Fuchs kiel la unua enkondukis kruringon, sed tio ne estas hodiaŭ permesita. Estis Sonja Henie, nedisputebla belulino de arta sketado, kiu enkondukis grandan novaĵon – mallongan jupon, kiun ŝi prezentis dum la unuaj Vintraj olimpiaj ludoj en [[1924]]. Ekde tiu tempo similigis ŝin multe da virinoj, kiuj komencis porti mallongajn jupojn kaj pli mallarĝajn kostumojn, kiuj ne malebligis al ili en la movo ebligante al ili fari pli komplikajn figurojn. En la sekvantaj jardekoj okazis grandaj ŝanĝoj en teknika malfacileco: simplaj saltoj fariĝis duumaj kaj triumaj (kaj hodiaŭ jam eĉ en la prezentoj de kelkaj sketistoj ankaŭ kvarumaj), la programoj komencis rakonti realajn okazintaĵojn. Tiun ĉi evoluon influis ankaŭ kostumoj, kiuj fariĝis konsisteroj de la konkursoj, unu el ĉefaj elementoj de arta prezento komune kun muziko kaj elektita temo. * En la 70-aj kaj la 80-aj jaroj de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]] estis modernaj mallongaj jupoj kaj pantalono en «sonorilon». La koloro de kostumoj estis neemfazema sen koloraj nuancoj kaj sen klaraj modeloj. * En la 80-aj kaj la 90-aj jaroj de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]] ĝuis al granda favoro kostumoj kun brilaĵetoj. Ŝatataj estis helaj kaj varmaj koloroj, modeloj estis pli klaraj. Pantalonoj havis rektan tajlon, jupoj estis antaŭe pli mallongaj kaj malantaŭe pli longaj. Diversaj ornamaĵoj anstataŭ brilaĵetoj, pli longaj jupoj, spiron prenantaj dekoltoj. Uzado de teksaĵoj pruntedonantaj falsan nudecon preskaŭ malaperis. Diversajn ornamaĵojn portas jam ankaŭ viroj kaj iliaj [[ĉemizo]]j estas ofte malfermitaj. Sed la ĉefa afero estas kapti kaj alkonduki la temon de sketado al vivo, ne nur per muziko kaj prezento sur glacio, sed ankaŭ helpe de kostumoj. Sketistoj fariĝas ĉefaj herooj kaj impreso el ilia prezentiĝo tiel encerbigas en memoron de ĉiu spektanto. Kostumoj fariĝas «senmortaj». Kiu entuziasmulo de arta sketado ne memorus la kostumon de [[Oksana Grishuck]] kun krucoforma ornamaĵo el ŝlifitaj kristalaj vitreroj, kiam kun sia kunulo [[Jevgenij Platov]] ŝi gajnis olimpian oron? Aŭ dancan geopon [[Jayne Torvill]] kaj [[Christopher Dean]] kaj ilian [[viola]]n kostumon el glora [[Bolero]]? Aŭ kostumon de [[muskedo|muskedisto]] de eminenta franca arta sketisto [[Philippe Candeloro]], kiun li surhavis sur si, kiam li gajnis sian duan bronzan olimpian medalon en [[1998]]? Kostumoj estis kaj estas en arta sketado tre gravaj. La arta sketado ne estas nur [[sporto]], sed ankaŭ certa speco de [[arto]]. Kostumo estas tio la unua, kio ekinteresos la spektanton restante en lia memoro. == Elementoj en arta sketado == Kiel jam estis dirite, la arta sketado estas arta formigo de saltoj, paŝoj kaj piruetoj. Al saltoj apartenas [[Axel (salto)|Axel]], [[Flip]], [[Lutz]], [[Rittberger (salto)|Rittberger]], [[Salchow (salto)|Salchow]] kaj [[Toeloop]], kiujn oni saltas kun unu, du, tri kaj eĉ kun kvar turniĝoj. Esperantlingve tiuj saltoj nomiĝas akslo, flipo, luco, ritbergo, salĉo kaj tulupo. Krom bazaj elementoj ([[salto]]j, [[paŝo]]j, [[pirueto]]j) apartenas ĉi tien ankaŭ diversaj kunigaj elementoj kiel [[pesilo]], [[arabesko]]j, [[luno]] ka. Al elementoj tipaj por sportaj geopoj apartenas deĵetitaj kaj tvistaj saltoj, levigataj figuroj kaj [[mortospiralo]]. == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Glacihokeo]] * [[Glitŝtonludo]] <br/> {{Olimpikaj sportoj}} {{ADLS|2006|06}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Arta sketado| ]] [[Kategorio:Vintra sporto]] fhep5ndzxwyo6rnqxjhrdr368j6sf1q 9372705 9372697 2026-05-14T11:03:43Z ThomasPusch 1869 /* Elementoj en arta sketado */ 9372705 wikitext text/x-wiki {{nesufiĉaj fontoj}} {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = Arta sketado | dosiero = DelobelSchoenfelder.jpg | dosiero priskribo = Momenta foto el<br />Monda ĉampionumo en arta sketado en la jaro 2004 | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = Unuopuloj viroj / virinoj — Sportaj paroj <br /> Dancoj sur glacio — Sinkronizita arta sketado | konkurso1 = [[Vintraj olimpikoj|Olimpiaj ludoj]] | konkursojaro1 = somere en 1908 kaj 1920, vintre regule ekde la [[Vintra Olimpiko 1924]] | konkurso2 = [[Monda ĉampionumo en arta sketado|Monda ĉampionumo]] | konkursojaro2 = ekde la jaro 1896 | konkurso3 = [[Eŭropa ĉampionumo en arta sketado|Eŭropa ĉampionumo]] | konkursojaro3 = ekde la jaro 1891 | konkurso4 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro4 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | konkurso5 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro5 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | nomo de federacio = [[Internacia Sketa Unio]] | fondo de federacio = [[1892]] | ttt de federacio = [http://www.isu.org www.isu.org] | kategorio = Arta sketado }} [[Dosiero:PetrovaTikhonov.jpg|eta|Du artsketistoj dum la monda ĉampionumo de arta sketado [[2004]] en [[Dortmund]]]] '''Arta sketado''' estas speco de [[vintra sporto]], en kiu oni emfazas artan kreigon de [[pirueto]]j, [[salto]]j kaj [[paŝo]]j. Artaj sketistoj renkontiĝas en [[konkurso]]j je nacia kaj internacia nivelo, kiel estas ekz. Ĉampionumo de Eŭropo kaj mondo, Naciaj ĉampionumoj, Ĉampionumo de kvar kontinentoj, «Grand-Prix» [GRAN-PRI] en arta sketado k.a. La arta sketado estas ankaŭ unu el oficialaj sportoj de [[olimpiaj ludoj|Vintraj olimpiaj ludoj]]. Pluraj artaj sketistoj, fininte amatoran karieron, agadas kiel trejnistoj, aŭ en diversaj glaciaj revuoj. == Fakoj == La arta sketado dividiĝas en sekvantajn [[fako (figure)|fako]]jn - sur glacia surfaco: * Unuopuloj * Sportaj geopoj * [[Glacia danco]] * Sinkronizita arta sketado - kaj sur glata neglacia surfaco: * [[Arta rulsketado]] == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de arta sketado}} [[Dosiero:Skating-picture-history.png|eta|'' «Sceno el glacia sketado»'' Bildo de J. Baber verŝajne el la 19-a jarcento]] [[Lulilo]] de arta sketado estas [[Granda Britio]], la unua konkurso en arta sketado okazis ĉi tie en la jaro [[1814]]. De tie la arta sketado disvastiĝis en la tutan [[Eŭropo]]n kaj [[Ameriko]]n. En [[Usono]] ili aldonis al la arta sketado ankoraŭ [[muziko]]n kaj [[danco|dancajn]] kaj [[baleto|baletajn]] elementojn. Ekskursante al la komencoj de arta sketado kiel sporta fako ni devas unue paroli sole pri '''sketado''', kiu nur pli poste dividiĝis en du diversajn sportajn fakojn, '''arta sketado''' kaj [[rapid-sketado]]. La unuaj mencioj pri la sketado devenas el [[Danio]] el la jaro [[1134]], la plej malnova angla mencio estas datita ĝis la jaro [[1174]]. Arkeologiaj trovaĵoj ([[sketilo]]j produktitaj el ostoj) datiĝas estiĝon ĝis la [[bronza tempo]] kaj [[ŝtonepoko]]n. Primitivajn komencojn de la sketado eblas trovi en [[Nederlando]] en la [[13-a jarcento|13-a]] kaj la [[14-a jarcento]] – lignaj sketiloj havigitaj sur suba flanko per fera [[lamelo]] – sed por ekveturo estis bezone uzi [[bastono]]jn. Nur hazardo, kiam nederlanda lignaĵista disĉiplo ŝanĝis dum enmetado de la feraj lameloj horizontalan pozicion je vertikala, alportis ŝanĝon. La sketistoj metis flanken la bastonojn, la movo fariĝis pli libera, pli rapida kaj pli regebla. En Nederlando la sketado estis amuzo de simpla popolo, kiel pruvas kelkaj bildoj de malnovaj majstroj, en aliaj landoj la sketado estis privilegio de noblaj familioj. Komence de la jaro [[1610]] estis en kortego de [[Rudolfo la 2-a]] aranĝita granda [[karnavalo]] sur [[glacio]]. Evoluo de «vera» arta sketado komencis nur en la [[18-a jarcento]], kiam [[glitilo]]j ricevis iom kurbigitan formon, kio ebligis fari turniĝojn kaj pli komplikajn elementojn. Oni ne sketis sole en okcidenta Eŭropo, sed ankaŭ en oriento, precipe en norda parto de [[Rusio]]. En [[1838]] estis en [[Peterburgo]] eldonita libro sub nomo ''Vintraj amuzoj kaj arto veturi figurojn sur sketiloj''. Ĝi donas ateston, ke ne nur junularo dediĉis sin al la sketado, sed ankaŭ plenkreskuloj. Sur metalaj sketiloj oni sketis en Rusio jam en tempoj de caro [[Petro la Granda]]. Li igis forĝi por si paron da feraj sketiloj. Unue oni nomis ilin «skoroĥod» (rapidilo), nur pli poste, kiam la antaŭa parto de sketiloj akiris ornamon de ĉevala kapo, ili ricevis nomon, kiun oni uzas en Rusio ĝis hodiaŭ – «konky» (en traduko laŭvorte «ĉevalaĵoj») == Sketejoj kaj vintraj stadionoj == La unuaj [[glitejo]]j estis memkompreneble frostiĝintaj [[fiŝlago]]j kaj [[rivero]]j. La unua artefarita glitejo estis konstruita jam en la jaro [[1876]] en [[Londono]] (Chalsea)<ref>Martin C. Harris (2005). ''Homes of British Ice Hockey''. History Press Limited. ISBN&nbsp;<bdi>9780752425818</bdi>.</ref>. Konstruado de pluaj artefaritaj glitejoj estis decida por sekvanta evoluo de tiu ĉi [[sporto]]. * Absolute la plej granda tegmentita [[vintro|vintra]] [[stadiono]] estis konstruita en la jaro [[1960]] en [[Tokio]], en [[Japanio]]. La glaciareo okupas estimindajn 4.000 m<sup>2</sup>. * Al japanoj apartenas ankaŭ plua unuaeco – la plej granda fermita glitejo, konstruita en la jaro [[1976]] kun areo 15.400 m<sup>2</sup>. Ni trovos glaciajn stadionojn ne nur en [[Kanado]], [[Usono]], [[Svedio]] kaj pluaj eŭropaj landoj, sed ankaŭ en suna [[Hispanio]] aŭ ankaŭ en nigra [[Afriko]], ekz. en [[Ebur-Bordo]]. == Reguloj kaj konkursoj == La unua internacia konkurso en arta sketado okazis en la jaro [[1882]] en [[Vieno]], laŭ konkursreguloj nomataj ''Regulativ''. Tiu estis derivita de lernolibroj de lernantoj de Jackson Haines – Dr. Körper, Wirth kaj Diamantidi ''Spuren auf dem Eise'' (''Spuroj sur glacio''), eldonitaj en [[1881]]. Tiu ĉi ''Regulativ'' pli poste transprenis ankaŭ '''Internacia unio por arta sketado''' (angle '''International Skating Union''', siglo '''ISU''') kaj tiel estiĝis regularo, kiu en ŝanĝita aspekto funkcias ĝis hodiaŭ. Pli karakterizaj ŝanĝoj okazis per enkonduko de mallonga programo kaj en ŝanĝo de interrilatoj inter taksado de deviga kaj libera prezentiĝoj. La evoluiĝantaj kapabloj de artaj sketistoj kaj kreskantaj postuloj al [[travidebleco (politiko)|travidebleco]] kaj pli objektiva taksado devigis ISU-n por krei novan sistemon de taksado, kiu estas valida ekde sezono [[2004]]/[[2005]] kaj kiu forŝovis la ekzistintan tiel nomatan «sistemon de sesoj». Bazo de la nova sistemo estas nova kalkulo de konkursaj rezultoj kaj unuopaj valoroj de la prezentitaj elementoj. Enpraktikigo de digitala video-sistemo ebligas reludi al arbitranto la unuopajn elementojn denove kaj tiamaniere pli bone kaj pli objektive taksi ilin. * Dum la unuaj vienaj konkursoj ekinteresis tre juna norvego [[Axel Paulsen]], kiu prezentis sian gloran salton, kiu ĝis hodiaŭ apartenas al devigaj elementoj. * La unua ĉampionumo de Eŭropo okazis jam en la jaro [[1891]], ankoraŭ antaŭ la fondo de ISU, kaj la unua majstro de Eŭropo fariĝis germano [[Oskar Uhlig]]. * La unua ĉampionumo de la mondo okazis en [[1896]] en [[Peterburgo]]. Denove gajnis germano, ĉifoje [[Gilbert Fuchs]]. Je kvin jaroj pli poste gajnis sian unuan mondan titolon legenda svedo [[Ulrich Salchov]]. Li sukcesis ripeti tion ankoraŭ 9 foje. * Lian brilegan rekordon similigis en la jaroj [[1927]] – [[1936]] same legenda norvegino [[Sonja Henie]] kaj en la jaroj [[1969]] – [[1978]] ankaŭ la rusino [[Irina Rodnina]] (''[[d:Q233812|Ирина Роднина]]''), kiu siajn unuajn kvar titolojn en sportaj geopoj akiris kun [[Aleksej Ulanov]] (''[[d:Q1347908|Алексей Уланов]]''), kaj pluajn ses titolojn kun sia edzo [[Aleksandr Zajcev (arta sketisto)|Aleksandr Zajcev]] (''[[d:Q956655|Александр Зайцев]]''). * Virinoj komencis batali je titolo de majstrino en la jaro [[1908]] en [[Davos]], je la unua titolo de majstrino de Eŭropo nur en la jaro [[1930]] en [[Vieno]]. La unua majstrino de Eŭropo fariĝis aŭstrino [[Fritzi Burger]]. * En Vieno en 1930 ankaŭ unuafoje okazis ĉampionumo de Eŭropo de sportaj geopoj. Je la monda titolo ili konkursis ankaŭ malproksime pli antaŭ – jam ekde la jaro 1908. * La plej juna fako en arta sketado estas dancoj sur glacio. En la mondaj ĉampionumoj ili aperis nur en la jaro [[1956]] en [[Parizo]] kaj je du jaroj pli poste ankaŭ en eŭropa ĉampionumo en [[Bolzano]]. Ekde la jaro [[1976]] dancoj sur glacio estas parto de Vintraj olimpiaj ludoj. == Arta sketado kaj olimpiaj ludoj == * En [[1908]] okazis en [[Londono]] la unua olimpia konkurso en arta sketado. En programo estis kvar fakoj: [[virino|virina]] kaj [[viro|vira]] sketadoj, sportaj geopoj kaj specialaj figuroj. Sed la konkurso en specialaj figuroj poste jam ne plu estis ripetata. La unua olimpia gajninto fariĝis Ulrich Salchov. * La dua olimpia konkurso okazis en Someraj olimpiaj ludoj en [[1920]] en [[Antverpeno]] ses jaroj post la lasta ĉampionumo de la mondo en [[1914]]. Sume partoprenis 29 konkursantoj, el tio 16 viroj kaj 13 virinoj el dek unu landoj. * En Vintraj olimpiaj ludoj en [[1976]] en [[Innsbruck]] partoprenis jam 105 olimpikantoj (52 viroj kaj 53 virinoj) el 18 landoj. == Ekipaĵaro == === Glitiloj === La [[glitilo]]j por arta sketado, fabrikitaj el dura ŝtalo, estas 3 ĝis 4 milimetroj larĝaj. Ili estas nur iom kurbigitaj – kio ebligas praktiki komplikajn turniĝojn kaj elementojn. Ili estas akrigitaj tiel, ke estiĝas du [[eĝo]]j (interna kaj ekstera), inter kiuj estas [[kavo]]. Tiuj ĉi eĝoj faciligas al la sketisto plirapidigi kaj priregi la sketadon. La pinto estas dentigita, ĝi estas uzata dum depikitaj saltoj kaj kiel turniga punkto dum piruetoj. === Botoj === La [[boto]]j estas regule faritaj laŭmezure, forte firmigitaj, ŝnuritaj ĝis la alteco de [[tibio]] kun dika leda internaĵo kaj aldona firmigo en la parto de [[maleolo]]. Blankaj botoj estas por virinoj kaj nigraj por viroj. === Kostumoj === La [[kostumo]]j estas influataj per karaktero de programo kaj elekto de muzika akompano. Ili devis kroni la prezentiĝon kaj ne distri aŭ eĉ provoki. Pli antaŭa severa regulo estis [[jupo]]j por virinoj, la hodiaŭaj reguloj ebligas jam, por ke virinoj prezentiĝu ankaŭ en pantalona kostumo – eĉ en dancoj – sed tio devas esti eksplicite notita en reguligo de reguloj, kiujn ĉiujare publikigas ISU. Viroj devas senĉese plu porti longajn [[pantalono]]jn – sed kiuj ne devas esti trikotaj (mallarĝaj). Aliaj modaj aldonaĵoj, kiuj ne estas firme alkroĉigitaj sur la kostumo, same kiel diversaj aliaj helpiloj, ne estas en la konkurso permesitaj. === Historio de evoluo de kostumoj === Ekde la estiĝo de sketado kiel sporto en duono de la [[19-a jarcento]] multo ŝanĝiĝis: metodo de taksado, reguloj, organizado, paso de konkursoj, tekniko de sketado, materialo kaj ankaŭ kostumoj. Sed unu aspekto en la paso de tempo ne ŝanĝiĝis: la kostumoj senĉese observas metodojn, modelojn, materialojn kaj kolorojn de unuopaj tempaj epokoj. Kiam estiĝis arta sketado en hodiaŭa moderna aspekto, la kostumoj kiel tiaj ne ekzistis. Oni sketis en kutimaj ĉiutagaj [[vesto]]j: viroj havis sur si pantalonon kaj [[jako]]n, virinoj longajn jupojn ĝis la maleoloj. Gilbert Fuchs kiel la unua enkondukis kruringon, sed tio ne estas hodiaŭ permesita. Estis Sonja Henie, nedisputebla belulino de arta sketado, kiu enkondukis grandan novaĵon – mallongan jupon, kiun ŝi prezentis dum la unuaj Vintraj olimpiaj ludoj en [[1924]]. Ekde tiu tempo similigis ŝin multe da virinoj, kiuj komencis porti mallongajn jupojn kaj pli mallarĝajn kostumojn, kiuj ne malebligis al ili en la movo ebligante al ili fari pli komplikajn figurojn. En la sekvantaj jardekoj okazis grandaj ŝanĝoj en teknika malfacileco: simplaj saltoj fariĝis duumaj kaj triumaj (kaj hodiaŭ jam eĉ en la prezentoj de kelkaj sketistoj ankaŭ kvarumaj), la programoj komencis rakonti realajn okazintaĵojn. Tiun ĉi evoluon influis ankaŭ kostumoj, kiuj fariĝis konsisteroj de la konkursoj, unu el ĉefaj elementoj de arta prezento komune kun muziko kaj elektita temo. * En la 70-aj kaj la 80-aj jaroj de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]] estis modernaj mallongaj jupoj kaj pantalono en «sonorilon». La koloro de kostumoj estis neemfazema sen koloraj nuancoj kaj sen klaraj modeloj. * En la 80-aj kaj la 90-aj jaroj de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]] ĝuis al granda favoro kostumoj kun brilaĵetoj. Ŝatataj estis helaj kaj varmaj koloroj, modeloj estis pli klaraj. Pantalonoj havis rektan tajlon, jupoj estis antaŭe pli mallongaj kaj malantaŭe pli longaj. Diversaj ornamaĵoj anstataŭ brilaĵetoj, pli longaj jupoj, spiron prenantaj dekoltoj. Uzado de teksaĵoj pruntedonantaj falsan nudecon preskaŭ malaperis. Diversajn ornamaĵojn portas jam ankaŭ viroj kaj iliaj [[ĉemizo]]j estas ofte malfermitaj. Sed la ĉefa afero estas kapti kaj alkonduki la temon de sketado al vivo, ne nur per muziko kaj prezento sur glacio, sed ankaŭ helpe de kostumoj. Sketistoj fariĝas ĉefaj herooj kaj impreso el ilia prezentiĝo tiel encerbigas en memoron de ĉiu spektanto. Kostumoj fariĝas «senmortaj». Kiu entuziasmulo de arta sketado ne memorus la kostumon de [[Oksana Grishuck]] kun krucoforma ornamaĵo el ŝlifitaj kristalaj vitreroj, kiam kun sia kunulo [[Jevgenij Platov]] ŝi gajnis olimpian oron? Aŭ dancan geopon [[Jayne Torvill]] kaj [[Christopher Dean]] kaj ilian [[viola]]n kostumon el glora [[Bolero]]? Aŭ kostumon de [[muskedo|muskedisto]] de eminenta franca arta sketisto [[Philippe Candeloro]], kiun li surhavis sur si, kiam li gajnis sian duan bronzan olimpian medalon en [[1998]]? Kostumoj estis kaj estas en arta sketado tre gravaj. La arta sketado ne estas nur [[sporto]], sed ankaŭ certa speco de [[arto]]. Kostumo estas tio la unua, kio ekinteresos la spektanton restante en lia memoro. == Elementoj en arta sketado == Kiel jam estis dirite, la arta sketado estas arta formigo de saltoj, paŝoj kaj piruetoj. Al saltoj apartenas [[Axel (salto)|Axel]] (Aksel-salto?), [[Flip]] (?), [[Lutz]] (?), [[Rittberger (salto)|Rittberger]] (?), [[Salchow (salto)|Salchow]] (Salĥo-salto?) kaj [[Toeloop]] (Tulup-salto?), kiujn oni saltas kun unu, du, tri kaj eĉ kun kvar turniĝoj. Esperantlingve tiuj saltoj nomiĝas akslo, flipo, luco, ritbergo, salĉo kaj tulupo. Krom bazaj elementoj ([[salto]]j, [[paŝo]]j, [[pirueto]]j) apartenas ĉi tien ankaŭ diversaj kunigaj elementoj kiel [[pesilo]], [[arabesko]]j, [[luno]] ka. Al elementoj tipaj por sportaj geopoj apartenas deĵetitaj kaj tvistaj saltoj, levigataj figuroj kaj [[mortospiralo]]. == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Glacihokeo]] * [[Glitŝtonludo]] <br/> {{Olimpikaj sportoj}} {{ADLS|2006|06}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Arta sketado| ]] [[Kategorio:Vintra sporto]] drepp93zzeshkm4ehhx8tq8j4m4q2rw 9372706 9372705 2026-05-14T11:04:12Z ThomasPusch 1869 /* Fakoj */ 9372706 wikitext text/x-wiki {{nesufiĉaj fontoj}} {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = Arta sketado | dosiero = DelobelSchoenfelder.jpg | dosiero priskribo = Momenta foto el<br />Monda ĉampionumo en arta sketado en la jaro 2004 | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = Unuopuloj viroj / virinoj — Sportaj paroj <br /> Dancoj sur glacio — Sinkronizita arta sketado | konkurso1 = [[Vintraj olimpikoj|Olimpiaj ludoj]] | konkursojaro1 = somere en 1908 kaj 1920, vintre regule ekde la [[Vintra Olimpiko 1924]] | konkurso2 = [[Monda ĉampionumo en arta sketado|Monda ĉampionumo]] | konkursojaro2 = ekde la jaro 1896 | konkurso3 = [[Eŭropa ĉampionumo en arta sketado|Eŭropa ĉampionumo]] | konkursojaro3 = ekde la jaro 1891 | konkurso4 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro4 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | konkurso5 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro5 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | nomo de federacio = [[Internacia Sketa Unio]] | fondo de federacio = [[1892]] | ttt de federacio = [http://www.isu.org www.isu.org] | kategorio = Arta sketado }} [[Dosiero:PetrovaTikhonov.jpg|eta|Du artsketistoj dum la monda ĉampionumo de arta sketado [[2004]] en [[Dortmund]]]] '''Arta sketado''' estas speco de [[vintra sporto]], en kiu oni emfazas artan kreigon de [[pirueto]]j, [[salto]]j kaj [[paŝo]]j. Artaj sketistoj renkontiĝas en [[konkurso]]j je nacia kaj internacia nivelo, kiel estas ekz. Ĉampionumo de Eŭropo kaj mondo, Naciaj ĉampionumoj, Ĉampionumo de kvar kontinentoj, «Grand-Prix» [GRAN-PRI] en arta sketado k.a. La arta sketado estas ankaŭ unu el oficialaj sportoj de [[olimpiaj ludoj|Vintraj olimpiaj ludoj]]. Pluraj artaj sketistoj, fininte amatoran karieron, agadas kiel trejnistoj, aŭ en diversaj glaciaj revuoj. == Fakoj == La arta sketado dividiĝas en sekvantajn [[fako (figure)|fako]]jn - sur glacia surfaco: * Unuopuloj * Sportaj geopoj * [[Glacia dancado]] * Sinkronizita arta sketado - kaj sur glata neglacia surfaco: * [[Arta rulsketado]] == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de arta sketado}} [[Dosiero:Skating-picture-history.png|eta|'' «Sceno el glacia sketado»'' Bildo de J. Baber verŝajne el la 19-a jarcento]] [[Lulilo]] de arta sketado estas [[Granda Britio]], la unua konkurso en arta sketado okazis ĉi tie en la jaro [[1814]]. De tie la arta sketado disvastiĝis en la tutan [[Eŭropo]]n kaj [[Ameriko]]n. En [[Usono]] ili aldonis al la arta sketado ankoraŭ [[muziko]]n kaj [[danco|dancajn]] kaj [[baleto|baletajn]] elementojn. Ekskursante al la komencoj de arta sketado kiel sporta fako ni devas unue paroli sole pri '''sketado''', kiu nur pli poste dividiĝis en du diversajn sportajn fakojn, '''arta sketado''' kaj [[rapid-sketado]]. La unuaj mencioj pri la sketado devenas el [[Danio]] el la jaro [[1134]], la plej malnova angla mencio estas datita ĝis la jaro [[1174]]. Arkeologiaj trovaĵoj ([[sketilo]]j produktitaj el ostoj) datiĝas estiĝon ĝis la [[bronza tempo]] kaj [[ŝtonepoko]]n. Primitivajn komencojn de la sketado eblas trovi en [[Nederlando]] en la [[13-a jarcento|13-a]] kaj la [[14-a jarcento]] – lignaj sketiloj havigitaj sur suba flanko per fera [[lamelo]] – sed por ekveturo estis bezone uzi [[bastono]]jn. Nur hazardo, kiam nederlanda lignaĵista disĉiplo ŝanĝis dum enmetado de la feraj lameloj horizontalan pozicion je vertikala, alportis ŝanĝon. La sketistoj metis flanken la bastonojn, la movo fariĝis pli libera, pli rapida kaj pli regebla. En Nederlando la sketado estis amuzo de simpla popolo, kiel pruvas kelkaj bildoj de malnovaj majstroj, en aliaj landoj la sketado estis privilegio de noblaj familioj. Komence de la jaro [[1610]] estis en kortego de [[Rudolfo la 2-a]] aranĝita granda [[karnavalo]] sur [[glacio]]. Evoluo de «vera» arta sketado komencis nur en la [[18-a jarcento]], kiam [[glitilo]]j ricevis iom kurbigitan formon, kio ebligis fari turniĝojn kaj pli komplikajn elementojn. Oni ne sketis sole en okcidenta Eŭropo, sed ankaŭ en oriento, precipe en norda parto de [[Rusio]]. En [[1838]] estis en [[Peterburgo]] eldonita libro sub nomo ''Vintraj amuzoj kaj arto veturi figurojn sur sketiloj''. Ĝi donas ateston, ke ne nur junularo dediĉis sin al la sketado, sed ankaŭ plenkreskuloj. Sur metalaj sketiloj oni sketis en Rusio jam en tempoj de caro [[Petro la Granda]]. Li igis forĝi por si paron da feraj sketiloj. Unue oni nomis ilin «skoroĥod» (rapidilo), nur pli poste, kiam la antaŭa parto de sketiloj akiris ornamon de ĉevala kapo, ili ricevis nomon, kiun oni uzas en Rusio ĝis hodiaŭ – «konky» (en traduko laŭvorte «ĉevalaĵoj») == Sketejoj kaj vintraj stadionoj == La unuaj [[glitejo]]j estis memkompreneble frostiĝintaj [[fiŝlago]]j kaj [[rivero]]j. La unua artefarita glitejo estis konstruita jam en la jaro [[1876]] en [[Londono]] (Chalsea)<ref>Martin C. Harris (2005). ''Homes of British Ice Hockey''. History Press Limited. ISBN&nbsp;<bdi>9780752425818</bdi>.</ref>. Konstruado de pluaj artefaritaj glitejoj estis decida por sekvanta evoluo de tiu ĉi [[sporto]]. * Absolute la plej granda tegmentita [[vintro|vintra]] [[stadiono]] estis konstruita en la jaro [[1960]] en [[Tokio]], en [[Japanio]]. La glaciareo okupas estimindajn 4.000 m<sup>2</sup>. * Al japanoj apartenas ankaŭ plua unuaeco – la plej granda fermita glitejo, konstruita en la jaro [[1976]] kun areo 15.400 m<sup>2</sup>. Ni trovos glaciajn stadionojn ne nur en [[Kanado]], [[Usono]], [[Svedio]] kaj pluaj eŭropaj landoj, sed ankaŭ en suna [[Hispanio]] aŭ ankaŭ en nigra [[Afriko]], ekz. en [[Ebur-Bordo]]. == Reguloj kaj konkursoj == La unua internacia konkurso en arta sketado okazis en la jaro [[1882]] en [[Vieno]], laŭ konkursreguloj nomataj ''Regulativ''. Tiu estis derivita de lernolibroj de lernantoj de Jackson Haines – Dr. Körper, Wirth kaj Diamantidi ''Spuren auf dem Eise'' (''Spuroj sur glacio''), eldonitaj en [[1881]]. Tiu ĉi ''Regulativ'' pli poste transprenis ankaŭ '''Internacia unio por arta sketado''' (angle '''International Skating Union''', siglo '''ISU''') kaj tiel estiĝis regularo, kiu en ŝanĝita aspekto funkcias ĝis hodiaŭ. Pli karakterizaj ŝanĝoj okazis per enkonduko de mallonga programo kaj en ŝanĝo de interrilatoj inter taksado de deviga kaj libera prezentiĝoj. La evoluiĝantaj kapabloj de artaj sketistoj kaj kreskantaj postuloj al [[travidebleco (politiko)|travidebleco]] kaj pli objektiva taksado devigis ISU-n por krei novan sistemon de taksado, kiu estas valida ekde sezono [[2004]]/[[2005]] kaj kiu forŝovis la ekzistintan tiel nomatan «sistemon de sesoj». Bazo de la nova sistemo estas nova kalkulo de konkursaj rezultoj kaj unuopaj valoroj de la prezentitaj elementoj. Enpraktikigo de digitala video-sistemo ebligas reludi al arbitranto la unuopajn elementojn denove kaj tiamaniere pli bone kaj pli objektive taksi ilin. * Dum la unuaj vienaj konkursoj ekinteresis tre juna norvego [[Axel Paulsen]], kiu prezentis sian gloran salton, kiu ĝis hodiaŭ apartenas al devigaj elementoj. * La unua ĉampionumo de Eŭropo okazis jam en la jaro [[1891]], ankoraŭ antaŭ la fondo de ISU, kaj la unua majstro de Eŭropo fariĝis germano [[Oskar Uhlig]]. * La unua ĉampionumo de la mondo okazis en [[1896]] en [[Peterburgo]]. Denove gajnis germano, ĉifoje [[Gilbert Fuchs]]. Je kvin jaroj pli poste gajnis sian unuan mondan titolon legenda svedo [[Ulrich Salchov]]. Li sukcesis ripeti tion ankoraŭ 9 foje. * Lian brilegan rekordon similigis en la jaroj [[1927]] – [[1936]] same legenda norvegino [[Sonja Henie]] kaj en la jaroj [[1969]] – [[1978]] ankaŭ la rusino [[Irina Rodnina]] (''[[d:Q233812|Ирина Роднина]]''), kiu siajn unuajn kvar titolojn en sportaj geopoj akiris kun [[Aleksej Ulanov]] (''[[d:Q1347908|Алексей Уланов]]''), kaj pluajn ses titolojn kun sia edzo [[Aleksandr Zajcev (arta sketisto)|Aleksandr Zajcev]] (''[[d:Q956655|Александр Зайцев]]''). * Virinoj komencis batali je titolo de majstrino en la jaro [[1908]] en [[Davos]], je la unua titolo de majstrino de Eŭropo nur en la jaro [[1930]] en [[Vieno]]. La unua majstrino de Eŭropo fariĝis aŭstrino [[Fritzi Burger]]. * En Vieno en 1930 ankaŭ unuafoje okazis ĉampionumo de Eŭropo de sportaj geopoj. Je la monda titolo ili konkursis ankaŭ malproksime pli antaŭ – jam ekde la jaro 1908. * La plej juna fako en arta sketado estas dancoj sur glacio. En la mondaj ĉampionumoj ili aperis nur en la jaro [[1956]] en [[Parizo]] kaj je du jaroj pli poste ankaŭ en eŭropa ĉampionumo en [[Bolzano]]. Ekde la jaro [[1976]] dancoj sur glacio estas parto de Vintraj olimpiaj ludoj. == Arta sketado kaj olimpiaj ludoj == * En [[1908]] okazis en [[Londono]] la unua olimpia konkurso en arta sketado. En programo estis kvar fakoj: [[virino|virina]] kaj [[viro|vira]] sketadoj, sportaj geopoj kaj specialaj figuroj. Sed la konkurso en specialaj figuroj poste jam ne plu estis ripetata. La unua olimpia gajninto fariĝis Ulrich Salchov. * La dua olimpia konkurso okazis en Someraj olimpiaj ludoj en [[1920]] en [[Antverpeno]] ses jaroj post la lasta ĉampionumo de la mondo en [[1914]]. Sume partoprenis 29 konkursantoj, el tio 16 viroj kaj 13 virinoj el dek unu landoj. * En Vintraj olimpiaj ludoj en [[1976]] en [[Innsbruck]] partoprenis jam 105 olimpikantoj (52 viroj kaj 53 virinoj) el 18 landoj. == Ekipaĵaro == === Glitiloj === La [[glitilo]]j por arta sketado, fabrikitaj el dura ŝtalo, estas 3 ĝis 4 milimetroj larĝaj. Ili estas nur iom kurbigitaj – kio ebligas praktiki komplikajn turniĝojn kaj elementojn. Ili estas akrigitaj tiel, ke estiĝas du [[eĝo]]j (interna kaj ekstera), inter kiuj estas [[kavo]]. Tiuj ĉi eĝoj faciligas al la sketisto plirapidigi kaj priregi la sketadon. La pinto estas dentigita, ĝi estas uzata dum depikitaj saltoj kaj kiel turniga punkto dum piruetoj. === Botoj === La [[boto]]j estas regule faritaj laŭmezure, forte firmigitaj, ŝnuritaj ĝis la alteco de [[tibio]] kun dika leda internaĵo kaj aldona firmigo en la parto de [[maleolo]]. Blankaj botoj estas por virinoj kaj nigraj por viroj. === Kostumoj === La [[kostumo]]j estas influataj per karaktero de programo kaj elekto de muzika akompano. Ili devis kroni la prezentiĝon kaj ne distri aŭ eĉ provoki. Pli antaŭa severa regulo estis [[jupo]]j por virinoj, la hodiaŭaj reguloj ebligas jam, por ke virinoj prezentiĝu ankaŭ en pantalona kostumo – eĉ en dancoj – sed tio devas esti eksplicite notita en reguligo de reguloj, kiujn ĉiujare publikigas ISU. Viroj devas senĉese plu porti longajn [[pantalono]]jn – sed kiuj ne devas esti trikotaj (mallarĝaj). Aliaj modaj aldonaĵoj, kiuj ne estas firme alkroĉigitaj sur la kostumo, same kiel diversaj aliaj helpiloj, ne estas en la konkurso permesitaj. === Historio de evoluo de kostumoj === Ekde la estiĝo de sketado kiel sporto en duono de la [[19-a jarcento]] multo ŝanĝiĝis: metodo de taksado, reguloj, organizado, paso de konkursoj, tekniko de sketado, materialo kaj ankaŭ kostumoj. Sed unu aspekto en la paso de tempo ne ŝanĝiĝis: la kostumoj senĉese observas metodojn, modelojn, materialojn kaj kolorojn de unuopaj tempaj epokoj. Kiam estiĝis arta sketado en hodiaŭa moderna aspekto, la kostumoj kiel tiaj ne ekzistis. Oni sketis en kutimaj ĉiutagaj [[vesto]]j: viroj havis sur si pantalonon kaj [[jako]]n, virinoj longajn jupojn ĝis la maleoloj. Gilbert Fuchs kiel la unua enkondukis kruringon, sed tio ne estas hodiaŭ permesita. Estis Sonja Henie, nedisputebla belulino de arta sketado, kiu enkondukis grandan novaĵon – mallongan jupon, kiun ŝi prezentis dum la unuaj Vintraj olimpiaj ludoj en [[1924]]. Ekde tiu tempo similigis ŝin multe da virinoj, kiuj komencis porti mallongajn jupojn kaj pli mallarĝajn kostumojn, kiuj ne malebligis al ili en la movo ebligante al ili fari pli komplikajn figurojn. En la sekvantaj jardekoj okazis grandaj ŝanĝoj en teknika malfacileco: simplaj saltoj fariĝis duumaj kaj triumaj (kaj hodiaŭ jam eĉ en la prezentoj de kelkaj sketistoj ankaŭ kvarumaj), la programoj komencis rakonti realajn okazintaĵojn. Tiun ĉi evoluon influis ankaŭ kostumoj, kiuj fariĝis konsisteroj de la konkursoj, unu el ĉefaj elementoj de arta prezento komune kun muziko kaj elektita temo. * En la 70-aj kaj la 80-aj jaroj de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]] estis modernaj mallongaj jupoj kaj pantalono en «sonorilon». La koloro de kostumoj estis neemfazema sen koloraj nuancoj kaj sen klaraj modeloj. * En la 80-aj kaj la 90-aj jaroj de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]] ĝuis al granda favoro kostumoj kun brilaĵetoj. Ŝatataj estis helaj kaj varmaj koloroj, modeloj estis pli klaraj. Pantalonoj havis rektan tajlon, jupoj estis antaŭe pli mallongaj kaj malantaŭe pli longaj. Diversaj ornamaĵoj anstataŭ brilaĵetoj, pli longaj jupoj, spiron prenantaj dekoltoj. Uzado de teksaĵoj pruntedonantaj falsan nudecon preskaŭ malaperis. Diversajn ornamaĵojn portas jam ankaŭ viroj kaj iliaj [[ĉemizo]]j estas ofte malfermitaj. Sed la ĉefa afero estas kapti kaj alkonduki la temon de sketado al vivo, ne nur per muziko kaj prezento sur glacio, sed ankaŭ helpe de kostumoj. Sketistoj fariĝas ĉefaj herooj kaj impreso el ilia prezentiĝo tiel encerbigas en memoron de ĉiu spektanto. Kostumoj fariĝas «senmortaj». Kiu entuziasmulo de arta sketado ne memorus la kostumon de [[Oksana Grishuck]] kun krucoforma ornamaĵo el ŝlifitaj kristalaj vitreroj, kiam kun sia kunulo [[Jevgenij Platov]] ŝi gajnis olimpian oron? Aŭ dancan geopon [[Jayne Torvill]] kaj [[Christopher Dean]] kaj ilian [[viola]]n kostumon el glora [[Bolero]]? Aŭ kostumon de [[muskedo|muskedisto]] de eminenta franca arta sketisto [[Philippe Candeloro]], kiun li surhavis sur si, kiam li gajnis sian duan bronzan olimpian medalon en [[1998]]? Kostumoj estis kaj estas en arta sketado tre gravaj. La arta sketado ne estas nur [[sporto]], sed ankaŭ certa speco de [[arto]]. Kostumo estas tio la unua, kio ekinteresos la spektanton restante en lia memoro. == Elementoj en arta sketado == Kiel jam estis dirite, la arta sketado estas arta formigo de saltoj, paŝoj kaj piruetoj. Al saltoj apartenas [[Axel (salto)|Axel]] (Aksel-salto?), [[Flip]] (?), [[Lutz]] (?), [[Rittberger (salto)|Rittberger]] (?), [[Salchow (salto)|Salchow]] (Salĥo-salto?) kaj [[Toeloop]] (Tulup-salto?), kiujn oni saltas kun unu, du, tri kaj eĉ kun kvar turniĝoj. Esperantlingve tiuj saltoj nomiĝas akslo, flipo, luco, ritbergo, salĉo kaj tulupo. Krom bazaj elementoj ([[salto]]j, [[paŝo]]j, [[pirueto]]j) apartenas ĉi tien ankaŭ diversaj kunigaj elementoj kiel [[pesilo]], [[arabesko]]j, [[luno]] ka. Al elementoj tipaj por sportaj geopoj apartenas deĵetitaj kaj tvistaj saltoj, levigataj figuroj kaj [[mortospiralo]]. == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Glacihokeo]] * [[Glitŝtonludo]] <br/> {{Olimpikaj sportoj}} {{ADLS|2006|06}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Arta sketado| ]] [[Kategorio:Vintra sporto]] 2pr0f8n1wd6gaxkfq3x0oz00qgb4ret 9372713 9372706 2026-05-14T11:21:20Z ThomasPusch 1869 9372713 wikitext text/x-wiki {{nesufiĉaj fontoj}} {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = Arta sketado | dosiero = DelobelSchoenfelder.jpg | dosiero priskribo = Momenta foto el<br />Monda ĉampionumo en arta sketado en la jaro 2004 | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = Unuopuloj viroj / virinoj — Sportaj paroj <br /> Dancoj sur glacio — Sinkronizita arta sketado | konkurso1 = [[Vintraj olimpikoj|Olimpiaj ludoj]] | konkursojaro1 = somere en 1908 kaj 1920, vintre regule ekde la [[Vintra Olimpiko 1924]] | konkurso2 = [[Monda ĉampionumo en arta sketado|Monda ĉampionumo]] | konkursojaro2 = ekde la jaro 1896 | konkurso3 = [[Eŭropa ĉampionumo en arta sketado|Eŭropa ĉampionumo]] | konkursojaro3 = ekde la jaro 1891 | konkurso4 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro4 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | konkurso5 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro5 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | nomo de federacio = [[Internacia Sketa Unio]] | fondo de federacio = [[1892]] | ttt de federacio = [http://www.isu.org www.isu.org] | kategorio = Arta sketado }} [[Dosiero:PetrovaTikhonov.jpg|eta|{{centre|du artsketistoj dum la monda ĉampionumo de arta sketado [[2004]] en [[Dortmund]]}}]] [[Dosiero:Ilia Malinin 2024 Worlds Short Program 4.jpg|eta|{{centre|la rusdevena usonano Ilia Malinin en 2024}}]] '''Arta sketado''' estas speco de [[vintra sporto]], en kiu oni emfazas artan kreigon de [[pirueto]]j, [[salto]]j kaj [[paŝo]]j. Artaj sketistoj renkontiĝas en [[konkurso]]j je nacia kaj internacia nivelo, kiel estas ekz. Ĉampionumo de Eŭropo kaj mondo, Naciaj ĉampionumoj, Ĉampionumo de kvar kontinentoj, «Grand-Prix» [GRAN-PRI] en arta sketado k.a. La arta sketado estas ankaŭ unu el oficialaj sportoj de [[olimpiaj ludoj|Vintraj olimpiaj ludoj]]. Pluraj artaj sketistoj, fininte amatoran karieron, agadas kiel trejnistoj, aŭ en diversaj glaciaj revuoj. == Fakoj == La arta sketado dividiĝas en sekvantajn [[fako (figure)|fako]]jn - sur glacia surfaco: * Unuopuloj * Sportaj geopoj * [[Glacia dancado]] * Sinkronizita arta sketado - kaj sur glata neglacia surfaco: * [[Arta rulsketado]] == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de arta sketado}} [[Dosiero:Skating-picture-history.png|eta|'' «Sceno el glacia sketado»'' Bildo de J. Baber verŝajne el la 19-a jarcento]] [[Lulilo]] de arta sketado estas [[Granda Britio]], la unua konkurso en arta sketado okazis ĉi tie en la jaro [[1814]]. De tie la arta sketado disvastiĝis en la tutan [[Eŭropo]]n kaj [[Ameriko]]n. En [[Usono]] ili aldonis al la arta sketado ankoraŭ [[muziko]]n kaj [[danco|dancajn]] kaj [[baleto|baletajn]] elementojn. Ekskursante al la komencoj de arta sketado kiel sporta fako ni devas unue paroli sole pri '''sketado''', kiu nur pli poste dividiĝis en du diversajn sportajn fakojn, '''arta sketado''' kaj [[rapid-sketado]]. La unuaj mencioj pri la sketado devenas el [[Danio]] el la jaro [[1134]], la plej malnova angla mencio estas datita ĝis la jaro [[1174]]. Arkeologiaj trovaĵoj ([[sketilo]]j produktitaj el ostoj) datiĝas estiĝon ĝis la [[bronza tempo]] kaj [[ŝtonepoko]]n. Primitivajn komencojn de la sketado eblas trovi en [[Nederlando]] en la [[13-a jarcento|13-a]] kaj la [[14-a jarcento]] – lignaj sketiloj havigitaj sur suba flanko per fera [[lamelo]] – sed por ekveturo estis bezone uzi [[bastono]]jn. Nur hazardo, kiam nederlanda lignaĵista disĉiplo ŝanĝis dum enmetado de la feraj lameloj horizontalan pozicion je vertikala, alportis ŝanĝon. La sketistoj metis flanken la bastonojn, la movo fariĝis pli libera, pli rapida kaj pli regebla. En Nederlando la sketado estis amuzo de simpla popolo, kiel pruvas kelkaj bildoj de malnovaj majstroj, en aliaj landoj la sketado estis privilegio de noblaj familioj. Komence de la jaro [[1610]] estis en kortego de [[Rudolfo la 2-a]] aranĝita granda [[karnavalo]] sur [[glacio]]. Evoluo de «vera» arta sketado komencis nur en la [[18-a jarcento]], kiam [[glitilo]]j ricevis iom kurbigitan formon, kio ebligis fari turniĝojn kaj pli komplikajn elementojn. Oni ne sketis sole en okcidenta Eŭropo, sed ankaŭ en oriento, precipe en norda parto de [[Rusio]]. En [[1838]] estis en [[Peterburgo]] eldonita libro sub nomo ''Vintraj amuzoj kaj arto veturi figurojn sur sketiloj''. Ĝi donas ateston, ke ne nur junularo dediĉis sin al la sketado, sed ankaŭ plenkreskuloj. Sur metalaj sketiloj oni sketis en Rusio jam en tempoj de caro [[Petro la Granda]]. Li igis forĝi por si paron da feraj sketiloj. Unue oni nomis ilin «skoroĥod» (rapidilo), nur pli poste, kiam la antaŭa parto de sketiloj akiris ornamon de ĉevala kapo, ili ricevis nomon, kiun oni uzas en Rusio ĝis hodiaŭ – «konky» (en traduko laŭvorte «ĉevalaĵoj») == Sketejoj kaj vintraj stadionoj == La unuaj [[glitejo]]j estis memkompreneble frostiĝintaj [[fiŝlago]]j kaj [[rivero]]j. La unua artefarita glitejo estis konstruita jam en la jaro [[1876]] en [[Londono]] (Chalsea)<ref>Martin C. Harris (2005). ''Homes of British Ice Hockey''. History Press Limited. ISBN&nbsp;<bdi>9780752425818</bdi>.</ref>. Konstruado de pluaj artefaritaj glitejoj estis decida por sekvanta evoluo de tiu ĉi [[sporto]]. * Absolute la plej granda tegmentita [[vintro|vintra]] [[stadiono]] estis konstruita en la jaro [[1960]] en [[Tokio]], en [[Japanio]]. La glaciareo okupas estimindajn 4.000 m<sup>2</sup>. * Al japanoj apartenas ankaŭ plua unuaeco – la plej granda fermita glitejo, konstruita en la jaro [[1976]] kun areo 15.400 m<sup>2</sup>. Ni trovos glaciajn stadionojn ne nur en [[Kanado]], [[Usono]], [[Svedio]] kaj pluaj eŭropaj landoj, sed ankaŭ en suna [[Hispanio]] aŭ ankaŭ en nigra [[Afriko]], ekz. en [[Ebur-Bordo]]. == Reguloj kaj konkursoj == La unua internacia konkurso en arta sketado okazis en la jaro [[1882]] en [[Vieno]], laŭ konkursreguloj nomataj ''Regulativ''. Tiu estis derivita de lernolibroj de lernantoj de Jackson Haines – Dr. Körper, Wirth kaj Diamantidi ''Spuren auf dem Eise'' (''Spuroj sur glacio''), eldonitaj en [[1881]]. Tiu ĉi ''Regulativ'' pli poste transprenis ankaŭ '''Internacia unio por arta sketado''' (angle '''International Skating Union''', siglo '''ISU''') kaj tiel estiĝis regularo, kiu en ŝanĝita aspekto funkcias ĝis hodiaŭ. Pli karakterizaj ŝanĝoj okazis per enkonduko de mallonga programo kaj en ŝanĝo de interrilatoj inter taksado de deviga kaj libera prezentiĝoj. La evoluiĝantaj kapabloj de artaj sketistoj kaj kreskantaj postuloj al [[travidebleco (politiko)|travidebleco]] kaj pli objektiva taksado devigis ISU-n por krei novan sistemon de taksado, kiu estas valida ekde sezono [[2004]]/[[2005]] kaj kiu forŝovis la ekzistintan tiel nomatan «sistemon de sesoj». Bazo de la nova sistemo estas nova kalkulo de konkursaj rezultoj kaj unuopaj valoroj de la prezentitaj elementoj. Enpraktikigo de digitala video-sistemo ebligas reludi al arbitranto la unuopajn elementojn denove kaj tiamaniere pli bone kaj pli objektive taksi ilin. * Dum la unuaj vienaj konkursoj ekinteresis tre juna norvego [[Axel Paulsen]], kiu prezentis sian gloran salton, kiu ĝis hodiaŭ apartenas al devigaj elementoj. * La unua ĉampionumo de Eŭropo okazis jam en la jaro [[1891]], ankoraŭ antaŭ la fondo de ISU, kaj la unua majstro de Eŭropo fariĝis germano [[Oskar Uhlig]]. * La unua ĉampionumo de la mondo okazis en [[1896]] en [[Peterburgo]]. Denove gajnis germano, ĉifoje [[Gilbert Fuchs]]. Je kvin jaroj pli poste gajnis sian unuan mondan titolon legenda svedo [[Ulrich Salchov]]. Li sukcesis ripeti tion ankoraŭ 9 foje. * Lian brilegan rekordon similigis en la jaroj [[1927]] – [[1936]] same legenda norvegino [[Sonja Henie]] kaj en la jaroj [[1969]] – [[1978]] ankaŭ la rusino [[Irina Rodnina]] (''[[d:Q233812|Ирина Роднина]]''), kiu siajn unuajn kvar titolojn en sportaj geopoj akiris kun [[Aleksej Ulanov]] (''[[d:Q1347908|Алексей Уланов]]''), kaj pluajn ses titolojn kun sia edzo [[Aleksandr Zajcev (arta sketisto)|Aleksandr Zajcev]] (''[[d:Q956655|Александр Зайцев]]''). * Virinoj komencis batali je titolo de majstrino en la jaro [[1908]] en [[Davos]], je la unua titolo de majstrino de Eŭropo nur en la jaro [[1930]] en [[Vieno]]. La unua majstrino de Eŭropo fariĝis aŭstrino [[Fritzi Burger]]. * En Vieno en 1930 ankaŭ unuafoje okazis ĉampionumo de Eŭropo de sportaj geopoj. Je la monda titolo ili konkursis ankaŭ malproksime pli antaŭ – jam ekde la jaro 1908. * La plej juna fako en arta sketado estas dancoj sur glacio. En la mondaj ĉampionumoj ili aperis nur en la jaro [[1956]] en [[Parizo]] kaj je du jaroj pli poste ankaŭ en eŭropa ĉampionumo en [[Bolzano]]. Ekde la jaro [[1976]] dancoj sur glacio estas parto de Vintraj olimpiaj ludoj. == Arta sketado kaj olimpiaj ludoj == * En [[1908]] okazis en [[Londono]] la unua olimpia konkurso en arta sketado. En programo estis kvar fakoj: [[virino|virina]] kaj [[viro|vira]] sketadoj, sportaj geopoj kaj specialaj figuroj. Sed la konkurso en specialaj figuroj poste jam ne plu estis ripetata. La unua olimpia gajninto fariĝis Ulrich Salchov. * La dua olimpia konkurso okazis en Someraj olimpiaj ludoj en [[1920]] en [[Antverpeno]] ses jaroj post la lasta ĉampionumo de la mondo en [[1914]]. Sume partoprenis 29 konkursantoj, el tio 16 viroj kaj 13 virinoj el dek unu landoj. * En Vintraj olimpiaj ludoj en [[1976]] en [[Innsbruck]] partoprenis jam 105 olimpikantoj (52 viroj kaj 53 virinoj) el 18 landoj. == Ekipaĵaro == === Glitiloj === La [[glitilo]]j por arta sketado, fabrikitaj el dura ŝtalo, estas 3 ĝis 4 milimetroj larĝaj. Ili estas nur iom kurbigitaj – kio ebligas praktiki komplikajn turniĝojn kaj elementojn. Ili estas akrigitaj tiel, ke estiĝas du [[eĝo]]j (interna kaj ekstera), inter kiuj estas [[kavo]]. Tiuj ĉi eĝoj faciligas al la sketisto plirapidigi kaj priregi la sketadon. La pinto estas dentigita, ĝi estas uzata dum depikitaj saltoj kaj kiel turniga punkto dum piruetoj. === Botoj === La [[boto]]j estas regule faritaj laŭmezure, forte firmigitaj, ŝnuritaj ĝis la alteco de [[tibio]] kun dika leda internaĵo kaj aldona firmigo en la parto de [[maleolo]]. Blankaj botoj estas por virinoj kaj nigraj por viroj. === Kostumoj === La [[kostumo]]j estas influataj per karaktero de programo kaj elekto de muzika akompano. Ili devis kroni la prezentiĝon kaj ne distri aŭ eĉ provoki. Pli antaŭa severa regulo estis [[jupo]]j por virinoj, la hodiaŭaj reguloj ebligas jam, por ke virinoj prezentiĝu ankaŭ en pantalona kostumo – eĉ en dancoj – sed tio devas esti eksplicite notita en reguligo de reguloj, kiujn ĉiujare publikigas ISU. Viroj devas senĉese plu porti longajn [[pantalono]]jn – sed kiuj ne devas esti trikotaj (mallarĝaj). Aliaj modaj aldonaĵoj, kiuj ne estas firme alkroĉigitaj sur la kostumo, same kiel diversaj aliaj helpiloj, ne estas en la konkurso permesitaj. === Historio de evoluo de kostumoj === Ekde la estiĝo de sketado kiel sporto en duono de la [[19-a jarcento]] multo ŝanĝiĝis: metodo de taksado, reguloj, organizado, paso de konkursoj, tekniko de sketado, materialo kaj ankaŭ kostumoj. Sed unu aspekto en la paso de tempo ne ŝanĝiĝis: la kostumoj senĉese observas metodojn, modelojn, materialojn kaj kolorojn de unuopaj tempaj epokoj. Kiam estiĝis arta sketado en hodiaŭa moderna aspekto, la kostumoj kiel tiaj ne ekzistis. Oni sketis en kutimaj ĉiutagaj [[vesto]]j: viroj havis sur si pantalonon kaj [[jako]]n, virinoj longajn jupojn ĝis la maleoloj. Gilbert Fuchs kiel la unua enkondukis kruringon, sed tio ne estas hodiaŭ permesita. Estis Sonja Henie, nedisputebla belulino de arta sketado, kiu enkondukis grandan novaĵon – mallongan jupon, kiun ŝi prezentis dum la unuaj Vintraj olimpiaj ludoj en [[1924]]. Ekde tiu tempo similigis ŝin multe da virinoj, kiuj komencis porti mallongajn jupojn kaj pli mallarĝajn kostumojn, kiuj ne malebligis al ili en la movo ebligante al ili fari pli komplikajn figurojn. En la sekvantaj jardekoj okazis grandaj ŝanĝoj en teknika malfacileco: simplaj saltoj fariĝis duumaj kaj triumaj (kaj hodiaŭ jam eĉ en la prezentoj de kelkaj sketistoj ankaŭ kvarumaj), la programoj komencis rakonti realajn okazintaĵojn. Tiun ĉi evoluon influis ankaŭ kostumoj, kiuj fariĝis konsisteroj de la konkursoj, unu el ĉefaj elementoj de arta prezento komune kun muziko kaj elektita temo. * En la 70-aj kaj la 80-aj jaroj de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]] estis modernaj mallongaj jupoj kaj pantalono en «sonorilon». La koloro de kostumoj estis neemfazema sen koloraj nuancoj kaj sen klaraj modeloj. * En la 80-aj kaj la 90-aj jaroj de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]] ĝuis al granda favoro kostumoj kun brilaĵetoj. Ŝatataj estis helaj kaj varmaj koloroj, modeloj estis pli klaraj. Pantalonoj havis rektan tajlon, jupoj estis antaŭe pli mallongaj kaj malantaŭe pli longaj. Diversaj ornamaĵoj anstataŭ brilaĵetoj, pli longaj jupoj, spiron prenantaj dekoltoj. Uzado de teksaĵoj pruntedonantaj falsan nudecon preskaŭ malaperis. Diversajn ornamaĵojn portas jam ankaŭ viroj kaj iliaj [[ĉemizo]]j estas ofte malfermitaj. Sed la ĉefa afero estas kapti kaj alkonduki la temon de sketado al vivo, ne nur per muziko kaj prezento sur glacio, sed ankaŭ helpe de kostumoj. Sketistoj fariĝas ĉefaj herooj kaj impreso el ilia prezentiĝo tiel encerbigas en memoron de ĉiu spektanto. Kostumoj fariĝas «senmortaj». Kiu entuziasmulo de arta sketado ne memorus la kostumon de [[Oksana Grishuck]] kun krucoforma ornamaĵo el ŝlifitaj kristalaj vitreroj, kiam kun sia kunulo [[Jevgenij Platov]] ŝi gajnis olimpian oron? Aŭ dancan geopon [[Jayne Torvill]] kaj [[Christopher Dean]] kaj ilian [[viola]]n kostumon el glora [[Bolero]]? Aŭ kostumon de [[muskedo|muskedisto]] de eminenta franca arta sketisto [[Philippe Candeloro]], kiun li surhavis sur si, kiam li gajnis sian duan bronzan olimpian medalon en [[1998]]? Kostumoj estis kaj estas en arta sketado tre gravaj. La arta sketado ne estas nur [[sporto]], sed ankaŭ certa speco de [[arto]]. Kostumo estas tio la unua, kio ekinteresos la spektanton restante en lia memoro. == Elementoj en arta sketado == Kiel jam estis dirite, la arta sketado estas arta formigo de saltoj, paŝoj kaj piruetoj. Al saltoj apartenas [[Axel (salto)|Axel]] (Aksel-salto?), [[Flip]] (?), [[Lutz]] (?), [[Rittberger (salto)|Rittberger]] (?), [[Salchow (salto)|Salchow]] (Salĥo-salto?) kaj [[Toeloop]] (Tulup-salto?), kiujn oni saltas kun unu, du, tri kaj eĉ kun kvar turniĝoj. Esperantlingve tiuj saltoj nomiĝas akslo, flipo, luco, ritbergo, salĉo kaj tulupo. Krom bazaj elementoj ([[salto]]j, [[paŝo]]j, [[pirueto]]j) apartenas ĉi tien ankaŭ diversaj kunigaj elementoj kiel [[pesilo]], [[arabesko]]j, [[luno]] ka. Al elementoj tipaj por sportaj geopoj apartenas deĵetitaj kaj tvistaj saltoj, levigataj figuroj kaj [[mortospiralo]]. == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Glacihokeo]] * [[Glitŝtonludo]] <br/> {{Olimpikaj sportoj}} {{ADLS|2006|06}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Arta sketado| ]] [[Kategorio:Vintra sporto]] 488ud38y7lzsad6ohmcaka3mmjd4cit Diskuto:Arta sketado 1 68285 9372667 9021788 2026-05-14T09:38:08Z ThomasPusch 1869 /* Elstareco */ 9372667 wikitext text/x-wiki ==Tranĉilo-->Glitilo== Mi ŝanĝis la uzon de "tranĉilo" al "glitilo" (por la metalaj partoj sup la ŝuoj). Ilia celo ja ne estas tranĉi ion, sed ebligi la glitadon. Mi sekvis por ĉi tiu ŝanĝo mian vortaron germanan-Esperantan de Erich-Dieter Krause kaj la [http://www.angelfire.com/ok/stenjo/vintr.html Vintran Vortareton]. Bedaŭrinde ReVo donas du aliajn signifojn por "glitilo", sed al mi tio ŝajnas netaŭga (ja ekzistas por tiuj konceptoj la vortoj glitveturilo aŭ sledo, kaj glitŝuo aŭ sketilo aŭ sketboto). Ĉar du aliaj vortaroj kontraŭas ReVon, mi aŭdacis ankaŭ kontraŭi ĝin ĉi tie. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 12:00, 31. Jan 2006 (UTC) Kial ne nomu la "sketilon" '''glitŝuo'''? Aŭ eĉ glitilo? Mi vidas tendencon uzi nur anglajn vortojn por vortoj kiuj jam ekzistis antaŭe. Se ni plu iras ĉidirekte, ni pli bone nur esperantigu la anglajn vortojn kaj baldaŭ havus lingvon tute malsimila al Esperanto. [[Vikipediisto: Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]]. 5 feb 2006, 18:32 UTC. :La vortoj "sketi", "sketilo" troviĝas en PIV, do mi uzis tiun ĉi vorton. Se ĝi devenas el la angla, eble Zamenhof uzis tian tradukon. Ankaŭ ekzistas vorto "gliti", sed gliti oni povas ankaŭ sen tranĉiloj, kiuj estas almuntitaj sur ŝuoj de sube, "sur ŝuoj". Miaopinie "glitŝuo" estus "ŝuo, kiu glitas". Por la artikolo kaj por esprimo de sketado mi uzis tiun ĉi vorton, kiu estas en PIV, kiel mi jam skribis. Aliaj eblecoj de tiu ĉi vorto estas "arta sketado", "rapida sketado", "rulsketiloj". Salutas [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] 5. Feb 2006 20:10 (UTC) Jes, mi scias ke ĝi troviĝas en PIV. Estis nur persona opinio pri la iom troiga importado de neologismoj (novismoj). Eble ni devus preni iom ekzemplon el la [[islanda lingvo]] kaj ne pruntepreni en Esperanto tiel facile vortojn kie ni povas krei ilin. [[Vikipediisto: Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]]. 5 feb 2006, 20:47 UTC. ''(Mi reprenis mian netaŭgan diskuteron, unue aldonita je 05:20, 6. Feb 2006 (UTC). Zamenhof diris ke "vian babilon vi jam ne povos repreni", kaj certe iu scivolanto povas vidi ĝin en la historio.) [[Vikipediisto:Saugart|Saugart]] 05:31, 7. Feb 2006 (UTC)'' ::Saluton Saugart, mi ne scias, de kie vi venis al viaj opinioj. Ĉu vi jam provis sketi sur klingo? Certe ne, ĉar se vi provus tion, vi certe tranĉus vin, ĉar klingo estas destinita tranĉi, segi, piki ks. Tiajn diskutojn mi ŝatas. Venos iu, kiu ne estas ĉi tie videbla per redaktoj kaj jen, nun li iras konsili, kiel mi estus skribonta la artikolon. Saugart, rigardu tiun ĉi vian diskuteron kaj kiom de viaj eraroj vi trovos! Nekredeble! Mi scias, ke ekzistas vorto "gliti", sed tiu ĉi vorto havas iom alian signifon ol sketi. Gliti oni povas ankaŭ per aŭto post joro sur neĝo aŭ vi povas gliti sur glacio sen sketiloj. Estas eble interese, ke oni uzas por stadiono, kie oni sketas, vorton "glitejo", sed ankaŭ oni ne uzas "hokeistejo" aŭ "hokeejo" por ludejo, kie oni ludas hokeon. Do, mi opinias, ke ni restos ĉe arta sketado, sketiloj, rulsketiloj. Se tio ne plaĉas al vi, mi bedaŭrinde povas fari nenion kun tio, aŭ alia ebleco, kreu vi ian interesan artikolon kaj poste ni diskutos pri viaj elektoj de vortoj. [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] 6. Feb 2006 07:42 (UTC) :::Saluton, Petro. Vi diras ke vi ŝatas tiajn diskutojn; tamen, ŝajnas al mi ke vi preferas ke mi ne kritiku. Spite iaj teĥnikaj opinioj, malpravaj aŭ pravaj, kiujn mi havus pri la vortelektoj de aliaj homoj --- mi certe ne povas apogi mian propran elekton de kvereligajn vortojn ĝenajn. Mi opinias ke teĥnikaj opinioj pri la elektoj de vortoj gravas, sed gravas pli ke mi faru ĝentilajn elektojn de vortoj kaj agoj. Mi dankas vin je viaj multaj agoj pro Vikipedio. [[Vikipediisto:Saugart|Saugart]] 05:31, 7. Feb 2006 (UTC) People, this is an "excellent" article. Why do you allow it to have 4 dead images?--[[Vikipediisto:78.90.101.98|78.90.101.98]] 21:13, 31. Aŭg 2007 (UTC) == Elstareco == Tiu ĉi artikolo estas longa, kaj la lingvaĵo laŭ tio kion mi rapide vidis estas tute bona (nu, ie iom neenciklopedie troentuziasma, kaj necesas diveni kion signifu la vorto ''Schvarovski'' - eble ornamaĵon el ŝlifitaj kristalaj vitreroj, kiu pli bone nomiĝu tiel - kvankam aliloke ĝi estas tute informa). Sed ĝi havas amason da ruĝaj ligiloj, kaj nur aldone menciindas ke ankaŭ mankas entekstaj referencoj. Laŭ la nunaj kriterioj de aliaj tekstoj "elstaraj" la priskribo de "longa teksto en bona Esperanto" ne plu sufiĉas por etikedo de "elstara artikolo", kaj en komparo kun aliaj "same longaj tekstoj en bona Esperanto" mi proponas kategoriigi ĝin kiel "normalan artikolon". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:22, 11 Jun. 2014 (UTC) : {{Re|ThomasPusch}} Rilate al ruĝaj ligiloj: Mi persone konsideras elstarecon de artikolo nur surbaze de la artikolo mem, ne surbaze de ĝia ĉirkaŭaĵo. Mi pripensus, se pli ol duono estus ruĝa, aliokaze ne. Rilate al ekselstarigo: Prefere ne proponu en diskutpaĝo de artikolo sed en [[VP:NPEA]]. Por tiu ĉi mi [[Vikipedio:Ne plu elstaraj artikoloj/Arta sketado|jam faris]]. --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 16:02, 16 Jun. 2014 (UTC) :: Rilate al ekselstarigo: Mi konsciis pri la ebleco baloti per [[VP:NPEA]], sed iom hezitis tuj malfermi formalan voĉdonon pri malelstarigo, sentante ke tio estas pli drasta kritiko ol unue simple vortumi mian dubon. Sed dubo sola ankoraŭ ne signifas ekagon, ne gvidas al ŝanĝo: Tial ĉi-teme bonas vere voĉdoni, kaj konscii ke "normala artikolo" sen aparta etikedo "elstara" aŭ "leginda" tute ne juĝatas "malbona", nur estas sen la aparta etikedo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:24, 16 Jun. 2014 (UTC) :: Por ne nur kritiki, mi ĝustigas la ruĝan ligilon "sketado pri rapideco" al blua "rapid-sketado", kaj laŭ mia supra propono fakte anstataŭigas la vorton "''Schvarovski''" per "ornamaĵo el ŝlifitaj kristalaj vitreroj" (cetere estas iu firmao produktanta tiajn ornamaĵojn, sed ĝi nomiĝas "Svarovski" sen "ch"). Sed tio estas nur du etaj redaktoj el multaj laŭ mi necesaj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:31, 16 Jun. 2014 (UTC) :::12 jarojn pli poste, ne multo pliboniĝis, kaj mi eĉ ne scias kiugrade eblas fidi la ruĝajn ligilojn: ĉu ekzemple [[Alexej Ulanov]] kaj [[Alexander Sajcev]] en esperantlingva teksto vere skribiĝas tiel, aŭ ĉu eble [[Aleksej Ulanov]] (aŭ Uljanov) kaj [[Aleksandr Sajcev]] - eble eĉ Zajcev? La nomoj iel aspektas slavaj, eble rusaj, kaj tiam gravas koni la vortumon en da origina lingvo, ne simple kopii iun latinliterigon al iu arbitre uzita okcidenteŭropa lingvo... Ĉiukaze, rapida serĉo montras ke la unua nomiĝas Алексей Уланов, do vere [[Aleksej Ulanov]] (Q1347908), kaj la dua Александр Зайцев, do [[Aleksandr Zajcev]] (Q956655). Tiuj fakte malĝustaj ruĝaj ligiloj estas nur la pinto de la monto. Ne mirige ne neniu volas ekmovi tiun monton de eraroj kaj eraretoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 14 maj. 2026 (UTC) pbq92az5md0idp3tga2a4gp77e9qn59 9372668 9372667 2026-05-14T09:38:49Z ThomasPusch 1869 /* Elstareco */ 9372668 wikitext text/x-wiki ==Tranĉilo-->Glitilo== Mi ŝanĝis la uzon de "tranĉilo" al "glitilo" (por la metalaj partoj sup la ŝuoj). Ilia celo ja ne estas tranĉi ion, sed ebligi la glitadon. Mi sekvis por ĉi tiu ŝanĝo mian vortaron germanan-Esperantan de Erich-Dieter Krause kaj la [http://www.angelfire.com/ok/stenjo/vintr.html Vintran Vortareton]. Bedaŭrinde ReVo donas du aliajn signifojn por "glitilo", sed al mi tio ŝajnas netaŭga (ja ekzistas por tiuj konceptoj la vortoj glitveturilo aŭ sledo, kaj glitŝuo aŭ sketilo aŭ sketboto). Ĉar du aliaj vortaroj kontraŭas ReVon, mi aŭdacis ankaŭ kontraŭi ĝin ĉi tie. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 12:00, 31. Jan 2006 (UTC) Kial ne nomu la "sketilon" '''glitŝuo'''? Aŭ eĉ glitilo? Mi vidas tendencon uzi nur anglajn vortojn por vortoj kiuj jam ekzistis antaŭe. Se ni plu iras ĉidirekte, ni pli bone nur esperantigu la anglajn vortojn kaj baldaŭ havus lingvon tute malsimila al Esperanto. [[Vikipediisto: Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]]. 5 feb 2006, 18:32 UTC. :La vortoj "sketi", "sketilo" troviĝas en PIV, do mi uzis tiun ĉi vorton. Se ĝi devenas el la angla, eble Zamenhof uzis tian tradukon. Ankaŭ ekzistas vorto "gliti", sed gliti oni povas ankaŭ sen tranĉiloj, kiuj estas almuntitaj sur ŝuoj de sube, "sur ŝuoj". Miaopinie "glitŝuo" estus "ŝuo, kiu glitas". Por la artikolo kaj por esprimo de sketado mi uzis tiun ĉi vorton, kiu estas en PIV, kiel mi jam skribis. Aliaj eblecoj de tiu ĉi vorto estas "arta sketado", "rapida sketado", "rulsketiloj". Salutas [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] 5. Feb 2006 20:10 (UTC) Jes, mi scias ke ĝi troviĝas en PIV. Estis nur persona opinio pri la iom troiga importado de neologismoj (novismoj). Eble ni devus preni iom ekzemplon el la [[islanda lingvo]] kaj ne pruntepreni en Esperanto tiel facile vortojn kie ni povas krei ilin. [[Vikipediisto: Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]]. 5 feb 2006, 20:47 UTC. ''(Mi reprenis mian netaŭgan diskuteron, unue aldonita je 05:20, 6. Feb 2006 (UTC). Zamenhof diris ke "vian babilon vi jam ne povos repreni", kaj certe iu scivolanto povas vidi ĝin en la historio.) [[Vikipediisto:Saugart|Saugart]] 05:31, 7. Feb 2006 (UTC)'' ::Saluton Saugart, mi ne scias, de kie vi venis al viaj opinioj. Ĉu vi jam provis sketi sur klingo? Certe ne, ĉar se vi provus tion, vi certe tranĉus vin, ĉar klingo estas destinita tranĉi, segi, piki ks. Tiajn diskutojn mi ŝatas. Venos iu, kiu ne estas ĉi tie videbla per redaktoj kaj jen, nun li iras konsili, kiel mi estus skribonta la artikolon. Saugart, rigardu tiun ĉi vian diskuteron kaj kiom de viaj eraroj vi trovos! Nekredeble! Mi scias, ke ekzistas vorto "gliti", sed tiu ĉi vorto havas iom alian signifon ol sketi. Gliti oni povas ankaŭ per aŭto post joro sur neĝo aŭ vi povas gliti sur glacio sen sketiloj. Estas eble interese, ke oni uzas por stadiono, kie oni sketas, vorton "glitejo", sed ankaŭ oni ne uzas "hokeistejo" aŭ "hokeejo" por ludejo, kie oni ludas hokeon. Do, mi opinias, ke ni restos ĉe arta sketado, sketiloj, rulsketiloj. Se tio ne plaĉas al vi, mi bedaŭrinde povas fari nenion kun tio, aŭ alia ebleco, kreu vi ian interesan artikolon kaj poste ni diskutos pri viaj elektoj de vortoj. [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] 6. Feb 2006 07:42 (UTC) :::Saluton, Petro. Vi diras ke vi ŝatas tiajn diskutojn; tamen, ŝajnas al mi ke vi preferas ke mi ne kritiku. Spite iaj teĥnikaj opinioj, malpravaj aŭ pravaj, kiujn mi havus pri la vortelektoj de aliaj homoj --- mi certe ne povas apogi mian propran elekton de kvereligajn vortojn ĝenajn. Mi opinias ke teĥnikaj opinioj pri la elektoj de vortoj gravas, sed gravas pli ke mi faru ĝentilajn elektojn de vortoj kaj agoj. Mi dankas vin je viaj multaj agoj pro Vikipedio. [[Vikipediisto:Saugart|Saugart]] 05:31, 7. Feb 2006 (UTC) People, this is an "excellent" article. Why do you allow it to have 4 dead images?--[[Vikipediisto:78.90.101.98|78.90.101.98]] 21:13, 31. Aŭg 2007 (UTC) == Elstareco == Tiu ĉi artikolo estas longa, kaj la lingvaĵo laŭ tio kion mi rapide vidis estas tute bona (nu, ie iom neenciklopedie troentuziasma, kaj necesas diveni kion signifu la vorto ''Schvarovski'' - eble ornamaĵon el ŝlifitaj kristalaj vitreroj, kiu pli bone nomiĝu tiel - kvankam aliloke ĝi estas tute informa). Sed ĝi havas amason da ruĝaj ligiloj, kaj nur aldone menciindas ke ankaŭ mankas entekstaj referencoj. Laŭ la nunaj kriterioj de aliaj tekstoj "elstaraj" la priskribo de "longa teksto en bona Esperanto" ne plu sufiĉas por etikedo de "elstara artikolo", kaj en komparo kun aliaj "same longaj tekstoj en bona Esperanto" mi proponas kategoriigi ĝin kiel "normalan artikolon". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:22, 11 Jun. 2014 (UTC) : {{Re|ThomasPusch}} Rilate al ruĝaj ligiloj: Mi persone konsideras elstarecon de artikolo nur surbaze de la artikolo mem, ne surbaze de ĝia ĉirkaŭaĵo. Mi pripensus, se pli ol duono estus ruĝa, aliokaze ne. Rilate al ekselstarigo: Prefere ne proponu en diskutpaĝo de artikolo sed en [[VP:NPEA]]. Por tiu ĉi mi [[Vikipedio:Ne plu elstaraj artikoloj/Arta sketado|jam faris]]. --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 16:02, 16 Jun. 2014 (UTC) :: Rilate al ekselstarigo: Mi konsciis pri la ebleco baloti per [[VP:NPEA]], sed iom hezitis tuj malfermi formalan voĉdonon pri malelstarigo, sentante ke tio estas pli drasta kritiko ol unue simple vortumi mian dubon. Sed dubo sola ankoraŭ ne signifas ekagon, ne gvidas al ŝanĝo: Tial ĉi-teme bonas vere voĉdoni, kaj konscii ke "normala artikolo" sen aparta etikedo "elstara" aŭ "leginda" tute ne juĝatas "malbona", nur estas sen la aparta etikedo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:24, 16 Jun. 2014 (UTC) :: Por ne nur kritiki, mi ĝustigas la ruĝan ligilon "sketado pri rapideco" al blua "rapid-sketado", kaj laŭ mia supra propono fakte anstataŭigas la vorton "''Schvarovski''" per "ornamaĵo el ŝlifitaj kristalaj vitreroj" (cetere estas iu firmao produktanta tiajn ornamaĵojn, sed ĝi nomiĝas "Svarovski" sen "ch"). Sed tio estas nur du etaj redaktoj el multaj laŭ mi necesaj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:31, 16 Jun. 2014 (UTC) :::12 jarojn pli poste, ne multo pliboniĝis, kaj mi eĉ ne scias kiugrade eblas fidi la ruĝajn ligilojn: ĉu ekzemple [[Alexej Ulanov]] kaj [[Alexander Sajcev]] en esperantlingva teksto vere skribiĝas tiel, aŭ ĉu eble [[Aleksej Ulanov]] (aŭ Uljanov) kaj [[Aleksandr Sajcev]] - eble eĉ Zajcev? La nomoj iel aspektas slavaj, eble rusaj, kaj tiam gravas koni la vortumon en la origina lingvo, ne simple kopii iun latinliterigon al iu arbitre uzita okcidenteŭropa lingvo... Ĉiukaze, rapida serĉo montras ke la unua nomiĝas Алексей Уланов, do vere [[Aleksej Ulanov]] (Q1347908), kaj la dua Александр Зайцев, do [[Aleksandr Zajcev]] (Q956655). Tiuj fakte malĝustaj ruĝaj ligiloj estas nur la pinto de la monto. Ne mirige ne neniu volas ekmovi tiun monton de eraroj kaj eraretoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 14 maj. 2026 (UTC) bumf98udn0higgawagty8f8891o245w 9372669 9372668 2026-05-14T09:39:42Z ThomasPusch 1869 /* Elstareco */ 9372669 wikitext text/x-wiki ==Tranĉilo-->Glitilo== Mi ŝanĝis la uzon de "tranĉilo" al "glitilo" (por la metalaj partoj sup la ŝuoj). Ilia celo ja ne estas tranĉi ion, sed ebligi la glitadon. Mi sekvis por ĉi tiu ŝanĝo mian vortaron germanan-Esperantan de Erich-Dieter Krause kaj la [http://www.angelfire.com/ok/stenjo/vintr.html Vintran Vortareton]. Bedaŭrinde ReVo donas du aliajn signifojn por "glitilo", sed al mi tio ŝajnas netaŭga (ja ekzistas por tiuj konceptoj la vortoj glitveturilo aŭ sledo, kaj glitŝuo aŭ sketilo aŭ sketboto). Ĉar du aliaj vortaroj kontraŭas ReVon, mi aŭdacis ankaŭ kontraŭi ĝin ĉi tie. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 12:00, 31. Jan 2006 (UTC) Kial ne nomu la "sketilon" '''glitŝuo'''? Aŭ eĉ glitilo? Mi vidas tendencon uzi nur anglajn vortojn por vortoj kiuj jam ekzistis antaŭe. Se ni plu iras ĉidirekte, ni pli bone nur esperantigu la anglajn vortojn kaj baldaŭ havus lingvon tute malsimila al Esperanto. [[Vikipediisto: Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]]. 5 feb 2006, 18:32 UTC. :La vortoj "sketi", "sketilo" troviĝas en PIV, do mi uzis tiun ĉi vorton. Se ĝi devenas el la angla, eble Zamenhof uzis tian tradukon. Ankaŭ ekzistas vorto "gliti", sed gliti oni povas ankaŭ sen tranĉiloj, kiuj estas almuntitaj sur ŝuoj de sube, "sur ŝuoj". Miaopinie "glitŝuo" estus "ŝuo, kiu glitas". Por la artikolo kaj por esprimo de sketado mi uzis tiun ĉi vorton, kiu estas en PIV, kiel mi jam skribis. Aliaj eblecoj de tiu ĉi vorto estas "arta sketado", "rapida sketado", "rulsketiloj". Salutas [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] 5. Feb 2006 20:10 (UTC) Jes, mi scias ke ĝi troviĝas en PIV. Estis nur persona opinio pri la iom troiga importado de neologismoj (novismoj). Eble ni devus preni iom ekzemplon el la [[islanda lingvo]] kaj ne pruntepreni en Esperanto tiel facile vortojn kie ni povas krei ilin. [[Vikipediisto: Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]]. 5 feb 2006, 20:47 UTC. ''(Mi reprenis mian netaŭgan diskuteron, unue aldonita je 05:20, 6. Feb 2006 (UTC). Zamenhof diris ke "vian babilon vi jam ne povos repreni", kaj certe iu scivolanto povas vidi ĝin en la historio.) [[Vikipediisto:Saugart|Saugart]] 05:31, 7. Feb 2006 (UTC)'' ::Saluton Saugart, mi ne scias, de kie vi venis al viaj opinioj. Ĉu vi jam provis sketi sur klingo? Certe ne, ĉar se vi provus tion, vi certe tranĉus vin, ĉar klingo estas destinita tranĉi, segi, piki ks. Tiajn diskutojn mi ŝatas. Venos iu, kiu ne estas ĉi tie videbla per redaktoj kaj jen, nun li iras konsili, kiel mi estus skribonta la artikolon. Saugart, rigardu tiun ĉi vian diskuteron kaj kiom de viaj eraroj vi trovos! Nekredeble! Mi scias, ke ekzistas vorto "gliti", sed tiu ĉi vorto havas iom alian signifon ol sketi. Gliti oni povas ankaŭ per aŭto post joro sur neĝo aŭ vi povas gliti sur glacio sen sketiloj. Estas eble interese, ke oni uzas por stadiono, kie oni sketas, vorton "glitejo", sed ankaŭ oni ne uzas "hokeistejo" aŭ "hokeejo" por ludejo, kie oni ludas hokeon. Do, mi opinias, ke ni restos ĉe arta sketado, sketiloj, rulsketiloj. Se tio ne plaĉas al vi, mi bedaŭrinde povas fari nenion kun tio, aŭ alia ebleco, kreu vi ian interesan artikolon kaj poste ni diskutos pri viaj elektoj de vortoj. [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] 6. Feb 2006 07:42 (UTC) :::Saluton, Petro. Vi diras ke vi ŝatas tiajn diskutojn; tamen, ŝajnas al mi ke vi preferas ke mi ne kritiku. Spite iaj teĥnikaj opinioj, malpravaj aŭ pravaj, kiujn mi havus pri la vortelektoj de aliaj homoj --- mi certe ne povas apogi mian propran elekton de kvereligajn vortojn ĝenajn. Mi opinias ke teĥnikaj opinioj pri la elektoj de vortoj gravas, sed gravas pli ke mi faru ĝentilajn elektojn de vortoj kaj agoj. Mi dankas vin je viaj multaj agoj pro Vikipedio. [[Vikipediisto:Saugart|Saugart]] 05:31, 7. Feb 2006 (UTC) People, this is an "excellent" article. Why do you allow it to have 4 dead images?--[[Vikipediisto:78.90.101.98|78.90.101.98]] 21:13, 31. Aŭg 2007 (UTC) == Elstareco == Tiu ĉi artikolo estas longa, kaj la lingvaĵo laŭ tio kion mi rapide vidis estas tute bona (nu, ie iom neenciklopedie troentuziasma, kaj necesas diveni kion signifu la vorto ''Schvarovski'' - eble ornamaĵon el ŝlifitaj kristalaj vitreroj, kiu pli bone nomiĝu tiel - kvankam aliloke ĝi estas tute informa). Sed ĝi havas amason da ruĝaj ligiloj, kaj nur aldone menciindas ke ankaŭ mankas entekstaj referencoj. Laŭ la nunaj kriterioj de aliaj tekstoj "elstaraj" la priskribo de "longa teksto en bona Esperanto" ne plu sufiĉas por etikedo de "elstara artikolo", kaj en komparo kun aliaj "same longaj tekstoj en bona Esperanto" mi proponas kategoriigi ĝin kiel "normalan artikolon". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:22, 11 Jun. 2014 (UTC) : {{Re|ThomasPusch}} Rilate al ruĝaj ligiloj: Mi persone konsideras elstarecon de artikolo nur surbaze de la artikolo mem, ne surbaze de ĝia ĉirkaŭaĵo. Mi pripensus, se pli ol duono estus ruĝa, aliokaze ne. Rilate al ekselstarigo: Prefere ne proponu en diskutpaĝo de artikolo sed en [[VP:NPEA]]. Por tiu ĉi mi [[Vikipedio:Ne plu elstaraj artikoloj/Arta sketado|jam faris]]. --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 16:02, 16 Jun. 2014 (UTC) :: Rilate al ekselstarigo: Mi konsciis pri la ebleco baloti per [[VP:NPEA]], sed iom hezitis tuj malfermi formalan voĉdonon pri malelstarigo, sentante ke tio estas pli drasta kritiko ol unue simple vortumi mian dubon. Sed dubo sola ankoraŭ ne signifas ekagon, ne gvidas al ŝanĝo: Tial ĉi-teme bonas vere voĉdoni, kaj konscii ke "normala artikolo" sen aparta etikedo "elstara" aŭ "leginda" tute ne juĝatas "malbona", nur estas sen la aparta etikedo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:24, 16 Jun. 2014 (UTC) :: Por ne nur kritiki, mi ĝustigas la ruĝan ligilon "sketado pri rapideco" al blua "rapid-sketado", kaj laŭ mia supra propono fakte anstataŭigas la vorton "''Schvarovski''" per "ornamaĵo el ŝlifitaj kristalaj vitreroj" (cetere estas iu firmao produktanta tiajn ornamaĵojn, sed ĝi nomiĝas "Svarovski" sen "ch"). Sed tio estas nur du etaj redaktoj el multaj laŭ mi necesaj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:31, 16 Jun. 2014 (UTC) :::12 jarojn pli poste, ne multo pliboniĝis, kaj mi eĉ ne scias kiugrade eblas fidi la ruĝajn ligilojn: ĉu ekzemple [[Alexej Ulanov]] kaj [[Alexander Sajcev]] en esperantlingva teksto vere skribiĝas tiel, aŭ ĉu eble [[Aleksej Ulanov]] (aŭ Uljanov) kaj [[Aleksandr Sajcev]] - eble eĉ Zajcev? La nomoj iel aspektas slavaj, eble rusaj, kaj tiam gravas koni la vortumon en la origina lingvo, ne simple kopii iun latinliterigon al iu arbitre uzita okcidenteŭropa lingvo... Ĉiukaze, rapida serĉo montras ke la unua nomiĝas Алексей Уланов, do vere [[Aleksej Ulanov]] (Q1347908), kaj la dua Александр Зайцев, do [[Aleksandr Zajcev (arta sketisto)]] (Q956655). Tiuj fakte malĝustaj ruĝaj ligiloj estas nur la pinto de la monto. Ne mirige ne neniu volas ekmovi tiun monton de eraroj kaj eraretoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 14 maj. 2026 (UTC) asaity87fncpk9u848v9o73pw9kchzd 9372700 9372669 2026-05-14T10:54:21Z ThomasPusch 1869 /* Elstareco */ 9372700 wikitext text/x-wiki ==Tranĉilo-->Glitilo== Mi ŝanĝis la uzon de "tranĉilo" al "glitilo" (por la metalaj partoj sup la ŝuoj). Ilia celo ja ne estas tranĉi ion, sed ebligi la glitadon. Mi sekvis por ĉi tiu ŝanĝo mian vortaron germanan-Esperantan de Erich-Dieter Krause kaj la [http://www.angelfire.com/ok/stenjo/vintr.html Vintran Vortareton]. Bedaŭrinde ReVo donas du aliajn signifojn por "glitilo", sed al mi tio ŝajnas netaŭga (ja ekzistas por tiuj konceptoj la vortoj glitveturilo aŭ sledo, kaj glitŝuo aŭ sketilo aŭ sketboto). Ĉar du aliaj vortaroj kontraŭas ReVon, mi aŭdacis ankaŭ kontraŭi ĝin ĉi tie. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 12:00, 31. Jan 2006 (UTC) Kial ne nomu la "sketilon" '''glitŝuo'''? Aŭ eĉ glitilo? Mi vidas tendencon uzi nur anglajn vortojn por vortoj kiuj jam ekzistis antaŭe. Se ni plu iras ĉidirekte, ni pli bone nur esperantigu la anglajn vortojn kaj baldaŭ havus lingvon tute malsimila al Esperanto. [[Vikipediisto: Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]]. 5 feb 2006, 18:32 UTC. :La vortoj "sketi", "sketilo" troviĝas en PIV, do mi uzis tiun ĉi vorton. Se ĝi devenas el la angla, eble Zamenhof uzis tian tradukon. Ankaŭ ekzistas vorto "gliti", sed gliti oni povas ankaŭ sen tranĉiloj, kiuj estas almuntitaj sur ŝuoj de sube, "sur ŝuoj". Miaopinie "glitŝuo" estus "ŝuo, kiu glitas". Por la artikolo kaj por esprimo de sketado mi uzis tiun ĉi vorton, kiu estas en PIV, kiel mi jam skribis. Aliaj eblecoj de tiu ĉi vorto estas "arta sketado", "rapida sketado", "rulsketiloj". Salutas [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] 5. Feb 2006 20:10 (UTC) Jes, mi scias ke ĝi troviĝas en PIV. Estis nur persona opinio pri la iom troiga importado de neologismoj (novismoj). Eble ni devus preni iom ekzemplon el la [[islanda lingvo]] kaj ne pruntepreni en Esperanto tiel facile vortojn kie ni povas krei ilin. [[Vikipediisto: Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]]. 5 feb 2006, 20:47 UTC. ''(Mi reprenis mian netaŭgan diskuteron, unue aldonita je 05:20, 6. Feb 2006 (UTC). Zamenhof diris ke "vian babilon vi jam ne povos repreni", kaj certe iu scivolanto povas vidi ĝin en la historio.) [[Vikipediisto:Saugart|Saugart]] 05:31, 7. Feb 2006 (UTC)'' ::Saluton Saugart, mi ne scias, de kie vi venis al viaj opinioj. Ĉu vi jam provis sketi sur klingo? Certe ne, ĉar se vi provus tion, vi certe tranĉus vin, ĉar klingo estas destinita tranĉi, segi, piki ks. Tiajn diskutojn mi ŝatas. Venos iu, kiu ne estas ĉi tie videbla per redaktoj kaj jen, nun li iras konsili, kiel mi estus skribonta la artikolon. Saugart, rigardu tiun ĉi vian diskuteron kaj kiom de viaj eraroj vi trovos! Nekredeble! Mi scias, ke ekzistas vorto "gliti", sed tiu ĉi vorto havas iom alian signifon ol sketi. Gliti oni povas ankaŭ per aŭto post joro sur neĝo aŭ vi povas gliti sur glacio sen sketiloj. Estas eble interese, ke oni uzas por stadiono, kie oni sketas, vorton "glitejo", sed ankaŭ oni ne uzas "hokeistejo" aŭ "hokeejo" por ludejo, kie oni ludas hokeon. Do, mi opinias, ke ni restos ĉe arta sketado, sketiloj, rulsketiloj. Se tio ne plaĉas al vi, mi bedaŭrinde povas fari nenion kun tio, aŭ alia ebleco, kreu vi ian interesan artikolon kaj poste ni diskutos pri viaj elektoj de vortoj. [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] 6. Feb 2006 07:42 (UTC) :::Saluton, Petro. Vi diras ke vi ŝatas tiajn diskutojn; tamen, ŝajnas al mi ke vi preferas ke mi ne kritiku. Spite iaj teĥnikaj opinioj, malpravaj aŭ pravaj, kiujn mi havus pri la vortelektoj de aliaj homoj --- mi certe ne povas apogi mian propran elekton de kvereligajn vortojn ĝenajn. Mi opinias ke teĥnikaj opinioj pri la elektoj de vortoj gravas, sed gravas pli ke mi faru ĝentilajn elektojn de vortoj kaj agoj. Mi dankas vin je viaj multaj agoj pro Vikipedio. [[Vikipediisto:Saugart|Saugart]] 05:31, 7. Feb 2006 (UTC) People, this is an "excellent" article. Why do you allow it to have 4 dead images?--[[Vikipediisto:78.90.101.98|78.90.101.98]] 21:13, 31. Aŭg 2007 (UTC) == Elstareco == Tiu ĉi artikolo estas longa, kaj la lingvaĵo laŭ tio kion mi rapide vidis estas tute bona (nu, ie iom neenciklopedie troentuziasma, kaj necesas diveni kion signifu la vorto ''Schvarovski'' - eble ornamaĵon el ŝlifitaj kristalaj vitreroj, kiu pli bone nomiĝu tiel - kvankam aliloke ĝi estas tute informa). Sed ĝi havas amason da ruĝaj ligiloj, kaj nur aldone menciindas ke ankaŭ mankas entekstaj referencoj. Laŭ la nunaj kriterioj de aliaj tekstoj "elstaraj" la priskribo de "longa teksto en bona Esperanto" ne plu sufiĉas por etikedo de "elstara artikolo", kaj en komparo kun aliaj "same longaj tekstoj en bona Esperanto" mi proponas kategoriigi ĝin kiel "normalan artikolon". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:22, 11 Jun. 2014 (UTC) : {{Re|ThomasPusch}} Rilate al ruĝaj ligiloj: Mi persone konsideras elstarecon de artikolo nur surbaze de la artikolo mem, ne surbaze de ĝia ĉirkaŭaĵo. Mi pripensus, se pli ol duono estus ruĝa, aliokaze ne. Rilate al ekselstarigo: Prefere ne proponu en diskutpaĝo de artikolo sed en [[VP:NPEA]]. Por tiu ĉi mi [[Vikipedio:Ne plu elstaraj artikoloj/Arta sketado|jam faris]]. --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 16:02, 16 Jun. 2014 (UTC) :: Rilate al ekselstarigo: Mi konsciis pri la ebleco baloti per [[VP:NPEA]], sed iom hezitis tuj malfermi formalan voĉdonon pri malelstarigo, sentante ke tio estas pli drasta kritiko ol unue simple vortumi mian dubon. Sed dubo sola ankoraŭ ne signifas ekagon, ne gvidas al ŝanĝo: Tial ĉi-teme bonas vere voĉdoni, kaj konscii ke "normala artikolo" sen aparta etikedo "elstara" aŭ "leginda" tute ne juĝatas "malbona", nur estas sen la aparta etikedo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:24, 16 Jun. 2014 (UTC) :: Por ne nur kritiki, mi ĝustigas la ruĝan ligilon "sketado pri rapideco" al blua "rapid-sketado", kaj laŭ mia supra propono fakte anstataŭigas la vorton "''Schvarovski''" per "ornamaĵo el ŝlifitaj kristalaj vitreroj" (cetere estas iu firmao produktanta tiajn ornamaĵojn, sed ĝi nomiĝas "Svarovski" sen "ch"). Sed tio estas nur du etaj redaktoj el multaj laŭ mi necesaj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:31, 16 Jun. 2014 (UTC) :::12 jarojn pli poste, ne multo pliboniĝis, kaj mi eĉ ne scias kiugrade eblas fidi la ruĝajn ligilojn: ĉu ekzemple [[Alexej Ulanov]] kaj [[Alexander Sajcev]] en esperantlingva teksto vere skribiĝas tiel, aŭ ĉu eble [[Aleksej Ulanov]] (aŭ Uljanov) kaj [[Aleksandr Sajcev]] - eble eĉ Zajcev? La nomoj iel aspektas slavaj, eble rusaj, kaj tiam gravas koni la vortumon en la origina lingvo, ne simple kopii iun latinliterigon al iu arbitre uzita okcidenteŭropa lingvo... Ĉiukaze, rapida serĉo montras ke la unua nomiĝas Алексей Уланов, do vere [[Aleksej Ulanov]] (Q1347908), kaj la dua Александр Зайцев, do [[Aleksandr Zajcev (arta sketisto)]] (Q956655). Tiuj fakte malĝustaj ruĝaj ligiloj estas nur la pinto de la monto. Ne mirige ne neniu volas ekmovi tiun monton de eraroj kaj eraretoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 14 maj. 2026 (UTC) == Manko de fontoj == En novembro 2012, la roboto de KuboF avertis pri manko de fontoj. Tio estis plene aŭtomata ago - pravigebla tiam, ĉar la teksto ĝis 2014 ankoraŭ estis elstara artikolo, kaj pri tiaj artikoloj unu aŭ pluraj referencoj atendatas. Intertempe, estas unu referenco (ekde kiam cetere?), do la ŝablono {{ŝ|sen fontoj}} ne plu ĝustas, maksimume la ŝablono {{ŝ|nesufiĉaj fontoj}} - do tiu(j) metita(j) fonto(j) "konsideriĝas ne sufiĉaj, laŭ kvanto aŭ kvalito. Kial oni havas tiun opinion, oni notu en la koncerna diskutpaĝo." Tion kompreneble neniu roboto farus. Mi vere vidas multajn mankojn en la teksto, sed mi ne dirus ke i vidus aparte dubindajn asertojn pri kiuj mi nepre bezonus konfirmeblajn aŭtoritatajn ekstervikipediajn referencojn. Do mi entute pridemandas la sencon de la robote farita ŝablono. Ĉu iu ajn havas iun bezonon pri konfirmoj de iuj tekstaj asertoj per ekstervikipediaj referencoj??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 14 maj. 2026 (UTC) == Plu pri ruĝaj ligiloj == La multaj ruĝaj ligiloj estas daŭre plorindaj, sed iuj el tiuj ruĝaj ligiloj vere signas bazajn vortojn, por kiuj vere en enciklopedio artikolo sencus. Tia ekzemplo estas la PIV-a vorto [[pirueto]]: mi tial ĵus kompatis la ruĝan ligilon kaj faris ĝerman artikolon pri la temo "pirueto". Ĝi estas nur minumuma, sed sufiĉa. Krome mi en tekstoj pri vintraj olimpikoj sentas bezonon pri konkura evento "glacia danco" de arta sketado - tial mi ĵus metis plian ruĝan ligilon pri [[glacia danco]], kaj provas ankaŭ plenigi tiun per iomete da enhavo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 14 maj. 2026 (UTC) h1moednfvwib5sip6zrhiq17hnhtybo 9372701 9372700 2026-05-14T10:58:19Z ThomasPusch 1869 /* Elstareco */ 9372701 wikitext text/x-wiki ==Tranĉilo-->Glitilo== Mi ŝanĝis la uzon de "tranĉilo" al "glitilo" (por la metalaj partoj sup la ŝuoj). Ilia celo ja ne estas tranĉi ion, sed ebligi la glitadon. Mi sekvis por ĉi tiu ŝanĝo mian vortaron germanan-Esperantan de Erich-Dieter Krause kaj la [http://www.angelfire.com/ok/stenjo/vintr.html Vintran Vortareton]. Bedaŭrinde ReVo donas du aliajn signifojn por "glitilo", sed al mi tio ŝajnas netaŭga (ja ekzistas por tiuj konceptoj la vortoj glitveturilo aŭ sledo, kaj glitŝuo aŭ sketilo aŭ sketboto). Ĉar du aliaj vortaroj kontraŭas ReVon, mi aŭdacis ankaŭ kontraŭi ĝin ĉi tie. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 12:00, 31. Jan 2006 (UTC) Kial ne nomu la "sketilon" '''glitŝuo'''? Aŭ eĉ glitilo? Mi vidas tendencon uzi nur anglajn vortojn por vortoj kiuj jam ekzistis antaŭe. Se ni plu iras ĉidirekte, ni pli bone nur esperantigu la anglajn vortojn kaj baldaŭ havus lingvon tute malsimila al Esperanto. [[Vikipediisto: Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]]. 5 feb 2006, 18:32 UTC. :La vortoj "sketi", "sketilo" troviĝas en PIV, do mi uzis tiun ĉi vorton. Se ĝi devenas el la angla, eble Zamenhof uzis tian tradukon. Ankaŭ ekzistas vorto "gliti", sed gliti oni povas ankaŭ sen tranĉiloj, kiuj estas almuntitaj sur ŝuoj de sube, "sur ŝuoj". Miaopinie "glitŝuo" estus "ŝuo, kiu glitas". Por la artikolo kaj por esprimo de sketado mi uzis tiun ĉi vorton, kiu estas en PIV, kiel mi jam skribis. Aliaj eblecoj de tiu ĉi vorto estas "arta sketado", "rapida sketado", "rulsketiloj". Salutas [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] 5. Feb 2006 20:10 (UTC) Jes, mi scias ke ĝi troviĝas en PIV. Estis nur persona opinio pri la iom troiga importado de neologismoj (novismoj). Eble ni devus preni iom ekzemplon el la [[islanda lingvo]] kaj ne pruntepreni en Esperanto tiel facile vortojn kie ni povas krei ilin. [[Vikipediisto: Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]]. 5 feb 2006, 20:47 UTC. ''(Mi reprenis mian netaŭgan diskuteron, unue aldonita je 05:20, 6. Feb 2006 (UTC). Zamenhof diris ke "vian babilon vi jam ne povos repreni", kaj certe iu scivolanto povas vidi ĝin en la historio.) [[Vikipediisto:Saugart|Saugart]] 05:31, 7. Feb 2006 (UTC)'' ::Saluton Saugart, mi ne scias, de kie vi venis al viaj opinioj. Ĉu vi jam provis sketi sur klingo? Certe ne, ĉar se vi provus tion, vi certe tranĉus vin, ĉar klingo estas destinita tranĉi, segi, piki ks. Tiajn diskutojn mi ŝatas. Venos iu, kiu ne estas ĉi tie videbla per redaktoj kaj jen, nun li iras konsili, kiel mi estus skribonta la artikolon. Saugart, rigardu tiun ĉi vian diskuteron kaj kiom de viaj eraroj vi trovos! Nekredeble! Mi scias, ke ekzistas vorto "gliti", sed tiu ĉi vorto havas iom alian signifon ol sketi. Gliti oni povas ankaŭ per aŭto post joro sur neĝo aŭ vi povas gliti sur glacio sen sketiloj. Estas eble interese, ke oni uzas por stadiono, kie oni sketas, vorton "glitejo", sed ankaŭ oni ne uzas "hokeistejo" aŭ "hokeejo" por ludejo, kie oni ludas hokeon. Do, mi opinias, ke ni restos ĉe arta sketado, sketiloj, rulsketiloj. Se tio ne plaĉas al vi, mi bedaŭrinde povas fari nenion kun tio, aŭ alia ebleco, kreu vi ian interesan artikolon kaj poste ni diskutos pri viaj elektoj de vortoj. [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] 6. Feb 2006 07:42 (UTC) :::Saluton, Petro. Vi diras ke vi ŝatas tiajn diskutojn; tamen, ŝajnas al mi ke vi preferas ke mi ne kritiku. Spite iaj teĥnikaj opinioj, malpravaj aŭ pravaj, kiujn mi havus pri la vortelektoj de aliaj homoj --- mi certe ne povas apogi mian propran elekton de kvereligajn vortojn ĝenajn. Mi opinias ke teĥnikaj opinioj pri la elektoj de vortoj gravas, sed gravas pli ke mi faru ĝentilajn elektojn de vortoj kaj agoj. Mi dankas vin je viaj multaj agoj pro Vikipedio. [[Vikipediisto:Saugart|Saugart]] 05:31, 7. Feb 2006 (UTC) People, this is an "excellent" article. Why do you allow it to have 4 dead images?--[[Vikipediisto:78.90.101.98|78.90.101.98]] 21:13, 31. Aŭg 2007 (UTC) == Elstareco == Tiu ĉi artikolo estas longa, kaj la lingvaĵo laŭ tio kion mi rapide vidis estas tute bona (nu, ie iom neenciklopedie troentuziasma, kaj necesas diveni kion signifu la vorto ''Schvarovski'' - eble ornamaĵon el ŝlifitaj kristalaj vitreroj, kiu pli bone nomiĝu tiel - kvankam aliloke ĝi estas tute informa). Sed ĝi havas amason da ruĝaj ligiloj, kaj nur aldone menciindas ke ankaŭ mankas entekstaj referencoj. Laŭ la nunaj kriterioj de aliaj tekstoj "elstaraj" la priskribo de "longa teksto en bona Esperanto" ne plu sufiĉas por etikedo de "elstara artikolo", kaj en komparo kun aliaj "same longaj tekstoj en bona Esperanto" mi proponas kategoriigi ĝin kiel "normalan artikolon". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:22, 11 Jun. 2014 (UTC) : {{Re|ThomasPusch}} Rilate al ruĝaj ligiloj: Mi persone konsideras elstarecon de artikolo nur surbaze de la artikolo mem, ne surbaze de ĝia ĉirkaŭaĵo. Mi pripensus, se pli ol duono estus ruĝa, aliokaze ne. Rilate al ekselstarigo: Prefere ne proponu en diskutpaĝo de artikolo sed en [[VP:NPEA]]. Por tiu ĉi mi [[Vikipedio:Ne plu elstaraj artikoloj/Arta sketado|jam faris]]. --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 16:02, 16 Jun. 2014 (UTC) :: Rilate al ekselstarigo: Mi konsciis pri la ebleco baloti per [[VP:NPEA]], sed iom hezitis tuj malfermi formalan voĉdonon pri malelstarigo, sentante ke tio estas pli drasta kritiko ol unue simple vortumi mian dubon. Sed dubo sola ankoraŭ ne signifas ekagon, ne gvidas al ŝanĝo: Tial ĉi-teme bonas vere voĉdoni, kaj konscii ke "normala artikolo" sen aparta etikedo "elstara" aŭ "leginda" tute ne juĝatas "malbona", nur estas sen la aparta etikedo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:24, 16 Jun. 2014 (UTC) :: Por ne nur kritiki, mi ĝustigas la ruĝan ligilon "sketado pri rapideco" al blua "rapid-sketado", kaj laŭ mia supra propono fakte anstataŭigas la vorton "''Schvarovski''" per "ornamaĵo el ŝlifitaj kristalaj vitreroj" (cetere estas iu firmao produktanta tiajn ornamaĵojn, sed ĝi nomiĝas "Svarovski" sen "ch"). Sed tio estas nur du etaj redaktoj el multaj laŭ mi necesaj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:31, 16 Jun. 2014 (UTC) :::12 jarojn pli poste, ne multo pliboniĝis, kaj mi eĉ ne scias kiugrade eblas fidi la ruĝajn ligilojn: ĉu ekzemple [[Alexej Ulanov]] kaj [[Alexander Sajcev]] en esperantlingva teksto vere skribiĝas tiel, aŭ ĉu eble [[Aleksej Ulanov]] (aŭ Uljanov) kaj [[Aleksandr Sajcev]] - eble eĉ Zajcev? La nomoj iel aspektas slavaj, eble rusaj, kaj tiam gravas koni la vortumon en la origina lingvo, ne simple kopii iun latinliterigon al iu arbitre uzita okcidenteŭropa lingvo... Ĉiukaze, rapida serĉo montras ke la unua nomiĝas Алексей Уланов, do vere [[Aleksej Ulanov]] (Q1347908), kaj la dua Александр Зайцев, do [[Aleksandr Zajcev (arta sketisto)]] (Q956655). Tiuj fakte malĝustaj ruĝaj ligiloj estas nur la pinto de la monto. Ne mirige ne neniu volas ekmovi tiun monton de eraroj kaj eraretoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 14 maj. 2026 (UTC) == Manko de fontoj == En novembro 2012, la roboto de KuboF avertis pri manko de fontoj. Tio estis plene aŭtomata ago - pravigebla tiam, ĉar la teksto ĝis 2014 ankoraŭ estis elstara artikolo, kaj pri tiaj artikoloj unu aŭ pluraj referencoj atendatas. Intertempe, estas unu referenco (ekde kiam cetere?), do la ŝablono {{ŝ|sen fontoj}} ne plu ĝustas, maksimume la ŝablono {{ŝ|nesufiĉaj fontoj}} - do tiu(j) metita(j) fonto(j) "konsideriĝas ne sufiĉaj, laŭ kvanto aŭ kvalito. Kial oni havas tiun opinion, oni notu en la koncerna diskutpaĝo." Tion kompreneble neniu roboto farus. Mi vere vidas multajn mankojn en la teksto, sed mi ne dirus ke i vidus aparte dubindajn asertojn pri kiuj mi nepre bezonus konfirmeblajn aŭtoritatajn ekstervikipediajn referencojn. Do mi entute pridemandas la sencon de la robote farita ŝablono. Ĉu iu ajn havas iun bezonon pri konfirmoj de iuj tekstaj asertoj per ekstervikipediaj referencoj??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 14 maj. 2026 (UTC) == Plu pri ruĝaj ligiloj == La multaj ruĝaj ligiloj estas daŭre plorindaj, sed iuj el tiuj ruĝaj ligiloj vere signas bazajn vortojn, por kiuj vere en enciklopedio artikolo sencus. Tia ekzemplo estas la PIV-a vorto <span style="color:red">pirueto</span>: mi tial ĵus kompatis la ruĝan ligilon kaj faris ĝerman artikolon pri la temo "[[pirueto]]". Ĝi estas nur minumuma, sed sufiĉa. Krome mi en tekstoj pri vintraj olimpikoj sentas bezonon pri konkura evento "glacia danco" de arta sketado - tial mi ĵus metis plian ruĝan ligilon pri [[glacia danco]], kaj provas ankaŭ plenigi tiun per iomete da enhavo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 14 maj. 2026 (UTC) efka2892ybxi5mz5o7z5cxxyscexi42 9372702 9372701 2026-05-14T10:59:28Z ThomasPusch 1869 /* Plu pri ruĝaj ligiloj */ 9372702 wikitext text/x-wiki ==Tranĉilo-->Glitilo== Mi ŝanĝis la uzon de "tranĉilo" al "glitilo" (por la metalaj partoj sup la ŝuoj). Ilia celo ja ne estas tranĉi ion, sed ebligi la glitadon. Mi sekvis por ĉi tiu ŝanĝo mian vortaron germanan-Esperantan de Erich-Dieter Krause kaj la [http://www.angelfire.com/ok/stenjo/vintr.html Vintran Vortareton]. Bedaŭrinde ReVo donas du aliajn signifojn por "glitilo", sed al mi tio ŝajnas netaŭga (ja ekzistas por tiuj konceptoj la vortoj glitveturilo aŭ sledo, kaj glitŝuo aŭ sketilo aŭ sketboto). Ĉar du aliaj vortaroj kontraŭas ReVon, mi aŭdacis ankaŭ kontraŭi ĝin ĉi tie. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 12:00, 31. Jan 2006 (UTC) Kial ne nomu la "sketilon" '''glitŝuo'''? Aŭ eĉ glitilo? Mi vidas tendencon uzi nur anglajn vortojn por vortoj kiuj jam ekzistis antaŭe. Se ni plu iras ĉidirekte, ni pli bone nur esperantigu la anglajn vortojn kaj baldaŭ havus lingvon tute malsimila al Esperanto. [[Vikipediisto: Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]]. 5 feb 2006, 18:32 UTC. :La vortoj "sketi", "sketilo" troviĝas en PIV, do mi uzis tiun ĉi vorton. Se ĝi devenas el la angla, eble Zamenhof uzis tian tradukon. Ankaŭ ekzistas vorto "gliti", sed gliti oni povas ankaŭ sen tranĉiloj, kiuj estas almuntitaj sur ŝuoj de sube, "sur ŝuoj". Miaopinie "glitŝuo" estus "ŝuo, kiu glitas". Por la artikolo kaj por esprimo de sketado mi uzis tiun ĉi vorton, kiu estas en PIV, kiel mi jam skribis. Aliaj eblecoj de tiu ĉi vorto estas "arta sketado", "rapida sketado", "rulsketiloj". Salutas [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] 5. Feb 2006 20:10 (UTC) Jes, mi scias ke ĝi troviĝas en PIV. Estis nur persona opinio pri la iom troiga importado de neologismoj (novismoj). Eble ni devus preni iom ekzemplon el la [[islanda lingvo]] kaj ne pruntepreni en Esperanto tiel facile vortojn kie ni povas krei ilin. [[Vikipediisto: Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]]. 5 feb 2006, 20:47 UTC. ''(Mi reprenis mian netaŭgan diskuteron, unue aldonita je 05:20, 6. Feb 2006 (UTC). Zamenhof diris ke "vian babilon vi jam ne povos repreni", kaj certe iu scivolanto povas vidi ĝin en la historio.) [[Vikipediisto:Saugart|Saugart]] 05:31, 7. Feb 2006 (UTC)'' ::Saluton Saugart, mi ne scias, de kie vi venis al viaj opinioj. Ĉu vi jam provis sketi sur klingo? Certe ne, ĉar se vi provus tion, vi certe tranĉus vin, ĉar klingo estas destinita tranĉi, segi, piki ks. Tiajn diskutojn mi ŝatas. Venos iu, kiu ne estas ĉi tie videbla per redaktoj kaj jen, nun li iras konsili, kiel mi estus skribonta la artikolon. Saugart, rigardu tiun ĉi vian diskuteron kaj kiom de viaj eraroj vi trovos! Nekredeble! Mi scias, ke ekzistas vorto "gliti", sed tiu ĉi vorto havas iom alian signifon ol sketi. Gliti oni povas ankaŭ per aŭto post joro sur neĝo aŭ vi povas gliti sur glacio sen sketiloj. Estas eble interese, ke oni uzas por stadiono, kie oni sketas, vorton "glitejo", sed ankaŭ oni ne uzas "hokeistejo" aŭ "hokeejo" por ludejo, kie oni ludas hokeon. Do, mi opinias, ke ni restos ĉe arta sketado, sketiloj, rulsketiloj. Se tio ne plaĉas al vi, mi bedaŭrinde povas fari nenion kun tio, aŭ alia ebleco, kreu vi ian interesan artikolon kaj poste ni diskutos pri viaj elektoj de vortoj. [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] 6. Feb 2006 07:42 (UTC) :::Saluton, Petro. Vi diras ke vi ŝatas tiajn diskutojn; tamen, ŝajnas al mi ke vi preferas ke mi ne kritiku. Spite iaj teĥnikaj opinioj, malpravaj aŭ pravaj, kiujn mi havus pri la vortelektoj de aliaj homoj --- mi certe ne povas apogi mian propran elekton de kvereligajn vortojn ĝenajn. Mi opinias ke teĥnikaj opinioj pri la elektoj de vortoj gravas, sed gravas pli ke mi faru ĝentilajn elektojn de vortoj kaj agoj. Mi dankas vin je viaj multaj agoj pro Vikipedio. [[Vikipediisto:Saugart|Saugart]] 05:31, 7. Feb 2006 (UTC) People, this is an "excellent" article. Why do you allow it to have 4 dead images?--[[Vikipediisto:78.90.101.98|78.90.101.98]] 21:13, 31. Aŭg 2007 (UTC) == Elstareco == Tiu ĉi artikolo estas longa, kaj la lingvaĵo laŭ tio kion mi rapide vidis estas tute bona (nu, ie iom neenciklopedie troentuziasma, kaj necesas diveni kion signifu la vorto ''Schvarovski'' - eble ornamaĵon el ŝlifitaj kristalaj vitreroj, kiu pli bone nomiĝu tiel - kvankam aliloke ĝi estas tute informa). Sed ĝi havas amason da ruĝaj ligiloj, kaj nur aldone menciindas ke ankaŭ mankas entekstaj referencoj. Laŭ la nunaj kriterioj de aliaj tekstoj "elstaraj" la priskribo de "longa teksto en bona Esperanto" ne plu sufiĉas por etikedo de "elstara artikolo", kaj en komparo kun aliaj "same longaj tekstoj en bona Esperanto" mi proponas kategoriigi ĝin kiel "normalan artikolon". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:22, 11 Jun. 2014 (UTC) : {{Re|ThomasPusch}} Rilate al ruĝaj ligiloj: Mi persone konsideras elstarecon de artikolo nur surbaze de la artikolo mem, ne surbaze de ĝia ĉirkaŭaĵo. Mi pripensus, se pli ol duono estus ruĝa, aliokaze ne. Rilate al ekselstarigo: Prefere ne proponu en diskutpaĝo de artikolo sed en [[VP:NPEA]]. Por tiu ĉi mi [[Vikipedio:Ne plu elstaraj artikoloj/Arta sketado|jam faris]]. --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 16:02, 16 Jun. 2014 (UTC) :: Rilate al ekselstarigo: Mi konsciis pri la ebleco baloti per [[VP:NPEA]], sed iom hezitis tuj malfermi formalan voĉdonon pri malelstarigo, sentante ke tio estas pli drasta kritiko ol unue simple vortumi mian dubon. Sed dubo sola ankoraŭ ne signifas ekagon, ne gvidas al ŝanĝo: Tial ĉi-teme bonas vere voĉdoni, kaj konscii ke "normala artikolo" sen aparta etikedo "elstara" aŭ "leginda" tute ne juĝatas "malbona", nur estas sen la aparta etikedo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:24, 16 Jun. 2014 (UTC) :: Por ne nur kritiki, mi ĝustigas la ruĝan ligilon "sketado pri rapideco" al blua "rapid-sketado", kaj laŭ mia supra propono fakte anstataŭigas la vorton "''Schvarovski''" per "ornamaĵo el ŝlifitaj kristalaj vitreroj" (cetere estas iu firmao produktanta tiajn ornamaĵojn, sed ĝi nomiĝas "Svarovski" sen "ch"). Sed tio estas nur du etaj redaktoj el multaj laŭ mi necesaj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:31, 16 Jun. 2014 (UTC) :::12 jarojn pli poste, ne multo pliboniĝis, kaj mi eĉ ne scias kiugrade eblas fidi la ruĝajn ligilojn: ĉu ekzemple [[Alexej Ulanov]] kaj [[Alexander Sajcev]] en esperantlingva teksto vere skribiĝas tiel, aŭ ĉu eble [[Aleksej Ulanov]] (aŭ Uljanov) kaj [[Aleksandr Sajcev]] - eble eĉ Zajcev? La nomoj iel aspektas slavaj, eble rusaj, kaj tiam gravas koni la vortumon en la origina lingvo, ne simple kopii iun latinliterigon al iu arbitre uzita okcidenteŭropa lingvo... Ĉiukaze, rapida serĉo montras ke la unua nomiĝas Алексей Уланов, do vere [[Aleksej Ulanov]] (Q1347908), kaj la dua Александр Зайцев, do [[Aleksandr Zajcev (arta sketisto)]] (Q956655). Tiuj fakte malĝustaj ruĝaj ligiloj estas nur la pinto de la monto. Ne mirige ne neniu volas ekmovi tiun monton de eraroj kaj eraretoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 14 maj. 2026 (UTC) == Manko de fontoj == En novembro 2012, la roboto de KuboF avertis pri manko de fontoj. Tio estis plene aŭtomata ago - pravigebla tiam, ĉar la teksto ĝis 2014 ankoraŭ estis elstara artikolo, kaj pri tiaj artikoloj unu aŭ pluraj referencoj atendatas. Intertempe, estas unu referenco (ekde kiam cetere?), do la ŝablono {{ŝ|sen fontoj}} ne plu ĝustas, maksimume la ŝablono {{ŝ|nesufiĉaj fontoj}} - do tiu(j) metita(j) fonto(j) "konsideriĝas ne sufiĉaj, laŭ kvanto aŭ kvalito. Kial oni havas tiun opinion, oni notu en la koncerna diskutpaĝo." Tion kompreneble neniu roboto farus. Mi vere vidas multajn mankojn en la teksto, sed mi ne dirus ke i vidus aparte dubindajn asertojn pri kiuj mi nepre bezonus konfirmeblajn aŭtoritatajn ekstervikipediajn referencojn. Do mi entute pridemandas la sencon de la robote farita ŝablono. Ĉu iu ajn havas iun bezonon pri konfirmoj de iuj tekstaj asertoj per ekstervikipediaj referencoj??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 14 maj. 2026 (UTC) == Plu pri ruĝaj ligiloj == La multaj ruĝaj ligiloj estas daŭre plorindaj, sed iuj el tiuj ruĝaj ligiloj vere signas bazajn vortojn, por kiuj vere en enciklopedio artikolo sencus. Tia ekzemplo estas la PIV-a vorto <span style="color:red">pirueto</span>: mi tial ĵus kompatis la ruĝan ligilon kaj faris ĝerman artikolon pri la temo "[[pirueto]]". Ĝi estas nur minumuma, sed sufiĉa. Krome mi en tekstoj pri vintraj olimpikoj sentas bezonon pri konkura evento "glacia dancado" de arta sketado (ekz. en [[Francio en la Vintra Olimpiko 2026]]) - tial mi ĵus metis plian ruĝan ligilon pri [[glacia dancado]], kaj provas ankaŭ plenigi tiun per iomete da enhavo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 14 maj. 2026 (UTC) bx7qdejqn3lu3wo16dt25sxmvpmum3z 9372703 9372702 2026-05-14T11:00:08Z ThomasPusch 1869 /* Plu pri ruĝaj ligiloj */ 9372703 wikitext text/x-wiki ==Tranĉilo-->Glitilo== Mi ŝanĝis la uzon de "tranĉilo" al "glitilo" (por la metalaj partoj sup la ŝuoj). Ilia celo ja ne estas tranĉi ion, sed ebligi la glitadon. Mi sekvis por ĉi tiu ŝanĝo mian vortaron germanan-Esperantan de Erich-Dieter Krause kaj la [http://www.angelfire.com/ok/stenjo/vintr.html Vintran Vortareton]. Bedaŭrinde ReVo donas du aliajn signifojn por "glitilo", sed al mi tio ŝajnas netaŭga (ja ekzistas por tiuj konceptoj la vortoj glitveturilo aŭ sledo, kaj glitŝuo aŭ sketilo aŭ sketboto). Ĉar du aliaj vortaroj kontraŭas ReVon, mi aŭdacis ankaŭ kontraŭi ĝin ĉi tie. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 12:00, 31. Jan 2006 (UTC) Kial ne nomu la "sketilon" '''glitŝuo'''? Aŭ eĉ glitilo? Mi vidas tendencon uzi nur anglajn vortojn por vortoj kiuj jam ekzistis antaŭe. Se ni plu iras ĉidirekte, ni pli bone nur esperantigu la anglajn vortojn kaj baldaŭ havus lingvon tute malsimila al Esperanto. [[Vikipediisto: Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]]. 5 feb 2006, 18:32 UTC. :La vortoj "sketi", "sketilo" troviĝas en PIV, do mi uzis tiun ĉi vorton. Se ĝi devenas el la angla, eble Zamenhof uzis tian tradukon. Ankaŭ ekzistas vorto "gliti", sed gliti oni povas ankaŭ sen tranĉiloj, kiuj estas almuntitaj sur ŝuoj de sube, "sur ŝuoj". Miaopinie "glitŝuo" estus "ŝuo, kiu glitas". Por la artikolo kaj por esprimo de sketado mi uzis tiun ĉi vorton, kiu estas en PIV, kiel mi jam skribis. Aliaj eblecoj de tiu ĉi vorto estas "arta sketado", "rapida sketado", "rulsketiloj". Salutas [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] 5. Feb 2006 20:10 (UTC) Jes, mi scias ke ĝi troviĝas en PIV. Estis nur persona opinio pri la iom troiga importado de neologismoj (novismoj). Eble ni devus preni iom ekzemplon el la [[islanda lingvo]] kaj ne pruntepreni en Esperanto tiel facile vortojn kie ni povas krei ilin. [[Vikipediisto: Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]]. 5 feb 2006, 20:47 UTC. ''(Mi reprenis mian netaŭgan diskuteron, unue aldonita je 05:20, 6. Feb 2006 (UTC). Zamenhof diris ke "vian babilon vi jam ne povos repreni", kaj certe iu scivolanto povas vidi ĝin en la historio.) [[Vikipediisto:Saugart|Saugart]] 05:31, 7. Feb 2006 (UTC)'' ::Saluton Saugart, mi ne scias, de kie vi venis al viaj opinioj. Ĉu vi jam provis sketi sur klingo? Certe ne, ĉar se vi provus tion, vi certe tranĉus vin, ĉar klingo estas destinita tranĉi, segi, piki ks. Tiajn diskutojn mi ŝatas. Venos iu, kiu ne estas ĉi tie videbla per redaktoj kaj jen, nun li iras konsili, kiel mi estus skribonta la artikolon. Saugart, rigardu tiun ĉi vian diskuteron kaj kiom de viaj eraroj vi trovos! Nekredeble! Mi scias, ke ekzistas vorto "gliti", sed tiu ĉi vorto havas iom alian signifon ol sketi. Gliti oni povas ankaŭ per aŭto post joro sur neĝo aŭ vi povas gliti sur glacio sen sketiloj. Estas eble interese, ke oni uzas por stadiono, kie oni sketas, vorton "glitejo", sed ankaŭ oni ne uzas "hokeistejo" aŭ "hokeejo" por ludejo, kie oni ludas hokeon. Do, mi opinias, ke ni restos ĉe arta sketado, sketiloj, rulsketiloj. Se tio ne plaĉas al vi, mi bedaŭrinde povas fari nenion kun tio, aŭ alia ebleco, kreu vi ian interesan artikolon kaj poste ni diskutos pri viaj elektoj de vortoj. [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] 6. Feb 2006 07:42 (UTC) :::Saluton, Petro. Vi diras ke vi ŝatas tiajn diskutojn; tamen, ŝajnas al mi ke vi preferas ke mi ne kritiku. Spite iaj teĥnikaj opinioj, malpravaj aŭ pravaj, kiujn mi havus pri la vortelektoj de aliaj homoj --- mi certe ne povas apogi mian propran elekton de kvereligajn vortojn ĝenajn. Mi opinias ke teĥnikaj opinioj pri la elektoj de vortoj gravas, sed gravas pli ke mi faru ĝentilajn elektojn de vortoj kaj agoj. Mi dankas vin je viaj multaj agoj pro Vikipedio. [[Vikipediisto:Saugart|Saugart]] 05:31, 7. Feb 2006 (UTC) People, this is an "excellent" article. Why do you allow it to have 4 dead images?--[[Vikipediisto:78.90.101.98|78.90.101.98]] 21:13, 31. Aŭg 2007 (UTC) == Elstareco == Tiu ĉi artikolo estas longa, kaj la lingvaĵo laŭ tio kion mi rapide vidis estas tute bona (nu, ie iom neenciklopedie troentuziasma, kaj necesas diveni kion signifu la vorto ''Schvarovski'' - eble ornamaĵon el ŝlifitaj kristalaj vitreroj, kiu pli bone nomiĝu tiel - kvankam aliloke ĝi estas tute informa). Sed ĝi havas amason da ruĝaj ligiloj, kaj nur aldone menciindas ke ankaŭ mankas entekstaj referencoj. Laŭ la nunaj kriterioj de aliaj tekstoj "elstaraj" la priskribo de "longa teksto en bona Esperanto" ne plu sufiĉas por etikedo de "elstara artikolo", kaj en komparo kun aliaj "same longaj tekstoj en bona Esperanto" mi proponas kategoriigi ĝin kiel "normalan artikolon". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:22, 11 Jun. 2014 (UTC) : {{Re|ThomasPusch}} Rilate al ruĝaj ligiloj: Mi persone konsideras elstarecon de artikolo nur surbaze de la artikolo mem, ne surbaze de ĝia ĉirkaŭaĵo. Mi pripensus, se pli ol duono estus ruĝa, aliokaze ne. Rilate al ekselstarigo: Prefere ne proponu en diskutpaĝo de artikolo sed en [[VP:NPEA]]. Por tiu ĉi mi [[Vikipedio:Ne plu elstaraj artikoloj/Arta sketado|jam faris]]. --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 16:02, 16 Jun. 2014 (UTC) :: Rilate al ekselstarigo: Mi konsciis pri la ebleco baloti per [[VP:NPEA]], sed iom hezitis tuj malfermi formalan voĉdonon pri malelstarigo, sentante ke tio estas pli drasta kritiko ol unue simple vortumi mian dubon. Sed dubo sola ankoraŭ ne signifas ekagon, ne gvidas al ŝanĝo: Tial ĉi-teme bonas vere voĉdoni, kaj konscii ke "normala artikolo" sen aparta etikedo "elstara" aŭ "leginda" tute ne juĝatas "malbona", nur estas sen la aparta etikedo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:24, 16 Jun. 2014 (UTC) :: Por ne nur kritiki, mi ĝustigas la ruĝan ligilon "sketado pri rapideco" al blua "rapid-sketado", kaj laŭ mia supra propono fakte anstataŭigas la vorton "''Schvarovski''" per "ornamaĵo el ŝlifitaj kristalaj vitreroj" (cetere estas iu firmao produktanta tiajn ornamaĵojn, sed ĝi nomiĝas "Svarovski" sen "ch"). Sed tio estas nur du etaj redaktoj el multaj laŭ mi necesaj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:31, 16 Jun. 2014 (UTC) :::12 jarojn pli poste, ne multo pliboniĝis, kaj mi eĉ ne scias kiugrade eblas fidi la ruĝajn ligilojn: ĉu ekzemple [[Alexej Ulanov]] kaj [[Alexander Sajcev]] en esperantlingva teksto vere skribiĝas tiel, aŭ ĉu eble [[Aleksej Ulanov]] (aŭ Uljanov) kaj [[Aleksandr Sajcev]] - eble eĉ Zajcev? La nomoj iel aspektas slavaj, eble rusaj, kaj tiam gravas koni la vortumon en la origina lingvo, ne simple kopii iun latinliterigon al iu arbitre uzita okcidenteŭropa lingvo... Ĉiukaze, rapida serĉo montras ke la unua nomiĝas Алексей Уланов, do vere [[Aleksej Ulanov]] (Q1347908), kaj la dua Александр Зайцев, do [[Aleksandr Zajcev (arta sketisto)]] (Q956655). Tiuj fakte malĝustaj ruĝaj ligiloj estas nur la pinto de la monto. Ne mirige ne neniu volas ekmovi tiun monton de eraroj kaj eraretoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 14 maj. 2026 (UTC) == Manko de fontoj == En novembro 2012, la roboto de KuboF avertis pri manko de fontoj. Tio estis plene aŭtomata ago - pravigebla tiam, ĉar la teksto ĝis 2014 ankoraŭ estis elstara artikolo, kaj pri tiaj artikoloj unu aŭ pluraj referencoj atendatas. Intertempe, estas unu referenco (ekde kiam cetere?), do la ŝablono {{ŝ|sen fontoj}} ne plu ĝustas, maksimume la ŝablono {{ŝ|nesufiĉaj fontoj}} - do tiu(j) metita(j) fonto(j) "konsideriĝas ne sufiĉaj, laŭ kvanto aŭ kvalito. Kial oni havas tiun opinion, oni notu en la koncerna diskutpaĝo." Tion kompreneble neniu roboto farus. Mi vere vidas multajn mankojn en la teksto, sed mi ne dirus ke i vidus aparte dubindajn asertojn pri kiuj mi nepre bezonus konfirmeblajn aŭtoritatajn ekstervikipediajn referencojn. Do mi entute pridemandas la sencon de la robote farita ŝablono. Ĉu iu ajn havas iun bezonon pri konfirmoj de iuj tekstaj asertoj per ekstervikipediaj referencoj??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 14 maj. 2026 (UTC) == Plu pri ruĝaj ligiloj == La multaj ruĝaj ligiloj estas daŭre plorindaj, sed iuj el tiuj ruĝaj ligiloj vere signas bazajn vortojn, por kiuj efektive en enciklopedio artikolo sencas kaj necesas. Tia ekzemplo estas la PIV-a vorto <span style="color:red">pirueto</span>: mi tial ĵus kompatis la ruĝan ligilon kaj faris ĝerman artikolon pri la temo "[[pirueto]]". Ĝi estas nur minumuma, sed sufiĉa. Krome mi en tekstoj pri vintraj olimpikoj sentas bezonon pri konkura evento "glacia dancado" de arta sketado (ekz. en [[Francio en la Vintra Olimpiko 2026]]) - tial mi ĵus metis plian ruĝan ligilon pri [[glacia dancado]], kaj provas ankaŭ plenigi tiun per iomete da enhavo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 14 maj. 2026 (UTC) fnjofoq5rdi5fkukc5tbziunw3k7zzs 9372716 9372703 2026-05-14T11:31:14Z ThomasPusch 1869 /* Elstareco */ 9372716 wikitext text/x-wiki ==Tranĉilo-->Glitilo== Mi ŝanĝis la uzon de "tranĉilo" al "glitilo" (por la metalaj partoj sup la ŝuoj). Ilia celo ja ne estas tranĉi ion, sed ebligi la glitadon. Mi sekvis por ĉi tiu ŝanĝo mian vortaron germanan-Esperantan de Erich-Dieter Krause kaj la [http://www.angelfire.com/ok/stenjo/vintr.html Vintran Vortareton]. Bedaŭrinde ReVo donas du aliajn signifojn por "glitilo", sed al mi tio ŝajnas netaŭga (ja ekzistas por tiuj konceptoj la vortoj glitveturilo aŭ sledo, kaj glitŝuo aŭ sketilo aŭ sketboto). Ĉar du aliaj vortaroj kontraŭas ReVon, mi aŭdacis ankaŭ kontraŭi ĝin ĉi tie. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 12:00, 31. Jan 2006 (UTC) Kial ne nomu la "sketilon" '''glitŝuo'''? Aŭ eĉ glitilo? Mi vidas tendencon uzi nur anglajn vortojn por vortoj kiuj jam ekzistis antaŭe. Se ni plu iras ĉidirekte, ni pli bone nur esperantigu la anglajn vortojn kaj baldaŭ havus lingvon tute malsimila al Esperanto. [[Vikipediisto: Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]]. 5 feb 2006, 18:32 UTC. :La vortoj "sketi", "sketilo" troviĝas en PIV, do mi uzis tiun ĉi vorton. Se ĝi devenas el la angla, eble Zamenhof uzis tian tradukon. Ankaŭ ekzistas vorto "gliti", sed gliti oni povas ankaŭ sen tranĉiloj, kiuj estas almuntitaj sur ŝuoj de sube, "sur ŝuoj". Miaopinie "glitŝuo" estus "ŝuo, kiu glitas". Por la artikolo kaj por esprimo de sketado mi uzis tiun ĉi vorton, kiu estas en PIV, kiel mi jam skribis. Aliaj eblecoj de tiu ĉi vorto estas "arta sketado", "rapida sketado", "rulsketiloj". Salutas [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] 5. Feb 2006 20:10 (UTC) Jes, mi scias ke ĝi troviĝas en PIV. Estis nur persona opinio pri la iom troiga importado de neologismoj (novismoj). Eble ni devus preni iom ekzemplon el la [[islanda lingvo]] kaj ne pruntepreni en Esperanto tiel facile vortojn kie ni povas krei ilin. [[Vikipediisto: Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]]. 5 feb 2006, 20:47 UTC. ''(Mi reprenis mian netaŭgan diskuteron, unue aldonita je 05:20, 6. Feb 2006 (UTC). Zamenhof diris ke "vian babilon vi jam ne povos repreni", kaj certe iu scivolanto povas vidi ĝin en la historio.) [[Vikipediisto:Saugart|Saugart]] 05:31, 7. Feb 2006 (UTC)'' ::Saluton Saugart, mi ne scias, de kie vi venis al viaj opinioj. Ĉu vi jam provis sketi sur klingo? Certe ne, ĉar se vi provus tion, vi certe tranĉus vin, ĉar klingo estas destinita tranĉi, segi, piki ks. Tiajn diskutojn mi ŝatas. Venos iu, kiu ne estas ĉi tie videbla per redaktoj kaj jen, nun li iras konsili, kiel mi estus skribonta la artikolon. Saugart, rigardu tiun ĉi vian diskuteron kaj kiom de viaj eraroj vi trovos! Nekredeble! Mi scias, ke ekzistas vorto "gliti", sed tiu ĉi vorto havas iom alian signifon ol sketi. Gliti oni povas ankaŭ per aŭto post joro sur neĝo aŭ vi povas gliti sur glacio sen sketiloj. Estas eble interese, ke oni uzas por stadiono, kie oni sketas, vorton "glitejo", sed ankaŭ oni ne uzas "hokeistejo" aŭ "hokeejo" por ludejo, kie oni ludas hokeon. Do, mi opinias, ke ni restos ĉe arta sketado, sketiloj, rulsketiloj. Se tio ne plaĉas al vi, mi bedaŭrinde povas fari nenion kun tio, aŭ alia ebleco, kreu vi ian interesan artikolon kaj poste ni diskutos pri viaj elektoj de vortoj. [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] 6. Feb 2006 07:42 (UTC) :::Saluton, Petro. Vi diras ke vi ŝatas tiajn diskutojn; tamen, ŝajnas al mi ke vi preferas ke mi ne kritiku. Spite iaj teĥnikaj opinioj, malpravaj aŭ pravaj, kiujn mi havus pri la vortelektoj de aliaj homoj --- mi certe ne povas apogi mian propran elekton de kvereligajn vortojn ĝenajn. Mi opinias ke teĥnikaj opinioj pri la elektoj de vortoj gravas, sed gravas pli ke mi faru ĝentilajn elektojn de vortoj kaj agoj. Mi dankas vin je viaj multaj agoj pro Vikipedio. [[Vikipediisto:Saugart|Saugart]] 05:31, 7. Feb 2006 (UTC) People, this is an "excellent" article. Why do you allow it to have 4 dead images?--[[Vikipediisto:78.90.101.98|78.90.101.98]] 21:13, 31. Aŭg 2007 (UTC) == Elstareco == Tiu ĉi artikolo estas longa, kaj la lingvaĵo laŭ tio kion mi rapide vidis estas tute bona (nu, ie iom neenciklopedie troentuziasma, kaj necesas diveni kion signifu la vorto ''Schvarovski'' - eble ornamaĵon el ŝlifitaj kristalaj vitreroj, kiu pli bone nomiĝu tiel - kvankam aliloke ĝi estas tute informa). Sed ĝi havas amason da ruĝaj ligiloj, kaj nur aldone menciindas ke ankaŭ mankas entekstaj referencoj. Laŭ la nunaj kriterioj de aliaj tekstoj "elstaraj" la priskribo de "longa teksto en bona Esperanto" ne plu sufiĉas por etikedo de "elstara artikolo", kaj en komparo kun aliaj "same longaj tekstoj en bona Esperanto" mi proponas kategoriigi ĝin kiel "normalan artikolon". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:22, 11 Jun. 2014 (UTC) : {{Re|ThomasPusch}} Rilate al ruĝaj ligiloj: Mi persone konsideras elstarecon de artikolo nur surbaze de la artikolo mem, ne surbaze de ĝia ĉirkaŭaĵo. Mi pripensus, se pli ol duono estus ruĝa, aliokaze ne. Rilate al ekselstarigo: Prefere ne proponu en diskutpaĝo de artikolo sed en [[VP:NPEA]]. Por tiu ĉi mi [[Vikipedio:Ne plu elstaraj artikoloj/Arta sketado|jam faris]]. --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 16:02, 16 Jun. 2014 (UTC) :: Rilate al ekselstarigo: Mi konsciis pri la ebleco baloti per [[VP:NPEA]], sed iom hezitis tuj malfermi formalan voĉdonon pri malelstarigo, sentante ke tio estas pli drasta kritiko ol unue simple vortumi mian dubon. Sed dubo sola ankoraŭ ne signifas ekagon, ne gvidas al ŝanĝo: Tial ĉi-teme bonas vere voĉdoni, kaj konscii ke "normala artikolo" sen aparta etikedo "elstara" aŭ "leginda" tute ne juĝatas "malbona", nur estas sen la aparta etikedo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:24, 16 Jun. 2014 (UTC) :: Por ne nur kritiki, mi ĝustigas la ruĝan ligilon "sketado pri rapideco" al blua "rapid-sketado", kaj laŭ mia supra propono fakte anstataŭigas la vorton "''Schvarovski''" per "ornamaĵo el ŝlifitaj kristalaj vitreroj" (cetere estas iu firmao produktanta tiajn ornamaĵojn, sed ĝi nomiĝas "Svarovski" sen "ch"). Sed tio estas nur du etaj redaktoj el multaj laŭ mi necesaj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:31, 16 Jun. 2014 (UTC) :: Dokumentade: La tekston deklaris elstara uzanto Marcos en redakto de 26 feb. 2006, ĝi iĝis artikolo de la seemajno en junio 2006, uzanto KuboF deklaris ĝin ne plu elstara la 23-an de junio 2014. La robote metita ŝablono {{ŝ|sen fontoj}} de 2012 (vidu sube) restis ĝis hodiaŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:31, 14 maj. 2026 (UTC) :::12 jarojn pli poste, ne multo pliboniĝis, kaj mi eĉ ne scias kiugrade eblas fidi la ruĝajn ligilojn: ĉu ekzemple [[Alexej Ulanov]] kaj [[Alexander Sajcev]] en esperantlingva teksto vere skribiĝas tiel, aŭ ĉu eble [[Aleksej Ulanov]] (aŭ Uljanov) kaj [[Aleksandr Sajcev]] - eble eĉ Zajcev? La nomoj iel aspektas slavaj, eble rusaj, kaj tiam gravas koni la vortumon en la origina lingvo, ne simple kopii iun latinliterigon al iu arbitre uzita okcidenteŭropa lingvo... Ĉiukaze, rapida serĉo montras ke la unua nomiĝas Алексей Уланов, do vere [[Aleksej Ulanov]] (Q1347908), kaj la dua Александр Зайцев, do [[Aleksandr Zajcev (arta sketisto)]] (Q956655). Tiuj fakte malĝustaj ruĝaj ligiloj estas nur la pinto de la monto. Ne mirige ne neniu volas ekmovi tiun monton de eraroj kaj eraretoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 14 maj. 2026 (UTC) == Manko de fontoj == En novembro 2012, la roboto de KuboF avertis pri manko de fontoj. Tio estis plene aŭtomata ago - pravigebla tiam, ĉar la teksto ĝis 2014 ankoraŭ estis elstara artikolo, kaj pri tiaj artikoloj unu aŭ pluraj referencoj atendatas. Intertempe, estas unu referenco (ekde kiam cetere?), do la ŝablono {{ŝ|sen fontoj}} ne plu ĝustas, maksimume la ŝablono {{ŝ|nesufiĉaj fontoj}} - do tiu(j) metita(j) fonto(j) "konsideriĝas ne sufiĉaj, laŭ kvanto aŭ kvalito. Kial oni havas tiun opinion, oni notu en la koncerna diskutpaĝo." Tion kompreneble neniu roboto farus. Mi vere vidas multajn mankojn en la teksto, sed mi ne dirus ke i vidus aparte dubindajn asertojn pri kiuj mi nepre bezonus konfirmeblajn aŭtoritatajn ekstervikipediajn referencojn. Do mi entute pridemandas la sencon de la robote farita ŝablono. Ĉu iu ajn havas iun bezonon pri konfirmoj de iuj tekstaj asertoj per ekstervikipediaj referencoj??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 14 maj. 2026 (UTC) == Plu pri ruĝaj ligiloj == La multaj ruĝaj ligiloj estas daŭre plorindaj, sed iuj el tiuj ruĝaj ligiloj vere signas bazajn vortojn, por kiuj efektive en enciklopedio artikolo sencas kaj necesas. Tia ekzemplo estas la PIV-a vorto <span style="color:red">pirueto</span>: mi tial ĵus kompatis la ruĝan ligilon kaj faris ĝerman artikolon pri la temo "[[pirueto]]". Ĝi estas nur minumuma, sed sufiĉa. Krome mi en tekstoj pri vintraj olimpikoj sentas bezonon pri konkura evento "glacia dancado" de arta sketado (ekz. en [[Francio en la Vintra Olimpiko 2026]]) - tial mi ĵus metis plian ruĝan ligilon pri [[glacia dancado]], kaj provas ankaŭ plenigi tiun per iomete da enhavo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 14 maj. 2026 (UTC) 49pl16o28w4tc5ukrhxtl06i1fjmpb3 Mals 0 76342 9372387 8888979 2026-05-13T21:12:59Z Moldur 2507 [[paroĥo]] 9372387 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Mals (''Malles Venosta'') | dosiero = [[Dosiero:Mals (IT), towers from North.JPG|300px]]<br/>panoramo kun turoj | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | regiono = {{Italio TAA}} | provinco = {{Italio BZ}} | alto = 1 051 | areo = 246 | subdividaĵoj = Burgeis (''Burgusio''), Tartsch (''Tarces''), Laatsch (''Laudes''), Schleis (''Clusio''), Schlinig (''Slingia''), Matsch (''Mazia''), Planeil (''Planol''), Plawenn (''Piavenna''), Alsack (''Alsago'') kaj Ulten (''Ultimo'') | najbaraj_komunumoj = [[Graun im Vinschgau]], [[Glurns]], [[Laas]], [[Schnals]], [[Schlanders]], [[Schluderns]] kaj [[Prad am Stilfserjoch]] | nomo_de_loĝantoj = ''Malser'' aŭ ''mallesi'' | patrono = [[Ĉielenpreno de Maria]] | festo = la 15-an de aŭgusto | retpaĝo = {{oficiala retejo}} | tipo1 = reliefo | zomo = 10 }} '''Mals-Malles''' ([[germane]] '''Mals'''; [[itale]] '''Malles''') estas [[komunumo]] en [[Sudtirolo]], norda [[Italio]]. Ĝi estas la dua plej grava loko de la [[Venosta Valo]] kaj ĉefloko de la supra valo (''Obervinschgau''). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Najbaras la komunumoj [[Graun im Vinschgau]], [[Glurns]], [[Laas]], [[Schnals]], [[Schlanders]], [[Schluderns]] kaj [[Prad am Stilfserjoch]]. == Lingva distribuo == La plejmulto de la loĝantoj (97%) parolas la germanan kiel denaska lingvo, 3% parolas denaske la italan. == Vidindaĵoj == La vilaĝo famas pro siaj [[mezepoko|mezepokaj]] [[preĝejo]]j. El la tiamaj sep preĝejoj daŭre ekzistas kvin : la paroĥa preĝejo, kaj la preĝejoj de Sankta Benedikto, de Sankta Martino, de Sankta Mikaelo kaj de la dekkvar helpantoj en mizero. De la preĝejo de Sankta Johano restis nur la turo. Cetere en la vilaĝo troviĝas pluraj mezepokaj domegoj. == Trafiko == Mals-Malles estas la finstacio de la ''fervojo de la Venosta Valo'', konstruita en 1906 kaj renovigita inter 2000 kaj 2005. <gallery widths=220> Dosiero:Mals.jpg|<center>la ĉefa loko kaj... Dosiero:Burgeis.jpg|<center>la frakcio Burgeis (Burgusio) el birda perspektivo Dosiero:AbteiMarienberg.jpg|<center>[[abatejo]] ''Marienberg'' Dosiero:MALS Pfarrkirche Froehlichsturm.jpg|<center>paroĥa preĝejo kaj mezepoka turo </gallery> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}} kaj {{it}}) [[Dosiero:Oberer_Vinschgau_Mals_01.jpg|eta|maldekstra|400px|<center>panoramo de la tuta valo, maldekstre la frakcio Laatsch, dekstre Mals]] {{Projektoj}} {{Sudtirolo}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Sudtirolo]] 2tmpul5l7e31s60qckdai9p8so0d6vl Probablo 0 87304 9372593 9209862 2026-05-14T07:08:58Z Sj1mor 12103 9372593 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:6sided dice.jpg|eta|250ra|dekstre|[[Ĵetkubo]]j por vetludado. Apriore kaj teorie, la probablo, ke post ĵeto de tia ("ideala", perfekte simetria) kubo supre aperos unu konkreta el ties flankoj, estas sama por ĉiu el la ses flankoj. Tamen post difinita serio de ĵetludoj la rezulto ne nepre koincidos kun tiu apriora probablo. Probablo ne estas pravigo.]] La termino '''probablo''' referencas al ''nombro, kiu estas proksima al la relativa ofto de difinita okazaĵo en longa serio de ripetoj de pli ĝenerala okazaĵo'' kaj al ''nombro, kiu iusence esprimas la gradon de kredindeco de aserto.''<ref>[https://vortaro.net/#probablo_kd Probablo] en [[PIV]], Alirita la 15an de Oktobro 2021.</ref> Sinonimoj de la komunuza vorto "probabla" estas ''kredebla'', ''supozebla'', ''verŝajna''. Probabla estas io, kio tre verŝajne estas vera, ekzistas, okazos ktp. Precize kiel la [[klasika mekaniko]] asignas precizan difinon al ĉiutagaj terminoj kiel ''laboro'' kaj ''forto'', la [[probablo-teorio]] provas kvantigi la nocion de ''verŝajneco''. == Etimologio == La vorto ''probablo'' derivas precize de la latina ''probabilitas'', kiu povas signifi ankaŭ "honestecon", nome mezuro de la aŭtoritato atestanto en jura proceso aŭ juĝo en Eŭropo, kaj iam ofte rilata al la nobela deveno de la menciita atestanto. Iasence, tio diferencas multe disde la nuntempa signifo de probablo, kiu male estas mezuro de la pezo de la [[Empirio|empiria pruvaro]], kaj oni alvenas al ĝi el la [[indukta logiko]] kaj el la [[statistiko|statistika]] [[inferenco]].<ref name="Emergence"> Ian Hacking (2006) ''The Emergence of Probability: A Philosophical Study of Early Ideas about Probability, Induction and Statistical Inference'', Cambridge University Press, {{ISBN|978-0-521-68557-3}}</ref> La vorto ''probablo'' derivas larĝasence de la [[Latina lingvo|Latina]] ''probare'' (pruvi, provi). Neformale, ''verŝajna'' estas unu el kelkaj vortoj aplikita al malcerta evento aŭ scio, estante proksime rilatanta en signifo al ''verŝajna'', ''riska'', ''danĝera'', kaj ''duba''. ''Ŝanco''<!---, ''_odds_'',--> kaj ''veto'' estas aliaj vortoj esprimantaj similajn nociojn. ==Interpretoj== [[Dosiero:Dice Distribution (bar).svg|thumb|dekstre|250px|La probablecoj atingi plurajn nombrojn uzante du ĵetkubojn.]] Kiam oni traktas [[Hazardoprovo|hazardajn eksperimentojn]] - t.e., [[eksperimento]]jn kaj hazardajn kaj bone difinitajn - en pure teoria situacio (kiel monerĵetado), probablecoj povas esti nombre priskribitaj per la nombro de dezirataj rezultoj, dividita per la tuta nombro de ĉiuj rezultoj. Ĉi tio nomiĝas ''teoria probableco'' (kontraste al ''empirieco|empiria probableco'', kiu traktas probablecojn en la kunteksto de realaj eksperimentoj). La probableco estas nombro inter 0 kaj 1; ju pli granda la probableco, des pli probable la dezirata rezulto okazos. Ekzemple, dufoje monerĵeti donos rezultojn "fronto-fronto", "fronto-dorso", "dorso-fronto", kaj "dorso-dorso". La probableco ricevi rezulton de "fronto-fronto" estas 1 el 4 rezultoj, aŭ, nombre, 1/4, 0.25 aŭ 25%. La probableco ricevi rezulton de almenaŭ unu fronto estas 3 el 4, aŭ 0.75, kaj ĉi tiu evento pli probable okazos. Tamen, kiam temas pri praktika apliko, ekzistas du ĉefaj konkurantaj kategorioj de probablaj interpretoj, kies anoj havas malsamajn vidpunktojn pri la fundamenta naturo de probablo: * [[Objektivismo|Objektivistoj]] asignas nombrojn por priskribi iun objektivan aŭ fizikan staton de aferoj. La plej populara versio de objektiva probablo estas [[frekvenca probablo]], kiu asertas, ke la probablo de hazarda evento indikas la ''relativan oftecon de okazo'' de la rezulto de eksperimento kiam la eksperimento estas ripetata senfine. Ĉi tiu interpreto konsideras probablon kiel la relativan oftecon "longtempe" de rezultoj.<ref>{{cite book |title=The Logic of Statistical Inference |first=Ian |last=Hacking |author-link= |year=1965 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-05165-1 }}</ref> Modifo de ĉi tio estas ''inklina probablo'', kiu interpretas probablon kiel la tendencon de iu eksperimento doni ian rezulton, eĉ se ĝi estas farita nur unufoje. * [[Subjektivismo|Subjektivistoj]] asignas nombrojn laŭ subjektiva probableco, tio estas, kiel grado de kredo.<ref>{{cite journal |title=Logical foundations and measurement of subjective probability |first=Bruno de |last=Finetti |journal=Acta Psychologica |volume=34 |year=1970 |pages=129–145 |doi=10.1016/0001-6918(70)90012-0 }}</ref> La grado de kredo estis interpretita kiel "la prezo je kiu vi aĉetus aŭ vendus veton kiu pagas 1 unuon de utileco se E, 0 se ne E",<ref>{{cite journal |last=Hájek |first=Alan|title=Interpretations of Probability |url = http://plato.stanford.edu/archives/win2012/entries/probability-interpret/ |journal = The Stanford Encyclopedia of Philosophy |edition = Vintro 2012 |editor = Edward N. Zalta |access-date=22a de Aprilo 2013 |date=2002-10-21 }}</ref> kvankam tiu interpreto ne estas universale interkonsentita.<ref>{{Cite book|section= Section A.2 The de Finetti system of probability |title=Probability Theory: The Logic of Science|last=Jaynes|first=E.T.|date=2003|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-59271-0|editor-last=Bretthorst|editor-first=G. Larry|edition=1|language=en}}</ref> La plej populara versio de subjektiva probableco estas la nomita ''Bajeza probableco'', kiu inkluzivas fakan scion same kiel eksperimentajn datumojn por produkti probablecojn. La faka scio estas reprezentita per iu (subjektiva) ''antaŭa probableca distribuo''. Ĉi tiuj datumoj estas integritaj en ''probablecan funkcion''. La produto de la antaŭa probableco kaj la probabla probableco, kiam normaligita, rezultas en ''posta probableca distribuo'' kiu inkluzivas ĉiujn informojn konatajn ĝis tiam.<ref>{{cite book |title=Introduction to Mathematical Statistics |first1=Robert V. |last1=Hogg |first2=Allen |last2=Craig |first3=Joseph W. |last3=McKean |edition=6th |year=2004 |location=Upper Saddle River |publisher=Pearson |isbn=978-0-13-008507-8 }}</ref> Laŭ la teoremo de Aumann pri interkonsento, Bajezaj agentoj kies antaŭaj kredoj estas similaj finos kun similaj postaj kredoj. Tamen, sufiĉe malsamaj antaŭaj kredoj povas konduki al malsamaj konkludoj, sendepende de kiom da informoj la agentoj kunhavas.<ref>{{Cite book|section= Section 5.3 Converging and diverging views |title=Probability Theory: The Logic of Science|last=Jaynes|first=E.T.|date=2003|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-59271-0|editor-last=Bretthorst|editor-first=G. Larry|edition=1|language=en}}</ref> == Historiaj rimarkoj == [[Dosiero:Girolamo Cardano. Stipple engraving by R. Cooper. Wellcome V0001004.jpg|eta|maldekstre|180ra|[[Girolamo Cardano]], unu el la plej fruaj probablistoj.]] La scienca studo de probablo estas moderna evoluo. [[Hazardludo|Vethazardludo]] montras, ke tie estas intereso kvantigi la ideon de probablo de jam jarmiloj, sed akurata matematika priskribo taŭga en tiuj problemoj aperis nur multe pli poste. La unuaj elementaj konsideroj pri probablo estis faritaj de [[Girolamo Cardano]] en la [[16-a jarcento]]. Kardano estis [[Hazardludo|hazardludanto]], kiu kutimis fari longajn feriojn de sia scienca laboro por fari vetludojn. En la procezo, li disvolvis la fundamentojn de probablo-teorio, kiujn li prezentis en sia libro "La Libro de Bonŝanco kaj Ludoj" (latine: ''Liber de ludo aleae''), kiu estis kompletigita en 1563 sed eldonita jarcenton poste, en 1663. La libro konsistas el 32 ĉapitroj - la unuaj ĉapitroj estas dediĉitaj al konsiloj por ludantoj en [[Kartludo|kartludoj]] kaj [[Ĵetkubo|ĵetkuboj]]. Ili ankaŭ inkluzivas priskribon de oftaj [[Trompo|trompaj]] metodoj. En la sekvaj ĉapitroj, Kardano provas montri la regulojn, kiuj regas la hazardludojn, kaj montras, ke ĝi ne dependas nur de la [[hazardo]], sed ke ĉiu evento en la ludo havas kalkuleblan probablon. [[Dosiero:Christiaan Huygens-painting.jpeg|eta|dekstre|180ra|[[Christiaan Huygens]] publikigis unu el la unuaj libroj pri probableco (17-a jarcento).]] La teknika doktrino pri probablo fontas el la koresponda rilato inter [[Pierre de Fermat]] kaj [[Blaise Pascal]] (1654). [[Christiaan Huygens]] (1657) verkis la plej frue konatan sciencan traktaton pri la temo. Post tio sekvis la ''Kybeia'' de Juan Caramuel (1670). Kelkaj el la menciitaj verkistoj -Fermat, Pascal kaj Caramuel- mencias en siaj respektivaj korespondaĵojn verkon ''Ars Commutationes'' de Sebastiano de Rocafull (1649), nuntempe perdita. La fundamenta verko ''Ars Conjectandi'' de [[Jakob Bernoulli]] (postmorta, 1713) kaj ''Doktrino de Ŝancoj'' de [[Abraham de Moivre]] (1718) traktas la subjekton kiel branĉon de [[matematiko]]. Estas menciinda la fakula verko de sugesta titolo "La apero de la probablo" (''The Emergence of Probability'', 1975) de Ian Hacking kiu pritraktas historion de la frua disvolvigo de la propra koncepto de matematika probablo. La teorio de eraroj povas estis spurita reen en la historio ĝis ''Opera Miscellanea'' (postmorta, 1722) de Roger Cotes, sed disertacio preparita de Thomas Simpson en 1755 (presita en 1756) aplikis por la unua fojo la teorion por la studo de observeraroj. La represo (1757) de tiu disertacio eksponas la [[aksiomo]]jn, ke la eraroj pozitivaj kaj negativaj estas same probablaj, kaj ke estas certaj limoj atribueblaj, ene de kiuj oni supozas, ke estas ĉiuj eblaj eraroj; tie oni studas la kontinuajn erarojn kaj oni proponas kurbon de la probablo. [[Pierre-Simon Laplace]] (1774) faris la unuan klopodon dedukti regulon por la kombino de observoj el la principoj de la teorio de la probabloj. Laplace kreis formulon por esprimi la [[verŝajneco]]n de la [[tagiĝo]]. Li diris, ke la verŝajneco estis (d+1)/(d+2), kie d estas la nombro de tagoj, kiam tagiĝis en la paseo. Laplace diris ke ĉi tiu formulo, kies nomo estis "Regulordo" (de Laplace), taŭgas en ĉiuj kazoj, kie oni nenion scias aŭ kie, aĵo kiun oni scias, oni ŝanĝis (aŭ ŝanĝos) pro aĵo kion oni ne scias. Li deduktis formulon por la averaĝo de tri observoj. Li atingis ankaŭ (1781) formulon por la leĝo de facileco de eraro (termino kreita de Lagrange, 1774), sed lia formulo kondukis al malfacile uzeblaj ekvacioj. [[Daniel Bernoulli]] (1778) enkondukis la principon de la maksimuma produto de la probabloj de sistemo de kunestantaj eraroj. Siaflanke la metodo de kvadrataj minimumoj estis kreitaj de [[Adrien-Marie Legendre]] (1805), kiu enkondukis ĝin en sia verko ''Nouvelles méthodes pour la détermination des orbites des comètes'' (Novaj metodoj por la determinado de la orbitoj de la kometoj). Senscie pri la kontribuo de Legendre, irland-usona verkisto, Robert Adrain, redaktoro de "The Analyst" (1808), deduktis por la unua fojo la leĝon de facileco de eraro: :<math>\phi(x) = ce^{-h^2 x^2}</math> kie <math>c</math> kaj <math>h</math> estas konstantoj kiuj dependas de la precizeco de la observado. Li eksponis du pruvojn, el kiuj la dua estas esence la sama de [[John Herschel]] (1850). [[Carl Friedrich Gauss|Gauss]] eksponis ŝajne la unuan pruvon konata en Eŭropo (nome la tria post tiu de Adrain) en 1809. Aldonaj pruvoj estis eksponitaj de Laplace (1810, 1812), Gauss (1823), James Ivory (1825, 1826), Hagen (1837), [[Friedrich Bessel]] (1838), W. F. Donkin (1844, 1856) kaj Morgan Crofton (1870). Aliaj fakuloj kiuj kontribuis al la fako estis Ellis (1844), [[Augustus De Morgan|De Morgan]] (1864), [[James Whitbread Lee Glaisher|Glaisher]] (1872) kaj [[Giovanni Schiaparelli]] (1875). La formulo de Peters (1856) por <math>r</math>, la probabla eraro de ununura observo, estas tre bone konata. En la [[19-a jarcento]], la aŭtoroj de la ĝenerala teorio estis [[Pierre-Simon Laplace|Laplace]], Sylvestre Lacroix (1816), Littrow (1833), [[Adolphe Quetelet]] (1853), [[Richard Dedekind]] (1860), Helmert (1872), Hermann Laurent (1873), Liagre, Didion, kaj Karl Pearson. [[Augustus De Morgan]] kaj [[George Boole]] plibonigis la eksponon de la teorio. En 1930 [[Andrej Kolmogorov]] disvolvigis la aksioman bazon de la probablo uzante la teorion de la mezuro. ==Teorio== {{Ĉefartikolo|Probablo-teorio}} Kiel ĉe aliaj [[teorio]]j, la [[Probablo-teorio|teorio de probablo]] estas prezento de siaj konceptoj en formalaj terminoj - tio estas, en terminoj, kiujn oni povas konsideri aparte de ilia signifo. Ĉi tiuj formalaj terminoj estas manipulataj per la reguloj de matematiko kaj [[logiko]], kaj ĉiuj rezultoj estas interpretataj aŭ transigitaj reen en la probleman domajnon. [[Dosiero:Kolm lect prep.jpg|thumb|maldekstre|Kolmogorov preparas prelegon ([[Tallinn]], 1973).]] Okazis almenaŭ du sukcesaj provoj formaligi probablon, nome la formulo de [[Andrej Kolmogorov|Kolmogorov]] kaj la formulo de Richard Threlkeld Cox. En la formulo de Kolmogorov (vidu ankaŭ artikolon [[probablospaco]]), [[Aro (matematiko)|aroj]] estas interpretataj kiel [[Evento (probablo-teorio)|eventoj]] kaj probablo kiel [[Mezuro (matematiko)|mezuro]] sur klaso de aroj. En la teoremo de Cox, probablo estas prenita kiel primitiva teorio (t.e., ne plu analizita), kaj la emfazo estas sur konstruado de kohera asigno de probablovaloroj al propozicioj. En ambaŭ kazoj, la leĝoj de probablo estas la samaj, krom teknikaj detaloj. Ekzistas aliaj metodoj por kvantigi necertecon, kiel ekzemple la teorio de Dempster-Shafer aŭ la ''teorio de eblecoj'', sed tiuj estas esence malsamaj kaj ne kongruaj kun la kutime komprenataj leĝoj de probabloj. ==Aplikoj== Probabloteorio estas aplikata en ĉiutaga vivo en [[risko]]-takso kaj modelado. La [[asekuro|asekura sektoro]] kaj [[merkato]]j uzas aktuaran sciencon por determini prezojn kaj fari komercajn decidojn. Registaroj aplikas probablokalkulajn metodojn en media reguligo, analizo de rajtoj kaj financa reguligo. Ekzemplo de la uzo de probablokalkulo en akcia komercado estas la efiko de la perceptita probablokalkulo de iu ajn ĝeneraligita konflikto en [[Mezoriento]] sur naftoprezoj, kiuj havas ondetajn efikojn en la ekonomio kiel tuto. Takso fare de krudvara borsisto, ke milito estas pli probabla, povas sendi la prezojn de tiu krudvaro supren aŭ malsupren, kaj signali al aliaj komercistoj tiun opinion. Sekve, la probablokalkuloj estas nek taksataj sendepende nek nepre racie. La teorio de [[Kondutekonomiko|kondutisma financo]] aperis por priskribi la efikon de tia [[Kunpensado|gruppenso]] pri prezigado, pri politiko, kaj pri paco kaj konflikto.<ref>Singh, Laurie (2010) "Whither Efficient Markets? Efficient Market Theory and Behavioral Finance". The Finance Professionals' Post, 2010.</ref> Aldone al financa takso, probablokalkulo povas esti uzata por analizi tendencojn en [[biologio]] (ekz., disvastiĝo de [[malsano]]j) kaj ankaŭ [[ekologio]] (ekz., biologiaj kvadratoj de Punnett).<ref name="Edwards_2012_2">{{cite journal |title=Reginald Crundall Punnett: First Arthur Balfour Professor of Genetics, Cambridge, 1912 |author-first=Anthony William Fairbank |author-last=Edwards |author-link=Anthony William Fairbank Edwards |location=Gonville and Caius College, Cambridge, UK |date=Septembro 2012 |journal=[[Genetics (gazeto)|Genetics]] |department=Perspectives |publisher=[[Genetics Society of America]] |volume=192 |issue=1 |pages=3–13 |doi=10.1534/genetics.112.143552 |pmc=3430543 |pmid=22964834 |quote-pages=5–6 |quote=[…] Punnett's square seems to have been a development of 1905, too late for the first edition of his ''Mendelism'' (May 1905) but much in evidence in ''Report III to the Evolution Committee of the Royal Society'' [(Bateson et al. 1906b) "received March 16, 1906"]. The earliest mention is contained in a letter to Bateson from Francis Galton dated October 1, 1905 (Edwards 2012). We have the testimony of Bateson (1909, p. 57) that "For the introduction of this system [the 'graphic method'], which greatly simplifies difficult cases, I am indebted to Mr. Punnett." […] The first published diagrams appeared in 1906. […] when Punnett published the second edition of his ''Mendelism'', he used a slightly different format ([…] Punnett 1907, p. 45) […] In the third edition (Punnett 1911, p. 34) he reverted to the arrangement […] with a description of the construction of what he called the "chessboard" method (although in truth it is more like a multiplication table). […]}} (11 pages)</ref> Kiel ĉe financo, riskokalkulo povas esti uzata kiel statistika ilo por kalkuli la probablecon de nedezirataj okazaĵoj, kaj povas helpi efektivigi protokolojn por eviti tiajn cirkonstancojn. Probablokalkulo estas uzata por dezajni [[hazardludo]]jn tiel ke [[kazino]]j povas fari garantiitan profiton, tamen provizi pagojn al ludantoj sufiĉe oftajn por instigi daŭran ludadon.<ref>{{cite journal|last1=Gao|first1=J.Z.|last2=Fong|first2=D.|last3=Liu|first3=X.|title=Mathematical analyses of casino rebate systems for VIP gambling|journal=International Gambling Studies|date=April 2011|volume=11|issue=1|pages=93–106|doi=10.1080/14459795.2011.552575|s2cid=144540412}}<!--|access-date=13a de Oktobro 2015--></ref> Alia signifa apliko de probablokalkulo en ĉiutaga vivo estas fidindeco. Multaj konsumvaroj, kiel [[aŭto]]j kaj konsumelektroniko, uzas fidindecteorion en produkta dezajno por redukti la probablecon de [[paneo]]. La probableco de paneo povas influi la decidojn de fabrikanto pri la [[garantio]] de produkto.<ref>{{Cite journal | doi=10.1287/mnsc.1090.1132| title=Management Insights| journal=Management Science| volume=56| pages=iv–vii| year=2010| last1=Gorman| first1=Michael F.| doi-access=}}</ref> Ankaŭ la kaŝmemora lingvomodelo kaj aliaj statistikaj lingvomodeloj uzataj en [[natur-lingva prilaborado]] estas ekzemploj de aplikoj de probablokalkulo. ==Matematika traktado== [[File:probability vs odds.svg|thumb|right|Kalkulo de probableco (risko) kontraŭ rareco.]] Konsideru eksperimenton, kiu povas produkti kelkajn rezultojn. La kolekto de ĉiuj eblaj rezultoj nomiĝas la [[provrezultaro]] de la eksperimento, foje nomata kiel <math>\Omega</math>. La [[aro de ĉiuj subaroj]] de la provrezultaro formiĝas per konsidero de ĉiuj malsamaj kolektoj de eblaj rezultoj. Ekzemple, ĵetado de ĵetkubo povas produkti ses eblajn rezultojn. Unu kolekto de eblaj rezultoj donas raran nombron sur la ĵetkubo. Tiel, la subaro {1,3,5} estas elemento de la aro de ĉiuj subaroj de la provrezultaro de ĵetkuboj. Ĉi tiuj kolektoj nomiĝas "eventoj". En ĉi tiu kazo, {1,3,5} estas la evento, ke la ĵetkubo falas sur iun raran nombron. Se la rezultoj, kiuj efektive okazas, falas en donita evento, oni diras, ke la evento okazis. Probablo estas [[Funkcio (matematiko)|maniero asigni]] al ĉiu evento valoron inter nulo kaj unu, kun la postulo, ke la evento konsistanta el ĉiuj eblaj rezultoj (en nia ekzemplo, la evento {1,2,3,4,5,6}) ricevu valoron de unu. Por kvalifikiĝi kiel probablo, la asigno de valoroj devas plenumi la postulon, ke por iu ajn kolekto de reciproke ekskluzivaj eventoj (eventoj sen komunaj rezultoj, kiel ekzemple la eventoj {1,6}, {3}, kaj {2,4}), la probablo, ke almenaŭ unu el la eventoj okazos, estas donita per la sumo de la probabloj de ĉiuj individuaj eventoj.<ref>{{cite book|last = Ross|first = Sheldon M. |title = A First course in Probability|edition= 8th |pages = 26–27|publisher = Pearson Prentice Hall|date = 2010|isbn = 9780136033134}}</ref> La probableco de [[Evento (probablo-teorio)|evento]] ''A'' estas skribita kiel <math>P(A)</math>,<ref name=":2">{{Cite web|last=Weisstein|first=Eric W.|title=Probability|url=https://mathworld.wolfram.com/Probability.html|access-date=2020-09-10|website=mathworld.wolfram.com|language=en}}</ref> p(A), aŭ <math>\text{Pr}(A)</math>.<ref>Olofsson (2005) p. 8.</ref> Ĉi tiu matematika difino de probableco povas etendiĝi al senfinaj provaĵspacoj, kaj eĉ nenombraj provaĵspacoj, uzante la koncepton de mezuro. La ''malo'' aŭ ''komplemento'' de evento ''A'' estas la evento [ne ''A''] (tio estas, la evento de ''A'' ne okazanta), ofte nomata <math>A', A^c</math>, <math>\overline{A}, A^\complement, \neg A</math>, aŭ <math>{\sim}A</math>; ĝia probableco estas donita per {{nowrap|1= ''P''(not ''A'') = 1 − ''P''(''A'')}}.<ref>Olofsson (2005), p. 9</ref> Ekzemple, la ŝanco ne atingi seson sur sesflanka ĵetkubo estas 1 – (ŝanco ĵeti seson) = 1 − ⁠1/6⁠ = ⁠5/6⁠. Se du eventoj ''A'' kaj ''B'' okazas dum ununura plenumo de eksperimento, tio nomiĝas la intersekco aŭ komuna probableco de ''A'' kaj ''B'', indikita kiel <math>P(A \cap B).</math> ===Sendependaj eventoj=== Se du eventoj, ''A'' kaj ''B'', estas [[Sendependeco (probabloteorio)|sendependaj]], tiam la komuna probablo estas<ref name=":2" /> <math display="block" qid=Q120632573>P(A \mbox{ and }B) = P(A \cap B) = P(A) P(B).</math> Ekzemple, se du moneroj estas ĵetitaj, tiam la ŝanco ke ambaŭ estu frontoj estas<math>\tfrac{1}{2}\times\tfrac{1}{2} = \tfrac{1}{4}.</math><ref>Olofsson (2005) p. 35.</ref> ===Reciproke ekskluzivaj eventoj=== [[File:Mutually Exclusive and Non-exclusive Probability Events.jpg|thumb|Okazaĵoj A kaj B prezentitaj reciproke ekskluzivaj eventoj kontraŭ ne-reciproke ekskluzivaj eventoj en spaco Ω.]] Se aŭ evento ''A'' aŭ evento ''B'' povas okazi sed neniam ambaŭ samtempe, tiam ili estas nomataj reciproke ekskluzivaj eventoj. Se du eventoj estas reciproke ekskluzivaj, tiam la probableco de ''ambaŭ'' okazoj estas indikita kiel <math>P(A \cap B)</math> kaj <math display="block">P(A \mbox{ and }B) = P(A \cap B) = 0</math> Se du eventoj estas reciproke ekskluzivaj, tiam la probableco de iu el ambaŭ okazoj estas indikita kiel <math>P(A \cup B)</math> kaj <math display="block">P(A\mbox{ or }B) = P(A \cup B)= P(A) + P(B) - P(A \cap B) = P(A) + P(B) - 0 = P(A) + P(B)</math> Ekzemple, la ŝanco de ĵetado de 1 aŭ 2 per sesflanka ĵetkubo estas <math>P(1\mbox{ or }2) = P(1) + P(2) = \tfrac{1}{6} + \tfrac{1}{6} = \tfrac{1}{3}.</math> ===Ne (necese) reciproke ekskluzivaj eventoj=== Se la eventoj estas ne (necese) reciproke ekskluzivaj eventoj tiam<math display="block">P\left(A \hbox{ or } B\right) = P(A \cup B) = P\left(A\right)+P\left(B\right)-P\left(A \mbox{ kaj } B\right).</math> Reskribita,<math display="block"> P\left( A\cup B\right) =P\left( A\right) +P\left( B\right) -P\left( A\cap B\right) </math> Ekzemple, kiam oni tiras karton el ludkartaro, la ŝanco ricevi koron aŭ bildkarton (J, Q, K) (aŭ ambaŭ) estas<math>\tfrac{13}{52} + \tfrac{12}{52} - \tfrac{3}{52} = \tfrac{11}{26},</math> ĉar inter la 52 kartoj de ludkartaro, 13 estas koroj, 12 estas bildkartoj, kaj 3 estas ambaŭ: ĉi tie la eblecoj inkluzivitaj en la "3 kiuj estas ambaŭ" estas inkluzivitaj en ĉiu el la "13 koroj" kaj la "12 bildkartoj", sed devus esti kalkulitaj nur unufoje. Ĉi tio povas esti plue vastigita por pluraj ne (nepre) reciproke ekskluzivaj eventoj. Por tri eventoj, ĉi tio procedas jene:<math display="block"> \begin{aligned}P\left( A\cup B\cup C\right) =&P\left( \left( A\cup B\right) \cup C\right) \\ =&P\left( A\cup B\right) +P\left( C\right) -P\left( \left( A\cup B\right) \cap C\right) \\ =&P\left( A\right) +P\left( B\right) -P\left( A\cap B\right) +P\left( C\right) -P\left( \left( A\cap C\right) \cup \left( B\cap C\right) \right) \\ =&P\left( A\right) +P\left( B\right) +P\left( C\right) -P\left( A\cap B\right) -\left( P\left( A\cap C\right) +P\left( B\cap C\right) -P\left( \left( A\cap C\right) \cap \left( B\cap C\right) \right) \right) \\ P\left( A\cup B\cup C\right) =&P\left( A\right) +P\left( B\right) +P\left( C\right) -P\left( A\cap B\right) -P\left( A\cap C\right) -P\left( B\cap C\right) +P\left( A\cap B\cap C\right) \end{aligned} </math> Videblas do, ke ĉi tiu ŝablono povas esti ripetata por iu ajn nombro da okazaĵoj. ===Kondiĉa probablo=== '''Kondiĉa probablo''' estas la probablo de iu evento ''A'', donante la okazon de iu alia evento ''B''. Kondiĉa probablo estas skribita <math>P(A \mid B)</math>, kaj legiĝas "la probablo de ''A'', donita ''B''". Ĝi estas difinita per<ref>Olofsson (2005) p. 29.</ref> <math display="block">P(A \mid B) = \frac{P(A \cap B)}{P(B)}\,</math> Se <math>P(B)=0</math> tiam <math>P(A \mid B)</math> estas formale nedifinita per tiu esprimo. En tiu kazo <math>A</math> kaj <math>B</math> estas sendependaj, ĉar <math>P(A \cap B) = P(A)P(B) = 0.</math> Tamen, eblas difini kondiĉan probablecon por iuj nul-probablaj eventoj, ekzemple uzante [[sigma-alĝebro]]n de tiaj eventoj (kiel tiuj, kiuj devenas de [[Probablodistribuo|kontinua hazarda variablo]]).<ref>{{Cite web |title=Conditional probability with respect to a sigma-algebra |url=https://www.statlect.com/fundamentals-of-probability/conditional-probability-as-a-random-variable |access-date=2022-07-04 |website=statlect.com}}</ref> Ekzemple, en saketo da 2 ruĝaj pilkoj kaj 2 bluaj pilkoj (4 pilkoj entute), la probableco preni ruĝan pilkon estas <math>1/2;</math> tamen, kiam oni prenas duan pilkon, la probableco, ke ĝi estas aŭ ruĝa pilko aŭ blua pilko, dependas de la antaŭe prenita pilko. Ekzemple, se ruĝa pilko estis prenita, tiam la probableco preni ruĝan pilkon denove estus <math>1/3,</math> ĉar nur 1 ruĝa kaj 2 bluaj pilkoj restus. Kaj se blua pilko estis prenita antaŭe, la probableco preni ruĝan pilkon estos <math>2/3.</math> ===Inversa probableco=== En probablokalkulo kaj aplikoj, la [[teoremo de Bayes]] rilatigas la probablecojn de evento <math>A_1</math> al evento <math>A_2,</math> antaŭ kaj post (malantaŭ) kondiĉigado je alia evento <math>B.</math> La probablecoj de <math>A_1</math> al evento <math>A_2</math> estas simple la rilatumo de la probablecoj de la du eventoj. Kiam arbitre multaj eventoj <math>A</math> estas interesaj, ne nur du, la regulo povas esti reformulita kiel ''malantaŭa estas proporcia al antaŭa oble verŝajneco'', <math>P(A|B)\propto P(A) P(B|A)</math> kie la proporcieca simbolo signifas, ke la maldekstra flanko estas proporcia al (t.e., egalas al konstanta oble) la dekstra flanko kiam <math>A</math> varias, por fiksa aŭ donita <math>B</math> <ref>(Lee, 2012; Bertsch McGrayne, 2012). En ĉi tiu formo ĝi devenas de Laplace (1774) kaj de Cournot (1843); vidu Fienberg (2005).</ref> ===Resumo de probablecoj=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align: left;" |+Resumo de probablecoj |- ! scope="col" | Evento ! scope="col" | Probableco |- ! scope="row" style="text-align: center;" | A | <math>P(A)\in[0,1]</math> |- ! scope="row" style="text-align: center;" | ne A | <math>P(A^\complement)=1-P(A)\,</math> |- ! scope="row" style="text-align: center;" | A aŭ B | <math>\begin{align} P(A\cup B) & = P(A)+P(B)-P(A\cap B) \\ P(A\cup B) & = P(A)+P(B) \qquad\mbox{se A kaj B estas reciproke ekskluzivaj} \\ \end{align}</math> |- ! scope="row" style="text-align: center;" | A kaj B | <math>\begin{align} P(A\cap B) & = P(A|B)P(B) = P(B|A)P(A)\\ P(A\cap B) & = P(A)P(B) \qquad\mbox{se A kaj B estas sendependaj}\\ \end{align}</math> |- ! scope="row" style="text-align: center;" | A donita B | <math>P(A \mid B) = \frac{P(A \cap B)}{P(B)} = \frac{P(B|A)P(A)}{P(B)} \,</math> |} == Formaligo de probablo == Simile al aliaj [[teorio]]j, [[probablo-teorio]] estas prezento de probablecaj konceptoj en formalaj terminoj — do, en terminoj kiuj povas esti konsiderataj aparte de ilia signifo. Ĉi tiuj formalaj terminoj estas manipulitaj per la reguloj de matematiko kaj [[logiko]], kaj ĉiuj rezultoj estas tiam interpretitaj aŭ tradukitaj malen en la probleman domajnon. Estas almenaŭ du sukcesaj provoj formaligi probablon, nome formulaĵo de Kolmogorov kaj formulaĵo de Cox. En formulaĵo de Kolmogorov, [[Aro (matematiko)|aroj]] estas interpretitaj kiel [[Evento (probablo-teorio)|eventoj]] kaj probablo mem kiel mezuro sur klaso de aroj. En formulaĵo de Cox, probablo estas prenita kiel primitivo (do, ne plu analizita) kaj la emfazo estas sur konstruado de konsekvencaj asignoj de probablaj valoroj al propozicioj. En ambaŭ okazoj, la leĝoj de probabloj estas la samaj, krom teknikaj detaloj: # '''probablo''' (simbolita per '''''p''''') estas nombro inter 0 kaj 1; # '''probablo''' de evento aŭ propozicio kaj ĝia komplemento sume donas 1; # [[kuna probablo]] de du eventoj aŭ propozicioj estas produto de probablo de la unua kaj probablo de la dua [[Kondiĉa probablo|kondiĉo]] je la unua. === Prezento kaj interpretado de probablaj valoroj === La probablo de evento estas ĝenerale prezentita kiel [[reela nombro]] inter 0 kaj 1 inkluzive. ''Neebla'' evento havas probablon de akurate 0, kaj ''certa'' evento havas probablon de 1, sed la mala propozicio estas ne ĉiam vera: nek evento de probablo 0 estas ĉiam neebla, nek evento de probablo 1 estas certa. La iom subtila distingo inter "certa" kaj "probablo 1" estu traktita je pli granda longo en aparta studo pri "preskaŭ certa". Probabloj kiuj okazas en praktiko estas nombroj inter 0 kaj 1, indikante pozicion de la evento sur la kontinuaĵo inter neebleco kaj certeco. Ju pli proksima la probablo estas al 1, des pli verŝajna estas ke la evento okazas. === Distribuoj === [[Probablodistribuo]] estas funkcio kiu asignas probablojn al eventoj aŭ propozicioj. Por ĉiu aro de eventoj aŭ propozicioj estas multaj manieroj asigni probablojn, do la elekto de unu distribuo aŭ alia estas ekvivalento al farado de malsamaj supozoj pri la eventoj aŭ propozicioj. Estas kelkaj ekvivalentaj manieroj por difini probablodistribuon. Eble la plej komuna estas precizigi [[probablodensan funkcio|probablodensa funkcion]]. Tiam la probablo de evento aŭ propozicio estas ricevita per [[integralado]] de la denseca funkcio. La distribua funkcio povas ankaŭ esti difinita rekte. En unu dimensio, la distribua funkcio estas nomita kiel la [[tuteca distribua funkcio]]. Probablodistribuoj povas ankaŭ esti difinitaj tra momantoj aŭ la [[Karakteriza funkcio (teorio de probabloj)|karakteriza funkcio]], aŭ en ankoraŭ alia manieroj. * Distribuo estas nomita, kiel '''diskreta distribuo''' se ĝi estas difinita sur [[kalkulebla]], diskreta aro, kiel subaro de entjeroj. * Distribuo estas nomita, kiel '''kontinua distribuo''' se ĝi estas kontinua distribua funkcio. == Problemo de Monty Hall == [[Dosiero:Monty open door.svg|eta|En tiu konkurso la serĉo de aŭto malantaŭ pordo, la ludanto elektas dekomence la pordon 1. La prezentisto malfermas tiam la pordon 3, kiu montras [[kapro]]n kaj proponas la eblon elekti la pordon 2 anstataŭ la 1.]] La [[problemo de Monty Hall]] estas [[Matematiko|matematika problemo]] de probablo bazita sur la [[Usono|usona]] [[televido|televida]] [[konkurenco]] ''Let's Make a Deal'' (Ni faru interkonsenton). La problemo estis nomita laŭ la nomo de la prezentisto de tiu konkurenco: nome Monty Hall. La konkurencanto en la televida konkurenco devas elekti pordon el inter tri (ĉiuj fermitaj); la premio konsistas en akiri tion kio troviĝas malantaŭ tiu elektita. Oni scias certece ke malantaŭ unu el ili troviĝas [[aŭto]], kaj malantaŭ la aliaj du estas po unu [[kapro]]. == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Teoremo de Bayes]] * [[Bernoulli-a procezo]] * [[Teoremo de Cox]] * [[Decida teorio]] * [[Nebula mezura teorio]] * [[Frekvenca probablo]] * [[Hazardludo]] * [[Ludoteorio]] * [[Informa teorio]] * [[Leĝo de averaĝoj]] * [[Leĝo de grandaj nombroj]] * [[Mezuri teorio]] * [[Atendita valoro]] * [[Atendita nombro]] * [[Normala distribuo]] * [[Probabla distribuo]] * [[Probablokalkulo]] * [[Hazardaj kampoj]] * [[Hazarda variablo]] * [[Risko]] * [[Statistiko]] * [[Stokastiko]] * [[Wiener-a procezo]] * [[Bertranda paradokso (probabloteorio)]] * [[Apliko de probablo]] {{Div col end}} == Notoj == {{Referencoj|2}} {{Havenda artikolo|Probablo}} {{Projektoj|ReVo=probab.0o}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Probablo| ]] 3frth2vypjh7h4byis0pdhdil1xtag5 Uzanto-Diskuto:ThomasPusch 3 97530 9372280 9371941 2026-05-13T17:59:42Z ThomasPusch 1869 /* Telefonlibro */ 9372280 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibro == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlanfaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉus. En ĝi oni povus ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) a6u3tth0c82g647va9o2a1ahj8kwra5 9372281 9372280 2026-05-13T18:00:06Z ThomasPusch 1869 /* Telefonlibro */ 9372281 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibro == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉus. En ĝi oni povus ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) p0kqvz6nrav5cs1gzilqyoeov10xf0i 9372302 9372281 2026-05-13T18:34:04Z ThomasPusch 1869 /* Telefonlibro */ 9372302 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibro == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉus. En ĝi oni povus ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu lkisto devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) {{Informkesto politikisto |nomo = Antti Hackzell 0vskuxi0o377q8bsli0nby2kanw3ygz 9372303 9372302 2026-05-13T18:35:33Z ThomasPusch 1869 /* Personaj nomoj */ 9372303 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibro == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉus. En ĝi oni povus ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP 3vancugtd5x4wyubnit9yrm33ufckkb Paralelismo 0 98797 9372623 9197875 2026-05-14T08:09:18Z Stefangrotz 91903 ŝablono citaĵo 9372623 wikitext text/x-wiki '''Paralelismo''' estas literatura [[parolfiguro]] ne tiom ekzistanta en ĉiutaga parolado, sed ebla en politika oratorado kiu konsistas je simila aranĝado de du sinsekvaj frazoj aŭ versoj. Ĝi celas reliefigi kaj atentigi la leganton pri tiu parto de la teksto aŭ ideo esprimita. Oni vidu kiel tiu parolfiguro funkcias ekzemple en la romanco "Somnambula Romanco" en la ''[[Cigana Romancaro]]'' de [[Federico García Lorca]], laŭ traduko de [[Fernando de Diego]], kiam en la tri lastaj versoj de tiu peco oni ripetas paralele la saman sintaksan strukturon, kvankam kompreneble ŝanĝante la erojn. {{Citaĵo | teksto = Mi dezirus kun ŝi ŝanĝi por la domo la ĉevalon, por la speguleg' la selon, por la ŝalo la ponardon. }} == Vidu ankaŭ == *[[Kiasmo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Stilfiguroj]] [[Kategorio:Parolfiguroj]] [[Kategorio:Retoriko]] [[Kategorio:Literaturo]] b7edx5r2sqhyfo14jcl3hc2amdd6fkk Aleksej Brusilov 0 101104 9372137 9371573 2026-05-13T13:23:03Z RG72 11847 9372137 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:13, 12 maj. 2026 (UTC)}} {{Informkesto homo}} '''Aleksej Aleksejeviĉ BRUSILOV''' ({{lang-ru|Алексей Алексеевич Брусилов}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|31|08|1853|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}, [[Tifliso]], la [[Rusia Imperio]] — mortis la {{daton|17|marto|1926}} en [[Moskvo]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]]) estis [[Rusio|rusa]], sovetia [[generalo]], konata pro la[[Brusilov-ofensivo]] (junio — aŭgusto de [[1916]]), kiu helpis dum kritika periodo de la [[Unua mondmilito]] al la okcidentaj aliancanoj de Rusio. == Biografio == === Infanaĝo === Li naskiĝis la {{JULGREGDATO|31|08|1853|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} en [[Tifliso]] en la familio de generalo-leŭtenanto Aleksej Nikolajeviĉ Brusilov (1787—1859), servinta tiutempe kiel prezidanto de kampa aŭditoriato de la Kaŭkazia armeo. La patro devenis de nobeloj de [[Orjola gubernio]] dum la patrino Anna Luiza Niestojemska estis polino. La patro tiutempe aĝis 66 jarojn kaj la patrino havis 27–28 jarojn. Li estis la plej aĝa ido. Post li naskiĝis laŭsekve fratoj Boris, Aleksandr (baldaŭ mortinta), Lev<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 14 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1859 la patro mortis pro krupa pneŭmonito kaj post kelkaj monatoj pro ftizo mortis la patrino. La infanojn prenis onklino Genrietta Hagemeister, kiu ne havis proprajn idojn. Aleksej Brusilov rememoris poste ke ŝi kaj ŝia edzo Karl Hagemeister amis ilin kaj laŭeble anstataŭis la gepatrojn. Hejme ofte okazis muzikaj vesperoj, ĉar la onklino estis bona muzikistino kaj famis kiel ludanto je pianego. Venis pluraj artistoj. La infanojn instruis guvernistoj, el kiuj plej influa estis Bekman, danke al kiu li konis la francan kvazaŭ denaske, la germanan sufiĉe bone dum la anglan li poste forgesis pro manko de praktiko. Ĝis la 14-a vivojaro li loĝis en [[Kutaiso]], sed poste la onklo alportis lin al la Paĝia Korpuso<sup>[[:ru:Пажеский корпус|ru]]</sup>, kie li estis registrita jam infanaĝe fare de sia patro. Li trapasis ekzamenon al la kvara klaso kaj estis akceptita<ref name="Rememoroj15">{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ propraj vortoj, li lernis skrupule nur la fakojn interesajn al li dum la aliajn grandparte neglektis, do en la kvina klaso li malsukcesis trapasi transiran ekzamenon kaj por ne resti plian jaron en la sama klaso li prenis unujaran ferion kaj ekveturis al siaj geonkloj en Kaŭkazio. Post tiu ĉi paŭzo li sukcese ekzameniĝis por speciala klaso sen trapasi la sesan klason, kies lernantoj estis konsiderantaj jamaj militistoj, studis militajn fakojn kaj havis blankajn armilojn kaj ĝuis du ripoztagojn semajne. Semajnfine li estis vizitanta grafon Julij Stenbok<sup>[[:ru:Стенбок, Юлий Иванович|ru]]</sup>, kuzon de Karl Hagemeister, en kies domo renkontiĝis artistoj, verkistoj, sciencistoj ktp, inkluzive [[Fjodor Dostojevskij]] kaj [[Dmitrij Grigoroviĉ]]<ref name="Rememoroj15"/>. === Militservo === Somere 1872 li finis la lernejon kaj ekservis en la 15-a Dragona Tvera Regimento, deplojita en setlejo Carskije Kolodci<sup>[[:ru:Дедоплис-Цкаро|ru]]</sup> (Caraj Putoj) en [[Transkaŭkazio]]. Poste li klarigis sian elekton de la trupo per rekomendoj de la geonkloj, kiuj loĝis proksime, kaj manko de financaj rimedoj por servi en gvardio (kies oficiroj devis elspezi multe por subteni decan vivmanieron). Li rememoras ke oficiroj krom malmultaj esceptoj estis junaj fraŭloj, do ofte kaj multe drinkis, diboĉis, partoprenis duelojn (inkluzive kun mortofinoj) kaj amuziĝis en la apuda Tifliso. Li kritike konstatis ke ili legis malmulte kaj distingiĝis nek per militaj scioj, nek per emo al edukado<ref name="Rememoroj15">{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 16–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La [[Rusa-turka milito (1877–1878)|rusa-turkan militon]] li partoprenis en Kaŭkazio kaj rememoris ke ĝi estis atendata kaj sopirata de la militistoj, kiujn tedis monotona tendara vivo, do ili deziris distriĝi, gajni premiojn kaj ricevi pli altajn rangojn. La celoj de la milito estis por ili malklaraj kaj neinteresaj. Li partoprenis sieĝon de [[Karso]] kaj rememoris interalie ke komence de la milito oni malestime traktis la turkajn militistojn, eĉ indignis kiam ili kuraĝis atakis rusajn trupojn, sed poste iĝis klare ke la turka armeo ŝanĝiĝis kaj iĝis serioza malamiko<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–32 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1881 li transloĝiĝis al Sankt-Peterburgo kie li ekservis en la ĉevala-grenadista regimento kaj la Oficira Kavaleria Lernejo — unue kiel adjutanto, poste kiel estro de la oficira sekcio. Brusilov estis instruata en la Cara Paĝia Korpuso, ekservis kiel [[Kavalerio|kavaleria]] oficiro en [[Kaŭkazio]]. Li elstare batalis en la rusa-turka milito (1877–78); en 1906 li rangaltiĝis al generalo. Komence de la Unua mondmilito, Brusilov komandis la 8-an rusan armeon kaj havis elstaran rolon en la sukcesa rusa atako en [[Galicio]] aŭtune de 1914. Printempe de 1916, Brusilov anstataŭis la pli maljunan kaj heziteman generalon N. J. Ivanov, en komanda ofico de 4 rusaj armeoj. La 4-an de junio de 1916, Brusilov komencis tempestan atakon kontraŭ la aŭstraj fortoj. Malgraŭ gravaj perdoj, la trupoj de Brusilov en aŭgusto militkaptis 375 000 soldatojn (200 000 el ili en la unuaj tri tagoj de la atako) kaj okupis la tutan [[Bukovino]]n kaj parton de orienta Galicio. Pro tiuj atakoj, Germanio devis transloki taĉmentojn, pro kio soldatoj mankis en la grava [[Batalo de Verdun]]. La ofensivo kunportis pluajn avantaĝojn al la aliancanoj: [[Rumanio]] decidis ekmiliti je flanko de la aliancanoj, tiel Aŭstrio devis ĉesigi la nord-italiajn manovrojn. Brusilov estis la ĉefkomandanto de la rusaj trupoj de la 22-a de majo 1917 ĝis 19-a de julio (laŭ nova kalendaro de 4-a de junio ĝis 1-a de aŭgusto). Li servis dum la bolŝevika regado kiel milita konsilisto kaj inspektoro de la kavalerio (1920–1924), poste li pensiiĝis. Li verkis memuarojn "Notkajero de soldato, 1914–1918". == Familio == En 1884 li edziĝis al Anna Nikolajevna von Hagemeister, nevino de Karl Hagemeister, kiu aranĝis ĉion konsiderante tiun ĉi varianton bona por la faimilio. Brusilov diris ke kvankam ne li elektis la edzinon, li amis ŝin fervore kaj estis feliĉa en familia vivo malgraŭ malforta sano de sia edzino, kiu preskaŭ ĉiam estis malsana kaj havis plurajn mortnaskitojn, nur en 1887 naskinte filon Aleksej, la solan vivnaskiton<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 32 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La edzino devenis de luterana familio, sed amante sian edzon, ŝi konvertiĝis al ortodoksismo malgraŭ opono de siaj onklinoj. Ŝia frato havis bienon en Estlanda gubernio<sup>[[:ru:Эстляндская губерния|ru]]</sup>, apud [[Talino|Revelo]]. Aŭtune ili kutime vojaĝis al la Baltaj parencoj por ferii tie. Ofte ili pasigis ferion en Germanio kaj francio, foje la tutan someron loĝis en [[Arcachon]], de kiu Brusilov sola vojaĝis al Madrido<ref name="Rememoroj34-35">{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 32 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post la lasta akuŝo lia edzino preskaŭ ĉiam kuŝis malsana en lito kaj mortis en 1908. Brusilov restis kun sia sola filo Aleksej, tiutempe fininta la Paĝian Korpusson kaj ekservinta en la imperiestra ĉevala-grenadista regimento. Li nomis sin malbona patro. Lin subtenis du pli junaj fratoj kaj ties familioj, loĝintaj apude<ref name="Rememoroj34-35"/>. == Vidu ankaŭ == * [[Brusilov-ofensivo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brusilov, Aleksej}} [[Kategorio:Rusiaj generaloj]] [[Kategorio:Sovetiaj generaloj]] [[Kategorio:Militaj teoriistoj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusa-turka milito (1877–1878)]] [[Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] bfo92k5c7yw8qevpy61hicakfiq5r26 9372149 9372137 2026-05-13T14:26:38Z RG72 11847 9372149 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:13, 12 maj. 2026 (UTC)}} {{Informkesto homo}} '''Aleksej Aleksejeviĉ BRUSILOV''' ({{lang-ru|Алексей Алексеевич Брусилов}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|31|08|1853|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}, [[Tifliso]], la [[Rusia Imperio]] — mortis la {{daton|17|marto|1926}} en [[Moskvo]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]]) estis [[Rusio|rusa]], sovetia [[generalo]], konata pro la[[Brusilov-ofensivo]] (junio — aŭgusto de [[1916]]), kiu helpis dum kritika periodo de la [[Unua mondmilito]] al la okcidentaj aliancanoj de Rusio. == Biografio == === Infanaĝo === Li naskiĝis la {{JULGREGDATO|31|08|1853|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} en [[Tifliso]] en la familio de generalo-leŭtenanto Aleksej Nikolajeviĉ Brusilov (1787—1859), servinta tiutempe kiel prezidanto de kampa aŭditoriato de la Kaŭkazia armeo. La patro devenis de nobeloj de [[Orjola gubernio]] dum la patrino Anna Luiza Niestojemska estis polino. La patro tiutempe aĝis 66 jarojn kaj la patrino havis 27–28 jarojn. Li estis la plej aĝa ido. Post li naskiĝis laŭsekve fratoj Boris, Aleksandr (baldaŭ mortinta), Lev<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 14 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1859 la patro mortis pro krupa pneŭmonito kaj post kelkaj monatoj pro ftizo mortis la patrino. La infanojn prenis onklino Genrietta Hagemeister, kiu ne havis proprajn idojn. Aleksej Brusilov rememoris poste ke ŝi kaj ŝia edzo Karl Hagemeister amis ilin kaj laŭeble anstataŭis la gepatrojn. Hejme ofte okazis muzikaj vesperoj, ĉar la onklino estis bona muzikistino kaj famis kiel ludanto je pianego. Venis pluraj artistoj. La infanojn instruis guvernistoj, el kiuj plej influa estis Bekman, danke al kiu li konis la francan kvazaŭ denaske, la germanan sufiĉe bone dum la anglan li poste forgesis pro manko de praktiko. Ĝis la 14-a vivojaro li loĝis en [[Kutaiso]], sed poste la onklo alportis lin al la Paĝia Korpuso<sup>[[:ru:Пажеский корпус|ru]]</sup>, kie li estis registrita jam infanaĝe fare de sia patro. Li trapasis ekzamenon al la kvara klaso kaj estis akceptita<ref name="Rememoroj15">{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ propraj vortoj, li lernis skrupule nur la fakojn interesajn al li dum la aliajn grandparte neglektis, do en la kvina klaso li malsukcesis trapasi transiran ekzamenon kaj por ne resti plian jaron en la sama klaso li prenis unujaran ferion kaj ekveturis al siaj geonkloj en Kaŭkazio. Post tiu ĉi paŭzo li sukcese ekzameniĝis por speciala klaso sen trapasi la sesan klason, kies lernantoj estis konsiderantaj jamaj militistoj, studis militajn fakojn kaj havis blankajn armilojn kaj ĝuis du ripoztagojn semajne. Semajnfine li estis vizitanta grafon Julij Stenbok<sup>[[:ru:Стенбок, Юлий Иванович|ru]]</sup>, kuzon de Karl Hagemeister, en kies domo renkontiĝis artistoj, verkistoj, sciencistoj ktp, inkluzive [[Fjodor Dostojevskij]] kaj [[Dmitrij Grigoroviĉ]]<ref name="Rememoroj15"/>. === Militservo === Somere 1872 li finis la lernejon kaj ekservis en la 15-a Dragona Tvera Regimento, deplojita en setlejo Carskije Kolodci<sup>[[:ru:Дедоплис-Цкаро|ru]]</sup> (Caraj Putoj) en [[Transkaŭkazio]]. Poste li klarigis sian elekton de la trupo per rekomendoj de la geonkloj, kiuj loĝis proksime, kaj manko de financaj rimedoj por servi en gvardio (kies oficiroj devis elspezi multe por subteni decan vivmanieron). Li rememoras ke oficiroj krom malmultaj esceptoj estis junaj fraŭloj, do ofte kaj multe drinkis, diboĉis, partoprenis duelojn (inkluzive kun mortofinoj) kaj amuziĝis en la apuda Tifliso. Li kritike konstatis ke ili legis malmulte kaj distingiĝis nek per militaj scioj, nek per emo al edukado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 16–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La [[Rusa-turka milito (1877–1878)|rusa-turkan militon]] li partoprenis en Kaŭkazio kaj rememoris ke ĝi estis atendata kaj sopirata de la militistoj, kiujn tedis monotona tendara vivo, do ili deziris distriĝi, gajni premiojn kaj ricevi pli altajn rangojn. La celoj de la milito estis por ili malklaraj kaj neinteresaj. Li partoprenis sieĝon de [[Karso]] kaj rememoris interalie ke komence de la milito oni malestime traktis la turkajn militistojn, eĉ indignis kiam ili kuraĝis atakis rusajn trupojn, sed poste iĝis klare ke la turka armeo ŝanĝiĝis kaj iĝis serioza malamiko<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–32 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1881 li transloĝiĝis al Sankt-Peterburgo kie li ekservis en la ĉevala-grenadista regimento kaj la Oficira Kavaleria Lernejo — unue kiel adjutanto, poste kiel estro de la oficira sekcio. Poste li estis nomumita vic-estro kaj fine estro de la lernejo. En januaro 1909 Brusilov veturis al Varsovia Milita Distrikto kie li iĝis komandestro de la 14-a armea korpuso, deplojita en [[Lublino]]. Brusilov estis instruata en la Cara Paĝia Korpuso, ekservis kiel [[Kavalerio|kavaleria]] oficiro en [[Kaŭkazio]]. Li elstare batalis en la rusa-turka milito (1877–78); en 1906 li rangaltiĝis al generalo. Komence de la Unua mondmilito, Brusilov komandis la 8-an rusan armeon kaj havis elstaran rolon en la sukcesa rusa atako en [[Galicio]] aŭtune de 1914. Printempe de 1916, Brusilov anstataŭis la pli maljunan kaj heziteman generalon N. J. Ivanov, en komanda ofico de 4 rusaj armeoj. La 4-an de junio de 1916, Brusilov komencis tempestan atakon kontraŭ la aŭstraj fortoj. Malgraŭ gravaj perdoj, la trupoj de Brusilov en aŭgusto militkaptis 375 000 soldatojn (200 000 el ili en la unuaj tri tagoj de la atako) kaj okupis la tutan [[Bukovino]]n kaj parton de orienta Galicio. Pro tiuj atakoj, Germanio devis transloki taĉmentojn, pro kio soldatoj mankis en la grava [[Batalo de Verdun]]. La ofensivo kunportis pluajn avantaĝojn al la aliancanoj: [[Rumanio]] decidis ekmiliti je flanko de la aliancanoj, tiel Aŭstrio devis ĉesigi la nord-italiajn manovrojn. Brusilov estis la ĉefkomandanto de la rusaj trupoj de la 22-a de majo 1917 ĝis 19-a de julio (laŭ nova kalendaro de 4-a de junio ĝis 1-a de aŭgusto). Li servis dum la bolŝevika regado kiel milita konsilisto kaj inspektoro de la kavalerio (1920–1924), poste li pensiiĝis. Li verkis memuarojn "Notkajero de soldato, 1914–1918". == Familio == En 1884 li edziĝis al Anna Nikolajevna von Hagemeister, nevino de Karl Hagemeister, kiu aranĝis ĉion konsiderante tiun ĉi varianton bona por la faimilio. Brusilov diris ke kvankam ne li elektis la edzinon, li amis ŝin fervore kaj estis feliĉa en familia vivo malgraŭ malforta sano de sia edzino, kiu preskaŭ ĉiam estis malsana kaj havis plurajn mortnaskitojn, nur en 1887 naskinte filon Aleksej, la solan vivnaskiton<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 32 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La edzino devenis de luterana familio, sed amante sian edzon, ŝi konvertiĝis al ortodoksismo malgraŭ opono de siaj onklinoj. Ŝia frato havis bienon en Estlanda gubernio<sup>[[:ru:Эстляндская губерния|ru]]</sup>, apud [[Talino|Revelo]]. Aŭtune ili kutime vojaĝis al la Baltaj parencoj por ferii tie. Ofte ili pasigis ferion en Germanio kaj francio, foje la tutan someron loĝis en [[Arcachon]], de kiu Brusilov sola vojaĝis al Madrido<ref name="Rememoroj34-35">{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 34–35 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post la lasta akuŝo lia edzino preskaŭ ĉiam kuŝis malsana en lito kaj mortis en 1908. Brusilov restis kun sia sola filo Aleksej, tiutempe fininta la Paĝian Korpusson kaj ekservinta en la imperiestra ĉevala-grenadista regimento. Li nomis sin malbona patro. Lin subtenis du pli junaj fratoj kaj ties familioj, loĝintaj apude<ref name="Rememoroj34-35"/>. Dum militservo en la Varsovia Milita Distrikto, li restarigis kontaktojn kun Nadeĵda Vladimirovna Ĵeliĥovskaja, kiun li konis antaŭ 20 jaroj en Tifliso kaj Peterburgo kiel junulinon, fratinon de sia amiko Rostislavl. Al tio instigis lin apero de milita gazeto "Frata helpo" ({{l-ru|Братская помощь}}), kies oficiala eldonisto estis Miĥail Sergejeviĉ Galkin, kolonelo de la Ĝenerala Stabo de la Rusia Imperiestra Armeo, dum la vera iniciatinto kaj motoro, laŭ ties propra agnosko publikigita en la gazeto, estis Nadeĵda Ĵeliĥovskaja. Per la gazeto li ricevis ŝian adreson en odeso, sed longan tempon pelis de si la pensojn pri ŝi. Klopodante forgesi ŝin, li entrprenis ferian vojaĝon tra [[Italio]], [[Grekio]] kaj [[Turkio]], kaj eĉ revenante tra Odeso tamen ne vizitis ŝin, decidinte vivi sole por sia filo. Sed fine de 1910 li sendis al ŝi leteron, veturis kaj revenis jam kun nova edzino. En Lublino ŝi daŭrigis volontulan helpon al la vunditoj kaj handikapuloj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40–42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Somere de 1911 venis de Usono ŝia fratino Vera kun sia edzo Charles Johnston, kiu estis verkisto, okultisto, teozofo, tradukisto de antikvaj manskribaĵoj de la sanskrito, hinda kaj bengala lingvoj. Konversacioj kun li tre impresis Brusilovon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Brusilov-ofensivo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brusilov, Aleksej}} [[Kategorio:Rusiaj generaloj]] [[Kategorio:Sovetiaj generaloj]] [[Kategorio:Militaj teoriistoj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusa-turka milito (1877–1878)]] [[Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] plvshht7t1eca0276jb1a2v669gvo2b 9372170 9372149 2026-05-13T15:07:01Z RG72 11847 9372170 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:13, 12 maj. 2026 (UTC)}} {{Informkesto homo}} '''Aleksej Aleksejeviĉ BRUSILOV''' ({{lang-ru|Алексей Алексеевич Брусилов}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|31|08|1853|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}, [[Tifliso]], la [[Rusia Imperio]] — mortis la {{daton|17|marto|1926}} en [[Moskvo]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]]) estis [[Rusio|rusa]], sovetia [[generalo]], konata pro la[[Brusilov-ofensivo]] (junio — aŭgusto de [[1916]]), kiu helpis dum kritika periodo de la [[Unua mondmilito]] al la okcidentaj aliancanoj de Rusio. == Biografio == === Infanaĝo === Li naskiĝis la {{JULGREGDATO|31|08|1853|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} en [[Tifliso]] en la familio de generalo-leŭtenanto Aleksej Nikolajeviĉ Brusilov (1787—1859), servinta tiutempe kiel prezidanto de kampa aŭditoriato de la Kaŭkazia armeo. La patro devenis de nobeloj de [[Orjola gubernio]] dum la patrino Anna Luiza Niestojemska estis polino. La patro tiutempe aĝis 66 jarojn kaj la patrino havis 27–28 jarojn. Li estis la plej aĝa ido. Post li naskiĝis laŭsekve fratoj Boris, Aleksandr (baldaŭ mortinta), Lev<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 14 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1859 la patro mortis pro krupa pneŭmonito kaj post kelkaj monatoj pro ftizo mortis la patrino. La infanojn prenis onklino Genrietta Hagemeister, kiu ne havis proprajn idojn. Aleksej Brusilov rememoris poste ke ŝi kaj ŝia edzo Karl Hagemeister amis ilin kaj laŭeble anstataŭis la gepatrojn. Hejme ofte okazis muzikaj vesperoj, ĉar la onklino estis bona muzikistino kaj famis kiel ludanto je pianego. Venis pluraj artistoj. La infanojn instruis guvernistoj, el kiuj plej influa estis Bekman, danke al kiu li konis la francan kvazaŭ denaske, la germanan sufiĉe bone dum la anglan li poste forgesis pro manko de praktiko. Ĝis la 14-a vivojaro li loĝis en [[Kutaiso]], sed poste la onklo alportis lin al la Paĝia Korpuso<sup>[[:ru:Пажеский корпус|ru]]</sup>, kie li estis registrita jam infanaĝe fare de sia patro. Li trapasis ekzamenon al la kvara klaso kaj estis akceptita<ref name="Rememoroj15">{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ propraj vortoj, li lernis skrupule nur la fakojn interesajn al li dum la aliajn grandparte neglektis, do en la kvina klaso li malsukcesis trapasi transiran ekzamenon kaj por ne resti plian jaron en la sama klaso li prenis unujaran ferion kaj ekveturis al siaj geonkloj en Kaŭkazio. Post tiu ĉi paŭzo li sukcese ekzameniĝis por speciala klaso sen trapasi la sesan klason, kies lernantoj estis konsiderantaj jamaj militistoj, studis militajn fakojn kaj havis blankajn armilojn kaj ĝuis du ripoztagojn semajne. Semajnfine li estis vizitanta grafon Julij Stenbok<sup>[[:ru:Стенбок, Юлий Иванович|ru]]</sup>, kuzon de Karl Hagemeister, en kies domo renkontiĝis artistoj, verkistoj, sciencistoj ktp, inkluzive [[Fjodor Dostojevskij]] kaj [[Dmitrij Grigoroviĉ]]<ref name="Rememoroj15"/>. === Militservo === Somere 1872 li finis la lernejon kaj ekservis en la 15-a Dragona Tvera Regimento, deplojita en setlejo Carskije Kolodci<sup>[[:ru:Дедоплис-Цкаро|ru]]</sup> (Caraj Putoj) en [[Transkaŭkazio]]. Poste li klarigis sian elekton de la trupo per rekomendoj de la geonkloj, kiuj loĝis proksime, kaj manko de financaj rimedoj por servi en gvardio (kies oficiroj devis elspezi multe por subteni decan vivmanieron). Li rememoras ke oficiroj krom malmultaj esceptoj estis junaj fraŭloj, do ofte kaj multe drinkis, diboĉis, partoprenis duelojn (inkluzive kun mortofinoj) kaj amuziĝis en la apuda Tifliso. Li kritike konstatis ke ili legis malmulte kaj distingiĝis nek per militaj scioj, nek per emo al edukado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 16–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La [[Rusa-turka milito (1877–1878)|rusa-turkan militon]] li partoprenis en Kaŭkazio kaj rememoris ke ĝi estis atendata kaj sopirata de la militistoj, kiujn tedis monotona tendara vivo, do ili deziris distriĝi, gajni premiojn kaj ricevi pli altajn rangojn. La celoj de la milito estis por ili malklaraj kaj neinteresaj. Li partoprenis sieĝon de [[Karso]] kaj rememoris interalie ke komence de la milito oni malestime traktis la turkajn militistojn, eĉ indignis kiam ili kuraĝis atakis rusajn trupojn, sed poste iĝis klare ke la turka armeo ŝanĝiĝis kaj iĝis serioza malamiko<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–32 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1881 li transloĝiĝis al Sankt-Peterburgo kie li ekservis en la ĉevala-grenadista regimento kaj la Oficira Kavaleria Lernejo — unue kiel adjutanto, poste kiel estro de la oficira sekcio. Poste li estis nomumita vic-estro kaj fine estro de la lernejo. En januaro 1909 Brusilov veturis al Varsovia Milita Distrikto kie li iĝis komandestro de la 14-a armea korpuso, deplojita en [[Lublino]]. Li konstatis ke pola loĝantaro estis plejparte malamikema al la rusa armeo, en 1911 li ricevis plurajn anonimajn leterojn kun minacoj. En majo 1912 li estis nomumita asistanto de komandestro de la Varsovia Milita Distrikto kaj transloĝiĝis al la ŝtata domo en eksa fortikaĵo [[Zegrze (vilaĝo)|Zegrze]], kiun li nomis "paradiza loko"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 38–44 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Aleksej Brusilov miris ke plej altajn postenojn en la milita administracio de la regiono okupis germanoj kaj la humoro ĝenerale estis favora al Germanio, kiu estis konsiderata amiko, ne potenciala kontraŭulo. <ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40–43 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> Brusilov estis instruata en la Cara Paĝia Korpuso, ekservis kiel [[Kavalerio|kavaleria]] oficiro en [[Kaŭkazio]]. Li elstare batalis en la rusa-turka milito (1877–78); en 1906 li rangaltiĝis al generalo. Komence de la Unua mondmilito, Brusilov komandis la 8-an rusan armeon kaj havis elstaran rolon en la sukcesa rusa atako en [[Galicio]] aŭtune de 1914. Printempe de 1916, Brusilov anstataŭis la pli maljunan kaj heziteman generalon N. J. Ivanov, en komanda ofico de 4 rusaj armeoj. La 4-an de junio de 1916, Brusilov komencis tempestan atakon kontraŭ la aŭstraj fortoj. Malgraŭ gravaj perdoj, la trupoj de Brusilov en aŭgusto militkaptis 375 000 soldatojn (200 000 el ili en la unuaj tri tagoj de la atako) kaj okupis la tutan [[Bukovino]]n kaj parton de orienta Galicio. Pro tiuj atakoj, Germanio devis transloki taĉmentojn, pro kio soldatoj mankis en la grava [[Batalo de Verdun]]. La ofensivo kunportis pluajn avantaĝojn al la aliancanoj: [[Rumanio]] decidis ekmiliti je flanko de la aliancanoj, tiel Aŭstrio devis ĉesigi la nord-italiajn manovrojn. Brusilov estis la ĉefkomandanto de la rusaj trupoj de la 22-a de majo 1917 ĝis 19-a de julio (laŭ nova kalendaro de 4-a de junio ĝis 1-a de aŭgusto). Li servis dum la bolŝevika regado kiel milita konsilisto kaj inspektoro de la kavalerio (1920–1924), poste li pensiiĝis. Li verkis memuarojn "Notkajero de soldato, 1914–1918". == Familio == En 1884 li edziĝis al Anna Nikolajevna von Hagemeister, nevino de Karl Hagemeister, kiu aranĝis ĉion konsiderante tiun ĉi varianton bona por la faimilio. Brusilov diris ke kvankam ne li elektis la edzinon, li amis ŝin fervore kaj estis feliĉa en familia vivo malgraŭ malforta sano de sia edzino, kiu preskaŭ ĉiam estis malsana kaj havis plurajn mortnaskitojn, nur en 1887 naskinte filon Aleksej, la solan vivnaskiton<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 32 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La edzino devenis de luterana familio, sed amante sian edzon, ŝi konvertiĝis al ortodoksismo malgraŭ opono de siaj onklinoj. Ŝia frato havis bienon en Estlanda gubernio<sup>[[:ru:Эстляндская губерния|ru]]</sup>, apud [[Talino|Revelo]]. Aŭtune ili kutime vojaĝis al la Baltaj parencoj por ferii tie. Ofte ili pasigis ferion en Germanio kaj francio, foje la tutan someron loĝis en [[Arcachon]], de kiu Brusilov sola vojaĝis al Madrido<ref name="Rememoroj34-35">{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 34–35 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post la lasta akuŝo lia edzino preskaŭ ĉiam kuŝis malsana en lito kaj mortis en 1908. Brusilov restis kun sia sola filo Aleksej, tiutempe fininta la Paĝian Korpusson kaj ekservinta en la imperiestra ĉevala-grenadista regimento. Li nomis sin malbona patro. Lin subtenis du pli junaj fratoj kaj ties familioj, loĝintaj apude<ref name="Rememoroj34-35"/>. Dum militservo en la Varsovia Milita Distrikto, li restarigis kontaktojn kun Nadeĵda Vladimirovna Ĵeliĥovskaja, kiun li konis antaŭ 20 jaroj en Tifliso kaj Peterburgo kiel junulinon, fratinon de sia amiko Rostislavl. Al tio instigis lin apero de milita gazeto "Frata helpo" ({{l-ru|Братская помощь}}), kies oficiala eldonisto estis Miĥail Sergejeviĉ Galkin, kolonelo de la Ĝenerala Stabo de la Rusia Imperiestra Armeo, dum la vera iniciatinto kaj motoro, laŭ ties propra agnosko publikigita en la gazeto, estis Nadeĵda Ĵeliĥovskaja. Per la gazeto li ricevis ŝian adreson en odeso, sed longan tempon pelis de si la pensojn pri ŝi. Klopodante forgesi ŝin, li entrprenis ferian vojaĝon tra [[Italio]], [[Grekio]] kaj [[Turkio]], kaj eĉ revenante tra Odeso tamen ne vizitis ŝin, decidinte vivi sole por sia filo. Sed fine de 1910 li sendis al ŝi leteron, veturis kaj revenis jam kun nova edzino. En Lublino ŝi daŭrigis volontulan helpon al la vunditoj kaj handikapuloj. Dum ilia loĝado en [[Zegrze (vilaĝo)|Zegrze]] ŝi kreis tie lernejon por rusaj infanoj, kiun frekventis ankaŭ iliaj polaj kaj judaj samaĝuloj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40–43 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Somere de 1911 venis de Usono ŝia fratino Vera kun sia edzo Charles Johnston, kiu estis verkisto, okultisto, teozofo, tradukisto de antikvaj manskribaĵoj de la sanskrito, hinda kaj bengala lingvoj. Konversacioj kun li tre impresis Brusilovon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Brusilov-ofensivo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brusilov, Aleksej}} [[Kategorio:Rusiaj generaloj]] [[Kategorio:Sovetiaj generaloj]] [[Kategorio:Militaj teoriistoj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusa-turka milito (1877–1878)]] [[Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] b28em3ub1op0nhutoxyxza5za2ld331 Esperança (Paraibo) 0 101899 9372307 8753630 2026-05-13T18:49:49Z Moldur 2507 [[paroĥo]] 9372307 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Esperança''' (vorto kiu signifas "[[Espero]]") ( 07º01'22" S, 35º51'36" [[uesto|U]] ) estas [[municipo]] kaj [[urbo]] de subŝtato [[Paraibo]] ([[Brazilo]]) en subregiono [[Agreste Paraibano]]. En [[2004]] ĝi havis 28.459 loĝantojn en 165&nbsp;km² (loĝdenso ĉ. 172 loĝ/km²). Ĝi estis fondita en [[1860]] kun nomo '''Barnabuié''', post, en [[1872]] ricevis la "kristana" nomo '''Boa Esperança''' (Bona Espero), en [[1908]] ĝi iĝis [[paroĥo]] kaj en [[1925]] iĝis urbo. Krom urbo, en la municipo estas vilaĝoj '''Massabielle''' kaj '''São Miguel'''. == Najbaroj == * [[Algodão de Jandaíra]]; * [[Remígio]]; * [[Montadas]]; * [[Areial]]; * [[Alagoa Nova]]; * [[São Sebastião de Lagoa de Roça]]; * [[Pocinhos]]. {{Ĝermo|urbo de Brazilo}} [[Kategorio:Municipoj de Paraibo]] pmfoehs5exsqw9l6t8ng21tk2830ph1 Geoffrey Greatrex 0 102635 9372511 9213726 2026-05-14T04:03:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372511 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Geoffrey Greatrex | dosiero = Greatrex.gif | priskribo = | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = | loko de naskiĝo = [[Otavo]], {{CAN}} | nacieco = | tradukis = | dato de morto = | loko de morto = | verkis = | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | denaska esperantisto = }} '''Geoffrey GREATREX''', n. la 15-an de novembro 1968, laŭ senreferenca aserto de vikidatumaro en Otavo, Kanado, eklernis Esperanton en 1985 16-jara en sia lernejo en norda [[Anglio]]. Poste, konstatinte la utilecon de la lingvo, li regule ĉeestis la kunvenojn de la grupo en [[Oksfordo]], kie li post la mezlernejo studis, kaj fondis [[studenta asocio|studentan asocion]]. Geoffrey helpis revivigi [[Junularo Esperantista Brita|JEB]], la junularan sekcion de la [[Esperanto-Asocio de Britio]], en 1988 kaj fariĝis ties prezidanto. Samtempe li aktivis en EAB kaj servis kiel ĝia prezidanto dufoje (1991-93 kaj 1997-98). En la 1990-aj jaroj Geoffrey ofte ĉeestis kongresojn, kaj en la [[Eŭropa Esperanto-Unio]] li agis kiel sekretario de la komitato je la komenco (en 1992), kaj poste prezidantiĝis en 1995. Krom prezidado, Geoffrey laboras kiel profesoro pri antikva historio, precipe romia kaj bizanca. Post la studoj en Oksfordo, li en 1995 enposteniĝis en Otavo kiel profesoro, sed post jaro en 1996 devis reiri al [[Britio]], kie li laboris en [[Kardifo]] dum du jaroj. En 1998 li revenis al [[Kanado]], ricevinte postenon ĉe [[Universitato Dalhousie]] en [[Halifakso]], kaj en 2001 li revenis al sia probabla naskiĝurbo [[Otavo]], kie li havas profesoran postenon ĝis nun. De 2000 ĝis 2003 Geoffrey redaktis por [[Kanada Esperanto-Asocio]] la revuon ''[[Lumo (revuo)|Lumo]]'', kaj de la jaroj 2004 ĝis 2005 inkluzive<ref>[https://aix1.uottawa.ca/~greatrex/ noto pri la unua prezidanteco en la universitata retejo de Geoffrey] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250221092205/https://aix1.uottawa.ca/~greatrex/ |date=2025-02-21 }} (plurlingve)</ref> kaj duafoje de la jaroj 2022 ĝis 2023<ref name="Lumo 2023 1">[https://esperanto.ca/wp-content/uploads/2023/07/Lumo_2023_1-fina.pdf Lumo 2023 1, printempo-somero 2023, kolofono (paĝo 69)]</ref> li prezidis la Kanadan Esperanto-Asocion, ankaŭ intertempe estinte estrarano. Li partoprenis per kontribuo en [[En la mondon venis nova lingvo]], festlibro por [[Ulrich Lins]]. En 2025 li estis elektita membro de [[Academia Europaea]]<ref>[https://uea.org/aktuale/komunikoj/2025/Esperantisto-Geoffrey-Greatrex-elektigxis-membro-de-la-Akademio-de-Euxropo Geoffrey Greatrex elektiĝis membro de la Akademio de Eŭropo]</ref>. == Verkoj == * Geoffrey Greatrex, ''[[Romia Imperio|Romianoj]] kaj [[Persa Imperio|persoj]] en la malfrua antikvo: milito, arto kaj kulturo''.<ref>En [[IKU-libro de 2020]], ''[[Internacia Kongresa Universitato]]'', [[Universala Esperanto-Asocio]]. Red. [[Anna Striganova]], [[Dmitrij Ŝevĉenko]], [[Amri Wandel]], Eldonejo «[[Impeto]]», Tutmonde, 73-a sesio, 01a — 08a de aŭgusto 2020, paĝoj 106 kaj 36-50. ISBN 978-5-7161-0314-6</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Greatrex, Geoffrey}} [[Kategorio:Kanadaj esperantistoj]] lyec60uazlqtil7c9mjjx1z6ol3p9b0 Kelkopa stelo 0 111527 9372138 9364424 2026-05-13T13:27:04Z Q-Wert-273 174833 9372138 wikitext text/x-wiki '''Kelkopa stelo''' aŭ '''kelkobla stelo''' estas pluraj [[stelo]]j, vidataj tre proksime aŭ eĉ ne distingeblaj kaj videblaj kiel unu stelo. Ĉiu aparta stelo de kelkopa stelo estas nomata ĝia '''komponanto'''. Ankaŭ povas esti ke komponanto de kelkopa stelo mem estas kelkopa stelo. Ekzistas aro da diversaj stelsistemoj kiuj havas: * Aŭ komponantojn ŝajne najbarajn, sed kiuj estas hazarde sur la sama vidlinio kvankam vere foraj unuj de la aliaj kaj de la observanto. Nur tiam temas pri '''kelkobla stelsistemo'''. Kiam temas pri dustelo, ili nomiĝas [[duobla stelo]] [[Dosiero:Optical Double.jpg|eta|La 100 000-a registrita bildo de la Kosmoteleskopo Hubble montras du astrojn, kiuj ŝajnas proksimaj unu al la alia. La astro dekstre estas proksima stelo de la Lakta Vojo, dum la astro maldekstre estas kvazaro je 9 miliardoj da lumjaroj for, kies lumeco estas egege grandega. Ĉi tio estas ekzemplo de duobla stelo..]] * Aŭ komponantojn vere najbarajn kiuj [[gravito|gravite]] interagas kaj [[orbito|orbitas]] unuj ĉirkaŭ la aliaj. Nur tiam temas pri '''kelkopa stelsistemo'''. Kiam temas pri dustelo, ili nomiĝas [[duopa stelo]] Kutime ĉiu komponanto de kelkopa stelo estas nomata per aldono de majuskla latina litero, ekde "A", je la fino de nomo de la kelkopa stelo. [[Dosiero:Sirius.Trajectory.png|eta|Moviĝo de Siriuso А en ĉielo dum jaroj [[1900]] ... [[1980]], streketo kun nadloj estas 1 angula sekundo]] [[Dosiero:Mira 1997.jpg|eta|Duopa stelo [[Omikron Baleno]]]] Laŭ rimarkindaj kelkopecoj, kelkopaj steloj apartenas al jenaj specoj (sed la speco certe dependas de observeblecoj de la observanto): * Videbla kelkopa stelo - komponantoj estas videblaj kiel apartaj steloj. * Eklipsa kelkopa stelo - komponantaj periode [[eklipso|eklipsas]] unuj la aliajn, kaj tiam la tuta heleco de steloj portempe malpligrandiĝas. Por ke tio eblu, la observanto devas rigardi sufiĉe laŭ la ebeno de la orbitoj, do la sistemo devas esti videbla deflanke. Malpligrandiĝo de la heleco okazas dufoje dum ĉiu periodo de la orbitado inter du steloj, kiam la unua komponanto eklipsas la duan kaj kiam la dua komponanto eklipsas la unuan. Grandecoj de tiuj du malpligrandiĝoj povas esti diversaj. * Spektra kelkopa stelo - la komponantaj dum la orbitadoj periode moviĝas proksimen kaj malproksimen de la observanto, pro tio iliaj [[spektra linio|spektraj linioj]] bluen- aŭ rugen-ŝoviĝas. Ĉar videbla spektro estas sumo de spektroj de komponantoj, ĉi tio povas aspekti kiel perioda plilarĝiĝo de [[spektra linio|spektraj linioj]]. * Astrometria kelkopa stelo - nur parto de la komponantoj estas videblaj, sed ili moviĝas en la ĉielo je ondsimilaj kurboj. Pro tio eblas konkludi, ke estas aliaj nevideblaj komponantoj, kaj la ŝajnaj moviĝoj estas la sumo de la liniaj flugoj de la stelsistemoj kaj de la orbitaj moviĝoj. Ekzemplo: la unua malkovro de la duopeco de [[Siriuso]] estis laŭ tiu metodo. {{Projektoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Kelkopa asteroido]] [[Kategorio:Kelkopaj steloj| ]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj|s]] [[Kategorio:Steloj]] bezbokgwbqmvgjxq3ihsfgqos9j515g 9372141 9372138 2026-05-13T14:04:01Z Filozofo 3592 /* */ Lingva plibonigo 9372141 wikitext text/x-wiki '''Kelkopa stelo''' aŭ '''kelkobla stelo''' estas pluraj [[stelo]]j, vidataj tre proksime aŭ eĉ ne distingeblaj kaj videblaj kiel unu stelo. Ĉiu aparta stelo de kelkopa stelo estas nomata ĝia '''komponanto'''. Ankaŭ povas esti ke komponanto de kelkopa stelo mem estas kelkopa stelo. Ekzistas aro da diversaj stelsistemoj kiuj havas: * Aŭ komponantojn ŝajne najbarajn, sed kiuj estas hazarde sur la sama vidlinio kvankam vere foraj unuj de la aliaj kaj de la observanto. Nur tiam temas pri '''kelkobla stelsistemo'''. Kiam temas pri dustelo, ili nomiĝas [[duobla stelo]] [[Dosiero:Optical Double.jpg|eta|La 100 000-a registrita bildo de la Kosmoteleskopo Hubble montras du astrojn, kiuj ŝajnas proksimaj unu al la alia. La astro dekstre estas proksima stelo de la Lakta Vojo, dum la astro maldekstre estas kvazaro je 9 miliardoj da lumjaroj for, kies lumeco estas egege grandega. Ĉi tio estas ekzemplo de duobla stelo..]] * Aŭ komponantojn vere najbarajn kiuj [[gravito|gravite]] interagas kaj [[orbito|orbitas]] unuj ĉirkaŭ la aliaj. Nur tiam temas pri '''kelkopa stelsistemo'''. Kiam temas pri dustelo, ili nomiĝas [[duopa stelo]] Kutime ĉiu komponanto de kelkopa stelo estas nomata per aldono de majuskla latina litero, ekde "A", je la fino de nomo de la kelkopa stelo. [[Dosiero:Sirius.Trajectory.png|eta|Moviĝo de Siriuso А en ĉielo dum jaroj [[1900]] ... [[1980]], streketo kun nadloj estas 1 angula sekundo]] [[Dosiero:Mira 1997.jpg|eta|Duopa stelo [[Omikron Baleno]]]] Laŭ rimarkindaj kelkopecoj, kelkopaj steloj apartenas al jenaj specoj (sed la speco certe dependas de observeblecoj de la observanto): * Videble kelkopa stelo - komponantoj estas videblaj kiel apartaj steloj. * Eklipsa kelkopa stelo - komponantaj periode [[eklipso|eklipsas]] unuj la aliajn, kaj tiam la tuta heleco de steloj portempe malpligrandiĝas. Por ke tio eblu, la observanto devas rigardi sufiĉe laŭ la ebeno de la orbitoj, do la sistemo devas esti videbla deflanke. Malpligrandiĝo de la heleco okazas dufoje dum ĉiu periodo de la orbitado inter du steloj, kiam la unua komponanto eklipsas la duan kaj kiam la dua komponanto eklipsas la unuan. Grandecoj de tiuj du malpligrandiĝoj povas esti diversaj. * Spektra kelkopa stelo - la komponantaj dum la orbitadoj periode moviĝas proksimen kaj malproksimen de la observanto, pro tio iliaj [[spektra linio|spektraj linioj]] bluen- aŭ rugen-ŝoviĝas. Ĉar videbla spektro estas sumo de spektroj de komponantoj, ĉi tio povas aspekti kiel perioda plilarĝiĝo de [[spektra linio|spektraj linioj]]. * Astrometria kelkopa stelo - nur parto de la komponantoj estas videblaj, sed ili moviĝas en la ĉielo je ondsimilaj kurboj. Pro tio eblas konkludi, ke estas aliaj nevideblaj komponantoj, kaj la ŝajnaj moviĝoj estas la sumo de la liniaj flugoj de la stelsistemoj kaj de la orbitaj moviĝoj. Ekzemplo: la unua malkovro de la duopeco de [[Siriuso]] estis laŭ tiu metodo. {{Projektoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Kelkopa asteroido]] [[Kategorio:Kelkopaj steloj| ]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj|s]] [[Kategorio:Steloj]] 769zacd1lpcq3b86qqiil7aj7354e0m Ĝermolisto de francaj esperantistoj 0 121967 9372087 9371990 2026-05-13T12:03:38Z ThomasPusch 1869 /* A */ 9372087 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[franca esperantisto|francaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri francaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:francaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de francaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de francaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Albert Adeline]]=== '''Albert ADELINE''' (mortis en septembro 1933) estis Sekretario de la Franca [[Ĉambro de Komerco]] en [[Londono]]. Li sciis Esperanton kaj subtenis ĝin, kvankam li ne movadis<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 343, Novembro (1933)</ref>. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} == B == === [[M. Baissac]] === '''M. BAISSAC''' estis pioniro en Alĝerio en la komenco de 20-a jarcento. En 1905 li verkis la originalan teatraĵon "La duonokulvitro". Baissac publikigis artikolojn pri la 2-a UK en alĝeriaj gazetoj: „Le Republicain“ kaj „L'Independant“ en 1906.<ref>[https://archive.org/details/RuslandaEsperantisto_1906_n11_nov/page/232/mode/2up Ruslanda Esperantisto. ''Esperantista movado''. N 11, p. 232.] Nov. 1906</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Paulette Bascou]] === '''Paulette BASCOU''' (naskiĝis en 1909, mortis la [[27-an de decembro]] 1995 en [[Privas]], Francio) estis Freinet-metoda Esperanto-instruintino, delegito de Universala Esperanto-Asocio ([[UEA]]) pri edukado dum kvaronjarcento kaj aktiva en la movado JEAN. ===[[René Beck]]=== '''René Beck''' estis franca esperantisto en [[Chartres]], kiu esperantiĝis en 1903. Verko: *'''La Mistera Sinjorino. Novelo originale verkita en Esperanto'''. Eld. Librejo Asselin, [[Tours]], 1913 (?). {{citaĵo|La verko prezentas la historion de malfeliĉa virino edziniĝinta kun viro malbona kaj diboĉema. En la komenco de la rakonto ni jam trovas ŝin apartigita de ŝia edzo kaj loĝanta sola en vilaĝo. Kio tie okazas estas vive priskribita en tre klara bona Esperanto. Ŝajnas al ni bedaŭrinde, ke la aŭtoro ne faris el sia [[temo]] iom pli dikan volumon, ĉar tiumaniere li povus kredeble prezenti pli detale la karakterojn de la personaro. Cetere la prezo estas sufiĉe alta por tiel malgranda libreto. La verko de nia samideano estas tute leginda. Ni esperas, ke ĝi ricevos bonan akcepton ĉe la Esperantistaro, kiu per tio kuraĝigos lin al plua kaj eble pli ambicia provo sur la kampo de nia [[originala literaturo]].|A.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, Aŭgusto (1913)}} === [[Michel Becker]] === [[Dosiero:Grosjean Maupin, Becker – Cours Élémentaire Pratique d’Esperanto, 1909.pdf|160ra|eta]] '''Michel BECKER''' estis franca esperantisto, kiu publikigis kun [[Émile Grosjean-Maupin]] la ''Cours élémentaire pratique d'après la méthode combinée'', 1909, tradukita italen, persen ktp. Verko * Michel Becker et E. Grosjean - Maupin. ''Cours élémentaire pratique d’Esperanto d’après la methode directe combinée''. Eldonejo [[Hachette]], Parizo, 1909, (12 x 18 cm) 166 paĝoj. ===[[Lucien Bernot]]=== '''Lucien BERNOT''' (mortis 1905), plibone konata sub la pseŭdonomo « Elber No » estis franca esperantisto pioniro en [[Fontenay-sous-Bois]]. Li verkis multajn muzikaĵojn. Li direktis ankoraŭ, en la ĵurnalo [[L'Espérantiste]] la rubrikon « amuzaĵoj ». === [[Roger Blanc]] === '''Roger BLANC''' (naskiĝis en [[1913]], mortis [[1993]] en [[Sancoins]], [[Francio]]) estis emerita lernejestro, [[UEA]]-delegito tra 40 jaroj. Li fondis plurajn grupojn kaj estris regionan federacion dum jaroj. === [[Fanny Bonnet]] === '''Fanny BONNET''' [bone] (naskiĝis la {{daton|9|septembro|1870}} en [[Parizo]]; mortis en [[1936]]) estis franca "profesorino", t.e. instruistino, de la [[angla lingvo]] kaj de [[stenografio]]. Ŝi esperantiĝis en [[1903]]. Ŝi estis kasistino de [[SFPE]] dum 10 jaroj kaj komitatanino de la "[[Fédération Universitaire Espérantiste de France]]". === [[Emile Borel]] === '''Emile BOREL''' estis franca [[radiostacio|radiostaciestro]] kaj esperantisto de [[Liono]], kiu vivis en la kvartalo ''La Doua'' de la urbo [[Villeurbanne]] tuj norde de Liono, en ties [[Metropolo Liono|nuna metropola regiono]]. Li naskiĝis la [[27-an de aprilo]] [[1884]] en Liono ([[Lyon]]), kaj fervore propagandis favore al Esperanto, aparte en la [[radiostacio]], kiun li multajn jarojn direktis. Lia edzino estis unu el la fondintoj de la feminista Esperanto-Socio [[UDEV]]. === [[Rémy Bouchet]] === '''Rémy BOUCHET''' estas franca esperantisto. En Esperantujo li interalie kontribuas al la organizaĵo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE). === [[Honoré Bourdelon]] === '''Honoré BOURDELON''' (naskiĝis en [[1892]], mortis la [[21-a de septembro|21-an de septembro]] [[1980]]) estis multjara [[delegito de UEA]] en [[Marsejlo]], [[Francio]]. Li prezidis la Lokan Kongresan Komitaton de la [[42-a UK 1957]] en [[Marsejlo]]. === [[Louis Bourdon]] === [[Pastro]] '''Louis BOURDON''' ([[1904]], mortis la [[14-a de marto|14-an de marto]] [[2005]] en [[Lille]], [[Francio]]) lernis [[Esperanto]]n ĉ. 65-jaraĝa. Li entuziasme partoprenis en multaj kongresoj kaj renkontiĝoj, ĉe kiuj li ofte celebris la Sanktan [[Meso]]n. === [[Suzanne Bourot]] === '''Suzanne BOUROT''' (naskiĝis en [[1936]]) estas franca esperantistino, dum pluraj jaroj membro de Franca Esperanto Instituto ([[FEI]]). Ŝi estas unu el la ĉefaj kunfondintoj de la esperanto-centro [[Kvinpetalo]], kaj daŭre prizorgis ĝin dum transira periodo de 2004 (morto de [[Georges Lagrange|Georgo Lagranĝo]]) ĝis 2008, lasante iom post iom la taskojn al administranta skipo. === [[André Brest]] === '''André BREST''' (naskiĝis en [[1928]], mortis la [[4-a de aprilo|4-an de aprilo]] [[1993]]) estis [[UEA]]-delegito en [[Bormes-les-Mimosas]] ([[Francio]]). === [[Marc Budimir]] === '''Marc Svetomir BUDIMIR''' (naskiĝis en [[1929]], mortis la [[3-an de aŭgusto]] [[1976]] revenante de la [[61-a UK 1976]] en [[Ateno]] en trafik-akcidento en [[Greklando]]) estis franco jugoslav-devena. Li aktivis en la Esperanto-movado ekde [[1952]], unue en [[Beogrado]] ĝis la jaro [[1956]], kaj poste en [[Liono]], kie li vivis dum la lastaj dudek jaroj. === [[Fernand Buecher]] === '''Fernand BUECHER''' (naskiĝis en 1902 je nomo ''Ferdinand Bücher'' en Alzaco, [[Germana Regno]], mortis en 1996) post la [[Unua Mondmilito]] estis kunfondinto de la Esperanto-grupo en [[Mulhouse]] ([[Alzaco]], Francio). Li estis UEA-membro dum preskaŭ 50 jaroj kaj [[delegito de UEA|delegito]] en [[Didenheim]] dum 20 jaroj. ===[[Lucien Bourgois]]=== '''Lucien Bourgois''' franca esperanto-verkisto. Li estis prezidanto de [[Nordfrancia Esperanto-Federacio]] en la fino de 20-a jarcento. Verkoj: *'''Laŭ la fluo de l’ interparolo; Konversacia gvidlibro franca-Esperanta'''. Mimeo. Eld. [[Cercle esperantiste de l'Agenais]], [[Laroque Timbaut]], 1985. *'''Kvarlingva proverbaro'''. Eld. [[La KancerKliniko]], Parizo, 2000 26p. A4. == C == === [[Hector Cachon]] === '''Hector CACHON''' [ekTOR kaŜON] (naskita la {{daton|11|marto|1891}} en [[Sens]],departemento [[Yonne]], mortinta en [[1951]]) estis franca esperantisto kaj tipografo. Laŭ la [[enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li estis esperantisto de 1910. Li estis unu el la unuaj membroj de ''[[Fédération Espérantiste Ouvrière]]'' (FEO) kaj de [[SAT]], estis sekretario de FDO de 1924 ĝis 1933 kaj direkciano de [[SAT]] de 1927 ĝis 1932. Plurajn kursojn li gvidis en [[Parizo]]. === [[Fortuné Cadenel]] === '''Fortuné CADENEL''' (naskiĝis en [[1901]], mortis la [[18-a de junio|18-an de junio]] [[1987]]) estis membro de [[UEA]] kaj unu el la organizantoj de la [[Universala Kongreso]] en [[Marsejlo]] ([[1957]]). === [[Raoul Cahouet]] === '''Raoul CAHOUET''' naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[5-a de decembro|5-an de decembro]] [[1994]]. La [[urbo]] [[Vierzon]] ([[Francio]]), kie li estis delegito, decidis inaŭguri dulingvan memorplaton je lia memoro. === [[Jean-Pierre Cancel]] === '''Jean-Pierre CANCEL''' estas franca esperantisto vivanta en [[Alzaco]]. Li aktivas en la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kaj en 1993 estis inter la fondintoj de la organizaĵo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE). === [[Jean Clement]] === '''Jean CLEMENT''' (naskiĝis en [[1908]], mortis en [[januaro]] [[1998]] en [[Vierzon]], ([[Francio]]) estis iama [[delegito de UEA]] pri [[naturprotektado]]. === [[Maurice Clavel]] === '''Maurice CLAVEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la [[16-a de novembro|16-an de novembro]] en [[Valence]], [[Francio]]) estis franca esperantisto. Li estis membro de [[UEA]] depost [[1938]] kaj delegito ekde [[1946]]. === [[Roger Colney]] === '''Roger Colney''' estis de longe la prezidanto de la intertempe malaperinta poŝta [[ESP]]-asocio en [[GAP]]. === [[Jean-Paul Colnot]] === '''Jean-Paul COLNOT''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[aŭgusto]] [[2000]]), estis franca delegito kaj fakdelegito (pri [[junularo]], poste pri [[turismo]]) dum preskaŭ duona jarcento en Nancio ([[Nancy]]) kaj [[Laxou]] (Francio). Colnot estis bona, efika instruisto de Esperanto, i.a. en la junuldomo en Nancio. Por EFE, la Esperanto-asocio en Alsaco-Loreno, li aktivis kiel sekretario (1959-1972<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti-->) kaj prezidanto (1972-1980<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti; mi prenis la informojn el http://esperanto.france.est.free.fr/historio.htm pri prezidantoj -->). === [[Robert Coyac]] === '''Robert COYAC''' ([[1912]], mortis la [[23-a de oktobro|23-an de oktobro]] [[1991]]) estis [[UEA]]-delegito kaj fervojisto en [[Sartrouville]], [[Francio]]. === [[Louis Cozic]] === '''Louis COZIC''' (kozik) (naskiĝis la [[27-an de februaro]] [[1879]] en [[Parizo]]) estis [[Francio|franca]] inĝeniero kaj esperantisto. Laŭ la [[enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li plurajn jarojn estis prezidanto de la Asocio de la Inĝenieroj de Ŝtataj Publikaj Laboroj (france ''Association des Ingénieurs des Travaux publics''). Fervora propagandisto de Esperanto, li longe estis prezidanto de la [[Federacio de la Pariza Regiono]]. == D == === [[Henri Dabezies]] === '''Henri DABEZIES''' (naskiĝis en [[1918]], mortis en aŭgusto [[1992]] en [[Parizo]]) estis multajn jarojn fakdelegito pri protestantismo. ===[[Jean Dardel]]=== '''Jean Dardel''' estis esperantisto en Francio en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''La tekniko de la Termala Kuracado ĉe [[Aix-les-Bains]]'''. Eld. e A. Malaine, Parizo, 1905(?) === [[Jeanne Dedieu]] === '''Jeanne DEDIEU''' estis franca instruistino kaj esperantistino. En 1949 ŝi estis unu el kvar estraranoj de la ĵus nove fondita [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]]<ref>''Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj stariĝis!'' En: [http://www.gazetoteko.com/jv/jv4909.pdf ''La Juna Vivo,'' septembro 1949], paĝo 355.</ref>. En la sekva estraro de 1956 Jeanne Dedieu estis la prezidantino kaj plurajn jarojn gvidis la ligon.<ref>laŭ [[Humphrey Tonkin]], [[Poznano]], [[Pollando]] 8-an de februaro 2014</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Paul Degon]] === '''Paul DEGON''', franco, d-ro, advokato en [[Neuilly-sur-Seine]]. Ano de la [[Lingva Komitato]], UEA-delegito, kunlaboris je [[La Revuo]] kaj Jarlibro de UEA. === [[Louis Demarest]] === '''Louis DEMAREST''' (demare) estis franca instruisto kaj unu el la kunfondintoj de [[SPPE]] en [[1898]] kaj el la unuaj propagandistoj por Esperanto en Francio, nome en "Journal des instituteurs", 1899. Li prezidis la grupon de [[Reims]] ĝis 1902, poste li forveturis al [[Konakry]] ([[Gvineo]]). === [[Pol Denis]] === '''Pol DENIS''' estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]]. Li jam longe aktivas en sia urbo [[Bar-le-Duc]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel prezidanto (1980-1983<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti; mi prenis la informojn el http://esperanto.france.est.free.fr/historio.htm pri prezidantoj -->), komitatano kaj redaktoro de la komunikilo "[[La informilo]]". === [[Roger Despiney]] === '''Roger DESPINEY''' (1907-2003) estis franca delegito de [[UEA]], prezidanto de la Pariza Federacio, sideja direktoro de [[Espéranto-France]] (1978-1987) kaj ties honora prezidanto.<!-- Ĉu estas familia rilato al la pli juna esperantistino [[Barbara Despiney]], devene el Pollando? Ĉu ŝi povus esti lia bofilino? --> === [[Charles Devoucoux]] === '''Charles Devoucoux''' (mortis 1909<ref>[https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1909_n003_jan/page/n33/mode/2up?q=Charles&view=theater Belga Esperantisto n003] (jan 1909)</ref>) advokato, estis franca pioniro listita en la Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIII ĉe [[Valognes]], Manche kaj prezidanto de la grupo de [[Charenton]]. Li ofte faris kursojn kaj paroladojn en la Pariza regiono. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Xavier Dorion]]=== '''Xavier Dorion''' (mortis 1904) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Roubaix]]. === [[Raymond Doury]] === '''Raymond DOURY''' (naskiĝis en [[1912]] kaj mortis [[4-an de marto]] [[2000]]) estis [[franca esperantisto]] kaj iama [[UEA-delegito]] pri [[mondcivitanismo]]. Li mortis la [[4-an de marto]] en vilaĝeto ''Combejean'', komunumo [[Pierrerue]], departemento [[Hérault]] en suda [[Francio]]. Ĝis la mezo de la [[1980-aj jaroj]] li aktivis en la [[Pariza regiono]], i. a. kiel delegito por [[Parizo]], gvidanto de konversaciaj rondoj kaj redaktoro de la [[gazeto]] [[Paris-Esperanto]]. ===[[Yvonne Dousset]]=== '''Yvonne DOUSSET''', esperantistino en Parizo en la komenco de 20-a jarcento. === [[Marcel Dupuis]] === '''Marcel DUPUIS''' [dŭpŭi] (naskiĝis la {{daton|25|februaro|1880}} en [[Parizo]]) estis [[franca esperantisto]] kaj [[inĝeniero]] de [[fervojo]]j. Li propagandis ĉefe sur la kampo de fervojoj kaj [[turismo]] per artikoloj, paroladoj, organizo de karavanoj ktp. Li estis vicprezidinto de la [[Pariza Esperantista Grupo]] kaj ĝenerala sekretario de [[ISAE]]. ===[[Roland Dupuis]]=== '''Roland DUPUIS''' estis franca esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Tradukoj: * [[Georges Duhamel]]. ''Rakontoj pri Nederlando'', 1938 [https://www.amazon.fr/RAKONTOJ-NEDERLANDO-ESPERANTO-HISTOIRES-HOLLANDE/dp/B01I3YXTF2] * [[Georges Duhamel]]. ''Norda Kanto'', 1939 [http://retbutiko.be/de/ero/nork] * [[Guy de Maupassant]]. [[La Normandaj Rakontoj]]. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]], 1953. ====Recenzoj==== Pri ''Rakontoj pri Nederlando'' {{citaĵo|Unuavide, oni povus supozi, ke ĉi tiu libreto estas nur riĉe ilustrita kaj altklasa gvidlibro al Nederlando. Sed ĝi estas multe pli, ol tio. Verkite de membro de la [[Franca Akademio]], ĝi konsistas el serio de 20 delikataj literaturaj skizoj, veraj [[prozpoemo]]j, kiuj spiras amon al Nederlando kaj instigas la leganton ŝati ĝiajn belaĵojn. La traduko estas bonega, kaj la verko tre rekomendinda. Notinda esprimo: ''Ĉiuj pecoj de la puzlo (ĵig-saw puzzle)''.|[[Montagu Christie Butler]] (M.C.B.) [[La Brita Esperantisto]] - Numero 405, januaro (1939) }} == F == === [[Germaine Faucher-Mahé]] === '''Germaine FAUCHER-MAHÉ''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[3-a de aprilo|3-an de aprilo]] [[1994]]) estis vidvino de Jacques-Louis Mahé ([[Lorjak]]). === [[Marcelle Fauvart-Bastoni]] === '''Marcelle Fauvart-Bastoni''' estis franca esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Verko * '''Cours élémentaire pour apprendre l’Espéranto sans professeur'''.— Paris. Hachette & C°. 1912? {{Citaĵo|Tiu nova kurso estas speciale rekomendinda al la francparolantoj kiuj deziras lerni la lingvon Esperanto, ĉar la aŭtorino atentis pri multnombraj specialaj frazkonstruaĵoj kaj dirmanieroj de la franca lingvo. Kvankam ni ne plu bezonas francajn lernolibrojn ni devas tamen konfesi ke la nova metodo estas bona kaj tute rekomendinda.|[[Belga Esperantisto]] n046-047 (aŭg-sep 1912)}} === [[Juliette Fayot]] === '''Juliette FAYOT''' (1899-1995), dumviva membro de UEA kaj de Unuiĝo Franca por Esperanto, pentristino, kiu verkis kaj ilustris '''Gvidlibro tra Paris''' (1965), mortis la 4-an de aŭgusto 1995 en Parizo. === [[Maurice Feneyrol]] === '''Maurice FENEYROL''' (1924-2000), iama delegito pri elektrotekniko, dumviva membro de UEA kaj de Unuiĝo Franca por Esperanto, granda mecenato de la Esperanto-movado, forpasis junie en La Garde (Francio). == G == === [[François Garrique]] === '''François GARRIQUE''' (1911-2003) estis vicdelegito (1958-59) kaj delegito (1960-91), mortis en Rognes (Francio). === [[Madeleine Gibez]] === '''Madeleine GIBEZ''' (1902-1998), iama delegitino en Gargas (Francio) kaj pri turismo, mortis la [[9-a de decembro|9-an de decembro]]. === [[Félix Gomez]] === '''Félix GOMEZ''' (naskiĝis en [[1920]]; mortis en [[2001]] en [[Les Cluses]]) estis franca esperantisto, membro de [[UEA]] dum duona jarcento, iama [[delegito de UEA]]. === [[Léon Goudé]] === '''Léon GOUDÉ''' naskiĝis en [[1923]], delegito en [[Juigné-sur-Loire]] ([[Francio]]), katolika [[pastro]], kiu fondis la grupon en [[Baugé-en-Anjou|Baugé]] kaj gvidis multajn kursojn, mortis la [[8-an de aŭgusto]] [[1994]] en [[Anĝero]]. === [[André Grossmann]] === '''André (Andreo) GROSSMANN''' (naskiĝis la {{daton|1942-11-17}}) estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]], laŭ profesio [[informadiko|informadikisto]]. Li jam longe aktivas por Esperanto en sia urbo [[Mulhouse]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel komitatano, membroadministranto, kasisto kaj redaktoro de la dissendolisto "Alzaco-Loreno". ===[[Josée Guivy]]=== '''Josée Guivy''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Traduko: *[[Jacques Freneuze]].<small><sup>??</sup></small> '''Per Telefono'''. Eld. Presejo S. Martino, [[Sainte-Radegonde]], 1907 <ref>([https://bibliotekoj.org/esperantajbitoj/PDF/Bibliografio%201888-1911%20Davidov.pdf Bibliografio 1888-1911 de Georg Davidov-Saratov, paĝo 26]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == H == === [[Alberic Humez]] === '''Alberic HUMEZ''' (ume) estis franca entreprenisto kaj esperantisto en [[Douai]]. De [[1908]] ĝis sia morto li seninterrompe estis UEA-delegito. Li elektiĝis [[honora membro de UEA]]. == J == === [[Pierre Jelenc]] === '''Pierre JELENC''' estas franca esperantisto, kiu estas inter la [[kunlaborintoj de PIV]], rilate al la fakoj [[histologio]], [[biologio]], [[fiziologio]] kaj [[kemio]]. En 1996 li kontribuis al la esperantlingva traduko de la romano [[Naskiĝo de la Rustimuna Ŝtalrato]] de [[Harry Harrison]], kiun publikigis la eldonejo [[Sezonoj]] en [[Jekaterinburg]].<!-- Ĉu estas familia rilato al la esperantisto [[Féodor Jelenc]], ankaŭ kunlaborinto de PIV? --> === [[Roland Jossinet]] === '''Roland JOSSINET''', esperantisto ekde 1920, UEA-membro seninterrompe de 1937, iama delegito pri reviziado de manuskriptoj, mortis 1995 en Parizo. == K == === [[Katakana (Pafklik)]] === '''Katakana''' estas membro de la [[Pafklik]]. Li komponas repinstrumentarojn kaj repas. === [[Georges Kolowrat]] === '''Georges KOLOWRAT''', [[licencio|licenciito]] en beletristiko, estis pioniro de Esperanto en Francio. Li aktivis ĉefe kontraŭ la afero de [[Ido]]. Verkoj * ''Faut-il réformer l'Esperanto?''. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo, 1908 (reeldono 1938). * ''Pri la derivo en Ido kaj en Esperanto''. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo, 1909. == L == === [[Paul Lacroix]] === '''Paul LACROIX''' [paŭl lakrŭa] estis [[franca esperantisto]], [[komercisto]], kaj prezidento de la Asocio por Komerco kaj Industrio en Grenoble. Unu el la kunfondintoj de [[SPPE]], [[1898]]. Per lia apogo okazis la unua prop. en Sudoriento de Francio. ===[[Gabriel Lanoux]]=== '''Gabriel LANOUX''' (mortis la 29-an de aprilo 1955) estis franca esperantisto en [[Alès]], departemento [[Gard]] en [[Okcitanio]]. === [[Noël Lecomte]] === '''Noël LECOMTE''', alie "Noĉjo Lagrafo", tradukis plurajn novelojn de [[Guy de Maupassant]]. Interalie rete legeblas: * Rozalia Prudent<ref name = "ipernity.com ROZALIA PRUDENT"> {{ Citaĵo el la reto | url = http://www.ipernity.com/blog/58225/4628494 | titolo = ipernity: ROZALIA PRUDENT - Guy de Maupassant by Noĉjo Lagrafo | alirdato = 2024-04-13 | aŭtoro = Noĉjo Lagrafo | dato = 2016-08-22 | verko = ipernity | lingvo = eo | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221126182434/www.ipernity.com/blog/58225/4628494 | arkivdato = 2022-11-26 | citaĵo = Karaj geamikoj, mi proponas al vi tiun novelon de Guy de Maupassant }} </ref> * La ermito<ref name = "ipernity.com La ermito"> {{ Citaĵo el la reto | url = http://www.ipernity.com/blog/58225/372345 | titolo = ipernity: La ermito -- Guy de Maupassant by Noĉjo Lagrafo | alirdato = 2024-04-13 | aŭtoro = Noĉjo Lagrafo | dato = 2012-01-23 | verko = ipernity | lingvo = eo | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221126182209/www.ipernity.com/blog/58225/372345 | arkivdato = 2022-11-26 | citaĵo = Karaj esperantlingvaj geamikoj, mi proponas al vi tiun novelon de Guy de Maupassant }} </ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === Sinjoro Lefebvre === Sinjoro '''LEFEBVRE''', (pseŭdonimo ''Ned Katryn''), franco, estis [[kapitano]] en [[Versailles]] antaŭ la [[Unua Mondmilito]]. Li verkis multajn artikolojn en la revuo "[[Lingvo Internacia]]". Aparte interesaj estis liaj humorplenaj raportoj pri [[Universalaj Kongresoj]]. === [[Michel Legris]] === '''Michel LEGRIS''' (n. en 1934, m. la 22-an de februaro 2000) estis franca esperantisto, iama [[delegito de UEA]] en Galan (departemento [[Altaj Pireneoj]] en [[Okcitanio]], Francio) kaj fakdelegito pri filatelo. === [[Armela LeQuint]] === '''Armela LEQUINT''' - la franca familia nomo skribeblas ''LeQuint'', ''Le Quint'' aŭ ''Lequint'' - estas franca esperantistino, redakciano de la satira gazeto ''[[La Kancerkliniko]]'' (LKK) kaj tradukistino kaj eldonintino de pluraj esperantlingvaj publikaĵoj. Ŝi estas la vivkunulino de [[Ĵak Lepŭil']], realnome ''Jacques Le Puil''. Grandan parton de sia vivo ŝi pasigis kaj pasigas kun li en la urbeto [[Thaumiers]] en la [[departemento Cher]].<ref>[[Grand Dictionnaire Français-Espéranto]], 1992, paĝo 5</ref>. Same kun la vivkunulo, ŝi plenumis gravajn tradukverkojn kiaj ''[[Vojaĝo ĝis noktofino]]'' laŭ ''Voyage au bout de la nuit'' de [[Louis-Ferdinand Celine]] en 2005.<ref>[https://www.amazon.com/Voja%C4%9Do-%C4%9Cis-Noktofino-Romano-Espera/dp/1595690220 Vojaĝo Ĝis Noktofino] kun esperanta recenzeto en la reta librovendejo ''[[Amazon.com]]''</ref> Pro tiu ĉi traduko la tradukistoj ricevis la [[OSIEK-premio|OSIEK-premion]] de la [[Organiza Societo de Internaciaj Esperanto-Konferencoj]] en [[2007]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[R. Louis]] === '''R. LOUIS''' (luis) estis franca esperantisto, kiu interalie konatis kiel kunfondinto de la asocio „Paco Libereco“. Li estis administranto kaj kunlaboranto de [[Internacia Socia Revuo]] inter la jaroj 1907 kaj 1909, kaj redaktoro de ''[[Le Travailleur Espérantiste]]'' inter la jaroj 1912 kaj 1914. Krome li interalie tradukis vastan gamon da broŝuroj pri Esperanto al la franca. === [[Pierre Louis]] === '''Pierre LOUIS''', en Esperanto '''Petro Luiso''' (naskiĝis en [[1911]], mortis en [[1998]] en [[Angulemo]] ([[Francio]]), estis verkinto kaj ilustrinto de la fama '''[[Junulkurso]] de [[SAT-Amikaro]]'''. Organizanto de kongresoj de [[SAT]] (en Nancio, 1954, kun 480 kongresanoj) kaj [[SAT-Amikaro]], li dum pluraj jaroj gvidis Esperanto-kursojn en [[Nancio]]. == M == ===[[Gaston de Maigret]]=== Grafo '''Gaston de MAIGRET''' (mortis en 1904) estis bonfaranta membro de la ''[[Société Pour la Propagation de l'Espéranto]]'', unu el la unuaj kiuj subtenis la [[Esperanto-movado en Francio|Esperanto-movadon en Francio]]<ref>La belga sonorilo - Numero 019, marto (1904)</ref>. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Generalo Malraison]] === '''Generalo MALRAISON''' de la franca armeo (mortis en [[1965]]) lernis Esperanton en [[1909]] kaj ĉiam subtenis la movadon. === [[Valentin Mannevy]] === Leŭtenanto '''Valentin-Emile MANNEVY''' (naskiĝis en 1882 - mortis la 9-an de aprilo 1912) estis franca esperantisto, sekretario de esperanto-grupo de [[Condé-sur-l'Escaut]]. Li mortis sur la batalkampo en [[Maharidja]] ([[Maroko]])<ref>[https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1912_n044_jun/page/222/mode/2up?q=Valentin+Mannevy+&view=theater Belga Esperantisto n044] (jun 1912)</ref>. Lia [[epitafo]] en Esperanto ankoraŭ ekzistas. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Fernand Maréchal]] === '''Fernand L. G. MARÉCHAL''' estis pioniro de Esperanto, franco loĝanta en [[Leeds]], aŭtoro de la apenaŭ konata pionira originala komedio "Ĉu Pumpilurbo havu pumpilon?"<ref>'Ni Festivalu' 09 aligxilo.doc</ref> Verkoj * ''La Tutmonda Lernolibro, por paroligi Esperanton, verkita laŭ la Gouín-metodo''. Eld. [[Northern Institute]], Leeds, 1906(?) * ''Trezoro de l’ Sorĉistoj''. Eldonejo Esperanto House, Leeds, 1908 (12x18), 64 paĝoj.<ref name = "esperanto.es"> {{ citaĵo el la reto | url = http://biblioteko.esperanto.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=557 | titolo = Details for: Trezoro de l' sorĉistoj. › Biblioteko Juan Régulo Pérez catalog | alirdato = 2024-04-13 | eldoninto = Esperanto House, Leeds | lingvo = eo | lingvo2 = en | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240412225434/http://biblioteko.esperanto.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=557 | arkivdato = 2024-04-12 | citaĵo = }} </ref> : Enhavo : :# Legendo pri la unua violono. :# Unuakta [[komedio]] originala: «La ensorĉigita Ringo». :# Vilhelmo Tell. :# Unuakta komedio originala «Ĉu Pumpilurbo havu Pumpilon?» ====Recenzoj==== Pri ''La Tutmonda Lernolibro, por paroligi Esperanton...'' {{citaĵo|Lernolibro verkita laŭ la Gouin metodo, ankaŭ nomata « natura metodo », nun multe uzata por instrui la fremd-naciajn lingvojn. La aŭtoro diras prave ke, por bone ellerni lingvon, oni bezonas koni multe da verboj. Tial, li priskribas la diversajn intersekvajn agojn de iu persono, kaj tio ŝajnas la plej bona maniero por facile memori la vortojn. La [[antaŭparolo]] de tiu libro estas leginda humorajn. Ni rekomendas la verkaĵon al ĉiuj esperantistaj profesoroj.|[[La belga sonorilo]] - Numero 046, Junio (1906)}} ---- Pri ''Trezoro de l’ Sorĉistoj'' {{Citaĵo|Grandampleksan kaj multekostan libron oni povas kompari kun grandega ŝipo kiu nur povas elŝipigi siajn komercaĵojn en granda haveno. Malgrandaj libroj similas al delikataj ŝipetoj kiuj povas penetri en la plej mallarĝajn golfeton por provizi ĉiujn partojn de la lando. Tiu estis sendube ankaŭ la opinio de Sro Maréchal kaj de liaj kunlaborantaj, kiam ili publikigis la ĉi supre cititajn literaturaĵetojn. Ilia celo estas tre laŭdinda kaj ilia libro estas rekomendinda; bedaŭrinde ĝi enhavas kelkajn lingvajn erarojn, kiujn ili espereble signalos en la 2-a numero de la kolekto.| [[Amatus Van der Biest-Andelhof]]. [[Belga Esperantisto]] n004 (feb 1909)}} '''Referencoj''' {{referencoj}} ===[[Albert Masselier]]=== '''Albert Masselier''' estis franca esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis blindita dum la Unua Mondmilito. Verko *''Franca bukedo da dudek kantoj ĉerpitaj el nacia kaj regionaj literaturĝardeno''. Eld. [[Franca Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (FABE), [[Neuilly-Plaisance]], 1937(?) {{citaĵo|[[Kolekto]] de dudek francaj kanzonoj, vendata por la profito de la [[Franca Asocio de Blindaj Esperantistoj]]. Kvankam sen la melodioj ĝi ne multe utilas al britaj legantoj [''tiel''], certe por la francaj samideanoj ĝi tre helpos. Laŭdire, kaj kiom ni povas kontroli, la traduko bone konvenas al la muziko. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 380, Decembro (1936)}} === [[Sébastien Merlet]] === '''Sébastien MERLET,''' kromnomita '''Sebeto,''' estas juna franca esperantisto. Dum du jaroj li estis vicprezidanto de [[JEFO]].<ref>''[http://www.esperantomondo.net/correspondants/utilisation_eo.php#qui Qui suis-je?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080305203234/http://www.esperantomondo.net/correspondants/utilisation_eo.php#qui |date=2008-03-05 }} (france)''</ref> '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[François Mesplède]] === '''François MESPLÈDE''' ([[1904]]-[[2002]]) estis membro de 1973, fakdelegito pri [[turismo]] (1977-1999), mortis la 30-an de junio en [[Arcachon]] (Francio). === [[Pierre Métivier]] === '''Pierre MÉTIVIER''' naskiĝis [[1925]] kaj mortis la [[26-a de februaro|26-an de februaro]] [[2005]]. Profesie ĝardenisto, li estis delegito en [[Saint-Martin-de-la-Place]], [[Francio]], [[dumviva membro de UEA]] kaj regula membro en [[Societo Zamenhof]]. === [[Marie-Therese Micard]] === '''Marie-Thérèse MICARD''' (mortis la [[28-an de decembro]] [[1986]] en [[Caen]], [[Francio]] estis franca esperantistino. Kun sia edzo [[Henri Micard]] ŝi fondis la [[kastelo Grezijono|Kulturdomon de la Franclandaj Esperantistoj]] ([[kastelo Greziljono]]) en [[1952]]. === [[Suzanne Minault]] === '''Suzanne MINAULT''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[21-an de junio]] [[1978]] en [[Niort]], [[Francio]]) estis franca esperantistino. Ŝi dum multaj jaroj estis delegito de [[UEA]]. Ŝi lernis Esperanton dum sia junaĝo en [[Parizo]] kaj poste gvidis multajn kursojn, ankaŭ korespondajn. ===[[Maurice Mongeois]]=== '''Maurice Mongeois''' (naskiĝis 1907, mortis septembro 1974) estis esperantisto en [[Épernay]] ekde 1920-a jardeko. Li gvidis la lokan Esperanto-grupon. === [[Robert Moraud]] === '''Robert MORAUD''' (naskiĝis en 1909, mortis la 5-an de oktobro 1998 en St-Yreix, Francio) estis tre agema inform-aktivulo, kiu fondis kaj gvidis Agad-Grupon por Esperanto. ===[[Gaston Moretti]]=== '''Gaston MORETTI''' (mortis en 1904) estis unu el la pioniroj en [[Nancy]]. == N == ===[[Paul Nuyts]]=== '''Paul NUYTS''' (naskiĝis probable en 1869, mortis la 18-an de aŭgusto de 1925 en [[Lannion]]) Kavaliro de la [[Honora Legio]], Prezidanto de la societo «[[Esperanto kaj komerco]]», estis franca esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li ludis gravan rolon en la agado por la internacia lingvo iniciatita en la [[Komerca Ĉambro de Parizo]]. == P == === [[Yvonne Paulier]] === '''Yvonne PAULIER''' aŭ '''PAULIEN''' (mortis 72-jara la [[1-an de aŭgusto]] [[1972]]) estis la sekretariino de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]]. Ŝi servis al Espéranto-France dum kvaronjarcento. Ĉiam sindonema, ŝi donacis al medicina fakultato sian korpon. === [[Henri Philippe]] === '''Henri PHILIPPE''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Pri li ĝis nun estas neniuj pliaj informoj, krom ke li estis [[Espéranto-France#prezizintoj|prezidanto]] de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]] (UFE) inter 1951 kaj 1957, antaŭita de [[Georges Warnier]]] kaj sekvita de [[René Llech-Walter]]. === J. M. Picard === '''J. M. PICARD''' (Jean-Marie??) estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Pri li ĝis nun estas neniuj pliaj informoj. Verko: * ''L'Espéranto à l’École, ou l’enseignement méthodique de la Langue française aux enfants par l'Espéranto. ''. Eld. Imprimerie Paul Brodard, [[Coulommiers]], 1911 (18X11), 216 + XXVII pĝ. [https://www.abebooks.co.uk/LEsp%C3%A9ranto-l%C3%A9cole-PICARD.J.M-Instituteur-Professeur-diplom%C3%A9/30433398969/bd#&gid=1&pid=1 titolpaĝo] === [[Joseph Pinon]] === '''Joseph PINON''' (mortis 78-jara la [[23-a de aŭgusto|23-an de aŭgusto]] [[1965]] en [[Sallanches]]) estis franca esperantisto, Delegito de UEA en [[Sartrouville]]. ===[[Louis Poncet]]=== '''Louis PONCET''', kuracisto, estis franca esperantisto. La 8-an de majo 1925 li prezentis sian tezon al [[Universitato de Liono]] pri vakcinado en Eŭropo uzante enketon farita per Esperanto. Li estis aldona estrarano de UEA en 1932. === [[Paul Poisson]] === '''Paul POISSON''' naskiĝis en [[1917]] kaj mortis en [[1999]], aktivulo por la utiligo de [[Esperanto]] en la [[Freinet-instruado]], forpasis novembre en [[Tours]] ([[Francio]]). ===A. Ploussu=== '''A. PLOUSSU''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]]. === [[Georges Pouchot]] === '''Georges POUCHOT''' (puŝo) estis franca [[profesoro]] kaj esperantisto. Naskiĝis la [[20-an de septembro]] [[1880]] en [[Caluire]] (apud [[Lyon]]). Laŭ la [[Enciklopedio de Esperanto - P|Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li estis sekretario kaj fondinto de „[[Amikaro Esperantista de Lyon]]“ ([[1904]]), sekretario de la [[Federacio Esperantista Rodana]] kaj administranto de [[SFPE]]. De [[1905]] gvidis multajn kursojn, publikajn kaj oficialajn (urbajn aŭ lernejajn) kaj per [[radio]] (TSF). == R == === [[Alexandre Raymond]] === '''Alexandre RAYMOND''' (naskiĝinta en [[1988]]) estas franca esperantisto vivanta en [[Liono]]. Krom pri Esperanto li okupiĝas pri la [[arpitana lingvo]] kaj verkis vortaron pri ĝi. Neregule li kontribuetas al vikipedio per la uzantonomo [[:uzanto:Kaha|Kaha]]. === [[A. Rivier]] === '''A. RIVIER''' estis pioniro de Esperanto en [[Alĝerio]] en [[1899]]. Verko * [[En Rusujo per Esperanto]]. Eldonejo Moskva Librejo "Esperanto", Moskvo, 1911, (12 x 16 cm), 132 paĝoj. ===[[Marcelle Robineau]]=== '''Marcelle Robineau''' (naskiĝis en 1903, mortodato nekonata) estis esperantistino en [[Seignelay]], departemento [[Yonne]]<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb. 1984</ref>. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Théophile Rousseau]] === '''Théophile ROUSSEAU''' vivis de [[1880]] ĝis [[1916]], mortinta kiel soldato antaŭ [[Verdun]]. La matematikinstruisto estis de [[1908]] ĝis sia morto vicprezidanto de [[UEA]]. === [[Marcel Roux]] === '''Marcel ROUX''', prononco [marSEL RU] estis franca sekretario kaj fervora esperantisto. Li naskiĝis la [[3-an de majo]] [[1903]] en [[Liono]], mortodato ĝis nun ne estas notita. Sekretario de urba laborista Esperanto-grupo, li interalie estis organizinto de la [[7-a SAT-Kongreso 1927]]. Marcel Roux propagandis la disvastiĝon de Esperanto per franclingvaj artikoloj en naciaj gazetoj kaj kunlaboris per esperantlingvaj artikoloj al la revuo „[[Sennaciulo]]“ de [[SAT]]. === [[Gustave Roy]] === '''Gustave Roy''', framasono, instruisto pri la hispana kaj la germana, estis franca pioniro, kies pli granda kontribuo estis la partopreno en la kreado de [[Amikejo]] en [[Moresnet neŭtrala]] en 1908. [[Dosiero:Moresnet - Gustave ROY.jpg|alternative=Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|eta|Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|maldekstra]] Verko: * '''Kiel Neŭtra Moresneto fariĝis Amikejo'''. Parizo, ''Librairie de l’Esperanto'', 1908. {{Citaĵo|Mi tralegis kun granda intereso tiun ĉi broŝuron en kiu nia amiko kaj kunlaboranto Sro G. Roy pritraktas la projekton, kies unua, talenta iniciatoro li estas. S-ro Roy priskribas intersekve la gravecon de Amikejo, ĝia fondo, la ĝis nun faritajn penadojn kaj klopodojn kaj la estontecon de Amikejo. Li faras elokvantan alvokon al la esperantistoj, montras al ni la tri geniojn de Amikejo kaj prezentas fine gvideton por Fremduloj en la rava regiono, kiu estas Amikejo. La [[broŝuro]] estas skribita en korekta,entuziasta stilo; ĝi estas tute rekomendinda.|Amatus. [[Belga Esperantisto]] n.001-002 (nov-dec 1908) }} == S == === [[Maurice Salzmann]] === '''Maurice SALZMANN''' estis esperantisto en [[Liono]], kiu internacie aparte konatiĝis pro lia traduko de la rakonto ''[[Al ĉiuj egale - mia utopio]]'' de la jidlingva verkisto [[Ŝalom Alejĥem]], kiu esperantlingve en unua eldono publikiĝis en 1928 ([https://search.worldcat.org/de/title/Al-iuj-egale-mia-utopio/oclc/1281807052 OCLC 1281807052]), sed laŭ libraj datumaroj ankaŭ en dua eldono en 1948.<ref>[https://tekstaro.com/t?nomo=esperanto-en-perspektivo&sekcio=eep-parto-2 eldonjaro 1948 estas konfirmita per la ĉapitro 7.2.26 "El la Jida Literaturo" de la verko] [[Esperanto en perspektivo]], paĝo 221</ref> La bulteno [[FranceEsperanto]] en [https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/FranceEsperanto/france-esperanto-monata-organo-de-francaj-esperantistoj-dua-serio-no-20-44-aug-sept-1923.pdf la eldono aŭgusto-septembro 2023, paĝo 149] gratule anoncigis ke al li naskiĝis filo Maks la 20-an de junio 1920. '''Recenzoj pri ''Al ĉiuj egale''''' {{citaĵo|Laŭ la tradukinto, unu el la plej eminentaj verkistoj de la novhebrea literaturo certe estas Ŝalom Alejĥem. Lia [[novelo]] «La Gimnazio» estis jam tradukita de nia Majstro D-ro Zamenhof. La novelo konsistas el ok ĉapitroj, ĉiuj tre amuzaj kaj interesaj. Per ili la aŭtoro eksponas sian sugestan tezon, t. e., kio okazus en la mondo se oni dividus la monan riĉecon inter la terloĝantoj? Fakte la temo ne estas nova kaj ĝi povus starigi plurajn kaj diversajn komentariojn; sed ĝia elvolvigo kaj argumenta analizo estas efektivigita trafe iliaj majstre. Buŝe de la m aljuna filozofo Iie b Meir, unu el la protagonistoj de la rakonto, la verkisto prave asertas: «Vi vivas en eraro. Ne en la mono sin tenas la tuta feliĉo de la homo. Nia feliĉo sin tenas en la frunto kaj en la koro. Ni estas kreitaj ne nur por la ventro, sed pro alia afero». Pri tio ni nur povas aldoni: ''amen''; ĉar bedaŭrinde la besto kiu restas ĉe ni superregas ankoraŭ nian konscion. La bonega kaj imitinda literatura stilo de la tradukinto konstante stimulas la legadon de novelo kies enhavo, verdire, iĝas ĉiam sprona kaj vigla.|[[Jaume Aragay i Pujols|Jaume Aragay]]. [[Boletín]] n092-093 (sep 1956)}} {{citaĵo|Jam aperis en Esperanto tradukoj de kelkaj el la neimiteblaj rakontoj de Alojĥem (tiel): inter ili ''Hebrea Rakonto, Tri Kapetoj, Ne estas Feliĉo, Hebreaj Rakontoj'' ([[Ferdinand Hirt & Sohn]]), kaj la brila Zamenhofa traduko ''La Gimnazio''. La nuna verketo (malgraŭ kelke da eraretoj) same bone prezentas la unikan stilon de la [[aŭtoro]]. La historieto estas sprita parabolo —valida ankaŭ por la nuna tempo— instruanta, ke ne en mono troviĝas la [[feliĉo]] de la homo. Ni varme rekomendas ĝin, kaj notas kun plezuro, ke sekvos pluaj volumetoj el samaj plumoj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Lucien Sergeant]] === '''Lucien Sergeant''', akvokato, estas pioniro en Francio. Li ĉeestis la Unuan Universala Kongreso de Esperanto en Boulogne-sur-Mer, kie li, kune kun Duchochois kaj Michaud elpensis la [[Esperanto-flago]]n. En aŭgusto 1914 li estis vokita al Unua mondmilito kaj lasis sian edzinon [[Alice Sergeant]] hejme kun sia 11-jara filo. Li revenis en januaro 1919. === [[Gérard Schneider]] === '''Gérard SCHNEIDER''' (naskiĝis en 1921, mortis la 4-an de junio 1995) estis franca katolika pastro. En sia paroĥo Saint-Clement<!-- Kiu Saint-Clement? Laŭ stato de somero 2015 estas 8 nunaj administraj komunumoj de tiu nomo en Francio, plus 8 iamaj... --> li plurfoje instruis Esperanton, kaj aranĝis per Esperanto multjaran rilatadon kun paroĥo en Germanio. === [[Dominique Simeone]] === '''Dominique SIMEONE''' estas franca esperantisto. Ekde somero 2006<ref>fonto [http://ateisto.org/arĥivujo/2007-04.pdf revuo "Ateisto" de aprilo 2007]{{404|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> li estis estrarano, ekde somero 2008 vicprezidanto, de [[Ateista Tutmonda Esperanto-Organizo]],<ref>[http://ateisto.org/arhxivujo/2013-11-ateo17.pdf informo "estraro de ATEO" en la revuo "Ateisto" de novembro 2013,]</ref><ref>[http://ateisto.org/estraro paĝo en la retejo de la organizaĵo, alirita la 30-an de novembro 2014, kontrolita la 15-an de marto 2016:] "prezidanto: [[Roland Schnell]], Germanio, vicprezidanto [[Dominique Simeone]], Francio, sekretario: [[Anna Löwenstein]], Italio, kasisto: [[Dieter Rooke]], Svislando, redaktoro: [[Christian Rivière]], Francio"</ref> kaj ekde somero 2006 ankaŭ funkciis kiel redakciano de la asocia revuo "Ateisto". === [[François Soubranne]] === '''François SOUBRANNE''' (subran) estis franca esperantisto kaj instruisto en [[Tulle]]. De l908 li seninterrompe estis UEA-delegito. == T == === [[Joël Thézard]] === '''Joël Thézard''' (naskiĝis la 24-an de februaro 1884 en [[Châtillon-sur-Loire]], mortis la 27-an de junio 1957 en [[Niort]]<ref>http://www.wiki-niort.fr/THEZARD_Joel_-_Artiste_Niortais</ref>), franca verkisto, pentristo kaj skulptisto, estis esperantisto en Francio ekde 1934. Li instruis desegnarton en [[Bastia]], [[Havre]] [[Guéret]] kaj fine ĉe la liceo ''Fontanes'' de [[Niort]] ekde 1919. ====Verkoj==== * 1. ''Polusaj glacioj sub noktomeza suno''. Eld. [[Franca Esperanto-Instituto]], 1937? * 2. ''La Bela Historio de Jozef'', de Zamenhof, ilustrita per 12 desegnaĵoj. Eld. Franca Esperanto-Instituto. * 3. ''Nordnordaj Fabeloj''. Eld. [[Muusses Esperanto-Biblioteko]], [[Purmerend]], 1937. ;Recenzoj Pri ''Polusaj glacioj sub noktomeza suno'' {{Citaĵo| La libreto priskribas krozadon al Islando kaj Spitzbergo kaj reveturon laŭlonge de la norvegaj fjordoj.|[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n149 (dec 1937)}} {{citaĵo|Aperis en la Kolekto de Franca Esperanto Instituto tiu ĉi tre rekomendinda originala verketo konsistanta el mallongaj vojaĝnotoj ilustritaj per 30 ĉarmaj laŭnaturaj desegnoj, fotoj, [[bildo]]j laŭ [[akvarelo]]j, kaj du kartoj, ĉiuj de la aŭtoro mem. En taglibra formo ĝi priskribas krozadon al Islando kaj Spitsbergo kun reveturo laŭlonge de la fjorda [[norvega marbordo]]. Ĉiam denove la artista plumo scias kapti per kelkaj vortoj la mirindajn lumkaj kolorefekton de l' helaj arktaj vastejoj; bedaŭrinde nur, ke mankas koloro al la “akvareloj” ĉi tie represitaj. Neoficialaj estas la terminoj [[isbergo]] (iceberg), [[bankizo]] (coastal ice-pack), kaj [[tribordo]] (starboard).| M.M.D. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 391, Novembro (1937)}} ---- Pri ''Nordnordaj Fabeloj'' {{Citaĵo|La scenejo estas jam laŭ la titolo en la [[nordo]], en la plej alta nordo. La fabeloj estas belaj kaj lerte verkitaj. La verkisto, juna [[esperantisto]] (de 4 jaroj) esperigas, ke ni povas atendi de li ankoraŭ aliajn interesajn verketojn.|[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.152 (mar 1938)}} === [[Jean-Luc Thibias]] === '''Jean-Luc THIBIAS''' (naskiĝis la {{daton|1960-08-15}}) estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]], laŭ profesio [[poŝtoficisto]]. Li jam longe aktivas por Esperanto en sia urbo [[Nancio]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel prezidanto, kasisto kaj [[libroservo|libroservisto]]. ===[[Jules Thiébault]]=== '''Jules Thiébault''' estis franca esperantisto en Carignan (Ardennes) dum la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj: *[[La malaperinta amiko]]<ref>Eldonejo A. Suzaine, Sedan</ref>; (ĉ. 1920); *[[Materiiĝoj en Mantes]] (1925); === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''' naskiĝis la [[4-an de majo]] [[1948]], mortis la [[5-an de decembro]] [[2013]], estis franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]] kaj kiel ŝi aktivis por [[kastelo Greziljono]]. Li laboris kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas delegito de UEA. === [[Gaston Turin]] === '''Gaston TURIN''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la [[6-a de marto|6-an de marto]] [[1979]] en [[Pontarlier]], [[Francio]]) estis franca esperantisto. Li estis redaktoro de [[Internacia Pedagogia Revuo]], aktivulo de [[ILEI]] kaj multjara delegito pri instruado. == V == === [[Marie-Thérèse Valantin]] === '''Marie-Thérèse VALANTIN''' naskiĝis en [[1899]] mortis novembre [[1994]] en [[Bourges]], [[Francio]]. Dojeno de la franca movado, ŝi helpis la renaskiĝon de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]] post la [[dua mondmilito]]. === [[Lionel Venon]] === '''Lionel VENON''' (naskiĝis en [[1921]] - pereis la [[4-a de aprilo|4-an de aprilo]] [[1993]] en aŭto-akcidento) estis vic-urbestro de [[Selles-sur-Cher]], la prezidanto de la franca sekcio de Internacia Ligo de Esperantistaj Radio-Amatoroj ([[ILERA]]). ===[[Claude Vernay]]=== '''Claude Vernay''' estis franca esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en [[Dunkerque]]. Verko: *''Historique du mouvement espérantiste à Dunkerque, précédé d 'un aperçu sur l'évolution du probieme de la langue auxiliaire''. 1938 (?) {{citaĵo|Jen sendube unu el la plej bonaj, plej efikaj propagandaj eldonaĵoj kiuj nacilingve aperis pri [[Esperanto]]. En la libreto, grandformata kaj 76-paĝa, ni trovas la kompletan evoluon de la ideo pri [[helplingvo internacia]] lerte redaktitan kaj bone prezentitan. La libreto ekde sia apero tiom bone impresis ke oni tuj uzis ĝin por efika [[propagando]] kaj eĉ por ĉerpi el ĝi regule dokumentajn gazetartikoloj. Tiu unua parto de la broŝuro, fakte la enkonduko, estas verkita de D-ro Degand, [[advokato]] kaj prezidanto de la grupo de Dunkerque. La dua parto skizas la historion, la evoluon kaj la intensan vivon de la tiea grupo. Ankaŭ tiu parto estas tre utila , ĉar ĝi montras kiamaniere akiri viv - kaj laborplenan grupon. La broŝuro estas dokumenta por ĉiuj kaj instiga precipe por grupanoj. Diversaj belaj fotografaĵoj pligrandigas ankoraŭ ĝian valoron. Inter tiuj portretoj ni precipe citu tiu jn de Zamenhof, Dumont, la nestoro de la movado en Dunkerque, Deligny, konata esperanto-profesoro, P. Benoit, prezidinto de la loka grupo, kaj plej simpatia samideano Archdeacon, granda batalanto por nia lingvo, ktp .| Hoso. [[Belga esperantisto]] n253 (mar 1938)}} {{citaĵo|Dokumentita historio pri la movado Esperanta en Nord, kaj aparte en Dunkerque, 1902-1935. Interesa raporto pri klopodo, laboro, kaj sukceso. Dek tri portretoj, kun biografiaj notoj, de lokaj [[pioniro]]j honorindaj. Unu ĉapitro montras la anglan devenon de [[Ernest Archdeacon]], prezidanto de S.F.P.E. Komence troviĝas skiza ''Aperçu sur l' Evolution du Probleme de la Langue Auxiliare''. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 413, Septembro (1939)}} === [[Gaston Veron]] === '''Gaston VERON''' (naskiĝis en [[1918]]; mortis en [[2001]]) estis [[franca esperantisto]] kaj [[delegito de UEA]] en [[Domfront]] dum kvardek jaroj, iama fakdelegito pri historio, juro kaj katolikismo. === [[Renée Volpeliere]] === '''Renée VOLPELIERE''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[15-a de decembro|15-an de decembro]] [[1986]] en [[Nimes]], [[Francio]]) estis [[UEA]]-delegito. Dum dek kvin jaroj ŝi estis fakdelegito pri mondofederismo kaj mondocivitaneco, ŝi ankaŭ regule kaj malavare kontribuis al la Novjorka Oficejo de UEA por subteni la laboron ĉe UN. == Y == === [[Roger Yafil]] === '''Roger YAFIL''' (1921-1997), aktivulo en la Pariza regiono, delegito pri instruado de lingvoj, kiu partoprenis en multaj UK-oj, mortis en [[Chatou]] la 16-an de februaro. Li aŭtoris la infanan kurslibron '''La familio muso'''. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj|*]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Francaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Francaj]] ovzalxuqn8twrxfzntwhl8xvlicor2u Parenceco 0 122616 9372272 9345091 2026-05-13T17:00:50Z LilyKitty 25129 de boparenco 9372272 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:familio.png|eta|upright=2.0|Parenctabelo en Esperanto]] '''Parenceco''' indikas la [[rilato]]jn inter [[homo]]j de unu [[familio]]. La diversaj [[kulturo]]j kreis pli-malpli kompleksajn [[skemo]]jn, per specialaj [[nomo]]j, por la diversaj parencoj. == Nomoj de parencoj == La tie ĉi uzataj nomoj havas [[kulturo|kulturan]] devenon kaj korespondas ĉefe al la en la [[Eŭropo|eŭropaj]] kaj [[Usono|usonaj]] [[socio]]j reganta ''[[eskimo-sistemo]]''. Tiu estas unu el la ses ĉefaj sistemoj de parenceco, kiujn identigis [[Henry Lewis Morgan]] en la verko ''[[Systems of Consanguinity and Affinity of the Human Family]]'' (sistemo de rilatoj kaj afineco de la homa familio, [[1871]]). Ĝi ne distingas la patrinajn kaj la patrajn parencojn, t.e. parencoj de la patrina kaj de la patra flanko. Ekzemple la nomo ''onklino'' ne diras, ĉu temas pri fratino de la patrino aŭ de la patro. Aliaj sistemoj havas du nomojn por ''onklino'', kiujn oni povus traduki per ''patrinofratino'' aŭ ''patrofratino'' kaj kiuj montras tiun malsamecon. Ĝuste tial la ''eskimo-sistemo'' estas malpli preciza ol la priskriba sistemo de la malnova [[romio|Romo]], aŭ la nuntempa ''sudano-sistemo'' uzata en [[Turkio]] aŭ en [[Ĉinio]]. Aldone estas supozita ĉi-sube, indikante iun parencecon, ke ne ekzistas [[ido]]j aŭ [[geedziĝo]] inter parencoj. === Gepatroj === La vorto ''gepatroj'' estas nomo por la rektaj [[praulo]]j de unu persono. Kiam temas pri [[adopto]], oni diras ''adoptgepatroj'' aŭ simple ''gepatroj''. * gepatroj = patro + patrino: ĉe natura deveno, ĉiu homo havas [[patro]]n kaj [[patrino]]n. La gepatroj estas unuarangaj parencoj. La karesnomo por patro estas ''paĉjo'', por patrino, ''panjo''. * alia formo de gepatreco estas je adopto. La adoptitaj infanoj estas egalrajta al idoj. * ankaŭ samseksaj paroj povas uzi gepatrajn rajtojn kaj devojn kaj ankaŭ sub certaj kondiĉoj adopti infanojn laŭlande. Ĝenerale gepatroj estas juraj reprezentantoj de siaj gefiloj. Escepte (ekzemple post morto de la gepatroj) kortumo povas determini [[kuratoro]]n. === Geedzoj === La geedzoj estas la partneroj, kiuj geedziĝis. Ĉe [[monogamio]] estas du geedzoj, ĉe [[poligamio]] pluraj. Laŭ la sekso la partnero estas [[edzo]] aŭ [[edzino]]. Kutime ne ekzistas sangoparenco inter geedzoj kaj do neniu parenceco. === Gefiloj === Gefiloj estas idoj, rektaj posteuloj de iu. Laŭ la sekso oni nomas ilin [[filo]]j aŭ [[filino]]j. La parenceco estas unuaranga al la gefiloj. Ankaŭ adoptitaj gefiloj havas tian parencecon. Kutime la adopto neigas la leĝan parencecon al la biologiaj gepatroj. === Gefratoj === Gefratoj estas aliaj gefiloj de la gepatroj. Gefiloj de la patro aŭ de la patrino kun alia partnero aŭ gefiloj de novaj partneroj ambaŭ estas duongefratoj esperante.<ref>[https://vortaro.net/#duono_kd Duono] en [[PIV]]</ref> Laŭ la sekso oni nomas ĉiun frato aŭ fratino. Gefratoj estas laŭleĝe parencoj duarangaj. Plensangaj gefratoj havas la samajn praulojn. === Geonkloj === Oni nomas onklo (vira) aŭ onklino (ina) la gefratoj de la gepatroj: tiuj estas parencoj triarangaj (la parenceco ekzistas pro la geavoj). La onklo duaranga estas kuzo unuaranga de la patro aŭ de la patrino. Oni kutime ne parolas pri geonkloj triarangaj; tiuj estus la kuzoj duarangaj de la patro aŭ de la patrino. En grandaj familioj oni nomas malproksimajn parencojn sen indiko de la rango gekuzoj, kuzoj aŭ kuzinoj. === Genevoj === Nevoj (viraj) aŭ nevinoj (inaj) estas la gefiloj de gefratoj. Oni ankaŭ nomas genevojn la gefiloj de la bogefratoj, tiam temas ne pri parenceco, sed pri boparenceco. === Gekuzoj === Kuzoj (viraj) aŭ kuzinoj (inaj) unuarangoj estas gefiloj de parencaj (ne boparencaj) onklo aŭ onklino. La parenceco al tiuj unuarangoj gekuzoj estas kvararanga parenceco; unuaranga kuzo signifas ke temas pri filo de onklo aŭ onklino, ne pri pli malproksima parenco. Kelkaj landoj aŭ religioj malpermesas geedziĝon inter gekuzoj unuarangaj (ekzemple kelkaj [[usono|usonaj ŝtatoj]], [[Koreio]], [[Filipinoj]] kaj multaj [[balkano|Balkanlandoj]]); en aliaj kulturoj oni preferas tiajn geedziĝojn. === Geavoj === La [[geavoj]] estas la gepatroj de la patro aŭ de la patrino de iu persono. Individue oni nomas ilin ''avo'' (vira) kaj ''avino'' (ina). La gepatroj de la patro estas ''patroflankaj'' geavoj, avo kaj avino, tiuj de la patrino ''patrinflankaj''. === Genepoj === La genepoj estas la gefiloj de la gefiloj. La knabojn oni nomas ''nepoj'', la knabinojn ''nepinoj.'' === Seksneŭtrala esprimado === En la oficiala stilo de Esperanto mankas vortoj por esprimi parencecon seksneŭtrale (sed la vorto "parenco" mem estas seksneŭtrala). Tamen ekzistas proponoj, kiujn oni jam nun parte aplikas. Du ĉefaj solvoj estas [[J-sistemo]] kaj [[parentismo]]. Ankoraŭ neniu el la du sistemoj estas oficialigita de la [[Akademio de Esperanto]], kvankam la solvoj estas fervore diskutataj en la [[Esperanto-komunumo|Esperanta komunumo]]. La aferon malfaciligas ankaŭ tio, ke multaj esperantistoj, pro sia malĝusta kompreno de la esenco de la [[Fundamento de Esperanto]], kredeble opinias, ke [[L. L. Zamenhof|Ludoviko Zamenhofo]] elpensis la lingvon de la kapo ĝis la piedoj, sed fakte la Akademio de Esperano havas rajton oficialigi [[Novradiko|novradikojn]], se tio estas necese. Jen estas la listo de la J-sistemaj seksneŭtralaj (t. e. tiaj, ke oni povas uzi ilin, ne menciante sekson) parencecaj vortoj: ajvo (seksneŭtrale av(in)o), ejdzo (seksneŭtrale edz(in)o), fejlo (seksneŭtrale fil(in)o), frajto (seksneŭtrale frat(in)o), kujzo (seksneŭtrale kuz(in)o), nejpo (seksneŭtrale nep(in)o), nejvo (seksneŭtrale nev(in)o), ojnklo (seksneŭtrale onkl(in)o), pajtro (seksneŭtrale patr(in)o). La dua solvo estas parentismo, jen estas ekzemploj de la parentismaj vortoj: anako (seksneŭtrale fil(in)o), avuo (seksneŭtrale av(in)o), ĉaĉo (seksneŭtrale onkl(in)o), eŝo (seksneŭtrale edz(in)o), kuzeno (seksneŭtrale kuz(in)o), nepoto (seksneŭtrale nep(in)o), nievo (seksneŭtrale nev(in)o), sahodo (seksneŭtrale frat(in)o), parento (seksneŭtrale patr(in)o). == Prefiksoj uzataj por parencoj == === bo- === ''bo-'' indikas la parencecon progeedziĝa. Tiel la ''bogepatroj'' estas la gepatroj de la edzo aŭ edzino. Ties gefratoj estas la ''bogefratoj'', ktp. === pra- === ''pra-'' indikas pli malproksiman rangon de parenceco ĉu antaŭa ĉu posta. La ''praavo'' estas la patro de la avo. La ''pranepo'' estas filo de la nepo. Figure la prapatroj estas plej malproksimaj antaŭuloj. === vic- === Por parenceco kreita per regeedziĝo oni povas uzi prefikse la radikon ''vic-'': ''vicpatro, vicfilo, vicfrato''. Kiam viro kaj virino, kiuj jam havas gefilojn, geedziĝas, la gefiloj de unu iĝas ''vicgefiloj'' de la alia, la gefiloj inter si iĝas ''vicgefratoj'' kaj al ili la novaj patro kaj patrino iĝas ''vicgepatroj''. – Por ĉi tiu uzo estis proponita ankaŭ speciala prefikso ''stif-'', tre malmulte uzata. En retaj tekstoj ''stif-'' aperas preskaŭ nur en vortlistoj aŭ diskutoj pri parencvortoj. En ordinara lingvouzo oni ne ĉiam diferencigas inter ''duonparenco'' kaj ''vicparenco''. === duon- === ''duon-'' indikas ke la parenceco ekzistas nur per unu persono el la antaŭa generacio. ''Duonfrato'' estas ekzemple frato de la sama patro sed de alia patrino. Ofte la vortoj ''duonfilo'' kaj ''duonpatro'' estas dirataj por ''vicfilo'' kaj ''vicpatro.'' === kun- === ''kun-'' indikas ke la parenceco estas reciproke pere de geedza paro. Ekzemple, du viroj, unu bopatro al la edzino, kaj la alia bopatro al la edzo, estas ''kunbopatroj'' unu al la alia. == Parenca skemo == prageavoj ↑ ↑ ↑ ↑ avo avino avo avino patra patra patrina patrina |___________________________________| |____________________________| | | | | | | onklo onklino patro patrino onklo onklino patra patra | | patrina patrina _|_____ __________|___________________|__________________ | | | | | kuzo kuzino frato '''persono''' ∞ parulo fratino _____|____ _________|_________ ____|_____ | | | | | | nevo nevino filo filino nevo nevino frata frata | | fratina fratina ____________|_ _|____________ | | | | nepo nepino nepo nepino ↓ ↓ ↓ ↓ pragenepoj == Parenca tabelo == {| class="wikitable sortable" ! || Samsangeco || Generacio || Sekso || Parenceco || Interpersono || Vico |- | patro || + || A || + || + || 0 || + |- | patrino || + || A || − || + || 0 || + |- | filo || + || P || + || + || 0 || + |- | filino || + || P || − || + || 0 || + |- | frato || + || S || + || + || 0 || 0 |- | fratino || + || S || − || + || 0 || 0 |- | avo || + || A || + || − || ± || + |- | avino || + || A || − || − || ± || + |- | nepo || + || P || + || − || ± || + |- | nepino || + || P || − || − || ± || + |- | onklo || + || A || + || − || ± || − |- | onklino || + || A || − || − || ± || − |- | nevo || + || P || + || − || ± || − |- | nevino || + || P || − || − || ± || − |- | kuzo || + || S || + || − || ± || 0 |- | kuzino || + || S || − || − || ± || 0 |- | edzo || − || S || + || + || 0 || 0 |- | edzino || − || S || − || + || 0 || 0 |- | bopatro || − || A || + || − || ± || − |- | bopatrino || − || A || − || − || ± || − |- | bofilo || − || P || + || − || ± || − |- | bofilino || − || P || − || − || ± || − |- | bofrato || − || S || + || − || ± || 0 |- | bofratino || − || S || − || − || ± || 0 |- | boonklo || − || A || + || − || ± || − |- | boonklino || − || A || − || − || ± || − |} * '''Generacio''': ''S'' – sama, ''A'' antaŭa, ''P'' posta. * '''Sekso''', '''Interpersono''': ''+'' vira, ''−'' ina. * '''Parenceco''': ''+'' senpera, ''−'' per interpersono. * '''Vico''': ''+'' rekta, ''−'' rompita.<ref>Por Esperanto adaptita tabelo laŭ: Erhart, Adolf. ''Základy jazykovědy.'' 2.&nbsp;upravené vydání. Praha&nbsp;: Státní pedagogické nakladatelství, 1990. Ĉapitro Lexikologie&nbsp;– Sémantika, pĝ.&nbsp;82–83. ISBN 80-04-24612-5.</ref> == Proverboj == Ekzistas pluraj [[proverbo]]j pri parencoj en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]],<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-03-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref> inter ili: * ''”Malriĉulo parencojn ne havas.”'' * ''”Parenc' al parenco ne malhelpas intence.”'' * ''”Parenco per Adamo.”'' * ''”Nevo de papo facile fariĝas kardinalo.”'' == En Esperanto aperis == * ''De abrakadabra al zigurato 28 babiladoj pri vortoj'' de [[Sten Johansson]] (Kunbogepatroj) - [http://literaturo.esperanto.net/tekstoj/johansson/abrakadabra.pdf?fbclid=IwY2xjawLF3txleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFJTEh1NEVQa0lERTFWV0pKAR70LZOncGrb56BLpMoPxRnBEHuPMk0QnU4F08C5sHZPIoRSEmkDuj7HJR4x3g_aem_-0AK-fuRc8NsHNp5C7SF1Q elŝutebla] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Boparenco]] * [[Geedzeco]] * [[Listo de familimembroj]], kun pli da familianoj == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Parenco|ReVo=parenc}} * [http://www.ulf-neundorfer.de/v-bez.html Parencecrilatoj historie] {{de}} * [https://web.archive.org/web/20060820020252/http://anthro.palomar.edu/kinship/default.htm Deven- kaj familisistemoj] (angle, arkiva kopio) * [https://lingvakritiko.com/2019/11/11/survoje-al-sekse-neutralaj-kaj-egalecaj-esprimoj-komparo-inter-la-j-sistemo-kaj-parentismo/#more-756 ”Survoje al sekse neŭtralaj kaj egalecaj esprimoj: Komparo inter la J-sistemo kaj parentismo”] de [[Markos Malke Kramer]] (ĉe lingvakritiko.com) [[Kategorio:Parenceco|Parenceco]] 0c7db6g3wkagf2nul2i1e7qi15fss4k Gaumont-Palace 0 125241 9372490 9339311 2026-05-14T01:58:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372490 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo|bildo-priskribo=Reklam-bildkarto pri la [[UK 1914|10-a UK]] (1914)|regiono-ISO=FR|tersituo=Parizo|zomo=13}} '''Gaumont-Palace''' estis originale ''L'Hippodrome'', la kvina kaj lasta "[[hipodromo]]" de Parizo. <!--[[Dosiero:UK_1914-gaumontpalace.jpg|eta|250px|maldekstra|Reklam-bildkarto pri la [[UK 1914|10-a UK]] (1914)]]--> Tiuj lokoj, konstruitaj en la urbo inter 1845 kaj 1900, ne estis ĉeval-vetkurejoj kiel la nomo pensigas, sed speco de cirko por ĉevalaj spektakloj. ''L'Hippodrome'' troviĝis ĉe Placo Clichy, en la angulo de stratoj Caulaincourt kaj Forest. Ĝi estis inaŭgurita la 13-an de Majo 1900, okaze de la [[Internacia_ekspozicio|Universala Ekspozicio]], per la "ĉevala pantomimo" ''[[Vercingetorix]]''. Ĝi estis taŭga por 8 mil spektantoj, el kiuj 5 mil sidantaj. Oni uzis ĝin ankaŭ por operoj kaj muzikprezentado. La ĉevalaj spektakloj iom post iom perdis sian allogon kaj oni provis tie cetere okazigi piedpilkadon, boksadon, bicikladon sed vane. Pro manko de spektantoj, ĝi definitive fermiĝis la 10-an de Marto 1907. [[Dosiero:Gaumont-Palace-10aUK.gif|maldekstra|eta|Interna aranĝo okaze de la [[UK 1914|10-a UK]] (1914)]] Oni rekonstruis ĝin kaj inaŭguris en 1911 kiel kinejo Gaumont-Palace, kun 3400 sidlokoj. La [[UK 1914|10-a Universala Kongreso de Esperanto]] devus tie ekokazi la [[2-an de aŭgusto]] [[1914]], sed la malferman tagon pro la [[Unua Mondmilito]] la Kongreso estis nuligita. Renovigita en 1931, la kinejo havis 6 mil sidlokojn kaj tiam estis la plej granda en la mondo. Oni malkonstruis ĝin en 1972, por la konstruado de hotelo sur tiu loko. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://mapage.noos.fr/hubert.demory/hippodromes.htm Les Hippodromes de Paris] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060720013913/http://mapage.noos.fr/hubert.demory/hippodromes.htm |date=2006-07-20 }} (en la franca) * http://www.andreas-praefcke.de/carthalia/france/f_paris_gaumontpalace.htm (en la franca) [[Kategorio:Konstruaĵoj en la 18-a arondismento de Parizo]] 5k6j13f4peuik0gzk9rzvjre45jaxl9 Dlouhá Lhota (distrikto Blansko) 0 127405 9372305 8965390 2026-05-13T18:47:14Z Moldur 2507 [[paroĥo]] 9372305 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Dlouhá Lhota}} {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Dlouhá Lhota | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Langlhotta}} | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Dlouhá Lhota | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Dlouhá Lhota (Blansko), fara a kostel (6427).jpg | dosiero_priskribo = Paroĥejo kaj preĝejo de sankta Bartolomeo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Dlouhá Lhota (Blansko) vlajka.jpg | blazono = Dlouhá Lhota (Blansko) znak.jpg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo = | montaro = Suprasvratka montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Dlouhá Lhota | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 470 | lat_d = 49 | lat_m = 25 | lat_s = 43 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 30 | long_s = 13 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 5.29 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Dlouhá Lhota <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1365 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 679 71 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ064 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0641 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0641 581526 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 1 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 1 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 1 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.dlhota.cz www.dlhota.cz] | commons = | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Dlouhá Lhota''' estas municipo en [[Ĉeĥio]] troviĝanta en [[distrikto Blansko]], [[Sudmoravia regiono]]. En {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉi tie vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro [[1365]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Paroĥa [[preĝejo de sankta Bartolomeo (Dlouhá Lhota)|preĝejo de sankta Bartolomeo]], kiu estas paroĥa preĝejo de paroĥo [[Romkatolika paroĥo Dlouhá Lhota|Dlouhá Lhota]]. * Paroĥejo == Fotogalerio == <gallery> Dlouhá Lhota (Blansko), obecní úřad (3145).jpg|Municipa oficejo en vilaĝplaco Dlouhá Lhota (Blansko), kostel sv. Bartoloměje (6426).jpg|Preĝejo de sankta Bartolomeo Dlouhá Lhota (Blansko), kříž u kostela (3165).jpg|Kruco ĉe la preĝejo Dlouhá Lhota (Blansko), fara (6433).jpg|Paroĥejo ĉe la preĝejo Dlouhá Lhota (Blansko), autobusová zastávka (3144).jpg|Aŭtobusa haltejo en la municipo Dlouhá Lhota (Blansko), kříž u silnice na Brťov-Jeneč (3169).jpg|Kruco ĉe ŝoseo al [[Brťov-Jeneč]] </gallery> {{Municipoj de Sudmoravia regiono|Distrikto Blansko}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Setlejoj en Suprasvratka montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en Ĉeĥio kun nomo Lhota]] khy3y6j3krhcfsalkuw7pz9u75r4nf1 Březina (antaŭe distrikto Blansko) 0 127490 9372312 8437109 2026-05-13T19:01:00Z Moldur 2507 9372312 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Březina}} {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Březina | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Bscheschina}} | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Březina | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Březina.JPG | dosiero_priskribo = Březina <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Březina (Brno-Country).jpg | blazono = Brezina (former Blansko) CoA CZ.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Brno-provinco | municipo = Šlapanice | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Grandmoravia imperio | histregiono1 = Moravio | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | ŝoseo = | konstruaĵo_tipo = | konstruaĵo = | montaro = Drahanská vrchovina | orogenezo = Moravia karsto | orogenezo_tipo = Karsto <!-- *** Situo *** --> | situo = Březina | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 440 | lat_d = 49 | lat_m = 16 | lat_s = 05 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 45 | long_s = 18 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 6.83 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1365 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 679 05 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ064 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0643 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0643 581429 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 2 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 1 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.obec-brezina.cz www.obec-brezina.cz] | commons = Březina (former Blansko District) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} Municipo '''Březina''' troviĝas en [[Ĉeĥio]], regiono [[Sudmoravia regiono|Sudmoravia]], en [[distrikto Brno-provinco]]. Ĉi tie vivas {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro [[1365]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} <!-- == Vidu ankaŭ == * [[Romkatolika paroĥo Křtiny]] --> {{Municipoj de Sudmoravia regiono|Distrikto Brno-provinco}} {{Unua}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Brno-provinco]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Brno-provinco]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Moravia karsto]] j1te56uqvok2ftnu5z3pue9l4zizp32 Frank Lloyd Wright 0 131707 9372153 9252512 2026-05-13T14:38:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372153 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |priskribo=En 1926}} '''Frank Lloyd WRIGHT''' (naskiĝinta kiel '''Frank Lincoln WRIGHT''' la {{daton|8|junio|1867}}, mortis la {{daton|9|aprilo|1959}}) estis konata [[Usono|usona]] [[arkitekto]], interna desegnisto, verkisto kaj edukisto, kiu dezajnis pli ol 1,000 strukturojn, 532 el kiuj estis kompletigitaj. Wright kredis en dezajno de strukturoj kiuj estu harmoniaj kun humaneco kaj ties medio, filozofio kiun li nomis [[organika arkitekturo]]. Tiu filozofio estas plej bone ekzemplita de [[Akvofalejo]] (1935), kiu estis nomita "la plej bona verko de usona arkitekturo el ĉiuj tempoj".<ref name="bloomberg.com">Brewster, Mike (28a de julio, 2004). "Frank Lloyd Wright: America's Architect". [[Business Week]] (The McGraw-Hill Companies). Konsultita la 22an de januaro, 2008. [http://www.bloomberg.com/bw/stories/2004-07-27/frank-lloyd-wright-americas-architect]</ref> Wright estis estro de la arkitektura movado [[Preriskolo]] kaj disvolvis la koncepton de hejmo el [[Usonia]], nome unika vido por urba planado en Usono. Lia verkaro inkludas originajn kaj plinovigajn ekzemplojn de multaj konstrutipoj, kiaj oficejoj, [[preĝejo]]j, [[lernejo]]j, [[nuboskrapulo]]j, [[hotelo]]j kaj [[muzeo]]j. Wright ankaŭ desegnis multajn el la internaj elementoj de siaj konstruaĵoj, kiaj la meblaro kaj la [[vitralo]]j. Wright verkis 20 librojn kaj multajn artikolojn kaj estis populara preleganto en Usono kaj en Eŭropo. Lia bunta persona vivo ofte iĝis novaĵo, ĉefe pro incendio de 1914 kaj murdoj ĉe lia studio Taliesin. Jam bone konata dum sia vivo, Wright estis rekonata en 1991 de la ''[[American Institute of Architects]]'' kiel "the greatest American architect of all time" (la plej granda usona arkitekto ĉiutempa).<ref name="bloomberg.com"/> == Komencaj jaroj == === Infanaĝo (1867–1885) === Wright naskiĝis en la 8a de Junio, 1867, en la urbo Richland Center, [[Viskonsino]], sed li eltenis tra sia tuta vivo, ke li naskiĝis en 1869.<ref>{{Cite journal|last=Hines|first=Thomas S.|date=1967|title=Frank Lloyd Wright: The Madison Years: Records versus Recollections|url=https://www.jstor.org/stable/4634222|journal=The Wisconsin Magazine of History|volume=50|issue=2|pages=109–119|jstor=4634222|issn=0043-6534}}</ref><ref>{{Cite news|last=Huxtable|first=Ada Louise|date=October 31, 2004|title='Frank Lloyd Wright'|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2004/10/31/books/chapters/frank-lloyd-wright.html|access-date=1a de Februaro, 2022|issn=0362-4331}}</ref> En 1987 biografo de Wright sugestis, ke li eble estis baptita kiel "Frank Lincoln Wright" aŭ "Franklin Lincoln Wright" sed tiujn asertojn oni subtenis per neniu pruvo.<ref>Gill, Brendan, ''Many Masks, a Life of Frank Lloyd Wright'', Ballantine Books, 1987 p. 25.</ref> La patro de Wright, William Cary Wright (1825–1904), estis "talenta muzikisto, oratoro, kaj foje predikisto kiu estis akceptita en predikejo en 1857."<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=C-fhnSK26vMC&q=frank+lincoln+wright&pg=PT12 |title=Frank Lloyd Wright: A Life |last=Huxtable |first=Ada Louise |year=2008 |publisher=Penguin |isbn=978-1-4406-3173-3 |language=en |page=5}}</ref> Li estis ankaŭ publikigita komponisto.<ref>{{Cite journal |last=Kimber |first=Marian Wilson |date=2014 |title=Various Artists. The Music of William C. Wright: Solo Piano and Vocal Works, 1847–1893. Permelia Records 010225, 2013 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-the-society-for-american-music/article/various-artists-the-music-of-william-c-wright-solo-piano-and-vocal-works-18471893-permelia-records-010225-2013/D08DC5760AE0D2654A66AD275B84615A# |journal=Journal of the Society for American Music |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=274–276 |doi=10.1017/S1752196314000169 |s2cid=190701799 |issn=1752-1963}}</ref> Origine el [[Masaĉuseco]], William Wright estis pastoro [[Baptismo|baptista]], sed li poste aligis la familion de sia edzino al la religio [[Unitariismo]]. La patrino de Wright, nome Anna Lloyd Jones (1838/39–1923) estis instruistino kaj membro de la klano Lloyd Jones; ŝiaj gepatroj estis elmigrintaj el [[Kimrio]] al [[Viskonsino]].<ref>{{cite book |last=Secrest |first=Meryle |title=Frank Lloyd Wright: A Biography |publisher=University of Chicago Press |year=1998 |page=36}}</ref> Unu el la fratoj de Anna estis Jenkin Lloyd Jones, grava figuro en la etendo de la Unitaria religio en [[Usona Mez-Okcidento]]. Laŭ la membiografio de Wright, lia patrino deklaris kiam ŝi estis naskonta sian unuan filon, ke li kreskiĝos por konstrui belajn konstruaĵon. Ŝi dekoris sian flegejon per bildoj de anglaj katedraloj eltonditaj el gazeto por kuraĝigi la alvokiĝon de la infano.<ref>Secrest, p. 58.</ref> Wright fakte kreskiĝis en "nestabila familio, [...] konstante resursmanka, [...] senripoza malriĉo kaj anksio" kaj suferis "ege ĝenitan kaj evidente malfeliĉan infanaĝon".<ref name="nyt">{{Cite news |last=Huxtable |first=Ada Louise |date=31a de Oktobro, 2004 |title='Frank Lloyd Wright' |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2004/10/31/books/chapters/frank-lloyd-wright.html |access-date=9a de Januaro, 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Lia patro plenumis pastorpostenojn en McGregor (Iovao) (1869), [[Pawtucket (Rod-Insulo)]] (1871), kaj Weymouth (Masaĉuseco) (1874). Ĉar la familio de Wright devis barakti finance ankaŭ en Weymouth, ili revenis al Spring Green, kie helpanta familio Lloyd Jones povis helpi William trovi laborpostenon. En 1877, ili setliĝis en [[Madisono (Viskonsino)|Madisono]], kie William instruis muzikon kaj servis kiel sekretario por la ĵus formita Unitariisma societo. Kvankam William estis malproksima parenco, li kunhavis muzikemon kun siaj filoj.<ref name="nyt" /> In 1876, Anna vidis ekspozicion de edukaj blokoj nomitaj Froebel-donacoj, fundamento de plinovigaj instrurimedoj de [[infanĝardeno]]j. Anna, trejnita instruistino, estis ekscitita per la programo kaj aĉetis blokaron per kiu la 9-jaraĝa Wright ludis dum multe da tempo. La blokoj de la aro estis geometrie formitaj kaj povis esti kongruigitaj en variaj kombinoj por formi du- kaj tri-dimensiaj komponaĵoj. En sia membiografio, Wright priskribis la influon de tiuj ekzercoj super sia alproksimiĝo al desegnado: "Dum kelkaj jaroj, mi sidis ĉe la malgranda infanĝardena tableto... kaj ludis... per kubo, sfero kaj triangilo - tiuj mildaj acerlignaj blokoj... Ĉiuj estas en miaj fingroj ĝis nun... "<ref>Alofsin, Anthony (1993). ''Frank Lloyd Wright – the Lost Years, 1910–1922: A Study of Influence''. University of Chicago Press. p. 359. {{ISBN|0-226-01366-9}}; Hersey, George (2000). ''Architecture and Geometry in the Age of the Baroque''. University of Chicago Press. p. 205. {{ISBN|0-226-32783-3}}.</ref> En 1881, tuj post Wright iĝis 14-jaraĝa, liaj gepatroj separiĝis. En 1884, lia patro pledis por divorco el Anna surbaze de "... emocia krueleco kaj fizika violento kaj geedzeca abandono".<ref>Hendrickson, Paul, ''Plagued By Fire'', New York: Alfred A Knopf, 2019, p. 399.</ref> Wright studis en la Madisona Altlernejo, sed ne estas pruvo ke li gradiĝis.<ref>Secrest, p. 72.</ref> Lia patro lasis Viskonsinon post oni aprobis la divorcon en 1885. Wright diris, ke li neniam revidis sian patron.<ref>Wright, Frank Lloyd, ''An Autobiography'', Duell, Sloan and Pearce, New York City, 1943, p. 51.</ref> === Edukado (1885–1887) === En 1886, estante 19-jaraĝa, Wright estis akceptita en la [[Universitato de Viskonsino en Madisono]] kiel speciala studento. Li laboris kun Allan D. Conover, profesoro de civila inĝenierado, antaŭ lasi la lernejo negradiĝinta;<ref>Secrest, p. 82.</ref> en 1955, la universitato havigis al Wright, tiam 88-jaraĝa, honoran doktorigon en fajnaj artoj.<ref>{{Cite web|title=Honorary Degree Recipients|url=https://secfac.wisc.edu/awards-lectures/honorary-degrees/recipients/|access-date=5a de Marto, 2023|website=Office of the Secretary of the Faculty|publisher=University of Wisconsin–Madison}}</ref> La onklo de Wright nome Jenkin Lloyd Jones ricevis komision de la ĉikaga arkitektura firmao de Joseph Lyman Silsbee por desegni ''All Souls Church'' (preĝejo de ĉiuj animoj) en [[Ĉikago]] en 1885. En 1886, la firmao Silsbee ricevis komision de Jones por desegni la ''Unity Chapel'' (Unitariisma Kapelo) kiel privata familikapelo en Vajomingo (Viskonsino). Kvankam neoficiale dungita de Silsbee, Wright estis lerta desegnisto kaj "zorgis pri la interno [desegnoj kaj konstruado]" en Viskonsino.<ref>''Frank Lloyd Wright's Monona Terrace: The Enduring Power of a Civic Vision'', de David V. Mollenhoff kaj Mary Jane Hamilton (The University of Wisconsin Press, Madison, Wisconsin, 1999), p. 54.</ref> Tiu kapelo estas tiel la plej frua konata verko de Wright.<ref name=nrhp>{{citation|last=Dean|first=Jeffrey M.|title=National Register of Historic Places Inventory—Nomination Form: Unity Chapel|url={{NRHP url|id=74000092}}|publisher=[[National Park Service]], State Historical Society of Wisconsin|date=18a de Julio, 1974|access-date=29a de Oktobro, 2014}}</ref> Post la kapelo finiĝis, Wright translokiĝis al Ĉikago.<ref name=nrhp/> == Kariero == === Laboro por Silsbee kaj aliaj fruaj verkoj (1887–1888) === In 1887, Wright alvenis en Ĉikagon serĉe de laborposteno. Kiel rezulto de la detruega Granda Ĉikaga Incendio de [[1871]] kaj de populacieksplodo, oni plenumis novan disvolvon. Wright poste registris en sia membiografio, ke lia unua impreso de Ĉikago estis tiu de malbela kaj ĥaosa urbo.<ref>{{Cite book|last=McCarter|first=Robert|title=Frank Lloyd Wright|publisher=Phaidon Press|year=1997|isbn=978-0-7148-3148-0}}</ref> Kelkajn tagojn post sia alveno, kaj post intervjuoj kun kelkaj elstaraj firmaoj, li estis dungira kiel [[Desegno|desegnisto]] kun Joseph Lyman Silsbee.<ref name=Wright > Wright, Frank Lloyd (2005). ''Frank Lloyd Wright: An Autobiography''. Petaluma, CA: Pomegranate Communications. pp. 60–63. ISBN 978-0-7649-3243-4. </ref> Estante ku tiu firmao, li laboris ankaŭ en du aliaj familiprojektoj: nome la preĝejo ''All Souls Church'' en Ĉikago por sia onklo, Jenkin Lloyd Jones, kaj la lernejo ''Hillside Home School I'' en Spring Green por du el siaj onklinoj.<ref name=OGorman > O'Gorman, Thomas J. (2004). [https://archive.org/details/franklloydwright0000ogor/page/30/mode/2up Frank Lloyd Wright's Chicago.] San Diego: Thunder Bay Press. pp. 31–33. ISBN 978-1-59223-127-0. </ref> Aliaj desegnistoj kiuj laboris por Silsbee en 1887 estis estontaj arkitektoj Cecil Corwin, George W. Maher kaj George Grant Elmslie. Wright tuj amikiĝis kun Corwin, kun kiu li loĝis ĝis li trovis permanentan hejmon.<ref>Secrest, p. 89.</ref> Sentante, ke li estis malmulte pagita por la kvalito de sia laboro por Silsbee per nur ok dolaroj semajne, la juna desegnisto lasis kaj trovis laborpostenon kiel arkitektura desegnisto en la firmao Beers, Clay, kaj Dutton. Tamen, Wright tuj konstatis, ke li ne estis preta prilabori konstrudesegnadon per si mem; li lasis sian novan laboron por reveni al Joseph Silsbee - tiam kun plialtiĝo en salajro.<ref>{{harvnb|Wright|2005|p=69}}</ref> Kvankam Silsbee aliĝis ĉefe al Viktoria kaj al Revivisma arkitekturoj, Wright trovis sian laboron pli "gracie pitoreska" ol aliaj "brutalecoj" de la periodo.<ref>{{harvnb|Wright|2005|p=66}}</ref> === Adler & Sullivan (1888–1893) === [[Dosiero:Frank Lloyd Wright Home and Studio (west side zoom).JPG|eta|Hejmo kaj Studio de Wright en [[Oak Park (Ilinojso)]] (1889).]] [[Dosiero:Oak Park Il Walter Gale House4.jpg|eta|La Domo Walter Gale en [[Oak Park (Ilinojso)]] (1893). Jvankam de stilo Reĝino Anne, ĝi montras fenestrobendojn kaj traboporĉan tegmenton kiu kongruas kun la disvolvo de la estetiko de Wright.]] Wright eksciis, ke la ĉikaga firmao [[Adler & Sullivan]] estis "... serĉante iun kiu finigu la desegnojn por la interno de la konstruaĵo ''Auditorium Building'' de Ĉikago".<ref>{{harvnb|Wright|2005|p=83}}.</ref> Wright pruvis, ke li estas kompetenta impresionisto de la ornamaj desegnoj de [[Louis Sullivan]] kaj du mallongajn intervjuojn poste, estis oficiala [[metilernanto]] en la firmao.<ref>{{harvnb|Wright|2005|p=86}}.</ref> Wright ne bone rilatis kun la aliaj desegnistoj de Sullivan; li skribis, ke okazis kelkaj violentaj kvereloj inter ili dum la unuaj jaroj de lia metilernanteco. Pro tiu afero, ankaŭ Sullivan montris malmultan respekton por siaj propraj dungitoj.<ref>{{harvnb|Wright|2005|pp=89–94}}.</ref> Spite al tio, "Sullivan akceptis [Wright] sub sia flugilo kaj donis al li grandan desegnorespondecon."<ref name=Tafel /> Kiel faro de respekto, Wright poste referencos al Sullivan kiel {{lang|de|Lieber Meister}} (germanlingve por "kara majstro").<ref name=Tafel > Tafel, Edgar (1985). [https://archive.org/details/yearswithfrankll0000tafe/page/30/mode/2up Years With Frank lloyd Wright: Apprentice to Genius.] Mineola, NY: Dover Publications. p. 31. ISBN 978-0-486-24801-1. </ref> Li formis ligon ankaŭ kun sia oficejestro Paul Mueller. Wright poste engaĝis Mueller en la konstruadon de kelkaj el siaj publikaj kaj komercaj konstruaĵoj inter 1903 kaj 1923.<ref name=Saint > Saint, Andrew (Majo 2004). "Frank Lloyd Wright and Paul Mueller: the architect and his builder of choice" (PDF). Architectural Research Quarterly. Cambridge: Cambridge University Press. 7 (2): 157–167. doi:10.1017/S1359135503002112. S2CID 108461943. Alirita la 16an de Marto, 2010. ></ref> Ĉirkaŭ 1890, Wright havis oficejon apud tiu de Sullivan, kiun li kunhavis kun amiko kaj desegnisto George Grant Elmslie, kiu estis dungita de Sullivan laŭ peto de Wright.<ref name=Saint/><ref name=Gebhard > Gebhard, David; Patricia Gebhard (2006). ''Purcell & Elmslie: Prairie Progressive Architects''. Salt Lake City: Gibbs Smith. p. 32. ISBN 978-1-4236-0005-3. </ref> Wright estis plialtigita al posteno de ĉefa desegnisto kaj prilaboris ĉiujn loĝejdesegnajn laborojn en la oficejo. Ĝenerale, la firmao Adler & Sullivan nek desegnis nek konstruis domojn, sed estis devigita fari tion laŭ peto de klientoj de la gravaj komercaj projektoj. Wright estis okupita per la ĉefaj komisioj de la firmao dum oficejaj horoj, kaj tial domdesegnoj estis prokrastitaj al vesperaj, semajnfinaj kaj libertempaj horoj en sia hejma studio. Li poste postulis totalan respondecon por la desegnado de tiuj domoj, sed zorga inspektado de lia arkitektura stilo (kaj rakonto el la historiisto Robert Twombly) sugestas, ke Sullivan diktis la ĝeneralajn formojn kaj motivojn de la loĝejaj verkoj; tiukadre la desegnodevoj de Wright estis ofte limigitaj al detaligo de projektoj por la skizoj de Sullivan.<ref name=Gebhard/> Dum tiu tempo, Wright laboris por la Bangaloj de Sullivan (1890) kaj James A. Charnley (1890) en [[Ocean Springs]], [[Misisipio]], la Domoj Berry-MacHarg kaj James A. Charnley (ambaŭ 1891), kaj la Domo Louis Sullivan (1892), ĉiuj en Ĉikago.<ref>{{harvnb|Wright|2005|p=100}}.</ref><ref name=Lind /> Spite al monprunto de Sullivan kaj al kromtempa salajro, Wright estis konstante bezonantaj financojn. Wright komprenis, ke liaj malfacilaj financoj plej verŝajne rilatis al liaj multekostaj gustoj en vestaĵaro kaj vehikloj, kaj la kromajn luksaĵojn kiujn li desegnis en sia hejmo. Por suplementi sian enspezaron kaj repagi siajn ŝuldojn, Wright akceptis sendependajn komisiojn por almenaŭ naŭ domojn. Tiuj "botkruraj" domoj, kiel li poste nomis ilin, estis konservative desegnitaj variaĵoj de la enmodaj arkitekturaj stiloj Reĝino Anne kaj Kolonia Revivado. Tamen, malkiel ĉe la ĉeftendenca arkitekturo de la periodo, ĉiu domo emfazis simplajn geometriajn amasojn kaj enhavis trajtojn kiel bendoj de horizontalaj fenestroj, porokazaj [[kantilevro]]j, kaj malfermaj plankoplanoj, kiuj iĝos mejloŝtonoj de sia posta verkaro. Ok el tiuj fruaj domoj restas nuntempe, kiel tiuj de Thomas Gale, Robert Parker, George Blossom, kaj de Walter Gale.<ref>{{harvnb|O'Gorman|2004|pp=38–54}}.</ref> [[Dosiero:Louis Sullivan circa 1895.jpg|eta|maldekstre|180ra|[[Louis Sullivan]], ĉirkaŭ 1895.]] Same kiel por la loĝejaj projektoj por Adler & Sullivan, li desegnis siajn "botkrurajn" domojn en sia propra libera tempo. Sullivan sciis nenion pri la sendependaj verkoj ĝis 1893, kiam li agnoskis, ke unu el la domoj estis sendube de desegno de Frank Lloyd Wright. Tiu preciza domo, konstruita por Allison Harlan, estis nur kelkajn domblokojn el la urbodomo de Sullivan en la ĉikaga loĝloko Kenwood. Krom la loko, la geometria pureco de la kompono kaj balkona [[Ornamripo|ornamriparo]] en la sama stilo kiel la Domo Charnley montris la engaĝiĝon de Wright. Ĉar kvinjara kontrakto de Wright malpermesis eksterajn laborojn, tiu okazaĵo kondukis al eliro el la firmao de Sullivan.<ref name=Lind/> Kelkaj historioj rakontas la rompon de la rilatoj inter Sullivan kaj Wright; eĉ Wright poste rakontis du diferencajn versiojn de la okazaĵo. En ''An Autobiography'', Wright postulis, ke li ne sciis, ke liaj kromaj laboroj estis rompoj de lia kontrakto. Kiam Sullivan konis ilin, li koleriĝis kaj ofendiĝis; li malpermesis pluajn eksterajn komisiojn kaj malakceptis transdoni al Wright la [[diplomo]]n de sia domo de Oak Park ĝis post la kompletigo de liaj kvin jaroj. Wright ne povis elteni la novan malamikecon el sia mastro kaj pensis, ke la situacio estis maljusta. Li "... forĵetis [sian] krajonon kaj foriris el la oficejo de Adler & Sullivan por neniam reveni". Dankmar Adler, kiu estis pli simpatia al la agado de Wright, poste sendis al li la diplomon.<ref>{{harvnb|Wright|2005|p=101}}.</ref> Tamen, Wright ankaŭ diris al siaj metilernantoj de la studio Taliesin (kiel registrita de Edgar Tafel), ke Sullivan maldungis lin el la laborejo eksciante pri la Domo Harlan. Tafel rakontis ankaŭ, ke Wright faris, ke Cecil Corwin subskribu kelkajn el la "botkruraj" verkoj, ĉar Wright estis konscia pri ilia malpermesita naturo. Sendepende de la ĝusta serio de okazaĵoj, Wright kaj Sullivan nej renkontiĝis nek parolis dum 12 jaroj.<ref name=Lind> Lind, Carla (1996). [https://archive.org/details/lostwrightfrankl0000lind/page/40/mode/2up Lost Wright: Frank Lloyd Wright's Vanished Masterpieces.] New York: Simon & Schuster, Inc. pp. 40–43. ISBN 978-0-684-81306-6. </ref><ref>{{harvnb|Tafel|1985|p=41}}.</ref> === Transiro kaj eksperimentado (1893–1900) === [[Dosiero:William H. Winslow House Front Facade.jpg|eta|Domo William H. Winslow en River Forest, [[Ilinojso]] (1893).]] [[Dosiero:Nathan G. Moore house (1895), Oak Park, IL, rear.JPG|eta|Domo Nathan G. Moore en Oak Park, Ilinojso (1895).]] [[Dosiero:Frank LLoyd Wright Studio Chicago Frontage.jpg|eta|Studio de Wright vidita el Chicago Avenue (1898).]] Lasinte Adler & Sullivan, Wright establis sian propran laborejon en la pinta etaĝo de la Sullivan-desegnita Schiller Building ĉe Randolph Street en Ĉikago. Wright elektis meti sian oficejon en la konstruaĵo ĉar la tura loko rememorigis al li la oficejon de Adler & Sullivan. Cecil Corwin sekvis Wright kaj muntis sian arkitekturan laborejon en la sama oficejaro, sed ambaŭ laborkis sendepende kaj ne konsideris sin partneroj. En 1896, Wright translokiĝis el la Schiller Building al la proksima kaj ĵus finigita Steinway Hall. La malferma spaco estis kunhavita kun Robert C. Spencer, Jr., Myron Hunt, kaj Dwight H. Perkins.<ref>{{harvnb|Wright|2005|p=119}}.</ref> Tiuj junaj arkitektoj, inspiritaj de la movado konata kiel [[Artoj kaj Metioj]] kaj la filozofioj de Louis Sullivan, formis tion kio iĝis konata kiel [[Preriskolo]].<ref name=Brooks > Brooks, H. Allen (2005). [http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/63.html "Architecture: The Prairie School".] Encyclopedia of Chicago. Chicago Historical Society. Alirita la 25an de Majo, 2010. </ref> ili estis aligitaj de metilernantino de Perkins nome Marion Mahony, kiu en 1895 transiris al la teamo de Wright de desegnistoj kaj ekkontrolis la produktadon de liaj arkitekturaj desegnoj kaj akvarelaj montraĵoj. Mahony, la tria virino kiu gradiĝis kiel arkitekto en Ilinojso kaj unu el la unuaj gradiĝintaj arkitektinoj en Usono, desegnis ankaŭ meblojn, [[vitralo]]jn, kaj malpezajn enmuraĵojn, inter aliaj trajtoj, por la domoj de Wright. Inter 1894 kaj la komenco de la 1910-aj jaroj, ankaŭ kelkaj aliaj gravaj arkitektoj de la Preriskolo kaj multaj el estontaj dungitoj de Wright lanĉis siajn karierojn en la oficejoj de Steinway Hall.<ref name=Cassidy > Cassidy, Victor M. (21a de Oktobro, 2005). [http://www.artnet.com/magazineus/features/cassidy/cassidy10-21-05.asp "Lost Woman".] Artnet Magazine. Alirita la 24an de Majo, 2010. </ref><ref name=MIT >[https://mitmuseum.mit.edu/ "Marion Mahony Griffin (1871–1962)".] ''From Louis Sullivan to SOM: Boston Grads Go to Chicago''. Massachusetts Institute of Technology. 1996. Alirita la 24an de Majo, 2010. </ref> La projektoj de Wright dum tiu periodo sekvis du bazajn modelojn. Lia unua sendependa komisio, nome la Domo Winslow, kombinis Sullivan-eskan ornamadon kun la emfazo pri simpla geometrio kaj horizontalaj linioj. La Francis Apartementoj (1895, detruitaj en 1971), la domoj Heller (1896), Rollin Furbeck (1897) kaj Husser (1899, detruita en 1926) estis desegnitaj en la sama maniero. Por siaj pli konservativaj klientoj, Wright desegnis pli tradiciajn loĝejojn. Tiuj estis ekzemple la nederlandkolonia revivstila Domo Bagley (1894), la Tudorrevivstila Domo Moore I (1895), kaj la reĝin-Anne-stila Domo Charles E. Roberts (1896).<ref>{{harvnb|O'Gorman|2004|pp=56–109}}.</ref> Kvankam Wright ne povis malakcepti klientojn pro malkonsentoj laŭ gusto, eĉ liaj plej konservemaj desegnoj retenis simpligitajn korpojn kaj foje Sullivan-inspiritajn detalojn.<ref>{{harvnb|Wright|2005|p=116}}.</ref> Tuj post la finkompletigo de la Domo Winslow en 1894, Edward Waller, amiko kaj iama kliento, invitis Wright renkontiĝis kun la ĉikaga arkitekto kaj planisto [[Daniel Burnham]]. Burnham impresiĝis pro la Domo Winslow kaj aliaj ekzemploj de la verkaro de Wright; li proponis financi kvar-jaran edukadon en la {{lang|fr|[[École nationale supérieure des Beaux-Arts|École des Beaux-Arts]]}} kaj du jarojn en Romo. Krome, Wright estus ricevonta postenon en la firmao de Burnham post lia reveno. Spite al la garantiigitaj sukceso kaj subteno de lia familio, Wright malakceptis la proponon. Burnham, kiu estis direktorinta la klasikan desegnon de la [[Monda Kolumba Ekspozicio]] kaj estis grava proponanto de la movado ''Beaux-Arts'', pensis, ke Wright estis faranta frenezan eraron. Kvankam laŭ Wright, al la klasika edukado de la {{lang|fr|École}} mankis kreivo kaj estis tute malkongrua kun lia rigardo al la moderna usona arkitekturo.<ref>{{harvnb|Wright|2005|pp=114–116}}.</ref><ref name=Goldberger > Goldberger, Paul (9a de Marto, 2009). [https://www.newyorker.com/magazine/2009/03/09/toddlin-town "Toddlin' Town: Daniel Burnham's great Chicago Plan turns one hundred".] ''The New Yorker''. Alirita la 26an de Marto, 2009. </ref> Wright remetis sian laborejon en sian hejmon en 1898 por rekunigi sian laboron kaj la vivon de sia familio. Tiu translokiĝo rezultis en la fakto ke plimulto de la projektoj de la arkitekto de tiu epoko estis plenumitaj en Oak Park aŭ en najbara River Forest. La nasko de tri pliaj filoj devigis Wright foroferi spacon de sia origina hejmstudio por kromaj dormoĉambroj kaj necesaĵoj; tiukadre li devis redesegni kaj konstruadi etendan studikroman Domon kaj Studion Frank Lloyd Wright norde de la ĉefa domo. La spaco, kiu inkludis pendantan [[balkono]]n ene de duetaĝa desegnejo, estis unu el la unuaj eksperimentoj de Wright kun novigita strukturo. La studio enhavis disvolviĝintan estetikon de Wright kaj iĝos la laboratorio el kiu aperos liaj sekvaj arkitekturaj kreaĵoj de 10 jaroj.<ref>Frank Lloyd Wright Preservation Trust 2001, pp. 6–9.</ref> === Preristilaj domoj (1900–1914) === [[Dosiero:Arthur Heurtley House (1902), Oak Park, IL.JPG|eta|maldekstre|Domo Arthur Heurtley en Oak Park, [[Ilinojso]] (1902).]] [[Dosiero:Taliesin600.jpg|eta|Hillside Home School, Taliesin en Spring Green, [[Viskonsino]] (1902).]] [[Dosiero:Darwin D. Martin House.jpg|eta|Domo Darwin D. Martin en [[Bufalo]] (1904).]] [[Dosiero:Meyer May House.jpg|eta|Domo Meyer May en [[Grand Rapids (Miĉigano)]] (1909).]] Ĉirkaŭ 1901, Wright estis finkompletigante ĉirkaŭ 50 projektojn, inklude multajn domojn en Oak Park. Inter 1900 kaj 1901, Frank Lloyd Wright finkompletigis kvar domojn, kiuj ekde tiam estis identigitaj kiel kerno de la "[[Preristilo]]". Du el ili, nome la domoj Warren Hickox kaj Harley Bradley, estis la lastaj transiraj paŝoj inter la fruaj desegnoj de Wright kaj la Preri-kreaĵoj.<ref name=Clayton > Clayton, Marie (2002). ''Frank Lloyd Wright Field Guide''. Running Press. pp. 97–102. ISBN 978-0-7624-1324-9. </ref> Dume, la domoj Frank Thomas kaj Willits ricevis rekonon kiel la unuaj maturaj ekzemploj de la nova stilo.<ref name=Sommer > Sommer, Robin Langley (1997). "Frank W. Thomas House". ''Frank Lloyd Wright: A Gatefold Portfolio''. Hong Kong: Barnes & Noble Books. ISBN 978-0-7607-0463-9. </ref><ref>{{harvnb|O'Gorman|2004|p=134}}.</ref> Samtempe, Wright donis al siaj novaj ideoj por la usona domo disvastigitan diskonigon tra du publikaĵoj en la gazeto ''Ladies' Home Journal''. Tiuj artikoloj estis respondo al invito el la prezidanto de Curtis Publishing Company, nome Edward Bok, kiel parto de projekto por plibonigi la desegnadon de la moderna domo. "A Home in a Prairie Town" kaj "A Small House with Lots of Room in it" aperis respektive en la numeroj de Februaro kaj Julio 1901 de la gazeto. Kvankam neniu el la planoj de la disponebla domo estis iam konstruita, Wright ricevis pliiĝantajn petojn por similaj desegnoj en la sekvaj jaroj.<ref name=Clayton/> Wright venis al Bufalo kaj desegnis domojn por tri el la estroj de la kompanio: nome la domoj Darwin D. Martin (1904), William R. Heath (1905), kaj Walter V. Davidson (1908). Aliaj domoj de Wright estis konsideritaj majstroverkoj de la Preristilo, nome la domoj Frederick Robie en Ĉikago kaj Avery kaj Queene Coonley en Riverside, [[Ilinojso]]. La Domo Robie, kun sia etendaj [[kantilevro|kantilevraj]] tegmentolinioj subtenitaj de 110-futa (34&nbsp;m) kanalo el ŝtalo, estas la plej spektakla. Ties areoj salonaj kaj manĝoĉambraj formas virtuale unu seninterrompan spacon. Per tiu kaj aliaj konstruaĵoj, inkluditaj en la publikaĵo nomita Wasmuth Portfolio (1910), la verkaro de Wright ekestis konata de eŭropaj arkitektoj kaj havis profundan influon super ili post la [[Unua Mondmilito]]. La loĝejaj desegnoj de Wright de tiu epoko estis konataj kiel "preridomoj" ĉar la desegnoj kongruis kun la pejzaĝo ĉirkaŭ Ĉikago. Domoj de la Preristilo ofte havas kombinon de tiuj trajtoj: unu aŭ du etaĝoj kun unuetaĝa projekcio, malferma plankoplano, malaltpintaj tegmentoj kun larĝaj, pendantaj aleroj, fortaj horizontalaj linioj, bendoj de fenestroj (ofte kasonaraj), elstara centra kameno, stilizitaj internaj kabinetoj kaj ampleksa uzado de naturaj materialoj - speciale ŝtono kaj ligno.<ref>{{cite web |url=http://www.antiquehome.org/Architectural-Style/prairie.htm |title=Prairie School Architecture |website=www.antiquehome.org |access-date=31 de Majo, 2017}}</ref> Ĉirkaŭ 1909, Wright komencis malakcepti la modelon de supra-mez-klasa preristila [[unufamilia loĝejo]], ŝanĝante sian fokuson al pli demokratia arkitekturo.<ref>{{cite book |last1=Storrer |first1=William Allin |title=The architecture of Frank Lloyd Wright : a complete catalog |date=2007 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |isbn=978-0-226-77620-0 |page=xvii |edition=Updated 3rd }}</ref> Wright venis al Eŭropo en 1909 kun kajero de sia verkaro kaj prezentis ĝin al la Berlina publikigisto Ernst Wasmuth.<ref>Secrest, p. 202.</ref> ''Studies and Executed Buildings of Frank Lloyd Wright'', publikigita en 1911, estis la unua grava ekspono de la verkaro de Wright en Eŭropo. La verko enhavis pli ol 100 litografoj de desegnoj de Wright kaj estas ofte konata kiel "Wasmuth Portfolio".<ref>{{Cite web |title=Wasmuth Portfolio – Volume 1 {{!}} Rare Books Collection |url=https://collections.lib.utah.edu/details?id=204451 |access-date=12a de Julio, 2022 |website=collections.lib.utah.edu |language=en}}</ref> ===Elstaraj publikaj verkoj (1900–1917)=== [[File:Unity Temple (35121738661).jpg|thumb|maldekstre|Templo de [[Unitaria Universalismo]], Oak Park, Ilinojso.]] Wright desegnis la domon de la ĉapitro de la literatura societo Alpha Delta Phi de [[Universitato Cornell]] (1900), la Hillside Home School II (konstruitan por liaj onklinoj) en Spring Green, Viskonsino (1901) kaj la ''Unity Temple'' (1905) en Oak Park, Ilinojso.<ref>{{cite web|url=http://cornellsun.com/2009/01/29/cornell-architecture-myths-busted/|title=Cornell Architecture Myths: Busted|first=Ann|last=Lui|website=The Cornell Daily Sun|date=29a de Januaro, 2009|access-date=31a de Majo, 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://flwright.org/researchexplore/unitytemple|title=Unity Temple &#124; Frank Lloyd Wright Trust|website=flwright.org}}</ref> Kiel dumviva unitariano kaj membro de ''Unity Temple'', Wright proponis siajn servojn al la parokanaro post kiam ilia preĝejo forbrulis, kaj laboris pri la konstruaĵo de 1905 ĝis 1909. Wright poste diris, ke ''Unity Temple'' estis la konstruaĵo, en kiu li ĉesis esti arkitekto de strukturo kaj fariĝis arkitekto de spaco.<ref>{{Cite web |title=Frank Lloyd Wright Houses: His 20 Most Famous Homes, Buildings & Studios |url=https://www.architectureanddesign.com.au/features/list/frank-lloyd-wright-the-greatest-american-architect |access-date=8a de Septembro, 2022 |website=Architecture & Design |language=en}}</ref> Kelkaj aliaj fruaj rimarkindaj publikaj konstruaĵoj kaj projektoj en ĉi tiu epoko: la Administracia Konstruaĵo Larkin (1905); la Gastejo Geneva (Lake Geneva, Viskonsino, 1911); la Ĝardenoj Midway ([[Ĉikago]], Ilinojso, 1913); la Pavilono de Nacia Parko Banff ([[Alberto]], Kanado, 1914). === Desegnado en Japanio (1917–1922) === [[File:Imperial Hotel Wright House.jpg|thumb|maldekstre|Imperia Hotelo, Tokio, 1930-aj jaroj.]] [[File:Jiyugakuen Myonichikan (4717703136).jpg|thumb|Ĉefa konstruaĵo de Ĝiju Gakuen, [[Kvartalo Toŝima|Toŝima]], Tokio.]] [[File:Yamamura house07n4272.jpg|thumb|Ĝodoko Gastejo, [[Aŝija]], Japanio.]] Dum sia laboro en Japanio, Wright lasis imponan arkitekturan heredaĵon. La Imperia Hotelo, finita en 1923, estas la plej grava.<ref>Nute K. ''Frank Lloyd Wright and Japan: The Role of Traditional Japanese Art and Architecture in the Work of Frank Lloyd Wright''. London, Routledge Publ., 2000.</ref> Danke al siaj solidaj fundamentoj kaj ŝtala konstruo, la hotelo preskaŭ senvunde travivis la [[Granda tertremo de Kantō|Grandan Kantō-Tertremon]].<ref>{{Cite book|last1=明石|first1=信道|title=フランク・ロイド・ライトの帝国ホテル|last2=村井|first2=修|date= 2004|publisher=建築資料研究社 |isbn=978-4-87460-814-2}}</ref> La hotelo estis damaĝita dum la [[Bombardado de Tokio dum la Dua Mondmilito|bombado de Tokio]] kaj pro la posta usona milita okupado post la Dua Mondmilito.<ref>{{Cite book|last1=ケヴィン|first1=ニュート|title=フランク・ロイド・ライトと日本文化|last2=Nute|first2=Kevin|date= 1997|publisher=鹿島出版会 |isbn= 978-4-306-04354-1|translator-last=大木|translator-first=順子}}</ref> Ĉar tereno en la centro de Tokio plivaloriĝis, la hotelo estis konsiderata malmoderna kaj estis malkonstruita en 1968, sed la vestiblo estis savita kaj poste rekonstruita ĉe la arkitektura muzeo Meiji Mura en [[Nagoja]] en 1976.<ref>{{Cite web|url=https://franklloydwright.org/site/imperial-hotel-lobby-reconstruction/|title = Imperial Hotel Lobby (Reconstruction)}}</ref> Ĝiju Gakuen, lernejo por junulinoj, estis fondita en 1921. La konstruado de la ĉefa konstruaĵo startis (1921) sun la estreco de Wright kaj, post lia eliro, pluiĝis fare de Endo.<ref>{{Cite book|last1=谷川|first1=正己|title=フランク・ロイド・ライト 自由学園明日館|last2=宮本|first2=和義|date= 2016|publisher=バナナブックス |isbn=978-4-902930-33-7}}</ref> La konstruaĵo de la lernejo, same kiel la Imperia Hotelo, estas kovrita per ŝtonoj el Ōya.<ref>{{cite web|url=https://www.imperialhotel.co.jp/en/tokyo/special/wright-building|title=The Wright Building|website=Imperial Hotel Tokyo|access-date=13a de Junio, 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://franklloydwright.org/site/jiyu-gakuen-myonichikan/|title=Jiyu Gakuen Myonichikan|website=Frank Lloyd Wright Foundation|access-date=13a de Junio, 2024}}</ref> La Gastejo Ĝodoko (desegnita en 1918 kaj kompletigita en 1924) estis konstruita kiel somervilao por Tadzaemon Ĝamamura. La arkitekturo de Frank Lloyd Wright havis fortan influon sur junaj japanaj arkitektoj. La japanaj arkitektoj, kiujn Wright komisiis por efektivigi liajn projektojn, estis Arata Endo, Takehiko Okami, Taue Sasaki kaj Kameŝiro Cuĉiura. Endo kontrolis la kompletigon de la Imperia Hotelo post la foriro de Wright en 1922 kaj ankaŭ kontrolis la konstruadon de la knabina lernejo Ĝiju Gakuen kaj la gastejo Ĝodokō. Cuĉiura daŭrigis krei tiel nomatajn "malpezajn" konstruaĵojn, kiuj similecis al la pli posta verkaro de Wright.<ref>{{Cite book|last1=Koyama|first1=Hisao|title=Frank Lloyd Wright and Japan: The Role of Traditional Japanese Art and Architecture in the Work of Frank Lloyd Wright|last2=Sergeant|first2=John|last3=Nute|first3=Kevin|date=2000|publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-23269-2}}</ref> ===Tekstilbetona bloksistemo=== [[Dosiero:Ennis House front view 2005.jpg|thumb|maldekstre|250ra|Ennis House, tekstilbetona bloksistemo]] Komence de la 1920-aj jaroj, Wright desegnis "tekstilan" betonblokan sistemon. La sistemo de antaŭfabrikitaj blokoj, plifortigita per interna sistemo de stangoj, ebligis "fabrikadon tiel senfinan en koloro, teksturo kaj diverseco kiel en tiu tapiŝo."<ref name="Wright-2008">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=KiaGDwAAQBAJ&q=wright+critical+writings |title=The Essential Frank Lloyd Wright: Critical Writings on Architecture |last=Wright |first=Frank Lloyd |date=2008 |editor-last=Pfeiffer |editor-first=Bruce Brooks |publisher=Princeton University Press |language=en |access-date=7a de Majo, 2019 |isbn=978-0-691-14632-4}}</ref> Wright unue uzis sian tekstilblokan sistemon ĉe la Millard House en Pasadena, Kalifornio, en 1923. Tipe Wright-stila estas la kunigo de la strukturo al ĝia loko per serio de terasoj, kiuj etendiĝas en kaj reordigas la pejzaĝon, igante ĝin integrita parto de la imagopovo de la arkitekto.<ref name="loc"> American Treasures of the Library of Congress. [https://www.loc.gov/exhibits/treasures/tri004.html "The Genius of Frank Lloyd Wright".] Library of Congress. Alirita la 18an de Februaro, 2014. </ref> Per la Ennis House kaj la Samuel Freeman House (ambaŭ de 1923), Wright havis pliajn ŝancojn testi la limojn de la tekstilbloka sistemo, inkluzive de limigita uzo en la Arizona Biltmore Hotelo en 1927. <ref>Sanderson, Arlene, ''Wright Sites'', Princeton Architectural Press, 1995, p. 16.</ref> La Ennis-domo ofte estis uzita en filmoj, televido kaj presitaj amaskomunikiloj por reprezenti la estontecon.<ref name="loc" /> La filo de Wright, nome Lloyd Wright, kontrolis la konstruadon por la Storer, Freeman kaj Ennis Domoj. Arkitektura historiisto Thomas Hines sugestis, ke la kontribuo de Lloyd al ĉi tiuj projektoj ofte estas preteratentata.<ref>{{cite book |last1=Hines |first1=Thomas S. |title=Architecture of the sun : Los Angeles modernism, 1900–1970 |date=2010 |publisher=Rizzoli |location=New York |isbn=978-0-8478-3320-7}}</ref> Post la [[Dua Mondmilito]], Wright ĝisdatigis la betonblokan sistemon, nomante ĝin la Usona Aŭtomata Sistemo, rezultigante la konstruadon de pluraj rimarkindaj domoj. Kiel li klarigis en ''The Natural House'' (La Natura Domo, 1954), "La originalaj blokoj estas faritaj surloke per enpuŝado de betono en lignajn aŭ metalajn ĉirkaŭvolvantajn formojn, kun unu ekstera flanko (kiu povas esti desegnita), kaj unu malantaŭa aŭ interna flanko, ĝenerale [[Kasona plafono|kasonigita]], por malpezeco."<ref name="Wright-2008" /> == Mezvivaj problemoj == ===Familia misordo=== [[File:Taliesin-aerial-600.jpg|thumb|Elaera foto de Taliesin, Spring Green, [[Viskonsino]].]] En 1903, dum Wright desegnis domon por Edwin Cheney (najbaro en Oak Park), li enamiĝis al la edzino de Cheney, nome Mamah Borthwick Cheney. Mamah estis moderna virino kun interesoj ekster la hejmo. Ŝi estis frua feministino, kaj Wright rigardis ŝin kiel sian intelektan egalulinon. Ilia rilato fariĝis la temo de klaĉoj en la urbo; oni ofte povis vidi ilin promenantajn en la aŭto de Wright tra Oak Park. En 1909, Wright kaj Mamah Cheney renkontiĝis en Eŭropo, lasante siajn geedzojn kaj infanojn malantaŭe. Wright restis en Eŭropo dum preskaŭ jaro, unue en [[Florenco]], Italio (kie li loĝis kun sia plej aĝa filo Lloyd) kaj, poste, en [[Fiesole]], Italio, kie li loĝis kun Mamah. Dum ĉi tiu tempo, Edwin Cheney donis al Mamah divorcon, kvankam la edzino de Frank, Catherine, rifuzis doni al li ĝin.<ref>{{Cite web |date=11a de Aŭgusto, 2023 |title=The Massacre at Frank Lloyd Wright's 'Love Cottage' |url=https://www.history.com/news/the-massacre-at-frank-lloyd-wrights-love-cottage |access-date=5a de Decembro, 2024 |website=HISTORY |language=en}}</ref> Post kiam Wright revenis al Usono en oktobro 1910, li persvadis sian patrinon aĉeti teron por li en Spring Green, Viskonsino. La tereno, aĉetita la 10-an de aprilo 1911, estis apud tereno posedata de la familio de lia patrino, nome la Lloyd-Jones-oj. Wright komencis konstrui al si novan hejmon, kiun li nomis ''Taliesin'', antaŭ majo 1911. La revenanta temo de Taliesin ankaŭ venis de la flanko de lia patrino: Taliesin estis kimra poeto, magiisto kaj pastro. La familia moto, "Y Gwir yn Erbyn y Byd" ("La Vero Kontraŭ la Mondo"), estis prenita de la kimra poeto Iolo Morganwg, kiu ankaŭ havis filon nomitan Taliesin. La moto ankoraŭ estas uzata hodiaŭ kiel la krio de la druidoj kaj ĉefa bardo de la Eisteddfod en Kimrio.<ref>{{cite web|url=http://www.unitychapel.org/home_country.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20051228212826/http://www.unitychapel.org/home_country.htm |url-status=dead |archive-date=28a de Decembro, 2005 |title=Home Country |publisher=Unitychapel.org |date=1a de Julio, 2005 |access-date=16a de Oktobro, 2009}}</ref> ===Tragedio ĉe Taliesin=== [[Dosiero:Taliesin After Fire.jpg|thumb|maldekstre|Taliesin I estis detruita, ekbruligita dum la masakro.]] La 15-an de aŭgusto 1914, dum Wright laboris en Ĉikago, Julian Carlton, servisto, ekbruligis la loĝejojn de Taliesin kaj poste murdis sep homojn per hakilo dum la fajro brulis.<ref>Hendrickson, Paul, ''Plagued by Fire'', Knopf, 2019, pp. 8, 194–97</ref><ref name="bbccarlton" /><ref>{{Cite web|url=https://www.crimemuseum.org/crime-library/famous-murders/taliesin-massacre-frank-lloyd-wright/|title=Taliesin Massacre (Frank Lloyd Wright)}}</ref> Inter la mortintoj estis Mamah; ŝiaj du infanoj, John kaj Martha Cheney; ĝardenisto (David Lindblom); desegnisto (Emil Brodelle); laboristo (Thomas Brunker); kaj la filo de alia laboristo (Ernest Weston). Du homoj postvivis, unu el kiuj, William Weston, helpis estingi la fajron, kiu preskaŭ tute konsumis la loĝejan alon de la domo. Carlton glutis [[Klorida acido|kloridan acidon]] post la atako kiel provo [[Sinmortigo|mortigi sin]].<ref name="bbccarlton" /> Li preskaŭ estis [[Linĉado|linĉita]] surloke, sed estis portita al la malliberejo de Dodgeville.<ref name="bbccarlton" >[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/1110359.stm "Mystery of the murders at Taliesin".] [[BBC]] News. </ref> Carlton mortis pro malsatego sep semajnojn post la atako. ===Divorcoj=== En 1922, Kitty Wright fine eksedziĝis al Wright. Laŭ la kondiĉoj de la divorco, Wright devis atendi unu jaron antaŭ ol li povus edziĝi al sia tiama amantino, Maude "Miriam" Noel. En 1923, la patrino de Wright, Anna (Lloyd Jones) Wright, mortis. Wright edziĝis al Miriam Noel en novembro 1923, sed ŝia dependeco de [[morfino]] kaŭzis la fiaskon de la geedzeco en malpli ol unu jaro.<ref>{{Cite web|date=22a de Septembro, 2008|title=How Frank Lloyd Wright Worked|url=https://science.howstuffworks.com/engineering/architecture/frank-lloyd-wright.htm|access-date=3a de Septembro, 2020|website=HowStuffWorks|language=en}}</ref> En 1924, post la separiĝo, sed ankoraŭ edziĝinta, Wright renkontis Olga (Olgivanna) Lazoviĉ Hinzenburg. Ili transloĝiĝis kune al Taliesin en 1925, kaj baldaŭ poste Olgivanna gravediĝis. Ilia filino, Iovanna, naskiĝis la 3-an de decembro 1925.<ref>{{Cite web |title=Iovanna Lloyd Wright Obituary (2015) New York Times |url=https://www.legacy.com/us/obituaries/nytimes/name/iovanna-lloyd-wright-obituary?pid=175963393 |access-date=28a de Oktobro, 2022 |website=Legacy.com}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Friedland|first1=Roger|title=The Fellowship: The Untold Story of Frank Lloyd Wright and the Taliesin|last2=Zellman|first2=Harold|publisher=Harper Perennial|pages=104}}</ref> La 20-an de aprilo 1925, alia incendio detruis la bangalon ĉe Taliesin. Kruciĝintaj dratoj de nove instalita telefona sistemo estis konsiderataj respondecaj pri la incendio, kiu detruis kolekton de japanaj presaĵoj, kiujn Wright taksis je valoro de 250 000 ĝis 500 000 dolaroj (4 482 000 ĝis 8 965 000 dolaroj en 2024).<ref>Secrest, pp. 315–317.</ref> Wright rekonstruis la loĝejon, nomante la domon "Taliesin III".<ref>{{Cite book|title=Frank Lloyd Wright. An Autobiography. Frank Lloyd Wright Collected Writings: 1930–32.|publisher=Rizzoli International Publications, Inc.|year=1992|editor-last=Brooks Pfeiffer|editor-first=Bruce|volume=2|location=New York City|pages=295}}</ref> En 1926, la eksedzo de Olga, Vlademar Hinzenburg, petis gepatrorajton pri sia filino, Svetlana. En oktobro 1926, Wright kaj Olgivanna estis akuzitaj pri malobservo de la Mann-Leĝo kaj estis arestitaj en Tonka Bay, [[Minesoto]].<ref>{{Cite news | archive-url= https://web.archive.org/web/20110405085147/http://blogs2.startribune.com/blogs/oldnews/archives/81 | archive-date= 5a de Aprilo, 2011 | title=Thursday, Oct. 21, 1926: Wright jailed in Minneapolis | date =10a de Marto, 2006 | first = Ben | last =Welter | newspaper= Star Tribune | place= Minneapolis | series= Yesterday's News | url = http://blogs2.startribune.com/blogs/oldnews/archives/81 | url-status=dead }}</ref> La akuzoj poste estis nuligitaj.<ref>{{cite web |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=88104308 |title=The Long, Colorful History of the Mann Act |last=Weiner |first=Eric |date=11a de Marto, 2008 |website=NPR.org |access-date=27a de Septembro, 2021}}</ref> La divorco de Wright kaj Miriam Noel estis finpretigita en 1927. Wright denove devis atendi unu jaron antaŭ ol reedziĝi. Wright kaj Olgivanna geedziĝis en 1928.<ref>{{Cite journal|last=Wilson|first=Richard G.|date=October 1973|title=An Organic Architecture, The Architecture of Democracy Frank Lloyd Wright Genius and the Mobocracy Frank Lloyd Wright The Industrial Revolution Runs Away Frank Lloyd Wright The Imperial Hotel, Frank Lloyd Wright and the Architecture of Unity Cary James Frank Lloyd Wright, Public Buildings Martin Pawley|journal=Journal of the Society of Architectural Historians|volume=32|issue=3|pages=262–263|doi=10.2307/988805|issn=0037-9808|jstor=988805|url=http://jsah.ucpress.edu/content/32/3/262.2.full.pdf}}{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1985/03/02/arts/olgivanna-lloyd-wright-wife-of-the-architect-is-dead-at-85.html|title=Olgivanna Lloyd Wright, Wife of the Architect, Is Dead at 85|last=Saxon|first=Wolfgang|date=2a de Marto, 1985|work=The New York Times|access-date=19a de Februaro, 2019|issn=0362-4331}}</ref> == Posta kariero == ===Studentaro de Taliesin=== En 1932, Wright kaj lia edzino Olgivanna alvokis studentojn veni al Taliesin por studi kaj labori sub Wright dum ili lernis arkitekturon kaj spiritan disvolviĝon. Olgivanna Wright estis studentino de [[Georgij Gurĝijev]], kiu antaŭe establis similan lernejon. Dudek tri venis loĝi kaj labori tiun jaron, inkluzive de John (Jack) H. Howe, kiu fariĝos la ĉefa desegnisto de Wright.<ref>Hession, Jane kaj Quigley, Tim, ''John H. Howe, Architect'', University of Minnesota Press, 2015.</ref> Entute 625 homoj aliĝis al la Studentaro dum la vivo de Wright.<ref>[https://jgonwright.net/pdf-docs/49R1.pdf A Directory of Frank Lloyd Wright Associates: APPRENTICES 1929 to 1959] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200929114126/https://jgonwright.net/pdf-docs/49R1.pdf |date=29a de Septembro, 2020 }} ''jgonwright.net'', alirita la 10an de Februaro, 2021</ref> La Studentaro estis fonto de laboristoj por la pli postaj projektoj de Wright, kiel ''Fallingwater''; la Ĉefsidejo Johnson Wax; kaj La Muzeo Guggenheim en Novjorko.<ref>Friedland, Roger, kaj Zellman, Harold. ''The Fellowship: The Untold Story of Frank Lloyd Wright & the Taliesin Fellowship''. New York: Harper Perennial, 2007, p. 483</ref> Konsiderinda polemiko ekzistas pri la vivkondiĉoj kaj edukado de la studentoj.<ref>Friedland kaj Zellman, p. 197</ref><ref>Marty, Myron A., kaj Marty, Shirley L. ''Frank Lloyd Wright's Taliesin Fellowship''. Kirksville, Mo: Truman State University Press, 1999.</ref> Wright estis laŭdire malfacila persono por kunlaborado. Unu metilernanto skribis: "Li estas nekonsiderata kaj havas blindan punkton rilate al la kvalitoj de aliaj. Tamen mi kredas, ke jaro en lia studio valorus ajnan oferon."<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/architecture/architect-of-desire-frank-lloyd-wrights-private-life-was-even-more-unforgettable-than-his-buildings-1637537.html|author=Field, Marcus |title=Architect of desire: Frank Lloyd Wright's private life was even more unforgettable than his buildings |date=8a de Marto, 2009 |newspaper=The Independent |access-date=6a de Decembro, 2017}}</ref> La Studentaro evoluis al La Lernejo de Arkitekturo ĉe Taliesin, kiu estis akreditita lernejo ĝis ĝi fermiĝis sub amaraj cirkonstancoj en 2020.<ref>{{cite web|url=http://taliesin.edu/|title=Taliesin – Frank Lloyd Wright School of Architecture|website=taliesin.edu|access-date=31a de Majo, 2017|archive-date=21a de Julio, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721182932/https://taliesin.edu/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.channel3000.com/frank-lloyd-wrights-legacy-to-live-on-after-school-of-architecture-closes/|title=Frank Lloyd Wright's legacy to live on after School of Architecture closes|date=7a de Majo, 2020}}</ref> Alprenante la nomon "La Lernejo de Arkitekturo" en junio 2020, la lernejo translokiĝis al la Fondaĵo Cosanti, kun kiu ĝi kunlaboris en la pasinteco.<ref>Gifford, Jim, ''Phoenix Business Journal'', 17a de Junio, 2020</ref> ===Usoniaj domoj=== [[File:Weltzheimer Johnson House 2010.jpg|thumb|Loĝejo Weltzheimer/Johnson, Oberlin, Ohio (1948)]] {{Ĉefartikolo|Usonia}} Wright respondecas pri serio da konceptoj pri antaŭurba disvolviĝo unuigitaj sub la termino ''Broadacre City''. Li proponis la ideon en sia libro ''The Disappearing City'' (La malaperanta urbo) en 1932 kaj prezentis modelon de 1.1 m² de ĉi tiu komunumo de la estonteco, montrante ĝin en pluraj lokoj en la sekvaj jaroj. Samtempe kun la disvolviĝo de ''Broadacre City'', ankaŭ nomata [[Usonia]], Wright elpensis novan tipon de loĝejo, kiu fariĝis konata kiel la ''Usonian House''. Kvankam frua versio de la formo videblas en la ''Malcolm Willey House'' (1934) en Minneapolis, la usona idealo aperis plej komplete en la Herbert kaj Katherine Jacobs First House (1937) en Madison, Viskonsino. Dezajnita sur kradigita betonplato kiu integris la radiantan hejtadsistemon de la domo, la domo prezentis novajn alirojn al konstruado, inkluzive de muroj kunmetitaj el "sandviĉo" de ligna apudlaĵo, lamenlignaj kernoj kaj konstrupapero - signifa ŝanĝo de tipe enkadrigitaj muroj. Usoniaj domoj ofte havis platajn tegmentojn kaj kutime estis konstruitaj sen keloj aŭ subtegmentoj, ĉiuj trajtoj kiujn Wright antaŭenigis ekde la frua 20-a jarcento.<ref>Twombly, p. 242.</ref> Usoniaj domoj estis la respondo de Wright al la transformo de hejma vivo, kiu okazis komence de la 20-a jarcento, kiam servistoj fariĝis malpli elstaraj aŭ tute forestantaj el la plej multaj usonaj domanaroj. Per evoluigo de domoj kun pli kaj pli malfermaj planoj, Wright asignis al la dommastrino "laborejon", kiel li ofte nomis la [[kuirejo]]n, kie ŝi povis kontroli kaj esti disponebla por la infanoj kaj/aŭ gastoj en la manĝoĉambro.<ref>Twombly, p. 257.</ref> Kiel en la Preriaj Domoj, Usoniaj loĝareoj havis [[kameno]]n kiel fokuspunkton. [[Dormoĉambro]]j, tipe izolitaj kaj relative malgrandaj, instigis la familion kolektiĝi en la ĉefaj loĝareoj. La koncepto de spacoj anstataŭ ĉambroj estis evoluo de la Preria idealo. La enkonstruitaj mebloj rilatis al la principoj de la Artoj kaj Metioj-movado, kiuj influis la fruajn verkojn de Wright. Space kaj laŭ ilia konstruo, la Usoniaj domoj reprezentis novan modelon por sendependa vivado kaj permesis al dekoj da klientoj loĝi en Wright-dezajnita domo je relative malalta kosto. Liaj Usoniaj domoj starigis novan stilon por antaŭurba dezajno, kiu influis sennombrajn postmilitajn disvolvigistojn. Multaj trajtoj de modernaj usonaj domoj devenas de Wright: malfermaj planoj, slab-sur-nivelaj fundamentoj, kaj simpligitaj konstruteknikoj, kiuj permesis pli da mekanizado kaj efikeco en konstruado.<ref>Twombly, p. 244.</ref> ===Gravaj postaj verkoj=== [[Dosiero:Wrightfallingwater.jpg|thumb|maldekstre|[[Akvofalejo]], Mill Run, [[Pensilvanio]] (1937)]] ''[[Akvofalejo]]'', unu el la plej famaj privataj loĝejoj fare de Wright (kompletigita en 1937), estis konstruita por Mr. kaj Mrs. Edgar J. Kaufmann Sr., ĉe Mill Run, [[Kantono Fayette (Pensilvanio)]]. Konstruita super 20-futa akvofalo, ĝi estis desegnita laŭ la deziro de Wright meti la loĝantojn proksime al la natura ĉirkaŭaĵo. La domo intencis esti pli familia rifuĝejo, ol loĝhejmo.<ref name="Twombly1979" > Twombly, Robert (1979). ''Frank Lloyd Wright. His Life and Architecture''. Canada: A Wiley-Interscience. pp. 276–278. </ref> La konstruaĵo estas serio de kantilevraj balkonoj kaj terasoj, uzante [[grejso]]n por ĉiuj vertikaloj kaj [[betono]]n por la horizontaloj. La domo kostis 155 000 dolarojn (ekvivalento al 3 390 000 dolaroj en 2024), inkluzive de la arkitekto-salajro de 8 000 dolaroj (ekvivalento al 175 000 dolaroj en 2024). Ĝi estis unu el la plej multekostaj verkoj de Wright.<ref name="Twombly1979" /> La propraj inĝenieroj de Kaufmann argumentis, ke la dezajno ne estis solida. Wright malakceptis tion, sed la entreprenisto sekrete aldonis ekstran [[ŝtalo]]n al la horizontalaj betonaj elementoj. En 1994, Robert Silman kaj Partneroj ekzamenis la konstruaĵon kaj evoluigis planon por restaŭri la strukturon. Fine de la 1990-aj jaroj, ŝtalaj subteniloj estis aldonitaj sub la plej malalta [[kantilevro]] ĝis detala struktura analizo povus esti farita. En marto 2002, post-streĉado de la plej malalta teraso estis kompletigita.<ref>Matthew L. Wal, [https://www.nytimes.com/2001/09/02/us/rescuing-a-world-famous-but-fragile-house.html "Rescuing a World-Famous but Fragile House"], New York Times, 2a de Septembro, 2001.</ref> Taliesin West, la vintra hejmo kaj studiokomplekso de Wright en [[Scottsdale (Arizono)|Scottsdale]], ''Arizono'', estis laboratorio por Wright de 1937 ĝis lia morto en 1959. Ĝi nun estas la hejmo de la Fondaĵo Frank Lloyd Wright.<ref>{{cite web |title=About Taliesin West |url=https://franklloydwright.org/taliesin-west/ |website=Frank Lloyd Wright Foundation |access-date=24a de Aprilo, 2022}}</ref> [[File:Guggenheim museum exterior.jpg|thumb|[[Solomon R. Guggenheim Museum]], Novjorko (1959)]] La projektado kaj konstruado de la Muzeo Solomon R. Guggenheim en Novjorko okupis Wright de 1943 ĝis 1959<ref>{{cite web|url=http://www.guggenheim.org/new-york/about/frank-lloyd-wright-building|title=The Frank Lloyd Wright Building|date=10a de Novembro, 2015|access-date=31a de Majo, 2017}}</ref> kaj estas probable lia plej agnoskita majstroverko. La unika centra geometrio de la konstruaĵo permesas al vizitantoj sperti la kolekton de Guggenheim de neobjektivaj geometriaj pentraĵoj per lifto al la plej alta nivelo kaj poste rigardi artaĵojn per piedirado laŭ la malrapide descendanta, centra spirala deklivirejo. [[Dosiero:Price tower.jpg|thumb|upright|maldekstre|''Price Tower'' en Bartlesville, [[Oklahomo]] (1956)]] La sola realigita [[nubskrapulo]] desegnita de Wright estas la ''Price Tower'', 19-etaĝa turo en Bartlesville, [[Oklahomo]]. Ĝi estas ankaŭ unu el la du ekzistantaj vertikale orientitaj Wright-strukturoj (la alia estas la ''S.C. Johnson Wax Research Tower'' en [[Racine (Viskonsino)]]. La ''Price Tower'' estis mendita de Harold C. Price de la H. C. Price Company, loka naftodukto kaj kemia firmao. La 29-an de marto 2007, ''Price Tower'' estis nomumita [[Naciaj Historiaj Lokoj (Usono)|Nacia Historia Loko]] fare de la [[Usona ministerio pri enlandaj aferoj]], unu el nur 20 tiaj posedaĵoj en Oklahomo.<ref>[https://www.nps.gov/subjects/nationalregister/upload/weekly-list-2007-national-register-of-historic-places.pdf National Park Service] - ''National Historic Landmarks Designated'', 13a de Aprilo, 2007</ref> ''Monona Terrace'', origine desegnita en 1937 kiel municipaj oficejoj por Madison, Viskonsino, estis kompletigita en 1997 sur la originala loko, uzante varion de la fina dezajno de Wright por la ekstero, kun la interna dezajno ŝanĝita per ĝia nova celo kiel [[kongresejo]]. La "tiel konstruita" dezajno estis efektivigita de la metilernanto de Wright, Tony Puttnam. ''Monona Terrace'' estis akompanata de polemiko ĝis la strukturo estis kompletigita.<ref>{{cite web|url=http://www.mononaterrace.com/educatorspage/images/brief-history.pdf|title=Monona Terrace Convention Center, history web page|access-date=31a de Majo, 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303215652/http://www.mononaterrace.com/educatorspage/images/brief-history.pdf|archive-date=3a de Marto, 2016}}</ref> la lernejo ''Florida Southern College'', en [[Lakeland (Florido)]], konstruis 12 (el 18 planitaj) konstruaĵojn de Frank Lloyd Wright inter 1941 kaj 1958 kiel parto de la projekto ''Child of the Sun'' (Sunfiloj). Ĝi estas la plej granda kolekto de arkitekturo de Frank Lloyd Wright en la mondo, kiu troviĝas en unu loko.<ref>{{cite web|url=http://www.bdcnetwork.com/74-years-later-frank-lloyd-wright-structure-built-florida-southern-college| title=74 years later, Frank Lloyd Wright structure built at Florida Southern College| date=31a de Oktobro, 2013| publisher=Building Design & Construction Magazine| access-date=16a de Julio, 2015}}</ref> == Matura organika stilo == {{Ĉefartikolo|Akvofalejo}} '''Akvofalejo''', aŭ en angla origine ''Fallingwater'' aŭ ''Kaufmann Residence'', estas hejmo desegnita de Frank Lloyd Wright en 1935 en rura areo de sudokcidenta [[Pensilvanio]], [[Usono]], 43 mejlojn (69&nbsp;km) sudoriente de [[Picburgo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.geobytes.com/CityDistanceTool.htm?d&pt_1=uspapitt&pt_2=uspamrun |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-04-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171214014434/http://www.geobytes.com/CityDistanceTool.htm?d&pt_1=uspapitt&pt_2=uspamrun |arkivdato=2017-12-14 }}</ref> La domo estis konstruita parte super [[akvofalo]] (kaj de tie la nomoj) ĉe la rojo Bear Run en la sekcio Mill Run de la urbo Stewart Township, en la [[Kantono Fayette (Pensilvanio)]], ĉe Altaj Teroj Laurel de [[Aleganoj]]. La domo ''Akvofalejo'' estas elstara ekzemplo de [[Organika arkitekturo]]. Wright formplanis inter aliaj la [[muzeo Guggenheim|Guggenheim-muzeo]]n en [[Novjorko]] kaj Robie-domon en la sudo de [[Ĉikago]], apud la [[Universitato de Ĉikago]]. [[Dosiero:Robie House.jpg|eta|Robie Domo]] [[Dosiero:The Guggenheim NYC.jpg|eta|Guggenheim Muzeo]] == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="150"> Dosiero:Wfm rosenbaum house interior.jpg| La eno de la Domo Rosenbaum Dosiero:Kentuck Knob 3.jpg|<!-- _Oberlichter_ in _Kentuck_ _Knob_ --> Dosiero:Gordon House front.jpg|Domo Gordon Dosiero:2023-0929 Malcolm Willey House.jpg|Domo Wille Dosiero:ThomasKeysHouseRochesterMN2006-05-16.JPG|Domo Tomaso Keys Dosiero:Pope-Leighey House - Living room interior - HABS VA,30-FALCH,2-19.jpg|Domo Leighey Dosiero:052707-032-SturgesHouse.jpg|Domo Sturges Dosiero:Levin house exterior 3.jpg|Domo Robert Levin </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == === Filozofio de Wright === * Hoffmann, Donald. ''Understanding Frank Lloyd Wright's Architecture''. New York: Dover Publications, 1995. ISBN 0-486-28364-X * Lind, Carla. ''Frank Lloyd Wright's Usonian Houses''. San Francisco: Promegranate Artbooks, 1994. ISBN 1-56640-998-5 * McCarter, Robert (eld.). ''Frank Lloyd Wright: A Primer on Architectural Principles''. New York: Princeton Architectural Press, 1991. ISBN 1-878271-26-1 * Meehan, Patrick, eld. ''Truth Against the World: Frank Lloyd Wright Speaks for an Organic Architecture''. New York: Wiley, 1987. ISBN 0-471-84509-4 * Nisbet, Earl. ''Taliesin Reflections: My Years Before, During, and After Living with Frank Lloyd Wright''. Petaluma, Calif.: Meridian Press, 2006. ISBN 0-9778951-0-6 * Rosenbaum, Alvin. ''Usonia : Frank Lloyd Wright's Design for America''. Washington, DC: Preservation Press, 1993. ISBN 0-89133-201-4 * Russell, Virginia L. "You Dear Old Prima Donna: The Letters of Frank Lloyd Wright and Jens Jensen", ''Landscape Journal'', 20.2 (2001): 141-155. * Sergeant, John. ''Frank Lloyd Wright's Usonian Houses: The Case for Organic Architecture''. New York: Watson-Guptill, 1984. ISBN 0-8230-7178-2 * Treiber, Daniel. ''Frank Lloyd Wright''. 2nd ed. Basel: Birkhäuser, 2008. ISBN 978-3-7643-8697-9 * Wright, Frank Lloyd. ''Frank Lloyd Wright: An Autobiography''. New York: Duell, Sloan and Pearce, 1943. * Wright, Frank Lloyd. "In the Cause of Architecture", ''Architectural Record'', March, 1908. Reprinted in ''Frank Lloyd Wright: Collected Writings, vol. 1: 1894–1930''. New York: Rizzoli, 1992. ISBN 0-8478-1546-3 * Wright, Frank Lloyd. ''The Natural House''. New York: Horizon Press, 1954. === Biografioj === * Farr, Finis. ''Frank Lloyd Wright: A Biography''. New York: [[Scribner]], 1961. * Friedland, Roger and Harold Zellman. ''The Fellowship: The Untold Story of Frank Lloyd Wright and the Taliesin Fellowship''. New York: Regan Books, 2006. ISBN 0-06-039388-2 * Gill, Brendan. ''Many Masks: A Life of Frank Lloyd Wright''. New York: Putnam, 1987. ISBN 0-399-13232-5 * Huxtable, Ada Louise. ''Frank Lloyd Wright''. New York: Lipper/Viking, 2004. ISBN 0-670-03342-1 * Secrest, Meryle. ''Frank Lloyd Wright: a Biography''. New York: Knopf, 1992. ISBN 0-394-56436-7 * Twombly, Robert C. ''Frank Lloyd Wright: His Life and Architecture''. New York: Wiley, 1979. ISBN 0-471-03400-2 * Wright, Iovanna Lloyd. ''Architecture: Man in Possession of His Earth''. Garden City, NY: Doubleday, 1962. * Wright, Frank Lloyd (2005). ''Frank Lloyd Wright: An Autobiography''. Petaluma, CA: Pomegranate Communications. pp. 60–63. ISBN 978-0-7649-3243-4. === Studoj pri la verkaro de Wright === * Aguar, Charles and Berdeana Aguar. ''Wrightscapes: Frank Lloyd Wright's Landscape Designs''. New York: McGraw-Hill, 2002. ISBN 0-07-140953-X * Blake, Peter. ''Frank Lloyd Wright: Architecture and Space''. Baltimore, MD: Penguin Books, 1964. * Fell, Derek. ''The Gardens of Frank Lloyd Wright''. London: Frances Lincoln, 2009. ISBN 978-0-7112-2967-9 * Heinz, Thomas A. ''Frank Lloyd Wright Field Guide''. Chichester, West Sussex: Academy Editions, 1999. ISBN 0-8101-2244-8 * Hildebrand, Grant. ''The Wright Space: Pattern and Meaning in Frank Lloyd Wright's Houses''. Seattle: University of Washington Press, 1991. ISBN 0-295-97005-7 * Larkin, David kaj Bruce Brooks Pfeiffer. ''Frank Lloyd Wright: The Masterworks''. New York: Rizzoli, 1993. ISBN 0-8478-1715-6 * Levine, Neil. ''The Architecture of Frank Lloyd Wright''. Princeton, NJ: Princeton University Press, 1996. ISBN 0-691-03371-4 * Lind, Carla. ''Frank Lloyd Wright's Glass Designs''. San Francisco: Pomegranate Artbooks, 1995. ISBN 0-87654-468-5 * McCarter, Robert. ''Frank Lloyd Wright''. London: Phaidon Press, 1997. ISBN 0-7148-3148-4 * Pfeiffer, Bruce Brooks. ''Frank Lloyd Wright, 1867–1959: Building for Democracy''. Los Angeles: Taschen, 2004. ISBN 3-8228-2757-6 * Pfeiffer, Bruce Brooks and Peter Gössel (eds.). ''Frank Lloyd Wright: The Complete Works''. Los Angeles: Taschen, 2009. ISBN 978-3-8228-5770-0 * Riley, Terence kaj Peter Reed (eld.). ''Frank Lloyd Wright: Architect''. New York: Museum of Modern Art, 1994. ISBN 0-87070-642-X * Smith, Kathryn. ''Frank Lloyd Wright: America's Master Architect''. New York: Abbeville Press, 1998. ISBN 0-7892-0287-5 * Storrer, William Allin. ''The Architecture of Frank Lloyd Wright: A Complete Catalog''. 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2007. ISBN 0-226-77620-4 * Storrer, William Allin. ''The Frank Lloyd Wright Companion''. Chicago: University of Chicago Press, 1993. ISBN 0-226-77621-2 === Elektitaj libroj pri specifaj projektoj de Wright === * Toker, Franklin. ''Fallingwater Rising: Frank Lloyd Wright, E. J. Kaufmann, and America's Most Extraordinary House''. New York: Alford A. Knopf, 2003. ISBN 1-4000-4026-4 * Whiting, Henry, II. ''At Nature's Edge: Frank Lloyd Wright's Artist Studio''. Salt Lake City: University of Utah Press, 2007. ISBN 978-0-87480-877-3 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Frank Lloyd Wright}} * [http://www.franklloydwright.org/ Frank Lloyd Wright Foundation] Oficiala Retejo * [http://www.wisconsinhistory.org/topics/flw Frank Lloyd Wright, Wisconsin Historical Society] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120830210333/http://www.wisconsinhistory.org/topics/flw/ |date=2012-08-30 }} * [http://www.savewright.org/ Frank Lloyd Wright Building Conservancy] * [http://www.gowright.org/ Frank Lloyd Wright Preservation Trust] – FLW Home and Studio, Robie House * [http://www.taliesin.edu/ Frank Lloyd Wright School of Architecture] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190403124954/https://taliesin.edu/ |date=2019-04-03 }} * [http://www.WrightInWisconsin.org/ Frank Lloyd Wright Wisconsin Heritage Tourism Program] * [http://www.shapell.org/manuscript.aspx?frank-lloyd-wright-architecture Frank Lloyd Wright Original Letters]{{404|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Shapell Manuscript Foundation * [http://www.pbs.org/flw/ Frank Lloyd Wright] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060810140421/http://www.pbs.org/flw/ |date=2006-08-10 }} – [[Public Broadcasting Service|PBS]] Televida programo de Ken Burns kaj rimedoj * [http://www.loc.gov/exhibits/flw/flw.html Frank Lloyd Wright. Designs for an American Landscape 1922–1932] * [http://www.loc.gov/rr/print/list/103_flw.html Frank Lloyd Wright Buildings Recorded by the Historic American Buildings Survey] * [http://architecture.about.com/library/bl-wright-list.htm Kompleta listo de konstruaĵoj de Wright laŭ loko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110430033246/http://architecture.about.com/library/bl-wright-list.htm |date=2011-04-30 }} * [http://www.artic.edu/aic/libraries/research/specialcollections/subject/sullivanwright.html Sullivan, Wright, Prairie School, & Organic Architecture] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100115235343/http://www.artic.edu/aic/libraries/research/specialcollections/subject/sullivanwright.html |date=2010-01-15 }} * [http://media.nybooks.com/111008-filler.mp3 Audio interview with Martin Filler on Frank Lloyd Wright] el ''The New York Review of Books'' * [http://www.metropolismag.com/October-2008/Higher-Station Article on the 50th anniversary of Wright's only automobile service station] * [http://cca.qc.ca/en/collection/5-frank-lloyd-wright-and-quebec Frank Lloyd Wright and Quebec] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091003231419/http://cca.qc.ca/en/collection/5-frank-lloyd-wright-and-quebec |date=2009-10-03 }} * [http://www.hrc.utexas.edu/multimedia/video/2008/wallace/wright_frank_lloyd.html Frank Lloyd Wright] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130119031444/http://www.hrc.utexas.edu/multimedia/video/2008/wallace/wright_frank_lloyd.html |date=2013-01-19 }} intervjuo de Mike Wallace ĉe ''The Mike Wallace Interview'' registrita la 1a kaj 28a de Septembro, 1957 * [http://worldmap.harvard.edu/maps/franklloydwright Interaga Mapo de konstruaĵoj de Frank Lloyd Wright, kreita en Harvard WorldMap Platform] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210507093452/https://worldmap.harvard.edu/maps/franklloydwright |date=2021-05-07 }} * [http://en.wikiartmap.com/view/32052/-/-/frank_lloyd_wright.html Map of the Frank Lloyd Wright works - Wikiartmap, the art map of the public space] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131104064859/http://en.wikiartmap.com/view/32052/-/-/frank_lloyd_wright.html |date=2013-11-04 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=cMXK_KtUVm4 Apero en ''What's My Line?'', 3a de Junio, 1956] * [http://digitalcollections.uark.edu/cdm/landingpage/collection/joneswright Fay Jones and Frank Lloyd Wright: Organic Architecture Comes to Arkansas digital exhibit, University of Arkansas Libraries] {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Leginda|2025|12|19}} {{Vivtempo|Wright, Frank Lloyd}} [[Kategorio:Usonaj arkitektoj]] [[Kategorio:Homoj el Viskonsino]] [[Kategorio:Frank Lloyd Wright]] [[Kategorio:Moderna arkitekturo]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] drzb2ljokgzo5wtru6eekvkrlicr9mo Dalarna 0 131853 9372369 9311285 2026-05-13T20:54:14Z Moldur 2507 9372369 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=Historia provinco |lando = Svedio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = SE |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo = {{#invoke:Wikidata|claim|P36}} |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 7 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} '''Dalekarlio'''<ref>[[Enciklopedia Vortaro Esperanta-Germana]] de [[Eugen Wüster]] (1923-1929).</ref>, {{lang-sv|Dalarna}} ("la valoj"), {{lang-la|Dalecarlia}} ({{lang-sv|dalkarl}} signifanta "val-viro"), estas [[Historiaj provincoj de Svedio|historia provinco]] ({{lang-sv|landskap}}) de [[Svedio|Svedujo]]. Ĝi troviĝas en la landoparto ({{lang-sv|landsdel}}) aŭ ĉefregiono [[Svealand|Sveonujo]]. La provinco havas 276 000 loĝantojn kaj areon de 29 086 km². En Dalekarlio estas parolataj [[dalekarla lingvo|dalekarlaj dialektoj]]. == Paŝta kulturo == Dalekarlujo estas la suda fino kaj la plej forta parto de tradicia sveda arbarpaŝteja kulturo. En malnova tempo estis kutimo ke brutojn (bovinojn, kaprojn kaj ŝafojn) for en arbarojn konduku precipe virinoj por tutsomere paŝti. Kultivataj teroj neniam bone sufiĉis por nutri la loĝantaron, do por ŝpari la hejmajn herbejojn kaj tie fojnon ŝparotan por vintraj bezonoj kreskigi kaj rikolti, siajn brutojn dume aliloke meti oni devis. Kun la paŝteja kulturo estas ligita multaj rakontoj, apartaj kornoblova [[muziko]] kaj alvoka kantmaniero, postrestintaj floraroj pli riĉaj ol en cetera arbaro, kaj precipe aroj da paŝtejaj budoj laŭ altaj randoj de loĝataj valoj. == Muziko == Dalekarlujo estas ĝenerale rigardata kiel la "koro" de sveda tradicia kulturo, kaj precipe de ties popolarto kaj muziko. === Ritmo === La specoj de sveda muziko kaj danco ne diferencas inter provincoj. Tamen la maniero ludi, precipe [[polso]]n, varias tiel ke ĉiu provinco, aŭ en Dalekarlujo paroĥo, havas sian propran stilon. Oni foje priskribas ke la dalekarla polso estas "ovala rado": kvankam tri batojn por takto havas, la tri batoj ne estas samaj inter si. Kaj "ju pli oni proksimiĝas al Ursao (paroĥo Orsa), des pli tiu rado ovalas". En ursaa polso, la relativaj longecoj de la tri batoj en unu takta mezuro estas 2-4-3, tiel ke la unua bato estas plej forta kaj rapida, la dua estas duoble pli longedaŭra kaj neforta kaj la tria estas iel meze inter ili. Alia afero estas ke veraj polsoj ursaaj tiom apartas laŭ melodiaj figuroj, ritmo kaj tonaj ornamoj ke malmultaj eksteruloj kuraĝas ludi ilin, dirante ke estas tro komplike. === Instrumentoj === Plej ofta popolmuzika instrumento sveda estas violono. Oftas ankaŭ tirharmonikoj (akordionoj) diversspecaj, gitaro, flutoj kaj klavviolono, kvankam tiu lasta pli furoras en Uplando. Tradicia paŝteja muzikilo kaj "telefona" signalilo estas blovtubo ĉirkaŭ unu metron longa farita el betulŝeloj ({{lang-sv|näverlur}}, dalekarle "basa"). Ĝi ne havas truojn por fingroj; oni produktas diversajn tonojn per varii blovpremon kaj blovdirekton per brusto kaj buŝo. Aliaj paŝtejaj muzikiloj estas bov(in)a blovkorno - kun kelkaj fingrotruoj - kaj dalekarla fluto (ursae "spilåpipa", ludfajfilo). Speciala kantomaniero de paŝtistinoj skandinavaj estas "kulning" aŭ "kujning", en kiu la voĉaj kordoj laboras je altaj frekvencoj kaj alte en la gorĝo. Ĝi aŭdeblas foje kilometran distancon. == Lingvoj == En Dalekarlujo tradicie paroliĝas kvar [[lingvo]]j: sveda, dalekarla, norvega kaj samea. Dum ĉirkaŭ tri jarcentoj estis parolata ankaŭ la suoma en arbaraj pionirvilaĝoj je provincaj randoj ({{lang-sv|finnmarker}}, finn-arbaroj"). Nuntempe tute dominas la nedialekta sveda lingvo kun eta dalekarla [[akĉento]]. Plej multaj dalekarloj ĝenerale rekoneblas per sia melodieska parolo ({{lang-sv|sjungande dalmål}}, "kantanta valdialekto"), kies melodio dependas je la devena [[distrikto]] aŭ [[paroĥo]]. === Sveda - bergslaga === Bergslagaj dialektoj de la sveda lingvo estas parolataj en la suda parto de la provinco, tio estas en Okcidentaj Bergslagoj (Västerbergslagen), en la akvovalo de rivero Kolbäcksån ĝis Bärke ([[komunumo]] [[Smedjebacken]]) kaj Gränge (komunumo [[Ludvika]]), en Orientaj Bergslagoj (Österbergslagen), tio estas laŭ Rivero Dalekarla (Dalälven) (komunumoj Avesta, Hedemora, Säter kaj Borlänge) kaj Kupraj Bergslagoj, tio estas komunumo Falun. Ĝis meze en la 17-a jarcento apartenis al Dalekarlujo ankaŭ Norberg (Nurberj) kaj Skinnskatteberg (Ŝĥinsberj, elparolu kun samtempa ŝ kaj ĥ), nuntempe [[Vestmanlando|vestmanlandaj]]. === Dalekarlaj dialektoj de la sveda === Dalekarlaj [[dialekto]]j ({{lang-sv|dalmål}}, "val-paroloj") de la sveda lingvo estas parolataj en Okcidenta Dalekarlujo (Västerdalarna), do okcidentriveraj komunumoj Gagnef ek de paroĥo Fluda (Dala-Floda), Vansbruo (Vansbro) kaj Malung-Sälen, kaj en malsupra parto de Orienta Dalekarlujo (Nedansiljan), tio estas la cetero de komunumo Gagnef kaj komunumoj Leksand kaj Rettvik. La pli almontaj tiaj dialektoj, ekzemple la Malunga, estas al eksterprovincaj svedoj tute nekomprenebla lingvo. === Lingvo dalekarla === Al Supra Orienta Dalekarlujo, almonte de Silga Lago (Ovansiljan), apartenas la lingvo [[dalekarla lingvo|dalekarla]]. Ĝi estas unu branĉo de la grupo de [[Nordĝermana lingvaro|nordĝermanaj lingvoj]], inter kiuj troveblas ankaŭ sveda, norvegaj, dana, islanda kaj feroa lingvoj. La dalekarla havas tri ĉefajn [[dialekto]]jn: muraa, ursaa kaj [[elfdalia lingvo|elfdala]]. Tiuj tri estas inter si proksimume same kompreneblaj kiom sveda interkompreneblas kun norvega. Al ceteraj svedoj ili estas, en sia pura formo, absolute nekompreneblaj. En malnova tempo dalekarlo vojaĝanta en Ovansiljan parolis dalekarle kun ĉiuj, sed se alvenis ekster tiun teritorion al ekzemple Retviko, tuj transiris al la sveda lingvo (se scipovis ĝin). ==== Dialektoj de la dalekarla ==== Al la grupo de muraaj dialektoj apartenas orea (paroĥo Ore), vuomusa (paroĥo Våmhus), sulda (paroĥo Sollerön), Ŭenosa (paroĥo Venjan) kaj la multaj vilaĝaj dialektoj de paroĥo Mora mem. Tiuj paroĥoj nun apartenas al komunumo Mora, krom Ore kiu apartenas al Rättvik. La orea dialekto jam estas formortinta, la aliaj estas forte minacataj pro daŭra nerekonateco de svedaj [[ŝtato]] kaj [[socio]]. Elfdala dialekto hodiaŭ plej bone viglas, pro geografia izolateco, eĉ tiom ke eksteruloj populare kredas ke ĝi estas tute aparta lingvo sen proksimaj parencoj. Dalekarlaj dialektoj varias de vilaĝo al vilaĝo, murae eĉ en sama vilaĝo. Ekzemple en Murao, la vilaĝo Östnor (fama pro fabrikado de muraaj tranĉiloj, "moraknivar") estis "dividita" en tri dialektojn, kies limoj en la vilaĝo konserviĝis dum [[generacio]]j. Alia ekzemplo: En muraa vilaĝo Bonäs (Bunes), inter Mora kaj Våmhus, kiam oni enkondukis [[popollernejo]]n meze en la 19-a jarcento, la infanoj de norda kaj centra Bunes ridis pri la infanoj de suda Bunes ĉar ili parolis strange. ==== Fonetiko dalekarla ==== Fonetike la dalekarla tipe diferencas de la skandinava (sveda kaj norvega) per kelkaj trajtoj: * ofta uzo de sono ŭ anstataŭ v. Ekzemple sveda nomo Våmhus en muraa-vuomusa fariĝas Vuomus kaj en ursaa Ŭomus (Wåmus). (La vokalon u kaj svede kaj dalekarle oni elparolas per rektaj lipoj, ne rondigataj). La nombro du, {{lang-sv|två}}, dalekarle estas "twer" aŭ "tuer". Skandinava "vad" (norvege "hva", dane "hvad"), signifanta "kion", dalekarle estas "wenn" (elparolu "ŭenn") kaj sveda "var" (espe "kie") estas "war" ("ŭar"). * ofta uzo de afrikatoj postalveolaj, kiuj kelkloke emas iom palatiĝi. Ekzemple sveda vorto "göra" (= fari, elparolu: "jëra", vokalon ë per rondigataj lipoj) en ursaa estas "djerå" (elparolu: "ĝero", kun longa e). Sveda "ko" ("ku" = bovino) murae estas "ĉyr" (per rondlipa vokalo) kaj ursae "ĉir" aŭ "tjir", ĉiuj per longa vokalo. * kelkaj vokaloj diftongiĝas al aj, äj aŭ åj. (Ä estas buŝe pli vasta varianto de vokalo e. Å estas pli vasta varianto de vokalo o). Ke tio verŝajne okazis iam en mezepoko oni konkludas ĉar tiu ŝanĝo trafis ankaŭ kelkajn "kristanajn" vortojn. Ekzemple sveda vorto "ute" (= ekstere) ursae estas "ajtä", "vit" (= blanka) estas "wajt" kaj "krona" (= krono) estas "krajna". En kelkaj muraaj dialektoj, vokalo u anstataŭe fariĝis eŭ, ekzemple "ute" estas "äutä". * Tipa diferenco inter muraa-elfdala kaj ursaa estas la vario inter ä kaj å, ekzemple sveda vorto "genom" (= tra, elparolu: "jenom") estas ursae "gåjnum" (elparolu: "goj-num") kaj murae "gäjnöm" (elparolu: "gej-nëm"). Sveda "här" (= ĉi tie) tradukiĝas muraen kaj elfdalen al "jän" ("jen") kaj ursaen al "jånä" ("jone"). Sveda "stjärna" (stelo, svede elparolu "ŝĥerna" kun samtempa ŝ kaj ĥ, norvege "stjerne", elparolu tiel) tradukiĝas muraen stjänna ("sĉenna") kaj ursaen "stjånnå" ("sĉonno"). * Foje fariĝas surprize granda simileco inter dalekarla kaj angla diro. Ekzemple sveda vorto "istapp" (= glaciopendaĵo) ursae estas "ajs-stikköl" (= glaci-pikilo) kaj angle "icicle" (elparolu: "ajsi-kl"). Oni rakontis ke iam brito vizitanta Ursaon en fino de 19-a jarcento atendis sur erara flanko de vojo procesion venantan al la preĝejo, sed li tuj komprenis kiam kampulo diris al li ursae "Gök a ödör sajdun åv wejjem" ("Gëk a ëdër sajdun ov ŭejem" = Iru al la alia flanko de la vojo), angle "Go to the other side of the way" (elparole: "Gëŭ tu dxi adxër sajd ov dxë ŭej")). Eĉ ekzistas malnova sveda proverbaĵo jena: "Mi kredas ke vi parolas angle, diris la reĝo al la dalekarlo" ({{lang-sv|"Jag tror du talar engelska, sade kungen till dalkarlen"}}). ==== Gramatiko dalekarla ==== Gramatike, la dalekarla lingvo konservas la malnovajn ĝermanajn-hindeŭropajn diferencojn inter du nombroj (ununombra, plurnombra), tri genroj (virgenra, ina, neŭtra) kaj kvar kazoj (nominativa, akuzativa, dativa kaj genitiva) ĉe substantivoj, adjektivoj kaj pronomoj kaj diferencojn inter tri personoj (unua, dua, tria) kaj du nombroj (ununombra, plurnombra) ĉe verboj. ==== Vortprovizo dalekarla ==== Vortprovize, la dalekarla posedas kelkajn apartaĵojn el nekonata deveno. Ekzemple "titta" aŭ "tytta" estas onklino kaj "-bil" aŭ "bilä" estas (ge)onklo. Tiuj vortoj troveblas nek en la [[Sveda lingvo|sveda]] nek en la [[Norvega lingvo|norvega]], sed "tytta" ekzistas en la [[Feroa lingvo|feroa]]. Aliaj vortoj estas simple tre malnovaj, ekzemple "stjyr" (ursae "stjir", elparolu "sĉir") signifas acidkremlakton, same kiel islanda "skyr", kiu vorto malaperis el skandinavaj lingvoj sveda, norvega kaj dana. Kelkaj vortoj havas diveneblan originon, ekzemple "krypp" aŭ "kripp" estas infano, komparu kun verbo "kropa" (elparolu "krupa", skandinave "krypa") kiu signifas "rampi" (kaj {{lang-sv|kryp}} estas insekto aŭ rampanta besteto). Multaj vortoj iom similas al skandinavaj sed ne kompreneblas sen klarigo, ekzemple "falla" estas patro, skandinave "far" aŭ "fader", kaj "munnå" estas patrino, skandinave "mor" (elparolu "mur") aŭ "moder". Multaj vortoj similas al samaj vortoj en dalekarlaj dialektoj de la sveda lingvo, ekzemple dalekarla "ukön", bergslage "ocken" (elparolu "uken") kaj {{lang-sv|vilken}} signifas "kiu". === Norvega === Plej norda komunumo dalekarla, Älvdalen, havas du partojn. Ĝia suda parto estas paroĥo Elvdalen ("la rivervalo"), kiu ĉiam apartenis al Svedujo kaj kiu estas la teritorio de la elfdala dialekto de dalekarla lingvo. La norda parto konsistas el paroĥoj Särna kaj Idre. Ili apartenas al [[Svedio|Svedujo]] ekde la paco en Brömsebro en jaro 1645 inter Svedujo kaj [[Danio|Danujo]]. Dialekte ili ankoraŭ estas orientnorvegaj. Do ĉe la tie loĝantoj tute mankas la tipa parolmelodio dalekarla. Ilia propra lingvo estas al eksterprovincaj svedoj komprenebla, kontrastub la dalekarla. === Samea === En paroĥo Idre situas plej suda [[Sameoj|samea]] vilaĝo ([[siida]]) de Svedujo. Ilia propra lingvo estas la [[sud-samea lingvo]], kiun parolas hodiaŭ entute ĉirkaŭ ducent personoj. Ĝi estas ĉe fonetikistoj tre ŝatata studobjekto pro sia riĉa vario de vokalaj longecoj. == Runoj == Dise en iamaj paŝtarbaroj dalekarlaj troveblas ankoraŭ kelkaj malnovaj arboj sur kiujn paŝtist(in)oj ĉizis siajn memormesaĝojn per dalekarlaj [[runo]]j. Tio estas skribmaniero deveninta de la komuna praskandinava aŭ [[Runaj alfabetoj|dana runaro]]. Ĝi restis en Dalekarlujo en viva tradicio ĝis ĝia lasta uzanto, elfdalino, mortis en la 1950-aj jaroj. En enirejo de paroĥa preĝejo de Murao estas montrata malnova [[runkalendaro]] sur ligna bastoneto ({{lang-sv|runstav}}) kie la unuaj sep runoj F U Tx A R K Ĥ ripetiĝas en vico por semajnotagoj. La runkalendaro montras unu tutan jaron da tagoj. == Industrio == Dalekarlujo estis jam frue industria parto de Svedujo. === Feron porta lando === En frua ferepoko oni utiligis [[marĉa fererco|marĉan ercon]]. Tiam Murao (Mora) estis ĉefloko ekonomia de Jernberaland ("Fer'port'lando"). Antaŭ mil jaroj aŭ pli oni komencis mini ercon el rokoj. Tiam ekonomia graveco transiris al pli sudaj partoj de la provinco, nome Bergslagoj. Mezepokaj minejoj ankoraŭ videblas multloke, ekzemple en Svinryggen ("la porkdorso") en Nurberj (Norberg), tiam dalekarla. Postrestas hodiaŭ ferindustrioj nur en [[Borlänge]] (Domnarvet) kaj [[Avesta]]. === Miljara minejo de kupro === Urbo Falun evoluis pro kuprominejo kiu funkciis verŝajne pli ol mil jarojn ĝis 1990. Ĝiaj postrestaĵoj nuntempe konserviĝas als kultura [[mondheredaĵo]] de [[Unesko]]. Historia nomo de la urbo kaj de la tuta gubernio estas Stora Kopparberg ("stura koparberj" = "Granda Kupromonto"). == Vidu ankaŭ == * [[Dalekarlia ĉevalo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.dalarna.se Turismaj informoj pri Dalekarlio] <small>(en la sveda kaj angla)</small> * [http://www.destination-alvdalen.se/fg Bildoj el Dalekarlio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060515031118/http://www.destination-alvdalen.se/fg/ |date=2006-05-15 }} {{Projektoj|commonscat=Dalarna}} {{-}} == Notoj == {{Referencoj}} {{Navigilo provincoj de Svedio}} {{Ĝermo|Svedio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Dalekarlio| ]] [[Kategorio:Historiaj provincoj de Svedio]] 0rqzphqg0ctt6krmj8c8e92u2k9wxwm Duraluminio 0 132735 9372178 8130169 2026-05-13T15:11:29Z RG72 11847 /* Vidu ankaŭ */ 9372178 wikitext text/x-wiki '''Duraluminio''' estas malmola (dura), solida, malpeza [[aluminio|aluminia]] [[alojo]], grava bazmaterialo de la aviadila produktado. Ĝin malkovris kaj patentigis la germana metalurgiisto [[Alfred Wim]], en 1910. Ĝi estis komence produktita en [[Düren]]. Ĝi komence konsistis (laŭ la uzcelo) plej ofte el [[kupro]] (3–4%), [[mangano]] (0,5–1%), [[magnezio]] (0,5–1,5%) kaj malofte eĉ ankaŭ el [[silicio]]. Post nobligo kaj termotraktado, la duraluminio povas konkuri - je solideco kaj dureco - kun la mola [[ŝtalo]]. La duraluminiaj alojoj estas relative molaj, tireblaj, formeblaj (cilindreblaj, forĝeblaj, ekstrudeblaj, preseblaj). La duraluminio perdas el sia solideco pro [[veldado]], tiel la avioproduktado uzas ĝin en formo de ''duralplat'' kiel plurtavola lameno. Tiam oni kovras la duraluminian lamenon per pura aluminio aŭ korodorezista aluminia alojo. == Vidu ankaŭ == * [[Kombinaĵoj de aluminio]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Aluminiaj alojoj]] [[fr:Alliages d'aluminium pour corroyage#Série 2000 (aluminium cuivre)]] rj9lv1slelzjvqb29cuwtgu0yxbx5w6 9372182 9372178 2026-05-13T15:12:39Z RG72 11847 /* Vidu ankaŭ */ 9372182 wikitext text/x-wiki '''Duraluminio''' estas malmola (dura), solida, malpeza [[aluminio|aluminia]] [[alojo]], grava bazmaterialo de la aviadila produktado. Ĝin malkovris kaj patentigis la germana metalurgiisto [[Alfred Wim]], en 1910. Ĝi estis komence produktita en [[Düren]]. Ĝi komence konsistis (laŭ la uzcelo) plej ofte el [[kupro]] (3–4%), [[mangano]] (0,5–1%), [[magnezio]] (0,5–1,5%) kaj malofte eĉ ankaŭ el [[silicio]]. Post nobligo kaj termotraktado, la duraluminio povas konkuri - je solideco kaj dureco - kun la mola [[ŝtalo]]. La duraluminiaj alojoj estas relative molaj, tireblaj, formeblaj (cilindreblaj, forĝeblaj, ekstrudeblaj, preseblaj). La duraluminio perdas el sia solideco pro [[veldado]], tiel la avioproduktado uzas ĝin en formo de ''duralplat'' kiel plurtavola lameno. Tiam oni kovras la duraluminian lamenon per pura aluminio aŭ korodorezista aluminia alojo. == Vidu ankaŭ == * [[Kombinaĵoj de aluminio]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Aluminiaj alojoj]] [[Kategorio:Kupraj alojoj]] [[fr:Alliages d'aluminium pour corroyage#Série 2000 (aluminium cuivre)]] nzq5lcjci3vbxf50i83ehsh8qd2wdnf 9372184 9372182 2026-05-13T15:13:52Z RG72 11847 /* Vidu ankaŭ */ 9372184 wikitext text/x-wiki '''Duraluminio''' estas malmola (dura), solida, malpeza [[aluminio|aluminia]] [[alojo]], grava bazmaterialo de la aviadila produktado. Ĝin malkovris kaj patentigis la germana metalurgiisto [[Alfred Wim]], en 1910. Ĝi estis komence produktita en [[Düren]]. Ĝi komence konsistis (laŭ la uzcelo) plej ofte el [[kupro]] (3–4%), [[mangano]] (0,5–1%), [[magnezio]] (0,5–1,5%) kaj malofte eĉ ankaŭ el [[silicio]]. Post nobligo kaj termotraktado, la duraluminio povas konkuri - je solideco kaj dureco - kun la mola [[ŝtalo]]. La duraluminiaj alojoj estas relative molaj, tireblaj, formeblaj (cilindreblaj, forĝeblaj, ekstrudeblaj, preseblaj). La duraluminio perdas el sia solideco pro [[veldado]], tiel la avioproduktado uzas ĝin en formo de ''duralplat'' kiel plurtavola lameno. Tiam oni kovras la duraluminian lamenon per pura aluminio aŭ korodorezista aluminia alojo. == Vidu ankaŭ == * [[Kombinaĵoj de aluminio]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Aluminiaj alojoj]] [[Kategorio:Kupraj alojoj]] [[Kategorio:Aperis en 1909]] [[fr:Alliages d'aluminium pour corroyage#Série 2000 (aluminium cuivre)]] pycerm38uwi4g5i7x6uwwzfbhdct1bi 9372318 9372184 2026-05-13T19:14:17Z Filozofo 3592 /* */ Lingvaj alĝustigoj 9372318 wikitext text/x-wiki '''Duraluminio''' estas malmola (dura), solida, malpeza [[aluminio|aluminia]] [[alojo]], grava bazmaterialo de la aviadila produktado. Ĝin malkovris kaj patentigis la germana metalurgiisto [[Alfred Wim]], en 1910. Ĝi estis komence produktita en [[Düren]]. Ĝi komence konsistis (laŭ la uzocelo) plej ofte el [[kupro]] (3–4%), [[mangano]] (0,5–1%), [[magnezio]] (0,5–1,5%) kaj malofte eĉ ankaŭ [[silicio]]. Post nobligo kaj termotraktado, la duraluminio povas konkuri - je solideco kaj dureco - kun la mola [[ŝtalo]]. La duraluminiaj alojoj estas relative molaj, tireblaj, formeblaj (cilindreblaj, forĝeblaj, ekstrudeblaj, preseblaj). La duraluminio perdas parton de sia solideco pro [[veldado]], tiel la avioproduktado uzas ĝin en formo de ''duralplat'' kiel plurtavola lameno. Tiam oni kovras la duraluminian lamenon per pura aluminio aŭ korodorezista aluminia alojo. == Vidu ankaŭ == * [[Kombinaĵoj de aluminio]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Aluminiaj alojoj]] [[Kategorio:Kupraj alojoj]] [[Kategorio:Aperis en 1909]] [[fr:Alliages d'aluminium pour corroyage#Série 2000 (aluminium cuivre)]] 0xy8wk6islh73un7etpepk4ttmy5b54 GIMP 0 137386 9372451 9309571 2026-05-13T22:37:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372451 wikitext text/x-wiki {{Informkesto programo |Nomo = GIMP |Logotipo = [[Dosiero:The GIMP icon - gnome.svg|64ra|Wilber]] |Bildo = [[Dosiero:Gimpscreen.png|250ra]] |Priskribo = Redaktilo de rastruma grafiko |Autoro = |Programisto = [http://gimp.org/ GIMP Skipo] |Lasta_stabila_versio = {{#property:P348}} |Dato_de_lasta_stabila_versio = {{dato|16|03|2025}} |Lasta_testa_versio = |Dato_de_lasta_testa_versio = |Operaciumo = [[Linukso]], [[BSD]], [[Darwin (operaciumo)|Darwin]], [[Unikso]], [[Vindozo]] |Lingvo = multilingva (52 tradukoj, 37 plenaj) - ankaŭ [[Esperanto]] |Konstruaĵo = |Tipo = Bildmanipulilo |Licenco = [[GPL]] ([[libera programaro]]) |TTT-ejo = [http://www.gimp.org/ www.gimp.org] |Standardo = }} GIMP (angle: [[GNU]] Image Manipulation Program) estas [[Libera programaro|libera]] redaktilo por rastrumera grafiko. Parte estas subtenata vektora grafiko. La projekto estis fondita de Spencer Kimball kaj Peter Mattis en la jaro [[1995]]. Nun ĉe la projekto laboras grupo de volontuloj. == Funkcioj de GIMP == === Penikoj, koloriloj kaj pentriloj === GIMP enhavas 48 implicitajn penikojn kaj eblas krei novajn. Penikoj povas esti uzataj por forviŝi au krei ion. Penikoj povas esti molalimaj kaj durlimaj. GIMP havas paletron por skemoj [[RGB]], [[HSV]], [[CMYK]] plus ilo per kiu oni povas elekti koloron de sur redaktata bildo. === Tavoloj kaj travidebleco === GIMP ebligas redaktadon de tavoloj en unu bildo. Tavoloj povas esti kaŝataj por oportuneco kaj esti parte aŭ tute travideblaj. === Efektoj kaj filtriloj === GIMP havas ĉirkaŭ 150 implicitajn efektojn kaj filtrilojn. Krom tio eblas instali apartajn efektojn. === Skriptoj === GIMP ebligas krei kromaĵojn per [[Scheme]], [[Perl]], [[Python (programlingvo)|Python]], [[Tcl]] kaj [[Ruby (programlingvo)|Ruby]]. === Dosiertipoj === GIMP povas legi kaj skribi tiujn ĉi dosier-tipojn: * GIMP XCF, propra tipo (.xcf, densigita .xcf.gz aŭ .xcf.bz2) * Autodesk flic animacio (.fli) * Radiologia formato DICOM (.dcm or .dicom) * PostScript dokumentoj (.ps, .ps.gz, .eps) * FITS astronomiaj bildoj (.fits, or .fit) * Streka [[SVG|Streka Variskala Grafiko]] (.svg) * Microsoft Windows emblemo (.ico) * Microsoft maldensigita AVI (.avi) * [[.bmp|Vindoza rastrumaĵo (.bmp)]] * Paintshop Pro bildo (.psp, .tub) * [[Adobe Photoshop|Adobe PhotoShop]] Dokumentoj (.psd, .pdd) * PNM bildo (.pnm, .ppm, .pgm, .pbm) * [[GIF|Compuserve Graphics Interchange Format bildoj kaj animaciaĵoj (.gif)]] * [[JPEG|Joint Photographic Experts Group Images (.jpeg, .jpg, .jpe)]] * [[PNG|Portable Network Graphics (.png)]] * Tagged Image File Format (.tiff, .tif) * TARGA (.tga) * X bitmap image (.xbm, .icon, .bitmap) * X pixmap image (.xpm) * X window dump (.xwd) * Zsoft PCX (.pcx) GIMP povas legi sed ne konservi tiujn ĉi tipojn: * [[Portebla dokumentformo|Adobe PDF dosieroj (.pdf)]] * Kruda bildo tipo (diversaj sufiksoj) GIMP ankaŭ povas konservi tiujn ĉi tipojn sed ne povas ilin legi: * [[HTML]] kiel tabelo kun koloritaj ĉeloj (.html) * [[C_(programlingvo)]] fontkodoj kiel tabelo (.c, .h) * Multiple Network Graphic layered image files (.mng) * ASCII Arto aŭ HTML, bildo konsistas el diversaj simboloj == Distribuoj == GIMP estas disponebla por diversaj operaciumoj. Oficiala retpaĝaro ne distribuas instaldosierojn sed nur [[fontkodo]]jn. Instaldosieroj por [[Vindozo]] faras Jernej Simoncic. ''GIMP por Vindozo''<ref>[http://gimp-win.sourceforge.net/ GIMP por Vindozo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131004091235/http://gimp-win.sourceforge.net/ |date=2013-10-04 }}</ref> estas projekto de [[SourceForge]]. {{Portalo Libera programaro}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [http://developer.gimp.org/ Hejmpaĝo de GIMP por programistoj] * [http://docs.gimp.org/ Helpilo por uzantoj de GIMP] * [http://gimp-win.sourceforge.net/ GIMP por Vindozo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131004091235/http://gimp-win.sourceforge.net/ |date=2013-10-04 }} * [http://www.gimpusers.com/ Komuno de GIMP uzantoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120805023143/http://www.gimpusers.com/ |date=2012-08-05 }} * [http://www.gimpppa.org/ GIMP Professional Presets Archives] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150203033616/http://www.gimpppa.org/ |date=2015-02-03 }} * [http://gimp-print.sourceforge.net/ GIMP Print] {{Ĝermo|komputiko}} {{GNU}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libera programaro]] [[Kategorio:Komputila grafiko]] [[Kategorio:Programaro de Unikso-similaj sistemoj]] bja9xk0l5r9xsfszeesvgjczk181wbj Franz Grillparzer 0 137438 9372196 9362105 2026-05-13T15:23:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372196 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Franz GRILLPARZER''' [franc GRILparcer] (naskiĝis la [[15-an de januaro]] [[1791]] en [[Vieno]], mortis la [[21-an de januaro]] [[1872]] samloke) estis [[Aŭstrio|aŭstria]] dramverkisto. Kiel reprezentanto de diferenca psikologia [[realismo]], li apartenas al pli gravaj figuroj de la literaturo de la [[19-a jarcento]]. Liaj fatalaj kaj historiaj [[tragedio|tragedioj]] apartenas al la majstroverkoj de la aŭstraj dramoj. [[Dosiero:Friedhof Hietzing Grabstein Franz Grillparzer 120505.jpg|eta|250px|{{centre|Tombo sur la tombejo [[Hietzing]], la dektria [[Urbodistriktoj (Vieno)|distrikto]] de [[Vieno]]}}]] [[Dosiero:Wien.Volksgarten09.jpg|eta|250px|{{centre|monumento pri li en la viena parko ''Volksgarten''}}]] == Vivo == Grillparzer naskiĝis [[1791]] kiel filo de advokato kaj studis filozofion kaj jurosciencon en la Universitato de [[Vieno]]. Inter [[1814]] kaj [[1856]], li estis ŝtatoficisto, kaj estis nomata en [[1818]] dramverkisto de la ''[[Burgtheater]]'' en Vieno. En [[1821]] li renkontis Katharina Fröhlich, kun kiu poste fianĉiĝis kaj restis fianĉita sian tutan vivon. Li amikece rilatis kun [[Ferdinand Raimund]], [[Adalbert Stifter]] kaj [[Ludwig van Beethoven]], por kiu li faris funebran paroladon. Al vojaĝo tra [[Germanio]] en la jaro [[1826]], kiun li faris por eskapi la kreskantan premon de la [[cenzuro|cenzoroj]] sekve de la Rezolucioj de [[Karlsbad]], li renkontis personojn, kiaj [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]], [[Johann Wolfgang von Goethe]] kaj [[Ludwig Tieck]]. Poste li vojaĝis ankaŭ Anglion, Francion, Grekion kaj Turkion. == Memoro == En la [[Urbodoma parko (Vieno)|Urbodoma parko]] en [[Vieno]] staras monumento de Franz Grillparzer<ref name="stano">{{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/vagado-tra-interna-urbo-de-vieno.html | titolo = Vagado tra Interna urbo de Vieno | titolo-aldono = | alirdato = 2019-03-08 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/76iU8Lxq2?url=http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/vagado-tra-interna-urbo-de-vieno.html | arkivdato = 2019-03-08 | citaĵo = }}</ref>. Kaj asteroido [[30933 Grillparzer]] estis nomita en memoro de lio. == Verkoj (elektitaj) == === Dramoj === * ''Blanka von Kastilien'', Jugenddrama (1807-1809) * ''[[Die Ahnfrau]]'' (1817) * ''[[Sappho (Grillparzer)|Sappho]]'' (1818) * ''Das goldene Vlies'' (1819) ** 1-a parto: ''Der Gastfreund'' ** 2-a parto: ''Die Argonauten'' ** 3-a parto: ''Medea'' * ''Melusina'' (1823) * ''[[König Ottokars Glück und Ende]]'' (1825) * ''Ein treuer Diener seines Herrn'' (1830) * ''Des Meeres und der Liebe Wellen'' (1831) * ''Der Traum ein Leben'' (1834) * ''[[Weh dem, der lügt!]]'' (1838) * ''Libussa'' (1848) * ''[[Ein Bruderzwist in Habsburg]]'' (1848) * ''Esther'', Dramenfragment (1848) * ''Die Jüdin von Toledo'' (1855) === Noveloj === * ''[[Das Kloster bei Sendomir]]'' (1817) * ''Der arme Spielmann'' (1848) === Pliaj prozoverkoj === * ''Autobiographische Schriften'' * ''Tagebücher'' == En Esperanto aperis == * '''La monaĥejo ĉe Sendomir''' (tr. [[Ludwig Emil Meier]], Stuttgart 1906) * '''Transformadoj''' (En aŭstra antologio) * '''La malriĉa muzikisto''' (Vieno, en: Aŭstra antologio) * '''Malriĉa muzikisto''' (Magdeburg, 1912, en: Kvin noveloj) * '''La muzikisto-senhavulo''' (Karl Cron, Vieno, 1930) * '''Poemoj de Grillparzer''' (tr. [[Jenny Weleminsky]], Vieno) * '''La ora felo: drama poemo en tri partoj''' (tr. Jenny Weleminsky) * '''La praavino: kvinakta tragedio''' ((tr. Jenny Weleminsky, Vieno) * '''La ondoj de la maro kaj amo''' (tr. Paul Weiss, Vieno) * '''La sonĝo kiel vivo: drama fabelo en kvar aktoj''' (tr. Jenny Weleminsky, Vieno) * '''Hanibalo: fragmento el nefinita dramo''' (tr. Jenny Weleminsky, Vieno) * '''La judino de Toledo: historia tragedio en kvin aktoj''' (tr. Paul Weiss, Vieno, 1938) * '''Sappho: tragedio en kvin aktoj''' (tr. Jenny Weleminsky, Vieno) * '''Funebra parolado ĉe la tombo de Beethoven''' (En: Aŭstra antologio: Vieno 1953) * [[Ernst Görlich|Ernst Joseph Görlich]]: '''Grillparzer, la poeto de Aŭstrio''' (Vieno 1959) == Bibliografio (en la germana) == * Raoul Auernheimer: ''Franz Grillparzer. Der Dichter Österreichs.'' Wien u.a.: Amalthea. 1972. * Humbert Fink: ''Franz Grillparzer.'' Innsbruck: Pinguin u.a. 1990. ISBN 3-7016-2336-8 * Franz Forster: ''Grillparzers Theorie der Dichtung und des Humors.'' Wien: Herder. 1970. * Ulrich Fülleborn: ''Das dramatische Geschehen im Werk Franz Grillparzers. Ein Beitrag zur Epochenbestimmung d. deutschen Dichtung im 19. Jahrhundert.'' München: Fink. 1966. * Armin Gebhardt: ''Franz Grillparzer und sein dramatisches Werk.'' Marburg: Tectum-Verl. 2002. ISBN 3-8288-8352-4 * ''Franz Grillparzer. Historie und Gegenwärtigkeit'', hrsg. von Gerhard Neumann. Freiburg im Breisgau: Rombach. 1994. (= Rombach-Wissenschaft; Reihe Litterae; 19) ISBN 3-7930-9075-2 * ''Stichwort: Grillparzer'', hrsg. von Hilder Haider-Pregler und Evelyn Deutsch-Schreiner. Wien: Böhlau, 1994. (= Grillparzer Forum; 1) ISBN 3-205-05564-0 * ''Mit Franz Grillparzer ins dritte Jahrtausend'', hrsg. von Robert Pichl. Wien: Löcker. 2002. (= Jahrbuch der Grillparzer-Gesellschaft; 3) ISBN 3-85409-366-7 * ''Das Grillparzer-Bild des 20. Jahrhunderts. Festschrift d. Österreich. Akad. d. Wiss. zum 100. Todestag von Franz Grillparzer'', hrsg. von Heinz Kindermann. Wien u.a.: Böhlau in Komm. 1972. (= Österreichische Akademie d. Wissenschaften. Philos.-hist. Kl. Sitzungsberichte; 275) * Helmut Hasenkox: ''Die Epigrammatik Franz Grillparzers als Ausdruck literarischer Reflexion im politischen und sozialen Umfeld des 19. Jahrhunderts.'' Frankfurt am Main u.a.: Lang. 1989. (= Bochumer Schriften zur deutschen Literatur; 7) ISBN 3-631-40836-6 * Birthe Hoffmann: ''Opfer der Humanität. Zur Anthropologie Franz Grillparzers.'' Wiesbaden: DUV. 1999. ISBN 3-8244-4343-0 * Friedrich Kainz: ''Grillparzer als Denker. Der Ertrag seines Werks für die Welt- und Lebensweisheit.'' Wien: Österr. Akad. d. Wiss. 1975. (= (Österreichische Akademie der Wissenschaften. Sitzungsberichte. Philos.-hist. Kl.; 280,2) * Peter von Matt: ''Der Grundriss von Grillparzers Bühnenkunst.'' Zürich: Atlanti. 1965. (= Zürcher Beiträge zur deutschen Literatur- und Geistesgeschichte; 24) * Walter Naumann: ''Franz Grillparzer. Das dichterische Werk.'' 2. Aufl. Stuttgart u.a.: Kohlhammer. 1967 (= Sprache und Literatur; 42) * Heinz Politzer: ''Franz Grillparzer oder das abgründige Biedermeier.'' Wien u.a.: Zsolnay. 1990. ISBN 3-552-04237-7 * Gunter Schäble: ''Franz Grillparzer.'' Velber bei Hannover: Friedrich. 1967. (= Friedrichs Dramatiker des Welttheaters; 28) * Konrad Schaum: ''Grillparzer-Studien.'' Bern u.a.: Lang. 2001. ISBN 3-906758-92-3 * Gerhard Scheit: ''Franz Grillparzer. Mit Selbstzeugnissen und Bilddokumenten.'' Reinbek bei Hamburg: Rowohlt. 1989. (= Rowohlts Monographien; 396) ISBN 3-499-50396-4 * Alessandra Schininà: ''"Ich wäre tot, lebt' ich mit dieser Welt". Franz Grillparzer in seinen Tagebüchern.'' St. Ingbert: [[Röhrig]]. 2000. (= Österreichische und internationale Literaturprozesse; 8) ISBN 3-86110-234-X == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.franzgrillparzer.at/index.html Retejo de Franz Grillparzer] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100711193931/http://www.franzgrillparzer.at/index.html |date=2010-07-11 }} * [http://www.litlinks.it/g/grillparzer.htm Tekstoj de Franz Grillparzer] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060515152455/http://litlinks.it/g/grillparzer.htm |date=2006-05-15 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Grillparzer, Franz}} [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] scui5s1tvkvmk6zjy07d7j91u4b94gd Feŭdo Recklinghausen 0 138270 9372398 9221745 2026-05-13T21:33:29Z Moldur 2507 [[paroĥo]] 9372398 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Cologne War 1.svg|eta|300px|Feŭdo Recklinghausen kaj ĉirkaŭo]] La feŭdo Recklinghausen estas historia germana teritorio apartenanta al la [[elektoepiskopujo de Kolonjo]]. La germana nomo estas '''Vest Recklinghausen''', kie la esprimo ''Vest'' povas signifi * distrikto de juĝejo, kies membrojn origine elektis la liberaj viraj loĝantoj de la distrikto (''Vest'' signifas laŭleĝa) * dokumento, kiu instalas vasalon en feŭdon kaj en ties propraĵojn (deduktebla de latine ''investitura'') La riveroj [[Emscher]] kaj [[Lippe (rivero)|Lippe]] formis la {{N|natura limo}} al la [[graflando Mark]] kaj al la [[abatinejo Asindo]] en la sudo kaj al la [[princepiskopejo Monastero]] en la nordo. En la oriento fortikaĵoj inter Lippe kaj Emscher ŝirmis la limon al la [[libera regna urbo|regna urbo]] [[Dortmund]]. En la okcidento la ''Kolonja arbaro'' kaj la ''erikejo de Kirchhellen'' formis la liman al la ''duklando Kleve''. La feŭdo proksimume kongruas kun la teritorio de la hodiaŭa [[distrikto Recklinghausen]]. Al la feŭdo krome apartenis partoj de la hodiaŭaj urboj [[Gelsenkirchen]], [[Oberhausen]] kaj [[Bottrop]]. La sude de la Emscher situanta urbo [[Castrop-Rauxel]] kaj la norde de la Lippe situantaj partoj de la urbo [[Dorsten]] kaj [[Haltern am See]] tamen ne apartenis al Vest. == Historio == Menciite unuafoje en la jaro 1228 la [[feŭdo]] estis posedaĵo de la [[elektoepiskopujo de Kolonjo]]. La Kolonja gubernatoro rezidis en [[Herten]]. Ekde 1446 ĝis 1576 la feŭdo estis garantiposedaĵo de la nobelo de Gemen, ekde 1492 de la grafoj de Holstein-Schaumburg. Administre la feŭdo subdividiĝis plej malfrue ekde 1600 en la orienta supra feŭdo, plue administrata ekde [[Recklinghausen]] kaj en la okcidentan malsupra feŭdo administrata ekde la urbo [[Dorsten]]. Al la supra feŭdo apartenis la urbo kaj la [[paroĥo]] Recklinghausen kaj la paroĥoj [[Datteln|Datteln-Ahsen]] kaj [[Datteln]], [[Haltern am See|Haltern am See-Flaesheim]] kaj [[Haltern am See|-Hamm-Bossendorf]], [[Castrop-Rauxel|Castrop-Rauxel-Henrichenburg]], [[Herten]], [[Horneburg]], [[Oer-Erkenschwick|Oer]], [[Recklinghausen|Recklinghausen-Suderwich]], [[Waltrop]] kaj [[Westerholt]]. Al la malsupra feŭdo apartenis la urbo kaj la paroĥo [[Dorsten]] kaj la paroĥoj [[Bottrop]], [[Gelsenkirchen|Gelsenkirchen-Buer]], [[Gladbeck]], [[Gelsenkirchen|Gelsenkirchen-Horst]], [[Kirchhellen]], [[Marl]], [[Oberhausen|Oberhausen-Osterfeld]] kaj [[Marl|Marl-Polsum]]. La Kolonja arkiepiskopo ''Ferdinando de Bavario'' dekretis la 4-an de septembro 1614, ke al ĉiu nekatoliko estus malpermesata daŭre restadi en la feŭdo. Tio validis ĝis 1802, kiam la feŭdo iris al la duko de Arenberg. En 1811 ĝi venis al la [[Duklando Berg]]. En 1815 la feŭdo estis enigata en la [[Prusa provinco|Prusan provincon]] [[Vestfalio]] kaj 1816 ĝi estas parto de la [[distrikto Recklinghausen]]. La esprimo ''Vest'' (feŭdo) ankoraŭ nuntempe estas uzata, ekzemple por * la radiostacio ''Hit Radio Vest'', * la muzeo ''Vestisches Museum'', * la trafika entrepreno ''Vestische Straßenbahnen'' * la konstrua societo ''Vestische Wohnungsgesellschaft'' * la regiona banko ''Sparkasse Vest Recklinghausen'' aŭ la * pediatria kliniko ''Vestische Kinder- und Jugendklinik''. == Literaturo == * [http://wiki.genealogy.net/wiki/Vestischer_Kalender Der Vestische Kalender], aperas ekde la jaro 1923 por la Feŭdo Recklinghausen, kun indekso * [http://wiki.genealogy.net/wiki/Vestische_Zeitschrift Die Vestische Zeitschrift], aperas ekde la jaro 1891, kun indekso * [http://wiki.genealogy.net/wiki/Wirtschaftsjahrbuch_Vest Wirtschaftsjahrbuch Vest]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, aperas ekde la jaro 2005 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.lwl.org/westfaelische-geschichte/portal/Internet/ku.php?tab=pro&ID=42 juro de la eksa Feŭdo Recklinghausen (paĝoj germanaj)]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.hoeckmann.de/geschichte/vest.htm historio de la Feŭdo Recklinghausen kaj mapo de la jaro 1789 (paĝoj same germanaj)] {{DEFAŬLTORDIGO:Recklinghausen, Feŭdo}} [[Kategorio:Historio de Nordrejn-Vestfalio]] [[Kategorio:Distrikto Recklinghausen]] [[Kategorio:Teritorioj de la Sankta Romia Imperio]] [[Kategorio:Historiaj germanaj teritorioj]] [[Kategorio:Malsuprarejna-Vestfalia imperia cirklo]] t7wqb6lul83j5xckdjk632sh8vxn2yc Funchal 0 141189 9372362 9332205 2026-05-13T20:47:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372362 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=PT-30||Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!-->|zomo=10}} {| class="infobox" border="1" cellpadding="2" cellspacing="1" style="float:right; empty-cells:show; width:330px; margin-left:15px" bgcolor="#FFDEAD" ! colspan="2" bgcolor="#FFDEAD" | Funchal |----- ! bgcolor="#FFDEAD" | Blazono ! bgcolor="#FFDEAD" | Flago |----- ! bgcolor="#FFFFFF" | [[Dosiero:FNC.png|100px|blazono de la urbo]] ! bgcolor="#FFFFFF" | [[Dosiero:Pt-fnc1.png|100px|Flago de Funchal]] |----- ! colspan="2" bgcolor="#FFDEAD" | Bazaj informoj |----- bgcolor="#FFFFFF" | Regiono: || [[Madejro]] |----- bgcolor="#FFFFFF" | Subregiono: || |----- bgcolor="#FFFFFF" | Distrikto: || |----- bgcolor="#FFFFFF" | Loĝantoj: || 103 961 ''(2001)'' |----- bgcolor="#FFFFFF" | valign="top" | Adreso de la urba administrado: || Câmara Municipal de Funchal<br />Paços do Concelho<br />Funchal 9000<br /> |----- bgcolor="#FFFFFF" | Retpaĝo: || [http://www.cm-funchal.pt www.cm-funchal.pt] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20000903211721/http://www.cm-funchal.pt/ |date=2000-09-03 }} |----- bgcolor="#FFFFFF" |Retpoŝto: || [mailto:cmf@cm-funchal.pt cmf@cm-funchal.pt] |----- |} '''Funchal''' [FUnĉal], aŭ '''Funĉalo''' en [[Esperanto]], estas urbo kaj [[komunumo]] en la [[Portugalio|portugala]] aŭtonoma regiono [[Madejro]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². En la [[portugala lingvo]] funchal signifas ''multe da [[fenkolo]]''. == Famaj urbanoj == * [[Cristiano Ronaldo]], piedpilkisto de [[Real Madrid]] * [[José Vicente Barbosa]] ([[1823]] - [[1907]]) sciencisto kaj politikisto * [[Artur de Sousa Pinga]], piedpilkisto * [[Alberto João Jardim]], politikisto * [[Aires de Ornelas e Vasconcelos]] * [[Cabral do Nascimento]], poeto * [[Pedro Camacho]], komponisto * [[João Fernandes Vieira]] * [[Vânia Fernandes]], kantistino * [[Fátima Lopes]] * [[Mark Athias]] * [[Henrique Franco]], pentristo * [[Victor Costa]], komponisto * [[Jorge Borges]] * [[Bruno Santos]] * [[Eurico Martins]] * [[Moises Henriques]] * [[Herberto Hélder]], poeto * [[Alberto João Jardim]], Prezidento de la [[Madejra arkipelago]]. == Bildaro == <gallery mode="packed"> Funchal, Jardins da Quinta Vigia (lookout).jpg|Vidaĵo Funchal, Jardim Botânico da Madeira (View of Funchal from Jardim Botânico).jpg|Funchal ekde la botanika ĝardeno Funchal Pico da Cruz.jpg|Panoramo Funchal ( Portugal )05.jpg|La centro Funchal Cable Car Madeira.jpg|La [[telfero]] al [[Monte (Funchal)|Monte]] Funchal, Casino da Madeira (exterior).jpg|La kazino de Funchal Markthalle von Funchal II.jpg|Mercado dos Lavradores (kovrita bazaro) Funchal - Vista do Largo das Cruzes.jpg|Vidaĵo Pilsudski funchal.jpg|La memortabulo en [[Funchal]] ([[Funĉalo]]) - la ĉefurbo de [[Madejro]] (en Quinta Bettencourt), kie loĝis Marŝalo de [[Pollando]] [[Józef Piłsudski]] </gallery> {{Projektoj}} {{Ĝermo|geografio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Funchal| ]] [[Kategorio:Municipoj de Madejro]] [[Kategorio:Urboj de Portugalio]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Afriko]] mpym18guzdi59ndwxc6f58njkl4rm3n Edmund Burke 0 165534 9372291 9154488 2026-05-13T18:06:08Z Sj1mor 12103 9372291 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} [[Dosiero:Edmund Burke2 c.jpg|eta|maldekstra|225px|Edmund Burke]] '''Edmund BURKE''' [Edmund bœrk] (naskiĝis la [[12-a de januaro|12-an de januaro]] [[1729]] - mortis la [[9-a de julio|9-an de julio]] [[1797]]) estis [[Anglio|angla]]-[[Irlando|irlanda]] politikisto, verkisto, oratoro, politika teoriisto kaj filozofo. Li restis longatempe membro de la brita malalta ĉambro ([[House of Commons (Britio)|House of Commons]]), en la politika partio [[Whig]]. Oni memoras pri Burke ĉefe pro sia subteno de la [[Usono|amerikaj kolonioj]] kontraŭ la reĝo [[Georgo la 3-a (Britio)|Georgo la 3-a]], antaŭ la [[Usona Revolucio]]. Li estas ankaŭ konata pro sia firma kritiko de la [[franca revolucio de 1789]] en sia verko ''[[Pensoj pri la Revolucio en Francio]]''. Pro tio li fariĝis unu el la plej gravaj personoj inter la plej konservataj membroj de la partio Whig, al kiuj tiam oponis la membrojn favorajn al revolucio, gviditaj de [[Charles James Fox]]. Oni ofte rigardas Burke kiel unu el la fondintoj de angla-usona konservativismo. En lia ''Filozofa Enketo pri la Origino de Niaj Ideoj de la Sublimo kaj de la Belo'' ([[1756]]), li opinias ke la belon oni asocias kun febleco kaj virineco, dum la sublimon oni asocias kun forto kaj vireco. == Vidu ankaŭ == * [[Mary Wollstonecraft]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Burke, Edmund}} [[Kategorio:Britaj politikistoj]] [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj filozofoj]] [[Kategorio:Konservativistoj]] [[Kategorio:Membroj de la brita parlamento]] [[Kategorio:Filozofoj de edukado]] c7k3e1sw3icg6uxcza95psnyjfyviha Szentes 0 174209 9372119 9312410 2026-05-13T12:48:09Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9372119 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=HU-FE|tipo1=reliefo |situo sur mapo2=Szentes|situo de2=Situa mapo de Szentes|zomo=11}} '''Szentes''' [senteŝ] estas [[urbo]] kaj [[kuracbanloko]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Suda Ebenaĵo]], en [[departemento]] [[Csongrád]], en [[Distrikto Szentes]], kies centro ĝi estas. [[Dosiero:Megyehaza.JPG|eta|maldekstre|Departementa domo en Szentes]] == Situo == Szentes situas sur [[ebenaĵo]], preskaŭ apud [[Tiso]] havanta [[haveno]]n, apud [[kanalo]] Kurca, laŭ ĉef[[vojo]] [[Kunszentmárton]]-[[Hódmezővásárhely]], laŭ la [[fervojo]]j [[Szolnok]]-[[Makó]] kaj [[Kiskunfélegyháza]]-[[Orosháza]]. Proksime estas [[Csongrád]] kaj [[Szegvár]]. == Historio == La ĉirkaŭo estas loĝata ekde la praepoko. La komunumo estis unuafoje menciita en [[1075]]. Szentes iĝis urbo en [[1730]], estis inter [[1883]] kaj [[1950]] departementejo de Csongrád, poste distriktejo ĝis [[1984]]. En [[1960]] televid-turo konstruiĝis por dissendi programojn al Sud-Hungario, kiu estas la plej alta konstruaĵo de la departemento. En vivo de la urbo gravas la agrikulturo. Nuntempe 5 mezlernejoj kaj 8 bazlernejoj funkcias en la urbo. [[Dosiero:Kossuth-tér.JPG|eta|<center>Urbodomo de Szentes]] == Vizitindaĵoj == [[Dosiero:Gorogkeleti.JPG|eta|<center>Ortodoksa preĝejo en Szentes]] [[Dosiero:Szentes Jézus Szíve templom.jpg|eta|<center>Katolika preĝejo en Szentes]] * novrenesanca [[Departementa domo (Szentes)]] el [[1883]] * [[Urbodomo de Szentes]] * mezepokdevena [[Kirko Sankta Anna (Szentes)]], en [[1450]] pligrandigita, en [[1853]] escepte la [[turo]]n tute nova konstruiĝis * [[Preĝejo Koro de Jesuo (Szentes)]] * [[Kalvinana preĝejo (Szentes)]] * [[Kalvinana preĝejo (Szentes-Felsőpárt)]] * [[Luterana preĝejo (Szentes)]] * [[Ortodoksa preĝejo Sankta Nikolao (Szentes)]] * romanika [[Sinagogo (Szentes)]] el [[1872]], nun [[biblioteko]] * Muzeo [[József Koszta]] (Koszta József Múzeum), prezentas metiojn * termala [[banejo]] (78°, ekde [[1958]]) == Famuloj == {{Ĉefartikolo|Listo de famuloj naskiĝintaj en Szentes}} En Szentes naskiĝis kaj mortis: * [[kirurgo]] [[István Bugyi]] * [[pentristo]] [[Béla Joó]] En Szentes naskiĝis: * [[aktoro]]j [[Ibolya Nagy]], [[József Tóth (aktoro)|József Tóth]], [[Lajos Őze]] kaj [[Sándor Gáspár (aktoro)|Sándor Gáspár]] * [[apotekisto]] [[Zoltán Csipke]] * [[episkopo]], [[ministro]] [[Mihály Horváth (historiisto)]] * [[fizikisto]] [[György Szigeti]] * [[inventisto]] [[Antal Pollák]] * [[kemiisto]] [[János Holló]] * [[kuracisto]]j [[Kálmán Lissák]], [[Zsigmond Purjesz (pli juna)]] kaj [[Zsigmond Purjesz (pli maljuna)]] * literaturhistoriistoj [[László Négyesy]], [[János Barta]] * [[operkantisto]] [[János Berkes]] * [[pastro]] [[Bálint Kiss]] * [[pedagogo]] [[Pál Bor]] * [[Erika Szabó (politikisto)]] * [[psikologo]] [[Ferenc Pataki]] * [[László Márkus (reĝisoro)]] * [[Antal Békefi (verkisto)]] En Szentes mortis: * [[instruisto]] [[Mihály Bácskai]] * kalvinana [[pastro]] [[Dániel Pázmány]] * kirurgoj [[Zoltán Badó]] kaj [[Gyula Jáki]] * pastro [[István Szalai]] * [[ŝafisto]] [[István Andrikó]] == Famaj nomportantoj == * [[Antal Regináld Szentes]] * [[Anzelm Kálmán Szentes]] * [[Ferenc Szentes]] * [[Tamás Szentes]] * [[Zágon Szentes]] == Ĝemelurboj == * {{Flago|Serbio}} [[Bačka Topola]], [[Serbio]] * {{Flago|Hispanio}} [[Buñol]], [[Hispanio]] * {{Flago|Rumanio}} [[Dumbrăvița]], [[Rumanio]] * {{Flago|Israelo}} [[Hof Aŝkelon]], [[Izraelo]] * {{Flago|Finnlando}} [[Kaarina]], [[Suomio]] * {{Flago|Germanio}} [[Markgröningen]], [[Germanio]] * {{Flago|Germanio}} [[Sankt Augustin]], Germanio * {{Flago|Pollando}} [[Skierniewice]], [[Pollando]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Gravaj hungaraj urboj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Szentes| ]] [[Kategorio:Urboj ĉe Tiso]] ey9i2raiuk5ov7pn6694k05w7ihy2ys Rob Moerbeek 0 199595 9372321 9239123 2026-05-13T19:29:12Z Ziko 159 ligilo 9372321 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto homo |nomo = Rob Moerbeek |nacieco = [[nederlandano]] }} '''Rob (Robert) MOERBEEK''' [MURbejk] (naskiĝis la {{daton|1|majo|1936}}, forpasis la {{daton|27|novembro|2025}}<ref>https://sezonoj.ru/2025/11/moerbeek-3/</ref><ref>https://edukado.net/novajhoj?id=931</ref>) estis [[Nederlando|nederlanda]] [[nederlandaj esperantistoj|esperantisto]] kaj [[filologio|filologo]]. Li laboris 32 jarojn kiel oficisto en la [[Centra Oficejo de UEA|Centra Oficejo]] de [[UEA]] zorgante pri la ekspedofako kaj pri la provlegado de ''[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]'' k.a. periodaĵoj kaj eldonaĵoj de UEA. Li prizorgis ankaŭ la [[Biblioteko Hector Hodler|Bibliotekon Hodler]] kaj la arkivon de la CO. Post emeritiĝo en [[2001]] li laboris volontule en la CO. Li korektis ankaŭ la revuojn ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', ''[[Internacia Pedagogia Revuo]]'', ''[[Scienca Revuo]]'', ''[[Fen-x]]'' (revuo de [[Esperanto Nederland]]), ''[[Esperantista Vegetarano]]'', ''[[La Kontakto]]'' (revuo de la nederlanda [[LIBE]]-sekcio), k.a. Agado por handikapuloj, precipe blinduloj, estis proksima al li. Ekde 2001 li reprezentis Ligon Internacian de Blindaj Esperantistoj en la [[Komitato de UEA]]. Li agadis ankaŭ pri nefumismo en la UEA-fakasocio TADEN ([[Tutmonda Asocio de Esperantistaj Nefumantoj]]). Li estis privatdocento pri Esperanto ĉe la [[Universitato de Amsterdamo]] en la jaroj 1978–1998. == Tradukoj == * En Esperanton: ** ''La afero Jesuo kaj la judoj'' de Peter J. Tomson. Antverpeno, 2009. * En la nederlandan: ** ''Esperanto via de directe methode'' de Stano Marček. Martin, 2007. ** ''Ontdek het Esperanto – Een fascinerende taal''. 2010. == Honorigoj == * En [[2000]] Moerbeek ricevis la [[Premio Deguĉi|Premion Deguĉi]] pro la longtempa agado por triamondaj esperantistoj kaj handikapitoj, precipe blinduloj; * En [[2011]] Moerbeek iĝis [[Honora Membro de UEA]]; * En [[2014]] Moerbeek iĝis Honora Membro de [[ILEI]]; * En [[2018]] Moerbeek iĝis [[Kavaliro]] de la [[Ordeno de Oranje Nassau]] pro sia aktiva agado por la Esperanto-movado, subteno al la blindula movado, sia redaktista, korektista kaj instrua agadoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=Rob Moerbeek fariĝis Kavaliro de la Ordeno de Oranje Nassau|dato=2018-04-29|alirdato=2018-04-29|url=https://edukado.net/novajhoj?id=742|eldoninto=[[Edukado.net]]|lingvo=eo}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Eo}} [https://www.youtube.com/watch?v=ufRO3uhyzv8 Videa intervjuo kun Rob Moerbeek] en UEAViva, la YouTube-kanalo de UEA (2017-12-24); * {{Nl}} {{Griza|+}} {{Eo}} [https://www.youtube.com/watch?v=2viNCD2snwg Video pri la oficigo de Moerbeek kiel Kavaliro en la Ordeno de Oranje Nassau] en la YouTube-kanalo de [[Esperanto Nederland]] (2018-04-29). * {{Eo}} [https://edukado.net/biblioteko/panteono?iid=65 Pri Rob Moerbeek] en la Panteono de Edukado.net {{Vivtempo|Moerbeek, Rob}} {{Bibliotekoj|PeEnEo=199595|NOTES=transcluded_values_from_wikidata|REMARK=testcase| TIMESTAMP=20131018014956}} [[Kategorio:Nederlandaj esperantistoj]] [[Kategorio:Premio Deguĉi]] tff77tfb7gdj41ooetrtd12a7tni6go Franz Okelmann 0 202876 9372203 9268880 2026-05-13T15:39:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372203 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Franz OKELMANN''' (naskiĝis la {{daton|11|decembro|1913}}, mortis la {{daton|27|decembro|2013}}) estis [[Germanio|germana]] [[esperantisto]]. Okelmann eklernis Esperanton nur kiel maljunulo en la [[1980-aj jaroj]]. Por ekzerci la lingvon, li komencis kompili sur sia komputilo ampleksan vortaron Esperanto-germanan, kies unua eldono aperis en [[1987]]. Li mem eldonis la verkon kun neprofesia aspekto, ĉiam indikante en siaj informiloj kaj fakturoj, ke li estas [[tegmentisto|tegmentista]] [[majstro]]. La unua eldono enhavis abundon da eraroj. Ĝi celis ĉefe komencantojn, ĉar ĉiuj vortoj estis ordigitaj strikte laŭ alfabeta ordo, ne laŭ la radikoj. Poste Okelmann plibonigadis kaj ampleksigadis la vortaron. Aperis pluraj pliaj eldonoj; ĝis la apero de la [[Großes Wörterbuch Esperanto-Deutsch]] en 1999 la vortaro de Okelmann estis la plej ampleksa daŭre havebla vortaro Esperanto-germana. En 1990 Okelmann publikigis la alidirektan vortaron Germana-Esperanto. En sia recenzo en [[Esperanto aktuell]] n-ro 5/1990, [[Rudolf Fischer]] nomis ĝin "erariga, neutiligebla, superflua". Tio tamen ne malhelpis Okelmann ampleksigi kaj plibonigi la verkon. ==Verkoj== *Wörterbuch Esperanto-Deutsch. 1-a eldono 1987, 2-a ampleksigita kaj plibonigita eldono 1989 (368 p.), 3-a eldono 1993 (370 p.) *Wörterbuch Deutsch-Esperanto. 1-a eldono 1990 (404 p.), 2-a eldono 1996 (558 p.) ==Eksteraj ligiloj== *[http://www.familienforschung-pabst.de/EspBiographien/PP-pdf/Terminoteko-10.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160329034813/http://familienforschung-pabst.de/EspBiographien/PP-pdf/Terminoteko-10.pdf |date=2016-03-29 }} {{Vivtempo|Okelmann, Franz}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] 94swvrf6681j24l19ei7skov0r0kqwn Sud-Vjetnamio 0 204150 9372493 8467576 2026-05-14T02:06:09Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:FNL_Flag.svg|FNL_Flag.svg]] estas anstataŭigita per [[c:File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg|Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).s 9372493 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato | nomo = Vjetnama respubliko | origina nomo = Việt Nam Cộng Hòa | jaro de estiĝo = 1955 | jaro de pereo = 1975 | antaŭ 1 = Vjetnamio | antaŭ 1 flago = | post 1 = Respubliko Suda Vjetnamio | post 1 flago = Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg | larĝeco de la 1-a kolumno = 45 | flago = Flag of South Vietnam.svg | flago grandeco = 110px | blazono = Coat of arms of the Republic of Vietnam (1963–1975).svg | blazono grandeco = 90px | mapo = South Vietnam in its region.svg | ĉefurbo = [[Saigono]] | areo = 173 809 | areo noto = (en la jaro 1973) | nombro de loĝantoj = 19 370 000 | nombro de loĝantoj noto = (en la jaro 1973) | lingvoj = [[vjetnama]] | nacieca konsisto = [[vjetnamoj]] | religio = [[budhismo]], [[romkatolika eklezio|romkatolika]] | monunuo = [[đồng]] | ŝtata formo = [[respubliko]] | estiĝo = [[1955]] (per divido de [[Vjetnama ŝtato]]) | pereo = [[1975]] (pro estiĝo de dumtempa ''Respubliko Suda Vjetnamio'', en la jaro 1976 enmembrigita en [[Vjetnamio]]n) }} '''Vjetnama respubliko''' (ofte pli neformale nomata sole '''Suda Vjetnamio''') estis ŝtato troviĝanta sur teritorio de hodiaŭa [[Vjetnama socialisma respubliko]]. Ĝi estiĝis per divido de origina franca kolonio '''Vjetnama ŝtato''', parto de franca imperio. Post la dua mondmilito [[Vjetnamio]], franca kolonio, luktis cele al sia sendependiĝo. Post batalo en [[Dien Bien Phu]], francoj retiriĝis el la teritorio, naskiĝis tiam Vjetnamio, kvankam kun registaro en la norda parto apogita de Sovetunio kaj Ĉinio kaj alia apogita de Usono en la sudo. Do, el praktika vidpunkto aperis du ŝtatoj: la Demokratia Vjetnama Respubliko en la norda parto kaj la Vjetnama Respubliko en la sudo. Temis pri alia okulfrapa ekzemplo de la [[Malvarma Milito]] inter Usono kaj Sovetunio. Por Usono estis de fundamenta graveco la ekzisto de ne-socialista ŝtato en Vjetnamio, oni deziris eviti la iom-post-ioman influon de Sovetunio en tiu azia regiono. Do, Sud-Vjetnamio fariĝis preskaŭ pulĉinela registaro kontrolita de Usono. Komence de la [[1960-aj jaroj]] komenciĝis terura milito. Sudaj gerilistoj kaj la armeo de Nord-Vjetnamio luktis dum deko da jaroj en la arbaroj kaj ankaŭ en la urboj por atingi la kompletan reunuiĝon de Vjetnamio, laŭ la modelo reganta en la norda parto. Usono sendis tien miloj da soldatoj por eviti la falon de la sud-vjetnama registaro. Kunlaboris kun ĝi ankaŭ aliaj ŝtatoj kiel Sud-Koreio, Tajlando, Filipinoj, Aŭstralio, Nov-Zelando kaj la insulo Tajvano. En la jaro 1968, kiam la milito pleje akriĝis, Sud-Vjetnamio eldonis serion de [[poŝtmarko]]j kun la celo danki la militan helpon de tiuj ŝtatoj, temis pri la tiel nomitaj “kun-aliancanoj”. Sur la poŝtmarkoj aperis la flagoj de tiuj ŝtatoj kaj ankaŭ tiu de Sud-Vjetnamio. Kompreneble la [[usona flago]] estis la plej videbla, ĉar preskaŭ ĉiuj soldatoj apogantaj Sud-Vjetnamio venis de Usono. Post pacinterkonsento subskribita en Parizo, Usono retiris siajn soldatojn en la jaro 1973. En la jaro 1975 la armeo de Nord-Vjetnamio eniris en tiaman [[Sajgono]]n, sudvjetnaman ĉefurbon. En julio 1976 Suda Vjetnamio integriĝis en la nuntempa Socialista Vjetnama Respubliko.<ref>"Flagoj kaj poŝtmarkoj: Kiam ŝtato malaperas", [[VENTO (gazeto)|VENTO]], numero 10, Decembro 2021. pp. 30-31.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Vjetnama respubliko| ]] [[Kategorio:Eksaj landoj de Azio]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1955]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1975]] jeg5gsdn0xk7jintuuzbkiv46a8hbev Ab urbe condita 0 204208 9372645 9313804 2026-05-14T09:00:32Z Stefangrotz 91903 ŝablono Jaro en la aliaj kalendaroj 9372645 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}}'''Ab urbe condita''' {{prononco|ab URbe KONdita}} ([[latina lingvo|latine]]: "ekde kiam la urbo estis fondita") estis la nul-punkto de la [[Romio|romia tempokalkulo]]. Ĝi rilatas al la legenda fondo de [[Romo]] en la jaro [[-753|753 antaŭ nia epoko]]. '''Ab urbe condita''' estas verko de la romia verkisto [[Tito Livio]]. Restas tridek kvin libroj (el kiuj pluraj estas nekompletaj) traktantaj la periodon ekde fondo de la urbo ĝis 292 a.K. kaj ekde 219 a.K. ĝis 168 a.K.. Krom malmultaj fragmentoj, la aliaj libroj tute perdiĝis. Tamen lia historio estas grava fonto por modernaj historiistoj. Tito Livio ne pretendis fari originalajn esplorojn, sed bazis sian verkon sur antaŭaj historioj kaj kronikoj. Rilate la fruan historion de Romo, li ne klopodis distingi fakton de legendo. Li verkis en relative simpla latina stilo. Kiel aliaj antikvaj historiistoj, li inkluzivigis fikciajn paroladojn.{{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro={{CURRENTYEAR}}}} == Vidu ankaŭ == * [[Romia erao]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Latinaj esprimoj]] [[Kategorio:Romio]] [[Kategorio:Tempo]] sxm0dmm7lgbk3flng76dzr1oc1d9bvi Ĉina kalendaro 0 206997 9372648 8605406 2026-05-14T09:02:52Z Stefangrotz 91903 ŝablono Jaro en la aliaj kalendaroj 9372648 wikitext text/x-wiki {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro={{CURRENTYEAR}}}}La tradicia '''ĉina kalendaro''' (en la Xia Li (夏曆), [[Ĉinaj lingvoj|ĉina lingvo]], tradicia: 農曆, simpligita: 农历, [[Hanyu Pinyin|pinjino]]: nónglì), enkondukita je [[-2637|2637 antaŭ Kristo]] de la 'Flava imperiestro' [[Huangdi]], estas luna-suna kalendaro kiu konsistas el jaroj (dividataj en 12 monatoj) da 353, 354 aŭ 355 tagoj kaj plilongaj jaroj (dividataj en 13 monatoj) da 383, 384 aŭ 385 tagoj. Al ĉiu jaro estas atribuita nomo kunmetita el du etimoj: la ''ĉiela'' ne tradukebla (jia, yi, bing, ding, wu, ji, geng, xin, ren, gui) kaj la ''tera branĉo'' responda al besto: zǐ ([[rato]]), chǒu ([[bovo]]), yín ([[tigro]]), mǎo ([[kuniklo]]), chén ([[drako]]), sì ([[serpento]]), wǔ ([[ĉevalo]]), wèi ([[ŝafo]]), shēn ([[simio]]), yǒu ([[koko]]), xū ([[hundo]]), hài ([[porko]]). Ĉiu monato estas numerita de 0 ĝis 11 (aŭ 12), kaj daŭras kiom luna monato. '2' respondas ĉiam al la printempa [[ekvinokso]] kaj '11' al la [[vintra solstico]]. {{Projektoj}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Ĉina kalendaro| ]] qr9nj39tmwbnk7fmpkig1o8m8xr82w6 Gap (Altaj Alpoj) 0 207285 9372484 8899507 2026-05-14T01:06:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372484 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Gap (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |lando=Francio |nomo=Gap |bildo=Gap020.jpg |bildo-priskribo=Strato apud la muzeo. |statuso=Komunumo |flago= |blazono= |devizo= |patrono= |mapo= |mapo2= |longitudo=06/04/40/E |latitudo=44/33/31/N |regiono-ISO=FR-05 |ŝtato= |provinco= |distrikto= |regiono=[[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] |departemento=[[Hautes-Alpes]] <small>([[prefektejo]])</small> |arondismento=[[arondismento Gap|Gap]] <small>([[ĉefurbo]]) |kantono=Ĉefurbo de 6 kantonoj |subdistrikto= |fondo= |registaro= |estro= S-ro Roger Didier<br /><small>[[2007]]-[[2008]]</small> |interkom= |ĝemel= |pk=05000 |alto=De 625 al 2 360 m |areo=110,43 km² |tel= |aŭto= |kodo=05061 |laŭ=[[INSEE]] |horzono=[[UTC]] +1 (+2 somere) |TTTejo=http://www.ville-gap.fr/ }} '''Gap''' [gap] estas mezgranda [[franca komunumo]] lokita en la [[Francaj departementoj|departemento]] [[Hautes-Alpes]] kaj en la [[Francaj regionoj|regiono]] [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]]. Ĝi estas la [[prefektejo]] de la departemento kaj havas proksimume 38 000 loĝantojn, kiujn oni kutime nomas ''gapençais''. En 2002 la komunumo honoriĝis per la titolo [[Alpa urbo de la jaro]]. == Geografio == Gap situas ĉe la [[vojo Napoleono]], kiu trapasas la [[Montpasejo Bayard|montpasejon Bayard]] norde de la urbo. Ĝi etendiĝas inter la historiaj provincoj [[Dauphiné]] kaj [[Provence]]. Gap estas la plej grava urbo de la sudaj [[Alpoj]], kaj estas trafluata de la rivero [[Luye]], meze de la [[nacia parko Écrins]]. La urbo estas ĉirkaŭita de pluraj vintro-stacioj kiel [[Orcières-Merlette]], [[Superdévoluy]], [[Chaillol]] kaj [[Ancelle]]. == Historio == La unua mencio de tiu loko datiĝas de la jaro [[-14|14 a.K.]], pro la starigo de [[Romia imperio|romia]] tendaro nomita ''Vapincum'' laŭlonge de la "via cottia per alpem", inter [[Torino]] en [[Italio]] kaj la valo de la [[Rodano]]. == Vidindaĵoj == La '''departementa muzeo''' (''Musée départemental'') gastigas la maŭzoleon de [[François de Bonne]] (duko de Lesdiguières), skulptitan sur nigra [[marmoro]] el [[Champsaur]], fare de [[Jacob Richier]]. Parto de la urbocentro estas ekskluzive dediĉita al piedirantoj : ĝi entenas etaj paseojn kaj belajn terasojn ĉirkaŭ la '''placo Jean-Marcellin'''. == Esperanto-movado == Estas gastiganto de [[Pasporta Servo]] tie. == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Hautes-Alpes]] * [[Listo de urboj de Francio]] * [[Gap (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ville-gap.fr Oficiala TTT-ejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20000511105547/http://www.ville-gap.fr/ |date=2000-05-11 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gap (Hautes-Alpes)| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Hautes-Alpes]] [[Kategorio:Prefektejoj de Francio]] [[Kategorio:Urboj de Francio]] jy59uu0231alnr1zwjf2hgvfcxag2ky Georges Moustaki 0 210882 9372548 7751414 2026-05-14T05:50:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372548 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kantisto | nomo = Georges Moustaki | dosiero = Moustaki.jpg | priskribo de dosiero = Georges Moustaki en Théâtre du Rond-Point,<br />decembro de 2005 | grandeco de dosiero = | larĝa dosiero = | fono = soloa kantisto | naskonomo = Yussef Mustacchi | alie nomata = | kromnomo = | naskiĝo = {{naskiĝdato|1934|5|3}}, [[Aleksandrio]], {{Egiptio}} | morto = {{mortodato kaj aĝo|2013|5|23|1934|5|3}}, [[Nico]], {{Francio}} | deveno = | instrumento = [[gitaro]] | tipo de voĉo = | ĝenro = [[varieteo|Varietea muziko]], [[Franca muziko]], [[kanzono]]j | profesio = [[kantisto]], [[aktoro]], [[komponisto]] | aktivaj jaroj = [[1958 en muziko|1958]] - nuntempo | eldoninto = | parencaj temoj = [[Édith Piaf]]<br />[[Serge Reggiani]] | ttt = [http://www.creatweb.com/moustaki www.creatweb.com/moustaki] | nuntempaj membroj = | antaŭaj membroj = | signifa instrumento = |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }} }} '''Georges Moustaki''', en Esperanto '''Georgo Mustakio''' (vernome Yussef Mustacchi) (naskiĝis {{naskiĝdato|1934|5|3}} en [[Aleksandrio]], [[Egiptio]], mortis {{mortodato|2013|5|23}} en [[Nico]], [[Francio]]) estis [[franca lingvo|franclingva]] [[komponisto]] kaj [[kantisto]]. Li estis [[Artisto por Paco de Unesko]]. La gepatroj de Moustaki venis de la greka insulo [[Korfu]] kaj li kreskis en multkultura ĉirkaŭaĵo. En la jaro 1951 li transloĝis al [[Parizo]]. Li precipe kantas france, sed kelkfoje itale, arabe aŭ angle. [[Dosiero:Georges Moustaki.jpg|eta|maldekstra|Georges Moustaki]] Kelkaj el liaj francaj kanzonoj: * ''Chanson cri'' ("Kria kanto"): Li rakontas tre empatie, kiel li renkontas viktiminon de seksperforto kaj lavas ŝian korpon de spermo kaj sango. Poste li demandas: „Dio mia, kion ni faris por alveni tien? Kion necesas fari por haltigi ĉion tion?“ Li daŭrigas: „Sed kiu el ni neniam perfortis iun?“, kaj nomas ekzemplojn: „La potenco, la mono, la forto kaj la envio, la aŭtoritato de l’ patro kaj tiu de l’ edzo, la malracia rigideco de l’ ordofaristoj, kiu kreas la furiozulojn, kiujn ĝi klopodas mordi.“ * ''Le Métèque'' ("La fieksterlandano"): En tiu lia plej konata kanzono li kantas pri siaj travivaĵoj en fremda lando kun siaj „haroj en la kvar ventoj“, nomas sin „ŝtelisto kaj vagabondo“, rakontas pri sia „koro, kiu sciis igi suferi tiom, kiom ĝi suferis“, por finfine igi la kanton amkanto: „Mi venos, mia dolĉa kaptitulino … Kaj ni faros el ĉiu tago tuta eterneco de amo, kiun ni vivas ĝis de ĝi morti.“ * ''Ma liberté'' ("Mia liber'"): Li kantas al sia libereco: „Longtempe mi gardis vin kiel raran perlon“, la libereco lin ridigis kaj lin igis ami eĉ sian solecon. Sed fine: „Mi forlasis vin por malliberejo de amo kaj ties bela gardistino.“ Tiu kanzono estis tradukita de [[Ĵak Lepŭil'|Ĵak' Lepŭil']] k ĝin kantis [[Jacques Yvart|Ĵak' Ivart']] sur sia KD [http://vinilkosmo.com/vko/cata.php?sid=1287521681&lng=e&dsp=2&ref=vkkd90 '''Invito al Vojaĝo''']{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * ''Alexandrie'' ("Aleksandrio"): Li kantas pri sia nostalgio, pri la vivo en la urbo de lia infanaĝo. Alproksimiĝante la finon li konfesas, ke li eble parolas sensencaĵojn kaj aldonas: „Oni min komprenos, pri tio mi certas – ĉiu el ni havas siajn vundojn.“ Por [[Édith Piaf]] li skribis ''Milord'', en kiu mondfamiĝinta kanzono fraŭlino alparolas altklasan sinjoron kaj lin atakas – ĝis ŝi rimarkas konsternite: „Sed vi ploras, Milord, tion mi neniam estus kredinta!“ == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Muziko}} * [http://www.creatweb.com/moustaki/ Oficiala retejo de Georges Moustaki] * [http://www.bitoteko.it/esperanto-vivo/eo/2018/05/03/georges-moustaki-2/ www.bitoteko.it - georges-moustaki] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Moustaki, Georges}} [[Kategorio:Franclingvaj kantistoj]] [[Kategorio:Kantaŭtoroj]] [[Kategorio:Unesko]] ith2fckgndam3ccyvgsa7b00uhy9k29 Regiono Pamina 0 211811 9372364 7266814 2026-05-13T20:49:03Z Stefangrotz 91903 mapo 9372364 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Eurodistrict PAMINA.png|eta|Mapo de la regiono Pamina]] La '''Regiono Pamina''' estas ligo de pluraj [[komunumo]]j, urboj kaj administraj regionoj en parto de la limregiono de [[Germanio]] kaj [[Francio]], pli konkrete en la regiono [[Palatinato]] de la germana [[federacia lando]] [[Rejnlando-Palatinato]], en la regiono [[Badeno]] de la federacia lando [[Baden-Virtembergo]] kaj la nordo de la regiono [[Alzaco]] en Francio. La nomo ''Pamina'' (kiu sonas kiel la nomo de ĉefa personaĵo de la opero "Sorĉa Fluto" de ''W. A. Mozart'') estas artefarita vorto kaj kunmetaĵoj el la la literoj PA por "'''Pa'''latinato" ''(Pfalz)'', MI por "'''Mi'''ttlerer Oberrhein" ([[Regiono Meza Supra Rejno|Meza Supra Rejno]]) kaj NA por "'''N'''ordo de '''A'''lzaco". == Membraj komunumoj, urboj kaj administraj regionoj == * en la regiono ''Palatinato'' ** Plana ligo Rejna Palatinato ''(Planungsgemeinschaft Rheinpfalz)'' ** [[distrikto Südliche Weinstraße]] ** [[distrikto Germersheim]] ** urbo [[Landau]] ** [[distrikto Südwestpfalz]] * en la regiono ''Meza Supra Rejno'' ** [[Regiona ligo Meza Supra Rejno]] ** [[distrikto Karlsruhe]] ** [[distrikto Rastatt]] ** urbo [[Karlsruhe]] ** urbo [[Baden-Baden]] * kaj en la nordo de la regiono ''Alzaco'' ** [[Bas-Rhin|Département du Bas-Rhin]] ** [[Alzaco|Région Alsace]] == Taskoj == La kunlaboro inter la membraj komunumoj, urboj kaj administraj regionoj ekestis dum la lasta jardeko de la 20-a jarcento kaj unue precipe celis varbadon de turistoj. Dum la jaro [[2003]] formale fondiĝis la translima regiona ligo. Al la taskoj aldoniĝis translima geografia planado (de trafikaj vojoj, novaj areoj por loĝado kaj industrio ktp.) kaj la preparo kaj akompano de eŭropaj programoj. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.regio-pamina.org oficialaj paĝoj de la regiona ligo] * [http://www.paminaj.net junulara reto de la regiona ligo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Regionoj en Eŭropo]] 0iqeoa67u9u9syckb07afcbzr6st7uk Kemenesszentmárton 0 212407 9372636 8267979 2026-05-14T08:40:40Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9372636 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Kemenesszentmárton''' [kemeneŝsentmArton] estas malgranda [[vilaĝo]] en [[Hungario]] en [[regiono]] [[Okcidenta Transdanubio]], en [[departemento]] [[Vas (Hungario)]], en [[Distrikto Celldömölk]]. '''Kemenes''' estas nomo de la ĉirkaŭaĵo, kie troviĝas malaltaj montetoj. La sekvaj vortoj signifas: [[Sankta Marteno]]. == Bazaj informoj == * [[Poŝtkodo]]: 9521 * [[Telefonprefikso]]: 95 * [[Areo]]: 4 &nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 230 == Situo == Kemenesszentmárton situas apud [[Celldömölk]], havanta nur flankovojojn. == Historio == Tiu ĉi loko estis loĝata jam dum la [[neolitiko]], [[kuprepoko]], [[bronzepoko]]. La mezepoka katolika [[preĝejo]] trakonstruiĝis al [[fortresopreĝejo]] por defendi la vilaĝon kontraŭ la [[turkoj]]. La preĝejo havas la nomon Sankta Marteno, pri tio la vilaĝo ricevis la nomon. En Kemenesszentmárton [[migra poŝto]] servas. == Vidindaĵoj == * [[Preĝejo Marteno de Tours (Kemenesszentmárton)]] == Famuloj == En Kemenesszentmárton naskiĝis [[bestokuracisto]] [[György Endre Guoth]]. == [[Komunumo]]j de [[Sankta Marteno]] en [[Hungara reĝlando]] == (Pro longeco en [[Transilvanio]] vidu ilin aparte: [[Sânmartin (Harghita)|Csíkszentmárton]]!) {|class="wikitable" border="2" |- | [[Alsószentmárton]] || [[Bükkszentmárton]] || [[Felsőszentmárton]] || [[Hegyszentmárton]] |- | [[Kobilje|Kebeleszentmárton]] || [[Kemenesszentmárton]] || [[Kisszentmárton]] || [[Kunszentmárton]] |- | [[Sankt Martin in der Wart|Őriszentmárton]] || [[Sankt Martin an der Raab|Rábaszentmárton]] || [[Rózsaszentmárton]] || [[Markt Sankt Martin|Sopronszentmárton]] |- | [[Szalkszentmárton]] || [[Szentmártonkáta]] || [[Szigetszentmárton]] || [[Szilvásszentmárton]] |- | [[Tápiószentmárton]] || [[Tótszentmárton]] || [[Martin|Turócszentmárton]] || [[Zalaszentmárton]] |- | [[Martin nad Žitavou|Zsitvaszentmárton]] || || || |} {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] [[Kategorio:Vilaĝoj de departemento Vas]] 3hgtgbartlw1r9v8mgswifdiy9v927z Ŝablono:Informkesto olimpiko 10 216515 9372712 7639835 2026-05-14T11:18:01Z ThomasPusch 1869 9372712 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; width:23em; {{kesta ombro}}" class="infobox" ! colspan="2" style="background-color:#e0e0e0;" class="kaplinio sporto" | '''{{{NomoDeOlimpiko|}}}''' |- | colspan=2 style="background-color:FFffFF"| [[Dosiero:{{{Emblemo|}}}|center|200px]] {{{InformoPriEmblemo|}}} |- |'''Loko:''' || [[{{{Urbo}}}]] ({{{{{Ŝtato}}}}}) |- {{#if: {{{Stadiono|}}}| {{!}} '''Stadiono:''' {{!}} {{{Stadiono|}}} <!-- SEN aŭtomata interna ligilo: vidu la diskutpaĝon --> }} |- | '''Komenca&nbsp;dato:''' |La&nbsp;[[{{{KomencaTago|}}}-a de {{{KomencaMonato|}}}|{{{KomencaTago|}}}-a&nbsp;de&nbsp;{{{KomencaMonato|}}}]]&nbsp;[[{{{KomencaJaro|}}}]] |- | '''Fina dato:''' | La [[{{{FinaTago|}}}-a de {{{FinaMonato|}}}]] [[{{{FinaJaro|}}}]] |- {{#if: {{{Malfermanto|}}}| {{!}} '''Oficiala&nbsp;malfermanto:''' {{!}} {{{Malfermanto}}} }} |- {{#if: {{{OlimpikaFlamo|}}}| {{!}} '''[[Olimpika flamo]]:''' {{!}} {{{OlimpikaFlamo}}} }} |- {{#if: {{{OlimpikaĴuro|}}}| {{!}} '''[[Olimpika ĵuro]]:''' {{!}} {{{OlimpikaĴuro}}} }} |- | '''Nombro&nbsp;de&nbsp;nacioj:''' | <div align="center">{{{Nacioj}}}</div> |- | '''Nombro de sportistoj:''' (viroj / inoj) | <div align="center">{{{Sportistoj}}}<br/>({{{SportistojViroj}}} / {{{SportistojVirinoj}}})</div> |- | '''Nombroj de sportoj:''' |<div align="center">{{{Sportoj}}} ({{{Disciplinoj}}} sportfakoj)<br> {{#if:{{{Disciplino1|}}}| [[{{{Disciplino1}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino2|}}}|, [[{{{Disciplino2}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino3|}}}|, [[{{{Disciplino3}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino4|}}}|, [[{{{Disciplino4}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino5|}}}|, [[{{{Disciplino5}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino6|}}}|, [[{{{Disciplino6}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino7|}}}|, [[{{{Disciplino7}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino8|}}}|, [[{{{Disciplino8}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino9|}}}|, [[{{{Disciplino9}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino10|}}}|, [[{{{Disciplino10}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino11|}}}|, [[{{{Disciplino11}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino12|}}}|, [[{{{Disciplino12}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino13|}}}|, [[{{{Disciplino13}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino14|}}}|, [[{{{Disciplino14}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino15|}}}|, [[{{{Disciplino15}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino16|}}}|, [[{{{Disciplino16}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino17|}}}|, [[{{{Disciplino17}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino18|}}}|, [[{{{Disciplino18}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino19|}}}|, [[{{{Disciplino19}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino20|}}}|, [[{{{Disciplino20}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino21|}}}|, [[{{{Disciplino21}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino22|}}}|, [[{{{Disciplino22}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino23|}}}|, [[{{{Disciplino23}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino24|}}}|, [[{{{Disciplino24}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino25|}}}|, [[{{{Disciplino25}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino26|}}}|, [[{{{Disciplino26}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino27|}}}|, [[{{{Disciplino27}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino28|}}}|, [[{{{Disciplino28}}}]]}}{{#if:{{{Disciplino29|}}}|, [[{{{Disciplino29}}}]]}}</div> |- {{#if: {{{AliajKandidatojUrbo|}}}| {{!}} '''Aliaj kandidatoj:''' {{!}} * [[{{{AliajKandidatojUrbo|}}}]]<br/>({{{AliajKandidatojŜtato|}}}) {{#if:{{{AliajKandidatojUrbo2|}}}|* [[{{{AliajKandidatojUrbo2|}}}]]<br/>({{{AliajKandidatojŜtato2|}}})}} {{#if:{{{AliajKandidatojUrbo3|}}}|* [[{{{AliajKandidatojUrbo3|}}}]]<br/>({{{AliajKandidatojŜtato3|}}})}} {{#if:{{{AliajKandidatojUrbo4|}}}|* [[{{{AliajKandidatojUrbo4|}}}]]<br/>({{{AliajKandidatojŜtato4|}}})}} {{#if:{{{AliajKandidatojUrbo5|}}} |* [[{{{AliajKandidatojUrbo5|}}}]]<br/>({{{AliajKandidatojŜtato5|}}})}} {{#if:{{{AliajKandidatojUrbo6|}}}|* [[{{{AliajKandidatojUrbo6|}}}]]<br/>({{{AliajKandidatojŜtato6|}}}}} {{#if:{{{AliajKandidatojUrbo7|}}}|* [[{{{AliajKandidatojUrbo7|}}}]]<br/>({{{AliajKandidatojŜtato7|}}})}} }} |- {{#if: {{{AntaŭaSomera|}}}{{{SekvaSomera|}}}| {{!}}- ! colspan="2" style="text-align: center;" {{!}} Somera olimpiko {{!}}- {{!}} {{#if: {{{AntaŭaSomera|}}}|[[Somera Olimpiko {{{AntaŭaSomera}}}|←&nbsp;{{{AntaŭaSomera}}}]]}} {{!}} style="text-align: right;" {{!}} {{#if: {{{SekvaSomera|}}}|[[Somera Olimpiko {{{SekvaSomera}}}|{{{SekvaSomera}}}&nbsp;→]]}}}} {{#if: {{{AntaŭaVintra|}}}{{{SekvaVintra|}}}| {{!}}- ! colspan="2" style="text-align: center;" {{!}} Vintra olimpiko {{!}}- {{!}} {{#if: {{{AntaŭaVintra|}}}|[[Vintra Olimpiko {{{AntaŭaVintra}}}|←&nbsp;{{{AntaŭaVintra}}}]]}} {{!}} style="text-align: right;" {{!}} {{#if: {{{SekvaVintra|}}}|[[Vintra Olimpiko {{{SekvaVintra}}}|{{{SekvaVintra}}}&nbsp;→]]}}}} |- {{ŝanĝu ŝablonon|ŝablono=Informkesto olimpiko|fonkoloro=#e0e0e0}} |} [[Kategorio:{{{Tipo}}} Olimpiko {{{KomencaJaro|}}}|*]] [[Kategorio:{{{Tipo}}}j Olimpikoj laŭ jaroj|{{{KomencaJaro|}}}]] [[Kategorio:Sporto en {{{KomencaJaro|}}}]] [[Kategorio:Sporto en {{NomoDeŜtato|{{{Ŝtato}}}}}]] {{#if:{{{EnkondukaLinio|}}}||La '''{{{Cifero}}}-a [[{{{Tipo}}}j Olimpikoj|{{{Tipo}}} Olimpiko]]''' (aŭ '''{{{Tipo}}}j Olimpiaj Ludoj''') {{#ifexpr: {{{KomencaJaro}}} > {{CURRENTYEAR}}|okazos|{{#ifexpr: {{{FinaJaro}}} < {{CURRENTYEAR}}|okazis|{{#ifexpr: {{MONTHISO|{{{KomencaMonato}}}}} > {{CURRENTMONTH}}|okazos|{{#ifexpr: {{MONTHISO|{{{FinaMonato}}}}} < {{CURRENTMONTH}}|okazis|{{#ifexpr: {{MONTHISO|{{{KomencaMonato}}}}} = {{CURRENTMONTH}}|{{#ifexpr: {{{KomencaTago}}} > {{CURRENTDAY}}|okazos|okazas}}|{{#ifexpr: {{MONTHISO|{{{FinaMonato}}}}} = {{CURRENTMONTH}}|{{#ifexpr: {{{FinaTago}}} > {{CURRENTDAY}}|okazas|okazis}}|okazas}}}}}}}}}}}} de la [[{{{KomencaTago}}}-a de {{{KomencaMonato}}}]] {{{KomencaJaro}}} ĝis la [[{{{FinaTago}}}-a de {{{FinaMonato}}}]] {{{FinaJaro}}} en [[{{{Urbo}}}]], {{{{{Ŝtato}}}}}{{#if:{{{Malfermanto|}}}|. La {{{Tipo}}} Olimpiko estis oficiale malfermata de {{{Malfermanto}}}}}{{#if:{{{OlimpikaFlamo|}}}|, kaj la [[olimpika flamo]] estis flamata de {{{OlimpikaFlamo}}}}}.}}</includeonly><noinclude>{{dok}} [[Kategorio:Ŝablono:Olimpiko]] </noinclude> n9jdhpqi16prcxz0xz4ne1psvz6uhwh Gergely Csiky 0 223957 9372588 8518033 2026-05-14T07:02:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372588 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:csikyge2.jpg|dekstra|eta]] '''CSIKY Gergely''' (ĉiki) estis hungara dramverkisto, tradukisto naskita en [[Pankota]] la [[8-an de decembro]] [[1842]] kaj mortinta en [[Budapest]] la [[19-an de novembro]] [[1891]]. == Biografio == Ekde [[1859]] li estis katolika teologistudento. Post sia ordino ([[1864]]) ĝis [[1868]] studis en Augustineum en [[Vieno]]. Li ellernis ok fremdajn lingvojn kaj li havigis jursciencan kaj mondliteraturan kulturon. Ekde [[1870]] studis eklezijuron kaj li instruis ĝin en teologifakultato en [[Temeŝvaro]] kaj kiel sankseĝa prokuroro li konatiĝis kun problemoj de multaj familioj. Lia unua novelvolumo (''Az életből'') aperis en [[1872]] pseŭdonime. En [[1878]] li translokiĝis Budapeŝton kaj tutan sian tempon li dediĉis al literaturo. En [[1879]] li havis konfliktojn kun siaj ekleziaj superuloj kaj tial por duonjaro li vojaĝis [[Parizo]]n. Hejmenveninte en [[1880]] li elpaŝis el la eklezia ordeno kaj la sekvan jaron li edziĝis. Li fariĝis dramaturgiisto de [[Nacia Teatro (Budapeŝto)]], profesoro en aktorakademio kaj la sekundara sekretario de [[Societo Kisfaludy]]. == Ĉefaj verkoj == * Az udvari kalap, 1964, * Cifra nyomorúság, 1881, * Mukányi, 1881, * A kaviár, 1882, * Stomfay család, 1882, * Buborékok, 1884), * Spartacus, 1886), * Az Atlas család, romano, 1889, * A nagyratermett, 1890, * A nagymama, 1891), * Sisyphus munkája, romano, 1892, * Színművei (I-XVIII, Bp., 1882-94), * Cs. G. Válogatott művei (Magy. klasszikusok, Bp., 1955) == Memorigiloj == * [[Teatro Csiky Gergely (Kaposvár)]] * [[Ŝtata Teatro Csiky Gergely de Temeŝvaro]] == Fonto == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://translations.bookfinder.hu/indexa. * [http://mek.oszk.hu/html/vgi/kereses/keresesujgy.phtml?tip=gyors Az Atlasz-család] {{Webarchiv|url=https://archive.today/20100126223608/http://mek.oszk.hu/html/vgi/kereses/keresesujgy.phtml?tip=gyors |date=2010-01-26 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hungaraj verkistoj|Csiky]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj|Csiky]] [[Kategorio:Hungariaj armenoj]] 5oofq4k4py6phzt5px06ihe8e0o8smy Hatvan 0 224048 9372615 8970257 2026-05-14T07:48:41Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9372615 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=HU-HE|tipo1=reliefo|zomo=11}} '''Hatvan''' estas [[urbo]] kun [[titolo]] [[vinvilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Norda Hungario]], en [[departemento]] [[Heves]], en [[Distrikto Hatvan]], kies centro estas. La [[loknomo]] signifas: 60 (ses dek). La urbo estas ĝuste 60 km-ojn for de [[Budapeŝto]], sed la nomo estas mezepoka. La solvo estas tio, ke ne pli, ol 60 da [[peĉenegoj|peĉenegaj]] [[familio]]j rajtis loĝadi en tiu loko. [[Dosiero:Polgármesteri Hivatal, Kossuth tér 2, Hatvan1.jpg|eta|maldekstre|Urbodomo de Hatvan]] == Situo == * Alto super [[marnivelo]]: 119 m Hatvan situas sur [[ebenaĵo]], sur ambaŭ bordoj de [[Zagyva]], laŭ ĉefvojaj kaj fervojaj kruciĝoj Budapeŝto-[[Miskolc]] kaj [[Salgótarján]]-[[Szolnok]]. [[Aŭtoŝoseo]] M3 Budapeŝto-Miskolc preteriras. [[Aszód]] troviĝas 16, [[Gyöngyös]] 24, Salgótarján kaj Budapeŝto po 58, [[Eger]] 72, Szolnok 77 [[km]]. [[Dosiero:Grassalkovich-kastély (Oracsek Ignác, Mayerhoffer András, Jung József), Kossuth Lajos tér, Hatvan3.jpg|eta|dekstra|Fronto de kastelo en Hatvan]] == Historio == La komunumo estis loĝata dum la [[neolitiko]], [[kuprepoko]], [[bronzepoko]], de [[skitoj]], [[keltoj]], [[sarmatoj]] kaj [[avaroj]]. En [[1170]] [[abatejo]] ekfunkciis. La vilaĝo ricevis rangon [[kampurbo]] en [[1406]]. En [[1544]] la [[hungaroj]] forbruligis la gravan fortikaĵon kaj rifuĝis de [[turkoj]]. Ili rekonstruis la fortikaĵon kaj tenis ĝin ĝis en [[1686]]. En [[1730]] Antal Grassalkovich (graŝalkoviĉ) akiris la urbeton kaj setligis ankaŭ [[germanoj]]n. En [[1849]] la hungara armeo venkis la aŭstrojn. En [[1867]] ekfunkciis fervojo [[Budapeŝto|Peŝt]]-[[Besztercebánya]], en [[1873]] oni faris fervojan interligon inter Hatvan kaj Miskolc. En [[1886]] la urbeto degradiĝis je vilaĝo, en [[1889]] ekfunkciis [[sukero]]fabriko. En [[1943]] la [[judoj]] estis forpelitaj, en [[1944]] la stacidomo kaj la ĉirkaŭaĵo suferis de bombardadoj. == Vidindaĵoj == * [[Preĝejo de Sankta Adalberto (Hatvan)]] * [[Preĝejo Stefano la 1-a (Hatvan)]] * [[Kalvinana preĝejo (Hatvan)]] * [[Luterana preĝejo (Hatvan)]] * [[Kastelo de Hatvan]] aŭ Kastelo de Grassalkovich == Famuloj == * En Hatvan naskiĝis: ** [[advokato]] [[József Ágoston]] ** [[aktoro]]j [[Tibor Forgács]] kaj [[Vilma Gömöry]] ** [[scenaristo]] [[Adolf Mérei]] ** [[Zoltán Meszlényi (episkopo)]] ** [[inĝeniero]] [[Tibor Tarnai]] ** [[juĝisto]] [[Gyula Isaák (pli juna)]] ** [[György Fekete (kirurgo)]] ** [[kritikisto]] [[Lili Hatvany]] ** operetkantisto [[István Mester]] ** [[operkantisto]] [[Éva Balatoni]] ** [[orgenisto]] [[Richárd Garczik]] ** [[Attila Szabó (violonisto)]]. * En Hatvan mortis: ** [[agronomo]] [[Ödön Legány]] ** [[inĝeniero]] [[János Kossalka]] ** [[kuracisto]] [[Miklós Baranyai]]. == Famaj nomportantoj == * [[László Hatvani]], [[matematikisto]] * [[Béla Hatvani]], [[pentristo]] * [[Imre Hatvani]], trupestro * [[István Hatvani (kuracisto)]] * [[István Hatvani (okulkuracisto)]] * [[Lajos Hatvany]], [[verkisto]] * [[Sándor Hatvany Deutsch]], fabrikestro == Ĝemelurboj == * {{Flago|Hungario}} [[Hódmezővásárhely]], [[Hungario]] * {{Flago|Pollando}} [[Jarocin]], [[Pollando]] * {{Flago|Rumanio}} [[Kézdivásárhely]], [[Rumanio]] * {{Flago|Finnlando}} [[Kokkola]], [[Finnlando]] * {{Flago|Nederlando}} [[Maassluis]], [[Nederlando]] * {{Flago|Italio}} [[Tavarnelle Val di Pesa]], [[Italio]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Hatvan]] [[Kategorio:Vinvilaĝoj]] 53yha2uu5ajckk501jwreypbgmve7po Kongreso de Berlino 0 224570 9372095 7009823 2026-05-13T12:24:43Z RG72 11847 9372095 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Berliner kongress.jpg|eta|290px|Kongreso de Berlino, pentraĵo de Anton von Werner]] La '''Kongreso de Berlino''' estis politika konferenco de la eŭropaj regnoj kaj la [[otomana imperio]], kiu okazis en julio [[1878]] en [[Berlino]]. Ĝia celo estis revizii la traktaton de San-Stefano, do reorganizi la politikan strukturon de la [[Balkano]] kaj solvi la “Orientan Demandon”. La Orienta Demando rezultis el pretendoj de balkanaj popoloj liberiĝi de la turka regado; ĝi ekis en [[1875]] en [[Bosnio kaj Hercegovino]] kaj estis kondukinta al la turka-rusa milito de 1877/1878. Partoprenis la kongreson reprezentantoj de [[Aŭstrio-Hungario]], [[Britio]], [[Germanio]], [[Italio]], [[Rusio]] kaj Turkio. Delegitoj de [[Grekio]], [[Rumanio]], [[Serbio]] kaj [[Montenegro]] partoprenis kelkajn sesiojn, kiuj koncernis iliajn landojn; ili ne estis efektivaj membroj de la kongreso. La Kongreso de Berlino proponis kaj [[ratifo|ratifis]] la Traktaton de Berlino, kiu lasis al Rusio la regadon de [[Besarabio]] (same kiel la traktato de San-Stefano), donis al Aŭstrio la administradon de Bosnio kaj Hercegovino, kiuj formale restis partoj de Turkio, kaj dekretis la suverenecon de Serbio kaj [[Bulgario]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Eŭropo]] [[Kategorio:Kongresoj]] [[Kategorio:1878 en Germanio]] [[Kategorio:Eventoj en Berlino]] dmf304snvxgdj3d5gefmi5wbuluck97 9372099 9372095 2026-05-13T12:27:52Z RG72 11847 9372099 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Berliner kongress.jpg|eta|290px|Kongreso de Berlino, pentraĵo de Anton von Werner]] La '''Kongreso de Berlino''' estis politika konferenco de la eŭropaj regnoj kaj la [[otomana imperio]], kiu okazis en julio [[1878]] en [[Berlino]]. Ĝia celo estis revizii la traktaton de San-Stefano, do reorganizi la politikan strukturon de la [[Balkano]] kaj solvi la “Orientan Demandon”. La Orienta Demando rezultis el pretendoj de balkanaj popoloj liberiĝi de la turka regado; ĝi ekis en [[1875]] en [[Bosnio kaj Hercegovino]] kaj estis kondukinta al la turka-rusa milito de 1877/1878. Partoprenis la kongreson reprezentantoj de [[Aŭstrio-Hungario]], [[Britio]], [[Germanio]], [[Italio]], [[Rusio]] kaj Turkio. Delegitoj de [[Grekio]], [[Rumanio]], [[Serbio]] kaj [[Montenegro]] partoprenis kelkajn sesiojn, kiuj koncernis iliajn landojn; ili ne estis efektivaj membroj de la kongreso. La Kongreso de Berlino proponis kaj [[ratifo|ratifis]] la Traktaton de Berlino, kiu lasis al Rusio la regadon de [[Besarabio]] (same kiel la traktato de San-Stefano), donis al Aŭstrio la administradon de Bosnio kaj Hercegovino, kiuj formale restis partoj de Turkio, kaj dekretis la suverenecon de Serbio kaj [[Bulgario]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Eŭropo]] [[Kategorio:Kongresoj]] [[Kategorio:Eventoj en Berlino]] [[Kategorio:19-a jarcento en Berlino]] [[Kategorio:1878 en Germanio]] [[Kategorio:Politiko en 1878]] gngqyrvvfqnh6azy67t4k9jxybb4xg9 9372101 9372099 2026-05-13T12:29:18Z RG72 11847 9372101 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Berliner kongress.jpg|eta|290px|Kongreso de Berlino, pentraĵo de Anton von Werner]] La '''Kongreso de Berlino''' estis politika konferenco de la eŭropaj regnoj kaj la [[otomana imperio]], kiu okazis en julio [[1878]] en [[Berlino]]. Ĝia celo estis revizii la traktaton de San-Stefano, do reorganizi la politikan strukturon de la [[Balkano]] kaj solvi la “Orientan Demandon”. La Orienta Demando rezultis el pretendoj de balkanaj popoloj liberiĝi de la turka regado; ĝi ekis en [[1875]] en [[Bosnio kaj Hercegovino]] kaj estis kondukinta al la turka-rusa milito de 1877/1878. Partoprenis la kongreson reprezentantoj de [[Aŭstrio-Hungario]], [[Britio]], [[Germanio]], [[Italio]], [[Rusio]] kaj Turkio. Delegitoj de [[Grekio]], [[Rumanio]], [[Serbio]] kaj [[Montenegro]] partoprenis kelkajn sesiojn, kiuj koncernis iliajn landojn; ili ne estis efektivaj membroj de la kongreso. La Kongreso de Berlino proponis kaj [[ratifo|ratifis]] la Traktaton de Berlino, kiu lasis al Rusio la regadon de [[Besarabio]] (same kiel la traktato de San-Stefano), donis al Aŭstrio la administradon de Bosnio kaj Hercegovino, kiuj formale restis partoj de Turkio, kaj dekretis la suverenecon de Serbio kaj [[Bulgario]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Eŭropo]] [[Kategorio:Kongresoj]] [[Kategorio:Diplomatiaj konferencoj en Germanio]] [[Kategorio:Eventoj en Berlino]] [[Kategorio:19-a jarcento en Berlino]] [[Kategorio:1878 en Germanio]] [[Kategorio:Politiko en 1878]] oz0ebn6l09fusqh0r1x5riavf0vw752 9372106 9372101 2026-05-13T12:35:18Z RG72 11847 9372106 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Berliner kongress.jpg|eta|290px|Kongreso de Berlino, pentraĵo de Anton von Werner]] La '''Kongreso de Berlino''' estis politika konferenco de la eŭropaj regnoj kaj la [[otomana imperio]], kiu okazis en julio [[1878]] en [[Berlino]]. Ĝia celo estis revizii la traktaton de San-Stefano, do reorganizi la politikan strukturon de la [[Balkano]] kaj solvi la “Orientan Demandon”. La Orienta Demando rezultis el pretendoj de balkanaj popoloj liberiĝi de la turka regado; ĝi ekis en [[1875]] en [[Bosnio kaj Hercegovino]] kaj estis kondukinta al la turka-rusa milito de 1877/1878. Partoprenis la kongreson reprezentantoj de [[Aŭstrio-Hungario]], [[Britio]], [[Germanio]], [[Italio]], [[Rusio]] kaj Turkio. Delegitoj de [[Grekio]], [[Rumanio]], [[Serbio]] kaj [[Montenegro]] partoprenis kelkajn sesiojn, kiuj koncernis iliajn landojn; ili ne estis efektivaj membroj de la kongreso. La Kongreso de Berlino proponis kaj [[ratifo|ratifis]] la Traktaton de Berlino, kiu lasis al Rusio la regadon de [[Besarabio]] (same kiel la traktato de San-Stefano), donis al Aŭstrio la administradon de Bosnio kaj Hercegovino, kiuj formale restis partoj de Turkio, kaj dekretis la suverenecon de Serbio kaj [[Bulgario]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Balkanio]] [[Kategorio:Kongresoj]] [[Kategorio:Diplomatiaj konferencoj en Germanio]] [[Kategorio:Eventoj en Berlino]] [[Kategorio:19-a jarcento en Berlino]] [[Kategorio:1878 en Germanio]] [[Kategorio:Politiko en 1878]] [[Kategorio:19-a jarcento en Eŭropo]] 0j08fh0ipwmjynrtg2pmjfgghiob9c7 9372108 9372106 2026-05-13T12:36:23Z RG72 11847 9372108 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Berliner kongress.jpg|eta|290px|Kongreso de Berlino, pentraĵo de Anton von Werner]] La '''Kongreso de Berlino''' estis politika konferenco de la eŭropaj regnoj kaj la [[otomana imperio]], kiu okazis en julio [[1878]] en [[Berlino]]. Ĝia celo estis revizii la traktaton de San-Stefano, do reorganizi la politikan strukturon de la [[Balkano]] kaj solvi la “Orientan Demandon”. La Orienta Demando rezultis el pretendoj de balkanaj popoloj liberiĝi de la turka regado; ĝi ekis en [[1875]] en [[Bosnio kaj Hercegovino]] kaj estis kondukinta al la [[Rusa-turka milito (1877–1878)]]. Partoprenis la kongreson reprezentantoj de [[Aŭstrio-Hungario]], [[Britio]], [[Germanio]], [[Italio]], [[Rusio]] kaj Turkio. Delegitoj de [[Grekio]], [[Rumanio]], [[Serbio]] kaj [[Montenegro]] partoprenis kelkajn sesiojn, kiuj koncernis iliajn landojn; ili ne estis efektivaj membroj de la kongreso. La Kongreso de Berlino proponis kaj [[ratifo|ratifis]] la Traktaton de Berlino, kiu lasis al Rusio la regadon de [[Besarabio]] (same kiel la traktato de San-Stefano), donis al Aŭstrio la administradon de Bosnio kaj Hercegovino, kiuj formale restis partoj de Turkio, kaj dekretis la suverenecon de Serbio kaj [[Bulgario]]. == Vidu ankaŭ == * [[Rusa-turka milito (1877–1878)]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Balkanio]] [[Kategorio:Kongresoj]] [[Kategorio:Diplomatiaj konferencoj en Germanio]] [[Kategorio:Eventoj en Berlino]] [[Kategorio:19-a jarcento en Berlino]] [[Kategorio:1878 en Germanio]] [[Kategorio:Politiko en 1878]] [[Kategorio:19-a jarcento en Eŭropo]] 9yvw7d4bielpwr90t4e78xv9u7eprn1 9372109 9372108 2026-05-13T12:37:23Z RG72 11847 9372109 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Berliner kongress.jpg|eta|290px|Kongreso de Berlino, pentraĵo de Anton von Werner]] La '''Kongreso de Berlino''' estis politika konferenco de la eŭropaj regnoj kaj la [[otomana imperio]], kiu okazis en julio [[1878]] en [[Berlino]]. Ĝia celo estis revizii la [[Traktato de Sankta-Stefano|traktaton de San-Stefano]], do reorganizi la politikan strukturon de la [[Balkano]] kaj solvi la “Orientan Demandon”. La Orienta Demando rezultis el pretendoj de balkanaj popoloj liberiĝi de la turka regado; ĝi ekis en [[1875]] en [[Bosnio kaj Hercegovino]] kaj estis kondukinta al la [[Rusa-turka milito (1877–1878)]]. Partoprenis la kongreson reprezentantoj de [[Aŭstrio-Hungario]], [[Britio]], [[Germanio]], [[Italio]], [[Rusio]] kaj Turkio. Delegitoj de [[Grekio]], [[Rumanio]], [[Serbio]] kaj [[Montenegro]] partoprenis kelkajn sesiojn, kiuj koncernis iliajn landojn; ili ne estis efektivaj membroj de la kongreso. La Kongreso de Berlino proponis kaj [[ratifo|ratifis]] la Traktaton de Berlino, kiu lasis al Rusio la regadon de [[Besarabio]] (same kiel la traktato de San-Stefano), donis al Aŭstrio la administradon de Bosnio kaj Hercegovino, kiuj formale restis partoj de Turkio, kaj dekretis la suverenecon de Serbio kaj [[Bulgario]]. == Vidu ankaŭ == * [[Rusa-turka milito (1877–1878)]] * [[Traktato de Sankta-Stefano]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Balkanio]] [[Kategorio:Kongresoj]] [[Kategorio:Diplomatiaj konferencoj en Germanio]] [[Kategorio:Eventoj en Berlino]] [[Kategorio:19-a jarcento en Berlino]] [[Kategorio:1878 en Germanio]] [[Kategorio:Politiko en 1878]] [[Kategorio:19-a jarcento en Eŭropo]] ie9vb35p3xpdrsxaff1604nsqh5xks2 Vikram Samvat 0 239496 9372646 9208255 2026-05-14T09:01:20Z Stefangrotz 91903 ŝablono Jaro en la aliaj kalendaroj 9372646 wikitext text/x-wiki {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro={{CURRENTYEAR}}}}'''Vikram Samvat''' ('''Bikram Samwat''') estas [[kalendaro]] fondita de la [[Barata]] [[imperiestro]] [[Vikramaditya]]. Ĝi estas kutima kaj oficiala kalendaro en [[Nepalo]]. Ĝi komencas la 13-a aŭ [[14-a de aprilo]] [[-56]], do estas 56.7 jaroj pli frua ol la [[Gregoria kalendaro]]. {{Ĝermo|Kalendaro}} [[Kategorio:Kalendaro]] ci4fq4vg95ohe42bi3bckpiclfda85g František Drtikol 0 240368 9372167 8182410 2026-05-13T15:06:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372167 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''František DRTIKOL''' (naskiĝis la [[3-an de marto]] [[1883]] en [[Příbram]] - mortis la [[13-an de januaro]] [[1961]] en [[Prago]]) estas [[ĉeĥa]] [[fotografisto]], [[pentristo]], [[filozofo]] kaj [[budhismo|budhano]]. Li apartenas inter plej elstaraj fotografistoj de tutmonda nivelo, liaj verkoj aperas en la plej prestiĝaj muzeoj kaj galerioj. En [[1901]]-[[1903]] li studis en [[Munkeno]], en [[1910]]-[[1935]] li posedis fotografatelieron en [[Prago]], en kiu li kreis psikologiajn portretojn de multaj famaj personoj (ĉeĥoslovakaj prezidentoj [[Tomáš Garrigue Masaryk]] kaj [[Edvard Beneš]], komponisto [[Leoš Janáček]], hinda verkisto [[Rabindranath Tagore]], germana verkisto [[Thomas Mann]] k.a.). [[Dosiero:Příbram.Ernestinum.JPG|eta|170px|Galerio de Drtikol en [[Příbram]]]] Krom tio li kreis en stilo de [[secesio]] kaj [[simbolismo]] originalajn, figurarte aranĝitajn nudportretojn. Post [[1935]] lia pentrado estis forte influita de azia [[mistiko]], tiutempe kiel la unua li tradukis en la ĉeĥan lingvon verkojn de klasika [[budhismo]] kaj [[taoismo]], [[upaniŝadoj]]n kaj mezepokan mistikulon [[Majstro Eckhart|Majstron Eckhart]]. Kiel supozeble unua homo en tiama [[Ĉeĥoslovakio]] li praktikis kaj instruis [[tibeta budhismo|tibetan budhismon]]. En lia naskiĝurbo [[Příbram]] en suda parto de [[Mezbohemia regiono]] ([[Ĉeĥio]]) en kasteleto Ernestinum troviĝas aparta daŭra uniketosa '''galerio''' pri lia vivo kaj verkaro. == Literaturo == * Birgus, Vladimír: ''Fotograf František Drtikol''. Prostor: Praha, 1994; ISBN 80-85190-31-1 * Birgus, Vladimír Birgus - Braný, Antonín: ''František Drtikol''. Odeon: Praha 1988, 1989 * Birgus, Vladimír Birgus - Kirschner , Zdeněk: ''The Other Side of František Drtikol''. Jacques Baruch Gallery: Chicago 1991 * Birgus, Vladimír Birgus: ''František Drtikol – Modernist Nudes''. Robert Koch Gallery, San Francisco 1997 * ''Czech Vision. Avantgarde Photography in Czechoslovakia'', hrsg. von Howard Greenberg, Annette und Rudolf Kicken, Hatje Cantz, Ostfildern 2007; ISBN 978-3-7757-2030-4 * Doležal, Stanislav - Fárová, Anna - Nedoma, Petr:: ''František Drtikol – fotograf, malíř, mystik''. Galerie Rudolfinum, Praha 1998. * Doležal, Stanislav - Fárová, Anna: ''František Drtikol – Deníky a dopisy z let 1914–1918 věnované Elišce Janské''. Nakladatelství Svět, Praha 2001 * Doležal, Stanislav - Fárová, Anna: ''František Drtikol – Oči široce otevřené''. Nakladatelství Svět, Praha 2002 * Fárová, A. - Heiging, Manfred - Bischof, Michael:: ''Frantisek Drtikol - photograph des Art deco''. [[Schirmer/Mosel]], München, Paris, London, 1993; ISBN 3-88814-683-6 * Fárová, Anna: ''Fotograf František Drtikol''. Uměleckoprůmyslové muzeum, Praha, 1972 * Funk, Karel: ''Mystik a učitel František Drtikol''. Gemma: Praha, 1993. ISBN 80-85206-19-6 * Klaricová,Kateřina - Mašín, Jiří Mašín: ''František Drtikol''. Panorama, Praha, 1989; ISBN 80-7038-047-0 * Mlčoch, Jan Mlčoch: ''František Drtikol – Fotografie 1901–1914''. KANT, Praha 1999 * Mlčoch, Jan: - Thomson, Helen Bieri - Dupraz, Fabienne: ''František Drtikol''. KANT, UPM, Praha 1999 * Štekl, Evžen: ''Síla moudrosti – interpretace učení Fráni Drtikola'', Praha 1992, 1994 a 1999 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://sigma.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=nkc&ccl_term=wau=jk01023120+or+wkw=jk01023120 Bibliografioj de verkoj de kaj pri Drtikol en la datumbazo de Nacia biblioteko en Prago]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://silamoudrosti.unas.cz/cs/fd_cv_cs.php Biografio de František Drtikol] * [http://is.muni.cz/th/64931/ff_b/Malirske_dilo_Frantiska_Drtikola.pdf Diplomlaboraĵo de Veronika Žitníková pri Pentroarto de František Drtikol] ĉeĥlingve * [http://www.pribram-city.cz/index.php?vid=436&nad=000001000314000316 Galerio de František Drtikol en Příbram] * [http://silamoudrosti.unas.cz/en/intro_en.php Instruo de František Drtikol] angle * [http://www.skjstudio.com/drtikol/index.html SK Josefsberg Studio - František Drtikol] * [http://photography.about.com/gi/dynamic/offsite.htm?site=http://www.ambrosiana.cz/en/obr/Drtikol/Drtikol%5Fen.html František Drtikol] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130806022055/http://photography.about.com/gi/dynamic/offsite.htm?site=http%3A%2F%2Fwww.ambrosiana.cz%2Fen%2Fobr%2FDrtikol%2FDrtikol_en.html |date=2013-08-06 }} en [http://photography.about.com photography.about.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080516131348/http://photography.about.com/ |date=2008-05-16 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Drtikol, Frantisek}} [[Kategorio:Ĉeĥaj fotistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj pentristoj]] [[Kategorio:Eŭropaj budhanoj]] [[Kategorio:Joganoj]] 89kx8pifjri65bn16q3tlpwmj63kpr0 Pirimidino 0 243699 9372504 9021072 2026-05-14T03:47:17Z Д.Ильин 70105 9372504 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Piridino|Piperazino|Piridinilpiperazino|Piridino-sulfonila klorido|Piridinosulfonata acido|Piridinosulfinata acido|2-Metilpirimidino|4-Metilpirimidino|5-Metilpirimidino}} {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Pirimidino</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Pyrimidin.svg|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Pirimidino''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Pyrimidine-3D-balls-2.png|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Pirimidino''' |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|4|H|4|N|2'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=289-95-2 289-95-2] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.8903.html 8903] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/9260 9260] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Molmaso]]||80,09 g·mol<sup>-1</sup> |- |[[Denseco]]|| 1,016g cm<sup>−3</sup> |- |[[Fandpunkto]]||20 °C |- |[[Bolpunkto]]||123 °C |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.504}} |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Tute solvebla |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R10|R10]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#R16|S16]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|226}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|280|303+361+353|370+378|403+235|501}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/9260#section=Safety-and-Hazards Pubchem]</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Pirimidino''' estas heterocikla aromatika organika konstruaĵaro kiu, semile al [[benzeno]] kaj [[piridino]], enhavas du [[nitrogeno]]jn ĉe pozicioj 1 kaj 3 de la sesmembra ringo. Ĝi estas [[izomero]] kun du aliaj formoj de [[duazeno]]. Tri [[nitrogena bazo|nitrogenaj bazoj]] ekzistantaj en [[nuklea acido|nukleaj acidoj]] ([[citozino]], [[timino]], kaj [[uracilo]]) estas pirimidinaj derivaĵoj: {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" align="none" style="margin-left:1em" |- align="center" valign="center" |[[Dosiero:Cytosine chemical structure.png|53px|Citozino]]<br />[[Citozino]]<br /> || [[Dosiero:Thymine chemical structure.png|66px|Timino]]<br />[[Timino]]<br /> || [[Dosiero:Uracil.svg|53px|Uracilo]]<br />[[Uracilo]]<br /> || |- |} == Nukleotidoj == En [[DNA]], tiuj [[nitrogena bazo|bazoj]] ligiĝas per [[hidrogena ligilo|hidrogenaj ligiloj]] al [[purino]]. Tiele la purinaj [[adenino]] (A) kaj [[guanino]] (G) ligiĝas al la pirimidinbazoj [[timino]] (T) kaj [[citozino]] (C), respektive. Tiamaniere, inter la du fadenoj de DNA ĉiam estus du heksagonoj kaj unu pentagono (simpla heksagono el pirimidino, kaj pluaj heksagono kaj pentagono el purino), tiel, ke la spaco inter ambaŭ fadenoj estu ĉiam simila (ĉirkaŭ 1.08 [[nanometro|nm]]). == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Genetiko]] * [[Nukleata acido]] * [[Nitrogena bazo]] * [[Purino]] [[Kategorio:Molekula biologio]] [[Kategorio:Pirimidinoj| ]] {{Projektoj|ReVo=pirimidin}} {{Ĝermo|biologio}} {{Portalo Biologio}} 7j3zqj0s0e35a4493lsdlhpfkq3hpfx George Cayley 0 244938 9372522 6935288 2026-05-14T05:08:57Z Sj1mor 12103 9372522 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Kavaliro George CAYLEY''' (la [[27-an de decembro]], [[1773]] - la [[15-an de decembro]] [[1857]]), angla inventisto kiu esploris stabizitan flugadon. [[Dosiero:Hubschraubermuseum Bückeburg 2010 0034.JPG|eta|maldekstra|]] [[Dosiero:Governableparachute.jpg|eta|maldekstra|]] [[Dosiero:George Cayley Glider (Nigel Coates).jpg|eta|maldekstra|]] Li naskiĝis en Scarborough en [[North Yorkshire]]. Lia patro estis bienulo kaj baroneto, kaj li mem iĝis la sesa baroneto de sia familio. Li estis fekunda inventanto, kaj inter liaj multaj inventaĵoj estis: * raŭpveturiloj * savboato kiu kapablis rektigi sin post renverso * artefarita mano * radoj kun streĉaj spokoj * frua versio de la eksplodmotoro * novaj metodoj por dreni marĉojn * rimedojn por pliigi la sekurecon de fervojoj Li ankaŭ fondis la Londonan Politeknikon (nun la Universitato de Westminster), kaj estis parlamentano inter 1832 kaj 1835. Tamen li plej famas pro siaj esploroj pri stabizita flugado. Li desegnis kaj konstruis flug-maŝinojn, el kiuj almenaŭ du - glisiloj - flugis. Li sciis ke la ŝlosilo al grandskala stabizita flugado estis la evoluigo de malpezaj motoroj, sed, malgraŭ liaj klopodoj, tio ne okazis dum lia vivtempo. Replikoj de glisilo kiu flugis en 1853 ĉe lia hejmo ĉe Brompton (vilaĝo apud Scarborough) flugis tie en 1974, la 1980-a jardeko kaj 2003. Inter liaj flugmaŝinaj desegnoj estis kelkaj de helikopteroj. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cayley, George}} [[Kategorio:Anglaj inĝenieroj]] kjh5rmet3z1e22mlfddk6mk8eav2ur4 Konstanto de Eŭlero-Mascheroni 0 251649 9372602 8578125 2026-05-14T07:26:57Z Sj1mor 12103 9372602 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Gamma-area.svg|eta|La konstanto de Eŭlero-Mascheroni egalas al la helblua areo]] En [[matematiko]], '''konstanto de Eŭlero-Mascheroni''' (ankaŭ nomata kiel la ''Eŭlera konstanto'') estas [[matematika konstanto]] difinita kiel [[limigo]] de diferenco inter sumo de [[harmona serio]] kaj [[natura logaritmo]]: : <math>\gamma = \lim_{n \to \infty } [ ( \sum_{k=1}^n \frac{1}{k} ) - \ln(n) ]=\int_1^\infty({1\over\lfloor x\rfloor}-{1\over x})\,dx </math> Ĝi estas kutime skribata per minuskla [[greka alfabeto|greka]] litero [[gamo (litero)|gamo]] ''γ''. Ĝia proksimuma valoro estas: : ''γ ≈ 0,577215664901532860606512090082402431042159335 9399235988057672348848677267776646709369470632917467495...'' En [[deksesuma sistemo]] ĝi estas proksimume: : ''γ ≈ 0,93C467E37DB0C7A4D1B...<sub>16</sub>'' Konstanto de Eŭlero-Mascheroni estas malsama de la ''eŭlera nombro'' ''[[e (matematiko)|e]]'', bazo de [[natura logaritmo]]. == Historio == La konstanto unue aperis en papero de [[Leonhard Euler]], ''De Progressionibus harmonicis observationes'' (Indekso de Eneström 43) de [[1735]]. Eŭlero uzis simbolojn ''C'' kaj ''O'' por la [[konstanto]]. En [[1790]], itala matematikisto [[Lorenzo Mascheroni]] uzis simbolon ''A'' por la konstanto. La skribmaniero ''γ'' aperas nek en la skribadoj de Eŭlero nek de Mascheroni, kaj estis elektita poste pro ligeco al [[Γ funkcio]]. == Aperoj == La konstanto aperas, en multaj lokoj, inter alia en (<sup>†</sup> signifas ke ĉi tiu elemento enhavas eksplicitan ekvacion): * Produto formulo de la [[Γ funkcio]] * Kalkuloj de la [[digama funkcio]] * Neegalaĵo por [[eŭlera φ funkcio]] * La kreskada kurzo de la [[dividanta funkcio]] * Esprimoj kun la [[eksponenta funkcia integralo]] * [[Laplaca konverto]] de la [[natura logaritmo]] * La unua [[termo]] de la [[serio de Taylor]] de la [[rimana zeta funkcio]]<sup>†</sup>, kie ĝi estas la unua de la [[konstantoj de Stieltjes]]<sup>†</sup> * La kalkulo de la [[konstanto Meissel-Mertens]] * La tria el [[teoremoj de Mertens]]<sup>†</sup> * Solvaĵo de [[ekvacio de Bessel]] de la dua speco == Propraĵoj == La nombro ''γ'' ne estas pruvita al esti [[racionala nombro|racionala]] aŭ [[neracionala nombro|neracionala]]. Ankaŭ, ĝi ne estas pruvita al esti [[algebra nombro|algebra]] aŭ [[transcenda nombro|transcenda]]. [[Ĉenfrakcio|Ĉenfrakcia]] analitiko montras ke se ''γ'' estas racionala, ĝia [[denominatoro]] estas pli granda ol 10<sup>242080</sup>. === Rilato al Γ funkcio === ''γ'' estas minus la derivaĵo de la [[gama funkcio]] Γ je argumenta valoro 1. Tial: : <math> \ -\gamma = \Gamma'(1) = \Psi(1)</math> kie Ψ estas [[digama funkcio]]. γ estas ankaŭ la limigo: : <math> \gamma = \lim_{x \to \infty} [ x - \Gamma ( \frac{1}{x} ) ] </math> Limigo rilatanta al la [[beta funkcio]] (esprimita per Γ funkcio) estas : <math> \gamma = \lim_{n \to \infty} [ \frac{ \Gamma(\frac{1}{n}) \Gamma(n+1)\, n^{1+1/n}}{\Gamma(2+n+\frac{1}{n})} - \frac{n^2}{n+1} ] </math> === Rilato al la zeta funkcio === ''γ'' povas ankaŭ esti esprimita kiel [[malfinia sumo]] ([[serio (matematiko)|serio]]) kies termoj enhavas la [[rimana zeta funkcio|rimanan zetan funkcion]] je pozitivaj entjeroj: : <math>\gamma = \sum_{m=2}^{\infty} \frac{(-1)^m\zeta(m)}{m} </math> : <math> = \ln ( \frac{4}{\pi} ) + \sum_{m=1}^{\infty} \frac{(-1)^{m-1} \zeta(m+1)}{2^m (m+1)} </math> Alia serio rilatanta al la zeta funkcio: : <math> \gamma = \frac{3}{2}- \ln 2 - \sum_{m=2}^\infty (-1)^m\,\frac{m-1}{m} [\zeta(m)-1] </math> :: <math> = \lim_{n \to \infty} [ \frac{2\,n-1}{2\,n} - \ln\,n + \sum_{k=2}^n ( \frac{1}{k} - \frac{\zeta(1-k)}{n^k} ) ] </math> :: <math> = \lim_{n \to \infty} [ \frac{2^n}{e^{2^n}} \sum_{m=0}^\infty \frac{2^{m \,n}}{(m+1)!} \sum_{t=0}^m \frac{1}{t+1} - n\, \ln 2+ O ( \frac{1}{2^n\,e^{2^n}} ) ] </math> La eraro termo en la lasta ekvacio estas rapide malkreskanta funkcio de ''n''. Tiel la formulo konvenas por kalkulado de la konstanto kun alta precizeco. Alia estas la malsimetria limigo (Sondow, 1998): : <math> \gamma = \lim_{s \to 1^+} \sum_{n=1}^\infty ( \frac{1}{n^s}-\frac{1}{s^n} ) = \lim_{s \to 1} ( \zeta(s) - \frac{1}{s-1} ) </math> kaj : <math> \gamma = \lim_{x \to \infty} [ x - \Gamma ( \frac{1}{x} ) ] </math> :: <math> = \lim_{n \to \infty} \frac{1}{n}\, \sum_{k=1}^n ( \lceil \frac{n}{k} \rceil - \frac{n}{k} ) </math> Proksime rilatanta al ĉi tiu estas la [[racionala zeta serio|racionala zeta seria]] esprimo: : <math>\gamma = \sum_{k=1}^n \frac{1}{k} - \ln(n) - \sum_{m=2}^\infty \frac{\zeta (m,n+1)}{m}</math> kie <math>\zeta(s,k)</math> estas la [[zeta funkcio de Hurwitz]]; : ''H<sub>n</sub>'' estas la ''n''-a [[harmona nombro]]. Elvolvado de iuj termoj en la zeta funkcio de Hurwitz rezultiĝas: : <math> H_n = \ln n + \gamma + \frac {1} {2n} - \frac {1} {12n^2} + \frac {1} {120n^4} - \varepsilon </math>, kie <math>0 < \varepsilon < \frac {1} {252n^6} </math> === Integraloj === ''γ'' rezultiĝas kiel valoro de [[difinita integralo|difinitaj integraloj]]: : <math>\gamma = - \int_0^\infty { e^{-x} \ln x }\,dx </math> :: <math> = - \int_0^1 { \ln\ln (\frac{1}{x} ) }\,dx </math> :: <math> = \int_0^\infty { (\frac{1}{1-e^{-x}}-\frac{1}{x} )e^{-x} }\,dx </math> :: <math> = \int_0^\infty { \frac{1}{x} ( \frac{1}{1+x}-e^{-x} ) }\,dx </math> Difinitaj integraloj en kiuj ''γ'' estas inkluzivata estas: : <math> \int_0^\infty { e^{-x^2} \ln x }\,dx = -\frac14(\gamma+2 \ln 2) \sqrt{\pi} </math> : <math> \int_0^\infty { e^{-x} \ln^2 x }\,dx = \gamma^2 + \frac{\pi^2}{6} </math> ''γ'' rezultiĝas kiel valoro de kelkaj de [[duopa integralo]] (Sondow 2003, 2005) kun ekvivalenta serio: : <math> \gamma = \int_{0}^{1}\int_{0}^{1} \frac{x-1}{(1-x\,y)\ln(x\,y)} \, dx\,dy = \sum_{n=1}^\infty ( \frac{1}{n}-\ln\frac{n+1}{n} ). </math> Interesa komparo (J. Sondow 2005) estas la duopa integralo kaj alterna serio : <math> \ln ( \frac{4}{\pi} ) = \int_{0}^{1}\int_{0}^{1} \frac{x-1}{(1+x\,y)\ln(x\,y)} \, dx\,dy = \sum_{n=1}^\infty (-1)^{n-1} ( \frac{1}{n}-\ln\frac{n+1}{n} ) </math> Tiel <math>\ln ( \frac{4}{\pi} )</math> povas esti konsiderata kiel '''alterna eŭlera konstanto'''. La du konstantoj estas ankaŭ rilatantaj per du serioj (vidi _Sondow_ 2005 #2) : <math> \sum_{n=1}^\infty \frac{N_1(n) + N_0(n)}{2n(2n+1)} = \gamma </math> : <math> \sum_{n=1}^\infty \frac{N_1(n) - N_0(n)}{2n(2n+1)} = \ln ( \frac{4}{\pi} ) </math> kie ''N<sub>0</sub>(n)'' kaj ''N<sub>1</sub>(n)'' estas la kvanto de ciferoj "0" kaj "1", respektive, en la [[duuma]] prezento de ''n''. === Serioj === ''γ'' rezultiĝas kiel valoro de [[malfinia serio|malfiniaj serioj]]: : <math>\gamma = \sum_{k=1}^\infty [ \frac{1}{k} - \ln ( 1 + \frac{1}{k} ) ] </math> La serio por ''γ'' estas ekvivalenta al serio de Nielsen (trovita en 1897): <math> \gamma = 1 - \sum_{k=2}^{\infty}(-1)^k\frac{\lfloor\log_2 k\rfloor}{k+1} </math>.<br /> En 1910, Vacca trovitis similan serion: : <math> \gamma = \sum_{k=2}^\infty (-1)^k \frac{ \lfloor \log_2 k \rfloor}{k} = \frac12-\frac13 + 2(\frac14 - \frac15 + \frac16 - \frac17) + 3(\frac18 - \dots - \frac1{15}) + \dots </math> kie ''log<sub>2</sub>'' estas la [[logaritmo]] kun bazo 2 kaj <math> \lfloor \, \rfloor </math> estas la [[planka funkcio]]. En 1926, Vacca trovis serion: : <math> \gamma + \zeta(2) = \sum_{k=1}^{\infty} \frac1{k\lfloor\sqrt{k}\rfloor^2} = 1 + \frac12 + \frac13 + \frac14(\frac14 + \dots + \frac18) + \frac19(\frac19 + \dots + \frac1{15}) + \dots </math> aŭ : <math> \gamma = \sum_{k=2}^{\infty} \frac{k - \lfloor\sqrt{k}\rfloor^2}{k^2\lfloor\sqrt{k}\rfloor^2} = \frac1{2^2} + \frac2{3^2} + \frac1{2^2}(\frac1{5^2} + \frac2{6^2} + \frac3{7^2} + \frac4{8^2}) + \frac1{3^2}(\frac1{10^2} + \dots + \frac6{15^2}) + \dots </math> (Krämer, 2005) Serio de Vacca povas esti ricevita de integralo de Catalan de 1875 (Sondow kaj Zudilin): : <math> \gamma = \int_0^1 \frac{1}{1+x} \sum_{n=1}^\infty x^{2^n-1} \, dx </math> === Ĉenfrakcia elvolvaĵo === La [[ĉenfrakcio]] elvolvaĵo de ''γ'' estas: : ''γ = [0; 1, 1, 2, 1, 2, 1, 4, 3, 13, 5, 1, 1, 8, 1, 2, 4, 1, 1, 40, 1, 11, 3, 7, 1, 7, 1, 1, 5, 1, 49, 4, 1, 65, 1, 4, 7, 11, 1, 399, 2, ...]'' Tiel : <math> \gamma = 0 + \cfrac{1}{1 + \cfrac{1}{1 + \cfrac{1}{2 + \cfrac{1}{1 + \cfrac{1}{\ \ddots\ {}}}}}}</math> La ĉenfrakcia elvolvaĵo de ''γ'' enhavas almenaŭ 470000 erojn. === Asimptotaj elvolvaĵoj === Estas jenaj asimptotaj formuloj por ''γ'': : <math>\gamma \sim H_n - \ln ( n ) - \frac{1}{{2n}} + \frac{1}{{12n^2 }} - \frac{1}{{120n^4 }} + ...</math> :(Eŭlero) : <math>\gamma \sim H_n - \ln ( {n + \frac{1}{2} + \frac{1}{{24n}} - \frac{1}{{48n^3 }} + ...} )</math> :(Negoi) : <math>\gamma \sim H_n - \frac{{\ln ( n ) + \ln ( {n + 1} )}}{2} - \frac{1}{{6n( {n + 1} )}} + \frac{1}{{30n^2 ( {n + 1} )^2 }} - ...</math> :(Cesaro) kie ''H<sub>n</sub>'' estas la ''n''-a [[harmona nombro]]. La tria formulo estas ankaŭ nomita kiel la elvolvaĵo de Ramanujan. === ''e'' en potenco ''γ'' === Bazo de [[natura logaritmo]] [[e (matematiko)|e]] en [[potenco (matematiko)|potenco]] ''γ'', la nombro ''e<sup>γ</sup>≈1,78107241799019798523650410310717954916964521430343...'' estas grava en nombroteorio. Iam ĝi estas skribata kiel ''γ' ''. ''e<sup>γ</sup>'' egalas al jena [[limigo de funkcio|limigo]], kie ''p<sub>n</sub>'' estas la ''n''-a [[primo]]: : <math> e^\gamma = \lim_{n \to \infty} \frac {1} {\ln p_n} \prod_{i=1}^n \frac {p_i} {p_i - 1} </math> Aliaj [[malfinia produto|malfiniaj produtoj]] rilatantaj al ''e<sup>γ</sup>'', kiuj rezultiĝas de la [[G-funkcio de Barnes]]: : <math> \frac{e^{1+\gamma /2}}{\sqrt{2\,\pi}} = \prod_{n=1}^\infty e^{-1+1/(2\,n)}\, (1+\frac{1}{n} )^n </math> : <math> \frac{e^{3+2\gamma}}{2\, \pi} = \prod_{n=1}^\infty e^{-2+2/n}\, (1+\frac{2}{n} )^n </math> Ankaŭ: : <math> e^{\gamma} = ( \frac{2}{1} )^{1/2} (\frac{2^2}{1 \cdot 3} )^{1/3} (\frac{2^3 \cdot 4}{1 \cdot 3^3} )^{1/4} (\frac{2^4 \cdot 4^4}{1 \cdot 3^6 \cdot 5} )^{1/5} \cdots </math> kie la ''n''-a faktoro estas la ''(n+1)''-a radiko de : <math>\prod_{k=0}^n (k+1)^{(-1)^{k+1}{n \choose k}} </math> Ĉi tiu malfinia produto, unue esplorita de Ser en 1926, estis reesplorita per Sondow (2003) uzante [[supergeometria funkcio|supergeometriajn funkciojn]]. == Ĝeneraligoj == '''Eŭleraj ĝeneraligitaj konstantoj''' estas : <math>\gamma_\alpha = \lim_{n \to \infty} [ \sum_{k=1}^n \frac{1}{k^\alpha} - \int_1^n \frac{1}{x^\alpha} \, dx ],</math> por ''0 < α < 1'', kaj estas ''γ'' la okazo de ''α=1''. Ĉi tiu povas esti plui ĝeneraligita al : <math>c_f = \lim_{n \to \infty} [ \sum_{k=1}^n f(k) - \int_1^n f(x) \, dx ]</math> por ajna malkreskanta funkcio ''f''. Se : <math>f_n(x) = \frac{\ln^n x}{x}</math> rezultiĝas [[konstantoj de Stieltjes]], kaj : <math>f_a(x) = x^{-a}</math> donas konstantojn : <math>\gamma_{f_a} = \zeta(a) - \frac{1}{a-1}</math> kie denove aperas la limigo : <math>\gamma = \lim_{a\to1}[ \zeta(a) - \frac{1}{a-1}]</math> La du-dimensia limiga ĝeneraligo estas la [[konstanto de Masser-Gramain]]. == Sciataj ciferoj == Eŭlero komence kalkulis la valoron kun 6 dekumaj ciferoj. En 1781, li kalkulis ĝin kun 16 dekumaj ciferoj. Mascheroni provis kalkuli kun 32 dekumaj ciferoj, sed faris erarojn en la 20...22-aj ciferoj. (startanta de la 20-a cifero, lia rezulto estas 1811209008239 la korekta valoro estas 0651209008240.) Poste pli rapidaj komputiloj kaj algoritmoj permesis kalkuli la nombron kun pli multaj ciferoj de precizeco.<ref>Gourdon, X., Sebah, P; [http://numbers.computation.free.fr/Constants/Gamma/gamma.html La eŭlera konstanto γ]</ref> {| class="wikitable" ! Dato || Kvanto de sciataj ciferoj || Kalkulado de |- | [[1734]] || 5 || [[Leonhard Euler]] |- | [[1736]] || 15 || [[Leonhard Euler]] |- | [[1790]] || 19 || Lorenzo Mascheroni |- | [[1809]] || 24 || Johann Georg von Soldner |- | [[1812]] || 40 || F.B.G. Nicolai |- | [[1861]] || 41 || Oettinger |- | [[1869]] || 59 || William Shanks |- | [[1871]] || 110 || William Shanks |- | [[1878]] || 263 || John Couch Adams |- | [[1962]] || 1271 || [[Donald E. Knuth]] |- | [[1962]] || 3566 || D.W. Sweeney |- | [[1977]] || 20700 || Richard P. Brent |- | [[1980]] || 30100 || Richard P. Brent kaj Edwin M. McMillan |- | [[1993]] || 172000 || Jonathan Borwein |- | [[1997]] || 1000000 || Thomas Papanikolaou |- | Decembro [[1998]] || 7286255 || Xavier Gourdon |- | Oktobro [[1999]] || 108 000 000 || Xavier Gourdon & Patrick Demichel |- | 16-a de julio de [[2006]] || 2 000 000 000 || Shigeru Kondo <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://xn--ja0v-xxa.calico.jp/pai/estart.html |titolo=Wayback maŝino |alirdato=2007-02-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070220134431/http://xn--ja0v-xxa.calico.jp/pai/estart.html |arkivdato=2007-02-20 }}</ref> |- | 8-a de decembro, [[2006]] || 116 580 041 || Aleksander J. Yee <ref>{{Cito |Nomo=Jen |Familinomo=Wieczner |Titolo=Student Sets World Record For Math Constant Calculation - Studenta Ara Monda Rikordo Por Matematika Konstanta Kalkulo |URL=http://media.www.dailynorthwestern.com/media/storage/paper853/news/2007/03/02/Campus/Student.Sets.World.Record.For.Math.Constant.Calculation-2754519.shtml |Laboro=La Ĉiutaga Nordokcidenta |Eldonejo=Students Publishing Company |ID=ISSN 1523-5033 |Dato=2007-03-02 |Alirdato=2007-03-16 |Lingvo=Angla }}</ref> |- | 15-a de julio, [[2007]] || 5 000 000 000 || Shigeru Kondo (pretendis) <ref>Pretendo farita en [http://ja0ĥv.calico.jp/pai/egamma.html TTT-ejo de Shigeru Kondo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 1-a de januaro, [[2008]] || 1 001 262 777 || Richard B. Kreckel (pretendis) <ref>Pretendo farita en [http://www.ginac.de/~kreckel/news.html#EulerConstantOneBillionDigits Paĝo de Richard B. Kreckel] en TTT-ejo de GiNaC</ref> |- | 3-a de januaro, [[2008]] || 131 151 000 || Nicholas D. Farrer (pretendis) <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://comp.uark.edu/~nfarrer/index.html |titolo=TTT-ejo de Nicholas D. Farrer |alirdato=2008-07-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081208092106/http://comp.uark.edu/~nfarrer/index.html |arkivdato=2008-12-08 }}</ref> |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Referencoj}} * {{OEIS|id=A001620}} - ''γ'' * {{OEIS|id=A002852}} - ĉenfrakcia elvolvaĵo de ''γ'' * {{MathWorld|URL=Euler-MascheroniConstant|titolo=Konstanto de Eŭlero-Mascheroni}} * {{Citgazeto|Aŭtoro=Borwein, Jonathan M., David M. Bradley, Richard E. Crandall |Titolo=[http://www.maths.ex.ac.uk/~mwatkins/zeta/borwein1.pdf Computational Strategies for the Riemann Zeta Function - Komputaj strategioj por la rimana zeta funkcio] |Gazeto=Journal of Computational and Applied Mathematics - Ĵurnalo de komputa kaj aplika matematiko |Jaro=2000 |Volumo=121 |Paĝoj=p.11}} γ derivata kiel sumoj de rimana zeta funkcio. * Jonathan Sondow (1998) [http://home.earthlink.net/~jsondow/id8.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060808201434/http://home.earthlink.net/~jsondow/id8.html |date=2006-08-08 }} Malsimetria formulo por eŭlera konstanto ''Matematika Revuo 71'': 219-220. * Jonathan Sondow (2002) [http://arXiv.org/abs/math.NT/0211075] Supergeometria proksimiĝo tra lineara formoj engaĝante logaritmojn al neracionalecaj kriterioj por eŭlera konstanto. Kun apendico de [http://wain.mi.ras.ru/zlobin/ Sergey Zlobin] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130523085959/http://wain.mi.ras.ru/zlobin/ |date=2013-05-23 }} * Jonathan Sondow (2003) [http://arXiv.org/abs/math.CA/0306008] Malfinio produto por ''e<sup>γ</sup>'' tra supergeometriaj formuloj por eŭlera konstanto γ * Jonathan Sondow (2003a) [http://arXiv.org/abs/math.NT/0209070] Kriterioj por neracionaleco de Eŭlera konstanto. Paperoj de la Amerika Matematika Socio 131'': 3335-3344. * Jonathan Sondow (2005) "[http://arXiv.org/abs/math.CA/0211148] Duopaj integraloj por Eŭlera konstanto kaj ln 4/π kaj analoga de _Hadjicostas_'s formulo. Amerika Matematika Monate 112: 61-65. * Jonathan Sondow (2005) [http://arXiv.org/abs/math.NT/0508042] Nova Vacca-speca racionala serio por Eŭlera konstanto kaj ĝia alterna analogo ''ln 4/π'' * Jonathan Sondow kaj Wadim Zudilin, [http://arXiv.org/abs/math.NT/0304021] Eŭlera konstanto, ''q''-logaritmoj, kaj formuloj de ramanujan kaj Gosper. Ramanujan J. (al aperi). * Gourdon, Xavier kaj Sebah, P. (2002) [http://numbers.computation.free.fr/Constants/Gamma/gammaFormulas.html] Kolekto de formuloj por eŭlera konstanto γ * Gourdon, Xavier kaj Sebah, P (2004) [http://numbers.computation.free.fr/Constants/Gamma/gamma.html] La eŭlera konstanto γ. * [http://www.mathcad.com/library/Constants/euler.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081012123212/http://www.mathcad.com/library/Constants/euler.htm |date=2008-10-12 }} Konstanto de Eŭlero-Mascheroni en Biblioteko de Mathcad. * Krämer, Stefan [http://www.math.uni-goettingen.de/skraemer/gamma.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131017040641/http://www.math.uni-goettingen.de/skraemer/gamma.html |date=2013-10-17 }} Eŭlera konstanto ''γ=0,577...'', ĝia matematiko kaj historio * [http://home.earthlink.net/~jsondow/ Jonathan Sondow] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071210200421/http://home.earthlink.net/~jsondow/ |date=2007-12-10 }} {{Metaŝablono en artikolo|Cito}} [[Kategorio:Matematikaj konstantoj]] [[Kategorio:Nesolvitaj problemoj en matematiko]] [[Kategorio:Leonhard Euler]] 1kmiel9xaeicjqxrcqraq5ecyr8dfyk 9372603 9372602 2026-05-14T07:27:08Z Sj1mor 12103 9372603 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Gamma-area.svg|eta|La konstanto de Eŭlero-Mascheroni egalas al la helblua areo]] En [[matematiko]], '''konstanto de Eŭlero-Mascheroni''' (ankaŭ nomata kiel la ''Eŭlera konstanto'') estas [[matematika konstanto]] difinita kiel [[limigo]] de diferenco inter sumo de [[harmona serio]] kaj [[natura logaritmo]]: : <math>\gamma = \lim_{n \to \infty } [ ( \sum_{k=1}^n \frac{1}{k} ) - \ln(n) ]=\int_1^\infty({1\over\lfloor x\rfloor}-{1\over x})\,dx </math> Ĝi estas kutime skribata per minuskla [[greka alfabeto|greka]] litero [[gamo (litero)|gamo]] ''γ''. Ĝia proksimuma valoro estas: : ''γ ≈ 0,577215664901532860606512090082402431042159335 9399235988057672348848677267776646709369470632917467495...'' En [[deksesuma sistemo]] ĝi estas proksimume: : ''γ ≈ 0,93C467E37DB0C7A4D1B...<sub>16</sub>'' Konstanto de Eŭlero-Mascheroni estas malsama de la ''eŭlera nombro'' ''[[e (matematiko)|e]]'', bazo de [[natura logaritmo]]. == Historio == La konstanto unue aperis en papero de [[Leonhard Euler]], ''De Progressionibus harmonicis observationes'' (Indekso de Eneström 43) de [[1735]]. Eŭlero uzis simbolojn ''C'' kaj ''O'' por la [[konstanto]]. En [[1790]], itala matematikisto [[Lorenzo Mascheroni]] uzis simbolon ''A'' por la konstanto. La skribmaniero ''γ'' aperas nek en la skribadoj de Eŭlero nek de Mascheroni, kaj estis elektita poste pro ligeco al [[Γ funkcio]]. == Aperoj == La konstanto aperas, en multaj lokoj, inter alia en (<sup>†</sup> signifas ke ĉi tiu elemento enhavas eksplicitan ekvacion): * Produto formulo de la [[Γ funkcio]] * Kalkuloj de la [[digama funkcio]] * Neegalaĵo por [[eŭlera φ funkcio]] * La kreskada kurzo de la [[dividanta funkcio]] * Esprimoj kun la [[eksponenta funkcia integralo]] * [[Laplaca konverto]] de la [[natura logaritmo]] * La unua [[termo]] de la [[serio de Taylor]] de la [[rimana zeta funkcio]]<sup>†</sup>, kie ĝi estas la unua de la [[konstantoj de Stieltjes]]<sup>†</sup> * La kalkulo de la [[konstanto Meissel-Mertens]] * La tria el [[teoremoj de Mertens]]<sup>†</sup> * Solvaĵo de [[ekvacio de Bessel]] de la dua speco == Propraĵoj == La nombro ''γ'' ne estas pruvita al esti [[racionala nombro|racionala]] aŭ [[neracionala nombro|neracionala]]. Ankaŭ, ĝi ne estas pruvita al esti [[algebra nombro|algebra]] aŭ [[transcenda nombro|transcenda]]. [[Ĉenfrakcio|Ĉenfrakcia]] analitiko montras ke se ''γ'' estas racionala, ĝia [[denominatoro]] estas pli granda ol 10<sup>242080</sup>. === Rilato al Γ funkcio === ''γ'' estas minus la derivaĵo de la [[gama funkcio]] Γ je argumenta valoro 1. Tial: : <math> \ -\gamma = \Gamma'(1) = \Psi(1)</math> kie Ψ estas [[digama funkcio]]. γ estas ankaŭ la limigo: : <math> \gamma = \lim_{x \to \infty} [ x - \Gamma ( \frac{1}{x} ) ] </math> Limigo rilatanta al la [[beta funkcio]] (esprimita per Γ funkcio) estas : <math> \gamma = \lim_{n \to \infty} [ \frac{ \Gamma(\frac{1}{n}) \Gamma(n+1)\, n^{1+1/n}}{\Gamma(2+n+\frac{1}{n})} - \frac{n^2}{n+1} ] </math> === Rilato al la zeta funkcio === ''γ'' povas ankaŭ esti esprimita kiel [[malfinia sumo]] ([[serio (matematiko)|serio]]) kies termoj enhavas la [[rimana zeta funkcio|rimanan zetan funkcion]] je pozitivaj entjeroj: : <math>\gamma = \sum_{m=2}^{\infty} \frac{(-1)^m\zeta(m)}{m} </math> : <math> = \ln ( \frac{4}{\pi} ) + \sum_{m=1}^{\infty} \frac{(-1)^{m-1} \zeta(m+1)}{2^m (m+1)} </math> Alia serio rilatanta al la zeta funkcio: : <math> \gamma = \frac{3}{2}- \ln 2 - \sum_{m=2}^\infty (-1)^m\,\frac{m-1}{m} [\zeta(m)-1] </math> :: <math> = \lim_{n \to \infty} [ \frac{2\,n-1}{2\,n} - \ln\,n + \sum_{k=2}^n ( \frac{1}{k} - \frac{\zeta(1-k)}{n^k} ) ] </math> :: <math> = \lim_{n \to \infty} [ \frac{2^n}{e^{2^n}} \sum_{m=0}^\infty \frac{2^{m \,n}}{(m+1)!} \sum_{t=0}^m \frac{1}{t+1} - n\, \ln 2+ O ( \frac{1}{2^n\,e^{2^n}} ) ] </math> La eraro termo en la lasta ekvacio estas rapide malkreskanta funkcio de ''n''. Tiel la formulo konvenas por kalkulado de la konstanto kun alta precizeco. Alia estas la malsimetria limigo (Sondow, 1998): : <math> \gamma = \lim_{s \to 1^+} \sum_{n=1}^\infty ( \frac{1}{n^s}-\frac{1}{s^n} ) = \lim_{s \to 1} ( \zeta(s) - \frac{1}{s-1} ) </math> kaj : <math> \gamma = \lim_{x \to \infty} [ x - \Gamma ( \frac{1}{x} ) ] </math> :: <math> = \lim_{n \to \infty} \frac{1}{n}\, \sum_{k=1}^n ( \lceil \frac{n}{k} \rceil - \frac{n}{k} ) </math> Proksime rilatanta al ĉi tiu estas la [[racionala zeta serio|racionala zeta seria]] esprimo: : <math>\gamma = \sum_{k=1}^n \frac{1}{k} - \ln(n) - \sum_{m=2}^\infty \frac{\zeta (m,n+1)}{m}</math> kie <math>\zeta(s,k)</math> estas la [[zeta funkcio de Hurwitz]]; : ''H<sub>n</sub>'' estas la ''n''-a [[harmona nombro]]. Elvolvado de iuj termoj en la zeta funkcio de Hurwitz rezultiĝas: : <math> H_n = \ln n + \gamma + \frac {1} {2n} - \frac {1} {12n^2} + \frac {1} {120n^4} - \varepsilon </math>, kie <math>0 < \varepsilon < \frac {1} {252n^6} </math> === Integraloj === ''γ'' rezultiĝas kiel valoro de [[difinita integralo|difinitaj integraloj]]: : <math>\gamma = - \int_0^\infty { e^{-x} \ln x }\,dx </math> :: <math> = - \int_0^1 { \ln\ln (\frac{1}{x} ) }\,dx </math> :: <math> = \int_0^\infty { (\frac{1}{1-e^{-x}}-\frac{1}{x} )e^{-x} }\,dx </math> :: <math> = \int_0^\infty { \frac{1}{x} ( \frac{1}{1+x}-e^{-x} ) }\,dx </math> Difinitaj integraloj en kiuj ''γ'' estas inkluzivata estas: : <math> \int_0^\infty { e^{-x^2} \ln x }\,dx = -\frac14(\gamma+2 \ln 2) \sqrt{\pi} </math> : <math> \int_0^\infty { e^{-x} \ln^2 x }\,dx = \gamma^2 + \frac{\pi^2}{6} </math> ''γ'' rezultiĝas kiel valoro de kelkaj de [[duopa integralo]] (Sondow 2003, 2005) kun ekvivalenta serio: : <math> \gamma = \int_{0}^{1}\int_{0}^{1} \frac{x-1}{(1-x\,y)\ln(x\,y)} \, dx\,dy = \sum_{n=1}^\infty ( \frac{1}{n}-\ln\frac{n+1}{n} ). </math> Interesa komparo (J. Sondow 2005) estas la duopa integralo kaj alterna serio : <math> \ln ( \frac{4}{\pi} ) = \int_{0}^{1}\int_{0}^{1} \frac{x-1}{(1+x\,y)\ln(x\,y)} \, dx\,dy = \sum_{n=1}^\infty (-1)^{n-1} ( \frac{1}{n}-\ln\frac{n+1}{n} ) </math> Tiel <math>\ln ( \frac{4}{\pi} )</math> povas esti konsiderata kiel '''alterna eŭlera konstanto'''. La du konstantoj estas ankaŭ rilatantaj per du serioj (vidi _Sondow_ 2005 #2) : <math> \sum_{n=1}^\infty \frac{N_1(n) + N_0(n)}{2n(2n+1)} = \gamma </math> : <math> \sum_{n=1}^\infty \frac{N_1(n) - N_0(n)}{2n(2n+1)} = \ln ( \frac{4}{\pi} ) </math> kie ''N<sub>0</sub>(n)'' kaj ''N<sub>1</sub>(n)'' estas la kvanto de ciferoj "0" kaj "1", respektive, en la [[duuma]] prezento de ''n''. === Serioj === ''γ'' rezultiĝas kiel valoro de [[malfinia serio|malfiniaj serioj]]: : <math>\gamma = \sum_{k=1}^\infty [ \frac{1}{k} - \ln ( 1 + \frac{1}{k} ) ] </math> La serio por ''γ'' estas ekvivalenta al serio de Nielsen (trovita en 1897): <math> \gamma = 1 - \sum_{k=2}^{\infty}(-1)^k\frac{\lfloor\log_2 k\rfloor}{k+1} </math>.<br /> En 1910, Vacca trovitis similan serion: : <math> \gamma = \sum_{k=2}^\infty (-1)^k \frac{ \lfloor \log_2 k \rfloor}{k} = \frac12-\frac13 + 2(\frac14 - \frac15 + \frac16 - \frac17) + 3(\frac18 - \dots - \frac1{15}) + \dots </math> kie ''log<sub>2</sub>'' estas la [[logaritmo]] kun bazo 2 kaj <math> \lfloor \, \rfloor </math> estas la [[planka funkcio]]. En 1926, Vacca trovis serion: : <math> \gamma + \zeta(2) = \sum_{k=1}^{\infty} \frac1{k\lfloor\sqrt{k}\rfloor^2} = 1 + \frac12 + \frac13 + \frac14(\frac14 + \dots + \frac18) + \frac19(\frac19 + \dots + \frac1{15}) + \dots </math> aŭ : <math> \gamma = \sum_{k=2}^{\infty} \frac{k - \lfloor\sqrt{k}\rfloor^2}{k^2\lfloor\sqrt{k}\rfloor^2} = \frac1{2^2} + \frac2{3^2} + \frac1{2^2}(\frac1{5^2} + \frac2{6^2} + \frac3{7^2} + \frac4{8^2}) + \frac1{3^2}(\frac1{10^2} + \dots + \frac6{15^2}) + \dots </math> (Krämer, 2005) Serio de Vacca povas esti ricevita de integralo de Catalan de 1875 (Sondow kaj Zudilin): : <math> \gamma = \int_0^1 \frac{1}{1+x} \sum_{n=1}^\infty x^{2^n-1} \, dx </math> === Ĉenfrakcia elvolvaĵo === La [[ĉenfrakcio]] elvolvaĵo de ''γ'' estas: : ''γ = [0; 1, 1, 2, 1, 2, 1, 4, 3, 13, 5, 1, 1, 8, 1, 2, 4, 1, 1, 40, 1, 11, 3, 7, 1, 7, 1, 1, 5, 1, 49, 4, 1, 65, 1, 4, 7, 11, 1, 399, 2, ...]'' Tiel : <math> \gamma = 0 + \cfrac{1}{1 + \cfrac{1}{1 + \cfrac{1}{2 + \cfrac{1}{1 + \cfrac{1}{\ \ddots\ {}}}}}}</math> La ĉenfrakcia elvolvaĵo de ''γ'' enhavas almenaŭ 470000 erojn. === Asimptotaj elvolvaĵoj === Estas jenaj asimptotaj formuloj por ''γ'': : <math>\gamma \sim H_n - \ln ( n ) - \frac{1}{{2n}} + \frac{1}{{12n^2 }} - \frac{1}{{120n^4 }} + ...</math> :(Eŭlero) : <math>\gamma \sim H_n - \ln ( {n + \frac{1}{2} + \frac{1}{{24n}} - \frac{1}{{48n^3 }} + ...} )</math> :(Negoi) : <math>\gamma \sim H_n - \frac{{\ln ( n ) + \ln ( {n + 1} )}}{2} - \frac{1}{{6n( {n + 1} )}} + \frac{1}{{30n^2 ( {n + 1} )^2 }} - ...</math> :(Cesaro) kie ''H<sub>n</sub>'' estas la ''n''-a [[harmona nombro]]. La tria formulo estas ankaŭ nomita kiel la elvolvaĵo de Ramanujan. === ''e'' en potenco ''γ'' === Bazo de [[natura logaritmo]] [[e (matematiko)|e]] en [[potenco (matematiko)|potenco]] ''γ'', la nombro ''e<sup>γ</sup>≈1,78107241799019798523650410310717954916964521430343...'' estas grava en nombroteorio. Iam ĝi estas skribata kiel ''γ' ''. ''e<sup>γ</sup>'' egalas al jena [[limigo de funkcio|limigo]], kie ''p<sub>n</sub>'' estas la ''n''-a [[primo]]: : <math> e^\gamma = \lim_{n \to \infty} \frac {1} {\ln p_n} \prod_{i=1}^n \frac {p_i} {p_i - 1} </math> Aliaj [[malfinia produto|malfiniaj produtoj]] rilatantaj al ''e<sup>γ</sup>'', kiuj rezultiĝas de la [[G-funkcio de Barnes]]: : <math> \frac{e^{1+\gamma /2}}{\sqrt{2\,\pi}} = \prod_{n=1}^\infty e^{-1+1/(2\,n)}\, (1+\frac{1}{n} )^n </math> : <math> \frac{e^{3+2\gamma}}{2\, \pi} = \prod_{n=1}^\infty e^{-2+2/n}\, (1+\frac{2}{n} )^n </math> Ankaŭ: : <math> e^{\gamma} = ( \frac{2}{1} )^{1/2} (\frac{2^2}{1 \cdot 3} )^{1/3} (\frac{2^3 \cdot 4}{1 \cdot 3^3} )^{1/4} (\frac{2^4 \cdot 4^4}{1 \cdot 3^6 \cdot 5} )^{1/5} \cdots </math> kie la ''n''-a faktoro estas la ''(n+1)''-a radiko de : <math>\prod_{k=0}^n (k+1)^{(-1)^{k+1}{n \choose k}} </math> Ĉi tiu malfinia produto, unue esplorita de Ser en 1926, estis reesplorita per Sondow (2003) uzante [[supergeometria funkcio|supergeometriajn funkciojn]]. == Ĝeneraligoj == '''Eŭleraj ĝeneraligitaj konstantoj''' estas : <math>\gamma_\alpha = \lim_{n \to \infty} [ \sum_{k=1}^n \frac{1}{k^\alpha} - \int_1^n \frac{1}{x^\alpha} \, dx ],</math> por ''0 < α < 1'', kaj estas ''γ'' la okazo de ''α=1''. Ĉi tiu povas esti plui ĝeneraligita al : <math>c_f = \lim_{n \to \infty} [ \sum_{k=1}^n f(k) - \int_1^n f(x) \, dx ]</math> por ajna malkreskanta funkcio ''f''. Se : <math>f_n(x) = \frac{\ln^n x}{x}</math> rezultiĝas [[konstantoj de Stieltjes]], kaj : <math>f_a(x) = x^{-a}</math> donas konstantojn : <math>\gamma_{f_a} = \zeta(a) - \frac{1}{a-1}</math> kie denove aperas la limigo : <math>\gamma = \lim_{a\to1}[ \zeta(a) - \frac{1}{a-1}]</math> La du-dimensia limiga ĝeneraligo estas la [[konstanto de Masser-Gramain]]. == Sciataj ciferoj == Eŭlero komence kalkulis la valoron kun 6 dekumaj ciferoj. En 1781, li kalkulis ĝin kun 16 dekumaj ciferoj. Mascheroni provis kalkuli kun 32 dekumaj ciferoj, sed faris erarojn en la 20...22-aj ciferoj. (startanta de la 20-a cifero, lia rezulto estas 1811209008239 la korekta valoro estas 0651209008240.) Poste pli rapidaj komputiloj kaj algoritmoj permesis kalkuli la nombron kun pli multaj ciferoj de precizeco.<ref>Gourdon, X., Sebah, P; [http://numbers.computation.free.fr/Constants/Gamma/gamma.html La eŭlera konstanto γ]</ref> {| class="wikitable" ! Dato || Kvanto de sciataj ciferoj || Kalkulado de |- | [[1734]] || 5 || [[Leonhard Euler]] |- | [[1736]] || 15 || [[Leonhard Euler]] |- | [[1790]] || 19 || [[Lorenzo Mascheroni]] |- | [[1809]] || 24 || Johann Georg von Soldner |- | [[1812]] || 40 || F.B.G. Nicolai |- | [[1861]] || 41 || Oettinger |- | [[1869]] || 59 || William Shanks |- | [[1871]] || 110 || William Shanks |- | [[1878]] || 263 || John Couch Adams |- | [[1962]] || 1271 || [[Donald E. Knuth]] |- | [[1962]] || 3566 || D.W. Sweeney |- | [[1977]] || 20700 || Richard P. Brent |- | [[1980]] || 30100 || Richard P. Brent kaj Edwin M. McMillan |- | [[1993]] || 172000 || Jonathan Borwein |- | [[1997]] || 1000000 || Thomas Papanikolaou |- | Decembro [[1998]] || 7286255 || Xavier Gourdon |- | Oktobro [[1999]] || 108 000 000 || Xavier Gourdon & Patrick Demichel |- | 16-a de julio de [[2006]] || 2 000 000 000 || Shigeru Kondo <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://xn--ja0v-xxa.calico.jp/pai/estart.html |titolo=Wayback maŝino |alirdato=2007-02-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070220134431/http://xn--ja0v-xxa.calico.jp/pai/estart.html |arkivdato=2007-02-20 }}</ref> |- | 8-a de decembro, [[2006]] || 116 580 041 || Aleksander J. Yee <ref>{{Cito |Nomo=Jen |Familinomo=Wieczner |Titolo=Student Sets World Record For Math Constant Calculation - Studenta Ara Monda Rikordo Por Matematika Konstanta Kalkulo |URL=http://media.www.dailynorthwestern.com/media/storage/paper853/news/2007/03/02/Campus/Student.Sets.World.Record.For.Math.Constant.Calculation-2754519.shtml |Laboro=La Ĉiutaga Nordokcidenta |Eldonejo=Students Publishing Company |ID=ISSN 1523-5033 |Dato=2007-03-02 |Alirdato=2007-03-16 |Lingvo=Angla }}</ref> |- | 15-a de julio, [[2007]] || 5 000 000 000 || Shigeru Kondo (pretendis) <ref>Pretendo farita en [http://ja0ĥv.calico.jp/pai/egamma.html TTT-ejo de Shigeru Kondo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 1-a de januaro, [[2008]] || 1 001 262 777 || Richard B. Kreckel (pretendis) <ref>Pretendo farita en [http://www.ginac.de/~kreckel/news.html#EulerConstantOneBillionDigits Paĝo de Richard B. Kreckel] en TTT-ejo de GiNaC</ref> |- | 3-a de januaro, [[2008]] || 131 151 000 || Nicholas D. Farrer (pretendis) <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://comp.uark.edu/~nfarrer/index.html |titolo=TTT-ejo de Nicholas D. Farrer |alirdato=2008-07-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081208092106/http://comp.uark.edu/~nfarrer/index.html |arkivdato=2008-12-08 }}</ref> |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Referencoj}} * {{OEIS|id=A001620}} - ''γ'' * {{OEIS|id=A002852}} - ĉenfrakcia elvolvaĵo de ''γ'' * {{MathWorld|URL=Euler-MascheroniConstant|titolo=Konstanto de Eŭlero-Mascheroni}} * {{Citgazeto|Aŭtoro=Borwein, Jonathan M., David M. Bradley, Richard E. Crandall |Titolo=[http://www.maths.ex.ac.uk/~mwatkins/zeta/borwein1.pdf Computational Strategies for the Riemann Zeta Function - Komputaj strategioj por la rimana zeta funkcio] |Gazeto=Journal of Computational and Applied Mathematics - Ĵurnalo de komputa kaj aplika matematiko |Jaro=2000 |Volumo=121 |Paĝoj=p.11}} γ derivata kiel sumoj de rimana zeta funkcio. * Jonathan Sondow (1998) [http://home.earthlink.net/~jsondow/id8.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060808201434/http://home.earthlink.net/~jsondow/id8.html |date=2006-08-08 }} Malsimetria formulo por eŭlera konstanto ''Matematika Revuo 71'': 219-220. * Jonathan Sondow (2002) [http://arXiv.org/abs/math.NT/0211075] Supergeometria proksimiĝo tra lineara formoj engaĝante logaritmojn al neracionalecaj kriterioj por eŭlera konstanto. Kun apendico de [http://wain.mi.ras.ru/zlobin/ Sergey Zlobin] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130523085959/http://wain.mi.ras.ru/zlobin/ |date=2013-05-23 }} * Jonathan Sondow (2003) [http://arXiv.org/abs/math.CA/0306008] Malfinio produto por ''e<sup>γ</sup>'' tra supergeometriaj formuloj por eŭlera konstanto γ * Jonathan Sondow (2003a) [http://arXiv.org/abs/math.NT/0209070] Kriterioj por neracionaleco de Eŭlera konstanto. Paperoj de la Amerika Matematika Socio 131'': 3335-3344. * Jonathan Sondow (2005) "[http://arXiv.org/abs/math.CA/0211148] Duopaj integraloj por Eŭlera konstanto kaj ln 4/π kaj analoga de _Hadjicostas_'s formulo. Amerika Matematika Monate 112: 61-65. * Jonathan Sondow (2005) [http://arXiv.org/abs/math.NT/0508042] Nova Vacca-speca racionala serio por Eŭlera konstanto kaj ĝia alterna analogo ''ln 4/π'' * Jonathan Sondow kaj Wadim Zudilin, [http://arXiv.org/abs/math.NT/0304021] Eŭlera konstanto, ''q''-logaritmoj, kaj formuloj de ramanujan kaj Gosper. Ramanujan J. (al aperi). * Gourdon, Xavier kaj Sebah, P. (2002) [http://numbers.computation.free.fr/Constants/Gamma/gammaFormulas.html] Kolekto de formuloj por eŭlera konstanto γ * Gourdon, Xavier kaj Sebah, P (2004) [http://numbers.computation.free.fr/Constants/Gamma/gamma.html] La eŭlera konstanto γ. * [http://www.mathcad.com/library/Constants/euler.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081012123212/http://www.mathcad.com/library/Constants/euler.htm |date=2008-10-12 }} Konstanto de Eŭlero-Mascheroni en Biblioteko de Mathcad. * Krämer, Stefan [http://www.math.uni-goettingen.de/skraemer/gamma.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131017040641/http://www.math.uni-goettingen.de/skraemer/gamma.html |date=2013-10-17 }} Eŭlera konstanto ''γ=0,577...'', ĝia matematiko kaj historio * [http://home.earthlink.net/~jsondow/ Jonathan Sondow] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071210200421/http://home.earthlink.net/~jsondow/ |date=2007-12-10 }} {{Metaŝablono en artikolo|Cito}} [[Kategorio:Matematikaj konstantoj]] [[Kategorio:Nesolvitaj problemoj en matematiko]] [[Kategorio:Leonhard Euler]] 4xy7i2ni43w4856adlsfzvnc4m88ivh Armena kalendaro 0 255544 9372644 5146553 2026-05-14T08:58:51Z Stefangrotz 91903 ŝablono Jaro en la aliaj kalendaroj 9372644 wikitext text/x-wiki {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro={{CURRENTYEAR}}}} La '''armena kalendaro''' estis enkondukita en [[Armenio]]n de la persoj en la [[4-a jarcento]] a. K., sed multe pli similas al la [[egipta kalendaro]]. La jaro havis 360 tagojn plus kvin intermetitaj. Ĝi ne havas [[superjaro]]n, tial ĝi perdas po unu tago ĉiun kvaran jaron. La antikvaj armenaj monatoj havas la sekvajn nomojn: nawasard, hoṙi, sahmi, trē, kʿałocʿ, aracʿ, mehekan, areg, ahekan, mareri, margacʿ kaj hroticʿ. La unua tago de la armena jaro estas la [[11-a de aŭgusto]] (laŭ la [[okcidenta kalendaro]]). La armena kalendaro koincidas kun la [[juliana kalendaro]] ĉiun 1461 armenan jaron. Tiun ĉi periodon oni nomas "'''Granda Armena Epoko'''". Krom tiu ĉi Granda Epoko ekzistas "malgrandaj epokoj" de 532 jaroj: la epoko de Aleksandrio, la epoko de Johano Diakono kaj la epoko de Azarias Julja (ĉi-lasta estas la nuntempa). La Granda Armena Epoko komenciĝas per la [[Koncilio de Tiben]] en kiu okazis la skismo de la [[Greka Eklezio]]. Komenciĝis la [[9-an de julio]] 552 p.K ([[superjaro]]). [[Kategorio:Kalendaroj]] [[Kategorio:Historio de Armenio|Kalendaro]] ceoe3big1a2x16cjdss4hnzuokrk6ua Ghil'ad Zuckermann 0 257085 9372650 9315044 2026-05-14T09:04:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372650 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ghil'ad Zuckermann''' ([[Hebrea lingvo|hebree]]: גלעד צוקרמן ; [[Ĉina lingvaro|ĉina lingvo]]: 诸葛漫 (simpligita); 諸葛漫 (tradicia) / Zhūgěmàn ([[Pinyin]]); [[japana lingvo]]: 佐藤幸永 Sato Yukinaga; naskiĝis la [[1-an de junio]] [[1971]]), D.Phil. ([[Universitato de Oksfordo|Oxon.]]), Ph.D. ([[Universitato de Kembriĝo|Cantab.]]), M.A. ([[summa cum laude]]) ([[Universitato de Tel-Avivo|Tel-Avivo]]), estas israela itala brita aŭstralia profesoro pri [[lingvistiko]] en la universitato de [[Adelajdo]], [[Aŭstralio]].<ref>Alex Rawlings, 22.3.2019, [[BBC]] Future, [http://www.bbc.com/future/story/20190320-the-man-bringing-dead-languages-back-to-life The man bringing dead languages back to life] ("Ghil'ad Zuckermann has found that resurrecting lost languages may bring many benefits to indigenous populations – with knock-on effects for their health and happiness").</ref><ref>[http://www.themonthly.com.au/issue/2014/september/1409493600/anna-goldsworthy/voices-land Dr Anna Goldsworthy on the Barngarla language reclamation], ''The Monthly'', Septembro 2014</ref>. Li scipovas [[Esperanto]]n<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=Vpy245eWJfE&feature=related Esperantlingva prelego en la Malferma Ceremonio de Ekspozicio pri Esperanto, Adelajdo, Aŭstralio], 2011</ref>. == Revivigi lingvojn == Zuckermann konstatis tri bonaĵojn en [[Lingva revivigo|revivigo de lingvoj]]:<ref name="Literatura Foiro">Zuckermann, Ghil'ad 2019. "Revivigi lingvon por redoni dignon al la homoj", ''[[Literatura Foiro]]'', jaro 50, n-ro 300, 200-203</ref> * La unua bonaĵo estas etika: tio estas justa. Indas revivigi aborigenajn lingvojn pro strebo al historia justeco. Ili meritas reestigon por malfari pasintajn maljustaĵojn. Tiuj lingvoj estis ekstermitaj en evoluo nomata lingvocido. Zuckermann konas dekojn da aborigenoj “ŝtelitaj” for de siaj gepatroj, kiam ili estis infanoj. Zuckermann kredas je tio, kion li nomas “indiĝena lingva rajto”, kiu estas pligrandigo de “indiĝena rajto” (kompenso pro perdo de teritorio). Li proponas, ke la aŭstralia registaro donu financan kompenson pro perdo de lingvo, por tiel pagi la kostojn de la provo reestigi perditan lingvon aŭ rajtigi endanĝerigitan. Liaopinie lingvo estas pli grava ol teritorio. Perdo de lingvo kondukas ne nur al perdo de kultura aŭtonomio, de intelekta suvereneco, de spirita vivo kaj materia heredaĵo, sed ankaŭ al perdo de la “animo”, se paroli metafore.<ref name="Literatura Foiro"/> * La dua bonaĵo de aborigena lingva revivigo estas estetika: tio estas bela. Diverseco estas bela, estetike plaĉa … estas amuze aŭskulti grandan nombron da lingvoj kaj lerni kuriozajn kaj unikajn vortojn. Ekzemple, Zuckermann amas la vorton mamihlapinatapai el la lingvo jaghana, parolata sur la duoninsulo de la ĉilia Tierra del Fuego. La vorto estas tre preciza kaj konciza en sia signifo. Provo ĝin traduki ne eblas per malpli da vortoj ol “rigardo inter du homoj, el kiuj ambaŭ esperas, ke la alia proponos ion, kion ambaŭ deziras, sed nek unu nek la alia pretas mem sugesti aŭ proponi”. Malgraŭ la fakto, ke la vorto estas netradukebla, estas diferenco, almenaŭ estetika, se oni diras mamihlapinatapai kaj se oni diras “rigardo inter du homoj, el kiuj ambaŭ esperas, ke la alia proponos ion, kion ambaŭ deziras, sed nek unu nek la alia pretas mem sugesti aŭ proponi”. Kiel diris Nelson Mandela: “Se vi parolas al viro en lingvo, kiun li komprenas, tio atingas lian kapon. Se vi parolas en lia lingvo, tio tuŝas lian koron.”<ref name="Literatura Foiro"/> * La tria bonaĵo de aborigena lingva revivigo estas utileca: tio estas finance farebla. Lingva reestigo donas potencon al individuoj, kiuj perdis sian fiersenton kaj foje eĉ motivon vivi. Tiu bonfartiga rajtigo povas ŝpari al la aŭstralia registaro milionojn da dolaroj alikaze investendaj en prizorgadon de mensa sano kaj enkarcerigon. Ni eĉ ne menciu la diversajn kognajn kaj sanrilatajn avantaĝojn de dulingvismo. Ekzemple, denaskaj dulingvuloj estas pli inteligentaj, ol ili estus kiel unulingvuloj; denaska dulingveco prokrastas demencon je pli ol kvar jaroj.<ref name="Literatura Foiro"/> == Listo de verkoj == * [https://global.oup.com/academic/product/revivalistics-9780199812790?lang=en&cc=us ''Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond''], Oxford University Press, ISBN 9780199812790 / ISBN 9780199812776, '''2020''' * {{Citaĵo el libro|url=https://www.adelaide.edu.au/directory/ghilad.zuckermann?dsn=directory.file;field=data;id=41076;m=view|titolo=Barngarlidhi Manoo (Speaking Barngarla Together)|loko=Australia|eldoninto=Barngarla Language Advisory Committee (BLAC)}} <br /> [https://www.adelaide.edu.au/directory/ghilad.zuckermann?dsn=directory.file;field=data;id=41096;m=view ''Barngarlidhi Manoo'' II], '''2019''' * [https://www.barngarlalanguage.com/dictionary ''Dictionary of the Barngarla Aboriginal Language''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200816120050/https://www.barngarlalanguage.com/dictionary |date=2020-08-16 }}, '''2018'''. * [https://arts.adelaide.edu.au/linguistics/guide.pdf ''Engaging – A Guide to Interacting Respectfully and Reciprocally with Aboriginal and Torres Strait Islander People, and their Arts Practices and Intellectual Property''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160330114112/https://arts.adelaide.edu.au/linguistics/guide.pdf |date=2016-03-30 }}, '''2015'''. * [https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/ijsl.2014.2014.issue-226/ijsl-2014-frontmatter226/ijsl-2014-frontmatter226.pdf ''Jewish Language Contact''], ''International Journal of the Sociology of Language'' 226), '''2014'''. * {{Cite journal|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|last2=Quer|first2=Giovanni|last3=Shakuto|first3=Shiori|year=2014|title=Native Tongue Title: Proposed Compensation for the Loss of Aboriginal Languages|journal=Australian Aboriginal Studies|volume=2014/1|pages=55-71|url=http://www.professorzuckermann.com/#!native-tongue-title/cufd}} * {{Cite journal|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|last2=Walsh|first2=Michael|year=|title=“Our Ancestors Are Happy!”: Revivalistics in the Service of Indigenous Wellbeing|journal=Foundation for Endangered Languages|volume=XVIII|pages=113-119|url=http://www.professorzuckermann.com/our-ancestors-are-happy-}} '''2014''' * [http://www.cambridgescholars.com/download/sample/58082 ''Burning Issues in Afro-Asiatic Linguistics''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200816120017/http://www.cambridgescholars.com/download/sample/58082 |date=2020-08-16 }}, '''2012'''. * [http://adelaide.academia.edu/Zuckermann/Papers/267186/Stop_Revive_Survive_Lessons_from_the_Hebrew_Revival_Applicable_to_the_Reclamation_Maintenance_and_Empowerment_of_Aboriginal_Languages_and_Cultures Stop, Revive, Survive: Lessons from the Hebrew Revival Applicable to the Reclamation, Maintenance and Empowerment of Aboriginal Languages and Cultures] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110811035644/http://adelaide.academia.edu/Zuckermann/Papers/267186/Stop_Revive_Survive_Lessons_from_the_Hebrew_Revival_Applicable_to_the_Reclamation_Maintenance_and_Empowerment_of_Aboriginal_Languages_and_Cultures |date=2011-08-11 }}, ''Australian Journal of Linguistics'' 31 (1), pp.&nbsp;111–127, '''2011'''. (Zuckermann, Ghil'ad & Walsh, Michael). * [http://www.zuckermann.org/pdf/Secularization-F.pdf Blorít: Pagans’ Mohawk or Sabras’ Forelock?: Ideological Secularization of Hebrew Terms in Socialist Zionist Israeli], ''The Sociology of Language and Religion: Change, Conflict and Accommodation'', Tope Omoniyi (ed.), Palgrave Macmillan, Houndmills, pp.&nbsp;84–125, '''2010'''. (Yadin, Azzan & Zuckermann, Ghil'ad). * [http://www.zuckermann.org/pdf/Hybridity_versus_Revivability.pdf Hybridity versus Revivability: Multiple Causation, Forms and Patterns], ''Journal of Language Contact'', Varia 2, pp.&nbsp;40–67, '''2009'''. * [http://www.zuckermann.org/israelit.html ''Israelit Safa Yafa'' (Israeli – A Beautiful Language)], Am Oved, Tel Aviv, '''2008'''. ISBN 978-965-13-1963-1 * [http://adelaide.academia.edu/Zuckermann/Papers/91996/Hun_He_Huan_Shi_Fu_Su_Yi_Se_Lie_Yu_De_Qi_Yuan_----Duo_Lai_Yuan_Xing_Shi_He_Mo_Shi_Hunhe_haishi_fusu._Yiselieyu_de_qiyuan_duolaiyuan_xingshi_he_moshi_ 《混合还是复苏：以色列语的起源——多来源，形式和模式》] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110416235652/http://adelaide.academia.edu/Zuckermann/Papers/91996/Hun_He_Huan_Shi_Fu_Su_Yi_Se_Lie_Yu_De_Qi_Yuan_----Duo_Lai_Yuan_Xing_Shi_He_Mo_Shi_Hunhe_haishi_fusu._Yiselieyu_de_qiyuan_duolaiyuan_xingshi_he_moshi_ |date=2011-04-16 }}, [http://nkyyx.nankai.edu.cn/nkyyx/a/xueshŭinxi/xueshubaogao/2010/0312/22.html ''南开语言学刊'' (''Nankai Linguistics'')]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 2008-2, pp.&nbsp;23–35, '''2008'''. * [http://www.zuckermann.org/pdf/Realistic_Prescriptivism_Academy.pdf 'Realistic Prescriptivism': The Academy of the Hebrew Language, its Campaign of 'Good Grammar' and Lexpionage, and the Native Israeli Speakers], ''Israel Studies in Language and Society'' 1, pp.&nbsp;135–154, '''2008'''. * [http://www.zuckermann.org/pdf/icelandicPSM.pdf Icelandic: Phonosemantic Matching], ''Globally Speaking: Motives for Adopting English Vocabulary in Other Languages'', Judith Rosenhouse & Rotem Kowner (eds), Multilingual Matters Clevedon-Buffalo-Toronto, pp.&nbsp;19–43, '''2008'''. (Sapir, Yair & Zuckermann, Ghil'ad) * [http://www.zuckermann.org/pdf/ENGINEERING.pdf 'Etymythological Othering' and the Power of 'Lexical Engineering' in Judaism, Islam and Christianity. A Socio-Philo(sopho)logical Perspective], ''Explorations in the Sociology of Language and Religion'', Tope Omoniyi & Joshua A. Fishman (eds), Amsterdam: John Benjamins, pp.&nbsp;237–258, '''2006'''. * [http://espace.library.uq.edu.au/eserv/UQ:121380/new-vision.pdf A New Vision for 'Israeli Hebrew': Theoretical and Practical Implications of Analysing Israel's Main Language as a Semi-Engineered Semito-European Hybrid Language] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120319025300/http://espace.library.uq.edu.au/eserv/UQ:121380/new-vision.pdf |date=2012-03-19 }}, ''Journal of Modern Jewish Studies'' 5 (1), pp.&nbsp;57–71, '''2006'''. * [http://www.zuckermann.org/pdf/complement_clause.pdf Complement Clause Types in Israeli], ''Complementation: A Cross-Linguistic Typology'', R. M. W. Dixon & A. Y. Aikhenvald (eds), Oxford University Press, Oxford, pp.&nbsp;72–92, '''2006'''. * "Phono-Semantische Abgleichung", ''Semantik im Lexikon'', Stefan Langer & Daniel Schnorbusch (eds), Gunter Narr, Tübingen, pp.&nbsp;223–267, '''2005'''. * [http://espace.library.uq.edu.au/eserv/UQ:155211/gz4.pdf Cultural Hybridity: Multisourced Neologization in 'Reinvented' Languages and in Languages with 'Phono-Logographic' Script], ''Languages in Contrast'' 4 (2), pp.&nbsp;281–318, '''2004'''. * [http://www.zuckermann.org/english.pdf Language Contact and Globalisation: The Camouflaged Influence of English on the World’s Languages – with special attention to Israeli (sic) and Mandarin], ''Cambridge Review of International Affairs'' 16 (2), pp.&nbsp;287–307, '''2003'''. * [[w:en:Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew|''Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew'']], [https://www.palgrave.com/gp/book/9781403917232 Palgrave Macmillan], '''2003'''. ISBN 9781403917232 / ISBN 9781403938695 == Filmografio == * [https://vimeo.com/channels/357807/44019045 Fry's Planet Word], [[Stephen Fry]], Ghil'ad Zuckermann * [https://www.youtube.com/watch?v=DZPjdNaLCho SBS: Living Black: S18 Ep9 - Linguicide], * [https://www.youtube.com/watch?v=izVGZRqciTY Babbel: Why Revive A Dead Language? - Interview with Prof. Ghil'ad Zuckermann] * [https://www.youtube.com/watch?v=3LPlWc4f_zM Barngarla people rediscover their language], SBS News * [https://www.edx.org/course/language-revival-securing-future-adelaidex-lang101x edX MOOC ''Language Revival: Securing the Future of Endangered Languages’’] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.youtube.com/watch?v=Vpy245eWJfE&feature=related esperantlingva prelego en la Malferma Ceremonio de Ekspozicio pri Esperanto, Adelajdo, Aŭstralio, 12-09-2011] * [http://www.adelaide.edu.au/directory/ghilad.zuckermann Biografio de Zuckermann (angle)] The University of Adelaide: Official Directory: Professor Ghil'ad Zuckermann * [http://adelaide.academia.edu/zuckermann Academia.Edu: Professor Ghil'ad Zuckermann, Universitato de Adelajdo, Aŭstralio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180506001754/http://adelaide.academia.edu/Zuckermann |date=2018-05-06 }} * [http://www.jewish-languages.org/gzuckermann.html Jewish Language Research Website: Ghil`ad Zuckermann] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110513235151/http://www.jewish-languages.org/gzuckermann.html |date=2011-05-13 }} * [http://www.zuckermann.org/ Professor Ghil'ad Zuckermann, D.Phil. (Oxon.)] * http://www.zuckermann.org/ * http://adelaide.academia.edu/zuckermann/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200828191351/http://adelaide.academia.edu/Zuckermann |date=2020-08-28 }} * http://www.adelaide.edu.au/directory/ghilad.zuckermann * http://www.facebook.com/ProfessorZuckermann * http://www.twitter.com/GhiladZ{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj|PeEnEo=257085|PND=141840161|LCCN=n/2003/64030|VIAF=98329445|TSURL=viaf/98329445}} {{DEFAŬLTORDIGO:ZUCKERMANN, Ghil'ad}} [[Kategorio:Etimologoj]] [[Kategorio:Orientalistoj]] [[Kategorio:Aŭstraliaj leksikografoj]] [[Kategorio:Aŭstraliaj lingvistoj]] [[Kategorio:Britaj lingvistoj]] [[Kategorio:Italaj lingvistoj]] [[Kategorio:Britaj judoj]] [[Kategorio:Italaj judoj]] [[Kategorio:Israelaj judoj]] [[Kategorio:Israelaj verkistoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Doktoroj]] [[Kategorio:Hebrea lingvo]] [[Kategorio:Lingvistoj pri la jida lingvo]] [[Kategorio:Judaj sciencistoj]] [[Kategorio:Judaj verkistoj]] [[Kategorio:Kognosciencistoj]] [[Kategorio:Adelajdo]] [[Kategorio:Universitato de Oksfordo]] [[Kategorio:Universitato de Kembriĝo]] [[Kategorio:Terminologoj]] 634kb27jkyr0eenk6q9g0arsp0und9n Provinco Nuristano 0 261196 9372488 8415032 2026-05-14T01:48:00Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Nurestan_districts.png|Nurestan_districts.png]] estas anstataŭigita per [[c:File:Districts_of_Nuristan_as_of_January_2004.png|Districts_of_Nuristan_as_of_January_2004.png]]. [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]: [[:c:COM:FR|File renamed]]: 9372488 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Provinco |lando = Afganio |alia_nomo = |mapo =Afghanistan34P-Nurestan.png |mapo priskribo=Situo de la provinco Nuristano |Ĉefurbo = [[Parun]] |regiono-ISO = AF-NUR |mapo1 lokumilo = iso |kodo = AF-NUR |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |mapligilo = jes |parenco = |parenco_tipo = }} '''Nuristano''' (en Esperanto „lando de lumigo“, antaŭ la islamigo ''Kafiristano'') estas [[provincoj de Afganio|provinco]] (''velajat'') en la oriento de la ŝtato [[Afganio]]. La provinco situas ĉe la suda flanko de la [[alta montaro]] [[Hindukuŝo]]. Ĝi kreiĝis dum la jaro [[2001]] el la nordaj partoj de la provincoj [[provinco Kunar|Kunaro]] kaj [[provinco Lagman|Lagmano]]. == Najbaraj provincoj == La provinco Nuristan de nordo en horloĝa senco limas al la najbaraj provincoj ''[[provinco Badaĥŝan|Badaĥŝano]], [[provinco Kunar|Kunaro]], [[provinco Lagman|Lagmano]]'' kaj ''[[provinco Panĝŝir|Panĝŝiro]]''. == Distriktoj == [[Dosiero:Districts of Nuristan as of January 2004.png|eta|maldekstra|{{centre|distriktoj de la provinco Nuristano}}]] Nuristano disdividatas laŭ ses distriktoj (''volusvali''): * ''Bargi Mata'' * ''Kamdeŝ'' * ''Mandol'' * distrikto ''Nuristano'' * ''Ŭama'' kaj * ''Ŭajgal'' {{-}} == Vidu ankaŭ == * la artikolojn pri la tribaro [[nuristananoj]] kaj pri la [[nuristana lingvaro]]. {{Provincoj de Afganio}} {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Nuristano}} [[Kategorio:Provinco Nuristano| ]] 0jgc088rxj2p1rzuxp5tpilppg7jdai Charles Joseph Tanret 0 265065 9372389 7911245 2026-05-13T21:21:23Z Fmvh 58084 dosiero 9372389 wikitext text/x-wiki {{Informkesto biografio |Antaŭnomo = Charles Joseph |Familinomo = Tanret |Postnomo = |PostFamilinomo = |Prononco = |AliajLingvoj = |VeraNomo = |NaskiĝLoko = Joinville (Haute-Marne) |NaskiĝLokoLigilo = |NaskiĝTago = 9 |NaskiĝMonato = aŭgusto |NaskiĝJaro = 1847 |MortLoko = Parizo |MortLokoLigilo = |MortTago = 10 |MortMonato = julio |MortJaro = 1917 |AntaŭOkupo = |Okupo = apotekisto |Epoko = |Okupo2 = fungosciencisto |Okupo3 = |AliajOkupoj = |Ŝtato = franca |Dosiero = American_journal_of_pharmacy_(1919)_(14588660167).jpg |TipoDosiero = |Subteksto = |Ordigo = }} En [[1875]], li apartigis de [[Claviceps purpurea|ergoto]] ergotininon<ref>Ch. Tanret 1875 ''[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3038w.image.f891.pagination.langFR Sur la présence d'un nouvel alcaloïde, l'ergotinine, dans le seigle ergoté'', Compt. rend. Acad. Sci. Fr., 81, 896-897]</ref> sed ĝi estas ne unu [[alkaloido]] sed miksado. Li apartigis ankaŭ [[ergosterolo]]n, fitosterolon, histaminon, trealoson ... De ''[[Punica protopunica]]'', li apartigis en [[1878]] pelletierinon kaj isopelletierinon. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Francaj kemiistoj]] o9vmqf6jt35tytska8pjk8qe5ms1gzh Hrašovík 0 274209 9372638 9130046 2026-05-14T08:43:15Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9372638 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Hrašovík,''' [[hungare]] '''Rás''' (rAŝ), [[germane]] '''Raas''' estas [[vilaĝo]] en [[Slovakio]], en [[Regiono Košice]], en [[Distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo]]. La historia slovaka nomo estis '''Rášovík'''. == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 2&nbsp;km² * [[Supermara alteco]]: 213 m * [[Loĝantaro]]: 290 * [[Poŝtkodo]]: 044 42 * [[Aŭtokodo]]: KS * [[Telefonprefikso]]: 55 == Situo == Hrašovík situas laŭ [[rojo]], laŭ flanko[[vojo]]j. [[Košice]] troviĝas 6&nbsp;km-ojn. == Historio == La loko estis loĝata jam dum la [[bronzepoko]]. La vilaĝo estis unue menciita en la [[jaro]] [[1270]] en formo ''"Raasfelde"'' (=tero de Raas). En [[1910]] loĝis en Rás 322 [[homo]]j, (310 [[slovakoj]]). Ĝis [[Traktato de Trianon]] la vilaĝo apartenis al [[Hungara reĝlando]], al [[Abaúj-Torna]], al distrikto de [[Košice|Kassa]], poste al [[Ĉeĥoslovakio]], fine ekde [[1993]] al Slovakio. Inter [[1938]]-[[1945]] Rás rehungariĝis laŭ la [[unua Viena Arbitracio|unua Arbitracio de Vieno]]. Tiu slovaka vilaĝo tre ligiĝis al [[Košice|Kassa]], tial retiriĝis al [[Hungario]]. En [[2001]] loĝis en Hrašovík 274 homoj, (267 slovakoj kaj aliaj). == Eksteraj ligiloj == * [http://mapy.zoznam.sk/index.pl?zoom=6&pos_x=-258165&pos_y=-1236950&size=full&lang=sk&sipka=1&name=Hra%9Aov%EDk%2C%20Ko%9Aice Hrašovík en la mapo] {{Municipoj de Regiono Košice|Distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo]] srl9dysb5vlad6xbepyeoo3treby83u Tajlanda suna kalendaro 0 277500 9372654 5091531 2026-05-14T09:06:34Z Stefangrotz 91903 ŝablono Jaro en la aliaj kalendaroj 9372654 wikitext text/x-wiki {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro={{CURRENTYEAR}}}}'''Tajlanda suna kalendaro''' estas uzata en tradicia kaj oficiala kuntekstoj en [[Tajlando]], kvankam Okcidenta [[kalendaro]] estas uzata por komerco. Ĝi estis adoptita de la reĝo [[Chulalongkorn]]. Ĝi montras la kalendaron de la [[Budhismo]] kaj de la [[Kristanismo]], sed inkludas ankaŭ la markojn de la [[Ĉinoj|ĉina kalendaro]]. La monatoj kaj tagoj estas distribuitaj kiel en OKcidento. La nomoj de la monatoj devenas el [[Hinduismo]]. La nomoj de la tagoj estas laŭ [[suno]], [[luno]] kaj la kvin klasikaj planedoj. {{ĝermo}} [[Kategorio:Kalendaro]] [[Kategorio:Tajlando]] nwiptsni4bammxnqnw8jdfke96to8g4 Pravigo (teologio) 0 282224 9372622 8892272 2026-05-14T08:07:34Z Stefangrotz 91903 strukturo 9372622 wikitext text/x-wiki '''Pravigo,''' aŭ ankaŭ justigo, ĉi tie estas vorto pritrakta laŭ ĝia teologia senco; fakte per ĝi oni intencas, en kristanismo, pensigi al sperte neverifebla kaj nekonstatebla spirita evento per kiu homo laŭrevelacia ekkredanto estas igita justa antaŭ Dio kaj en si mem. Tiu stato, supernature donita de Dio, faras la homon prave atendanta la finan enkorpiĝon al Kristo kaj eniron en la dian spiritan dimension. Pravigo (latine ''justificatio,'' france ''justification,'' angle ''justification,'' germane ''Rechtfertigung,'' hispane ''Justificación),'' tial estas nura kaj tute senmerita dia dono. == Historio == Granda diskuto, kaj eble ne nur intelektnivele, okazis tra la okcidenta kristana historio. Fakte, ĝuste en la okcidenta kristana eklezio kreiĝis la problemo, precize en la verkoj de Sankta Aŭgusteno (dum en la orienta kristana eklezio la sama doktrino, esprimiĝis en malsamaj senkontrastaj kuntekstoj), kaj akriĝis dum kaj post la Lutera Reformacio. Oni provu konturi la esencon de la disputo: Ĉu kredanto plaĉas al Dio kaj ricevas lian gracon kaj, do, la finan savon pro lia kredago(supernature provokita en la homa konsento) aŭ ĝi bezonas ankaŭ laŭkristajn bonagaĵoj al kiuj estas puŝita kaj devigata la kredanto? Se la justulo estas justigita per la simpla kredaga graco, kia funkcio restas al homaj kristane spiritaj kondutoj? Certamomente la katolika kaj lutera eklezioj sin trovis dividitaj pro tio ke la unua ŝajnis konfidi pli sur la bonagado de la kredanto, damaĝe do al la pergraca kredago, dum la dua ŝajnis neglekti la bonagadon biblie tiom postulatan. La forto de la polemiko venenigis la rilatojn, pro diversaj motivoj jam almike polemikantajn. Post jarcentojn, teologoj de la du eklezioj trovis volon kaj oportunon por studi la tutan aferon el ĝia origino, kaj biblie kaj tradicie kaj nivele de la kredo konfesata de ĉiu el la du eklezioj. Fine kreiĝis kaj instaliĝis egalmembra teologia komisiono kiu, post plurjaraj studoj, konkludis per aprobita, de la tutmonda Luterana Federacio kaj de la Katolika Eklezio, dokumento (16 de junio 1998)[http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/chrstuni/documents/rc_pc_chrstuni_doc_31101999_cath-luth-joint-declaration_fr.html] laŭ kiu la du eklezioj substance konfesis kaj konfesas ĉi-rilate la saman kreddoktrinon. Nome, la pravigo estas senescepta dia agado (per [[sola fide]]), sen kiu homo ne povas plaĉi al Dio kaj atingi la savon, kaj la sekva bonagado estas postulita kaj necesa kiel obeo al la pravigo ricevita (justiĝo). La sola fide (sola fido) de la reformacio ne ekskludas la volon bonagadi kaj la bonagado valoras nur pro la jam ricevita pravigo. La diskuto, historia kaj teologia encentriĝis en la interpretado de tekstoj de la [[Nova Testamento]] kiel la leteroj de [[sankta Paŭlo]] (Rm, Gl) kaj [[sankta Jakobo]]. == Eksteraj ligiloj == [http://www.ludanto.org/] Kompendio de la katekismo de la katolika eklezio: Religiaj Verkoj [http://it.wikipedia.org/wiki/Giustificazione_(teologia)] [http://en.wikipedia.org/wiki/Justification_(theology)] == Bibliografio == * Il consenso cattolico-luterano sulla dottrina della giustificazione, a cura di Fulvio Ferrario e Paolo Ricca, Claudiana, Torino 1999 * Fulvio Ferrario, Wlliam Jourdan, Per grazia soltanto. L'annuncio della giustificazione, Claudiana, Torino 2005 * Vittorio Subilia, La giustificazione per fede, Paideia, Brescia 1976 * Il consenso cattolico-luterano sulla dottrina della giustificazione, a cura di Fulvio Ferrario e Paolo Ricca, Claudiana, Torino 1999 * Fulvio Ferrario, Wlliam Jourdan, Per grazia soltanto. L'annuncio della giustificazione, Claudiana, Torino 2005 * Vittorio Subilia, La giustificazione per fede, Paideia, Brescia 1976 * Benedicto XVI explica cómo entendía san Pablo la justificación [http://zenit.org/article-29235?l=spanish]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Declaración conjunta sobre la Doctrina de la Justificación [http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/chrstuni/documents/rc_pc_chrstuni_doc_31101999_cath-luth-joint-declaration_sp.html] [[Kategorio:Kristanismo]] dlh07allpq1m3u0urosao1doaxndw2h Aŝoto la 1-a de Armenio 0 282473 9372427 8512044 2026-05-13T22:22:32Z Claudio Pistilli 25073 9372427 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |dato de naskiĝo =[[819]] |dato de morto =[[889]] }} '''Aŝoto la 1-a la Granda''' ({{lang-hy|Աշոտ Մեծ}}; [[820]]—[[890]]) estis membro (kiel ''Aŝoto la 5-a'') de la armena [[Bagratida dinastio]] kaj ''princo el la princoj'' de [[Armenio]] en [[862]]—[[884]] kaj [[reĝo]] en [[884]]—[[890]]. Li estis [[filo]] de [[Smbato la 8-a]] kaj nevo de [[Bagrato la 2-a]], princo el la princoj de Armenio. Aŝoto regis Armenion en tempo kiam la [[araboj]] okupis kaj regis Armenion dum ducent jaroj, lia familio mem estis ekzilita kaj la patro martirigita pro malakcepto islamiĝi. {{Ĝermo|historio|Armenio}} == Vidu ankaŭ == * [[Araba konkero de Armenio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Kaŭkazio}} * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/ARMENIA.htm#AshotIdied890B Foundation for Medieval Genealogy : reĝoj de Armenio (Bagratidoj)] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Armenaj reĝoj]] r7gz4nnb146trebsa6ycdliyrle2r5e 9372432 9372427 2026-05-13T22:25:46Z Claudio Pistilli 25073 9372432 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Aŝoto la 2-a de Armenio}} {{Informkesto gravulo |dato de naskiĝo =[[819]] |dato de morto =[[889]] }} '''Aŝoto la 1-a la Granda''' ({{lang-hy|Աշոտ Մեծ}}; [[820]]—[[890]]) estis membro (kiel ''Aŝoto la 5-a'') de la armena [[Bagratida dinastio]] kaj ''princo el la princoj'' de [[Armenio]] en [[862]]—[[884]] kaj [[reĝo]] en [[884]]—[[890]]. Li estis [[filo]] de [[Smbato la 8-a]] kaj nevo de [[Bagrato la 2-a]], princo el la princoj de Armenio. Aŝoto regis Armenion en tempo kiam la [[araboj]] okupis kaj regis Armenion dum ducent jaroj, lia familio mem estis ekzilita kaj la patro martirigita pro malakcepto islamiĝi. {{Ĝermo|historio|Armenio}} == Vidu ankaŭ == * [[Araba konkero de Armenio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Kaŭkazio}} * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/ARMENIA.htm#AshotIdied890B Foundation for Medieval Genealogy : reĝoj de Armenio (Bagratidoj)] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Armenaj reĝoj]] 9o3c5ljj0sdmbaoat5wj9akq6z2lyju 9372440 9372432 2026-05-13T22:28:27Z Claudio Pistilli 25073 9372440 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Aŝoto la 2-a de Armenio|Aŝoto la 3-a de Armenio}} {{Informkesto gravulo |dato de naskiĝo =[[819]] |dato de morto =[[889]] }} '''Aŝoto la 1-a la Granda''' ({{lang-hy|Աշոտ Մեծ}}; [[820]]—[[890]]) estis membro (kiel ''Aŝoto la 5-a'') de la armena [[Bagratida dinastio]] kaj ''princo el la princoj'' de [[Armenio]] en [[862]]—[[884]] kaj [[reĝo]] en [[884]]—[[890]]. Li estis [[filo]] de [[Smbato la 8-a]] kaj nevo de [[Bagrato la 2-a]], princo el la princoj de Armenio. Aŝoto regis Armenion en tempo kiam la [[araboj]] okupis kaj regis Armenion dum ducent jaroj, lia familio mem estis ekzilita kaj la patro martirigita pro malakcepto islamiĝi. {{Ĝermo|historio|Armenio}} == Vidu ankaŭ == * [[Araba konkero de Armenio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Kaŭkazio}} * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/ARMENIA.htm#AshotIdied890B Foundation for Medieval Genealogy : reĝoj de Armenio (Bagratidoj)] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Armenaj reĝoj]] s416j4shtv7nog9wt252t2tye1jwkdh Provinco Taĥar 0 287971 9372481 8415164 2026-05-14T00:43:56Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Takhar_districts.png|Takhar_districts.png]] estas anstataŭigita per [[c:File:Districts_of_Takhar_as_of_January_2004.png|Districts_of_Takhar_as_of_January_2004.png]]. [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM 9372481 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Administra unuo/Provinco |lando = Afganio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = AF-TAK |mapo1 lokumilo = iso |kodo = AF-TAK |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }} [[Dosiero:Districts of Takhar as of January 2004.png|300ra|eta|Distriktoj de Takhar]] '''Taĥar''', ankaŭ latinliterigita ''Takhār'' ([[paŝtoe]]/[[perse]] ولایت تخار), estas unu el la 34 [[provincoj de Afganio]]. Ĝi estis kreita en [[1964]] kiam la provinco de Katagan estis tranĉita en 3 aliaj provincoj: Baglan, [[provinco Kunduz|Kunduz]] kaj Taĥar. La teritorio situas en la nordoriento de Afganio. La provinca ĉefurbo estas [[Talokan]]. {{Provincoj de Afganio}} {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Taĥar}} [[Kategorio:Provincoj de Afganio]] ai2uokznl7ef6e5dkt67n3afcgtylca Entlebuch (elektodistrikto) 0 292303 9372198 9351226 2026-05-13T15:23:57Z SpinnerLaserzthe2nd 177959 ([[c:GR|GR]]) [[File:Pic Doppleschwand.png]] → [[File:CHE Doppleschwand COA.svg]] 9372198 wikitext text/x-wiki {{Informkesto distrikto de Svislando |nomo=Distrikto Entlebuch |blazono=[[Dosiero:CHE Wahlkreis Entlebuch COA.svg|eta|120ra|centre|<small>Blazono de la distrikto Entlebuch</small>]] |bildo=[[Dosiero:Bauernhaus Entlebuch 01.JPG|eta|285ra|centre|<small>Kamparana domo en la regiono Entlebuch</small>]] |mapo=[[Dosiero:Karte Wahlkreis Entlebuch 2013.png|eta|285ra|centre|<small>Mapo de la distrikto Entlebuch</small>]] |kantono=Lucerno |ĉefloko=[[Schüpfheim LU|Schüpfheim]] |loĝantaro=18319 |loĝantaro-jaro=2007-12-31 |areo=410,13 |denseco=44,67 |kodo=0301 }} La '''Elektodistrikto Entlebuch''' estas administra unuo de [[Kantono Lucerno]]. Ĝi havis 22836 loĝantojn la 1-an de januaro [[2013]]. Ĝia ĉefloko estas la komunumo [[Schüpfheim LU|Schüpfheim]]. == Geografio == La distrikto Entlebuch situas en sudokcidento de [[Kantono Lucerno]], sude de la monto [[Napf]]. La distrikto pli-malpli kongruas kun la fontoregiono de la riveroj [[Eta Emme]] kaj [[Ilfis]]. == Najbaraj distriktoj == La distrikto Entlebuch limas en nordo al la [[distrikto Willisau]] kaj la [[distrikto Sursee]], en nordoriento al la [[distrikto Lucerno]], en oriento al la [[Kantono Obvaldo]], kiu formas unu solan distrikton, en sudo al la [[distrikto Interlaken]] ([[Kantono Berno]]), kaj en okcidento al la [[distrikto Signau]] ([[Kantono Berno]]). == Biosfero-rezervejo de UNESKO == Ekde la jaro [[2000]] la regiono Entlebuch estas la unua [[biosfera rezervejo]] de [[UNESKO]] laŭ la strategio de [[Sevilo]]. Al la UNESKO-Biosfero Entlebuch apartenas ok de la naŭkomunumoj de la distrikto Entlebuch, nome Doppleschwand, Entlebuch, Escholzmatt, Flühli, Hasle, Marbach, Romoos kaj Schüpfheim. == Historio == En [[mezepoko]] la regiono Entlebuch apartenis al la [[Senjoro]]j de [[Wohlhusen]], kiuj vendis ĝin proksimume en la jaro [[1300]] al la [[Habsburgoj]]. La Habsburgoj pandigis la voktejon en la jaro [[1350]] al ''Peter von Thorberg''. Ĉar tiu provokis la malamon de la popolo, la voktejo Entlebuch en la jaro [[1385]] kontraktis eternan ligon kun la urbo [[Lucerno]]. La lucernanoj tamen fariĝis nur la novaj mastroj en Entlebuch, kio kaŭzis ribeladon kontraŭ Lucerno en la jaro [[1434]], tiam en [[1513]] okaze de la tiel nomita [[Cepa Milito]] kaj denove en [[1653]] dum la [[Kamparana Milito]]. Post la [[Helveta Revolucio]] de [[1798]] ĝis la fino de la [[Helveta Respubliko]] en la jaro [[1803]] el la antaŭa voktejo Entlebuch fariĝis la distrikto Schüpfheim, kiu tiam en la jaro [[1803]] fariĝis la aktuala [[distrikto Entlebuch]] de [[Kantono Lucerno]]. Kun efiko de la 1-a de januaro 2012 la iama Distrikto Entlebuch estis transformita al la nova Elektodistrikto Entlebuch. Al ĝi estis aldonita la komunumo Wolhusen, kiu ĝis tiam apartenis al la [[Distrikto Sursee]]. == Listo de la komunumoj en la distrikto Entlebuch == La distrikto Entlebuch konsistas el 9 komunumoj (stato 2013). Jen la aktuala listo: <div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;"> {| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Blazono ! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Nomo ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Loĝantoj<br /><small>(Dec. 2007)</small> ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Areo<br />en km² ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | [[Komunumkodo]] |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Doppleschwand COA.svg|30ra|Doppleschwand]] || [[Doppleschwand]] || align="center" | 717 || align="right" | 6,95 | align="center" | 1001 |- | align="center" | [[Dosiero:Pic Entlebuch.png|30ra|Entlebuch]] || [[Entlebuch]] || align="center" | 3307 || align="right" | 56,90 | align="center" | 1002 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Escholzmatt COA.svg|20ra|Escholzmatt]] [[Dosiero:CHE Marbach LU COA.svg|20ra|Marbach]] || [[Escholzmatt]] || align="center" | 4355 || align="right" | 106,39 | align="center" | 1010 |- | align="center" | [[Dosiero:Flühli, Wappen.svg|30ra|Flühli]] || [[Flühli]] || align="center" | 1855 || align="right" | 108,24 | align="center" | 1004 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Hasle LU COA.svg|30ra|Hasle]] || [[Hasle LU|Hasle]] || align="center" | 1688 || align="right" | 40,33 | align="center" | 1005 |- | align="center" | [[Dosiero:Pic Romoos.png|30ra|Romoos]] || [[Romoos]] || align="center" | 729 || align="right" | 37,24 | align="center" | 1007 |- | align="center" | [[Dosiero:Pic Schuepfheim.png|30ra|Schüpfheim]] || '''[[Schüpfheim LU|Schüpfheim]]''' || align="center" | 3757 || align="right" | 38,37 | align="center" | 1008 |- | align="center" | [[Dosiero:Coat of arms of Werthenstein.svg|30ra|Werthenstein]] || [[Werthenstein]] || align="center" | 1920 || align="right" | 15,80 | align="center" | 1009 |- style="background-color:#EFEFEF;" |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Wolhusen COA.png|30ra|Wolhusen]] || [[Wolhusen]] || align="center" | 4199 || align="right" | 14,48 | align="center" | 1107 |- style="background-color:#EFEFEF;"| | '''Totale''' || align="center" | 9 || align="center" | 22'836 || align="right" | 424,56 | align="center" | 0301 |} </div> == Iama komunumoj en la distrikto Entlebuch == Kun efiko de la 1-a de januaro 2013 la iama komunumoj Escholzmatt kaj Marbach estis kunigitaj al la nova komunumo Escholzmatt-Marbach: <div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;"> {| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Blazono ! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Nomo ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Loĝantoj<br /><small>(dec. 2007)</small> ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Areo<br />en km² ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | [[Komunumkodo]] |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Escholzmatt COA.svg|30ra|Escholzmatt]] || [[Escholzmatt]] || align="center" | 3153 || align="right" | 61,29 | align="center" | 1003 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Marbach LU COA.svg|30ra|Marbach]] || [[Marbach LU|Marbach]] || align="center" | 1214 || align="right" | 45,10 | align="center" | 1006 |} </div> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.lu.ch/index/gemeinden/aemter/amt_entlebuch.htm Distrikto Entlebuch en la retejo de la Kantono Lucerno] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090427150152/http://www.lu.ch/index/gemeinden/aemter/amt_entlebuch.htm |date=2009-04-27 }} * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D7510.php La voktejo Entlebuch en la Historia Leksikono de Svislando] * [http://www.regioport.ch/ Retejo por la regiono Entlebuch] * [http://www.biosphaere.ch/ Retejo por la biosfero Entlebuch] <br /> {{Navigilo:Distriktoj de Kantono Lucerno}} {{Entlebuch (distrikto)}} [[Kategorio:Biosferaj rezervejoj]] op2wmfxwfy3p54tbk7p7bwlus4bthjj Geheno 0 298164 9372501 8942437 2026-05-14T02:49:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372501 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|arkeologia situo |priskribo de dosiero= |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=IL/PS | tipo1 = reliefo |mapo lokumilo = iso |mapligilo = jes |zomo=10 }} {{Koord|31.7692|35.2281|type:landmark_region:IL_source:dewiki|format=dms|montru=entekste}} [[Dosiero:Valley of Hinom PA180093.JPG|eta|250ra|Tomboj en la Geheno]] [[Dosiero:Ge-Hinnom.jpg|eta|250ra|La valo de Geheno (''Ge-Hinnom'') ĉ. 1900]] '''Geheno'''<ref>Tiel la esperantigo de [[L.L. Zamenhof]], trovebla ankaŭ en [[PIV]] 2005 kaj rete en [https://vortaro.net/#geheno_kdc PIV 2020].</ref> aŭ '''Gehena'''<ref>Tiel la formo uzata en la [[Nova Testamento]] de la [[Londona Biblio]], trovebla ankaŭ en [[PIV]] 2005 kaj rete en [https://vortaro.net/#geheno_kdc PIV 2020].</ref> (de la [[hebrea]] ''Ge-Hinnom'' aŭ ''Ge-Ben-Hinnom'' (גֵי־הִנֹם aŭ גֵי־בֶּן־הִנֹם), grekigita en la [[Septuaginto]] '''Gehenna''', γαιεννα) estas valo apud [[Jerusalemo]] menciita en la [[Malnova Testamento]]. La hebrea vorto signifas „[[ravino]] (Ge) de Hinnom“ aŭ „ravino de la filo (Ben) de Hinnom“. Plej malfrue post la epoko de la reĝo [[Ĥizkija]] (8-a jarcento a.K.) en la valo troviĝis grava [[nekropolo]], kiel pruvis arkeologoj de post [[1927]]. La nuntempa nomo de la valo estas „er-Rababi“. Pro la uzo kiel amas-tombejo kaj pro la daŭre brulantaj rubaĵoj la valo simbolis por la postekzilaj hebreoj la [[infero]]n, lokon de sufero. Tiel "geheno" (minuskle) fariĝis (nuntempe eksmoda) [[sinonimo]] de infero. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Lloyd R. Bailey: ''Gehenna. The Topography of Hell'', in: ''Biblical Archaeologist'' 49 (1986) S. 187-191 * Klaus Bieberstein: ''Die Pforte der Gehenna. Die Entstehung der eschatologischen Erinnerungslandschaft Jerusalems''. In: Bernd Janowski u.a. (Hrsg.): ''Das biblische Weltbild und seine altorientalischen Kontexte'' (Forschungen zum Alten Testament; 32). Mohr Siebeck, Tübingen 2001, S. 503-539. ISBN 3-16-147540-2 * Chaim Milikowsky: ''Which Gehenna? Retribution and Eschatology in the Synoptic Gospels and in Early Jewish Texts'', in: ''New Testament Studies'' 34 (1988) S. 238-249 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.goisrael.com/Tourism_Eng/Articles/Newsletterchr/Pages/Valley%20of%20Hinnom.aspx Short guide to today's Valley of Hinnom, with biblical story] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151022210256/http://www.goisrael.com/Tourism_Eng/Articles/Newsletterchr/Pages/Valley%20of%20Hinnom.aspx |date=2015-10-22 }} * [http://reference.allrefer.com/encyclopedia/H/Hinnom.html Biblical Proper Names on the Valley of Hinnom] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040514062304/http://reference.allrefer.com/encyclopedia/H/Hinnom.html |date=2004-05-14 }} * [http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=115&letter=G Gehenna] from the 1901-1906 Jewish Encyclopedia * [http://www.chabad.org/k9562 The Jewish view of Hell] on chabad.org * [http://www.jewfaq.org/olamhaba.htm Olam Ha-Ba: The Afterlife] Judaism 101 * [http://judaism.about.com/od/judaismbasics/a/Gehenna-Jewish-Views-of-the-Afterlife.htm What Is Gehenna?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160716113739/http://judaism.about.com/od/judaismbasics/a/Gehenna-Jewish-Views-of-the-Afterlife.htm |date=2016-07-16 }} Ariela Pelaia, About religion, about.com * [http://judaism.about.com/od/judaismbasics/a/What-Is-Gehenna-Like-Jewish-Views-Afterlife.htm What is Gehenna Like?: Rabbinic Descriptions of Gehenna] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160716113809/http://judaism.about.com/od/judaismbasics/a/What-Is-Gehenna-Like-Jewish-Views-Afterlife.htm |date=2016-07-16 }} Ariela Pelaia, About religion, about.com * [http://www.tentmaker.org/articles/jesusteachingonhell.html A Christian Universalist perspective] from Tentmaker.org * [http://www.afterlife.co.nz/2012/theology/tracing-the-road-to-gehenna/ A Christian Conditionalist perspective on Gehenna] from Afterlife.co.nz [[Kategorio:Bibliaj lokoj]] [[Kategorio:Hebreaj vortoj kaj esprimoj]] fbkfzq74bpnjdmy2aqp23o98pmvwyyp Antti Hackzell 0 299021 9372300 6742919 2026-05-13T18:27:16Z ThomasPusch 1869 9372300 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Antti}} {{Informkesto politikisto |nomo = Antti Hackzell |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo = |vico = |ofico = ĉefministro de [[Finnlando]] |de = |ĝis = |dato de naskiĝo = [[20-a de septembro]] [[1881]] |loko de naskiĝo = [[Mikkeli]] |dato de morto = [[14-a de januaro]] [[1946]] |loko de morto = [[Helsinko]] |nacieco = {{Finnlando}} |edzo/ino = |partio = |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Antti Hackzell''' (naskiĝis la [[20-an de septembro]] [[1881]], mortis la [[14-an de januaro]] [[1946]]) estis finna [[politikisto]]. Li estis [[ĉefministro]] de [[Finnlando]] de la [[8-a de aŭgusto]] [[1944]] ĝis la [[21-a de septembro]] [[1944]]. Li studis [[juro]]n kaj poste de [[1911]] ĝis [[1917]] laboris kiel [[advokato]] en [[Sankt-Peterburgo]]. De aŭgusto 1918 ĝis aprilo 1920 li estis guberniestro en la provinco ''Kymi'' en [[Suda Finnlando]], kaj de 1922 ĝis 1927 estis finna ambasadoro en [[Moskvo]]. Sekve, li de decembro 1932 ĝis 1936 estis [[ministro pri eksteraj aferoj]] en la registaro de [[Toivo Kivimäki]]. Krome li de 1930 ĝis 1936 estis ĝenerala direktoro, kaj poste ĝis 1945 estis prezidanto de la komerca unuiĝo de Finnlando. De la [[8-a de aŭgusto]] [[1944]] ĝis la [[21-a de septembro]] [[1944]] li oficis kiel [[ĉefministro]] de [[Finnlando]] kaj gvidis la traktadon kun funkciuloj de Sovetunio por fino de la milito inter Finnlando kaj Sovetunio. La traktadoj la [[19-an de septembro]] [[1944]] rezultigis [[armistico]]n inter la du landoj, kun la rezulto ke la en vintro 1939/1940 en armea agreso okupitaj teritorioj de Finnlando en [[Karelio]] restis posedaĵo de Sovetunio. == Vidu ankaŭ == * la [[listo de la ĉefministroj de Finnlando|liston de la ĉefministroj de Finnlando]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hackzell, Antti}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Finnlando]] [[Kategorio:Finnaj politikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1881]] [[Kategorio:Mortintoj en 1946]] 4zuz6av0ehl74hz8ovaejizzai003gc Doppleschwand 0 299986 9372197 8820604 2026-05-13T15:23:07Z SpinnerLaserzthe2nd 177959 ([[c:GR|GR]]) [[File:CHE Doppleschwand COA.png]] → [[File:CHE Doppleschwand COA.svg]] 9372197 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komunumo en Svislando |nomo=Doppleschwand |blazono=[[Dosiero:CHE Doppleschwand COA.svg|120ra|centre|<small>Blazono de Doppleschwand</small>]] |priskribo de blazono=Blazono de Doppelschwand |bildo=[[Dosiero:20110428 Doppleschwand 001.jpg|285ra|centre|<small>Doppleschwand</small>]] |priskribo de bildo=Doppelschwand |kantono=Lucerno |distrikto=[[Entlebuch (distrikto)|Entlebuch]] |koord={{Koordinatoj gms|47|1|7|N|8|3|20|E}} |loĝantoj=816 (<small>2020</small>) |areo=6,95 |alteco=751 |poŝtkodo=6112 |kodo=1001 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Doppleschwand 2013.png|285ra|centre|<small>Mapo de Doppleschwand</small>]] |priskribo de mapo=Situa mapo de Doppelschwand}} '''Doppleschwand''' estas komunumo en la [[distrikto Entlebuch]] en [[Kantono Lucerno]], [[Svislando]]. Ĝi havis 714 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007. == Geografio == La komunumo situas sur teraso inter la riveroj [[Eta Emme]] kaj ''Granda Fontanne'' en la orienta parto de la regiono Entlebuch. La teritorio de la komunumo apartenas al la ''[[UNESKO]]-biosfero Entlebuch''. La plej alta punkto de la komunumo situas sur la monto ''Goberfluh'' je alteco de 971 m. [[s.m.]], la vilaĝo mem sur 751 m [[s.m.]] kaj la plej malalta punkt ĉe la kunfluejo de Granda Fonntanne kaj Eta Emme je 590 m [[s.m.]] == Najbaraj komunumoj == La komunumo Doppleschwand limas en nordo al [[Wolhusen]], en oriento al [[Entlebuch]], en sudo al [[Hasle LU|Hasle]], kaj en okcidento al [[Romoos]]. == Trafiko == Doppelschwand situas flanke de la gravaj trafikvojoj. En la valo ĉe la bordo de Eta Emme, iam ekzistis fervojhaltejo Romoos-Doppelschwand, kiu tamen situis for de la centroj de la du vilaĝoj. Nuntempe Doppelschwand atingeblas per la [[poŝtaŭto]]linio de [[Romoss]] al [[Wolhusen]]. == Historio == La unua dokumenta mencio de Doppleschwand datiĝas el la jaro [[1275]] kiel ''Togelswande'' kaj ''Towenswande''. La pastra preĝejo, kiu estis unuan fojon menciita en la jaro [[1275]] estis supozeble fondita de la ''Liberuloj de Kapfenberg''. En la jaro [[1306]] ĝi estis menciita kiel ''kilchoeri ze Toboltzwanden''. La paroĥa interezrajto estis akirita en la jaro [[1313]] de la Senjoroj de Wolhusen kaj tiel la vilaĝo fariĝis [[Habsburgoj|habsburga]]. Ek de 1386 ĝis 1478 la paroĥo estis lucerna servuto de la familio de Lützshofen. Poste ĝi estis donacita al la [[Abatejo Beromünster]] kaj en la jaro [[1480]] integrita al ĝi. Okaze de la [[Helveta Revolucio]] en la jaro [[1798]] estis fondita sur la teritorio de la paroĥo la hodiaŭa politika komunumo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.doppleschwand.ch Oficiala retejo de la komunumo Doppleschwand] * [http://www.lu.ch/download/fd/afs/pdf/jbkt/profile/gp_1001.pdf Profilo de la komunumo en la kantona retejo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D583.php Doppelschwand en la Historia Leksikono de Svislando] {{Komunejokat}} <br /> {{Navigilo:Komunumoj de la Elektodistrikto Entlebuch}} h77df57kgqegazzsx2xml3k22941his Francesco Sabatini 0 307766 9372133 8122585 2026-05-13T13:10:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372133 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo = Francesco Sabatini, ĉ. 1775-79.}} '''Francesco SABATINI''' (n. en [[Palermo]], [[1721]] kaj m. en [[Madrid]], [[1797]]<ref>Diccionario Biográfico Español: [http://dbe.rah.es/biografias/5540/francesco-sabatini Francesco Sabatini] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180615004514/http://dbe.rah.es/biografias/5540/francesco-sabatini |date=2018-06-15 }}, Real Academia de la Historia, 2018</ref>), ankaŭ konata per la hispanigo de ĝia nomo '''Francisco Sabatini''', estis itala arkitekto kiu plejparte de sia profesia vivo disvolvigis siajn projektojn kaj verkaĵojn en [[Hispanio]], je la servo de la Reĝa Familio, realigante verkaĵojn el baroka klasikisma stilo kaj, kvankam proksime al la [[Renesanco]], oni devos atendi al [[Juan de Villanueva]] por pura [[novklasikismo]]. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sabatini, Francesco}} [[Kategorio:Arkitektoj de novklasikismo]] [[Kategorio:Italaj arkitektoj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Palermanoj]] 64milae65fjt4d22fa3lw6erab9pivj Abatejo Port-du-Salut 0 308341 9372535 8979953 2026-05-14T05:36:53Z Tirolischleioans 254019 9372535 wikitext text/x-wiki {{Informkesto religia konstruaĵo | nomo de konstruaĵo = Abatejo Port-du-Salut | infobox_width = | dosiero = Port-du-salut.JPG | grandeco de dosiero = 320px | priskribo = Ĝenerala vido de la konstruaĵo | tipo de mapo = | grandeco de mapo = | priskribo de mapo = | loko = [[Entrammes]] | geo = | latitudo = 47.997525 | longitudo = -0.739092 | regiono-ISO = FR-53 | religia aliĝo = [[Katolikismo]] | rito = | regiono = | ŝtato = {{Flago|Francio|nomo=jes}} | provinco = | teritorio = | prefektujo = | sektoro = | distrikto = | cercle = | municipo = | jaro de konsekro = | statuso = [[abatejo]] | funkcia statuso = | hereda statuso = | gvidanto = | ttt = [http://www.portdusalut.com/ Retejo de la Abatejo] | arkitekturo = ne | arkitekto = | arkitektura tipo =[[monaĥejo]] | arkitektura stilo = | ĉefkontraktisto = | direkto de fasado = | jaro de komenco = | jaro de kompletigo = | konstrukosto = | karakterizaĵoj = ne | kapacito = | longo = | larĝo = | larĝo de navo = | larĝo maks = | kvanto de kupoloj = | alto de eksteraj kupoloj = | alto de internaj kupoloj = | diametro de eksteraj kupoloj = | diametro de internaj kupoloj = | kvanto de minaretoj = | alto de minaretoj = | kvanto de spajroj = | alto de spajroj = | materialoj = | nrhl = | aldonita = | refnum = | destinita = }} La '''Abatejo Port-du-Salut''' ankaŭ nomata '''abatejo de Port-Ringeard''' estas abatejo situanta {{Unuo|1500}} metrojn okcidente de la komunumo de [[Entrammes]] ([[Mayenne]]), ĉe [[Laval (Mayenne)]]. Ĝi estas [[Trapistoj|trapista abatejo]] en malnova priorejo de monaĥaj kanonikoj. El la monaĥejo, elrigardo al la fluejo de la rivero Mayenne, speciale al la nordo, ampleksas la plej belan lokon de la regiono. == Sinsekvaj nomoj == * ''Medietaria de Portu Raingaldis'', [[1233]] <ref>Notice sur Entrammes (notico pri Entrammes).</ref> ; * ''Portus Raingardis'', [[1242]] <ref>Cartulaire de Abbaye de Fontaine-Daniel, p. 175.</ref> ; * ''Fratres de Portu Rinjardis'', [[1298]] <ref>Dictionnaire topographique (topografia leksikono).</ref> ; * ''Le moulin du Port Renjart'', [[1446]] <ref>Archives nationales (naciaj arkivoj), R/5. 383 </ref> ; * ''Prior de Portu Ranjardi'', [[1467]] <ref>Archives de la Vienne, H/3. 977 </ref> ; * ''Le Port Raingeard'', [[1545]] <ref>Titres de la Cour d'Ouette.</ref> ; * ''Le Port Rengeard'', [[1563]] <ref>Archives nationales (naciaj arkivoj), G/8. 1.276.</ref> ; * ''Le Port Reingeard'', benediktana priorejo (tiel), muelejo, pramoj <ref>Hubert Jaillot.</ref> ; priorejo, muelejo <ref>Carte de Cassini.</ref> * ''Port du Salut'', nomo adoptita de la monaĥejo de trapistoj kaj daŭre uzata, tamen malpli ol tiu de ''la Trappe''. == Bibliografio == [[Dosiero:Port-du-salut-dom-bernard-de-girmont.JPG|eta|dekstra|200px|Dom Bernard de Girmont, unua Abato de Port du Salut, [[1815]]]] * ''Notre-dame-du-Triomphe. La Terreur des Démons. Historique de l'origine de la Construction et de la Bénédiction du Monument érigé dans l'Enclos de l'Abbaye du Port-du-Salut. Près Laval (Mayenne).'' Fare de Religiulo-Pastro de la Monaĥejo. Laval, Impr. [[Eugène Jamin]], [[1875]]; * Louis-Julien Morin de la Beauluère, ''Notice sur Entrammes''; * Charles Meignan, ''L'abbaye de la Trappe''; * ''Mémorial de la Mayenne'', t. IV, p. 245; * ''Revue du Maine'', t. XLVIII, p. 124; * ''Affiches'', [[1815]]; * ''Annonces'', novembro [[1822]]; * ''Vie du baron de Géramb'', manuskripto; * ''La Mayenne'', [[1845]]; * ''Écho'', {{dato|12|januaro|1854}}; * ''Indépendant'', {{dato|18|aprilo|1856}}; [[Dosiero:N.D.PortduSalut-France.JPG|eta|dekstra|280px|La Preĝejo de la Abatejo]] * ''Ami de la Religion'', [[1812]] ; * E. Sauvage, ''Une visite à la Trappe''; * ''Guide pittoresque en France''; * ''Semaine religieuse'', t. V, p. 848; * Couanier, ''Pélerinages'', p. 70, 77. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Port Salut]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.portdusalut.com/ Retejo de la Abatejo] {{-}} [[Kategorio:Abatejoj de Francio|Port du Salut]] [[Kategorio:Mayenne]] [[Kategorio:Trapistaj monaĥejoj|Port du Salut]] ko9t565pka9gz7n64fqrf4mqk13vmfw František Václav Míča 0 311556 9372185 8182470 2026-05-13T15:13:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372185 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''František Antonín Václav Míča''' (ankaŭ '''Micza''' aŭ '''Mitscha''') ({{Aŭdio|Frantisek vaclav mica.ogg|elparolu}}) (naskiĝis la [[5-an de septembro]] [[1694]] en [[Třebíč]] - mortis la [[15-an de februaro]] [[1744]] en [[Jaroměřice nad Rokytnou]]) estis [[ĉeĥa]] [[baroka]] muzikkomponisto kaj kapelestro, aginta en la [[Jaroměřice nad Rokytnou (kastelo)|kastelo Jaroměřice nad Rokytnou]]. Konatas precipe kiel aŭtoro de supozeble la unua [[ĉeĥa|ĉeĥlingva]] [[opero]]. == Vivo == [[Dosiero:Zamek Jaromerice.jpg|eta|maldekstra|la kastelo Jaroměřice fariĝis dum la agado de Míča tutlande grava centro de la tiama muzika vivo]] Sian muzikan kleriĝon li ricevis ĉe sia patro Mikuláš Ondřej Míča, orgenisto en [[Jaroměřice nad Rokytnou]]. Li fariĝis sekretario de la grafo Johann Adam Qustenberg (1678–1752), konata mecenato de artoj, kun kiu li forvojaĝis al [[Vieno]]. Tie li ludis en lia kapelo kaj daŭrigis siajn muzikajn studojn. . En 1722 li revenis al la [[Jaroměřice nad Rokytnou (kastelo)|kastelo en Jaroměřice nad Rokytnou]], kie li ĝis fino de sia vivo agis kiel organizanto de kastelaj operspektakloj, komponisto, kapelestro kaj tenoristo. == Verkaro == Míča estis fekunda komponisto, sed multaj el liaj verkoj bedaŭrinde ne konserviĝis. En sia verkaro li daŭrigis modelojn de [[Giacomo Carissimi]] kaj [[Antonio Caldara]], sed samtempe li esence kontribuis al evoluo de la fruklasikisma [[sonato|sonata]] formo. Li komponis precipe porokazan muzikon por la nobelaro, precipe serenadojn, gratulkantatojn, sed ankaŭ 5 [[opero]]jn (inter ili ''"O původu Jaroměřic"'' - ''"Pri la deveno de Jaroměřice",'' el 1730, konsiderata kiel la plej malnova konserviĝinta ĉeĥlingva opero verkita de ĉeĥa aŭtoro), kaj plurajn t.n. "sepolcro", fruan formon de [[oratorio]]. Ofte estas al li mise atribuata aŭtoreco de la ''Sinfonia in Re'' (Simfonio D maĵor), trovita en 1939 kaj eldonita 1946 kaj prezentita kaj registrita de pluraj konataj muzikensembloj (i.a. ankaŭ de [[Rafael Kubelík]] kun [[Ĉeĥa filharmonio]]). Muzikologia esploro atestis, ke la aŭtoro povas esti ne li, sed plej supozeble lia nevo [[František Adam Míča]] (1746-1811). == Literaturo == * HELFERT, Vladimír. ''Hudba na jaroměřickém zámku, František Míča''. Praha : Česká akademie věd a umění, I/69, 1924. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.classical-composers.org/comp/mica/ Míča en Classical Composers Database]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.rozhlas.cz/praha/uslysime/_zprava/592440?hodnoceni=3|/ Biografia artikolo en la arkivo de la Ĉeĥa radio]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{cs}} * [http://www.amazon.com/Mica-LOrigine-Jaromeriz-Moravia-Origin/dp/B00000JHMQ/ Informo pri kompaktdisko kun la opero "Pri la deveno de Jaroměřice"] {{Ĝermo|ĉeĥo|komponisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mica, Frantisek Vaclav}} [[Kategorio:Ĉeĥaj barokaj komponistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj komponistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj muzikistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj klasikaj komponistoj]] 9n65xgkaow7t0wwrk7qkr6b6hrmoswl Kategorio:Sulfitoj 14 315605 9372169 8082535 2026-05-13T15:06:59Z RG72 11847 9372169 wikitext text/x-wiki {{PliPri|Sulfito}} {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Sulfuraj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Sulfuraj oksianjonoj]] dofeypa7pw7mmp84us1lda3d9fgs9ny Giuseppe Quitadamo 0 316220 9372721 7269175 2026-05-14T11:44:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372721 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{informkesto homo}} '''Giuseppe QUITADAMO''' estis [[Italio|itala]] esperantisto kaj [[Stenografio|stenografiisto]]. Li gvidis la [[Napolo|napolan]] profesian asocion de stenografiistoj USNEN (''Unione Stenografica Naopletana Enrico Noe'') kaj eldonis la verkon ''Stenografia italiana'' en tri volumoj. En [[1924]] biografion de pioniro de itala stenografio [[Enrico Carlo Noë]]. Li fondis la ''[[Associazione Nazionale Stenografi-Esperantisti]]'' ("Nacia Asocio de Esperantistoj-stenografiistoj"), en Napolo en oktobro [[1929]]. En [[1947]], kune kun Michele Quitadamo, li mastrumis lernejon pri stenografio en Napolo ĉe la strato ''via Duomo''<ref>Laŭ atesto [http://www.cfp-scardamaglia.it/storia.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110514194833/http://www.cfp-scardamaglia.it/storia.htm |date=2011-05-14 }} de Arturo Scardamaglia, unu el la lernintoj, kiu poste fondis sian propran lernejon en [[Cassino]]</ref> Okaze de la internacia stenografia kongreso Intersteno kiu okazis en [[Milano]] en [[1957]], Giuseppe Quitadamo prelegis pri ''La protektanta sanktulo de la stenografiistoj''.<ref>http://www.test.intersteno.it/page.php/id_primario-2/id_secondario-34/language-italiano{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La [[17-an de novembro]] [[1957]] ''Giuseppe Quitadamo'' fondis A.S.C.E.N. - Associazione Stenografica Casertana "Enrico Noe" (''Stenografia Kaserta Asocio Enriko Noe'') kune kun prof-ino ''Gabriella Ventura'', por la instruado de la stenografio al la junuloj de [[Kaserto]] kai ilia allaborigo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ascenschool.com/Document.asp?DocumentID= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-03-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110602194855/http://www.ascenschool.com/Document.asp?DocumentID= |arkivdato=2011-06-02 }}</ref> Ĉirkaŭ la jaro [[1961]] ''Giuseppe Quitadamo'' estis direktoro de la dumonata revuo ''La lettua stenografica'' (''La stenografia legado''). == Referencoj== {{Referencoj|2}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Quitadamo, Giuseppe}} [[Kategorio:Italaj esperantistoj]] [[Kategorio:Italaj stenografistoj]] bt5x10g4lcsobsakue2h111gfgawmfl Rativci 0 320077 9372639 8933782 2026-05-14T08:44:45Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9372639 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}}[[Dosiero:Map of Ukraine political simple Oblast Transkarpatien.png|eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio]] [[Dosiero:Uzhgorodskyi-Raion.png|eta|dekstra|180ra|Distrikto de Uĵhorodo en Transkarpatio]] '''Rativci,''' [[ukraine]] '''Ратівці,''' [[Rusina lingvo|ruse]] '''Ратовци''' [ratovci], [[slovake]] '''Rátovce,''' [[hungare]] '''Rát''' estas [[vilaĝo]] en [[Ukrainio]], en [[Transkarpata provinco]], en distrikto de [[Uĵhorodo]]. == Bazaj informoj == * {{Koordinatoj gms|48|31|16|N|22|15|59|E|scale:30000}} * [[Areo]]: 2 &nbsp;km² * Alto super marnivelo: m * [[Loĝantaro]]: 1470 * [[Poŝtkodo]]: 89433 * [[Telefonprefikso]]: == Situo == Rativci situas sur [[ebenaĵo]] laŭ fervoja linio [[Ĉop]]-[[Uĵhorodo]]. La lasta troviĝas je 12 km-oj. == Historio == La unua mencio devenis el [[1284]] en formo '''Vrat'''. Dum la hungara erao estis tie 2 vilaĝoj Nagyrát (=Granda Rát) kaj Kisrát (=Malgranda Rát). La lasta menciiĝis unuafoje en [[1427]] laŭ tiama hungara [[ortografio]] ''"Kyzrath"''. Ĝis [[Traktato de Trianon]] ili apartenis al [[Hungara reĝlando]], al [[Ung]], al distrikto [[Veľké Kapušany|Nagykapos]], poste al [[Ĉeĥoslovakio]], dume rehungariĝis inter [[1938]]-[[1945]], ĉar la [[unua Viena Arbitracio|unua Arbitracio de Vieno]] deklaris, ke tiuj [[komunumo]]j, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al [[Hungario]]. Ekde [[1945]] ili apartenis al [[Sovetunio]], fine ekde [[1991]] al Ukrainio. En Rativci la [[hungaroj]] estas 80 %. == Vidindaĵoj == * romkatolika [[preĝejo]] el la [[14-a jarcento]] ĉirkaŭita per [[muro]] en vilaĝparto Kisrát, en la [[18-a jarcento]] trakonstruiĝis * kalvinana preĝejo de [[1788]], [[turo]] alkonstruiĝis en [[1823]], en [[1864]] trakonstruiĝis * grekokatolika preĝejo el la [[18-a jarcento]] en vilaĝparto Nagyrát [[Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio]] ck34wuatya9hf3tm7hc9ypd0iniqt9l Traktato de Sankta-Stefano 0 323939 9372093 8485088 2026-05-13T12:22:32Z RG72 11847 9372093 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:HouseOfSanStefanoTreaty.jpg|eta|300ra|La konstruaĵo de Yeşilköy en kiu okazis la subskribo de la traktato de Sankta-Stefano.]] La '''Traktato de Sankta-Stefano''' ([[3-an de marto]] [[1878]]) estis la interkonsento kiun altrudis [[Rusio]] al la [[Osmanida Imperio]] post ĝia venko en la [[Rusa-turka Milito (1877–1878)|rusa-turka milito]] de [[1877]]-[[1878]]. Ĝi estis subskribita en Sankta-Stefano ([[greke]]: ''Ayastefanos'', nuntempe [[Yeşilköy]]), loĝloko okcidente de [[Istanbulo]], de la Grafo Nicholas Pavloviĉ Ignatiev kaj Aleksander Nelidov flanke de la Rusa Imperio kaj la Ministro pri Eksteraj Aferoj Safvet Paŝao kaj la ambasadoro en [[Germanio]] Sadullah Bejo flanke de la Osmanida Imperio. La [[3-a de marto]], tago kiam subskribiĝis la Traktato de Sankta-Stefano, estas la nacia tago de [[Bulgario]]. En [[1859]] [[Serbio]] ribeliĝis kontraŭ la turkoj, ribelo iom poste sekvata de [[Montenegro]] (kiu deklaris la sendependecon), [[Bosnio]] kaj [[Hercegovino]] (kiu kuniĝis al Serbio). En [[1876]] la ribeliĝo ankaŭ atingis [[Bulgario]]n. La severa subpremo okazigata de la turkoj, igis la [[caro]]n [[Aleksandro la 3-a (Rusio)|Aleksandro la 3-a]] de [[Rusio]] aliancito de [[Rumanio]], deklari la militon kontraŭ la turkoj. La turka armeo estis venkata kaj devigata subskribi la kapitulacon per tiu ĉi traktato. == Konsekvencoj == [[Dosiero:Bulgaria-SanStefano -(1878)-byTodorBozhinov.png|eta|250ra|Granda Bulgario laŭ la Traktato de Sankta-Stefano.]] La traktato reorganizis la antikvajn posedaĵojn en [[Balkanio]] kiuj apartenis al la Osmanida Imperio. La plej grava dispozicio en tiu ĉi traktato estis la agnoskado de la sendependeco de [[Bulgario]] kiu prenis la plejparton de [[Makedonio]] en sia teritorio kaj permesis al Bulgario etendiĝi de la [[Egea Maro]] ĝis la [[Nigra Maro]]. Ankaŭ ĝi agnoskis la sendependecon de [[Serbio]], [[Montenegro]] kaj [[Rumanio]]. Rumanio cedis [[Besarabio]]n al [[Rusio]] kaj interŝanĝe ĝi ricevis [[Dobroĝo]]n. [[Bosnio-Hercegovino]] fariĝis memstara. Rusio ricevis teritoriojn en la Osmanida Imperio kaj la sultano devis garantii la sekurecon de liaj kristanaj subuloj. [[Britio]] kaj [[Aŭstrio-Hungario]] oponiĝis al tiu ĉi traktato kiu liberigis la slavan naciismon pro tio ke Bulgario povu fariĝi satelito de Rusio kaj minaco por la Otomana Imperio. La traktato estis modifata kvar monatojn poste, la [[13-an de julio]] [[1878]], post la [[Kongreso de Berlino]], en la [[Traktato de Berlino 1878|traktato de Berlino]]. == Vidu antaŭ == * [[185 Eŭniko]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Militoj de la Rusia Imperio]] [[Kategorio:Militoj de la Otomana Imperio]] [[Kategorio:Historio de Armenio]] [[Kategorio:19-a jarcento en Bulgario]] [[Kategorio:Historio de Rumanio]] [[Kategorio:Historio de Serbio]] [[Kategorio:Historio de Montenegro]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de la Rusia Imperio|Sankta Stefano]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de la Otomana Imperio|Sankta Stefano]] [[Kategorio:1878]] [[Kategorio:Verkoj de 1878]] 2k7cfvlhcvqq16xc0vrwkcx24f17eeb 9372094 9372093 2026-05-13T12:23:09Z RG72 11847 /* Vidu antaŭ */ 9372094 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:HouseOfSanStefanoTreaty.jpg|eta|300ra|La konstruaĵo de Yeşilköy en kiu okazis la subskribo de la traktato de Sankta-Stefano.]] La '''Traktato de Sankta-Stefano''' ([[3-an de marto]] [[1878]]) estis la interkonsento kiun altrudis [[Rusio]] al la [[Osmanida Imperio]] post ĝia venko en la [[Rusa-turka Milito (1877–1878)|rusa-turka milito]] de [[1877]]-[[1878]]. Ĝi estis subskribita en Sankta-Stefano ([[greke]]: ''Ayastefanos'', nuntempe [[Yeşilköy]]), loĝloko okcidente de [[Istanbulo]], de la Grafo Nicholas Pavloviĉ Ignatiev kaj Aleksander Nelidov flanke de la Rusa Imperio kaj la Ministro pri Eksteraj Aferoj Safvet Paŝao kaj la ambasadoro en [[Germanio]] Sadullah Bejo flanke de la Osmanida Imperio. La [[3-a de marto]], tago kiam subskribiĝis la Traktato de Sankta-Stefano, estas la nacia tago de [[Bulgario]]. En [[1859]] [[Serbio]] ribeliĝis kontraŭ la turkoj, ribelo iom poste sekvata de [[Montenegro]] (kiu deklaris la sendependecon), [[Bosnio]] kaj [[Hercegovino]] (kiu kuniĝis al Serbio). En [[1876]] la ribeliĝo ankaŭ atingis [[Bulgario]]n. La severa subpremo okazigata de la turkoj, igis la [[caro]]n [[Aleksandro la 3-a (Rusio)|Aleksandro la 3-a]] de [[Rusio]] aliancito de [[Rumanio]], deklari la militon kontraŭ la turkoj. La turka armeo estis venkata kaj devigata subskribi la kapitulacon per tiu ĉi traktato. == Konsekvencoj == [[Dosiero:Bulgaria-SanStefano -(1878)-byTodorBozhinov.png|eta|250ra|Granda Bulgario laŭ la Traktato de Sankta-Stefano.]] La traktato reorganizis la antikvajn posedaĵojn en [[Balkanio]] kiuj apartenis al la Osmanida Imperio. La plej grava dispozicio en tiu ĉi traktato estis la agnoskado de la sendependeco de [[Bulgario]] kiu prenis la plejparton de [[Makedonio]] en sia teritorio kaj permesis al Bulgario etendiĝi de la [[Egea Maro]] ĝis la [[Nigra Maro]]. Ankaŭ ĝi agnoskis la sendependecon de [[Serbio]], [[Montenegro]] kaj [[Rumanio]]. Rumanio cedis [[Besarabio]]n al [[Rusio]] kaj interŝanĝe ĝi ricevis [[Dobroĝo]]n. [[Bosnio-Hercegovino]] fariĝis memstara. Rusio ricevis teritoriojn en la Osmanida Imperio kaj la sultano devis garantii la sekurecon de liaj kristanaj subuloj. [[Britio]] kaj [[Aŭstrio-Hungario]] oponiĝis al tiu ĉi traktato kiu liberigis la slavan naciismon pro tio ke Bulgario povu fariĝi satelito de Rusio kaj minaco por la Otomana Imperio. La traktato estis modifata kvar monatojn poste, la [[13-an de julio]] [[1878]], post la [[Kongreso de Berlino]], en la [[Traktato de Berlino 1878|traktato de Berlino]]. == Vidu antaŭ == * [[185 Eŭniko]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Rusa-turka milito (1877–1878)]] [[Kategorio:Historio de Armenio]] [[Kategorio:19-a jarcento en Bulgario]] [[Kategorio:Historio de Rumanio]] [[Kategorio:Historio de Serbio]] [[Kategorio:Historio de Montenegro]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de la Rusia Imperio|Sankta Stefano]] [[Kategorio:Internaciaj traktatoj de la Otomana Imperio|Sankta Stefano]] [[Kategorio:1878]] [[Kategorio:Verkoj de 1878]] 2czz2bjkjdoaykv7oezwx2iyz8r8kqy Ŝablono:ŜOK 10 325128 9372116 7733224 2026-05-13T12:43:03Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Ŝablono:Ŝanhaja Kunlabora Organizaĵo]] 9372116 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ŝablono:Ŝanhaja Kunlabora Organizaĵo]] jid4ykq08o5o2bpq6p5yla8uypk5qcf Esperanto-Post 0 325378 9372134 9356879 2026-05-13T13:12:24Z ThomasPusch 1869 9372134 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} [[Dosiero:Esperanto-Post N-ro 1 jarkolekto 1 paĝo 1 Oktobro 1948.jpg|eta|<center>Esperanto-Post, kovrilpaĝo de la unua numero de oktobro 1948]] '''''Esperanto-Post''''' ([[germana lingvo|germane]], en traduko ''Esperanto-poŝtaĵo'') inter oktobro [[1948]] kaj la fino de [[1953]] estis la unua oficiala bulteno de [[Germana Esperanto-Asocio]] post la [[Dua Mondmilito]]. La informilo ĉiumonate aperis en formato 29,7 x 21 centimetroj. Pli-malpli la duono de la enhavo estis en [[Esperanto]] kaj la alia duono en la [[germana lingvo]], kaj kutime sur ĉiu paĝo miksiĝis ambaŭ lingvoj. Komence de [[1954]] ĝi estis anstataŭigita per la same monata bulteno ''[[Germana Esperanto-Revuo]]'', kiu aperis ĝis [[1974]] - laŭ sama lingva miksiĝo germana-esperanta kaj en identa formato: Fakte la - unua - jarkolekto de Germana Esperanto-Revuo en [[1954]] nomiĝis "sepa jarkolekto", do la jaroj de la eldonaĵo ''Esperanto-Post'' estis kunkalkulitaj. La publikaĵo ''Esperanto-Post'' aperis en eldonejo kaj presejo de la esperantisto [[Gustav Göller]] en Kolonjo. La eldonaĵo havis artikolojn pri la ĝenerala Esperanto-movado, pri iuj fakaj branĉoj kiel esperantistaj fervojistoj, policistoj, instruistoj, naturamikoj aŭ socialistoj, kaj ankaŭ pri specife junularaj esperantistaj eventoj, kiuj tamen aperis miksite kun alitemaj artikoloj. La posta eldonaĵo ''Germana Esperanto-Revuo'' male inkluzivis apartan junularan bultenon ''[[Nia Voĉo]]'' de [[Germana Esperanto-Junularo]], kiu do aperis same monate inter la jaroj [[1954]] kaj [[1974]]. Jam la unua paĝo de la plej unua numero de la eldonaĵo ''Esperanto-Post'', bildigita dekstre, komenciĝis per fiera foto de pluraj junaj esperantistoj de junulara esperantista tendumado en [[Garmisch-Partenkirchen]], [[Alpoj|alpa]] turisma ferioloko, post la 26-a [[Germana Esperanto-Kongreso]] tiujara en [[Munkeno]]. La ĵurnalisma stilo de la germanlingvaj artikoloj estis ofte tre varba pri Esperanto, preskaŭ [[Esperanto-propagando|propaganda]], kaj celita evidente multe pli al neesperantistoj ol al movadanoj. Ekzemple la foto pri la evento en Garmisch-Partenkirchen estis jene komentita: {{citaĵo|''Vivoĝoja, agadosoifa junularo kolektiĝas sub la verda Esperanto-stelo. Neniuj ŝtataj limoj, neniuj rasa diverseco, neniuj konfesiaj aŭ politikaj kontrastoj povas malhelpi la junularon kontribui al la nova konstruo de pli bona estonteco. La junularo de la mondo komprenas sin per Esperanto.<br>(foto de la internacia tendaro de la Esperanto-junularo en Garmisch-Partenkirchen)}} Sed kvankam la Esperanto-propaganda entuziasmo de iuj artikoloj el nuna vidpunkto povas ŝajni forta ĝis troigita, entute la informa enhavo de la artikoloj estis granda kaj la eldonaĵo valora komunikilo de la post la milita koŝmaro revekiĝinta Esperanto-movado en [[okcidenta Germanio]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://data.onb.ac.at/rec/AC02756897 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:797051/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/work/3576328/details/237197401 Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' * [https://search.worldcat.org/nl/title/901027525 Katalogo ''WorldCat''] <br/> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Germana Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Esperanto-gazetoj en Germanio]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Esperanto-gazetoj)]] 7bki2wrqqtkyxu4fvzmzt5lew6eigq5 Nukleobazo 0 326409 9372505 9300405 2026-05-14T03:47:45Z Д.Ильин 70105 9372505 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin-left:1em" width="25%" class="wikitable float-right" |- align="center" valign="bottom" style="background: #C0C0C0;" | [[Purino]] | [[Pirimidino]] |- align="center" valign="bottom" | [[Dosiero:Adenine.svg|58px|Adenino]]<br />[[Adenino]] (A) | [[Dosiero:Cytosine chemical structure.png|51px|Citozino]]<br />[[Citozino]] (C) |- align="center" valign="bottom" | [[Dosiero:Guanine chemical structure.png|86px|Guanino]]<br />[[Guanino]] (G) | {| style="border: 0px;" |- align="center" valign="bottom" | style="border: 0px;"| [[Dosiero:Thymine chemical structure.png|63px|Timino]]<br />[[Timino]] (T) | style="border: 0px;"| [[Dosiero:Uracil.svg|51px|Uracilo]]<br />[[Uracilo]] (U) |} |- |colspan="2" | Strukturaj formuloj de nukleobazoj en DNA (A,G,C,T) kaj RNA (A,G,C,U). La N-[[glikozida ligo]] al [[ribozo]] aŭ [[desoksiribozo]] en DNA okazas en la formiĝo de sube montrantaj NH-grupoj. |} '''Nukleobazoj''' aŭ '''nukleaj bazoj''' estas eroj de la [[nukleotido]] (DNA-bazmolekulo), kiuj respondecas en [[DNA]] kaj [[RNA]] pri formiĝo de [[bazoparo]]j. Se oni komparas la duoblan helikan strukturon de DNA al ŝtuparo, ili estas la ŝtupoj. Ili estas nomataj [[bazo (kemio)|bazaj]], ĉar ili protoniĝas je [[nitrogeno|nitrogenatomo]] kaj en akva solvaĵo reagas facile baze. En DNA aperas kvar bazoj kiel [[adenino]] (A), [[guanino]] (G), [[citozino]] (C) kaj [[timino]] (T), tiuj estas nomataj ankaŭ kiel '''DNA-bazoj'''. En RNA troviĝas [[uracilo]] anstataŭ timino, oni nomas konvene A, G, C kaj U '''RNA-bazoj'''. Uracilo diferenciĝas de timino nur je manko de [[metilogrupo|metil-grupo]]. La baza konstruo de adenino kaj guanino baziĝas je [[purino]], citozino, timino kaj uracilo je [[pirimidino]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Nukleobazoj| ]] 1rw1i0giubbbyq46d4vom91ivmprvip Paroĥo de Santiago Tequixquiac 0 328159 9372370 9204629 2026-05-13T20:56:19Z Moldur 2507 Moldur movis paĝon [[Paroko de Santiago Tequixquiac]] al [[Paroĥo de Santiago Tequixquiac]] 9204629 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |regiono-ISO=MX-MEX |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |situo sur mapo= |zomo=13 }} La '''Paroko de Santiago Apostolo''' estas la katolika [[kirko]] kaj paroka domo de la vilaĝo de [[Santiago Tequixquiac]], en la komunumo de [[Tequixquiac]]. Ĝi apartenis de ĉiam al la Diocezo de [[Cuautitlán (komunumo)|Cuautitlán]], en [[Meksiko]] kaj ankaŭ estas sanktejo kie estas venerata la ikono de la Sinjoro de la Kapelo. Ĉi tiu preĝejo troviĝas en la centro de la komunumo, apud la placo Cuauhtemoc kaj la urba biblioteko ĉe la flanko de la Avenuo Juárez. Ĉi tiu kolonia konstruaĵo estas monumento de la komunumo kiu postvivis ĝis niaj tagoj. == Historio == La preĝejo de Santiago Tequixquiac fariĝis paroko en 1590 pro tio ke antaŭe ĝi estis vikario. La konstruo de la templo estis realigita en pluraj etapoj, la paroka atrio estis granda spaco kun atria kruco en la centro skulptita en ŝtono, kun indiĝenaj kaj kristanaj simboloj, en la kvar anguloj troviĝas ĝiaj kapeloj kaj en la centro malfermita kapelo kun belaj solomonaj kolonoj kaj en la fasado du framflankoj de pordo eksterordinare skulptitaj en ŝtono per indiĝenaj manoj kiuj lasis gluite parton de sia filozofio en ĉi tiu. La templo estis dediĉita al Santiago Apostolo, pro tio ke iuj [[Galegio|galegaj]], [[Leono (Hispanio)|leonaj]] kaj [[Ekstremaduro|ekstremaduraj]] familioj definitive establis sin en la regiono. La Paroko de Santiago Tequixquiac estas preĝejo de pilgrimo dediĉita al Santiago Apostolo, ĝi estis fondita de la franciskanoj en la 17-a jarcento. Ĝi funkcias nun kiel paroko. La festo de la Sankta Patrono okazas ĉiun {{daton|25|julio}} honore al Santiago la Plej granda, kvankam ankaŭ okazas ĉiun {{daton|26|januaro}} la festo de la Sinjoro de la Kapelo. {{-}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Tequixquiac]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Meksiko]] trwymbahk7sn6wio3gl1z3is7c0mdpd 9372375 9372370 2026-05-13T21:02:37Z Moldur 2507 9372375 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |regiono-ISO=MX-MEX |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |situo sur mapo= |zomo=13 }} La '''Paroĥo de Santiago Apostolo''' (Paroĥo de Sankta Jakobo Apostolo, {{lang-es|Parroquia de Santiago Apóstol}}) estas la katolika [[kirko]] kaj paroĥa domo de la vilaĝo de [[Santiago Tequixquiac]], en la komunumo de [[Tequixquiac]]. Ĝi apartenis de ĉiam al la Diocezo de [[Cuautitlán (komunumo)|Cuautitlán]], en [[Meksiko]] kaj ankaŭ estas sanktejo kie estas [[honorado de sanktuloj|honorata]] la ikono de la Sinjoro de la Kapelo. Ĉi tiu preĝejo troviĝas en la centro de la komunumo, apud la placo Cuauhtemoc kaj la urba biblioteko ĉe la flanko de la Avenuo Juárez. Ĉi tiu kolonia konstruaĵo estas monumento de la komunumo kiu postvivis ĝis niaj tagoj. == Historio == La preĝejo de Santiago Tequixquiac fariĝis paroĥo en 1590 pro tio ke antaŭe ĝi estis vikario. La konstruo de la templo estis realigita en pluraj etapoj, la paroĥa atrio estis granda spaco kun atria kruco en la centro skulptita en ŝtono, kun indiĝenaj kaj kristanaj simboloj, en la kvar anguloj troviĝas ĝiaj kapeloj kaj en la centro malfermita kapelo kun belaj solomonaj kolonoj kaj en la fasado du framflankoj de pordo eksterordinare skulptitaj en ŝtono per indiĝenaj manoj kiuj lasis gluite parton de sia filozofio en ĉi tiu. La templo estis dediĉita al Santiago Apostolo, pro tio ke iuj [[Galegio|galegaj]], [[Leono (Hispanio)|leonaj]] kaj [[Ekstremaduro|ekstremaduraj]] familioj definitive establis sin en la regiono. La Paroĥo de Santiago Tequixquiac estas preĝejo de pilgrimo dediĉita al [[Jakobo la pli aĝa|Santiago Apostolo]], ĝi estis fondita de la franciskanoj en la 17-a jarcento. Ĝi funkcias nun kiel paroĥo. La festo de la Sankta Patrono okazas ĉiun {{daton|25|julio}} honore al Santiago la Plej granda, kvankam ankaŭ okazas ĉiun {{daton|26|januaro}} la festo de la Sinjoro de la Kapelo. {{-}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Tequixquiac]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Meksiko]] ouj2dnw36prb0wq3ruvyoyxwi13449l Diskuto:Paroĥo de Santiago Tequixquiac 1 328160 9372372 3038915 2026-05-13T20:56:19Z Moldur 2507 Moldur movis paĝon [[Diskuto:Paroko de Santiago Tequixquiac]] al [[Diskuto:Paroĥo de Santiago Tequixquiac]] 3038915 wikitext text/x-wiki please can you help this article? thank you so much♥--[[Vikipediisto:Lodewijk Vadacchino|Lodewijk Vadacchino]] 18:43, 8. Jul 2010 (UTC) rea74agetbkr8txhutzl5z9copdnlgz Ŝablono:Sen fontoj/dokumentado 10 330505 9372695 5471624 2026-05-14T10:37:37Z ThomasPusch 1869 9372695 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Ŝablona navigado}}</noinclude> La ŝablono enmetas averton, ke la paĝo ne enhavas [[Vikipedio:Citi fontojn|ekstervikipedia(j)n fonto(j)n aŭ referenco(j)n]] Kial oni havas tiun opinion, oni notu en la koncerna diskutpaĝo - pri [[elstaraj artikoloj]] iu aŭ iuj referencoj estas atendataj, pri "normalaj" tekstoj ili povas petiĝi, se iu aserto aspektas dubinda. Se jes estas fonto aŭ fontoj, sed tiu(j) fonto(j) konsideriĝas ne sufiĉaj, laŭ kvanto aŭ kvalito (ankaŭ tiun opinion bona klarigi en la koncerna diskutpaĝo), eblas konsideri anstataŭe meti la avertan ŝablonon {{ŝ|sen fontoj}}. Se por la indikita temo aŭ dato ankoraŭ ne ekzistas kategorio, la ŝablono prezentas ligilojn por krei ĝin/ilin. Se temo aŭ dato ne estas indikita, la artikolo estas enkategoriigita en [[:Kategorio:Senfontaj artikoloj pri nekonata temo]] aŭ [[:Kategorio:Senfontaj artikoloj ekde nekonata dato]]. == Sintakso == === Kutima === ;Vertikala <pre>{{Sen fontoj | temo = | dato = {{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}} }}</pre> ;Horizontala <pre>{{Sen fontoj|temo = |dato = {{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}}}}</pre> === Plena === ;Vertikala <pre>{{Sen fontoj | temo = | dato = {{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}} | komento = | kat = | amplekso = | sekcio = | stato = }}</pre> ;Horizontala <pre>{{Sen fontoj|temo = |dato = {{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}} |komento = |kat = |amplekso = |sekcio = | stato = }}</pre> == Parametroj == Neniu el la parametroj estas deviga. *'''temo:''' temo de la paĝo aŭ sekcio, uzata por enkategoriigo :defaŭlto: ''ne difinita'' *'''dato:''' dato (en la formato <code>monato JJJJ</code>), kiam la manko de fontoj estas rimarkita, uzata por enkategoriigo :defaŭlto: ''ne difinita'' *'''komento:''' montras komenton sub la ĉefa teksto de la ŝablono :defaŭlto: ''ne difinita'' *'''kat:''' Se <code>ne</code>, la paĝo ne estos aldonita al la kategorio laŭ dato aŭ temo :defaŭlto: ''ne difinita'' *'''amplekso:''' Se indikita, anstataŭigas la unuan okazon de la vorto «artikolo» aŭ «sekcio» :defaŭlto: ''ne difinita'' *'''sekcio:''' Se indikita, malpligrandigas keston por enmeti en sekcion :defaŭlto: ''ne difinita'' *'''stato:''' Uzebla nur en legindaj kaj elstaraj artikoloj. Ĝi povas havi valorojn ''<code>leginda</code>'' aŭ ''<code>elstara</code>'' kaj ĝi kategoriigas artikolon al [[:Kategorio:Senfontaj legindaj artikoloj‎]] respektive [[:Kategorio:Senfontaj elstaraj artikoloj‎]]. == Uzado == En tiuj ĉi ekzemploj estas uzata konstruo ''<nowiki>{{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}}</nowiki>'' kiu sin mem aŭtomate anstataŭigas al nuntempa monato kaj jaro (''{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}''). Oni povas uzi ĝin (pli facilas por kopii) sed eblas ankaŭ simple enskribi nuntempan daton (''{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}''). Oni povas simple enmeti la ŝablonon: <pre>{{Sen fontoj}}</pre> {{Sen fontoj|kat=ne}} Ĉiuokaze, estas pli bone enmeti la aktualan daton kaj la temon de la paĝo <nowiki>{{</nowiki>Sen fontoj|temo=komputiko|dato={{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}}} <pre>{{Sen fontoj|temo=komputiko|dato={{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}}}}</pre> {{Sen fontoj|temo=komputiko|dato={{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}|kat=ne}} Vi povas ankaŭ ne enmeti la nomon al parametroj, se vi respektas la ordon de parametroj: <nowiki>{{</nowiki>Sen fontoj|komputiko|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}}} <pre>{{Sen fontoj|komputiko|{{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}}}}</pre> {{Sen fontoj|komputiko|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}|kat=ne}} Se oni volas aŭ se tio necesas, oni povas enmeti komenton por komprenigi la enmeton de la ŝablono: <nowiki width="98%">{{</nowiki>Sen fontoj|temo=komputiko|dato={{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}|komento=Se ne estas fontoj, eble la sekcio estas tute forigenda}} <pre width="98%">{{Sen fontoj|temo=komputiko|dato={{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}}|komento=Se ne estas fontoj, eble la sekcio estas tute forigenda}}</pre> {{Sen fontoj|temo=komputiko|dato={{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}|komento=Se ne estas fontoj, eble la sekcio estas tute forigenda|kat=ne}} Eblas atentigi ankaŭ nur pri sekcio de paĝo: <nowiki>{{</nowiki>Sen fontoj|sekcio=jes}} {{Sen fontoj|sekcio=jes|kat=ne}} Ankaŭ en sekcio oni povas specifi ''temon'' kaj ''daton'': <nowiki>{{</nowiki>Sen fontoj|spiriteco|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}|sekcio=jes}} <pre>{{Sen fontoj|spiriteco|{{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}}|sekcio=jes}}</pre> {{Sen fontoj|spiriteco|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}|sekcio=jes|kat=ne}} Kaze de utilo (kion oni bezonas mem pripensi) oni povas anstataŭigi la parton "''artikolo''" aŭ "''sekcio''" per propra texto: <nowiki>{{</nowiki>Sen fontoj|spiriteco|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}||amplekso=kategorio|sekcio=jes}} <nowiki>{{</nowiki>Sen fontoj|spiriteco|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}||amplekso=kategorio}} {{Sen fontoj|spiriteco|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}||amplekso=kategorio|sekcio=jes|kat=ne}} {{Sen fontoj|spiriteco|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}||amplekso=kategorio|kat=ne}} == Plibonigindaĵoj == # aldoni en ekzemplon (ene de ŝablono) <nowiki>{{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}}</nowiki> == Alidirektiloj == * {{ŝ|Fonto}} == Listo de kategorioj pri la temo == Jen estas listo pri aktuale disponeblaj kategorioj. {{#tag: categorytree| Senfontaj artikoloj laŭ temoj |depth=0}} <includeonly> [[Kategorio:Ŝablono:Averto por artikoloj|Sen fontoj]] [[Kategorio:Citŝablonoj|Sen fontoj]] [[Kategorio:Ekskludi de printado|Sen fontoj]] </includeonly> 1lbhlibuvbjn8ux3k264lasgm9v4fnr Ĉenponto en Stádlec 0 332453 9372289 9112314 2026-05-13T18:04:15Z Geoffroi 157495 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Stádleck most (10).JPG]] → [[File:Stádlecký most (10).jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) 9372289 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Ponto <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Ĉenponto en Stádlec | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Stádlecký most''}} | kategorio = ponto <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Stádlec-most2009a.jpg | dosiero_priskribo = Ponto ĉe Stádlec | dosiero_kompl = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Stádlecký most | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_flago = 1 | ŝtato_tipo = | ŝtato = | regiono_tipo = Regiono | regiono = Sudbohemia regiono | histregiono = | distrikto = Distrikto Tábor | komunumo_tipo = | komunumo = | municipo = Stádlec | ĉefurbo = <!-- *** Familio *** --> | konstruaĵo = Ĉenponto | konstruaĵo_tipo = Tipo de ponto | rivero = Lužnice | rivero_tipo = Transpontigas | montaro = Tabora montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Ĉenponto en Stádlec | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 22 | lat_s = 02 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 30 | long_s = 53 | long_EW = E | koordinatoj_formato = dms <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | longo = | larĝo = | loĝantaro_denseco = | stilo = Empiro | materialo = Fero | materialo1 = Ferbetono <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1847-1848 | establita_tipo = Konstruo | establita1 = [[1930-aj jaroj]] | establita1_tipo = rekonstruo | establita2 = [[1960-aj jaroj]] | establita2_tipo = transportigo | establita3 = [[25-an de majo]] [[1975]] | establita3_tipo = solena remalfermo | ĉefulo = | ĉefulo_partio = <!--Aliro---> | publiko = | aliro = Stádlec | aliro_tipo = Plej facila aliro <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = uzata | libera_tipo = Stato | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | freemap_zoom = <!-- *** TTT-paĝoj *** --> | commons = Stádlecký most | portalo = Ĉeĥio | retpaĝo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=13|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}} }} [[Dosiero:Stádleck most (6).JPG|eta|maldekstra|La ponto en Stádlec]] [[Dosiero:Stádleck most (8).JPG|eta|maldekstra|Detalo por ŝirmo de ponta traboj]] [[Dosiero:Stádlecký most (10).jpg|eta|maldekstra|Ankrigo de la ponto]] '''La ponto en Stádlec''' trans rivero [[Lužnice]] situas de la jaro 1975 ĉe municipo [[Stádlec]] kaj ĝi estas lasta konservita [[empiro|empira]] [[ĉenponto]] en Ĉeĥio. Devene, en la jaroj 1848-1960, ĝi transvolbigis Vultavon ĉe [[Podolsko (Podolí I)|Podolsko]]. En la jaro 1959 ĝi estis kiel ponto en Podolsko proklamita Nacia teknika memorigaĵo. == Historio == La ponton konstruis [[Vojtěch Lanna]] en la jaroj 1847-1848 laŭ projekto de inĝ. Gassner kaj B. Schnirch trans [[Vultavo]] en [[Podolsko]]. La ponto servis longajn jarojn, ĝis la jaro 1960. Sed de fino de la [[1930-aj jaroj]] staris jam ponto nova, [[ferbetono|ferbetona]], rekte super la ekzistanta ponto. Kiam estis plenigita per akvo de la [[valbaraĵo Orlík]], la ponto estus, tiutempe jam kultura memorigaĵo, subakvigita kaj tial oni decidiĝis pri ĝia zorgema dismuntigo, dokumentado kaj lokigo sur loko ekster la surakvigita bordo. El eksterlando venis en la [[1960-aj jaroj]] propono pri foraĉeto de la ponto, sed ĝi estis rifuzita kaj estis decidite pri pli posta alilokigo kaj denova rekonstruo ([http://www.silnice-zeleznice.cz/index.php?clanek=695 rekonstruo de la ponto]). El kelkaj eblaj lokoj estis elektita pentrinda loko sur Lužnice, sur ŝoseo inter municipoj [[Stádlec]] kaj [[Dobřejice]]. Sur tiu ĉi loko ĝi estas jam en trafiko ekde la solena malfermo la [[25-an de majo]] [[1975]]. La 14-an de majo 2008 [[Ĉeĥa nacia banko]] eldonis en sumo de 10 090 pecoj memorigan oran moneron kun nominala valoro 2500 Kč "Nacia kultura memorigaĵo la ĉenponto en Stádlec" el ciklo "Kulturaj memorigaĵoj de teknika heredaĵo", kies aŭtoro estas Luboš Charvát.<ref>[http://zlataky.cz/r2008-narodni-kulturni-pamatka-retezovy-most-ve-stadlci-p-201.html Ora monero Kultura memorigaĵo La ĉenponto en Stádlec 2008] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080430162525/http://zlataky.cz/r2008-narodni-kulturni-pamatka-retezovy-most-ve-stadlci-p-201.html |date=2008-04-30 }}, propono de vendo kontraŭ 6885 Kč en ttt Zlaťáky</ref> == Konstrukcio de la ponto == La fundamentan portan konstrukcion de la ponto kreas 4 ĉenoj aranĝitaj en du duopoj. Tiuj estas metitaj en du ŝtonajn [[pilono]]jn, pordegoj altaj 13 metrojn. La pontan plankon kreas kverkaj lignotabuloj, nove instalitaj en la jaro 2007. Sub la ponta planko estas instalita veturebla ponteto por malgrandaj riparoj. == Nuntempo kaj ĉirkaŭaĵo == La ponto estas por la tuta rekonstruo. Enveturo de aŭtomobiloj estas permesita ĝis limigita maso. La ponto en Stádlec estas ŝatata elirpunkto de turismaj vojoj. Kontraŭ la akvofluo kondukas pado markita laŭ ruĝa marko al Lužanka (3,5 km), la ŝatata turisma kabano, plu poste al burgo [[Příběnice]] aŭ ĝis [[Tábor]]. Laŭlonge laŭ la akvofluo poste laŭ la ruĝa aŭ blua markoj, konvenaj ankaŭ por biciklistoj, al burgo [[Dobronice (burgo)|Dobronice]], plu laŭ la ruĝa ĝis [[Bechyně]]. Laŭ la blua marko poste al Stádlec aŭ ĝis Dobřejice kaj [[Malšice]]. {{Granda dosiero|Stádlecký most panorama (2).jpg|1000px}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Naciaj kulturaj memorindaĵoj en distrikto Tábor]] [[Kategorio:Pontoj trans Lužnice|Stádlec]] [[Kategorio:Pontoj en distrikto Tábor]] [[Kategorio:Ĉenpontoj en Ĉeĥio|Stádlec]] [[Kategorio:Stádlec]] [[Kategorio:Malšice]] [[Kategorio:Transporto en Sudbohemia regiono]] [[Kategorio:Memorindaĵoj sur ĉeĥaj poŝtmarkoj]] 8u88anb39trhfr5r6a4cr4v5pvf8h82 9372290 9372289 2026-05-13T18:05:48Z Geoffroi 157495 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Stádleck most (6).JPG]] → [[File:Stádlecký most (6).jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) 9372290 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Ponto <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Ĉenponto en Stádlec | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Stádlecký most''}} | kategorio = ponto <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Stádlec-most2009a.jpg | dosiero_priskribo = Ponto ĉe Stádlec | dosiero_kompl = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Stádlecký most | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_flago = 1 | ŝtato_tipo = | ŝtato = | regiono_tipo = Regiono | regiono = Sudbohemia regiono | histregiono = | distrikto = Distrikto Tábor | komunumo_tipo = | komunumo = | municipo = Stádlec | ĉefurbo = <!-- *** Familio *** --> | konstruaĵo = Ĉenponto | konstruaĵo_tipo = Tipo de ponto | rivero = Lužnice | rivero_tipo = Transpontigas | montaro = Tabora montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Ĉenponto en Stádlec | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 22 | lat_s = 02 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 30 | long_s = 53 | long_EW = E | koordinatoj_formato = dms <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | longo = | larĝo = | loĝantaro_denseco = | stilo = Empiro | materialo = Fero | materialo1 = Ferbetono <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1847-1848 | establita_tipo = Konstruo | establita1 = [[1930-aj jaroj]] | establita1_tipo = rekonstruo | establita2 = [[1960-aj jaroj]] | establita2_tipo = transportigo | establita3 = [[25-an de majo]] [[1975]] | establita3_tipo = solena remalfermo | ĉefulo = | ĉefulo_partio = <!--Aliro---> | publiko = | aliro = Stádlec | aliro_tipo = Plej facila aliro <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = uzata | libera_tipo = Stato | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | freemap_zoom = <!-- *** TTT-paĝoj *** --> | commons = Stádlecký most | portalo = Ĉeĥio | retpaĝo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=13|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}} }} [[Dosiero:Stádlecký most (6).jpg|eta|maldekstra|La ponto en Stádlec]] [[Dosiero:Stádleck most (8).JPG|eta|maldekstra|Detalo por ŝirmo de ponta traboj]] [[Dosiero:Stádlecký most (10).jpg|eta|maldekstra|Ankrigo de la ponto]] '''La ponto en Stádlec''' trans rivero [[Lužnice]] situas de la jaro 1975 ĉe municipo [[Stádlec]] kaj ĝi estas lasta konservita [[empiro|empira]] [[ĉenponto]] en Ĉeĥio. Devene, en la jaroj 1848-1960, ĝi transvolbigis Vultavon ĉe [[Podolsko (Podolí I)|Podolsko]]. En la jaro 1959 ĝi estis kiel ponto en Podolsko proklamita Nacia teknika memorigaĵo. == Historio == La ponton konstruis [[Vojtěch Lanna]] en la jaroj 1847-1848 laŭ projekto de inĝ. Gassner kaj B. Schnirch trans [[Vultavo]] en [[Podolsko]]. La ponto servis longajn jarojn, ĝis la jaro 1960. Sed de fino de la [[1930-aj jaroj]] staris jam ponto nova, [[ferbetono|ferbetona]], rekte super la ekzistanta ponto. Kiam estis plenigita per akvo de la [[valbaraĵo Orlík]], la ponto estus, tiutempe jam kultura memorigaĵo, subakvigita kaj tial oni decidiĝis pri ĝia zorgema dismuntigo, dokumentado kaj lokigo sur loko ekster la surakvigita bordo. El eksterlando venis en la [[1960-aj jaroj]] propono pri foraĉeto de la ponto, sed ĝi estis rifuzita kaj estis decidite pri pli posta alilokigo kaj denova rekonstruo ([http://www.silnice-zeleznice.cz/index.php?clanek=695 rekonstruo de la ponto]). El kelkaj eblaj lokoj estis elektita pentrinda loko sur Lužnice, sur ŝoseo inter municipoj [[Stádlec]] kaj [[Dobřejice]]. Sur tiu ĉi loko ĝi estas jam en trafiko ekde la solena malfermo la [[25-an de majo]] [[1975]]. La 14-an de majo 2008 [[Ĉeĥa nacia banko]] eldonis en sumo de 10 090 pecoj memorigan oran moneron kun nominala valoro 2500 Kč "Nacia kultura memorigaĵo la ĉenponto en Stádlec" el ciklo "Kulturaj memorigaĵoj de teknika heredaĵo", kies aŭtoro estas Luboš Charvát.<ref>[http://zlataky.cz/r2008-narodni-kulturni-pamatka-retezovy-most-ve-stadlci-p-201.html Ora monero Kultura memorigaĵo La ĉenponto en Stádlec 2008] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080430162525/http://zlataky.cz/r2008-narodni-kulturni-pamatka-retezovy-most-ve-stadlci-p-201.html |date=2008-04-30 }}, propono de vendo kontraŭ 6885 Kč en ttt Zlaťáky</ref> == Konstrukcio de la ponto == La fundamentan portan konstrukcion de la ponto kreas 4 ĉenoj aranĝitaj en du duopoj. Tiuj estas metitaj en du ŝtonajn [[pilono]]jn, pordegoj altaj 13 metrojn. La pontan plankon kreas kverkaj lignotabuloj, nove instalitaj en la jaro 2007. Sub la ponta planko estas instalita veturebla ponteto por malgrandaj riparoj. == Nuntempo kaj ĉirkaŭaĵo == La ponto estas por la tuta rekonstruo. Enveturo de aŭtomobiloj estas permesita ĝis limigita maso. La ponto en Stádlec estas ŝatata elirpunkto de turismaj vojoj. Kontraŭ la akvofluo kondukas pado markita laŭ ruĝa marko al Lužanka (3,5 km), la ŝatata turisma kabano, plu poste al burgo [[Příběnice]] aŭ ĝis [[Tábor]]. Laŭlonge laŭ la akvofluo poste laŭ la ruĝa aŭ blua markoj, konvenaj ankaŭ por biciklistoj, al burgo [[Dobronice (burgo)|Dobronice]], plu laŭ la ruĝa ĝis [[Bechyně]]. Laŭ la blua marko poste al Stádlec aŭ ĝis Dobřejice kaj [[Malšice]]. {{Granda dosiero|Stádlecký most panorama (2).jpg|1000px}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Naciaj kulturaj memorindaĵoj en distrikto Tábor]] [[Kategorio:Pontoj trans Lužnice|Stádlec]] [[Kategorio:Pontoj en distrikto Tábor]] [[Kategorio:Ĉenpontoj en Ĉeĥio|Stádlec]] [[Kategorio:Stádlec]] [[Kategorio:Malšice]] [[Kategorio:Transporto en Sudbohemia regiono]] [[Kategorio:Memorindaĵoj sur ĉeĥaj poŝtmarkoj]] axp56rzxt8qa0fisbogldkyiywovvob 9372292 9372290 2026-05-13T18:08:08Z Geoffroi 157495 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Stádleck most (8).JPG]] → [[File:Stádlecký most (8).jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) 9372292 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Ponto <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Ĉenponto en Stádlec | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Stádlecký most''}} | kategorio = ponto <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Stádlec-most2009a.jpg | dosiero_priskribo = Ponto ĉe Stádlec | dosiero_kompl = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Stádlecký most | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_flago = 1 | ŝtato_tipo = | ŝtato = | regiono_tipo = Regiono | regiono = Sudbohemia regiono | histregiono = | distrikto = Distrikto Tábor | komunumo_tipo = | komunumo = | municipo = Stádlec | ĉefurbo = <!-- *** Familio *** --> | konstruaĵo = Ĉenponto | konstruaĵo_tipo = Tipo de ponto | rivero = Lužnice | rivero_tipo = Transpontigas | montaro = Tabora montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Ĉenponto en Stádlec | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 22 | lat_s = 02 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 30 | long_s = 53 | long_EW = E | koordinatoj_formato = dms <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | longo = | larĝo = | loĝantaro_denseco = | stilo = Empiro | materialo = Fero | materialo1 = Ferbetono <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1847-1848 | establita_tipo = Konstruo | establita1 = [[1930-aj jaroj]] | establita1_tipo = rekonstruo | establita2 = [[1960-aj jaroj]] | establita2_tipo = transportigo | establita3 = [[25-an de majo]] [[1975]] | establita3_tipo = solena remalfermo | ĉefulo = | ĉefulo_partio = <!--Aliro---> | publiko = | aliro = Stádlec | aliro_tipo = Plej facila aliro <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo1 = | kodo1_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = uzata | libera_tipo = Stato | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | freemap_zoom = <!-- *** TTT-paĝoj *** --> | commons = Stádlecký most | portalo = Ĉeĥio | retpaĝo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=13|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}} }} [[Dosiero:Stádlecký most (6).jpg|eta|maldekstra|La ponto en Stádlec]] [[Dosiero:Stádlecký most (8).jpg|eta|maldekstra|Detalo por ŝirmo de ponta traboj]] [[Dosiero:Stádlecký most (10).jpg|eta|maldekstra|Ankrigo de la ponto]] '''La ponto en Stádlec''' trans rivero [[Lužnice]] situas de la jaro 1975 ĉe municipo [[Stádlec]] kaj ĝi estas lasta konservita [[empiro|empira]] [[ĉenponto]] en Ĉeĥio. Devene, en la jaroj 1848-1960, ĝi transvolbigis Vultavon ĉe [[Podolsko (Podolí I)|Podolsko]]. En la jaro 1959 ĝi estis kiel ponto en Podolsko proklamita Nacia teknika memorigaĵo. == Historio == La ponton konstruis [[Vojtěch Lanna]] en la jaroj 1847-1848 laŭ projekto de inĝ. Gassner kaj B. Schnirch trans [[Vultavo]] en [[Podolsko]]. La ponto servis longajn jarojn, ĝis la jaro 1960. Sed de fino de la [[1930-aj jaroj]] staris jam ponto nova, [[ferbetono|ferbetona]], rekte super la ekzistanta ponto. Kiam estis plenigita per akvo de la [[valbaraĵo Orlík]], la ponto estus, tiutempe jam kultura memorigaĵo, subakvigita kaj tial oni decidiĝis pri ĝia zorgema dismuntigo, dokumentado kaj lokigo sur loko ekster la surakvigita bordo. El eksterlando venis en la [[1960-aj jaroj]] propono pri foraĉeto de la ponto, sed ĝi estis rifuzita kaj estis decidite pri pli posta alilokigo kaj denova rekonstruo ([http://www.silnice-zeleznice.cz/index.php?clanek=695 rekonstruo de la ponto]). El kelkaj eblaj lokoj estis elektita pentrinda loko sur Lužnice, sur ŝoseo inter municipoj [[Stádlec]] kaj [[Dobřejice]]. Sur tiu ĉi loko ĝi estas jam en trafiko ekde la solena malfermo la [[25-an de majo]] [[1975]]. La 14-an de majo 2008 [[Ĉeĥa nacia banko]] eldonis en sumo de 10 090 pecoj memorigan oran moneron kun nominala valoro 2500 Kč "Nacia kultura memorigaĵo la ĉenponto en Stádlec" el ciklo "Kulturaj memorigaĵoj de teknika heredaĵo", kies aŭtoro estas Luboš Charvát.<ref>[http://zlataky.cz/r2008-narodni-kulturni-pamatka-retezovy-most-ve-stadlci-p-201.html Ora monero Kultura memorigaĵo La ĉenponto en Stádlec 2008] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080430162525/http://zlataky.cz/r2008-narodni-kulturni-pamatka-retezovy-most-ve-stadlci-p-201.html |date=2008-04-30 }}, propono de vendo kontraŭ 6885 Kč en ttt Zlaťáky</ref> == Konstrukcio de la ponto == La fundamentan portan konstrukcion de la ponto kreas 4 ĉenoj aranĝitaj en du duopoj. Tiuj estas metitaj en du ŝtonajn [[pilono]]jn, pordegoj altaj 13 metrojn. La pontan plankon kreas kverkaj lignotabuloj, nove instalitaj en la jaro 2007. Sub la ponta planko estas instalita veturebla ponteto por malgrandaj riparoj. == Nuntempo kaj ĉirkaŭaĵo == La ponto estas por la tuta rekonstruo. Enveturo de aŭtomobiloj estas permesita ĝis limigita maso. La ponto en Stádlec estas ŝatata elirpunkto de turismaj vojoj. Kontraŭ la akvofluo kondukas pado markita laŭ ruĝa marko al Lužanka (3,5 km), la ŝatata turisma kabano, plu poste al burgo [[Příběnice]] aŭ ĝis [[Tábor]]. Laŭlonge laŭ la akvofluo poste laŭ la ruĝa aŭ blua markoj, konvenaj ankaŭ por biciklistoj, al burgo [[Dobronice (burgo)|Dobronice]], plu laŭ la ruĝa ĝis [[Bechyně]]. Laŭ la blua marko poste al Stádlec aŭ ĝis Dobřejice kaj [[Malšice]]. {{Granda dosiero|Stádlecký most panorama (2).jpg|1000px}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Naciaj kulturaj memorindaĵoj en distrikto Tábor]] [[Kategorio:Pontoj trans Lužnice|Stádlec]] [[Kategorio:Pontoj en distrikto Tábor]] [[Kategorio:Ĉenpontoj en Ĉeĥio|Stádlec]] [[Kategorio:Stádlec]] [[Kategorio:Malšice]] [[Kategorio:Transporto en Sudbohemia regiono]] [[Kategorio:Memorindaĵoj sur ĉeĥaj poŝtmarkoj]] 291v6xqg7wu5j8wyrq7i7wgvls030fo Provinco Zabul 0 334315 9372244 8721741 2026-05-13T16:42:54Z Layéniba 256820 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Zabul districts.png]] → [[File:Districts of Zabul as of January 2004.png]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · The map, dated January 2004, was drawn using the 32-province, 329-district boundary model [https://web.archive.org/web/20060315193311/http://www.aims.org.af/maps/district/zabul/qalat.pdf], right around the time of the signing of the [[c:2004 Constitution of Afghanistan]] on January 26, 2004, and was already ou... 9372244 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Administra unuo/provinco |lando = Afganio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = AF-ZAB |mapo1 lokumilo = iso |kodo = AF-ZAB |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }} '''Zabul''' ([[paŝtoe]]/[[perse]] زابل) estas [[provincoj de Afganio|provinco]] (''velajat'') en la sudo de [[Afganio]] ĉe la limo al la najbara ŝtato [[Pakistano]]. La teritorio havas 320 000 loĝantojn.<ref name="nrva 2007/08" >{{Citaĵo el la reto |url=http://nrva.cso.gov.af/Brochure%20English-Final.pdf |titolo=''nacia enketo pri riskoj kaj vundeblo 2007/8'' (angle) en la retejo de la centra statistika organizaĵo de Afganio, PDF-dokumento de 1,77 MB, stato oktobro 2009, paĝo 4 |alirdato=2010-09-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101217001143/http://nrva.cso.gov.af/Brochure%20English-Final.pdf |arkivdato=2010-12-17 }}</ref> Zabul estas la sola provinco de Afganio, en kiu la [[Taliban]]oj post la enmarŝo de la usona armeo nomumis propran provincestron (''vaali''), kiu konkurencas kun la provincestro nomumita fare de la centra afgania registaro en [[Kabulo]]. En aprilo 2003 la Talibanoj konkeris la provincan distrikton ''Deh i-Ĉopan'', sed afgania registara soldataro rapide regajnis la armean kontrolon. Ekde la jaro 2006 la provinco havas modestan flughavenon en Kalat.<!--<ref>informo de la usona evoluhelpa agentejo [[USAID]] la 1-an de septembro 2006: [http://Afganio.usaid.gov/en/Article.73.aspx "First Airstrip en Zabul Province" ("unua aviadila startejo en provinco Zabul")]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>--> == Distriktoj == [[Dosiero:Districts of Zabul as of January 2004.png|eta|maldekstra|<center>la distriktoj de la provinco Zabul]] {{-|maldekstre}} La provinco Zabul disdividiĝas laŭ naŭ distriktoj (''volusvali''): * Agandab (aŭ ''Arghandab'') * Atgar (aŭ ''Atghar'') * Dajĉopan (aŭ ''Daychopan'') * Mizan * Kalat-i-Gilzai (aŭ ''Qalat-i-Ghilzai'') * Ŝahĝoj (aŭ ''Shahjoy'') * Ŝamulzaji (aŭ ''Shamulzayi'') * Ŝinkaj (aŭ ''Shinkay'') * Tarnak Va Ĝaldak (aŭ ''Tarnak Wa Jaldak'') == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20090703075457/http://www.mrrd.gov.af/nabdp/Provincial%20Profiles/Zabul%20PDP%20Provincial%20profile.pdf detalaj informoj pri la provinco de la nacia ministerio de malurba evoluo (formato PDF, stato 2007)] * [https://web.archive.org/web/20060304052518/http://www.aims.org.af/maps/provincial/zabul.pdf provinca mapo fare de la institucio AIMS (Afghanistan Information Management Services)] == Notoj == {{Referencoj}} {{Provincoj de Afganio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Zabul}} [[Kategorio:Provincoj de Afganio]] ns5uep6ux82282pgniwa71mg4pswipa George Henry Peters 0 334432 9372523 8227318 2026-05-14T05:15:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372523 wikitext text/x-wiki {{Informkesto biografio |Antaŭnomo = George Henry |Familinomo = Peters |NaskiĝJaro = 1863 |MortLoko = Vaŝingtono |MortLokoLigilo = |MortTago = 18 |MortMonato = oktobro |MortJaro = 1947 |AntaŭOkupo = |Okupo = astronomo |Ŝtato = Usono |Dosiero = George Henry Peters g109B |Subteksto = George Henry Peters apud la teleskopo de 12 coloj, Mararmea Observatorio de Usono, ĉ 1920. }} Li laboris en la [[Mararmea Observatorio de Usono]] kiel [[astrofotografio|astrofotografisto]]. Li fotis la [[Suno|sunan]] [[korono]]n kaj malkovris tri [[asteroido]]jn. {| class="wikitable" |+ '''Malkovritaj asteroidoj : 3''' | [[536 Merapi]] || {{dato|11|majo|1904}} |- | [[886 Washingtonia]] ||{{dato|16|novembro|1917}} |- | [[980 Anacostia]] || {{dato|21|novembro|1921}} |} ==Eksteraj ligiloj== *[http://cache.corbis.com/agent/11/49/88/11498891.jpg Foto de George Henry Peters] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070313105356/http://cache.corbis.com/agent/11/49/88/11498891.jpg |date=2007-03-13 }} *{{en}} [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0059//0000344.000.html Nekrologio (unu paragrafo) el "Publications of the Astronomical Society of the Pacific", Vol. 59, No. 351, p.344] [[Kategorio:Malkovrintoj de asteroidoj]] 26j7m60y7oqfixuq50oxoog98vs6yeh Provinco Helmand 0 334447 9372485 8414847 2026-05-14T01:09:45Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Helmand_districts.png|Helmand_districts.png]] estas anstataŭigita per [[c:File:Districts_of_Hilmand_as_of_January_2004.png|Districts_of_Hilmand_as_of_January_2004.png]]. [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c 9372485 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Administra unuo/Provinco |lando = Afganio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = AF-HEL |mapo1 lokumilo = iso |kodo = AF-HEL |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }} '''Helmand''' ([[perse]] هلمند), ankaŭ ''Hilmand'' aŭ ''Helmund'', estas unu el 34 [[provincoj de Afganio|provincoj]] de [[Afganio]]. Ĝi situas en la sudo kaj laŭ la stato de 2010 konsideratas nesekura. Provinca ĉefurbo estas [[Laŝkar Gah]]. La nuntempa provincestro estas ''Mohamad Gulab Mangal''.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.afghan-web.com/politics/governors.html |titolo=provincestroj en Afganio (angle), stato aŭgusto 2010 |alirdato=2010-09-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180415001905/http://www.afghan-web.com/politics/governors.html |arkivdato=2018-04-15 }}</ref> La provinco havas 860 000 loĝantojn.<ref name="nrva 2007/08">{{Citaĵo el la reto |url=http://nrva.cso.gov.af/Brochure%20English-Final.pdf |titolo=''nacia enketo pri riskoj kaj vundeblo 2007/8'' (angle) en la retejo de la centra statistika organizaĵo de Afganio, PDF-dokumento de 1,77 MB, stato oktobro 2009, paĝo 4 |alirdato=2010-09-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101217001143/http://nrva.cso.gov.af/Brochure%20English-Final.pdf |arkivdato=2010-12-17 }}</ref> == Historio == Helmand historie estis parto de la [[Irano|irana]] provinco [[Sistan]], ĝis la jaro 1940 estis parto de la afgania [[provinco Kandahar]] kaj ekde 1958 estas memstara provinco (komence sub la nomo ''Giriŝk'' laŭ la samnoma urbo). Fine de aprilo 1964 la nomo ŝanĝiĝis al Helmand - laŭ la rivero ''Hilmend Rud'', la plej longa rivero de Afganio. Helmand post la forpelo de la [[Talibano]]j el registara potenco en 2001 estas unu el la centroj de rezisto kontraŭ la ne-talibana registaro de [[Hamid Karzai]] kaj la surlokaj [[NATO]]-soldatoj. Samtempe la kultivo de [[papavo]] por produkto de [[opio]] per profitiga por lokaj "drogobaronoj" tre multiĝis. Ekde marto 2007 NATO- kaj afganaj soldatoj komencis la ''"operacion Aĥilo"'', por forpeli la talibanojn el la regiono. La 2-an de julio 2009 pli ol 4000 usonaj kaj 650 afganiaj soldatoj komencis la ''"operacion Ĥanĝar"'', la ĝis tiam plej granda armea atako ekde la enmarŝo de usonaj soldatoj en Afganion en 2002. Laŭ gazetaraj raportoj temis pri la plej granda ofensiva ago de la usona armeo post la milito en Vjetnamio.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.tagesschau.de/ausland/Afghanistanoffensive100.html |titolo=retejo de la germania televida novaĵelsendo ''Tagesschau'', la 2-an de julio 2009 |alirdato=2009-07-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090703035437/http://www.tagesschau.de/ausland/Afghanistanoffensive100.html |arkivdato=2009-07-03 }}</ref> Ekde februaro 2010 NATO- kaj afganaj soldatoj komencis la ''"operacion Mustarak"'', ankoraŭ pli granda atako ol tiu de 2009, ĝis tiama kulmino de la milito en Afganio. == Distriktoj == [[Dosiero:Districts of Hilmand as of January 2004.png|240ra|eta]] * Bagran * Diŝu * Garmsir * Geriŝk * Ĥanaŝin * Kaĝaki * Navzad * Musa Kala * Laŝkar Gah * Nava-I-Barakzaji * Nad Ali * Vaŝir * Sangin == Geografiaj elementoj == * [[Registana Dezerto]] == Ekonomio == [[Dosiero:AfghanistanHelmandKajakaiDamm.jpg|eta|270ra|<center>la en 1953 konstruita digo Kaĝakai baras la riveron ''Hilmend Rud'', foto de 2004]] Helmand precipe konsistas el dezertoj (ekzemple [[Daŝti Margo]]) kaj fekundaj riveraj valoj. La ekonomio baziĝas je proksimume 75 % [[agrikulturo]] (aparte [[akvomelono]]j), 20 % [[bestobredado]] kaj 5 % servoj. La lastajn 15 jarojn plimultiĝis la kontraŭleĝa kultivo de [[opio]] por produkto de opio.<ref name=f1>{{Citaĵo el la reto |url=http://mrrd.gov.af/ENGLISH/GRM/Helmand%20Provincial%20Profile.pdf |titolo=detalaj informoj pri la provinco de la nacia ministerio de malurba evoluo (angle, stato oktobro 2006) |alirdato=2007-09-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070921122946/http://mrrd.gov.af/ENGLISH/GRM/Helmand%20Provincial%20Profile.pdf |arkivdato=2007-09-21 }}</ref> Kvinjara tute seka periodo inter la jaroj 1999 kaj 2004 sekigis multajn putojn. Al proksimume 45 procentaĵoj de la loĝantoj urĝe mankas trinkakvo. Krome mankas elektro, lernejoj kaj malsanulejoj. Post la sekurigo de tiuj bazaj bezonoj gravas la riparo de la akvobaraĵo Kaĝakai kaj de sistemoj por agrikultura akvigo.<ref>[http://www.mrrd.gov.af/ENGLISH/Home/NextE.htm "Kiuj estas la plej urĝaj evoluaj projektoj en Helmand?", teksto anglalingva de la nacia ministerio de malurba evoluo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Helmand havas flughavenon sude de Laŝkar Gah.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.motca.gov.af/airports/laskargah.htm |titolo=informo de la afgania ministerio pri transporto kaj civila aviado |alirdato=2010-09-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090105210707/http://www.motca.gov.af/airports/laskargah.htm |arkivdato=2009-01-05 }}</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20090703075447/http://www.mrrd.gov.af/nabdp/Provincial%20Profiles/Helmand%20PDP%20Provincial%20profile.pdf detalaj informoj pri la provinco de la nacia ministerio de malurba evoluo (formato PDF, stato 2007)] * [https://web.archive.org/web/20060304052909/http://www.aims.org.af/maps/provincial/hilmand.pdf provinca mapo fare de la institucio AIMS (Afghanistan Information Management Services)] * [http://www.spiegel.de/politik/ausland/0,1518,438678,00.html "Hölle Helmand" ("infero Helmand" germanlingva artikolo pri la kultivo de opio en Helmand en la retejo ''spiegel.de''] == Notoj == {{Referencoj}} {{Provincoj de Afganio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Helmand}} [[Kategorio:Provincoj de Afganio]] mfrbi6g40rlxfxgj8tudbl3gkbol08a Provinco Herat 0 334448 9372489 9126507 2026-05-14T01:48:43Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Herat_districts.png|Herat_districts.png]] estas anstataŭigita per [[c:File:Districts_of_Hirat_as_of_January_2004.png|Districts_of_Hirat_as_of_January_2004.png]]. [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR# 9372489 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Administra unuo/Provinco |lando = Afganio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = AF-HER |mapo1 lokumilo = iso |kodo = AF-HER |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }} '''Herat''', [[perse]] هرات, estas [[provincoj de Afganio|provinco]] (''velajat'') en la okcidento de [[Afganio]] en la valo de la rivero [[Hari Rud]]. La provinco limas okcidente al [[Irano]] kaj norde al [[Turkmenio]]. La provinca ĉefurbo estas la samnoma urbo [[Herat]]. La teritorio havas proksimume 1,8 milionojn da loĝantoj<ref name="nrva 2007/08" >{{Citaĵo el la reto |url=http://nrva.cso.gov.af/Brochure%20English-Final.pdf |titolo=''nacia enketo pri riskoj kaj vundeblo 2007/8'' (angle) en la retejo de la centra statistika organizaĵo de Afganio, PDF-dokumento de 1,77 MB, stato oktobro 2009, paĝo 4 |alirdato=2010-09-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101217001143/http://nrva.cso.gov.af/Brochure%20English-Final.pdf |arkivdato=2010-12-17 }}</ref>, kaj la plej multaj el ili etne konsideratas [[taĝikoj]]. La en la provinco parolata variaĵo de la persa lingvo tre simila al la dialekto parolata en la irana regiono ĉirkaŭ la urbo [[Maŝhado]]. Herat favore situas ĉe historiaj komercaj voroj inter Irano, [[Barato]], [[Ĉinio ]] kaj [[Eŭropo]]. La stratoj al Turkmenio kaj Irano daŭre konsideratas strategie aparte gravaj laŭ armea vidpunkto. == Historio == [[Dosiero:Friday Mosque in Herat, Afghanistan.jpg|eta|300ra|<center>vendreda [[moskeo]] en Herat]] En la antikva periodo la regiono nomiĝis ''Aria'' kaj loĝatis de samnoma [[irana lingvaro|irana]] popolo. Pli poste ĝi konkeriĝis fare de la persoj kaj iĝis parto de la [[Persa Imperio]]. Kune kun la resta imperio la regiono konkeriĝis fare de la armeo de [[Aleksandro la Granda]]. Kiam en la regiono venkis la [[islamo]], Herat iĝis centro de la perse islama kulturo. Meze de la 19-a jarcento la regiono laŭ la britia-rusia rivaleco en Centra Azio iĝis konkeraĵo de la britoj kaj do iĝis parto de la brite dominita ŝtato Afganio. La teritorio de la provinco tiutempe pli grandis ol nuntempe kaj inkluzivis la tutan okcidenton de la nuntempa Afganio, ĉefe la nunajn provincojn [[provinco Farah|Farah]] kaj [[provinco Nimruz|Nimruz]]. Ekde tiam la teritorio estas parto de Afganio. == Distriktoj == [[Dosiero:Districts of Hirat as of January 2004.png|eta|<center>administraj distriktoj de la provinco Herat]] {{-|maldekstre}} * Adraskan * Ĉiŝti Ŝarif (aŭ ''Chishti Sharif'') * Farsi * Gorian (aŭ ''Ghorian'') * Guzara * Gulran * Herat * Kohsan * Inĝil (aŭ ''Injil'') * Karuĥ (aŭ ''Karukh'') * Kuŝk (aŭ ''Kushk'')<ref name="poŝatlaso">La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Kuŝko" en la du-paĝaj mapoj 15 kaj 20.</ref> * Kuŝki Kohna (aŭ ''Kushki Kohna'') * Obe * Paŝtun Zarhun (aŭ ''Pashtun Zarhun'') * Ŝindand (aŭ ''Shindand'') * Zinda Jan <center><gallery caption="distrikto Kuŝk"> dosiero:Herat_farms.jpg|<center>farmejoj dosiero:Herat_farm.jpg|<center>farmbieno dosiero:Herat_town.jpg|<center>vilaĝo dosiero:Herat_rocks.jpg|<center>rokoj </gallery></center> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20090703075503/http://www.mrrd.gov.af/nabdp/Provincial%20Profiles/Herat%20PDP%20Provincial%20profile.pdf detalaj informoj pri la provinco de la nacia ministerio de malurba evoluo (formato PDF, stato 2007)] * [https://web.archive.org/web/20060304052618/http://www.aims.org.af/maps/provincial/hirat.pdf provinca mapo fare de la institucio AIMS (Afghanistan Information Management Services)] == Notoj == {{Referencoj}} {{Provincoj de Afganio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Herat}} [[Kategorio:Provincoj de Afganio]] doscwez0ruahyam16arnx05vhsec1b3 Provinco Kabul 0 334450 9372235 7738798 2026-05-13T16:29:58Z Layéniba 256820 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Kabul districts.png]] → [[File:Districts of Kabul as of January 2004.png]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · The map, dated January 2004, was drawn using the 32-province, 329-district boundary model [https://web.archive.org/web/20060316013248/http://www.aims.org.af/maps/district/kabul/kabul.pdf], right around the time of the signing of the [[c:2004 Constitution of Afghanistan]] on January 26, 2004, and was already ou... 9372235 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Administra unuo/Provinco |lando = Afganio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = AF-KAB |mapo1 lokumilo = iso |kodo = AF-KAB |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }} '''Kabul''' ([[paŝtoe]]/[[perse]] کابل) estas unu el la 34 [[provincoj de Afganio|provincoj]] de [[Afganio]]. La teritorio havas proksimume 3 528 000 loĝantojn (2007-2008)<ref name="nrva 2007/08" >{{Citaĵo el la reto |url=http://nrva.cso.gov.af/Brochure%20English-Final.pdf |titolo=''nacia enketo pri riskoj kaj vundeblo 2007/8'' (angle) en la retejo de la centra statistika organizaĵo de Afganio, PDF-dokumento de 1,77 MB, stato oktobro 2009, paĝo 4 |alirdato=2010-09-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101217001143/http://nrva.cso.gov.af/Brochure%20English-Final.pdf |arkivdato=2010-12-17 }}</ref> kaj areon de 4.462 kvadrataj kilometroj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cso.gov.af/Census/census.htm |titolo=censa informo de la centra statistika organizaĵo de Afganio |alirdato=2010-09-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080222222922/http://www.cso.gov.af/Census/census.htm |arkivdato=2008-02-22 }}</ref> La loĝdenso estas po 790,7 loĝantoj laŭ kvadrata kilometro. Ĉefurbo de la provinco kaj de Afganio estas [[Kabulo]]. La provinco situas en la oriento de la lando proksime de la montpasejoj ''Hajber'', unu el la plej gravaj vojoj de Afganio al [[Pakistano]] kaj [[Barato]]. La provinca teritorio oriente limas al la montaro ''Koh-e Pagman'', sudokcidente al la montaro ''Koh-e Krough'' kaj nordoriente al la montaro ''Koh-e Ŝirdarvaza''. La plej granda rivero en la provinco samkiel la provinco mem kaj ties ĉefurbo nomiĝas Kabul. En la teritorio produktiĝas precipe vestaĵoj, mebloj kaj sukero el sukerbetoj. La provinco estas la plej grava setloregiono de la [[taĝikoj]] en Afganio. La ĉefa lingvo de la teritorio, la kabula dialekto de la [[persa lingvo]] (loke nomata ''Dari''), estas la registara kaj ekonomia lingvo de la lando kaj signife influis ĉiujn aliajn lingvojn kaj dialektojn de la lando. La taĝikoj konsistigas pli ol duonon de la provinca loĝantaro, aliaj signifaj etnoj estas [[paŝtooj]], [[hazaroj]], [[uzbekoj]], [[turkmenoj]], [[baluĉoj]], [[sikismo|sikanoj]] kaj [[hindoj]]. == Distriktoj == [[Dosiero:Districts of Kabul as of January 2004.png|eta|<center>la distriktoj de la provinco Kabul ekde 2005]] La provinco disdividiĝas laŭ 15 distriktoj. {| class="wikitable" |- | distrikto | ĉefloko | loĝantoj<br />(2002)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cso.gov.af/Census/census.htm |titolo=centra statistika organizaĵo de Afganio |alirdato=2010-09-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080222222922/http://www.cso.gov.af/Census/census.htm |arkivdato=2008-02-22 }}</ref><ref name="UNHCR">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.aims.org.af/ssroots.aspx?seckeyt=373 |titolo=distriktaj profiloj de la Alta Komisaro pri Rifuĝintoj de Unuiĝintaj Nacioj (UNHCR), retejo AIMS (Afghanistan Information Management Services) |alirdato=2010-09-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070926231830/http://www.aims.org.af/ssroots.aspx?seckeyt=373 |arkivdato=2007-09-26 }}</ref> | etnoj<ref name="UNHCR"/> |- | Bagrami | Bagrami | align="right" | 85 000 | 60% paŝtooj, 40% taĝikoj |- | Ĉahar Asjab | Kalai Naeem | align="right" | 32 500 | Plejparte paŝtuoj kaj taĝikoj, <br />sekve hazaroj |- | Deh Sabz | Taraĥel | align="right" | 47 900 | 50% taĝikoj, 50% paŝtooj |- | Farza | Dehnave Farza | align="right" | 19 100 | Miksaĵo de taĝikoj kaj paŝtooj |- | Guldara | Guldara | align="right" | 20 300 | 60% taĝikoj, 40% paŝtooj |- | Istalif | Istalif | align="right" | 29 800 | plejparte taĝikoj, <br />gefolgt de paŝtuoj kaj hazaroj |- | Kabul | [[Kabulo]] | align="right" | 2 536 300 | 60% taĝikoj, 20% paŝtooj, <br />15% hazaroj, 5% aliaj<ref>[http://magma.nationalgeographic.com/ngm/0311/feature2/map.html magazino ''National Geographic'']</ref> |- | Kalakan | Kalakan | align="right" | 26.900 | 90% taĝikoj, 10% paŝtooj |- | Ĥak-i Jabar | Ĥak-i Jabar | align="right" | 75.000 | 75% paŝtooj, 25% taĝikoj |- | Mir Baĉa Kot | Mir Baĉa Kot | align="right" | 46.300 | 95% taĝikoj, 5% paŝtooj |- | Mussahi | Mussahi | align="right" | 30.000 | 90% paŝtooj, 10% taĝikoj |- | Pagman | Pagman | align="right" | 150.000 | 50% taĝikoj, 50% paŝtooj |- | Karabag | Karabag | align="right" | 67.700 | 60% taĝikoj, 40% paŝtooj |- | Ŝakardara | Ŝakardara | align="right" | 72.900 | 90% taĝikoj, 10% paŝtooj |- | Surobi | Surobi | align="right" | 150.000 | 90% paŝtooj, 10% paŝajanoj |} == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Provincoj|n=Kategorio:Kabulo (provinco)}} * [https://web.archive.org/web/20090703075428/http://www.mrrd.gov.af/nabdp/Provincial%20Profiles/Kabul%20PDP%20Provincial%20profile.pdf detalaj informoj pri la provinco de la nacia ministerio de malurba evoluo (formato PDF, stato 2007)] * [https://web.archive.org/web/20060304052630/http://www.aims.org.af/maps/provincial/kabul.pdf provinca mapo fare de la institucio AIMS (Afghanistan Information Management Services)] {{Provincoj de Afganio}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Kabul}} [[Kategorio:Provincoj de Afganio]] 6d99c1gaco1dz8tal36gzz86raavg58 Provinco Ĥost 0 334570 9372496 7738796 2026-05-14T02:13:52Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Khost_districts.png|Khost_districts.png]] estas anstataŭigita per [[c:File:Districts_of_Khost_as_of_January_2004.png|Districts_of_Khost_as_of_January_2004.png]]. [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR# 9372496 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Administra unuo/Provinco |lando = Afganio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = AF-KHO |mapo1 lokumilo = iso |kodo = AF-KHO |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }} '''Ĥost''', ankaŭ latinliterigita ''Khost'', [[perse]] خوست, estas [[provincoj de Afganio|provinco]] de [[Afganio]]. La ĉefurbo de la provinco estas la samnoma urbo Ĥost, la nombron de loĝantoj la afgania registaro en [[2007]] taksis je proksimume 546 000.<ref name="nrva 2007/08" >{{Citaĵo el la reto |url=http://nrva.cso.gov.af/Brochure%20English-Final.pdf |titolo=''nacia enketo pri riskoj kaj vundeblo 2007/8'' (angle) en la retejo de la centra statistika organizaĵo de Afganio, PDF-dokumento de 1,77 MB, stato oktobro 2009, paĝo 4 |alirdato=2010-09-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101217001143/http://nrva.cso.gov.af/Brochure%20English-Final.pdf |arkivdato=2010-12-17 }}</ref>. La provinco apartenas al la setloregiono de la [[paŝtooj]], kaj oriente limas al [[Vaziristano]], [[pakistano|pakistana]] triba teritorio sub ŝtata administrado. == Distriktoj == [[Dosiero:Districts of Khost as of January 2004.png|eta|<center>distriktoj en la provinco Khost]] La provinco disdividiĝas laŭ la sekvaj distriktoj: * Bak * Gurbuz * Ĝaĝi Majdan (aŭ ''Jaji Maydan'') * Ĥost (aŭ ''Khost'') * Mando Zaji (aŭ ''Mando Zayi'') * Musa Ĥel (aŭ ''Musa Khel'') * Nadir Ŝah Kot (aŭ ''Nadir Shah Kot'') * Kalandar (aŭ ''Qalandar'') * Sabari * Ŝamal (aŭ ''Shamal'') * Spera * Tani * Tre Zaji (aŭ ''Tere Zayi'') == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20090703075432/http://www.mrrd.gov.af/nabdp/Provincial%20Profiles/Khost%20PDP%20Provincial%20profile.pdf detalaj informoj pri la provinco de la nacia ministerio de malurba evoluo (formato PDF, stato 2007)] * [https://web.archive.org/web/20060304052525/http://www.aims.org.af/maps/provincial/khost.pdf provinca mapo fare de la institucio AIMS (Afghanistan Information Management Services)] {{Provincoj de Afganio}} [[Kategorio:Provincoj de Afganio]] lriql8kpy6p01tbjob31w19be4z62f7 Provinco Kunar 0 334571 9372480 8789444 2026-05-14T00:39:58Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Konar_districts.png|Konar_districts.png]] estas anstataŭigita per [[c:File:Districts_of_Kunar_as_of_January_2004.png|Districts_of_Kunar_as_of_January_2004.png]]. [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR# 9372480 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Administra unuo/Provinco |lando = Afganio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = AF-KNR |mapo1 lokumilo = iso |kodo = AF-KNR |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }} '''Kunar''' (ankaŭ latinliterigita '''Konar''', [[paŝtoe]] کونړ) estas unu el la 34 afganiaj provincoj kaj situas en la nordorienta parto de [[Afganio]]. == Geografio == Kunar kovras areon de proksimume 4942 kvadrataj kilometroj kaj havas pli-malpli 417 000 loĝantojn.<ref name="nrva 2007/08" >{{Citaĵo el la reto |url=http://nrva.cso.gov.af/Brochure%20English-Final.pdf |titolo=''nacia enketo pri riskoj kaj vundeblo 2007/8'' (angle) en la retejo de la centra statistika organizaĵo de Afganio, PDF-dokumento de 1,77 MB, stato oktobro 2009, paĝo 4 |alirdato=2010-09-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101217001143/http://nrva.cso.gov.af/Brochure%20English-Final.pdf |arkivdato=2010-12-17 }}</ref> La provinco situas en la montaro [[Hindukuŝo]] dense kovrata de arbaroj. La najbaraj afganiaj provincoj estas [[Nuristano]] en la nordokcidento, [[provinco Lagman|Lagman]] en la okcidento kaj [[provinco Nangarhar|Nangarhar]] en la sudo. En la oriento la provinco limas al [[Pakistano]], nome sudoriente al ties ŝtate administrataj tribaj teritorioj Mohmand kaj Bajaur, kaj nordoriente al la distriktoj Lover Dir kaj Ĉitral de la pakistana provinco Ĥajber Paĥkunĥva ([[urdue]] خیبر پختون خواہ). La limo inter la provinco Kunar kaj [[Pakistano]] longas 175 kilometrojn. Ĉefurbo de la provinco Kunar estas [[Asadabad]]. === Topografio === La rivero ''Kunar Rud'' fontas en la nordokcidenta [[Pakistano]] en glaĉero ĉe la suda flanko de la [[Hindukuŝo]] kaj komence havas la nomon Ĉitral. Ĝi fluas suden al Afganio, kaj sude de la limo ekhavas la nomon Kunar. Proksime de la urbo Ĝalalabad la rivero enfluas la riveron ''Kabul'', laŭ kiu nomatas la afgania ĉefurbo kaj ties provinco. La per la rivero ekestinta valo en Pakistano koresponde nomatas valo Ĉitral kaj en Afganio valo Kunar. La afgana provinco Kunar ĉefe konsistas el tiu parto de la valo Kunar, kiu situas inter la monta altaĵo de [[Nuristano]] en la nordo kaj la valo de la rivero Kabul en la sudo, kaj el valoj de flankaj riveroj enfluantaj la riveron Kunar, kiel ekzemple la rivero Korangal enfluanta proksime de [[Asadabad]]. En la okcidento ne ekzistas klara, natura kaj topografia limo al la aliaj afganiaj provincoj en la montaro [[Hindukuŝo]]. En la oriento kaj sudoriento la provinco limiĝas per la montoĉeno Kabul-Tsapar, en la nordoriento per la montoĉeno Kaŝmund. Proksimume 86 % de la provinco konsistas el montaro kaj sekaj altaj montaj deklivoj - tiu montaro dispartiĝas per krutaj kaj dense per arbaroj kovrataj riveraj valoj. La valoj plejparte tre malfacile alireblas. La restaj 14 % konsistas precipe el ebenaj areoj proksime de la riveraj bordoj.<ref name="provinca profilo">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.mrrd.gov.af/nabdp/Provincial%20Profiles/Kunar%20PDP%20Provincial%20profile.pdf |titolo=Kunar - provinca profilo (angle) |alirdato=2010-09-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101007181852/http://www.mrrd.gov.af/nabdp/Provincial%20Profiles/Kunar%20PDP%20Provincial%20profile.pdf |arkivdato=2010-10-07 }}</ref> == Loĝantaro == Kunar havas proksimume 417 000 loĝantojn <ref name="nrva 2007/08" />, el kiuj 95 % estas [[paŝtooj]] kaj 5 % [[nuristano|nuristananoj]]. Proksimume 11 000 loĝantoj de Kunar loĝas en urboj, precipe la provinca ĉefurbo [[Asadabad]]. La restaj 406 000 vivas malurbo en vilaĝoj kaj unuopaj bienoj.<ref name="nps">[http://www.nps.edu/programs/CCS/Docs/Executive%20Summaries/Kunar%20Executive%20Summary.pdf provincoj de Afganio - Kunar] en la retejo [http://www.nps.edu/ NPS]</ref> === Triboj de la provinco === La [[paŝtooj]] de Kunar divideblas en la tribojn ''Safi, Gorbuz, Masud, Vadir, Ŝinvari, Takari, Salarzaj, Vur, Kakazaj, Mohmand, Baezaj'' kaj ''Sepah.''<ref name="triba mapo">[http://www.nps.edu/Programs/CCS/Docs/PDF%20Maps/NewTribal/Kunar.pdf triba mapo de Kunar en la anglalingva retejo nps.edu]</ref> Krome ankaŭ paŝtoaj nomadoj de la tribo ''Gilzaj'' loĝas en partoj de la provinco Kunar, aparte dumsomere en la regiono de la distrikto ''Gaziabad'' (vintre ili plejparte vivas en la afganiaj provincoj [[provinco Lugar|Lugar]], [[provinco Vardak|Vardak]] kaj [[provinco Parvan|Parvan]]).<ref name="provinca profilo"/> La [[Nuristano|nuristananoj]] de Kunar plejparte apartenas al la tribo ''Kom''. Tamen ankaŭ tre malgrandaj grupoj de la nuristananaj triboj ''Kalaŝa, Tregami, Kŝto'' kaj ''Gramsana'' vivas en unuopaj vilaĝoj de la provinco.<ref name="triba mapo" /> === Lingvoj === El la 771 loĝlokoj de la provinco, en 705 parolatas precipe [[paŝtoe]]. La parto de la parolantoj de la [[paŝtoa]] en la suma loĝantaro estas pli ol 90%. En 35 loĝlokoj la [[nuristano|nuristana]] estas la ĉefa lingvo, en 15 loĝlokoj la [[paŝaja]] kaj en po du loĝlokoj la [[persa]] (Dari) kaj [[uzbeka]].<ref name="provinca profilo"/> === Religio === La loĝantaro de Kunar plejparte sekvas hanafitan interpreton de [[sunaismo|sunaisma]] [[islamo]], kies praktiko tre miksatas kun la antaŭislama honora kodekso de la [[paŝtooj|paŝtoaj]] tradicioj. En la provinco Kunar ekzistas 1 349 [[moskeo]]j kaj [[madraso]]j, el kiuj multaj atribueblas al islama sekto kiu reprezentas naciisme paŝtoan kaj radikalan interpreton de la islamo - la tiel nomataj "lernantoj", do [[talibano]]j. === Eduko === En la provinco Kunar ekzistas proksimume 115 lernejoj. Proksimume 31% el la loĝantaro scipovas legi. Inter virinoj estas proksimume 7%. === Prisana infrastrukturo === En la provinco ekzistas tri malsanulejoj kaj 46 senlitaj medicinaj centroj. [[Dosiero:Districts of Kunar as of January 2004.png|250ra|eta|<center>distriktoj la provinco Kunar]] == Ekonomio == La plejparto de la loĝantaro de Kunar nutras sin de [[bestobredado]] kaj [[agrikulturo]]. Aparte en la valo de la rivero ''Korangal'' ankaŭ kultiviĝas kaj hakofaliĝas arboj por lignoproduktado. Krome en la provincoj, kiel en multaj partoj de Afganio, kultiviĝas [[papavo]] cele al neleĝa produktado de [[opio]]. == Politiko == Provincestro estas ''Sajed Fazlulah Vahidi''. Laŭ onidiroj [[Osama bin Laden]] de tempo al tempo restadas en la provinco lima al Pakistano. == distriktoj de la provinco == La provinco Kunar konsistas el 16 distriktoj, kiun poe gvidas distriktestro. La nombro, nomoj kaj limoj de la distriktoj ĝis nun ofte ŝanĝiĝis. {|class="wikitable sortable" width=80% style="font-size:90%;" align=center |+ align=center style="background:#BFD7FF"| ''distriktoj de la provinco Kunar'' |- bgcolor="#efefef" | style="width:85px" align="left"|distrikto | style="width:75px" align="right"|loĝantoj<ref name="provinca profilo"/> | style="width:75px" align="right"|areo<ref>[http://www.fao.org/Afghanistan/ geografiaj kaj temaj informoj de la organizaĵo FAO (angle)]</ref> | style="width:60px" align="right"|noto |- |Asadabad || 29 177 || 680&nbsp;km² || |- |Asmar || || |- |Bar Kunar || 20 716 || 651&nbsp;km² || |- |Ĉapa Dara || 28 681 || 489&nbsp;km² || |- |Dangam || 15 509 || 341&nbsp;km² || |- |Dara-I-Peĉ || 44 958 || 528&nbsp;km² || |- |Gaziabad || 23 663 || |- |Ĥas Kunar || 31 950 || 325&nbsp;km² || |- |Maravara || 17 316 || 174&nbsp;km² || |- |Narang || 27 937 || 212&nbsp;km² || |- |Nari || 32 510 || 681&nbsp;km² || (alternative ''Naraj'') |- |Nurgol || 25 047 || 368&nbsp;km² || (alternative ''Nurgal'') |- |Savkai || 28 905 || 262&nbsp;km² || (alternative ''Ĉavkaj'') |- |Ŝigal || 33 781 || || (alternative ''Ŝeltan'') |- |Sirkani || 24 080 || 231&nbsp;km² || (alternative ''Sirkanaj'') |- |Vata Pur || 28 778 || || (alternative ''Ŭata Pur, Wata Pur'' kaj ''Waterpor'') |- |} == Notoj == {{Referencoj}} {{Provincoj de Afganio}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Provincoj de Afganio]] [[Kategorio:Hindukuŝo]] o8sqa5z6su638iak1uc7mq9eb0pn6yf Gerrit van Honthorst 0 340877 9372634 8687678 2026-05-14T08:27:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372634 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gerard Hermansz. van Honthorst''' ([[Utreĥto]], [[4-an de novembro]] [[1592]] - samloke, [[27-an de aprilo]] [[1656]]) estis nederlanda [[pentristo]], unu el la plej talentaj disĉiploj de [[Michelangelo Merisi da Caravaggio|Caravaggio]]. Li estas kalkulata al la ''Utreĥtaj Karavaĝanoj''. Li estis unu el la malmultaj pentristoj kun internacia famo. Lia plej granda modelo estis [[Antonie van Dyck]]. == Vivo == Gerard van Honthorst estis filo de ornamopentristo kaj ricevis sian edukadon de sia patro kaj de [[Abraham Bloemaert]]. Tiam li vojaĝis al [[Italio]], kie li ekde [[1616]] estas menciita en [[Venecio]], [[Florenco]] kaj [[Romo]]. Gerard van Honthorst ekhavis kontakton kun [[Guido Reni]]. Kune ili rikoltis multan sukceson per sia verkado kaj trovis gravan patronon en la persono de [[Vincenzo Giustiniani]] kaj lia frato Benedetto. Ili loĝis dumtempe en lia palaco kaj do povis studi la senekzemplan kolekton de artverkoj, inter ili multajn verkojn de Caravaggio. Honthorst ricevis ankaŭ komisiojn de kardinalo [[Scipione Borghese]], kiu igis lin ornami la ĉefaltaron de S. Paolo en Romo, kaj de kardinalo Barberini, la posta papo [[Urbano la 7-a]]. Honthorst renkontis en la artistokvartalo la pentristojn [[Paul Bril]] kaj iu Colijn, kiuj kune kun li en 1620 revenis al Utreĥto. [[Dosiero:Gerard van Honthorst 004.jpg|350px|eta|La reveno]] Duonjaron poste li geedziĝis kun sia nevino Sophia Coopman. En [[1622]] li aniĝis en la utreĥta pentristo[[gildo]] Sankta Luko kaj li baldaŭ akiris elstaran reputacion, danke al la "vintroreĝino" Elizabeth Stuart. En [[1627]] li aĉetis ĉe ''Domplein'' (Katedralplaco) spacoplenan domon, kie li sur 100 m² malfermis tre sukcesan atelieron kun ja 25 lernantoj, kiuj ĉiuj pagis cent guldenojn. La 28-an de julio de la jaro li akceptis kiel dekano de la gildo la grandan flandran pentriston [[Peter Paul Rubens]]. Honthorst ricevis komisiojn de la angla reĝo [[Karlo la 1-a (Anglio)|Karlo la 1-a]], pro kio li en [[1628]] vojaĝis kune kun sia lernanto [[Joachim von Sandrart]] al [[Londono]]. Li pentris [[Diana]]-n kaj [[Apolono]]n kaj renkontis denove [[Orazio Gentileschi]], kiu intertempe evoluigis iel alian stilon. Honthorst staris sur la kulmino de sia famo kaj ricevis bonan ĉevalon, la anglan civitanecon kaj ĉiujaran pension. Novaj komisioj venis de Princo [[Frederik Hendrik]] kaj de Reĝo [[Kristiano la 4-a (Danio-Norvegio)|Kristiano la 4-a]]. Por povi kontentigi la demandadon li malfermis en [[1637]] duan atelieron en [[Hago]]. Post la morto de [[Michiel Jansz. van Miereveld]] li fariĝis kortegopentristo de Reganto Vilhelmo la 2-a. Li kunlaboris ĉe la ornamado de la palacoj en [[Rijswijk]] kaj [[Honselersdijk]] kaj de Palaco [[Huis ten Bosch]]. Li pentris ofte korteganinojn.<ref>P. van der Ploeg & C. Vermeeren (1998) Vorstelijk Verzameld, de kunstcollectie van Frederik Hendrik en Amalia, p. 154. </ref> Honthorst havis multajn lernantojn kaj helpistojn, inter ili Sandrart kaj sian fraton [[Willem van Honthorst]], fama pro la komisiojn, kiujn li plenumis kiel kortegopentristo de Luiza Henrieta de Nassau, edzino de Frederiko Vilhelmo, la Granda Elektoprinco de Brandenburgio. Herman van Honthorst, lia alia frato, estis lingve kreiva pastro kaj estis liberigita el la malliberejo post interveno de la gubernatoro. Lia famo tamen komencis paliĝi ekde [[1640]] kaj Honthorst pentris malpli kaj malpli. Li estas entombigita en la katedralo Sankta Katarina je Utreĥto. == Verkaro == [[Dosiero:Gerrit van Honthorst - De koppelaarster.jpg|eta|350px|dekstra|La svatistino]] Honthorst pentris [[Historia pentrado|historiajn pecojn]] ([[biblio|bibliajn]], [[Mitologio (mitaro)|mitologiajn]], [[alegorio|alegoriajn]] kaj [[literaturo|literaturajn]] temojn), ĝenropecojn pri drinkantoj kaj muzikantoj kaj sennombrajn [[portreto]]jn. En Italio li subiĝis sub la influon de [[Michelangelo Merisi da Caravaggio|Caravaggio]] kaj ties lumefektoj (''[[chiaroscuro]]''). Sed ankaŭ [[Annibale Carracci]] estis inspirfonto. Li specialiĝis pri scenoj kun figuroj, kiuj estas prilumataj per akra kandellumo. Ĉi tiuj bildoj estis laŭ la gusto de la publiko kaj alportis al li la kromnomon "Gherardo della Notte". Pri kruda realismo Honthorst tamen neniam kuraĝis; alie ol la verkoj de liaj kolegoj [[Hendrick ter Brugghen]] kaj [[Dirck van Baburen]] liaj pentraĵoj tenas ĉiam iel elegantan, kiu memorigas pri Bloemaert. Post sia reveno en Utreĥto li restis fidela je ĉi tiu stilo, sed dum la paso de la jaroj eniris [[klasikisma]] influo en lian verkadon, kiun la [[nobelo|nobelaro]] bone akceptis. La glataj sobraj [[pentrado|pentraĵoj]], kiuj finfine ekestis en liaj dek postaj jaroj, nur konigas malmultan personecon kaj nuntempe ne plu estas aparte estimataj. [[Samuel van Hoogstraten (schilder)|Samuel van Hoogstraten]] skribis pri tio en [[1678]]: : ''Hondhorst [...] en sia florepoko flegis bravan penikadon; sed, aŭ por plaĉi al la fraŭlinoj aŭ ke lin lulis la profito, li falis en rigidan glatecon.'' Lia renomo do ĉefe baziĝas sur lia Karavaĝa periodo. [[Dosiero:Gerhard van Honthorst Steadfast philosopher dsc01790.jpg|350px|eta|La malcedema filozofo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Fontoj == * Braun, H. (1966) Gerard und Willem van Honthorst. * Richard Judson, J. & Rudolf E.O. Ekkart (1999) Gerrit van Honthorst, 1592-1656. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.rijksmuseum.nl/aria/aria_artists/00017096?lang=nl&context_space=&context_id= Honthorst en la Rijksmuseum]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.artrenewal.org/asp/database/art.asp?aid=647 Biografio en la angla]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Commons|Gerard van Honthorst}} {{Tradukitaĵo|nl|Gerrit van Honthorst|revizio=23054765|enmetrevizio=3254004}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Honthorst, Gerard van}} [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] 615o9c5q72l72nd04owj50jdnghheuk Aŝoto la 2-a de Armenio 0 350181 9372429 8512046 2026-05-13T22:23:58Z Claudio Pistilli 25073 Claudio Pistilli movis paĝon [[Aŝoto la 2-a]] al [[Aŝoto la 2-a de Armenio]] 8512046 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Aŝoto la 2-a''' ''la Fera'' (regis 914 - 928) estis armena reĝo, la filo de reĝo [[Smbat la 1-a]]. Lia regado estis plenigita kun ribeloj de tronpostulantoj al la trono, kaj eksterlandaj invadoj, kiujn Aŝoto rebatis sukcese. De tio li ricevis la surnomon ''la Fera''. En 914, Aŝoto la 2-a vizitis [[Konstantinopolo]]n por ricevi helpon de la bizanca imperiestro Konstantino Porfirogenitus. Li revenis al Armenio kun granda helpo, kaj disbatis la araban minacon ĉe liaj teroj fare de [[Jusuf Ibn Abi'l-Saj]]. En 922 li estis agnoskita kiel la reganto de [[Armenio]] fare de la araba kalifo. Li geedziĝis kun Marie de Kaĉum. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Armenaj reĝoj]] 9wsokpspgr9qgk6slte1t77oa4autam 9372431 9372429 2026-05-13T22:25:19Z Claudio Pistilli 25073 9372431 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Aŝoto la 1-a de Armenio}} {{Informkesto gravulo}}'' ''la Fera'' (regis 914 - 928) estis armena reĝo, la filo de reĝo [[Smbat la 1-a]]. Lia regado estis plenigita kun ribeloj de tronpostulantoj al la trono, kaj eksterlandaj invadoj, kiujn Aŝoto rebatis sukcese. De tio li ricevis la surnomon ''la Fera''. En 914, Aŝoto la 2-a vizitis [[Konstantinopolo]]n por ricevi helpon de la bizanca imperiestro Konstantino Porfirogenitus. Li revenis al Armenio kun granda helpo, kaj disbatis la araban minacon ĉe liaj teroj fare de [[Jusuf Ibn Abi'l-Saj]]. En 922 li estis agnoskita kiel la reganto de [[Armenio]] fare de la araba kalifo. Li geedziĝis kun Marie de Kaĉum. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Armenaj reĝoj]] cicfzauaxv1sjv6zoyswq4e3ks74c9u 9372439 9372431 2026-05-13T22:28:07Z Claudio Pistilli 25073 9372439 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Aŝoto la 1-a de Armenio|Aŝoto la 3-a de Armenio}} {{Informkesto gravulo}}'' ''la Fera'' (regis 914 - 928) estis armena reĝo, la filo de reĝo [[Smbat la 1-a]]. Lia regado estis plenigita kun ribeloj de tronpostulantoj al la trono, kaj eksterlandaj invadoj, kiujn Aŝoto rebatis sukcese. De tio li ricevis la surnomon ''la Fera''. En 914, Aŝoto la 2-a vizitis [[Konstantinopolo]]n por ricevi helpon de la bizanca imperiestro Konstantino Porfirogenitus. Li revenis al Armenio kun granda helpo, kaj disbatis la araban minacon ĉe liaj teroj fare de [[Jusuf Ibn Abi'l-Saj]]. En 922 li estis agnoskita kiel la reganto de [[Armenio]] fare de la araba kalifo. Li geedziĝis kun Marie de Kaĉum. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Armenaj reĝoj]] 0akj5jnlkdw8rg5z1shhnmahyheub18 Historio de la Ĉina Popola Respubliko 0 359805 9372444 9369344 2026-05-13T22:29:12Z Josve05a 38484 Nuligis version 9369344 de [[Uzanto:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] ([[Speciala:Contributions/CommonsDelinker|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:CommonsDelinker|diskutpaĝo]]); undeleted file 9372444 wikitext text/x-wiki ''Por la historio de la [[Ĉinio|ĉina civilizo]] antaŭ 1949, vidu [[Historio de Ĉinio]].'' {{Pluraj bildoj | pozicio = right | direkto = vertikala | kaplinio = Historio de la<br /><big>[[Ĉina Popola Respubliko]]</big> | kaplinio_pozicio = center | larĝeco = 200 | dosiero1 =Flago-de-Ĉinio.svg | alt1 = La flago de la ĈPR | priskribo1 = [[Flago de Ĉina Popola Respubliko|Flago de la ĈPR]] | dosiero2 = Mao Zedong sitting.jpg | alt2 = Mao Zedong, la fondinto de la ĈPR | priskribo2 = [[Mao Zedong]], la fondinto de la ĈPR | dosiero3 = DengXiaoping.jpg | alt3 = Deng Xiaoping | priskribo3 = [[Deng Xiaoping]] | dosiero4 = Jiang Zemin at Hickam Air Base, October 26, 1997, cropped.jpg | alt4 = Jiang Zemin | priskribo4 = [[Jiang Zemin]] | dosiero5 = Hu Jintao 2004.jpg | alt5 = Hu Jintao | priskribo5 = [[Hu Jintao]] }} La '''historio de la Ĉina Popola Respubliko''' (ĈPR) detalas la historion de la lando ekde la establo de la [[Komunista Partio de Ĉinio]] en 1949. La ĈPR estas uzita hodiaŭ ofte sinonime kun [[Ĉinio]], sed estas nur la plej lastatempa politika ento regi [[Kontinenta Ĉinio|Kontinentan Ĉinion]], antaŭita de la [[Respubliko de Ĉinio]] kaj miloj da jaroj da imperiaj dinastioj. == Socialisma transformo sub Mao Zedong (1949-1976) == Post la venko de la [[Komunismo|komunistoj]] en la [[Ĉina enlanda milito]], la [[Komunisma Partio de Ĉinio]] kaj ties gvidanto [[Mao Zedong]] deklaris la fondon de la [[Ĉina Popola Respubliko]] je la 1a de oktobro, 1949. Mao unue koncentriĝis pri revizio de la landproprieta sistemo de Ĉinio, kaj li emfazis la gravecon de [[klasbatalo]] kaj redistribuis terojn favore al la kamparanoj de la sistemeca persekutado de la bienuloj. Multaj historiaj konstruaĵoj kaj artefaktoj estis detruitaj kiel rememorigiloj de la "feŭda" pasinteco kiu malhelpis progreson. En 1958, Mao iniciatis la [[Saltego Antaŭen|Saltegon Antaŭen]] por [[kolektivigo|kolektivigi]] kamparajn lokojn, kaj li alvokis agrikulturajn laboristojn produkti [[ŝtalo]]n en iliaj malantaŭaj kortoj por pliigi ĉinan industrian produktadon. Estis grandega malsukceso kiu rezultis je giganta [[malsatego]], kiu mortigis ĉirkaŭ 30-40 milionojn inter 1958 kaj 1961. Mao tiame komencis la [[Kultura Revolucio|Kulturan Revolucion]] en 1966 kun la celo de elradikigi tradician ĉinan kulturon kaj trudi socialisman ortodoksecon. [[Ĉinaj Ruĝaj Gardistoj|Ruĝaj Gardistoj]] teruris ordinarajn civitanojn kiuj estis juĝitaj esti kontraŭrevoluciuloj. Edukado kaj publika transportado venis al preskaŭ kompleta halto. Granda parto de la tradicia kulturo de Ĉinio estis detruita sistemece en la nomo de progreso. La kampanjo ne finis ĝis la morto de Mao en 1976. <!--(Venontaj asertoj estas malfacile kompreneblaj (ĉefe ĉe la unua frazo) kaj ĉiukaze tute neneŭtralaj (ĉefe ĉe la lasta frazo): ne estas ciferoj nek referencoj kiuj pruvu la asertojn; ĉiukaze eblus aparta paragrafo pri kritikoj kaj kontraŭkritikoj, kiuj povus montri ambaŭ falnkojn)Iuj asertoj ke la reĝimo de teroro de Mao estas troigita, kaj ke liaj politikoj helpis unuecigi Ĉinion kaj estis esenca purigadi la malordo lasis de la misregulo de la [[Kuomintango|Naciistoj]]. Ĉiaokaze, estas malfacile argumenti ke [[Maoismo|maoisma]]j politikoj ne havis katastrofajn ekonomiajn kaj homajn sekvaĵojn.-->Malbonega agrikultura kaj ekonomia planadoj rezultis je ruinigita ekonomio, nombro de mortintoj de proksimume 70 milionoj, kaj ekstermo de netaksebla kultura historio. == Ekonomiaj reformoj sub Deng Xiaoping (1976-1989) == Post la morto de Mao, batalo por potenco rezultis inter la [[Bando de la Kvar]], Hua Guofeng, kaj poste [[Deng Xiaoping]]. De 1980, Deng Xiaoping sukcesis establi sin kiel "supera gvidanto" de Ĉinio. Li antaŭvidis aplikon de "Socialismo kun Ĉinaj Karakterizaĵoj", kaj starigis politikon de "Reformo kaj Malfermiteco", kio malkolektivigis kamparajn lokojn kaj malcentralizis industrion. Deng kaj la Komunista Partio preferis ne kondamni Mao entute, kaj Deng adoptis la proverbon ke heredaĵo de Mao estis "7 partoj bonaj, 3 partoj malbonaj". Deng estas konata pro esti komencanta la sistemon de [[Specialaj Ekonomiaj Zonoj (Ĉinio)|Specialaj Ekonomiaj Zonoj]], klare limigitaj lokoj kie eksterlanda investo estas permesita preskaŭ sen socialisma sintrudo. Kvankam la [[vivkvalito]] multe pliboniĝis sub Deng, li ankoraŭ estis kritikita pro sia [[absolutismo|absolutisma]] rego super la ĉiutaga vivo. [[Protestoj sur placo Tian An Men|Manifestacioj en Placo Tian An Men]] en 1989 rezultis je sanga militista subpremo, kio estis diskonigita ĝenerale kaj kondamnita ekster Ĉinio, sed multe estis kaŝita ene de la lando. Aliuloj asertas ke la Deng-epoko estis la radiko de senbrida korupto, degenerado de la medio, kaj riĉeca malegaleco en Ĉinio. En 1979, la Ĉina registaro starigis ĝian [[Unuinfana Politiko|Unuinfanan Politikon]] por provi regi ĝian rapide pliigantan loĝantaron. La polemika politiko rezultis je granda malpliigo en infana [[malriĉeco]]. == Frua kresko sub Jiang Zemin (1989-2002) == == Eksploda kresko sub Hu Jintao (2002-nun) == == Vidu ankaŭ == * [[Historio de Ĉinio]] * [[Komunismo]] * [[Maoismo]] * [[Kultura Revolucio]] * [[Saltego Antaŭen]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Ĉinio| ]] nlr94f73yhyiwc6rq1xhewx14vvkmvp Gewürztraminer 0 360377 9372642 8317773 2026-05-14T08:52:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372642 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Gewürztraminer.jpg|eta|Gewürztraminer grapolo]] '''Gewürztraminer''', elp. [gevirctraminer], estas speco de blanka vino. La grapoloj estas ruĝetaj. La nomo devenas de la regiono Tramin en suda Tirolo en norda [[Italio]]. Tie tiuj vinoj estas konataj ekde la [[11-a jarcento]]. En [[Germanio]] kultivado okazis ekde ĉ. 1500. Gewürztraminer produktas vinojn kun forta aromo. <ref>[http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/jf980452j (angle) similaj aromoj estas en Liĉio.]</ref>. Kultivado laŭ landoj kaj regionoj * [[Francio]]: 3.040&nbsp;[[Hektaro|ha]], el tio 3.036 en [[Elzaco]] (Stand 2007), <ref name=noirs>[http://www.onivins.fr/pdfs/454.pdf LES CEPAGES NOIRS DANS LE VIGNOBLE (PDF)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070120011634/http://www.onivins.fr/pdfs/454.pdf |date=2007-01-20 }}, Statistiko pri ruĝaj vinber-sortoj laŭ regionoj, p 1, Veröffentlichung des OFFICE NATIONAL INTERPROFESSIONNEL DES FRUITS, DES LEGUMES, DES VINS ET DE L’HORTICULTURE – mallongigite ONIVINS, Stand 2008</ref>, <ref name=noirs /> * [[Usono]]: [[Kalifornio]] 1.590 [[akreo]]j (= 636 Hektaroj <ref>[http://www.nass.usda.gov/Statistics_by_State/California/Publications/Grape_Acreage/200804gabtb00.pdf California grape acreage report, 2008 crop] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131029202825/http://www.nass.usda.gov/Statistics_by_State/California/Publications/Grape_Acreage/200804gabtb00.pdf |date=2013-10-29 }}, Veröffentlicht im April 2009 vom ''California Department of Food and Agriculture''</ref>), [[Oregon]] 700 ha * [[Germanio]]: 831 ha (Stand 2007) * [[Aŭstrio]]: 700 ha * [[Aŭstralio]]: 842 ha (fonto: Aŭstralia registaro <ref>[https://www.awbc.com.au/winefacts/data/free.asp?subcatid=102 AREAS OF VINES AND GRAPE PRODUCTION BY VARIETY - 2006-07 (PDF)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080722082133/http://www.awbc.com.au/winefacts/data/free.asp?subcatid=102 |date=2008-07-22 }} , Veröffentlicht Ende April 2008</ref>) * [[Italio]]: 500 ha, davon 150 ha en [[Suda Tirolo]] * [[Sudafriko]]: 300 ha * [[Novzelando]]: 316 ha <ref>[http://www.nzwine.com/NZW_AR09.pdf New Zealand Winegrowers Statistical annual 2008] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100515225245/http://www.nzwine.com/NZW_AR09.pdf |date=2010-05-15 }} (PDF)</ref>. En 2007: 293 ha.<ref>[http://www.nzwine.com/assets/NZW_Stats_Annual_2007_Final_for_web.pdf New Zealand Winegrowers Statistical annual 2007] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081018034123/http://www.nzwine.com/assets/NZW_Stats_Annual_2007_Final_for_web.pdf |date=2008-10-18 }} (PDF)</ref> * [[Kroatio]]: 200 ha * [[Svisio]]: 48 ha (2007, fonto: Office fédéral de l'agriculture OFAG <ref>[http://www.blw.admin.ch/themen/00013/00084/index.html?download=NHzLpZeg7t,lnp6I0NTU042l2Z6ln1ae2IZn4Z2qZpnO2Yuq2Z6gpJCDfIN9fmym162epYbg2c_JjKbNoKSn6A--&lang=fr Das Weinjahr 2008 (PDF)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, eld. Office fédéral de l'agriculture OFAG</ref>) * [[Luksemburgo]]: 19,4 ha (2008,<ref>[http://www.statistiques.public.lu/fr/publications/horizontales/annuaireStatLŭ/C.pdf Veröffentlichung des Statistikamts (PDF)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} p. 144.</ref>) * [[Kanado]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Germanaj vortoj kaj esprimoj]] [[Kategorio:Vino]] a02lz1unsmdvfvqvfzblwa6b9clr4uo Polstead 0 362499 9372397 8409690 2026-05-13T21:32:02Z Moldur 2507 [[paroĥo]] 9372397 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Church of St Mary - geograph.org.uk - 803800.jpg|eta|dekstra|250px|Preĝejo St Mary en Polstead.]] '''Polstead''' estas malgranda [[vilaĝo]] kaj paroĥo en la sudo de [[Suffolk]] ([[Anglio]]). La nomo Polstead verŝajne devenas de "loko de banejoj", eble pro la du lagetoj en la vilaĝo. Ĝi interalie famiĝis kiel la loko, kie okazis la tiel nomita [[murdo de la ruĝa garbejo]] en [[1827]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.onesuffolk.co.uk/polsteadpc/ Retejo de la paroĥa konsilio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110717081526/http://www.onesuffolk.co.uk/polsteadpc/ |date=2011-07-17 }} * {{en}} [http://www.suffolkcam.co.uk/polstead15112003.htm Bildoj de Polstead ĉe www.suffolkcam.co.uk] [[Kategorio:Urboj de Suffolk]] hbi1r5y9eehudz45i7pgqmn0uadher2 Etiopa kalendaro 0 364259 9372649 8955462 2026-05-14T09:03:18Z Stefangrotz 91903 ŝablono Jaro en la aliaj kalendaroj 9372649 wikitext text/x-wiki {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro={{CURRENTYEAR}}}}La '''Etiopa kalendaro''' ({{lang-am|የኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር|t=''yä'Ityoṗṗya zämän aḳoṭaṭär''}}) estas la ĉefa [[kalendaro]] uzata en [[Etiopio]] kaj servas ankaŭ kiel la [[Liturgia jaro|liturgia kalendaro]] por kristanoj en [[Eritreo]] en la [[Eritrea Ortodoksa Eklezio]], la [[Etiopa Katolika Eklezio]], kaj la (luterana) [[Evangelia Eklezio de Eritreo]]. == Deveno kaj rilatoj al aliaj kalendaroj == La etiopa kalendaro estas bazita sur la pli malnova aleksandria aŭ [[kopta kalendaro]], kiu sinsekve deriviĝis el la antikva [[egipta kalendaro]], sed simile al la [[julia kalendaro]] ĝi aldonas [[Kalendara enŝovo|supertagon]] en ĉiu kvara jaro (sen la [[Gregoria kalendaro|gregoria]] esceptokazo), kaj ĝia [[jaro]] komenciĝas je la 29-a aŭ 30-a de [[Aŭgusto|aŭgusto]] laŭ la julia kalendaro. Sep- aŭ ok-jara aparteco inter la datoj de la etiopa kaj julia/gregoria kalendaroj rezultis el nesamaj kalkuladoj por determini la jaron de la [[Anunciacio]]. == Monatoj kaj tagoj == Same kiel la kopta kalendaro, la etiopa kalendaro havas dek du 30-tagajn [[Monato|monatojn]], plus kvin (aŭ ses) supertagoj, kiuj konsistigas dek-trian monaton. La etiopaj monatoj komenciĝas samtage kiel la koptaj, sed iliaj nomoj venas el la [[Geeza lingvo|lingvo geeza]]. La sesan supertagon oni aldonas ĉiun kvaran jaron, sen escepto, je la 29-a de aŭgusto laŭ la julia kalendaro, do ses monatojn antaŭ la julia supertago. Tiel la unua tago de la etiopa jaro, 1 Mäskäräm, ĉe jaroj inter 1901 kaj 2099 (inkluzive), estas plej ofte la 11-a de septembro, sed fariĝas la 12-a de septembro en jaroj antaŭ la julia (kaj gregoria) supertago. == Novjara tago == La '''[[Novjaro]]''' nomiĝas ''Enkutataŝ'' en la amhara (la oficiala lingvo de Etiopio), kaj ''Ri'se Awde Amet'' (Ĉefa Jara Datreveno) en la geeza lingvo (preferata de la [[Etiopia Ortodoksa Eklezio]]). Ĝi okazas en la 11-a de septembro (sed en la 12-a de septembro en [[superjaro]]j). Tiel ekzemple la etiopia jaro 2000 kaj 2002 ("AM": '' 'Amätä Məhrät'', t.e. "Jaro de [[Kompato]]") komenciĝis la 11-an de septembro, 2007 kaj 2009 resp., sed la jaro 2001 AM komenciĝis la 12-an de septembro, 2008. Ĉi tiu datorilato validas ĉe la gregoria jaroj de 1900 ĝis 2099. Sed ĉar 2100 estos superjaro laŭ la etiopia kalendaro (kaj la julia) sed ne laŭ la gregoria, la rilato inter iliaj datoj tiam ŝanĝiĝos je unu tago, kaj tio validos ĝis 2200. == [[Erao]]j == La etiopoj kaj anoj de la eritreaj eklezioj nombras la jarojn laŭ la ''[[Enkarniĝa erao]]'', kiu havas kiel komencan daton la [[anunciacio]] aŭ [[enkarniĝo]] de [[Jesuo]], laŭ la kalkulado de [[Aniano el Aleksandrio]] (ĉ. 400). Aniano fiksis la daton de la anunciacio je la 25-a de marto en la 9-a jaro de la julia kalendaro (laŭ la kristana formo de tiu kalendaro). Post la eŭropaj eklezioj akceptis la kalkuladon faritan de [[Dionizio Eksiguo]] en 525, kiu fiksis la Anunciacion precize ok jarojn pli frue ol Aniano. Tial estiĝis diferenco inter la jarnumeroj en la du kalendaraj sistemoj. Pluraj aliaj eraoj estis uzitaj en Etiopio kaj la [[Aksuma Reĝlando]] por la nombrado de jaroj. *La plej grava el ili, la Erao de Martiroj, aŭ [[Diokleciana erao]], ankoraŭ nun uzata de la [[Kopta Ortodoksa Eklezio de Aleksandrio|Kopta Eklezio]]. Ĝia unua jaro komenciĝis la 29-an de aŭgusto, 284 (gregoriana). *La [[Aleksandria erao|Aleksandrian eraon]] kreis aleksandria monaĥo, Panodoros, ĉirkaŭ 400, fiksante la daton de la kreiĝo de la mondo je la 29-a de aŭgusto [[-5493]]. Post la 6-a jarcento multaj egiptaj kaj etiopaj kronologoj uzis tiun eraon. *Aniano, la episkopo de Aleksandrio kies daton por la enkarniĝo de Jesuo estas uzata en la nuna etiopa erao (v. supre), preferis uzi la saman daton por la kreiĝo de la mondo kaj por la enkarniĝo de Jesuo, kaj movis la kreiĝo-daton al la sekva Anunciacio, do la 25-an de marto [[-5492]]. == Jaroj de la Evangeliistoj == Kutime la etiopa eklezio asocias la kvarjara (superjara) ciklo kun la kvar bibliaj evangeliistoj. Tiel la unuan jaron post superjaro oni nomas la jaro de Johano, la duan la jaro de Mateo, la trian la jaro de Marko, kaj la kvaran, la superjaron, la jaro de Luko. == Listo de la monatoj == {| class="wikitable" ! [[Amhara lingvo|Amhare]]-[[Tigrinja lingvo|Tigrinje]]<br>(kun tigrinjaj sufiksoj aŭ nomoj inter krampoj) !! [[Kopta lingvo|Kopte]] !! Julia/Gregoria komencdato !! Komencdato en jaro post<br>sesa supertago |- |Mäskäräm (መስከረም) || Tut (Thout)|| 11-a de septembro || 12-a de septembro |- ||Ṭəqəmt(i) (ጥቅምት) || Babah (Paopi) || 11-a de oktobro || 12-a de oktobro |- |Ḫədar (ኅዳር)|| Hatur (Hathor)|| 10-a de novembro || 11-a de novembro |- |Taḫśaś ( ታኅሣሥ) || Kiyahk (Koiak)|| 10-a de decembro || 11-a de decembro |- |Ṭərr(i) (ጥር) || Tubah (Tobi)|| 9-a de januaro || 10-a de januaro |- |Yäkatit (Läkatit) (የካቲት) || Amshir (Meshir)|| 8-a de februaro || 9-a de februaro |- |Mägabit (መጋቢት)|| Baramhat (Paremhat)|| 10-a de marto || 10-a de marto |- |Miyazya (ሚያዝያ) || Baramundah (Paremoude)|| 9-a de aprilo || 9-a de aprilo |- |Gənbot (ግንቦት)|| Bashans (Pashons)|| 9-a de majo || 9-a de majo |- |Säne (ሰኔ) || Ba'unah (Paoni)|| 8-a de junio || 8-a de junio |- |Ḥamle (ሐምሌ) || Abib (Epip)|| 8-a de julio || 8-a de julio |- |Nähase (ነሐሴ)|| Misra (Mesori)|| 7-a de aŭgusto || 7-a de aŭgusto |- |Ṗagʷəmen/Ṗagume (ጳጐሜን/ጳጉሜ)|| Nasi (Pi Kogi Enavot)|| 6-a de septembro || 6-a de septembro |} Notu ke ĉi tiuj datoj validas por la Gregoria kalendaro nur de marto 1900 ĝis februaro 2100. <!-- mia sola fonto estis la angla vikipedia artikolo, kies fontliston oni konsultu --> ==Vidu ankaŭ== * [[Kopta kalendaro]] == Fonto == [http://en.wikipedia.org/wiki/Ethiopian_calendar "Ethiopian calendar"] (en la angla Vikipedio) == Eksteraj ligiloj == * [http://members.shaw.ca/ethiocal/ Enlinia konvertilo perangla] * [http://www.funaba.org/calendar-conversion.cgi Multkalendara interkonvertilo perjapana] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120127211726/http://www.funaba.org/calendar-conversion.cgi |date=2012-01-27 }} (elekteblas ankaŭ angla versio) [[Kategorio:Kulturo de Etiopio|Kalendaro]] [[Kategorio:Kalendaroj]] f52yi6n4ar8dq7eu2qiqufe1mjvvx99 Japana imperia epoko 0 364262 9372651 8461977 2026-05-14T09:05:20Z Stefangrotz 91903 ŝablono Jaro en la aliaj kalendaroj 9372651 wikitext text/x-wiki {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro={{CURRENTYEAR}}}}La '''japana imperia jaro''' (皇紀 ''kōki'') estas [[Epoko|epoka]] sistemo multe uzita en la [[Japana Imperio]] inter [[1872]] kaj [[1945]], sed malofte uzata depost la fino de la [[Dua Mondmilito]]. Ĝia unua jaro estas la jaro kiam la mita imperiestro [[Jimmu|Ĝimmu]] fondis Japanion, t.e. [[-660|660 a.K.]] laŭ la [[gregoria kalendaro]]. La jarnumeroj laŭ sistemo imperia populariĝis aparte ĉe naciismemaj japanoj, parte pro tio ke la jaroj havis pli altajn numerojn ol laŭ la kristana nombrado. Pro ĝia jarcenteco, la jaro 2600 (gregorie [[1940]]) estis aparte grava. Oni planis la somerajn [[Olimpikoj]]n kaj [[Tokia Ekspozicio 1940|Tokian Ekspozicion]] por tiu jaro, sed devis nuligi tiujn eventojn pro la [[2-a ĉina-japana milito|milito en Ĉinio]]. <!--The Japanese aircraft Zero Fighter was named after this year.--> Post la Dua Mondmilito, Usono okupis Japanion kaj haltigis la oficialan uzadon de la jarnombrado Kōki. Nuntempe oni malofte uzas ĝin. [[Kategorio:Japana Imperio]] [[Kategorio:Japanaj epokoj|Imperia]] rb1lg3iocf5ixlh3114lp5r2m62e57e Abisenia krizo 0 366488 9372625 9176706 2026-05-14T08:14:12Z Stefangrotz 91903 mapo 9372625 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Ethiopia Map 1930 it.svg|eta|Mapo de etiopio en 1930]] La '''abisenia krizo''' estis internacia [[diplomata incidento|diplomatia incidento]] dum la [[periodo inter la du mondmilitoj]], nome inter [[Italio]] kaj la [[Abisenio|Etiopia Imperio]] (tiam konita kiel "Abisenio"). Ĝi komencis en [[1930]], kiam Italio konstruis fortikaĵon en [[Walwal]], oazo en la regiono [[Ogadeno]], klare malrespektante la per traktato agnoskitan suverenecon de Abisenio. Italio neniam akceptis forlasi la fortikaĵon, kaj fininvadis Abisenion en [[1936]]. La krizo ridindigis la [[Ligo de Nacioj|Ligon de Nacioj]], kiu ne kapablis montri influon. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Etiopio]] [[Kategorio:Itala faŝismo]] [[Kategorio:Ekstera politiko de Italio]] [[Kategorio:Ekstera politiko de Etiopio]] 3bqp9cuqcc19w8jgj6mogzvdbwa973z Paroĥa Preĝejo Nia Sinjorino de la Ĉieliro 0 368336 9372381 8723945 2026-05-13T21:09:38Z Moldur 2507 Moldur movis paĝon [[Paroka Preĝejo Nia Sinjorino de la Ĉieliro]] al [[Paroĥa Preĝejo Nia Sinjorino de la Ĉieliro]] 8723945 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Valdemoro (Madrid) 02.jpg|eta|300px]] La '''Paroka Preĝejo Nia Sinjorino de la Ĉieliro''' (hispane ''Iglesia Parroquial de Nuestra Señora de la Asunción'') troviĝas en [[Valdemoro]], sude de la [[Madrida Regiono]]. El baroka stilo, ĝi estas la plej grava konstruaĵo de la monumenta ensemblo de la municipo. Ĝi konsistas el centra navo kun kvar flankaj kapeloj ĉiuflanke. Nordokcidente elstaras la sonorilturo finita en [[1764]] kaj antaŭnelonge reformita. La ĉefa altaro estas ornamita de tri pentraĵoj. Maldekstre dekstren: “Sankta Petro Martiro”, de [[Ramón Bayeu]], “La Ĉieliro de la Virgulino”, de [[Francisco Bayeu]], kaj “Apero de la Virgulino al Sankta Juliano, episkopo de Kvenko” de [[Francisco de Goya]]. Ĉi lasta pentraĵo, eĉ se konsiderata kiel sekundara en la verkaro de Goya, estas konsiderata kiel la heredaĵa juvelo de la urbo. Ankaŭ menciindas aliaj pentraĵoj de [[Claudio Coello]] (“Sankta Francisco Javier” kaj “Sankta Ignacio de Loyola”), kaj pluraj freskoj de [[Antonio van de Pere]]. Ankaŭ elstaras la Paroka Arkivejo, kun dokumentoj el la [[15-a jarcento]], kaj la Orgeno, el 1737. Ĝi estas inkluzivita en la Ĝenerala Registro de la Kultura Heredaĵo de la Hispana Kulturministerio. {{Projektoj}} [[Kategorio:Valdemoro]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Madrida Regiono]] 8uf1yweg519ddjjinzayicsbfv8pmr0 9372385 9372381 2026-05-13T21:11:12Z Moldur 2507 [[paroĥo]] 9372385 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Valdemoro (Madrid) 02.jpg|eta|300px]] La '''Paroĥa Preĝejo Nia Sinjorino de la Ĉieliro''' (hispane ''Iglesia Parroquial de Nuestra Señora de la Asunción'') troviĝas en [[Valdemoro]], sude de la [[Madrida Regiono]]. El baroka stilo, ĝi estas la plej grava konstruaĵo de la monumenta ensemblo de la municipo. Ĝi konsistas el centra navo kun kvar flankaj kapeloj ĉiuflanke. Nordokcidente elstaras la sonorilturo finita en [[1764]] kaj antaŭnelonge reformita. La ĉefa altaro estas ornamita de tri pentraĵoj. Maldekstre dekstren: “Sankta Petro Martiro”, de [[Ramón Bayeu]], “La Ĉieliro de la Virgulino”, de [[Francisco Bayeu]], kaj “Apero de la Virgulino al Sankta Juliano, episkopo de Kvenko” de [[Francisco de Goya]]. Ĉi lasta pentraĵo, eĉ se konsiderata kiel sekundara en la verkaro de Goya, estas konsiderata kiel la heredaĵa juvelo de la urbo. Ankaŭ menciindas aliaj pentraĵoj de [[Claudio Coello]] (“Sankta Francisco Javier” kaj “Sankta Ignacio de Loyola”), kaj pluraj freskoj de [[Antonio van de Pere]]. Ankaŭ elstaras la Paroĥa Arkivejo, kun dokumentoj el la [[15-a jarcento]], kaj la Orgeno, el 1737. Ĝi estas inkluzivita en la Ĝenerala Registro de la Kultura Heredaĵo de la Hispana Kulturministerio. {{Projektoj}} [[Kategorio:Valdemoro]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Madrida Regiono]] k9u36jy88e9cxsao2c3hs9qc2p3h13z Iglesia Parroquial de Nuestra Señora de la Asunción 0 368355 9372466 3724954 2026-05-13T23:17:22Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Paroĥa Preĝejo Nia Sinjorino de la Ĉieliro]] 9372466 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Paroĥa Preĝejo Nia Sinjorino de la Ĉieliro]] qmlte0538yacmanb7nai0pj0r1pwmkv General Carneiro (Paranao) 0 371727 9372502 9235699 2026-05-14T03:24:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372502 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''General Carneiro''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Paranao]], kiu taksis 13.667 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=12 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. [[Dosiero:Parana Municip GeneralCarneiro.svg|eta|dekstra|400ra|En la subŝtato (ruĝe).]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Paranao]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.generalcarneiro.pr.gov.br/ Oficiala paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200722204223/http://www.generalcarneiro.pr.gov.br/ |date=2020-07-22 }} * {{pt}} [http://www.ampr.org.br/ Asocio de Municipoj de Paranao] {{Ĝermo|Brazilo}} {{Koord|-26.427778|-51.315833|formato=gms|montru=titolo}} [[Kategorio:Municipoj de Paranao]] 1yjrwj04ghag86ytnb3zh216fu1evuy Taciano el Asirio 0 382250 9372205 9102115 2026-05-13T15:41:10Z Sj1mor 12103 9372205 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kleriko |dosiero =Tatian the Syrian (120-180).png |priskribo =Bildo de Taciano, kristana kaj asiria teologo kaj verkisto. |dato de naskiĝo =[[120]] }} '''Taciano''' ([[Malnovgreka]]: Τατιανός; [[Siria lingvo|siria]]: ܛܛܝܢܘܣ; ĉ. 120–172) estis unu el la [[Ekleziaj Patroj]] de Kristanismo antaŭ la [[Unua koncilio de Niceo]]. Lia plej grava libro, [[Diatessaron]] ("La Vojo de la Kvar"), estas eseo, kiu kombinas ĉiujn kvar [[Evangelio|Evangeliojn]] de la [[Nova Testamento]] en unu tekston. Ĉi tiu teksto estis la ĉefa skribaĵo de la [[Siria Ortodoksa Eklezio|Siria Eklezio]] kaj la [[Asiria Eklezio de la Oriento|Asira Eklezio]] ĝis la [[6-a jarcento|6-jarcento]], kiam ĝi estis anstataŭigita per la [[Peshitta]]. {| style="border:2px solid #E3B707; background: #FFFCEF; margin:0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse; float:right;clear:right; width:300px; text-align:left; font-size:95%;" border="1" cellpadding="2" |- |colspan="2" style="background: #F3E299; font-size:120%" align="center" |KRISTANAJ VERKISTOJ |- |colspan="2" align="center"|''“TACIANO EL ASIRIO”'' |- |nomo = Taciano (Taciano el Asirio) |- |sekso = viro |- |naskiĝodato = 120 p. K. |- |lokomorto = Ĉu Asirio? |- |mortodato = [[180]] ĉirkaŭ |- |aktiveco1 = filozofo-teologo |- |aktiveco2 = kristana verkisto, apologiisto |- |nacieco = asiria |- | |} == Biografio == Pri ‘’’Taciano el Asirio’’’ (aŭ Taciano el Sirio) <ref>''Τατιὰνος ... γεννηθεὶς μὲν ἐν τῇ τὤν Ἀσσυρἱον γῇ'' (''Taciano... naskiĝinta en la lando de Asirianoj'' (''Oratio adversus Græcos'', ĉap XLII</ref> estas konataj tre malmultaj apartaĵoj. Li naskiĝis en [[Asirio (romia provinco)]] kaj estis edukita kaj instruita ĉe [[Filozofio|filozofo]] aŭ ĉe [[Grekio|greka]] [[Retoriko|retorikisto]]. Dumjunaĝe li laŭlongatempe vojaĝis kontaktante diversajn filozofiojn kaj filozofojn. Dum tiuj vojaĝoj, naŭziĝinta de la avido de filozofoj de li kontaktitaj, ekkonceptis profundan malŝaton ankaŭ pri iliaj konceptaĵoj. Ĉirkaŭ la jaro [[150]], altirita el [[kristanismo]] kaj el la simpleco de la [[Biblio]], konvertiĝis adherante al la kristana [[Romo|roma]] komunumo, kie li fariĝis sekvulo de [[Justino Martiro|Justino el Nabluso]] (Sankta Justino). Mankas, tamen, pruvoj subtene de la hipotezo ke lia konvertiĝo okazis danke al tiu lasta. Estas ne konataj la cirkonstancoj de lia forpaso. Dumvive de Justino, Taciano konservis sian adheron al la katolika ortodoksio, sed poste li ekkonfesis la doktrinojn de [[Enkratismo|Enkratistoj]].<ref>Laŭ tiu kredo, la malbono identiĝas kun la materio, kun la korpo, kun la seksemo... kaj do Kristo ne povis vivi en homa korpo: lia korpo estus nur ŝajnaĵo. Tamen ŝajnas, laŭ kelkaj antikvaj kaj modernaj esploristoj de lia penso, ke li ne atingis la enkratismajn ekĉesojn kaj limiĝis insisti sur la neceso humiligi sian korpon laŭ asketaj principoj.</ref> Pro tio li estis konsiderita, aŭ almenaŭ suspektata pri herezo ĉe la latina kaj greka eklezioj, kvankam malpli severe juĝata ĉe aliaj eklezioj. La hodiaŭa debato pri la ortodokseco de Taciano oni inklinas juĝi lin vere ortodoksa, nome vere katolika. == Penso kaj kredo de Taciano == Spite de sia edukiĝo en la klasikaj veloroj, Taciano maturiĝis, post la konvertiĝo, tra forta kontraŭeco al [[helenismo]] kaj [[paganismo]]. Li subtenadis ke la grekoj ne elpensis veran filozofion. [[Dio]], laŭ li, ne estas la imanenta [[kaŭzo]] de la [[materio]] kiel opiniis la grekoj, kaj estas pere de la kreado ke oni povu koni lian ekziston kaj povon. Dio generis la [[Verbo|Verbon]] sen sin separi el Li, kaj siavice la Verbo ne kreigus la materion, sed aktivis kiel la platona [[demiurgo]]. Sed La Dio de Taciano ne trovas la materion jam faritan, kiel en la kazo de la platona demiurgo, kaj ĝin [[Kreo el nenio|kreas el nenio]]: materio estas, do, lia kreaĵo. Taciano asertas ke la unuaj projekciaĵoj de la Verbo estas la [[anĝelo]]j. Estante nur projekcioj ili ne estas perfektaj, ili ne posedas la bonon peresence sed ĝin ili realigas per la volo. Per la ribelo de la unua el la anĝeloj, aŭ [[Satano]], al la dia volo, sekvata de multaj aliaj, ili perdis la kontakton kun la Verbo: ankaŭ homoj kiuj sekvis tiujn anĝelojn malaproksimiĝis el la Verbo. Tiuj defalinaj anĝeloj inspiris al la homoj senton-penson de fataleco, kun kiu la homo, laŭ Taciano, havus nenion farendan, ĉar li male estas mastro de si mem kaj de sia destino kaj deziroj. Ĉar la centraj konceptoj estas certe kristanaj, ties malsameco el tiuj paganaj li eksponas per forta akreco, diras kritikistoj, anstataŭ elstarigi la punktojn de kontakto. == Verkoj de Taciano == Taciano kompilis diversajn verkojn, sed onin atingis nur du. La unua, certe de la periodo ortodoksa, titolita Λόγος προς Ἑλληνας (pli konita kiel ''Oratio ad Græcos'' aŭ ''Oratio adversus Græcos'' (Parolado al la Grekoj aŭ Parolado kontraŭ la Grekoj), verkita post la jaro [[165]], estas [[apologio]] pro kristanismo. Ĝi dividiĝas laŭ du paroj: en la unua (ĉ. 1-31] Taciano eksponas la kristanan kredon provante demonstri ĝian superecon kompare al la greka filozofio; en la dua (ĉ. 32-42) li traktas pri la antikveco de la kristana religio. Evidentigante aspektojn malpli akordigeblajn kun kristanismo, li elirigas tonon denuncantan kaj amaran. Pli ol dialogo, foje li vortatakas [[helenismo]]n kaj monstras malŝaton por la tuta klasika civilizacio: en tio distanciĝas el aliaj kristanaj filozofiaj skoloj, kiel tiu samtempa de Aleksandrio. Foje lia penso aperas neklara, ĉar, diras kritikistoj, eble la verko estas resumo aŭ skizo de temoj pritraktotaj laŭ la stilo kaj metodo de Justino. La alia verko estas la [[Diatessaron]] - διὰ τεσσάρων = laŭ la kvar (evangelioj), el la kvar (evangelioj)-: temas pri provo de harmoniigo de la kvar kanonaj evangelioj konsistanta laŭ “unuiga kontinueco” (continuum) rakonta pri la precizaj eventoj de la vivo de [[Jesuo]] en kiu estas eliminita ĉiu apartaĵo unuavide ne harmoniigebla kun la tuto. De tiu verko ekzistas nur kelkaj fragmentoj en [[siria lingvo|sirilingvaj]], sed sankta [[Efrem el Sirio|Efrem]] pri ĝi transdonis rekonstruon sufiĉe fidelan en sia komentario, kies sirilingva teksto perdiĝis sed restis en [[Armena lingvo|armena]] versio. Ekzistas ankaŭ aliaj du versioj de Diatessaron: unu en [[latina lingvo]] konservita en la ''“kodekso Fuldensis”'' datita ĉirkaŭ [[545]], la alia en [[Araba lingvo|araba]] versio elfosita el du manuskriptoj de posta epoko. Diatessaron (aŭ miksita evangelio) estis praktike la unika evangelia teksto uzita en Sirio (kaj Asirio) dum la 3-a kaj 4-a jarcentoj. '''Rabdula''', episkopo de [[Edesa (Mezopotamio)|Edesa]] ([[411]] – [[435]]), ordonis al la pastro ke en ĉiuj preĝejoj troviĝu almenaŭ unu ekzemplero de evangelioj “dividitaj“, nome ne mikse unuigitaj kiel la ''Diatessaron'') kaj [[Teodoreto el Kiro]], episkopo de Kiro ([[423]]-[[457]]) ordonis elimini almenaŭ 200 ekzemplerojn de ''Diatessaron'' el la preĝejoj de sia diocezo. Influoj de la metodo kaj elektoj de ''Diatessaron'' studuloj trovas ankaŭ en la [[Vetus latina]] kaj ankaŭ en liturgiaj esprimoj. == Verkoj perditaj == Multaj aliaj verkoj redaktitaj de Taciano malaperis. En sia apologio, precize en la ĉapitro 15a, li parolas pri verko ''“Pri la bestoj”'' kaj en la 16a pri verko ''“Pri la demonoj”''. Alia verko aranĝita por refuti kalumniojn kontraŭ kristanoj estis planita (ĉapitro 40a), sed eble neniam kompilita. Li verkis ankaŭ ''“libron pri la malfacilaĵoj” pritraktantan laŭ [[Eŭsebio de Cezareo]] (''Historia ecclesiastica'', V, 13), pri la malfacilaĵoj en la Sanktaj Skriboj, kaj alian ''“Pri la perfektiĝo laŭ la [[precepto]]j de Nia Savinto”'': tion raportas [[Klemento el Aleksandrio]] (''Stromata'', III, 12, 81). == Bibliografio == * Herrmann Adalbert Daniel: ''Tatianus der Apologet. Ein Beitrag zur Dogmengeschichte''. Verlag der Buchhandlung des Waisenhauses, Salinis Saxonicis 1837. * [[Theodor Zahn]]: ''Forschungen zur Geschichte des neutestamentlichen Kanons und der altkirchlichen Literatur. Pars 1. Tatian’s Diatessaron''. Deichert, Erlangae 1881. * Otto Bardenhewer: ''Geschichte der altkirchlichen Literatur''. Vol. 1, Friburgi Br. 1902; p.&nbsp;242–262. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Biblia kanono]] * [[Kristanaj herezoj de la unuaj jarcentoj]] * [[Historio de kristanismo]] * [[Gnostikismo]] == Aliaj projektoj == WikiTrans: [http://epo.wikitrans.net/Tatian?eng=Tatian] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kristanismo]] [[Kategorio:Kristanaj verkistoj]] d7ojc01ksiu69c07794w61pq2efgcbw La Trappe (biero) 0 382707 9372537 9173147 2026-05-14T05:38:19Z Tirolischleioans 254019 9372537 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Trappist 003.JPG|eta|dekstra|upright|La Trappe-butiko apud la bierfarejo]] [[Dosiero:Trappist 002.JPG|eta|upright|Enirejo de la bierfarejo apud la Trapistklostro en Berkel-Enschot]] [[Dosiero:La Trappe - 5 bouteilles.jpg|eta|Kvin bieroj el la sortimento: Blond, Dubbel, Witte Trappist, Tripel, Quadrupel]] '''La Trappe''' estas nederlanda [[biero]], kiu estas farata en la [[trapistoj|trapista]] klostro ''Onze Lieve Vrouw van Koningshoeven'' en [[Berkel-Enschot]] apud [[Tilburg]]. La bierfarejo antaŭe nomiĝis "De Schaapskooi" (La ŝafejo). La trapistoj jam ekde 1884 faras tie bieron kaj tiel perlaboras ilian [[vivtenado]]n, kiel la reguloj de [[Sankta Benedikto]] postulas. La Trappe estas la ununura [[trapistobiero]] de [[Nederlando]] kaj unu el la sep en la mondo. == Bierspecoj == La Trappe faras la sekvajn bierojn: * ''„Blond“'', hela, „eŭropa“ biero kun 6,5 Vol.-% * ''„Dubbel“'', biero kun rubenruĝa koloro, 7 Vol.-% * ''„Tripel“'', amardolĉa biero, 8 Vol.-% * ''„Quadrupel“'', la plej forta La Trappe-biero, malhela, 10 Vol.-% * ''„Witte Trappist“'', tritikbiero, 5,5 Vol.-% * ''„Bockbier“'', ruĝebruna [[bokbiero]], 7 Vol.-% * ''„Isid'or“'', [[sukceno|sukcenkolora]], 7,5 Vol.-% * ''„Puur“'' [[Ekologia agrikulturo|ekologia]] - blonda - 4,7 Vol.-%) == Retejoj == * [http://www.latrappe.nl/ oficiala retejo] * [http://www.bier-index.de/brauereien/bierbrouwerij-de-koningshoeven.html pliaj Informoj pri la bieroj] {{Projektoj}} [[Kategorio:Biero]] [[Kategorio:Nederlanda kuirarto]] fewjp75myonlllt66pfpo3upuiwf6pz Geto de Romo 0 384533 9372641 9219107 2026-05-14T08:47:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372641 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|kvartalo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=IT-RM |mapo lokumilo = Centra Romo |mapo1 lokumilo = Romo |mapligilo = jes |zomo=13 }} La '''Juda geto de Romo''' estas unu el la plej antikvaj getoj de la mondo; ĝi, fakte, estis kreita nur 40 jarojn post tiu de [[Venecio]], absolute la unua. La termino devenas el la venecia kvartalo, “geto”, kie ĉeestis ''fanduzino'' (ĝuste “geto” laŭvenecie), kie la judoj de tiuj urbo estis devigitaj loĝi. == Historio == === La originoj – La Papa Ŝtato === la 2-an de julio de [[1555]] papo [[Paŭlo la 4-a]], sekulare [[Giovanni Pietro Carafa]], per la [[buleo (papo)|buleo]] ''[[Cum nimis absurdum]]'', revokis ĉiujn rajtojn, foje privilegie<ref>Papoj gastege akceptis judojn forigitajn el [[Hispanio]], eĉ por ili estis pretigitaj specialaj favoraj leĝoj sub papo [[Aleksandro la 6-a]], konceditaj okaze de almigro al Romo pro la forigo el Hispanio. Cetere judoj antaŭ ol tiu epoko ĝuis samstaton kun aliaj civitanoj: kelkaj estis kuracistoj de papoj.</ref>, kaj altrudis la establon de la geto en la kvartalo Sankta Anĝelo najbare de la teatro Markelo. Oni preferis tiun zonon ĉar la juda komunumo, en antikva klasika epoko loĝadis tie aŭ en la zono de [[Aventino]] aŭ, precipe en [[Transtibera zono]] kie ili jam estis la plej nombra parto de la loĝantaro. Tie facile naskiĝis kontrastoj, eĉ inter judoj, kaj konfliktoj aparte post la alveno de la judoj forigitaj el Hispanio. Krom la devigo loĝi en la geto, judoj, kiel preskribite en la bulea paragrafo tria, devis survesti distingilon kiu ilin igu rekoneblaj: ĉapelo por la viroj, kaj alia signo de facile rekono por la virinoj, ambaŭ je koloro glaŭka.<ref> ''(glauci coloris)''. Kelkloke. tamen, en kronikoj, la koloro estas dirata “flava”.</ref> En la paragrafo naŭa, estas plue malpermesite al judoj komerci pri io ajn krom pri ĉifonoj kaj uzitaj vestoj.<ref> tiuj normoj originis el la akuzo de facila [[uzuro]] aŭ ankaŭ por ke la judoj ne estu diversprotekste atakitaj, kio ofte okazadis: fakte, en la geto neniu povis, precipe noktotempe, aliri krom judoj.</ref> Dekomence la du pordoj estis fermitaj ĉe sunsubiro kaj malfermitaj ĉe tagiĝo. La nombro de la enirejoj, pro kresko de la etendo kaj pro kresko de la geta popolo, fariĝos tri, poste kvin kaj fine ankaŭ ok <ref>Tiaj la nomoj de la kvin enirejoj: Rua, Regola, Pescheria, Quattro Capi e Ponte. Fonto: Costantino Maes, ''Curiosità romane'', Roma, Stabilimento tipografico dell'editore E. Perino, 1885, Parte II, pag. 119.</ref>. En [[1572]] papo [[Gregorio la 13-a]], altrudis al la judaro ĉeesti, ĉiusemajne (kaj sabate), predikon aranĝitan por provi ilin konverti al la katolika religio. Tiaj “truditaj predikoj” daŭris laŭlonge de jarcentoj, sed kun rezultoj tre magraj. Tiu devigo estis nuligita nur en 1848, dekrete de [[Pio la 9-a]].<ref> Laŭ [[Popolrakonto|popolaj rakontoj]], judoj dum tiuj predikoj ŝtopadis al si la orelojn per vakso por ne aŭdi.</ref> La 6-an de oktobro [[1586]], per [[moto proprio]] ''Christiana pietas'' papo [[Siksto la 5-a]] aboliciis iujn restriktaĵojn kaj konsentis la pliigon de la geta kvartalo kiu tiam atingis la vastecon de tri hektaroj. La eventoj de la [[Franca revolucio de 1789]] kaj de la [[Napoleono|napoleonaj]] konkeroj, ankaŭ se laŭ mallonga tempo, modifis la vivkondiĉojn de la romanaj judoj. La 10-an de februaro [[1798]] la franca armeo, estrita de generalo [[Louis-Alexandre Berthier]], ekokupis la urbon. La 15-an de februaro estis proklamita la [[Unua Roma Respubliko]], la 17-an sammonatan ene de la geto, en la placo de la Kvin Skoloj, estis starigita [[Liberarbo]], la 20-an de februaro papo [[Pio la 6-a]] estis enprizonigita kaj deportita al Francio kaj, la postan tagon, en Monte Cavallo<ref>Antikva nomumo de la hodiaŭa placo de “Quirinale”. La lokonomo devenas el la marmora grupo [[Kastoro kaj Polukso|Dioskuroj Kastoro kaj Polukso]] kiu ĉirkaŭas la [[obelisko]]n ornamantan la centron de la placo.</ref>, la franca generalo proklamis la rajtegalecon de la judoj kaj ilian kompletan civitanan rajton. Tiu kondiĉo tamen havis mallongan daŭron: en [[1814]], kun la difinitiva reveno al Romo de la sinsekva papo [[Pio la 7-a]], la judoj devis reiri al la antaŭa geto. En [[1825]], dum la regado de papo [[Leono la 12-a]], la geto, kie popolo estis konsidere pliiĝinta,<ref>La geta popolo, komence de la [[19-a jarcento]], povis atingi la nombron de 1000 homoj. (Vidu: A. Ravaglioli, verko citita en Bibliografio).</ref> estis plue pliigita. La 17-an de aprilo [[1848]], papo [[Pio la 9-a]] ordonis la malkonstruon de la muro ĉirkaŭantan la geton tiel ke kreiĝis fakta libero de aliro kaj eliro. Kun la proklamo de la [[Dua Roma Respubliko]] [[1849]], la segregacio estis abrogaciita kaj la judoj emancipigitaj. Sed, post la falo de tiu respubliko, la sama revenanta papo ordonis al la judoj reveni al la geto, kiu tamen estis senigita je pordoj kaj ĉirkaŭbarado. == Geto, judoj en la Nova Itala Ŝtato == Kun la anekso de Romo al Italio (20-a de septembro 1870)<ref>Ironio de la sorto: la baterio de kanonoj kiu malfermis la breĉon sur la roma murego, ĉe Pordego Pia, estis estrata de juddevena piemonta oficiro.</ref> finiĝis la papa ŝtato kaj do ankaŭ ĝiaj leĝoj kaj la judoj povis eliri el la geto ĉar rajte egaligitaj al la aliaj civitanoj. [[Dosiero:Roma-sinagoga.jpg|eta|200px|dekstra|La Plejgranda Templo–Sinagogo de Romo]] [[Dosiero:World war II Memorial deporting of Jews of Rome 16 October 1943.jpg|eta|200px|dekstra|Memorŝtono pri la deportado de la 16-a de oktobro 1943]] Post la 20-a de septembro 1870 romanaj judoj establis sian loĝadon ankaŭ en aliaj urbaj zonoj, konservante tamen apartan ligon por la malnova areo de la geto en kiu ili daŭrigis kulti memoron referencantan al apartaj lokoj. Nun, de tiu geta kvartalo, restas malmulte ĉar la nova [[urba reguliga plano]] de [[1888]] celis novajn strukturojn kun modernaj servoj; en la geta teritoria ero estis konstruita la nova [[sinagogo]] dirata ankaŭ “Tempio Maggiore” (La plej granda Templo). Tagiĝe de [[16-a de oktobro]] [[1943]], centoj da germanaj soldatoj ĉirkaŭis la getan kvartalon, kaptis 1022 judojn, kaj du tagojn poste ilin envagonarigis destine al koncentrejoj, el kiuj revenis nur 17 personoj. Multaj, bonŝance sukcesis sin savi kaŝigante ĉe paroĥejoj kaj monaĥ(in)ejoj<ref>Italo Tibaldi, ''Compagni di viaggio. Dall'Italia ai lager Nazisti i trasporti dei deportati 1943-1945''. Milano, Consiglio regionale del Piemonte, ANED, Franco Angeli, 1995, pp. 36-37. Vidu [[Kritikoj al la_Katolika Eklezio]], [[Michael Hesemann]]</ref> La 13-an de aprilo 1986, [[Johano Paŭlo la 2-a]] iris oficiale viziti, en Romo, la sinagogon “Tempio Maggiore” kaj do implicite la antikvan geton, ricevita de la prezidento de la juda komunumo de Romo Jakobo Saban kaj de la ĉefrabeno [[Elio Toaff]]. En sia oficiala parolado, la papo difinis la judojn “... niaj plejamataj fratoj kaj, certmaniere, oni povas diri plejaĝaj fratoj”; la papo memorigos tiun eventon en sia Testamento.<ref>”Plejaĝaj (malplijunaj) fratoj” ĉar la Dia Revelacio komenciĝis inter iamaj hebreoj-judoj (''salus ex hebreis'' - “la savo el la judoj”, diras la evangelio de Johano). Kelkaj, eble ŝerce, observis ke “malpli maljuna (filo)” en la Luka [[Parabolo de la erarinta filo]] (15, 25) estis la filo kiu ne akceptis ke la plijuna frato estu festata pro la reveno al patra domo. Aliaj rimarkigis ke la sama papo, en la famaj [[La pardonpetoj de la papo|pardonpetoj]] pri la laŭjarcentaj kulpoj de kristanoj kontraŭ aliaj homoj, certe intencis ankaŭ la kulpojn de kristanoj kontraŭ la judoj. Aliaj troigaj kontraŭkritikantoj observis, tamen, ke ankaŭ judoj suferigis kristanojn kaj ili ankoraŭ ne pardonpetis. <!--ĉu vere tio ne estas ŝerco aŭ hipokritega nigra humuro?--></ref> La 17-an de januaro [[2010]] papo [[Benedikto la 16-a]] oficiale vizitis la Plej Grandan Templon (Tempio Maggiore) plifortigante la jud-katolikan dialogon kaj honorante la viktimojn de la nazia ekstermo. == Kuriozaĵoj == === Komerco pri fiŝaro kaj geta kuirejo === [[Dosiero:ViaDelPorticoDOttaviain1860.jpg|eta|200px|dekstra|La fiŝejo de strato ‘Portico d'Ottavia’ (1860). Tie la judaj virinoj rikoltis la restaĵojn de la venditaj fiŝoj por la “fiŝbuljono“.]] Kuriozaĵo elstarigita de turistgvidistoj. Najbare de la geto, nome ĉe la bordo de la rivero [[Tibero]], kie facile la barkoj de la fiŝistoj povis albordiĝi kaj komerci, la fiŝara restaĵaro [kapoj, vostoj ktp) estis rikoltitaj de apudaj judaj virinoj kiuj per tiuj forĵetaĵoj pretigadis fiŝbuljonon: tiam nutraĵo por malriĉuloj, nuntempe [[bongustaĵo]] por bonstatuloj! === Geto kaj filmografio === En la filmo [[La finestra di fronte]] (La fronta fenestro) de [[Ferzan Ozpetek]] la kun-protagonisto, la maljuna kukisto, juda Davide Veroli, estas turmentita de la memoroj pri la nazia rastrado en la geto, en kiu perdis la vivon lia unika amo. En la filmo [[Indagine su un cittadino al di sopra di ogni sospetto]] (Esploro pri civitano tute nesuspektinda) de [[Elio Petri]] iuj scenoj estis filmitaj en la Vojo de la Templo 1, hejmo de virina viktimo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Berliner, Abraham. ''Storia degli ebrei di Roma: dall'antichità allo smantellamento del ghetto''. Milano, Bompiani, 2000. ISBN 88-452-9027-1. * Cecini, Giovanni, ''I soldati ebrei di [[Mussolini]]'', Mursia, Milano 2008. ISBN 978-88-425-3603-1. * Coen, Fausto. ''16 ottobre 1943: la grande razzia degli ebrei di Roma''. Firenze, Giuntina, 1993. ISBN 88-85943-85-3. * Debenedetti, Giacomo. ''16 ottobre 1943''. Prefazione di Natalia Ginzburg. Torino, Einaudi, 2005. ISBN 978-88-06-17309-8. * Renzo De Felice. ''Gli ebrei nella Repubblica romana del 1798-99''. Roma, Libreria dello Stato, 1953. * Fornari, Salvatore. ''La Roma del ghetto''. Roma, F.lli Palombi, 1984. ISBN 88-7621-294-9. * [[Ferdinand Gregorovius]]. ''The Ghetto and the Jews of Rome''. New York, Schocken books, 1948. * Malizia, Giuliano. ''La cucina romana ed ebraico-romanesca''. Roma, Newton & Compton, 2001. ISBN 88-8289-585-8. * Attilio Milano, ''Il ghetto di Roma: illustrazioni storiche''. Roma, Staderini, 1964. * [[Elsa Morante]]. ''La Storia''. Torino, Einaudi, 1974. ISBN 88-06-39727-3. * Natali, Ettore. ''Il ghetto di Roma'', Bologna, Arnaldo Forni Editore, 1980. * Ravaglioli, Armando. ''Il ghetto di Roma. La storia del quartiere ebraico e la vicenda della piu antica comunità romana''. Roma, Newton & Compton, 1996. ISBN 88-8183-374-3. * Waagenaar, Sam. ''Il ghetto sul Tevere: storia degli ebrei di Roma''. Milano, Mondadori, 1973. == Vidu ankaŭ == * [[Judismo]] * [[Kontraŭjudismo]] * [[Geto]] * [[Cum nimis absurdum]] * [[Tempio Maggiore de Roma]] * [[Dialogo jud-kristana]] == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Ghetto (Roma)}} * {{la}} [http://www.ariberti.it/scuola/ebrei/documenti_chiesa_ebrei/cum_nimis_absurdum.htm La bolla ''Cum nimis absurdum'' en originala teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930075113/http://www.ariberti.it/scuola/ebrei/documenti_chiesa_ebrei/cum_nimis_absurdum.htm |date=2007-09-30 }} * [http://www.museoebraico.roma.it MER – Juda muzeo de Romo] * [http://www.nostreradici.it/papa_sinag.htm Itala parolado de Johano Paŭlo la 2-a en la sinagogo de Romo] * [http://vaticandiplomacy.wordpress.com/2010/01/19/la-visita-di-papa-benedetto-xvi-alla-sinagoga-di-roma/|pubblicazione=sur L'Osservatore Romano, parolado de Johano Paŭlo la 2-a]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://roma.andreapollett.com/S1/roma-c9i.htm]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.innvenice.com/Ghetto-di-Venezia.htm] [[Kategorio:Getoj]] [[Kategorio:Judismo]] [[Kategorio:Geografio de Romo]] oab6e84okcvjhdwzvwucxx1gcgkraiu Michel Hazanavicius 0 393480 9372418 8760686 2026-05-13T22:06:39Z ThomasPusch 1869 /* Biografio */ 9372418 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Michel Hazanavicius |dosiero = Michel Hazanavicius.jpg |grandeco de dosiero = 240px |priskribo de dosiero = Michel Hazanavicius dum la premiero de ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' en Parizo (2011) |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago kaj aĝo|1967|3|29}} |loko de naskiĝo = [[Parizo]] {{FRA}} |dato de morto = |loko de morto = |kromnomo = |aktivaj jaroj = 1988 - nun |geedzo = [[Bérénice Bejo]] |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = |oskar-premio = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2012 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2011 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''<br />'''Plej bona originala scenaro'''<br />2011 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |césar = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2012 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Michel HAZANAVICIUS''' (naskiĝis la {{daton|29|marto|1967}} en [[Parizo]]) estas [[Francio|franca]] reĝisoro, aktoro kaj scenaristo, internacie konata pro lia reĝisorado de la filmo ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' aperinta en 2011, danke al kiu li gajnis multajn premiojn, interalie [[Ora Globo|Oran Globon]] kaj plurajn [[Oskar-premio]]jn, interalie por plej bona reĝisoro.<ref>http://www.fotogramas.es/Noticias/Festivales/Festival-de-Cannes/2011/20-peliculas-competiran-por-la-Palma-de-Oro {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140222005830/http://www.fotogramas.es/Noticias/Festivales/Festival-de-Cannes/2011/20-peliculas-competiran-por-la-Palma-de-Oro |date=2014-02-22 }} Noticia sobre nominaciones a Globos de Oro en Fotogramas</ref> == Biografio == Michel Hazanavicius devenas el juda familio el [[Litovio]] (origine la familia nomo litove skribiĝas ''Hazanavičius''), kun iuj parencoj ankaŭ el [[Pollando]]. Liaj gepatroj en infanaĝo pretervivis la Duan Mondmiliton kaŝe en [[Francio]]. Michel Hazanavicius estas frato de [[Serge Hazanavicius]], ankaŭ aktoro<ref>http://www.noticiasdenavarra.com/2011/12/14/ocio-y-cultura/cultura/39the-artist39-cosecha-exitos-con-el-cine-mudo-y-en-blanco-y-negro-de-los-anos-20{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> kaj li estas edziĝinta kun la franca aktorino [[Bérénice Bejo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.perfil.com/contenidos/2011/12/16/noticia_0029.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-02-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304190326/http://www.perfil.com/contenidos/2011/12/16/noticia_0029.html |arkivdato=2016-03-04 }}</ref>, naskiĝinta en [[Bonaero]], kiu partoprenis en kelkaj el liaj filmoj kaj estas protagonistino de ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''. Ekde infanaĝo li estis granda fervorulo de kino, ĉu temis pri filmoj malmulte konataj en originala versio aŭ plej popularaj.<ref>http://www.elpais.com/articulo/portada/ultimo/creyente/poder/cine/palabras/elpepuculbab/20111210elpbabpor_51/Tes Artículo de Rocío García para El País</ref> Li debutis kiel reĝisoro en 1999 per la filmo ''[[Mes Amis]]'', komedio en kiu ludis lia frato Serge; li atingis sukceson en sia propra lando per siaj sinsekvaj realigoj ''[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]'' (2006) kaj ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' (2009), ambaŭ rakontas en tono de komedio la misaventurojn de franca spiono "Hubert Bonisseur de La Bath", kaj li atingis tutmondan agnoskon en 2011 per la [[muta filmo]] ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''. La aparte solena jubilea 75-a [[Festivalo de Cannes 2022]] malfermiĝis per la franca horora komedio ''Coupez!'' ("Tranĉu!", varia angla titolo ''Final Cut of the Dead'', "fina tranĉo de la mortuloj") de li, kiu estis montrita ekster konkurso. == Filmaro == === Reĝisoro === * 1992: ''[[Derrick contre Superman]]'' (TV) * 1992: ''[[Ça détourne]]'' (TV) * 1993: ''[[La Classe américaine|Le Grand Détournement]]'' (''La Classe américaine'') * 1994: ''[[C'est pas le 20 heures]]'' (TV serio) * 1996: ''[[Les Films qui sortent le lendemain dans les salles de cinéma]]'' (TV serio) * 1997: ''[[Échec au capital]]'' (kurtfilmo) * 1999: ''[[Mes amis]]'' * 2006: ''[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]'' * 2009: ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' * 2012: ''[[Les Infidèles (2012)|Les Infidèles]] === Scenaristo === * 1992: ''[[Ça détourne]]'' (TV) * 1993: ''[[Le Grand détournement]]'' (''La Classe américaine'') * 1996: ''[[Delphine 1, Yvan 0]]'' * 1968: ''[[Le Clone]]'' * 1999: ''[[Mes amis]]'' * 2004: ''[[Les Dalton (filmo)|Les Dalton]]'' * 2009: ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' === Produktisto === * 2004: ''[[Tuez-les tous !|Tuez-les tous ! Rwanda, histoire d'un génocide sans importance]]'' ([[dokumenta filmo]]) === Aktoro === * 1994: ''[[La Cité de la peur (1994)|La Cité de la peur]]'': Régis * 1996: ''[[Delphine 1, Yvan 0]]'': Régis * 1996: ''[[Didier (filmo)|Didier]]'': Fabrice === Muntisto === * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' == Premioj == ;[[Oskar-premio]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona originala scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona muntado || ''The Artist'' || Kandidato |- |} ;Premio [[Ora Globo]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- |} ;Premio [[BAFTA]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona originala scenaro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona muntado || ''The Artist'' || Gajnanto |- |} ;Premio [[César]] {| class="wikitable" |-O ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2008 || Plej bona originala aŭ adaptita scenaro || ''OSS 117: Le Caire, nid d'espions'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- |} ;Premio "Independent Spirit" {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Filmo}} * [http://www.imdb.com/name/nm0371890/ Michel Hazanavicius en IMDb] * [http://www.filmaffinity.com/es/search.php?stext=michel+hazanavicius&stype=all Filmoj de Michel Hazanavicius en FilmAffinity] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hazanavicius, Michel}} [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Oskar-premiitoj]] [[Kategorio:Premio BAFTA]] qfnig00i9jmkkhesdi2vxa0xqsbd40v 9372420 9372418 2026-05-13T22:09:24Z ThomasPusch 1869 /* Reĝisoro */ 9372420 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Michel Hazanavicius |dosiero = Michel Hazanavicius.jpg |grandeco de dosiero = 240px |priskribo de dosiero = Michel Hazanavicius dum la premiero de ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' en Parizo (2011) |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago kaj aĝo|1967|3|29}} |loko de naskiĝo = [[Parizo]] {{FRA}} |dato de morto = |loko de morto = |kromnomo = |aktivaj jaroj = 1988 - nun |geedzo = [[Bérénice Bejo]] |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = |oskar-premio = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2012 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2011 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''<br />'''Plej bona originala scenaro'''<br />2011 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |césar = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2012 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Michel HAZANAVICIUS''' (naskiĝis la {{daton|29|marto|1967}} en [[Parizo]]) estas [[Francio|franca]] reĝisoro, aktoro kaj scenaristo, internacie konata pro lia reĝisorado de la filmo ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' aperinta en 2011, danke al kiu li gajnis multajn premiojn, interalie [[Ora Globo|Oran Globon]] kaj plurajn [[Oskar-premio]]jn, interalie por plej bona reĝisoro.<ref>http://www.fotogramas.es/Noticias/Festivales/Festival-de-Cannes/2011/20-peliculas-competiran-por-la-Palma-de-Oro {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140222005830/http://www.fotogramas.es/Noticias/Festivales/Festival-de-Cannes/2011/20-peliculas-competiran-por-la-Palma-de-Oro |date=2014-02-22 }} Noticia sobre nominaciones a Globos de Oro en Fotogramas</ref> == Biografio == Michel Hazanavicius devenas el juda familio el [[Litovio]] (origine la familia nomo litove skribiĝas ''Hazanavičius''), kun iuj parencoj ankaŭ el [[Pollando]]. Liaj gepatroj en infanaĝo pretervivis la Duan Mondmiliton kaŝe en [[Francio]]. Michel Hazanavicius estas frato de [[Serge Hazanavicius]], ankaŭ aktoro<ref>http://www.noticiasdenavarra.com/2011/12/14/ocio-y-cultura/cultura/39the-artist39-cosecha-exitos-con-el-cine-mudo-y-en-blanco-y-negro-de-los-anos-20{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> kaj li estas edziĝinta kun la franca aktorino [[Bérénice Bejo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.perfil.com/contenidos/2011/12/16/noticia_0029.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-02-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304190326/http://www.perfil.com/contenidos/2011/12/16/noticia_0029.html |arkivdato=2016-03-04 }}</ref>, naskiĝinta en [[Bonaero]], kiu partoprenis en kelkaj el liaj filmoj kaj estas protagonistino de ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''. Ekde infanaĝo li estis granda fervorulo de kino, ĉu temis pri filmoj malmulte konataj en originala versio aŭ plej popularaj.<ref>http://www.elpais.com/articulo/portada/ultimo/creyente/poder/cine/palabras/elpepuculbab/20111210elpbabpor_51/Tes Artículo de Rocío García para El País</ref> Li debutis kiel reĝisoro en 1999 per la filmo ''[[Mes Amis]]'', komedio en kiu ludis lia frato Serge; li atingis sukceson en sia propra lando per siaj sinsekvaj realigoj ''[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]'' (2006) kaj ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' (2009), ambaŭ rakontas en tono de komedio la misaventurojn de franca spiono "Hubert Bonisseur de La Bath", kaj li atingis tutmondan agnoskon en 2011 per la [[muta filmo]] ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''. La aparte solena jubilea 75-a [[Festivalo de Cannes 2022]] malfermiĝis per la franca horora komedio ''Coupez!'' ("Tranĉu!", varia angla titolo ''Final Cut of the Dead'', "fina tranĉo de la mortuloj") de li, kiu estis montrita ekster konkurso. == Filmaro == === Reĝisoro === * 1992: ''[[Derrick contre Superman]]'' (televida filmo) * 1992: ''[[Ça détourne]]'' (televida filmo) * 1993: ''[[La Classe américaine|Le Grand Détournement]]'' (''La Classe américaine'') * 1994: ''[[C'est pas le 20 heures]]'' (televida serio) * 1996: ''[[Les Films qui sortent le lendemain dans les salles de cinéma]]'' (televida serio) * 1997: ''[[Échec au capital]]'' (kurtfilmo) * 1999: ''[[Mes amis]]'' * 2006: ''[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]'' * 2009: ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' * 2012: ''[[Les Infidèles (2012)|Les Infidèles]] === Scenaristo === * 1992: ''[[Ça détourne]]'' (TV) * 1993: ''[[Le Grand détournement]]'' (''La Classe américaine'') * 1996: ''[[Delphine 1, Yvan 0]]'' * 1968: ''[[Le Clone]]'' * 1999: ''[[Mes amis]]'' * 2004: ''[[Les Dalton (filmo)|Les Dalton]]'' * 2009: ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' === Produktisto === * 2004: ''[[Tuez-les tous !|Tuez-les tous ! Rwanda, histoire d'un génocide sans importance]]'' ([[dokumenta filmo]]) === Aktoro === * 1994: ''[[La Cité de la peur (1994)|La Cité de la peur]]'': Régis * 1996: ''[[Delphine 1, Yvan 0]]'': Régis * 1996: ''[[Didier (filmo)|Didier]]'': Fabrice === Muntisto === * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' == Premioj == ;[[Oskar-premio]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona originala scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona muntado || ''The Artist'' || Kandidato |- |} ;Premio [[Ora Globo]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- |} ;Premio [[BAFTA]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona originala scenaro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona muntado || ''The Artist'' || Gajnanto |- |} ;Premio [[César]] {| class="wikitable" |-O ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2008 || Plej bona originala aŭ adaptita scenaro || ''OSS 117: Le Caire, nid d'espions'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- |} ;Premio "Independent Spirit" {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Filmo}} * [http://www.imdb.com/name/nm0371890/ Michel Hazanavicius en IMDb] * [http://www.filmaffinity.com/es/search.php?stext=michel+hazanavicius&stype=all Filmoj de Michel Hazanavicius en FilmAffinity] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hazanavicius, Michel}} [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Oskar-premiitoj]] [[Kategorio:Premio BAFTA]] 5ajis77ilj0npt52s0n0zy6y88f9pcp 9372422 9372420 2026-05-13T22:16:31Z ThomasPusch 1869 du mortaj ligiloj anstataŭigitaj per arkivigoj 9372422 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Michel Hazanavicius |dosiero = Michel Hazanavicius.jpg |grandeco de dosiero = 240px |priskribo de dosiero = Michel Hazanavicius dum la premiero de ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' en Parizo (2011) |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago kaj aĝo|1967|3|29}} |loko de naskiĝo = [[Parizo]] {{FRA}} |dato de morto = |loko de morto = |kromnomo = |aktivaj jaroj = 1988 - nun |geedzo = [[Bérénice Bejo]] |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = |oskar-premio = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2012 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2011 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''<br />'''Plej bona originala scenaro'''<br />2011 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |césar = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2012 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Michel HAZANAVICIUS''' (naskiĝis la {{daton|29|marto|1967}} en [[Parizo]]) estas [[Francio|franca]] reĝisoro, aktoro kaj scenaristo, internacie konata pro lia reĝisorado de la filmo ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' aperinta en 2011, danke al kiu li gajnis multajn premiojn, interalie [[Ora Globo|Oran Globon]] kaj plurajn [[Oskar-premio]]jn, interalie por plej bona reĝisoro.<ref>[https://web.archive.org/web/20140222005830/http://www.fotogramas.es/Noticias/Festivales/Festival-de-Cannes/2011/20-peliculas-competiran-por-la-Palma-de-Oro ''Noticia sobre nominaciones a Globos de Oro'' en la retejo ''fotogramas.es'', arkivigita en februaro 2014] ({{es}})</ref> == Biografio == Michel Hazanavicius devenas el juda familio el [[Litovio]] (origine la familia nomo litove skribiĝas ''Hazanavičius''), kun iuj parencoj ankaŭ el [[Pollando]]. Liaj gepatroj en infanaĝo pretervivis la Duan Mondmiliton kaŝe en [[Francio]]. Michel Hazanavicius estas frato de [[Serge Hazanavicius]], ankaŭ aktoro<ref>[https://archive.ph/sama artikolo '''' de decembro 2011 el la retejo ''noticiasdenavarra.com'', arkivigita en septembro 2012 en la arkivejo ''archive.ph''] ({{es}})</ref> kaj li estas edziĝinta kun la franca aktorino [[Bérénice Bejo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.perfil.com/contenidos/2011/12/16/noticia_0029.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-02-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304190326/http://www.perfil.com/contenidos/2011/12/16/noticia_0029.html |arkivdato=2016-03-04 }}</ref>, naskiĝinta en [[Bonaero]], kiu partoprenis en kelkaj el liaj filmoj kaj estas protagonistino de ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''. Ekde infanaĝo li estis granda fervorulo de kino, ĉu temis pri filmoj malmulte konataj en originala versio aŭ plej popularaj.<ref>http://www.elpais.com/articulo/portada/ultimo/creyente/poder/cine/palabras/elpepuculbab/20111210elpbabpor_51/Tes Artículo de Rocío García para El País</ref> Li debutis kiel reĝisoro en 1999 per la filmo ''[[Mes Amis]]'', komedio en kiu ludis lia frato Serge; li atingis sukceson en sia propra lando per siaj sinsekvaj realigoj ''[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]'' (2006) kaj ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' (2009), ambaŭ rakontas en tono de komedio la misaventurojn de franca spiono "Hubert Bonisseur de La Bath", kaj li atingis tutmondan agnoskon en 2011 per la [[muta filmo]] ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''. La aparte solena jubilea 75-a [[Festivalo de Cannes 2022]] malfermiĝis per la franca horora komedio ''Coupez!'' ("Tranĉu!", varia angla titolo ''Final Cut of the Dead'', "fina tranĉo de la mortuloj") de li, kiu estis montrita ekster konkurso. == Filmaro == === Reĝisoro === * 1992: ''[[Derrick contre Superman]]'' (televida filmo) * 1992: ''[[Ça détourne]]'' (televida filmo) * 1993: ''[[La Classe américaine|Le Grand Détournement]]'' (''La Classe américaine'') * 1994: ''[[C'est pas le 20 heures]]'' (televida serio) * 1996: ''[[Les Films qui sortent le lendemain dans les salles de cinéma]]'' (televida serio) * 1997: ''[[Échec au capital]]'' (kurtfilmo) * 1999: ''[[Mes amis]]'' * 2006: ''[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]'' * 2009: ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' * 2012: ''[[Les Infidèles (2012)|Les Infidèles]] === Scenaristo === * 1992: ''[[Ça détourne]]'' (TV) * 1993: ''[[Le Grand détournement]]'' (''La Classe américaine'') * 1996: ''[[Delphine 1, Yvan 0]]'' * 1968: ''[[Le Clone]]'' * 1999: ''[[Mes amis]]'' * 2004: ''[[Les Dalton (filmo)|Les Dalton]]'' * 2009: ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' === Produktisto === * 2004: ''[[Tuez-les tous !|Tuez-les tous ! Rwanda, histoire d'un génocide sans importance]]'' ([[dokumenta filmo]]) === Aktoro === * 1994: ''[[La Cité de la peur (1994)|La Cité de la peur]]'': Régis * 1996: ''[[Delphine 1, Yvan 0]]'': Régis * 1996: ''[[Didier (filmo)|Didier]]'': Fabrice === Muntisto === * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' == Premioj == ;[[Oskar-premio]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona originala scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona muntado || ''The Artist'' || Kandidato |- |} ;Premio [[Ora Globo]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- |} ;Premio [[BAFTA]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona originala scenaro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona muntado || ''The Artist'' || Gajnanto |- |} ;Premio [[César]] {| class="wikitable" |-O ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2008 || Plej bona originala aŭ adaptita scenaro || ''OSS 117: Le Caire, nid d'espions'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- |} ;Premio "Independent Spirit" {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Filmo}} * [http://www.imdb.com/name/nm0371890/ Michel Hazanavicius en IMDb] * [http://www.filmaffinity.com/es/search.php?stext=michel+hazanavicius&stype=all Filmoj de Michel Hazanavicius en FilmAffinity] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hazanavicius, Michel}} [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Oskar-premiitoj]] [[Kategorio:Premio BAFTA]] erd1mrybd1tqtqjoj9dbdz6e8bba6ik 9372424 9372422 2026-05-13T22:20:05Z ThomasPusch 1869 9372424 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Michel Hazanavicius |dosiero = Michel Hazanavicius.jpg |grandeco de dosiero = 240px |priskribo de dosiero = Michel Hazanavicius dum la premiero de ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' en Parizo (2011) |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago kaj aĝo|1967|3|29}} |loko de naskiĝo = [[Parizo]] {{FRA}} |dato de morto = |loko de morto = |kromnomo = |aktivaj jaroj = 1988 - nun |geedzo = [[Bérénice Bejo]] |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = |oskar-premio = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2012 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2011 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''<br />'''Plej bona originala scenaro'''<br />2011 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |césar = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2012 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Michel HAZANAVICIUS''' (naskiĝis la {{daton|29|marto|1967}} en [[Parizo]]) estas [[Francio|franca]] reĝisoro, aktoro kaj scenaristo, internacie konata pro lia reĝisorado de la filmo ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' aperinta en 2011, danke al kiu li gajnis multajn premiojn, interalie [[Ora Globo|Oran Globon]] kaj plurajn [[Oskar-premio]]jn, interalie por plej bona reĝisoro.<ref>[https://web.archive.org/web/20140222005830/http://www.fotogramas.es/Noticias/Festivales/Festival-de-Cannes/2011/20-peliculas-competiran-por-la-Palma-de-Oro artikolo ''«20 películas competirán por la Palma de Oro»'' en la retejo ''fotogramas.es'', arkivigita en februaro 2014] ({{es}})</ref> == Biografio == Michel Hazanavicius devenas el juda familio el [[Litovio]] (origine la familia nomo litove skribiĝas ''Hazanavičius''), kun iuj parencoj ankaŭ el [[Pollando]]. Liaj gepatroj en infanaĝo pretervivis la Duan Mondmiliton kaŝe en [[Francio]]. Michel Hazanavicius estas frato de [[Serge Hazanavicius]], ankaŭ aktoro<ref>[https://archive.ph/sama artikolo ''«'The artist' cosecha éxitos con el cine mudo y en blanco y negro de los años 20»'' de 12 2011 el la retejo ''noticiasdenavarra.com'', arkivigita en 9 2012 en la arkivejo ''archive.ph''] ({{es}})</ref> kaj li estas edziĝinta kun la franca aktorino [[Bérénice Bejo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.perfil.com/contenidos/2011/12/16/noticia_0029.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-02-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304190326/http://www.perfil.com/contenidos/2011/12/16/noticia_0029.html |arkivdato=2016-03-04 }}</ref>, naskiĝinta en [[Bonaero]], kiu partoprenis en kelkaj el liaj filmoj kaj estas protagonistino de ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''. Ekde infanaĝo li estis granda fervorulo de kino, ĉu temis pri filmoj malmulte konataj en originala versio aŭ plej popularaj.<ref>http://www.elpais.com/articulo/portada/ultimo/creyente/poder/cine/palabras/elpepuculbab/20111210elpbabpor_51/Tes Artículo de Rocío García para El País</ref> Li debutis kiel reĝisoro en 1999 per la filmo ''[[Mes Amis]]'', komedio en kiu ludis lia frato Serge; li atingis sukceson en sia propra lando per siaj sinsekvaj realigoj ''[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]'' (2006) kaj ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' (2009), ambaŭ rakontas en tono de komedio la misaventurojn de franca spiono "Hubert Bonisseur de La Bath", kaj li atingis tutmondan agnoskon en 2011 per la [[muta filmo]] ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''. La aparte solena jubilea 75-a [[Festivalo de Cannes 2022]] malfermiĝis per la franca horora komedio ''Coupez!'' ("Tranĉu!", varia angla titolo ''Final Cut of the Dead'', "fina tranĉo de la mortuloj") de li, kiu estis montrita ekster konkurso. == Filmaro == === Reĝisoro === * 1992: ''[[Derrick contre Superman]]'' (televida filmo) * 1992: ''[[Ça détourne]]'' (televida filmo) * 1993: ''[[La Classe américaine|Le Grand Détournement]]'' (''La Classe américaine'') * 1994: ''[[C'est pas le 20 heures]]'' (televida serio) * 1996: ''[[Les Films qui sortent le lendemain dans les salles de cinéma]]'' (televida serio) * 1997: ''[[Échec au capital]]'' (kurtfilmo) * 1999: ''[[Mes amis]]'' * 2006: ''[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]'' * 2009: ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' * 2012: ''[[Les Infidèles (2012)|Les Infidèles]] === Scenaristo === * 1992: ''[[Ça détourne]]'' (TV) * 1993: ''[[Le Grand détournement]]'' (''La Classe américaine'') * 1996: ''[[Delphine 1, Yvan 0]]'' * 1968: ''[[Le Clone]]'' * 1999: ''[[Mes amis]]'' * 2004: ''[[Les Dalton (filmo)|Les Dalton]]'' * 2009: ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' === Produktisto === * 2004: ''[[Tuez-les tous !|Tuez-les tous ! Rwanda, histoire d'un génocide sans importance]]'' ([[dokumenta filmo]]) === Aktoro === * 1994: ''[[La Cité de la peur (1994)|La Cité de la peur]]'': Régis * 1996: ''[[Delphine 1, Yvan 0]]'': Régis * 1996: ''[[Didier (filmo)|Didier]]'': Fabrice === Muntisto === * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' == Premioj == ;[[Oskar-premio]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona originala scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona muntado || ''The Artist'' || Kandidato |- |} ;Premio [[Ora Globo]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- |} ;Premio [[BAFTA]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona originala scenaro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona muntado || ''The Artist'' || Gajnanto |- |} ;Premio [[César]] {| class="wikitable" |-O ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2008 || Plej bona originala aŭ adaptita scenaro || ''OSS 117: Le Caire, nid d'espions'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- |} ;Premio "Independent Spirit" {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Filmo}} * [http://www.imdb.com/name/nm0371890/ Michel Hazanavicius en IMDb] * [http://www.filmaffinity.com/es/search.php?stext=michel+hazanavicius&stype=all Filmoj de Michel Hazanavicius en FilmAffinity] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hazanavicius, Michel}} [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Oskar-premiitoj]] [[Kategorio:Premio BAFTA]] lw98tcv6epuzwipf0ewfpyi5967gkvb 9372445 9372424 2026-05-13T22:30:03Z ThomasPusch 1869 9372445 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Michel Hazanavicius |dosiero = Michel Hazanavicius.jpg |grandeco de dosiero = 240px |priskribo de dosiero = Michel Hazanavicius dum la premiero de ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' en Parizo (2011) |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago kaj aĝo|1967|3|29}} |loko de naskiĝo = [[Parizo]] {{FRA}} |dato de morto = |loko de morto = |kromnomo = |aktivaj jaroj = 1988 - nun |geedzo = [[Bérénice Bejo]] |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = |oskar-premio = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2012 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2011 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''<br />'''Plej bona originala scenaro'''<br />2011 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |césar = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2012 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Michel HAZANAVICIUS''' (naskiĝis la {{daton|29|marto|1967}} en [[Parizo]]) estas [[Francio|franca]] reĝisoro, aktoro kaj scenaristo, internacie konata pro lia reĝisorado de la filmo ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' aperinta en 2011, danke al kiu li gajnis multajn premiojn, interalie [[Ora Globo|Oran Globon]] kaj plurajn [[Oskar-premio]]jn, interalie por plej bona reĝisoro.<ref>[https://web.archive.org/web/20140222005830/http://www.fotogramas.es/Noticias/Festivales/Festival-de-Cannes/2011/20-peliculas-competiran-por-la-Palma-de-Oro artikolo ''«20 películas competirán por la Palma de Oro»'' en la retejo ''fotogramas.es'', arkivigita en februaro 2014] ({{es}})</ref> == Biografio == Michel Hazanavicius devenas el juda familio el [[Litovio]] (origine la familia nomo litove skribiĝas ''Hazanavičius''), kun iuj parencoj ankaŭ el [[Pollando]]. Liaj gepatroj en infanaĝo pretervivis la Duan Mondmiliton kaŝe en [[Francio]]. Michel Hazanavicius estas frato de [[Serge Hazanavicius]], ankaŭ aktoro<ref>[https://archive.ph/sama artikolo ''«'The artist' cosecha éxitos con el cine mudo y en blanco y negro de los años 20»'' de 12 2011 el la retejo ''noticiasdenavarra.com'', arkivigita en 9 2012 en la arkivejo ''archive.ph''] ({{es}})</ref> kaj li estas edziĝinta kun la franca aktorino [[Bérénice Bejo]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304190326/http://www.perfil.com/contenidos/2011/12/16/noticia_0029.html artikolo «Una argentina está nominada al] [[Globo de Oro]]» de 12 2011 el la retejo ''noticiasdenavarra.com'', arkivigita en 3 2016</ref>, naskiĝinta en [[Bonaero]], kiu partoprenis en kelkaj el liaj filmoj kaj estas protagonistino de ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''. Ekde infanaĝo li estis granda fervorulo de kino, ĉu temis pri filmoj malmulte konataj en originala versio aŭ plej popularaj.<ref>[https://archive.ph/BpMU#selection-927.0-927.52 artikolo «El último creyente en el poder del cine sin palabras» el 12 2011 de Rocío García por la gazeto [[El País]], arkivigita en 12 2012 en la arkivejo ''archive.ph'' (same {{es}})</ref> Li debutis kiel reĝisoro en 1999 per la filmo ''[[Mes Amis]]'', komedio en kiu ludis lia frato Serge; li atingis sukceson en sia propra lando per siaj sinsekvaj realigoj ''[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]'' (2006) kaj ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' (2009), ambaŭ rakontas en tono de komedio la misaventurojn de franca spiono "Hubert Bonisseur de La Bath", kaj li atingis tutmondan agnoskon en 2011 per la [[muta filmo]] ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''. La aparte solena jubilea 75-a [[Festivalo de Cannes 2022]] malfermiĝis per la franca horora komedio ''Coupez!'' ("Tranĉu!", varia angla titolo ''Final Cut of the Dead'', "fina tranĉo de la mortuloj") de li, kiu estis montrita ekster konkurso. == Filmaro == === Reĝisoro === * 1992: ''[[Derrick contre Superman]]'' (televida filmo) * 1992: ''[[Ça détourne]]'' (televida filmo) * 1993: ''[[La Classe américaine|Le Grand Détournement]]'' (''La Classe américaine'') * 1994: ''[[C'est pas le 20 heures]]'' (televida serio) * 1996: ''[[Les Films qui sortent le lendemain dans les salles de cinéma]]'' (televida serio) * 1997: ''[[Échec au capital]]'' (kurtfilmo) * 1999: ''[[Mes amis]]'' * 2006: ''[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]'' * 2009: ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' * 2012: ''[[Les Infidèles (2012)|Les Infidèles]] === Scenaristo === * 1992: ''[[Ça détourne]]'' (TV) * 1993: ''[[Le Grand détournement]]'' (''La Classe américaine'') * 1996: ''[[Delphine 1, Yvan 0]]'' * 1968: ''[[Le Clone]]'' * 1999: ''[[Mes amis]]'' * 2004: ''[[Les Dalton (filmo)|Les Dalton]]'' * 2009: ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' === Produktisto === * 2004: ''[[Tuez-les tous !|Tuez-les tous ! Rwanda, histoire d'un génocide sans importance]]'' ([[dokumenta filmo]]) === Aktoro === * 1994: ''[[La Cité de la peur (1994)|La Cité de la peur]]'': Régis * 1996: ''[[Delphine 1, Yvan 0]]'': Régis * 1996: ''[[Didier (filmo)|Didier]]'': Fabrice === Muntisto === * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' == Premioj == ;[[Oskar-premio]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona originala scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona muntado || ''The Artist'' || Kandidato |- |} ;Premio [[Ora Globo]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- |} ;Premio [[BAFTA]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona originala scenaro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona muntado || ''The Artist'' || Gajnanto |- |} ;Premio [[César]] {| class="wikitable" |-O ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2008 || Plej bona originala aŭ adaptita scenaro || ''OSS 117: Le Caire, nid d'espions'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- |} ;Premio "Independent Spirit" {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Filmo}} * [http://www.imdb.com/name/nm0371890/ Michel Hazanavicius en IMDb] * [http://www.filmaffinity.com/es/search.php?stext=michel+hazanavicius&stype=all Filmoj de Michel Hazanavicius en FilmAffinity] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hazanavicius, Michel}} [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Oskar-premiitoj]] [[Kategorio:Premio BAFTA]] 1u86et53m992w0as4lre7znqk354g5h 9372446 9372445 2026-05-13T22:30:43Z ThomasPusch 1869 /* Biografio */ 9372446 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Michel Hazanavicius |dosiero = Michel Hazanavicius.jpg |grandeco de dosiero = 240px |priskribo de dosiero = Michel Hazanavicius dum la premiero de ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' en Parizo (2011) |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago kaj aĝo|1967|3|29}} |loko de naskiĝo = [[Parizo]] {{FRA}} |dato de morto = |loko de morto = |kromnomo = |aktivaj jaroj = 1988 - nun |geedzo = [[Bérénice Bejo]] |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = |oskar-premio = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2012 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2011 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''<br />'''Plej bona originala scenaro'''<br />2011 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |césar = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2012 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Michel HAZANAVICIUS''' (naskiĝis la {{daton|29|marto|1967}} en [[Parizo]]) estas [[Francio|franca]] reĝisoro, aktoro kaj scenaristo, internacie konata pro lia reĝisorado de la filmo ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' aperinta en 2011, danke al kiu li gajnis multajn premiojn, interalie [[Ora Globo|Oran Globon]] kaj plurajn [[Oskar-premio]]jn, interalie por plej bona reĝisoro.<ref>[https://web.archive.org/web/20140222005830/http://www.fotogramas.es/Noticias/Festivales/Festival-de-Cannes/2011/20-peliculas-competiran-por-la-Palma-de-Oro artikolo ''«20 películas competirán por la Palma de Oro»'' en la retejo ''fotogramas.es'', arkivigita en februaro 2014] ({{es}})</ref> == Biografio == Michel Hazanavicius devenas el juda familio el [[Litovio]] (origine la familia nomo litove skribiĝas ''Hazanavičius''), kun iuj parencoj ankaŭ el [[Pollando]]. Liaj gepatroj en infanaĝo pretervivis la Duan Mondmiliton kaŝe en [[Francio]]. Michel Hazanavicius estas frato de [[Serge Hazanavicius]], ankaŭ aktoro<ref>[https://archive.ph/sama artikolo ''«'The artist' cosecha éxitos con el cine mudo y en blanco y negro de los años 20»'' de 12 2011 el la retejo ''noticiasdenavarra.com'', arkivigita en 9 2012 en la arkivejo ''archive.ph''] ({{es}})</ref> kaj li estas edziĝinta kun la franca aktorino [[Bérénice Bejo]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304190326/http://www.perfil.com/contenidos/2011/12/16/noticia_0029.html artikolo «Una argentina está nominada al] [[Globo de Oro]]» de 12 2011 el la retejo ''noticiasdenavarra.com'', arkivigita en 3 2016</ref>, naskiĝinta en [[Bonaero]], kiu partoprenis en kelkaj el liaj filmoj kaj estas protagonistino de ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''. Ekde infanaĝo li estis granda fervorulo de kino, ĉu temis pri filmoj malmulte konataj en originala versio aŭ plej popularaj.<ref>[https://archive.ph/BpMU#selection-927.0-927.52 artikolo «El último creyente en el poder del cine sin palabras»] el 12 2011 de Rocío García por la gazeto [[El País]], arkivigita en 12 2012 en la arkivejo ''archive.ph'' (same {{es}})</ref> Li debutis kiel reĝisoro en 1999 per la filmo ''[[Mes Amis]]'', komedio en kiu ludis lia frato Serge; li atingis sukceson en sia propra lando per siaj sinsekvaj realigoj ''[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]'' (2006) kaj ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' (2009), ambaŭ rakontas en tono de komedio la misaventurojn de franca spiono "Hubert Bonisseur de La Bath", kaj li atingis tutmondan agnoskon en 2011 per la [[muta filmo]] ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''. La aparte solena jubilea 75-a [[Festivalo de Cannes 2022]] malfermiĝis per la franca horora komedio ''Coupez!'' ("Tranĉu!", varia angla titolo ''Final Cut of the Dead'', "fina tranĉo de la mortuloj") de li, kiu estis montrita ekster konkurso. == Filmaro == === Reĝisoro === * 1992: ''[[Derrick contre Superman]]'' (televida filmo) * 1992: ''[[Ça détourne]]'' (televida filmo) * 1993: ''[[La Classe américaine|Le Grand Détournement]]'' (''La Classe américaine'') * 1994: ''[[C'est pas le 20 heures]]'' (televida serio) * 1996: ''[[Les Films qui sortent le lendemain dans les salles de cinéma]]'' (televida serio) * 1997: ''[[Échec au capital]]'' (kurtfilmo) * 1999: ''[[Mes amis]]'' * 2006: ''[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]'' * 2009: ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' * 2012: ''[[Les Infidèles (2012)|Les Infidèles]] === Scenaristo === * 1992: ''[[Ça détourne]]'' (TV) * 1993: ''[[Le Grand détournement]]'' (''La Classe américaine'') * 1996: ''[[Delphine 1, Yvan 0]]'' * 1968: ''[[Le Clone]]'' * 1999: ''[[Mes amis]]'' * 2004: ''[[Les Dalton (filmo)|Les Dalton]]'' * 2009: ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' === Produktisto === * 2004: ''[[Tuez-les tous !|Tuez-les tous ! Rwanda, histoire d'un génocide sans importance]]'' ([[dokumenta filmo]]) === Aktoro === * 1994: ''[[La Cité de la peur (1994)|La Cité de la peur]]'': Régis * 1996: ''[[Delphine 1, Yvan 0]]'': Régis * 1996: ''[[Didier (filmo)|Didier]]'': Fabrice === Muntisto === * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' == Premioj == ;[[Oskar-premio]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona originala scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona muntado || ''The Artist'' || Kandidato |- |} ;Premio [[Ora Globo]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- |} ;Premio [[BAFTA]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona originala scenaro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona muntado || ''The Artist'' || Gajnanto |- |} ;Premio [[César]] {| class="wikitable" |-O ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2008 || Plej bona originala aŭ adaptita scenaro || ''OSS 117: Le Caire, nid d'espions'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- |} ;Premio "Independent Spirit" {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Filmo}} * [http://www.imdb.com/name/nm0371890/ Michel Hazanavicius en IMDb] * [http://www.filmaffinity.com/es/search.php?stext=michel+hazanavicius&stype=all Filmoj de Michel Hazanavicius en FilmAffinity] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hazanavicius, Michel}} [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Oskar-premiitoj]] [[Kategorio:Premio BAFTA]] 16oydwyrp9086af8b14he9lh4i46f6q 9372447 9372446 2026-05-13T22:31:33Z ThomasPusch 1869 9372447 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Michel Hazanavicius |dosiero = Michel Hazanavicius.jpg |grandeco de dosiero = 240px |priskribo de dosiero = Michel Hazanavicius dum la premiero de ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' en Parizo (2011) |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago kaj aĝo|1967|3|29}} |loko de naskiĝo = [[Parizo]] {{FRA}} |dato de morto = |loko de morto = |kromnomo = |aktivaj jaroj = 1988 - nun |geedzo = [[Bérénice Bejo]] |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = |oskar-premio = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2012 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2011 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''<br />'''Plej bona originala scenaro'''<br />2011 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |césar = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2012 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Michel HAZANAVICIUS''' (naskiĝis la {{daton|29|marto|1967}} en [[Parizo]]) estas [[Francio|franca]] reĝisoro, aktoro kaj scenaristo, internacie konata pro lia reĝisorado de la filmo ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' aperinta en 2011, danke al kiu li gajnis multajn premiojn, interalie [[Ora Globo|Oran Globon]] kaj plurajn [[Oskar-premio]]jn, interalie por plej bona reĝisoro.<ref>[https://web.archive.org/web/20140222005830/http://www.fotogramas.es/Noticias/Festivales/Festival-de-Cannes/2011/20-peliculas-competiran-por-la-Palma-de-Oro artikolo ''«20 películas competirán por la Palma de Oro»'' en la retejo ''fotogramas.es'', arkivigita en februaro 2014] ({{es}})</ref> == Biografio == Michel Hazanavicius devenas el juda familio el [[Litovio]] (origine la familia nomo litove skribiĝas ''Hazanavičius''), kun iuj parencoj ankaŭ el [[Pollando]]. Liaj gepatroj en infanaĝo pretervivis la Duan Mondmiliton kaŝe en [[Francio]]. Michel Hazanavicius estas frato de [[Serge Hazanavicius]], ankaŭ aktoro<ref>[https://archive.ph/sama artikolo ''«'The artist' cosecha éxitos con el cine mudo y en blanco y negro de los años 20»'' de 12 2011 el la retejo ''noticiasdenavarra.com'', arkivigita en 9 2012 en la arkivejo ''archive.ph''] ({{es}})</ref> kaj li estas edziĝinta kun la franca aktorino [[Bérénice Bejo]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304190326/http://www.perfil.com/contenidos/2011/12/16/noticia_0029.html artikolo «''Una argentina está nominada al] [[Globo de Oro]]''» de 12 2011 el la retejo ''noticiasdenavarra.com'', arkivigita en 3 2016</ref>, naskiĝinta en [[Bonaero]], kiu partoprenis en kelkaj el liaj filmoj kaj estas protagonistino de ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''. Ekde infanaĝo li estis granda fervorulo de kino, ĉu temis pri filmoj malmulte konataj en originala versio aŭ plej popularaj.<ref>[https://archive.ph/BpMU#selection-927.0-927.52 artikolo ''«El último creyente en el poder del cine sin palabras»''] el 12 2011 de Rocío García por la gazeto [[El País]], arkivigita en 12 2012 en la arkivejo ''archive.ph'' (same {{es}})</ref> Li debutis kiel reĝisoro en 1999 per la filmo ''[[Mes Amis]]'', komedio en kiu ludis lia frato Serge; li atingis sukceson en sia propra lando per siaj sinsekvaj realigoj ''[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]'' (2006) kaj ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' (2009), ambaŭ rakontas en tono de komedio la misaventurojn de franca spiono "Hubert Bonisseur de La Bath", kaj li atingis tutmondan agnoskon en 2011 per la [[muta filmo]] ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''. La aparte solena jubilea 75-a [[Festivalo de Cannes 2022]] malfermiĝis per la franca horora komedio ''Coupez!'' ("Tranĉu!", varia angla titolo ''Final Cut of the Dead'', "fina tranĉo de la mortuloj") de li, kiu estis montrita ekster konkurso. == Filmaro == === Reĝisoro === * 1992: ''[[Derrick contre Superman]]'' (televida filmo) * 1992: ''[[Ça détourne]]'' (televida filmo) * 1993: ''[[La Classe américaine|Le Grand Détournement]]'' (''La Classe américaine'') * 1994: ''[[C'est pas le 20 heures]]'' (televida serio) * 1996: ''[[Les Films qui sortent le lendemain dans les salles de cinéma]]'' (televida serio) * 1997: ''[[Échec au capital]]'' (kurtfilmo) * 1999: ''[[Mes amis]]'' * 2006: ''[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]'' * 2009: ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' * 2012: ''[[Les Infidèles (2012)|Les Infidèles]] === Scenaristo === * 1992: ''[[Ça détourne]]'' (TV) * 1993: ''[[Le Grand détournement]]'' (''La Classe américaine'') * 1996: ''[[Delphine 1, Yvan 0]]'' * 1968: ''[[Le Clone]]'' * 1999: ''[[Mes amis]]'' * 2004: ''[[Les Dalton (filmo)|Les Dalton]]'' * 2009: ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' === Produktisto === * 2004: ''[[Tuez-les tous !|Tuez-les tous ! Rwanda, histoire d'un génocide sans importance]]'' ([[dokumenta filmo]]) === Aktoro === * 1994: ''[[La Cité de la peur (1994)|La Cité de la peur]]'': Régis * 1996: ''[[Delphine 1, Yvan 0]]'': Régis * 1996: ''[[Didier (filmo)|Didier]]'': Fabrice === Muntisto === * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' == Premioj == ;[[Oskar-premio]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona originala scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona muntado || ''The Artist'' || Kandidato |- |} ;Premio [[Ora Globo]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- |} ;Premio [[BAFTA]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona originala scenaro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona muntado || ''The Artist'' || Gajnanto |- |} ;Premio [[César]] {| class="wikitable" |-O ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2008 || Plej bona originala aŭ adaptita scenaro || ''OSS 117: Le Caire, nid d'espions'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- |} ;Premio "Independent Spirit" {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Filmo}} * [http://www.imdb.com/name/nm0371890/ Michel Hazanavicius en IMDb] * [http://www.filmaffinity.com/es/search.php?stext=michel+hazanavicius&stype=all Filmoj de Michel Hazanavicius en FilmAffinity] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hazanavicius, Michel}} [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Oskar-premiitoj]] [[Kategorio:Premio BAFTA]] tuldk0hejww28t6u0pd1uda813xlcl0 9372448 9372447 2026-05-13T22:32:34Z ThomasPusch 1869 9372448 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Michel Hazanavicius |dosiero = Michel Hazanavicius.jpg |grandeco de dosiero = 240px |priskribo de dosiero = Michel Hazanavicius dum la premiero de ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' en Parizo (2011) |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago kaj aĝo|1967|3|29}} |loko de naskiĝo = [[Parizo]] {{FRA}} |dato de morto = |loko de morto = |kromnomo = |aktivaj jaroj = 1988 - nun |geedzo = [[Bérénice Bejo]] |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = |oskar-premio = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2012 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2011 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''<br />'''Plej bona originala scenaro'''<br />2011 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |césar = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2012 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Michel HAZANAVICIUS''' (naskiĝis la {{daton|29|marto|1967}} en [[Parizo]]) estas [[Francio|franca]] reĝisoro, aktoro kaj scenaristo, internacie konata pro lia reĝisorado de la filmo ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' aperinta en 2011, danke al kiu li gajnis multajn premiojn, interalie [[Ora Globo|Oran Globon]] kaj plurajn [[Oskar-premio]]jn, interalie por plej bona reĝisoro.<ref>[https://web.archive.org/web/20140222005830/http://www.fotogramas.es/Noticias/Festivales/Festival-de-Cannes/2011/20-peliculas-competiran-por-la-Palma-de-Oro artikolo ''«20 películas competirán por la Palma de Oro»'' en la retejo ''fotogramas.es'', arkivigita en februaro 2014] ({{es}})</ref> == Biografio == Michel Hazanavicius devenas el juda familio el [[Litovio]] (origine la familia nomo litove skribiĝas ''Hazanavičius''), kun iuj parencoj ankaŭ el [[Pollando]]. Liaj gepatroj en infanaĝo pretervivis la Duan Mondmiliton kaŝe en [[Francio]]. Michel Hazanavicius estas frato de [[Serge Hazanavicius]], ankaŭ aktoro<ref>[https://archive.ph/sama artikolo ''«'The artist' cosecha éxitos con el cine mudo y en blanco y negro de los años 20»'' de 12 2011 el la retejo ''noticiasdenavarra.com'', arkivigita en 9 2012 en la arkivejo ''archive.ph''] ({{es}})</ref> kaj li estas edziĝinta kun la franca aktorino [[Bérénice Bejo]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304190326/http://www.perfil.com/contenidos/2011/12/16/noticia_0029.html artikolo ''«Una argentina está nominada al] [[Globo de Oro]]»'' de 12 2011 el la retejo ''noticiasdenavarra.com'', arkivigita en 3 2016</ref>, naskiĝinta en [[Bonaero]], kiu partoprenis en kelkaj el liaj filmoj kaj estas protagonistino de ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''. Ekde infanaĝo li estis granda fervorulo de kino, ĉu temis pri filmoj malmulte konataj en originala versio aŭ plej popularaj.<ref>[https://archive.ph/BpMU#selection-927.0-927.52 artikolo ''«El último creyente en el poder del cine sin palabras»''] el 12 2011 de Rocío García por la gazeto [[El País]], arkivigita en 12 2012 en la arkivejo ''archive.ph'' (same {{es}})</ref> Li debutis kiel reĝisoro en 1999 per la filmo ''[[Mes Amis]]'', komedio en kiu ludis lia frato Serge; li atingis sukceson en sia propra lando per siaj sinsekvaj realigoj ''[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]'' (2006) kaj ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' (2009), ambaŭ rakontas en tono de komedio la misaventurojn de franca spiono "Hubert Bonisseur de La Bath", kaj li atingis tutmondan agnoskon en 2011 per la [[muta filmo]] ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''. La aparte solena jubilea 75-a [[Festivalo de Cannes 2022]] malfermiĝis per la franca horora komedio ''Coupez!'' ("Tranĉu!", varia angla titolo ''Final Cut of the Dead'', "fina tranĉo de la mortuloj") de li, kiu estis montrita ekster konkurso. == Filmaro == === Reĝisoro === * 1992: ''[[Derrick contre Superman]]'' (televida filmo) * 1992: ''[[Ça détourne]]'' (televida filmo) * 1993: ''[[La Classe américaine|Le Grand Détournement]]'' (''La Classe américaine'') * 1994: ''[[C'est pas le 20 heures]]'' (televida serio) * 1996: ''[[Les Films qui sortent le lendemain dans les salles de cinéma]]'' (televida serio) * 1997: ''[[Échec au capital]]'' (kurtfilmo) * 1999: ''[[Mes amis]]'' * 2006: ''[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]'' * 2009: ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' * 2012: ''[[Les Infidèles (2012)|Les Infidèles]] === Scenaristo === * 1992: ''[[Ça détourne]]'' (TV) * 1993: ''[[Le Grand détournement]]'' (''La Classe américaine'') * 1996: ''[[Delphine 1, Yvan 0]]'' * 1968: ''[[Le Clone]]'' * 1999: ''[[Mes amis]]'' * 2004: ''[[Les Dalton (filmo)|Les Dalton]]'' * 2009: ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' === Produktisto === * 2004: ''[[Tuez-les tous !|Tuez-les tous ! Rwanda, histoire d'un génocide sans importance]]'' ([[dokumenta filmo]]) === Aktoro === * 1994: ''[[La Cité de la peur (1994)|La Cité de la peur]]'': Régis * 1996: ''[[Delphine 1, Yvan 0]]'': Régis * 1996: ''[[Didier (filmo)|Didier]]'': Fabrice === Muntisto === * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' == Premioj == ;[[Oskar-premio]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona originala scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona muntado || ''The Artist'' || Kandidato |- |} ;Premio [[Ora Globo]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- |} ;Premio [[BAFTA]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona originala scenaro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona muntado || ''The Artist'' || Gajnanto |- |} ;Premio [[César]] {| class="wikitable" |-O ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2008 || Plej bona originala aŭ adaptita scenaro || ''OSS 117: Le Caire, nid d'espions'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- |} ;Premio "Independent Spirit" {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Filmo}} * [http://www.imdb.com/name/nm0371890/ Michel Hazanavicius en IMDb] * [http://www.filmaffinity.com/es/search.php?stext=michel+hazanavicius&stype=all Filmoj de Michel Hazanavicius en FilmAffinity] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hazanavicius, Michel}} [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Oskar-premiitoj]] [[Kategorio:Premio BAFTA]] rs4gnoys6uupgfik2kqd3dcey5la8wk 9372449 9372448 2026-05-13T22:33:05Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9372449 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Michel Hazanavicius |dosiero = Michel Hazanavicius.jpg |grandeco de dosiero = 240px |priskribo de dosiero = Michel Hazanavicius dum la premiero de ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' en Parizo (2011) |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago kaj aĝo|1967|3|29}} |loko de naskiĝo = [[Parizo]] {{FRA}} |dato de morto = |loko de morto = |kromnomo = |aktivaj jaroj = 1988 - nun |geedzo = [[Bérénice Bejo]] |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = |oskar-premio = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2012 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2011 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''<br />'''Plej bona originala scenaro'''<br />2011 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |césar = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2012 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Michel HAZANAVICIUS''' (naskiĝis la {{daton|29|marto|1967}} en [[Parizo]]) estas [[Francio|franca]] reĝisoro, aktoro kaj scenaristo, internacie konata pro lia reĝisorado de la filmo ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' aperinta en 2011, danke al kiu li gajnis multajn premiojn, interalie [[Ora Globo|Oran Globon]] kaj plurajn [[Oskar-premio]]jn, interalie por plej bona reĝisoro.<ref>[https://web.archive.org/web/20140222005830/http://www.fotogramas.es/Noticias/Festivales/Festival-de-Cannes/2011/20-peliculas-competiran-por-la-Palma-de-Oro artikolo ''«20 películas competirán por la Palma de Oro»'' en la retejo ''fotogramas.es'', arkivigita en februaro 2014] ({{es}})</ref> == Biografio == Michel Hazanavicius devenas el juda familio el [[Litovio]] (origine la familia nomo litove skribiĝas ''Hazanavičius''), kun iuj parencoj ankaŭ el [[Pollando]]. Liaj gepatroj en infanaĝo pretervivis la Duan Mondmiliton kaŝe en [[Francio]]. Michel Hazanavicius estas frato de [[Serge Hazanavicius]], ankaŭ aktoro<ref>[https://archive.ph/sama artikolo ''«'The artist' cosecha éxitos con el cine mudo y en blanco y negro de los años 20»'' de 12 2011 el la retejo ''noticiasdenavarra.com'', arkivigita en 9 2012 en la arkivejo ''archive.ph''] ({{es}})</ref> kaj li estas edziĝinta kun la franca aktorino [[Bérénice Bejo]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304190326/http://www.perfil.com/contenidos/2011/12/16/noticia_0029.html artikolo ''«Una argentina está nominada al] [[Globo de Oro]]»'' de 12 2011 el la retejo ''noticiasdenavarra.com'', arkivigita en 3 2016</ref>, naskiĝinta en [[Bonaero]], kiu partoprenis en kelkaj el liaj filmoj kaj estas protagonistino de ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''. Ekde infanaĝo li estis granda fervorulo de kino, ĉu temis pri filmoj malmulte konataj en originala versio aŭ plej popularaj.<ref>[https://archive.ph/BpMU#selection-927.0-927.52 artikolo ''«El último creyente en el poder del cine sin palabras»''] el 12 2011 de Rocío García por la gazeto [[El País]], arkivigita en 12 2012 en la arkivejo ''archive.ph'' (same {{es}})</ref> Li debutis kiel reĝisoro en 1999 per la filmo ''[[Mes Amis]]'', komedio en kiu ludis lia frato Serge; li atingis sukceson en sia propra lando per siaj sinsekvaj realigoj ''[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]'' (2006) kaj ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' (2009), ambaŭ rakontas en tono de komedio la misaventurojn de franca spiono "Hubert Bonisseur de La Bath", kaj li atingis tutmondan agnoskon en 2011 per la [[muta filmo]] ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''. La aparte solena jubilea 75-a [[Festivalo de Cannes 2022]] malfermiĝis per la franca horora komedio ''Coupez!'' ("Tranĉu!", varia angla titolo ''Final Cut of the Dead'', "fina tranĉo de la mortuloj") de li, kiu estis montrita ekster konkurso. == Filmaro == === Reĝisoro === * 1992: ''[[Derrick contre Superman]]'' (televida filmo) * 1992: ''[[Ça détourne]]'' (televida filmo) * 1993: ''[[La Classe américaine|Le Grand Détournement]]'' (''La Classe américaine'') * 1994: ''[[C'est pas le 20 heures]]'' (televida serio) * 1996: ''[[Les Films qui sortent le lendemain dans les salles de cinéma]]'' (televida serio) * 1997: ''[[Échec au capital]]'' (kurtfilmo) * 1999: ''[[Mes amis]]'' * 2006: ''[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]'' * 2009: ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' * 2012: ''[[Les Infidèles (2012)|Les Infidèles]] === Scenaristo === * 1992: ''[[Ça détourne]]'' (TV) * 1993: ''[[Le Grand détournement]]'' (''La Classe américaine'') * 1996: ''[[Delphine 1, Yvan 0]]'' * 1968: ''[[Le Clone]]'' * 1999: ''[[Mes amis]]'' * 2004: ''[[Les Dalton (filmo)|Les Dalton]]'' * 2009: ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' === Produktisto === * 2004: ''[[Tuez-les tous !|Tuez-les tous ! Rwanda, histoire d'un génocide sans importance]]'' ([[dokumenta filmo]]) === Aktoro === * 1994: ''[[La Cité de la peur (1994)|La Cité de la peur]]'': Régis * 1996: ''[[Delphine 1, Yvan 0]]'': Régis * 1996: ''[[Didier (filmo)|Didier]]'': Fabrice === Muntisto === * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' == Premioj == ;[[Oskar-premio]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona originala scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona muntado || ''The Artist'' || Kandidato |- |} ;Premio [[Ora Globo]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- |} ;Premio [[BAFTA]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona originala scenaro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona muntado || ''The Artist'' || Gajnanto |- |} ;Premio [[César]] {| class="wikitable" |-O ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2008 || Plej bona originala aŭ adaptita scenaro || ''OSS 117: Le Caire, nid d'espions'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- |} ;Premio "Independent Spirit" {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalo|Filmo}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.imdb.com/name/nm0371890/ Michel Hazanavicius en IMDb] * [http://www.filmaffinity.com/es/search.php?stext=michel+hazanavicius&stype=all Filmoj de Michel Hazanavicius en FilmAffinity] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hazanavicius, Michel}} [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Oskar-premiitoj]] [[Kategorio:Premio BAFTA]] lakxvykf8gppq8ejk4r44xmhyu7lu2b 9372450 9372449 2026-05-13T22:33:32Z ThomasPusch 1869 /* Referencoj */ 9372450 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Michel Hazanavicius |dosiero = Michel Hazanavicius.jpg |grandeco de dosiero = 240px |priskribo de dosiero = Michel Hazanavicius dum la premiero de ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' en Parizo (2011) |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago kaj aĝo|1967|3|29}} |loko de naskiĝo = [[Parizo]] {{FRA}} |dato de morto = |loko de morto = |kromnomo = |aktivaj jaroj = 1988 - nun |geedzo = [[Bérénice Bejo]] |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = |oskar-premio = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2012 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2011 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''<br />'''Plej bona originala scenaro'''<br />2011 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |césar = '''Plej bona reĝisoro'''<br />2012 ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Michel HAZANAVICIUS''' (naskiĝis la {{daton|29|marto|1967}} en [[Parizo]]) estas [[Francio|franca]] reĝisoro, aktoro kaj scenaristo, internacie konata pro lia reĝisorado de la filmo ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' aperinta en 2011, danke al kiu li gajnis multajn premiojn, interalie [[Ora Globo|Oran Globon]] kaj plurajn [[Oskar-premio]]jn, interalie por plej bona reĝisoro.<ref>[https://web.archive.org/web/20140222005830/http://www.fotogramas.es/Noticias/Festivales/Festival-de-Cannes/2011/20-peliculas-competiran-por-la-Palma-de-Oro artikolo ''«20 películas competirán por la Palma de Oro»'' en la retejo ''fotogramas.es'', arkivigita en februaro 2014] ({{es}})</ref> == Biografio == Michel Hazanavicius devenas el juda familio el [[Litovio]] (origine la familia nomo litove skribiĝas ''Hazanavičius''), kun iuj parencoj ankaŭ el [[Pollando]]. Liaj gepatroj en infanaĝo pretervivis la Duan Mondmiliton kaŝe en [[Francio]]. Michel Hazanavicius estas frato de [[Serge Hazanavicius]], ankaŭ aktoro<ref>[https://archive.ph/sama artikolo ''«'The artist' cosecha éxitos con el cine mudo y en blanco y negro de los años 20»'' de 12 2011 el la retejo ''noticiasdenavarra.com'', arkivigita en 9 2012 en la arkivejo ''archive.ph''] ({{es}})</ref> kaj li estas edziĝinta kun la franca aktorino [[Bérénice Bejo]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304190326/http://www.perfil.com/contenidos/2011/12/16/noticia_0029.html artikolo ''«Una argentina está nominada al] [[Globo de Oro]]»'' de 12 2011 el la retejo ''noticiasdenavarra.com'', arkivigita en 3 2016</ref>, naskiĝinta en [[Bonaero]], kiu partoprenis en kelkaj el liaj filmoj kaj estas protagonistino de ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''. Ekde infanaĝo li estis granda fervorulo de kino, ĉu temis pri filmoj malmulte konataj en originala versio aŭ plej popularaj.<ref>[https://archive.ph/BpMU#selection-927.0-927.52 artikolo ''«El último creyente en el poder del cine sin palabras»''] el 12 2011 de Rocío García por la gazeto [[El País]], arkivigita en 12 2012 en la arkivejo ''archive.ph'' (same {{es}})</ref> Li debutis kiel reĝisoro en 1999 per la filmo ''[[Mes Amis]]'', komedio en kiu ludis lia frato Serge; li atingis sukceson en sia propra lando per siaj sinsekvaj realigoj ''[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]'' (2006) kaj ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' (2009), ambaŭ rakontas en tono de komedio la misaventurojn de franca spiono "Hubert Bonisseur de La Bath", kaj li atingis tutmondan agnoskon en 2011 per la [[muta filmo]] ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]''. La aparte solena jubilea 75-a [[Festivalo de Cannes 2022]] malfermiĝis per la franca horora komedio ''Coupez!'' ("Tranĉu!", varia angla titolo ''Final Cut of the Dead'', "fina tranĉo de la mortuloj") de li, kiu estis montrita ekster konkurso. == Filmaro == === Reĝisoro === * 1992: ''[[Derrick contre Superman]]'' (televida filmo) * 1992: ''[[Ça détourne]]'' (televida filmo) * 1993: ''[[La Classe américaine|Le Grand Détournement]]'' (''La Classe américaine'') * 1994: ''[[C'est pas le 20 heures]]'' (televida serio) * 1996: ''[[Les Films qui sortent le lendemain dans les salles de cinéma]]'' (televida serio) * 1997: ''[[Échec au capital]]'' (kurtfilmo) * 1999: ''[[Mes amis]]'' * 2006: ''[[OSS 117: Le Caire, nid d'espions]]'' * 2009: ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' * 2012: ''[[Les Infidèles (2012)|Les Infidèles]] === Scenaristo === * 1992: ''[[Ça détourne]]'' (TV) * 1993: ''[[Le Grand détournement]]'' (''La Classe américaine'') * 1996: ''[[Delphine 1, Yvan 0]]'' * 1968: ''[[Le Clone]]'' * 1999: ''[[Mes amis]]'' * 2004: ''[[Les Dalton (filmo)|Les Dalton]]'' * 2009: ''[[OSS 117: Rio ne répond plus]]'' * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' === Produktisto === * 2004: ''[[Tuez-les tous !|Tuez-les tous ! Rwanda, histoire d'un génocide sans importance]]'' ([[dokumenta filmo]]) === Aktoro === * 1994: ''[[La Cité de la peur (1994)|La Cité de la peur]]'': Régis * 1996: ''[[Delphine 1, Yvan 0]]'': Régis * 1996: ''[[Didier (filmo)|Didier]]'': Fabrice === Muntisto === * 2011: ''[[The Artist (filmo)|The Artist]]'' == Premioj == ;[[Oskar-premio]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona originala scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona muntado || ''The Artist'' || Kandidato |- |} ;Premio [[Ora Globo]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- |} ;Premio [[BAFTA]] {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona originala scenaro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona muntado || ''The Artist'' || Gajnanto |- |} ;Premio [[César]] {| class="wikitable" |-O ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2008 || Plej bona originala aŭ adaptita scenaro || ''OSS 117: Le Caire, nid d'espions'' || Kandidato |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- |} ;Premio "Independent Spirit" {| class="wikitable" |- ! Jaro || Kategorio || Filmo || Rezulto |- | 2012 || Plej bona reĝisoro || ''The Artist'' || Gajnanto |- | 2012 || Plej bona scenaro || ''The Artist'' || Kandidato |- |} == Referencoj == {{Portalo|Filmo}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.imdb.com/name/nm0371890/ Michel Hazanavicius en IMDb] * [http://www.filmaffinity.com/es/search.php?stext=michel+hazanavicius&stype=all Filmoj de Michel Hazanavicius en FilmAffinity] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hazanavicius, Michel}} [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Oskar-premiitoj]] [[Kategorio:Premio BAFTA]] 8t4g6mujm40z3p66di9y4ba9w1agya2 George Washington Bush 0 393719 9372536 9186799 2026-05-14T05:37:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372536 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri pioniro en Vaŝingtonio; por aliaj simile nomataj homoj, vidu [[George Bush]].}} {{Informkesto homo}} '''George Washington BUSH''' (naskita en 1778 aŭ 1779 en [[Pensilvanio]]; mortinta la [[5-an de aprilo]] [[1863]]) estis unu el la plej fruaj usonaj setlantoj de la regiono, kiu poste fariĝis Vaŝingtonio.<ref>{{Cite journal | last = McClelland, Jr. | first = John | title = Almost Columbia, Triumphantly Washington: Prelude to statehood—the remarkable beginnings of Washington Territory. | journal = COLUMBIA magazine | volume = 2 | issue = 2 | year = 1988 | url = http://www.washingtonhistoryonline.org/leschi/prelude/almost-columbia.htm | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2016-01-31 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20150920091742/http://washingtonhistoryonline.org/leschi/prelude/almost-columbia.htm | arkivdato = 2015-09-20 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150920091742/http://washingtonhistoryonline.org/leschi/prelude/almost-columbia.htm |date=2015-09-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://washingtonhistoryonline.org/leschi/prelude/almost-columbia.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-12-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150920091742/http://washingtonhistoryonline.org/leschi/prelude/almost-columbia.htm |arkivdato=2015-09-20 }}</ref> == Frua vivo == George Washington Bush estis la [[sola infano]] de [[kvakero]] kaj edukiĝis en [[Filadelfio]].<ref>Tumwater Research Center. [http://www.ci.tumwater.wa.us/research%20bush%20background.htm “History and Background of Pioneer Bush Family”] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080611110647/http://www.ci.tumwater.wa.us/research%20bush%20background.htm |date=2008-06-11 }}, ‘’Olympia News’’, 1945-07-06, Retrieved on 2008-07-13.</ref> Lia patro, Matthew Bush, naskiĝis en Hindujo, de afrikdevenaj gepatroj. Matthew Bush laboris por riĉa angla komercisto nomita Stevenson dum plejparto de la vivo. En la domo de Stevenson en Filadelfio, Matthew Bush ekkonis sian edzinon, irlandan servistinon, kiu same laboris por Stevenson. La gepatroj de George servis al Stevenson ĝis lia morto. Stevenson ne havis aliajn parencojn, do li postlasis sian riĉaĵon al ges-roj Bush. == Soldato kaj insidisto == George Washington Bush soldatis en la [[Milito de 1812]] ĉe la [[Batalo de Novorleano]]. Poste li laboris kiel sovaĝeja vojaĝisto kaj bestokaptisto, inkluzive de kelkaj jaroj en Oregono-Kolumbio laborante por [[Hudson's Bay Company]] (HBC). == Misurio kaj edziĝo == Ĉirkaŭ 1830, Bush revenis al [[Misurio]], kie li edziĝis al Isabella James, filino de germandevena baptista pastro, la 4-an de julio, 1831. Misurio estis sklava ŝtato je tiu epoko. Bush estis liberulo, neniam estinte sklavo, sed ĉar li estis parte afrikdevena, Misurio ne donis al li la saman juran statuson kiel al blankulo, kaj lia familio frontis severan antaŭjuĝemon. == Nordokcidenten == En 1844, Bush kaj lia familio (kun kvin aliaj familioj, inter kiuj li amiko [[Michael Simmons]]) forlasis Misurion, okcidenten veturante laŭ la Oregona Vojo. Pro lia sperto kiel bestokaptisto en tiu parto de la mondo, li estis grava persono en la grupo, la gvidanto. Ankaŭ la fakto ke Isabella estis trejnita kiel flegistino tre utilis ĉe [[Fort Bridger]]. Kiam ili atingis Oregonon-Kolumbion, post kvar-monata veturado, ili trovis ke la Provizora Registaro de Oregono kreis leĝon, kiu malpermesis ke nigruloj posedu teron. Pro tio, la grupo transiris Kolumbio norden en parton de la regiono, kie ankoraŭ ne estis decidite, ĉu Usono aŭ Britio regas. Verŝajne lia antaŭa laborado por HBC ĉe Fuorto Vankuvero helpis ilin akiri permeson ekloĝi en regiono, kie la kompanio kutime malpermesis, ke usonanoj setlu. == Bush Prairie == Ges-roj Bush kaj la aliaj kvin familioj establis vilaĝeton, kiun ili nomis Bush Prairie, ĉe la plej suda ekstremaĵo de [[Puĝeta Fjordo]], kie nun situas la urbo [[Tumwater (Vaŝingtonio)]]. Bush kaj Michael Simmons konstruis la unuan muelejon-segejon en la regiono, kaj Bush helpis financi la arbofaligan firmaon de Simmons. La [[Oregona Traktato]] de 1846 finis la dulandan administradon norde de Kolumbio, lokante Bush Prarie klare en Usono. Bedaŭrinde tio signifis, ke nun la samaj leĝoj etendiĝis norden, minacante la terposedan rajton de Bush. Post la kreiĝo de [[Vaŝingtonia Teritorio]] en 1853, unu el la unuaj aktoj de la teritoria parlamento estis peto al la Usona parlamento, ke oni malambigue donu la teron al ges-roj Bush, kio fine realiĝis en 1855.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.secstate.wa.gov/history/timeline_detail.aspx?s=1851&e=254 |titolo=Washington Secretary of State<!-- Bot generated title --> |alirdato=2012-03-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20041221090940/http://www.secstate.wa.gov/history/timeline_detail.aspx?s=1851&e=254 |arkivdato=2004-12-21 }}</ref> Laŭ la Biblioteko de la Historio de la Oregona Vojo, <blockquote>La Grupo Bush-Simmons ricevas krediton ĉe iuj historiistoj kiel grandparte respondeca pri la enusonigo de la regiono norde de Kolumbio. Ili establis ĉeestecon tie, kiu allogis aliajn setlontojn kaj fortigis la usonan pretendon pri la regiono en postaj debatoj inter Britio kaj Usono pri la disdividado de Oregono-Kolumbio.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.endoftheoregontrail.org/blakbios.html |titolo=Black Pioneers of Oregon<!-- Bot generated title --> |alirdato=2012-03-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081015071408/http://www.endoftheoregontrail.org/blakbios.html |arkivdato=2008-10-15 }}</ref></blockquote> George Washington Bush vivis siajn ceterajn jarojn en [[Vaŝingtonio]]. Li mortis la 5-an de aprilo 1863 kaj estas la sola veterano de la Milito de 1812 enterigita en [[Kantono Thurston]]. Isabella James Bush mortis la 12-an de septembro, 1866. == Postlasaĵo == Iliaj ses filoj daŭrigis la familian tradicion de bienkultivado kaj publika servado.<ref name="HistoryLink">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.historylink.org/essays/output.cfm?file_id=5646|titolo=George W. Bush settles with his family at Bush Prairie near Tumwater in November 1845|familia nomo=Oldham|persona nomo=Kit|dato=2004-02-01|eldoninto=HistoryLink.org}}</ref> La plej maljuna, [[William Owen Bush]], servis dufoje en la [[Vaŝingtonia Parlamento]]. En 1890, li enkondukis la leĝproponon, kiu establis la altlernejon nun nomatan [[Washington State University]]. En 1973, [[Jacob Lawrence]] faris serion de kvin pentraĵoj bildigante la vojaĝon de George Washington Bush per ĉaroj de Misurio ĝis Bush Prairie. La pentraĵoj estas en la kolekto de la [[Washington State Historical Society|Vaŝingtonia Historia Societo]]. == Vidu ankaŭ == * [[George Washington (Vaŝingtonia pioniro)]] == Citaĵoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.nps.gov/jeff/historyculture/upload/george_washington_bush.pdf|titolo=George Washington Bush and the Human Spirit of Westward|alirdato=2007-11-13|aŭtoro=Jefferson National Expansion Memorial|jaro=1999|monato=februaro|formato=pdf|eldoninto=[[U.S. National Park Service]], [[US Department of the Interior]]}} * {{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.seattlepi.com/lifestyle/56993_blackhistory05_2.shtml|titolo=State owes much to George W. Bush — a Black Pioneer|familia nomo=Goodnow|persona nomo=Cecelia|dato=2002-02-05|eldoninto=''[[Seattle Post-Intelligencer]]''}} * {{cite web |url=http://www.ci.tumwater.wa.us/research%20bushTOC.htm |title=Articles on George Washington Bush |publisher=[[Tumwater, Washington|City of Tumwater, Washington]] |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070714212032/http://www.ci.tumwater.wa.us/research%20bushTOC.htm |arkivdato=2007-07-14 |accessdate=2012-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070714212032/http://www.ci.tumwater.wa.us/research%20bushTOC.htm |archivedate=2007-07-14 }} * [http://www.endoftheoregontrail.org/blakbios.html Biographical Sketches of Black Pioneers and Settlers of the Northwest] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081015071408/http://www.endoftheoregontrail.org/blakbios.html |date=2008-10-15 }} * {{Oregon Encyclopedia|bush_george_washington_1790_1863_1790_1863_|author=Sederstrom, Don}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bush, George Washington}} [[Kategorio:Usonaj pioniroj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1863]] [[Kategorio:Kantono Thurston]] [[Kategorio:Oregono-Kolumbio]] gb6zopfq1hi35qp47scsuzzkv1kprph Funkciteorio 0 397343 9372384 9198715 2026-05-13T21:11:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372384 wikitext text/x-wiki La '''funkci(o)teorio''' estas subfako de la [[muzikteorio]] kaj apartenas al la [[harmoniscienco]]. Ĝi priskribas la rilatojn inter la akordoj en [[maĵoro|maĵor]][[minoro|minore]] tonala muziko. [[Hugo Riemann]] evoluis ĝin en 1893, Wilhelm Maler kaj Diether de la Motte larĝigis kaj profundigis ĝin. {{Portalo Muziko}} == Utilo == La funkciteorio servas al [[muzika analizo]]. Ofte aperantaj,sed ankaŭ nekutimaj [[harmoniscienco|harmoniaj]] sinsekvoj estas difineblaj kaj priskribeblaj sur ĝia bazo. Ĝi kondiĉigas je tio la aŭd-atendojn de certaj sinsekvoj de harmonioj (ekzemple [[kadenco (harmoniscienco)|kadencojn]] kaj [[sekvenco (muziko)|sekvencojn]]). Ankaŭ la subdivido de pli longaj muzikpecoj estas analizebla per ĝia helpo. La funkciteorio estas apklikebla je la harmoniaro de la muziko de [[Baroka muziko|baroko]], de la [[klasika muziko|klasiko]] kaj de la [[Romantisma muziko|romantismo]]. Ankaŭ multaj rilatoj ene de ĵazo kaj popularmuziko estas kapteblaj per la funkciteorio. En la ĵazteorio tamen superregas la analizo laŭ la [[ŝtupoteorio]] kaj laŭ la [[akordogamo-teorio]]. Populara muzikliteraturo ofte uzas diversajn terminojn de la funkcia analizo kaj de la ŝtupoteorio samsignife. Ambaŭ sistemoj estas kutimaj modeloj por la priskribo de harmoniaj interligoj. Dependas de la kunteksto, kiun el ili oni preferas. == La funkcioj == === Ĉefaj funkcioj === {| border="0" style="border-collapse:collapse" align="right" |[[Dosiero:FunktionstheorieNBn1.png|eta|320ra|dekstre|La ĉefaj funkcioj kiel akordoj de la c-maĵora gamo]] |- |[[Dosiero:FunktionstheorieNBn2.png|eta|320ra|dekstre|La ĉefaj funkcioj kiel akordoj<br />de la harmonia a-minora gamo]] |} En la funkciteorio validas [[tonalo]], kiu montriĝas en certa tempospaco kiel centra tonalo, kiel la [[toniko (muziko)|toniko]] (en la ŝtupoteorio: 1-a ŝtupo) de ĉi tiu parto. Al ĝi kuniĝas du pluaj ''ĉefaj funkcioj'', nome la najbaraj [[kvinto]]<nowiki /> puraj parencoj: la [[dominanto]] (supra kvinto, 5-a ŝtupo) kaj la [[subdominanto]] (kvarto respektive malsupra kvinto, 4-a ŝtupo). La funkcioj mem estas signataj en la funkciteorio per literoj, je kio [[maĵora]]j funkcioj havas majusklojn kaj [[minora]]j funkcioj minusklojn. === Flankaj funkcioj === Alvenas je tio la ''flankaj funkcioj'', kiuj staras en [[trito|trita]] distanco al la ĉefaj funkcioj. Por la simbola prezentado de la flankaj funkcioj oni almetas literon post la ĉefajn funkciojn. La flankaj funkcioj konsistas el jenaj tri grupoj: {| border="0" style="border-collapse:collapse" align="right" |[[Dosiero:FunktionstheorieNBn3.png|eta|320ra|dekstre|La paraleloj kiel akordoj de la C-maĵora tonalo]] |- |[[Dosiero:FunktionstheorieNBn4.png|eta|320ra|dekstre| La paraleloj kiel akordoj de la natura a-minora tonalo]] |} * la [[Paralelsono|paraleloj]] en ettrita distanco al la ĉefa funkcio<br />Ĉefaj funkcioj en maĵoro: paralelsono (minora) malsupren –Tp–, resp.<br />Ĉefa funkcio en minoro: paralelsono (maĵora) supren –tP– * la [[kontraŭparalelo]]j en grandtrita distanco<br />Ĉefaj funkcioj en maĵoro: kontraŭparalelo (minora) supren –Tg–, resp.<br />Ĉefa funkcio en minoro: kontraŭparalelo (maĵora) malsupren –tG– * la [[medianto]]j en grand- eŭ ettrita distanco supren aŭ malsupren, kiuj ne estas formeblaj el gam-apartenaj tonoj kaj estas atingataj per maĵorigo aŭ minorigo de la ĉefa aŭ flanka funkcio. Ekzemploj por paraleloj: Tp en C-maĵoro ist a-Moll. tP in a-minoro estas C-maĵoro.<br /> Ekzemploj por kontraŭparaleloj: Tg en C-maĵoro estas e-minoro. tG en a-minoro estas F-maĵoro .<br /> Medianto estus E-maĵoro en C-maĵoro: TG (la flanka funkcio estas maĵorigita),<br /> alia e♭-minoro en c-minoro: tg (ĉefa kaj flanka funkcioj estas minorigitaj). Minorigoj kaj maĵorigoj ekzistas ankaŭ por ĉiu ĉefa funkcio. Oni indikas ilin ĉiam per minuskloj resp. majuskloj (minorigita subdominanto en maĵora sistemo estas ekzemple indikata per s anstataŭ S). == Kadencoj, finaĵoj kaj moduladoj == La toniko estas fiksita per kadencoj. La plej simplaj kadencoj estas D-T ([[aŭtenta finaĵo]]) kaj S-T ([[plagala finaĵo]]). Kiel baza modelo por kadencoj oni komprenas kutime la plenkadencon T-S-D-T. {| border="0" style="border-collapse:collapse" cellpadding="8" align="center" |[[Dosiero:FunktionstheorieNB1a.png|eta|250ra|sen|Simpla plenkadenco en C-maĵoro<br />[[Aŭdvidaĵo:KADENZ.MID|Sonekzemplo]]]] | [[Dosiero:FunktionstheorieNB2a.png|eta|280ra|sen|La sama kadenco en A-maĵoro<br />[[Aŭdvidaĵo:KADENZA.MID|Sonekzemplo]]]] |} Kiam en verkopasaĵo okazas transiro de unu tonalo al alia per diatona, kromata aŭ enharmonia [[modulado (muziko)|modulado]], la nova tonalo validas je la analizo tiom longe necertigita, ĝis kiam sekvas aŭtenta aŭ pli malofte ankaŭ plagala kadenco. Se oni povas kompreni akordon ne nur kiel funkcion de la ĝistiama, sed ankaŭ kiel ĉefa funkcio de la nova tonalo, oni diras pri ĉefaj interfunkcioj. Al ĉi tiuj apartenas precipe la interdominanto. == Aldono de nombroj == Ĉiuj simboloj estas ekipeblaj per aldonaĵoj laŭforme de nombroj kaj literoj. Altenmetitaj aldonaj nombroj montras kromtonojn. Nombroj skribitaj sub la funkcisimbolo indikas la bas-tonon de la akordo je intervala rilato al la bazotono de la respektiva funkcio. Trisonojn en baza pozicio oni notas sen aldonaĵoj. Jen la plej oftaj aldonaĵoj: * [[Dominantseptakordo|Septakordo sur la dominanto]] (D<sup>7</sup>) : La dominanto de B♭ estas F. Dominantseptakordo sur F estas kvarsono kun la aldona tono E♭. : [[Dosiero:FunktionstheorieNB3a.png|256ra|]] : La dominanto de G estas D. Dominantseptakordo sur D estas kvarsono kun la aldona tono C. : [[Dosiero:FunktionstheorieNB4a.png|256ra|]] * Septakordoj ekzistas en baza pozicio (al la trisono aldoniĝas septo) samkiel en tri inversigoj: 1-a inversigo = kvintsesta pozicio, 2-a inversigo = tritokvarta pozicio , 3-a inversigo = dutopozicio. La nomoj indikas, en kiuj intervalrilatoj al la plej malsupra tono de la akordo staras la du tonoj, kiuj rezultigas la dutodisonancon. La nomo laŭ la funkciteorio tamen konservas la altenmetitan 7-on, kaj oni indikas anstataŭe la bas-tonon rilate al akorda bazotono. Do oni aldonas por la 1-a inversigo malaltenmetitan 3-on, ĉar en ĝi la akorda trito en baza pozicio staras en la baso, por la 2-a inversigo malaltenmetitan 5-on (kvinto en la baso), por la 3-a inversigo malaltenmetitan 7-on (septo en la baso). Ĉilastakaze oni notas la septon nur sub la funkcisimbolon, ĉar el tio jam evidentiĝas, ke temas pri septakordo. : [[Dosiero:FunktionstheorieNB4b.png|320ra|]] * La funkciteorio konas la eblecon aldoni al akordo kroman seston (''aldonita sesto''). Tion oni indikas, altenmetante la 5-on kaj la 6-on. Ĉi tiu akordo kutime valoras en la funkciteorio kiel subdominanto. Laŭ la ŝtupoteorio temas pri septakordo de la 2-a ŝtupo en kvintsesta pozicio. : [[Dosiero:FunktionstheorieNB5a.png|240ra|]] * Krome oni notas [[fremdnoto]]jn. La [[kvarto]] anstataŭas la [[trito]]n de la dominantakordo (= [[kvarta fremdnoto]]) kaj estas poste dissolvota: : [[Dosiero:FunktionstheorieNB6a.png|240ra|]] * Jena ekzemplo ja ŝajne enhavas la funkcian progresadon T – T<SUB>5</SUB> – D – T, la dua akordo tamen estas interpretata kiel kvartsesta fremdnoto al la sekva, vera dominanto, ĉar ĝi ankaŭ tiel dissolviĝas: : [[Dosiero:FunktionstheorieNB7a.png|240ra|]] : (Ĉi tiu fremdnoto estas indikata ankaŭ per auch D<sup>T-D</sup>) * Je naŭta fremdnoto oni aldonas al la baza akordo [[naŭto]]n, kies dissolviĝo en la okton tuj okazas: :: [[Dosiero:FunktionstheorieNB8a.png|240ra|]] == Aliaj signoj kaj simboloj == ; [[aliigo (muziko)|Aliigo]]: aliigoj supren aŭ malsupren estas indikataj per la simboloj < kaj >. Dominanto kun alten aliigita kvinto ekzemple ricevas la simbolon D<sup>5<</sup>, en C-maĵoro: g-b-d♯ ; Elipsoj: Se atendita akordo ne aperas, oni tamen povas aldone registri ĝin, por noti, kio estis atendota ĉi-loke. La atendita akordo staras je tio en rektaj krampoj (ekz. [T]). : Kiam akordo aŭ akordprogresio rilatas laŭfunkcie kun alia toniko ol la lasta (ekz. kun la onta je modulado), oni metas la tutan progresion ekde sencoplena punkto ĝis la apero de la nova toniko inter rondajn krampojn. ; Interdominantoj: Kiam antaŭ akordo aperas ties (plejofte ne gam-apartena) dominanto, sen ke okazas menciinda modulado (forlaso de la ĉeftonalo), oni nomas ĝin interdominanto. Ĝi ne bezonas rilati al la vera bazotonalo, sed rilatas nur kun la postsekva akordo kaj estas metata por markado inter rondajn krampojn. ; [[Ligaturo]]j: estas markataj per strekoj rekte konektiĝaj kun funkcia simbolo kaj daŭras trans pluraj akordoj. Ili indikas, ke la markita funkcio malgraŭ eventuale fremdaj tonoj restas neŝanĝite valida dum la daŭro de la ligatur. Tio estas kutime ekz. je trapasoj. Super ligaturoj ankaŭ povas stari funkciaj simboloj, kiuj tiam rilatas kun tiu funkcio, je kiu komencis la ligaturo. ; Duoblofunkcioj: estas indikataj per du funkcisimboloj krucitaj unu kun la alia. Ekzemple ''DD'' simbolas la dominanton de la dominanto ([[duobla dominanto]]), ''SS'' la subdominanton de la subdominanto ([[duobla subdominanto]]). ; Trastrekoj: Trastrekoj de la akordsimbolo, kiuj estas uzataj nur je septakordoj, indikas, ke la akordo estas ''mallongigita'', kio signifas, ke al ĝi mankas la bazotono. Per tio je la dominanto ekestas [[diminuita]] akordo, kiun la [[ŝtupoteorio]] interpretas kiel trisono sur la 7-a ŝtupo. ; Specialaj akordoj: Kelkaj pli ofte aperantaj akordoj kiel la [[napola sestakordo]] aŭ la [[diminuita]] [[septakordo]] ricevas altenmetitajn minusklojn: :: s<sup>n</sup>: la ''napola sestakordo'' estas rigardata kiel minor-subdominanto kun eta, malaltigita sesto, do kiel s<sup>6></sup>, en C-maĵoro: f-a♭-d♭. :: D<sup>v</sup>: Se aperas ''diminuita septakordo'' (en C-maĵoro: b-d-f-a♭) kiel dominanto, oni rigardas ĝin kiel mallongigita dominanta septnaŭta akordo, kies funkciosimbolo fakte estus trastrekita D kun altenmetitaj 7 kaj 9>. Kiel pli simpla skribmaniero oni ofte uzas D<sup>v</sup>. Se ĝia apero tamen estas pli subdominanta, la funkciteorio rigardas ĝin kiel minora subdominanto kun aldonita sesto kaj kvarto anstataŭ kvinto, do kiel s kun altenmetitaj 3,4 kaj 6. La hermafrodita karaktero de ĉi tiu akordo ankaŭ esprimiĝas en la simbolo de la interkrucitaj literoj D kaj s. == Limigo == Ne ĉiuj harmoniaj parencecoj kaj progresioj estas kapteblaj helpe de la funkciteorio. Funkciharmoniaro kaptas nur tie, kie temas pri muziko almenaŭ verkita en trisonaj harmonioj, kiu baziĝas sur centra maĵora aŭ minora tonalo. Pro tio la funkciteorio kiel instrumento de analizo estas maltaŭga en kazoj, en kiuj la muziko ne konvenas al ĉi tiuj kondiĉoj. Ekzemple [[plurtonaleco]] kaj [[maltonaleco]] en la [[muziko de la 20-a jarcento]] samkiel muziko el la [[renesanco]] estas ne bone kapteblaj per rimedoj de la funkciteorio. Ankaŭ la antaŭbaroka kaj [[malfru-mezepoka]] muziko ([[ars nova]]) funkcias pli laŭ melodiaj resp. kontrapunktaj leĝoj. La harmonia sinsekvo rezultas el la reguloj de la progresado ene de voĉo kaj de la rilato de pokaze du voĉoj unu al la alia, ne per supera harmonia strukturo. La rezulta sinsekvo de [[kunsonaĵo]]j estas tamen la origino de nia pli malfrue evoluinta harmonisento. == Vidu ankaŭ == * [[Ĵazharmoniaro]] == Literaturo == * Diether de la Motte: ''Harmonielehre''. 13. Auflage. dtv, München 2004, ISBN 3-423-30166-X * Erich Wolf: ''Harmonielehre''. 6. Auflage. Breitkopf & Härtel, Wiesbaden 1972, ISBN 3-7651-0061-7 * Hermann Grabner: ''Harmonielehre'', 2 Bde., Berlin 1944 * Hanno Hussong: ''Untersuchungen zu praktischen Harmonielehren seit 1945.'' Dissertation. Verlag dissertation.de – Verlag im Internet GmbH, Berlin 2005 * Wilhelm Maler: ''Beitrag zur Dur-/moll-tonalen Harmonielehre''. 13. Auflage. Leuckart, München (1931) 1984, ISBN 3-920587-00-6 * Wolf Burbat: ''Die Harmonik des Jazz''. Neuauflage. dtv, München 1998, ISBN 3-423-30140-6 * Richard Graf, Barrie Nettles: ''Die Akkord-Skalen-Theorie und Jazz-Harmonik.'' Advance Music, ISBN 3-89221-055-1 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.musiktheorie-aktuell.de/tutorials/funktionsequenz.aspx Reta kurso pri la temo „funkcia teorio kaj sekvencoj“]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Harmoniscienco]] koajs9czmdtkgmqilq7odqs2dhoptdh Teritoria organizado de Andoro 0 399574 9372353 8625441 2026-05-13T20:29:40Z Moldur 2507 [[paroĥo]] 9372353 wikitext text/x-wiki La '''teritoria organizado de Andoro''' estas strukturita en sep [[paroĥo]]j (''parròquies'' en la [[kataluna]]), kiuj estas la unuaj kaj lastaj administraj instancoj sub la andora registaro. Kelkaj el ili havas subigitajn unuojn: [[Ordino (paroĥo)|Ordino]], [[La Massana]] kaj [[Sant Julià de Lòria]] subdividiĝas en ''kvaronojn'' (''quarts''), kaj la paroĥo [[Canillo]] laŭ ''najbaraĵoj'' (''veïnats''). La paroĥoj ricevas la nomon de la respektiva ĉefurbo. La paroĥoj havas kaj religian kaj civilan funkcion. == Paroĥoj == [[Dosiero:Andora.png|eta|250ra|Paroĥoj de Andoro.]] {| class="wikitable" |-style="background: #CCC;" | N-o de<br />ordo | '''Paroĥo''' | '''Areo'''<br /><small>(en km²)</small> | '''Loĝantaro<br />(2008)'''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/index.asp |titolo=Departament d'Estudis i Estadística |alirdato=2012-04-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101210081203/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/index.asp |arkivdato=2010-12-10 }}</ref> | '''Loĝdenso<br />(2008)<br />'''<small>(lox/km²)</small> | '''Poŝtkodo''' |- |align="right"| 1 | [[Canillo]] |align="right"| 121 | align="right"| 5.625 | align="right"| 46 | AD100 |- |align="right"| 2 | [[Encamp]] |align="right"| 74 |align="right"| 14.234 |align="right"| 192 | AD200 |- |align="right"| 3 | [[Ordino (paroĥo)|Ordino]] |align="right"| 89 |align="right"| 3.947 |align="right"| 44 | AD300 |- |align="right"| 4 | [[La Massana]] |align="right"| 61 |align="right"| 9.635 |align="right"| 157 | AD400 |- |align="right"| 5 | [[Andoro Malnova]] (ĉefurbo) |align="right"| 12 |align="right"| 24.678 |align="right"| 2056 | AD500 |- |align="right"| 6 | [[Sant Julià de Lòria]] |align="right"| 60 |align="right"| 9.651 |align="right"| 160 | AD600 |- |align="right"| 7 | [[Escaldes-Engordany]] |align="right"| 47 |align="right"| 16.714 |align="right"| 355 | AD700 |-style="background: #CCC;" |align="right"| &nbsp; | '''Andoro''' |align="right"| 468 | align="right"| 84.484 |align="right"| 180 | |} {{-}} Noto: La limoj inter Canillo kaj Encamp estas diskutitaj laŭ la t.e. [[Tereno de Konkordo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Administraj unuoj de Andoro| ]] [[Kategorio:Paroĥoj de Andoro| ]] fn2rno3fmmsmkj8t1wlq25f6ib2p59n Canillo 0 399578 9372336 7880042 2026-05-13T20:00:27Z Moldur 2507 9372336 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio = Paroĥo |lando = Andoro |mapo= |mapo priskribo= |ĉefurbo = |regiono-ISO = AD-02 |mapo1 lokumilo = iso |kodo = AD-02 |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |mapligilo = jes |zomo = 5 |parenco = |parenco_tipo = }} '''Canillo''', kun 120,86 km², estas la plej granda [[teritoria organizado de Andoro|paroĥo]] de [[Andoro]] kaj la unua laŭ la kutima ordo. Ĝi konsistas el la vilaĝoj kaj urbaj nukleoj de Canillo, Soldeu, Bordes de Envalira, Tarter, San Pedro, Ransol, Els Plans, Vilar, Armiana, Aldosa, Forn, Prats, Meritxell kaj Molleres. Canillo estas la ĉefurbo, kun 1.149 loĝantoj. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Paroĥoj de Andoro]] 4yeavjl65h75bxgu5yx66t9axb3mmj3 Kategorio:Paroĥoj de Andoro 14 399580 9372330 9311364 2026-05-13T19:57:33Z Moldur 2507 Moldur movis paĝon [[Kategorio:Parokoj de Andoro]] al [[Kategorio:Paroĥoj de Andoro]] 9311364 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} {{Alinomu|:Kategorio:Paroĥoj de Andoro|ĥ}} [[Kategorio:Administraj unuoj de Andoro]] [[Kategorio:Paroĥoj laŭ landoj|Andoro]] ljw4kniqc1bormnygcbf6rnglxjciu6 9372347 9372330 2026-05-13T20:15:11Z Moldur 2507 farite 9372347 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Administraj unuoj de Andoro]] [[Kategorio:Paroĥoj laŭ landoj|Andoro]] eq2tdgoc3bkk1g8z71wtc35c8qiclx6 Ordino (paroĥo) 0 399583 9372342 8394471 2026-05-13T20:10:19Z Moldur 2507 Moldur movis paĝon [[Ordino (paroko)]] al [[Ordino (paroĥo)]] 8394471 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Paroko |lando = Andoro |mapo= |mapo priskribo= |ĉefurbo = |regiono-ISO = AD-05 |mapo1 lokumilo = iso |kodo = AD-05 |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |mapligilo = jes |zomo = 5 |parenco = |parenco_tipo = }} [[Dosiero:Ordino05.jpg|eta]] '''Ordino''' estas unu el la [[teritoria organizado de Andoro|parokoj]] situanta en la nordokcidenta ekstremo de [[Andoro]]. Ĝia loĝantaro en la jaro 2004 estis 3.044 loĝantoj. Ĝi situas sur 1298 metroj super la marnivelo kun areo de 85 kvadrataj kilometroj. La plej gravaj vilaĝoj en ĉi tiu paroko estas [[Ansalonga]], Arans, La Cortinada, Llorts, Sornàs; El Serrat i Segudet. {{Projektoj}} [[Kategorio:Parokoj de Andoro]] trrjsuur9qcbjkiyqincq3d79a1fuza 9372344 9372342 2026-05-13T20:12:19Z Moldur 2507 [[paroĥo]] 9372344 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Paroĥo |lando = Andoro |mapo= |mapo priskribo= |ĉefurbo = |regiono-ISO = AD-05 |mapo1 lokumilo = iso |kodo = AD-05 |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |mapligilo = jes |zomo = 5 |parenco = |parenco_tipo = }} [[Dosiero:Ordino05.jpg|eta]] '''Ordino''' estas unu el la [[teritoria organizado de Andoro|paroĥoj]] situanta en la nordokcidenta ekstremo de [[Andoro]]. Ĝia loĝantaro en la jaro 2004 estis 3.044 loĝantoj. Ĝi situas sur 1298 metroj super la marnivelo kun areo de 85 kvadrataj kilometroj. La plej gravaj vilaĝoj en ĉi tiu paroĥo estas [[Ansalonga]], Arans, La Cortinada, Llorts, Sornàs; El Serrat i Segudet. {{Projektoj}} [[Kategorio:Paroĥoj de Andoro]] 0yf7exq9yklc6r8pqjzrdbtojipqfmo Sant Julià de Lòria 0 399584 9372346 8802719 2026-05-13T20:14:20Z Moldur 2507 [[paroĥo]] 9372346 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Paroĥo |lando = Andoro |mapo= |mapo priskribo= |ĉefurbo = |regiono-ISO = AD-06 |mapo1 lokumilo = iso |kodo = AD-06 |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |mapligilo = jes |zomo = 5 |parenco = |parenco_tipo = }} [[Dosiero:Andorra-SantJulia.jpg|eta|dekstra|Statuo de [[Francesc Cairat]]]] '''Sankta Juliano de Lorio''' ({{lang-ca|Sant Julià de Lòria}}) estas la plej suda el la paroĥoj de [[Andoro]]. Ĝi situas je 850 kaj 2.600 metroj. Ĝi estas formata de la urbeto San Julián de Lòria kaj ses subparoĥoj: [[Bixessarri]], [[Fontaneda (Andoro)|Fontaneda]], [[Auvinyà]], [[Juberri]], [[Nagol]], kaj [[Certers]], kaj aliaj nukleoj kiel [[Aixovall]], [[Aixirivall]] kaj [[Llumeneres]], kun 9.000 loĝantoj. ==Servoj== * [[Universitato de Andoro]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Paroĥoj de Andoro]] 3snoez5crpvrju7dkj5izqysdv1b6qe La Massana 0 399588 9372341 8306464 2026-05-13T20:09:36Z Moldur 2507 [[paroĥo]] 9372341 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Paroĥo |lando = Andoro |mapo= |mapo priskribo= |ĉefurbo = |regiono-ISO = AD-04 |mapo1 lokumilo = iso |kodo = AD-04 |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |mapligilo = jes |zomo = 5 |parenco = |parenco_tipo = }} [[Dosiero:LaMassana 01.jpg|eta|dekstre]] '''La Massana''' estas unu el la sep [[teritoria organizado de Andoro|paroĥoj]] de [[Andoro]]. Ĝi situas en la nordokcidento de la lando kaj kovras areon de 65 km². La paroĥo konsistas el kelkaj loĝlokoj: [[Pal (La Massana)|Pal]], [[Arinsal]], [[Erts]], [[Sispony]], [[Anyós]], [[l'Aldosa de La Massana|l'Aldosa]] kaj La Massana, kiu estas la ĉefurbo de la paroĥo. Ĝi ankaŭ havas ses malgrandajn urbajn nukleojn: [[el Pujol del Piu]], [[Escàs]], [[els Plans]], [[el Mas de Ribafeta]], Xixerella kaj [[el Pui]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Paroĥoj de Andoro]] ociawp45nrto4kmw3kq68f8hn91kpel Encamp 0 399643 9372337 8152753 2026-05-13T20:02:26Z Moldur 2507 [[paroĥo]] 9372337 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Paroĥo |lando = Andoro |mapo= |mapo priskribo= |ĉefurbo = |regiono-ISO = AD-03 |mapo1 lokumilo = iso |kodo = AD-03 |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |mapligilo = jes |zomo = 5 |parenco = |parenco_tipo = }} [[Dosiero:Comú d'Encamp - Andorra.jpg|eta|maldekstre]] '''Encamp''' estas [[teritoria organizado de Andoro|paroĥo]] kun {{nombro|13084}} loĝantoj situanta en [[Andoro]], je 1.300 metroj super marnivelo. La paroĥo havas [[muelejo]]n kaj plurajn kapelojn kaj preĝejojn el romanika kaj antaŭromanika stilo. Ĝi estas sidejo de la Nacia Muzeo de la Aŭtomobilo kaj la Etnografia Muzeo. Encamp famas pro tieaj montaroj, montopasejoj por biciklistoj aŭ skiejoj. [[El Pas de la Casa]] katalune kaj oficiale, en [[hispana]] ''Paso de la Casa'' kaj en [[franca]] ''Le Pas de la Case'', estas vilaĝo de la municipo Encamp, kiu limas inter [[Andoro]] kaj [[Francio]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Paroĥoj de Andoro]] 1kqk57li257uk4g3wp9dhy8ch338ndm Escaldes-Engordany 0 399647 9372339 8155591 2026-05-13T20:05:41Z Moldur 2507 [[paroĥo]] 9372339 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Paroĥo |lando = Andoro |mapo= |mapo priskribo= |ĉefurbo = |regiono-ISO = AD-08 |mapo1 lokumilo = iso |kodo = AD-08 |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |mapligilo = jes |zomo = 5 |parenco = |parenco_tipo = }} '''Escaldes-Engordany''' estas unu el la 7 [[teritoria organizado de Andoro|paroĥoj]] de [[Andoro]], la dua plej loĝata por [[Andoro Malnova]]. Ĝi situas en la centro de la lando, ĉe la kunfluejo de la rivero [[Valira]]. Ĝi etendiĝas sur 30 km² kaj havas 16.078 loĝantojn. {{Projektoj}} [[Kategorio:Paroĥoj de Andoro]] rbzul4man0t30pzhx1pb2cpadvhc9bv Helico (matematiko) 0 408017 9372519 8221504 2026-05-14T04:52:43Z Sj1mor 12103 9372519 wikitext text/x-wiki {{AliajSignifoj|Helico (apartigilo)}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Helix.svg|eta|Helico]] '''Helico''' (de la [[helena lingvo|helena]] έλιξ = turniĝo, tordiĝo) principe estas [[geometrio|geometria]] [[linio]], kiu estiĝas, kiam [[punkto]] cirkle rotacias ĉirkaŭ [[akso]] kaj samtempe moviĝas laŭlonge de ĝi. Ambaŭ moviĝoj havas konstantan [[rapido]]n. [[Matematiko|Matematike]] eblas diri, ke helico estas [[kurbo]] sur [[cilindro]], kiu sekcas ĉiujn cirklojn, kiuj generas la cilindron, je egalaj [[angulo]]j. [[Dosiero:Archimedes-screw one-screw-threads with-ball 3D-view animated small.gif|eta|Animita filmo de la [[Arkimeda ŝraŭbo]]]] [[Dosiero:Schroef van archimedes.jpg|eta|Permane propulsebla Arkimeda ŝraŭbo]] En pli vasta senco helico estas * [[surfaco]] generata de la [[normalo|ortanto]] de la menciita punkto al la akso, aŭ * [[objekto]], kies surfaco similas al parto(j) de tia surfaco. == Formulado == En matematiko, helico estas kurbo en [[3-dimensia spaco]]. En [[kartezia koordinato|karteziaj koordinatoj]] (''x, y, z''), la jena [[parametrigo]] difinas la apartan helicon de la apuda bildo, per la simplaj ekvacioj: : <math>x(t) = \cos(t),\,</math> : <math>y(t) = \sin(t),\,</math> : <math>z(t) = t.\,</math> En [[cilindra koordinata sistemo|cilindraj koordinatoj]] (''r, θ, h''), la sama helico estas parametrigata per: : <math>r(t) = 1,\,</math> : <math>\theta(t) = t,\,</math> : <math>h(t) = t.\,</math> Pli ĝenerale, cirkla helico kun [[radiuso]] (''a'') kaj [[angula koeficiento]] (''b''/''a'') priskribatas per la sekva parametrigo: : <math>x(t) = a\cos(t),\,</math> : <math>y(t) = \pm a\sin(t),\,</math> : <math>z(t) = bt.\,</math> Oni konsideras ke la kvanto <math>p = 2\pi b</math> estas la "[[paŝo (apartigilo)|paŝo]]" de la helico. En [[cilindra koordinata sistemo|cilindraj koordinatoj]] (''r, θ, h''): : <math>r(t) = a,\,</math> : <math>\theta(t) = t,\,</math> : <math>h(t) = \pm bt.\,</math> La signo <math>+</math> rilatas al '''maldekstruma helico''' (turniĝanta aŭ volviĝanta kontraŭ la direkto de horloĝa montrilo por pozitiva trigonometria angulo θ), La signo <math>-</math> rilatas al '''dekstruma helico''' (turniĝanta aŭ volviĝanta laŭ la direkto de horloĝa montrilo). {{Projektoj}} [[Kategorio:Geometriaj formoj]] [[Kategorio:Kurboj]] h88irpia4m7zzi9dpjpiuk5fnyp9wa1 Bestoĝardeno Perto 0 410064 9372637 8986508 2026-05-14T08:42:29Z Stefangrotz 91903 purigado 9372637 wikitext text/x-wiki {{Informkesto zoo |ŝtato=Aŭstralio |situo=Perto |regiono-ISO=AU-WA |situo sur mapo=Perto |zomo=13 }} [[Dosiero:Perth Zoo entrance.jpg|eta|dekstre|250ra|Enirejo]] La '''Bestoĝardeno Perto''', en angla origine ''Perth Zoo'' estas [[bestoĝardeno]] de 17 ha kiu malfermis en 1898 en Suda Perto, [[Perto]], [[Okcidenta Aŭstralio]]. Je januaro de 2011, ĝi estis hejmo al 1258 animaloj de 164 specioj kaj inkludas etendan kolekton pri [[botaniko]]. En 2010/11, la bestoĝardeno havis laboristaron de ĉirkaŭ 248 (egale al 167 plentempaj dungoj), plus ĉirkaŭ 300 volontuloj (instruistoj). Ĝi estas institucia membro de la asocio ''Zoo and Aquarium Association'' (ZAA) kaj de la internacia ''World Association of Zoos and Aquariums'' (WAZA). == Historio == La '''Bestoĝardeno Perto''' estis malfermita la [[17an de oktobro]] [[1898]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Referencoj == * (1930's) ''The Handbook of the Zoological and Botanical Gardens, South Perth, Western Australia''. Perth, W. A. F. W. Simpson, Government. Printer. * Jenkins, C.F.H. (1962) ''Illustrated guide, zoological gardens, Labouchere Road, South Perth, Western Australia'' Perth: Zoological Gardens Board. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Oficiala retejo http://www.perthzoo.wa.gov.au {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okcidenta Aŭstralio]] [[Kategorio:Perto]] [[Kategorio:Aŭstralio]] [[Kategorio:Bestoĝardenoj]] d1y21yqcx563d4vcanw2wen5vl5lamn Heinrich Gustav Reichenbach 0 415524 9372545 9303056 2026-05-14T05:43:40Z Sj1mor 12103 9372545 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Heinrich Gustav Reichenbach''' ([[Dresdeno]], 3-a januaro 1824 – [[Hamburgo]], 6-a majo 1889) estis [[Orkideo|orkideologo]], [[botanikisto]] kaj la plej frua el la [[Germanoj|germanaj]] [[Orkidacoj|orkideologoj]] el la 19a jarcento. Ankaŭ lia patro [[Ludwig Reichenbach|Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach]] (aŭtoro de ''Icones Florae Germanicae et Helveticae'') estis konata botanikisto. == Biografio == Li startis sian studon pri [[orkidacoj]] aĝe de 18 kaj helpis sian patron en la verkado de ''Icones''. Li iĝis Doktoro pri [[botaniko]] per sia verko pri la [[poleno]] de orkidacoj (vidu ‘Elektitaj Verkoj’). Tuj post lia gradiĝo, Reichenbach ricevis postenon de eksterordinara [[profesoro]] de botaniko ĉe [[Universitato de Lepsiko|Lepsiko]] en 1855. Li poste iĝis direktoro de la [[botanika ĝardeno]] de la [[Universitato Hamburgo|Hamburga Universitato]] (1863-1889). Tiam miloj de ĵus malkovritaj orkidacoj estis sendataj al Eŭropo. Li estis respondeca por identigo, priskribo, klasigo. Reichenbach nomis kaj registris multajn el tiuj novaj malkovroj. Li probable ne estis agrabla persono, kaj kutime fieris pri siaj multaj priskriboj, kelkaj el kiuj estis tro surfacaj, kio kondukis al granda [[taksonomio|taksonomia]] konfuzo. H.G. Reichenbach iĝis la ĉefa fakulo pri orkidacoj el la mondo, post la morto de lia amiko, la 'patro de orkidologio' nome [[John Lindley]] en 1865. "Orkidacaj specimenoj el la tuta mondo estis senditaj al li por ties identigo, kaj tiuj, kune kun liaj abundaj notoj kaj pentraĵoj, formas enorman herbarion kiu rivalis kun tiu de Lindley ĉe Kew" (Reinikka, 'A history of the orchid', p.&nbsp;215). Liaj enormaj [[herbario]] kaj [[biblioteko]] estis legacitaj al la 'Naturhistorisches Museum' de [[Vieno]], Aŭstrio (anstataŭ, kiel oni esperis, al la [[Reĝa Botanika Ĝardeno de Londono|Kew Ĝardeno]]), kondiĉe ke ĝi ne estu konsultata dum la unuaj 25 jaroj post sia morto. Reichenbach probable agis tiel pro rankoro pro dungo de [[Robert Allen Rolfe]], memlerninta orkidefakulo, kiel ĉefa kolektisto ĉe Kew. Tio rezultis en granda nombro de duoblaj aŭ multoblaj priskriboj de orkideospecioj, kio devos esti korektata poste. Post la morto de Reichenbach, lian laboron pluis [[Friedrich Wilhelm Ludwig Kraenzlin|Friedrich Wilhelm Ludwig (“Fritz”) Kraenzlin]] (1847-1934). En 1886, [[Henry Frederick Conrad Sander|Frederick Sander]] mendis de [[Henry George Moon]] (1857-1905), simpla koloristo, pentrado de 192 [[akvarelo]]jn de orkidacoj laŭ la priskriboj de Reichenbach (1888-1894). Tiuj ĉiumonataj publikaĵoj iĝis tre konataj kiel [[Reichenbachia: Orchids Illustrated and Described|''Reichenbachia'']] kaj estas la plej riĉa referenco pri orkidacoj iam produktita. == Genroj, specioj kaj subspecioj nomitaj laŭ li == * ''Reichenbachanthus'' * ''Chondrorhyncha reichenbachiana'' (nune sinonimo de ''Benzingia reichenbachiana'' (Schltr.) Dressler 2005) * ''Kefersteinia reichenbachiana'' * ''Masdevallia reichenbachiana'' * ''Microstylis reichenbachiana'' * ''Nepeta reichenbachiana'' * ''Phalaenopsis reichenbachiana'' * ''Pinguicula longifolia'' subsp. ''reichenbachiana'' * ''Restrepiopsis reichenbachiana'' * ''Sievekingia reichenbachiana'' * ''Stanhopea reichenbachiana'' * ''Viola reichenbachiana'' == Elektitaj verkoj == * REICHENBACH, H.G. De pollinis Orchidearum genesi ac structura et de Orchideis in artem ac systema redigendis. Commentatio quam ex auctoritate amplissimi philosophorum ordinis die mensis julii decimo hora decima MDCCCLII illustris ictorum ordinis concessu in auditorio juridico pro venia docendi impetranda publice defendet. Lipsiae, F. Hofmeister, 1852 (pri origino kaj strukturo de orkidea poleno) * REICHENBACH, H.G. Beiträge zu einer Orchideenkunde Central-Amerika's. Hamburg, T.G. Meissner, 1866. * {{Cite book|url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/462|author=Reichenbach, H. G. & Kraenzlin, W. L.|title=Xenia Orchidacea. Beiträge zur Kenntniss der Orchideen|place= Leipzig|publisher=F.A. Brockhaus|year=1858-1900}} == Referencoj == * Reinikka, M. A. ''A History of the Orchid'', p.&nbsp;215, Timber Press, Oregon, 1995 * Allgemeine Deutsche Biographie [http://mdz10.bib-bvb.de/~db/bsb00008411/images/index.html?seite=274] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181215121926/http://mdz10.bib-bvb.de/~db/bsb00008411/images/index.html?seite=274 |date=2018-12-15 }} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Books by H.G. Reichenbach at the [[Biodiversity Heritage Library]] [http://www.biodiversitylibrary.org/creator/174] * List of plants described by H.G. Reichenbach on IPNI [http://www.ipni.org/ipni/advPlantNameSearch.do?find_family=&find_genus=&find_species=&find_infrafamily=&find_infragenus=&find_infraspecies=&find_authorAbbrev=Rchb.f.&find_includePublicationAuthors=on&find_includePublicationAuthors=off&find_includeBasionymAuthors=on&find_includeBasionymAuthors=off&find_publicationTitle=&find_isAPNIRecord=on&find_isAPNIRecord=false&find_isGCIRecord=on&find_isGCIRecord=false&find_isIKRecord=on&find_isIKRecord=false&find_rankToReturn=all&output_format=normal&find_sortByFamily=on&find_sortByFamily=off&query_type=by_query&back_page=plantsearch] <!--{{Persondata | NAME = Reichenbach, Heinrich Gustav | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = | DATE OF BIRTH = 3 January 1823 | PLACE OF BIRTH = [[Dresden]] | DATE OF DEATH = 6 May 1889 | PLACE OF DEATH = [[Hamburg]] }}--> {{Bibliotekoj}} <!--{{botanikisto|Rchb.f|Reichenbach, Heinrich Gustav}}--> {{Vivtempo|Reichenbach, Heinrich Gustav}} [[Kategorio:Germanaj botanikistoj]] [[Kategorio:Botanikistoj]] [[Kategorio:Hamburgo]] [[Kategorio:Germanaj ornitologoj]] [[kategorio:Sekplantaroj]] hr9ovotqkhdwov2356j7q7wmmynyzkx Diskuto:Supermara alteco 1 415942 9372618 8658838 2026-05-14T07:57:35Z Sj1mor 12103 /* Ligileco */ nova sekcio 9372618 wikitext text/x-wiki La preciza termino por indiki "La alton de punkto super la meza marnivelo" estas laŭ PIV 2002 p. 76 : altitudo. Kial ne uzi tiun ĉi kiel ĉefan terminon ? --[[Uzanto:Forstbirdo|Forstbirdo]] ([[Uzanto-Diskuto:Forstbirdo|diskuto]]) 10:48, 2 Okt. 2012 (UTC) [[dosiero:1915 Hand-held Altimeter.jpg|eta|300ra|{{centre|mane tenebla mezurilo de 1915 por vidi la [[supermara alteco|supermaran altecon]] aŭ [[altitudo]]n}}]] {{re|Forstbirdo}} Probable pro tio, ke artikolo [[Altitudo]] ankaŭ ekzistas, per iom aliaj informaj nuancoj, kaj ne nur ĉi tie, ankaŭ en vikidatumaro kaj en la aliaj lingvobranĉoj estas diversaj tekstoj (ekzemple en la angla Height above mean sea level kontraŭ Altitude). Tial eble pli bonas aldoni noton "Vidu ankaŭ: [[Altitudo]]" ĉi tien kaj al la alia, similtema teksto. Sed jes frapas la okulon, ke la teksto "Supermara alteco" estas tre eta, kaj tute ne havas iujn grafikajn erojn, grafikaĵojn, informkeston, navigilon ktp, kiujn intertempe havas normalaj vikipediaj artikoloj. Tial eble estas tamen bone sondi, ĉu ne per kunigo de la du paĝoj eblus havi pli da materialo en unu paĝo. Kvankam tiam la angla teksto Height above mean sea level kaj la alilingvaj ne plu havos esperantlingvan gefraton... Se vi volas, vi sondu kaj komparu la du tekstojn, ne nur en Esperanto sed ankaŭ en aliaj lingvoj, kaj eventuale tiam faru proponon pri kunigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 10 mar. 2024 (UTC) Cetere la angla permesas al si la lukson havi eĉ kvin tekstojn tre similtemajn: vertical distance/vertical position, height (kiu ankaŭ ekzistas en Esperanto: [[alto]]), elevation, altitude kaj height above mean sea level ... kie Esperanto nun havas tri. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 10 mar. 2024 (UTC) :PS: Mi nun, por iom pli kolorigi ambaŭ paĝojn, ankoraŭ aldonis historian mezurilon (tielnomatan "altometron", sed mi ne certis pri vortareco de tiu vorto kaj tial unue priskribe ĉirkaŭiris la vorton - tamen [https://vortaro.net/#altometro_kdc PIV] konfirmas la ekziston). Ke mi metis la ekzakte saman foton al ambaŭ paĝoj, ne estis por demonstri ke ambaŭ estus kopioj unu de la alia, sed vidante ke ankoraŭ estas teksto [[altometro]] per alia bildo mi povos ankoraŭ diferencigi la du paĝojn per du bildoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:46, 10 mar. 2024 (UTC) :: Mi pensas, ke estas plej bone por Esperanto ĉiam uzi la plej internacian terminologion en la scienca kampo (kaj en Vikipedio!!!). Por kuirejo kaj hejmo (ĉiutaga uzado) oni povas uzi simpligitan lingvon se oni volas. Altitudo = supermara alteco (simpligita ekspliga termino). --[[Uzanto:Forstbirdo|Forstbirdo]] ([[Uzanto-Diskuto:Forstbirdo|diskuto]]) 11:34, 11 mar. 2024 (UTC) == Ligileco == Estas proksimume dumil (2000!) artikoloj kun instancoj de "super [[marnivelo]]", anstataŭ la plena ligileco al ĉi tiu artikolo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:57, 14 maj. 2026 (UTC) ajkbkyb161i344dzit5ydcb3upfpfag 9372619 9372618 2026-05-14T07:58:26Z Sj1mor 12103 /* Ligileco */ Respondo 9372619 wikitext text/x-wiki La preciza termino por indiki "La alton de punkto super la meza marnivelo" estas laŭ PIV 2002 p. 76 : altitudo. Kial ne uzi tiun ĉi kiel ĉefan terminon ? --[[Uzanto:Forstbirdo|Forstbirdo]] ([[Uzanto-Diskuto:Forstbirdo|diskuto]]) 10:48, 2 Okt. 2012 (UTC) [[dosiero:1915 Hand-held Altimeter.jpg|eta|300ra|{{centre|mane tenebla mezurilo de 1915 por vidi la [[supermara alteco|supermaran altecon]] aŭ [[altitudo]]n}}]] {{re|Forstbirdo}} Probable pro tio, ke artikolo [[Altitudo]] ankaŭ ekzistas, per iom aliaj informaj nuancoj, kaj ne nur ĉi tie, ankaŭ en vikidatumaro kaj en la aliaj lingvobranĉoj estas diversaj tekstoj (ekzemple en la angla Height above mean sea level kontraŭ Altitude). Tial eble pli bonas aldoni noton "Vidu ankaŭ: [[Altitudo]]" ĉi tien kaj al la alia, similtema teksto. Sed jes frapas la okulon, ke la teksto "Supermara alteco" estas tre eta, kaj tute ne havas iujn grafikajn erojn, grafikaĵojn, informkeston, navigilon ktp, kiujn intertempe havas normalaj vikipediaj artikoloj. Tial eble estas tamen bone sondi, ĉu ne per kunigo de la du paĝoj eblus havi pli da materialo en unu paĝo. Kvankam tiam la angla teksto Height above mean sea level kaj la alilingvaj ne plu havos esperantlingvan gefraton... Se vi volas, vi sondu kaj komparu la du tekstojn, ne nur en Esperanto sed ankaŭ en aliaj lingvoj, kaj eventuale tiam faru proponon pri kunigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 10 mar. 2024 (UTC) Cetere la angla permesas al si la lukson havi eĉ kvin tekstojn tre similtemajn: vertical distance/vertical position, height (kiu ankaŭ ekzistas en Esperanto: [[alto]]), elevation, altitude kaj height above mean sea level ... kie Esperanto nun havas tri. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 10 mar. 2024 (UTC) :PS: Mi nun, por iom pli kolorigi ambaŭ paĝojn, ankoraŭ aldonis historian mezurilon (tielnomatan "altometron", sed mi ne certis pri vortareco de tiu vorto kaj tial unue priskribe ĉirkaŭiris la vorton - tamen [https://vortaro.net/#altometro_kdc PIV] konfirmas la ekziston). Ke mi metis la ekzakte saman foton al ambaŭ paĝoj, ne estis por demonstri ke ambaŭ estus kopioj unu de la alia, sed vidante ke ankoraŭ estas teksto [[altometro]] per alia bildo mi povos ankoraŭ diferencigi la du paĝojn per du bildoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:46, 10 mar. 2024 (UTC) :: Mi pensas, ke estas plej bone por Esperanto ĉiam uzi la plej internacian terminologion en la scienca kampo (kaj en Vikipedio!!!). Por kuirejo kaj hejmo (ĉiutaga uzado) oni povas uzi simpligitan lingvon se oni volas. Altitudo = supermara alteco (simpligita ekspliga termino). --[[Uzanto:Forstbirdo|Forstbirdo]] ([[Uzanto-Diskuto:Forstbirdo|diskuto]]) 11:34, 11 mar. 2024 (UTC) == Ligileco == Estas proksimume dumil (2000!) artikoloj kun instancoj de "super [[marnivelo]]", anstataŭ la plena ligileco al ĉi tiu artikolo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:57, 14 maj. 2026 (UTC) :kaj pliaj mil kun instancoj de "super la [[marnivelo]]", anstataŭ plena ligileco al ĉi tiu artikolo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:58, 14 maj. 2026 (UTC) bub43buri58q3y1j51avybapnqacq1j Ŝablono:Nesufiĉaj fontoj/dokumentado 10 421453 9372693 5449115 2026-05-14T10:30:04Z ThomasPusch 1869 9372693 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Ŝablona navigado}}</noinclude> La ŝablono enmetas averton, ke la paĝo jes enhavas [[Vikipedio:Citi fontojn|ekstervikipedia(j)n fonto(j)n aŭ referenco(j)n]], sed tiu(j) fonto(j) konsideriĝas ne sufiĉaj, laŭ kvanto aŭ kvalito. Kial oni havas tiun opinion, oni notu en la koncerna diskutpaĝo. Se plene mankas fontoj, kaj ili konsideriĝas nepraj (ankaŭ tiun opinion bona klarigi en la koncerna diskutpaĝo), eblas konsideri anstataŭe meti la avertan ŝablonon {{ŝ|sen fontoj}}. Se por la indikita temo aŭ dato ankoraŭ ne ekzistas kategorio, la ŝablono prezentas ligilojn por krei ĝin/ilin. Se temo aŭ dato ne estas indikita, la artikolo estas enkategoriigita en [[:Kategorio:Artikoloj sen sufiĉaj fontoj pri nekonata temo]] aŭ [[:Kategorio:Artikoloj sen sufiĉaj fontoj ekde nekonata dato]]. == Sintakso == === Kutima === ;Vertikala <pre>{{Nesufiĉaj fontoj | temo = | dato = {{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}} }}</pre> ;Horizontala <pre>{{Nesufiĉaj fontoj|temo = |dato = {{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}}}}</pre> === Plena === ;Vertikala <pre>{{Nesufiĉaj fontoj | temo = | dato = {{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}} | komento = | kat = | amplekso = | sekcio = | stato = }}</pre> ;Horizontala <pre>{{Nesufiĉaj fontoj|temo = |dato = {{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}} |komento = |kat = |amplekso = |sekcio = |stato = }}</pre> == Parametroj == Neniu el la parametroj estas deviga. *'''temo:''' temo de la paĝo aŭ sekcio, uzata por enkategoriigo :defaŭlto: ''ne difinita'' *'''dato:''' dato (en la formato <code>monato JJJJ</code>), kiam la manko de fontoj estas rimarkita, uzata por enkategoriigo :defaŭlto: ''ne difinita'' *'''komento:''' montras komenton sub la ĉefa teksto de la ŝablono :defaŭlto: ''ne difinita'' *'''kat:''' Se <code>ne</code>, la paĝo ne estos aldonita al la kategorio laŭ dato aŭ temo :defaŭlto: ''ne difinita'' *'''amplekso:''' Se indikita, anstataŭigas la unuan okazon de la vorto «artikolo» aŭ «sekcio» :defaŭlto: ''ne difinita'' *'''sekcio:''' Se indikita, malpligrandigas keston por enmeti en sekcion :defaŭlto: ''ne difinita'' *'''stato:''' Uzebla nur en legindaj kaj elstaraj artikoloj. Ĝi povas havi valorojn ''<code>leginda</code>'' aŭ ''<code>elstara</code>'' kaj ĝi kategoriigas artikolon al [[:Kategorio:Legindaj artikoloj sen sufiĉaj fontoj]] respektive [[:Kategorio:Elstaraj artikoloj sen sufiĉaj fontoj]]. :defaŭlto: ''ne difinita'' == Uzado == En tiuj ĉi ekzemploj estas uzata konstruo ''<nowiki>{{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}}</nowiki>'' kiu sin mem aŭtomate anstataŭigas al nuntempa monato kaj jaro (''{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}''). Oni povas uzi ĝin (pli facilas por kopii) sed eblas ankaŭ simple enskribi nuntempan daton (''{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}''). Oni povas simple enmeti la ŝablonon: <pre>{{Nesufiĉaj fontoj}}</pre> {{Nesufiĉaj fontoj|kat=ne}} Ĉiuokaze, estas pli bone enmeti la aktualan daton kaj la temon de la paĝo <nowiki>{{</nowiki>Nesufiĉaj fontoj|temo=komputiko|dato={{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}}} <pre>{{Nesufiĉaj fontoj|temo=komputiko|dato={{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}}}}</pre> {{Nesufiĉaj fontoj|temo=komputiko|dato={{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}|kat=ne}} Vi povas ankaŭ ne enmeti la nomon al parametroj, se vi respektas la ordon de parametroj: <nowiki>{{</nowiki>Nesufiĉaj fontoj|komputiko|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}}} <pre>{{Nesufiĉaj fontoj|komputiko|{{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}}}}</pre> {{Nesufiĉaj fontoj|komputiko|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}|kat=ne}} Se oni volas aŭ se tio necesas, oni povas enmeti komenton por komprenigi la enmeton de la ŝablono: <nowiki width="98%">{{</nowiki>Nesufiĉaj fontoj|temo=komputiko|dato={{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}|komento=Se ne estas fontoj, eble la sekcio estas tute forigenda}} <pre width="98%">{{Nesufiĉaj fontoj|temo=komputiko|dato={{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}}|komento=Se ne estas fontoj, eble la sekcio estas tute forigenda}}</pre> {{Nesufiĉaj fontoj|temo=komputiko|dato={{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}|komento=Se ne estas fontoj, eble la sekcio estas tute forigenda|kat=ne}} Eblas atentigi ankaŭ nur pri sekcio de paĝo: <nowiki>{{</nowiki>Nesufiĉaj fontoj|sekcio=jes}} {{Nesufiĉaj fontoj|sekcio=jes|kat=ne}} Ankaŭ en sekcio oni povas specifi ''temon'' kaj ''daton'': <nowiki>{{</nowiki>Sen fontoj|spiriteco|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}|sekcio=jes}} <pre>{{Sen fontoj|spiriteco|{{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}}|sekcio=jes}}</pre> {{Sen fontoj|spiriteco|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}|sekcio=jes|kat=ne}} Kaze de utilo (kion oni bezonas mem pripensi) oni povas anstataŭigi la parton "''artikolo''" aŭ "''sekcio''" per propra texto: <nowiki>{{</nowiki>Nesufiĉaj fontoj|spiriteco|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}||amplekso=kategorio|sekcio=jes}} <nowiki>{{</nowiki>Nesufiĉaj fontoj|spiriteco|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}||amplekso=kategorio}} {{Nesufiĉaj fontoj|spiriteco|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}||amplekso=kategorio|sekcio=jes|kat=ne}} {{Nesufiĉaj fontoj|spiriteco|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}||amplekso=kategorio|kat=ne}} == Plibonigindaĵoj == # aldoni en ekzemplon (ene de ŝablono) <nowiki>{{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}}</nowiki> == Listo de kategorioj pri la temo == Jen estas listo pri aktuale disponeblaj kategorioj. {{#tag: categorytree| Artikoloj sen sufiĉaj fontoj laŭ temoj |depth=0}} <includeonly> [[Kategorio:Ŝablono:Averto por artikoloj|Nesufiĉaj fontoj]] [[Kategorio:Citŝablonoj|Nesufiĉaj fontoj]] [[Kategorio:Ekskludi de printado|Nesufiĉaj fontoj]] </includeonly> dwptx57keq9nbsn3k3vstgfmww89u2e 9372694 9372693 2026-05-14T10:30:40Z ThomasPusch 1869 9372694 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Ŝablona navigado}}</noinclude> La ŝablono enmetas averton, ke la paĝo jes enhavas [[Vikipedio:Citi fontojn|ekstervikipedia(j)n fonto(j)n aŭ referenco(j)n]], sed tiu(j) fonto(j) konsideriĝas ne sufiĉaj, laŭ kvanto aŭ kvalito. Kial oni havas tiun opinion, oni notu en la koncerna diskutpaĝo. Se plene mankas fontoj, kaj ili konsideriĝas nepraj (ankaŭ tiun opinion bonas klarigi en la koncerna diskutpaĝo), eblas konsideri anstataŭe meti la avertan ŝablonon {{ŝ|sen fontoj}}. Se por la indikita temo aŭ dato ankoraŭ ne ekzistas kategorio, la ŝablono prezentas ligilojn por krei ĝin/ilin. Se temo aŭ dato ne estas indikita, la artikolo estas enkategoriigita en [[:Kategorio:Artikoloj sen sufiĉaj fontoj pri nekonata temo]] aŭ [[:Kategorio:Artikoloj sen sufiĉaj fontoj ekde nekonata dato]]. == Sintakso == === Kutima === ;Vertikala <pre>{{Nesufiĉaj fontoj | temo = | dato = {{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}} }}</pre> ;Horizontala <pre>{{Nesufiĉaj fontoj|temo = |dato = {{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}}}}</pre> === Plena === ;Vertikala <pre>{{Nesufiĉaj fontoj | temo = | dato = {{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}} | komento = | kat = | amplekso = | sekcio = | stato = }}</pre> ;Horizontala <pre>{{Nesufiĉaj fontoj|temo = |dato = {{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}} |komento = |kat = |amplekso = |sekcio = |stato = }}</pre> == Parametroj == Neniu el la parametroj estas deviga. *'''temo:''' temo de la paĝo aŭ sekcio, uzata por enkategoriigo :defaŭlto: ''ne difinita'' *'''dato:''' dato (en la formato <code>monato JJJJ</code>), kiam la manko de fontoj estas rimarkita, uzata por enkategoriigo :defaŭlto: ''ne difinita'' *'''komento:''' montras komenton sub la ĉefa teksto de la ŝablono :defaŭlto: ''ne difinita'' *'''kat:''' Se <code>ne</code>, la paĝo ne estos aldonita al la kategorio laŭ dato aŭ temo :defaŭlto: ''ne difinita'' *'''amplekso:''' Se indikita, anstataŭigas la unuan okazon de la vorto «artikolo» aŭ «sekcio» :defaŭlto: ''ne difinita'' *'''sekcio:''' Se indikita, malpligrandigas keston por enmeti en sekcion :defaŭlto: ''ne difinita'' *'''stato:''' Uzebla nur en legindaj kaj elstaraj artikoloj. Ĝi povas havi valorojn ''<code>leginda</code>'' aŭ ''<code>elstara</code>'' kaj ĝi kategoriigas artikolon al [[:Kategorio:Legindaj artikoloj sen sufiĉaj fontoj]] respektive [[:Kategorio:Elstaraj artikoloj sen sufiĉaj fontoj]]. :defaŭlto: ''ne difinita'' == Uzado == En tiuj ĉi ekzemploj estas uzata konstruo ''<nowiki>{{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}}</nowiki>'' kiu sin mem aŭtomate anstataŭigas al nuntempa monato kaj jaro (''{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}''). Oni povas uzi ĝin (pli facilas por kopii) sed eblas ankaŭ simple enskribi nuntempan daton (''{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}''). Oni povas simple enmeti la ŝablonon: <pre>{{Nesufiĉaj fontoj}}</pre> {{Nesufiĉaj fontoj|kat=ne}} Ĉiuokaze, estas pli bone enmeti la aktualan daton kaj la temon de la paĝo <nowiki>{{</nowiki>Nesufiĉaj fontoj|temo=komputiko|dato={{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}}} <pre>{{Nesufiĉaj fontoj|temo=komputiko|dato={{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}}}}</pre> {{Nesufiĉaj fontoj|temo=komputiko|dato={{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}|kat=ne}} Vi povas ankaŭ ne enmeti la nomon al parametroj, se vi respektas la ordon de parametroj: <nowiki>{{</nowiki>Nesufiĉaj fontoj|komputiko|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}}} <pre>{{Nesufiĉaj fontoj|komputiko|{{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}}}}</pre> {{Nesufiĉaj fontoj|komputiko|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}|kat=ne}} Se oni volas aŭ se tio necesas, oni povas enmeti komenton por komprenigi la enmeton de la ŝablono: <nowiki width="98%">{{</nowiki>Nesufiĉaj fontoj|temo=komputiko|dato={{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}|komento=Se ne estas fontoj, eble la sekcio estas tute forigenda}} <pre width="98%">{{Nesufiĉaj fontoj|temo=komputiko|dato={{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}}|komento=Se ne estas fontoj, eble la sekcio estas tute forigenda}}</pre> {{Nesufiĉaj fontoj|temo=komputiko|dato={{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}|komento=Se ne estas fontoj, eble la sekcio estas tute forigenda|kat=ne}} Eblas atentigi ankaŭ nur pri sekcio de paĝo: <nowiki>{{</nowiki>Nesufiĉaj fontoj|sekcio=jes}} {{Nesufiĉaj fontoj|sekcio=jes|kat=ne}} Ankaŭ en sekcio oni povas specifi ''temon'' kaj ''daton'': <nowiki>{{</nowiki>Sen fontoj|spiriteco|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}|sekcio=jes}} <pre>{{Sen fontoj|spiriteco|{{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}}|sekcio=jes}}</pre> {{Sen fontoj|spiriteco|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}|sekcio=jes|kat=ne}} Kaze de utilo (kion oni bezonas mem pripensi) oni povas anstataŭigi la parton "''artikolo''" aŭ "''sekcio''" per propra texto: <nowiki>{{</nowiki>Nesufiĉaj fontoj|spiriteco|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}||amplekso=kategorio|sekcio=jes}} <nowiki>{{</nowiki>Nesufiĉaj fontoj|spiriteco|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}||amplekso=kategorio}} {{Nesufiĉaj fontoj|spiriteco|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}||amplekso=kategorio|sekcio=jes|kat=ne}} {{Nesufiĉaj fontoj|spiriteco|{{LOKAMONATONOMO}} {{LOKAJARO}}||amplekso=kategorio|kat=ne}} == Plibonigindaĵoj == # aldoni en ekzemplon (ene de ŝablono) <nowiki>{{subst:LOKAMONATONOMO}} {{subst:LOKAJARO}}</nowiki> == Listo de kategorioj pri la temo == Jen estas listo pri aktuale disponeblaj kategorioj. {{#tag: categorytree| Artikoloj sen sufiĉaj fontoj laŭ temoj |depth=0}} <includeonly> [[Kategorio:Ŝablono:Averto por artikoloj|Nesufiĉaj fontoj]] [[Kategorio:Citŝablonoj|Nesufiĉaj fontoj]] [[Kategorio:Ekskludi de printado|Nesufiĉaj fontoj]] </includeonly> 4qynij9pfbx529w8he7ej6o9rcyramt Fratorivaleco 0 423266 9372258 9314449 2026-05-13T16:49:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372258 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Sir Joshua Reynolds - Lady Cockburn and Her Three Eldest Sons (1773-1775).jpg|eta|dekstra|200px|''Portreto de Lady Cockburn kaj ŝiaj tri plej aĝaj gefiloj'', de [[Joshua Reynolds]].]] '''Fratorivaleco''' aŭ '''Infanorivaleco''' estas tipo de [[konkurenco]] aŭ malinklino inter infanoj, ĉu sangorilataj aŭ ne. Idoj ĝenerale pasas pli da tempo kune dum infaneco ol kun siaj gepatroj. La idoligo ofte estas komplika kaj influata de faktoroj kiaj [[Patrozorgo|patra traktado]], [[naskordo]], personeco, kaj homoj kaj espertoj ekster la familio.<ref name="psychtoday">[http://www.psychologytoday.com/articles/pto-19930101-000023.html Adult Sibling Rivalry] Jane Mersky Leder, Psychology Today, Publication Date: Jan/Feb 93, Lasta Revizio: 30a Aŭg 2004</ref> Laŭ disvolvopsikologino Sylvia Rimm, Fratorivaleco estas partikulare intensa kiam la geinfanoj estas tre proksimaj laŭ aĝo kaj estas el sama sekso, aŭ kiam infano estas de [[Alta intelekto|alta intelekto]].<ref name="sylviarimm">[http://www.sylviarimm.com/article13.html The Effects of Sibling Competition] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070701155521/http://www.sylviarimm.com/article13.html |date=2007-07-01 }} Syliva B. Rimm, Educational Assessment Service, 2002.</ref> == Tra la vivodaŭro == [[Dosiero:MDRBobMomSmall.jpg|eta|dekstra|200px|El juna aĝo, infanoj estas sensivaj al diferencoj en patra traktado.]] Laŭ observaj studoj fare de Judy Dunn, infanoj estas sensivaj el aĝo de unu jaro al diferencoj en patra traktado. El 18 monatoj la idoj povas kompreni la familian regularon kaj kiel esti komforta kaj bonfarta unu rilate al alia. Je 3 jaroj, infanoj havas jam sofistikatan sistemon de sociaj reguloj, povas pritaksi sin rilate al siaj fratoj, kaj scii kiel adaptiĝi al cirkonstancoj ene de la familio.<ref name="psychtoday"/> Fratorivaleco ofte pluas tra infanaĝo kaj povas esti tre frustra kaj stresiga al gepatroj.<ref name="michigan">[http://www.med.umich.edu/yourchild/topics/sibriv.htm Sibling Rivalry] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170502042359/http://www.med.umich.edu/yourchild/topics/sibriv.htm |date=2017-05-02 }} University of Michigan Health System, Junio 2009</ref> Adoleskoj luktas pro la samaj tialoj kiel pli junaj infanoj, sed ili estas plej bone ekipataj fizike kaj intelekte por damaĝi kaj esti damaĝata unu de alia. Fizikaj kaj emociaj ŝanĝoj kaŭzas premojn en la doleskaj jaroj, kiel ŝanĝaj rilatoj kun gepatroj kaj amikoj. Lukti kontraŭ fratoj kiel sistemo akiri patran atenton povas pliiĝi en adoleskaĝo.<ref name="teenagers">[http://www.ext.nodak.edu/extnews/pipeline/teen-6w.htm Living With Your Teenager: Dealing With Sibling Rivalry] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110725054814/http://www.ext.nodak.edu/extnews/pipeline/teen-6w.htm |date=2011-07-25 }} Donna Rae Jacobson, North Dakota State University, July 1995</ref> Unu studo trovis ke la aĝogrupo de 10 al 15 alportis la plej altan nivelon de konkurenco inter idoj<ref name="mcnerney">[http://jrscience.wcp.muohio.edu/humannature01/FinalArticles/SiblingRivalryinDegreeand.html Sibling Rivalry in Degree and Dimensions Across the Lifespan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171015222353/http://jrscience.wcp.muohio.edu/humannature01/FinalArticles/SiblingRivalryinDegreeand.html |date=2017-10-15 }} Annie McNerney and Joy Usner, 30a Aprilo 2001.</ref> Fratorivaleco povas plui en la plenkreskuleco kaj la ida rilataro povas draste ŝanĝi dum la jaroj. Eventoj kiaj patra malsano povas alporti plian proksimecon, dum edzeco povas apartigi ilin, partikulare se la bo-rilataro fortas. Proksimume unu trionon de plenkreskuloj priskribas siajn rilatarojn kun fratoj kiel rivalaj aŭ distaj. Tamen rivaleco ofte malfortiĝas dum la aĝo. Almenaŭ 80 % de fratoj ĉe aĝo de 60 ĝuas ligojn.<ref name="psychtoday"/> == Kaŭzoj == === Psikoanaliza rigardo === === Aliaj psikologiaj konsideroj === == Evitado == == Ĉe animaloj == Fratorivaleco estas komuna inter diversaj animalaj [[specio]]j, en formo de konkurenco por manĝo kaj por patra atento. Ekstrema tipo de Fratorivaleco okazas kiam junaj animaloj mortigas siajn fratojn. Ekzemple, patrino de [[Nigra aglo (birdo)|Nigra aglo]] demetas du ovojn, kaj la unua eloviĝinto bekofrapas la pli junan ĝismorte dum la unuaj tagoj. Ĉe la [[Blukrura naivulo]], estas ĉiam apero de idohierarkio. La hegemonia ido atakas la subulon kaze de manĝomanko, ofte per bekofrapado aŭ per fortrenado el la nesto. <ref>{{Cite journal|last=Drummond|first=Hugh|coauthors=Cecilia Garcia Chavelas|title=Food Shortage Influences Sibling Aggression in the Blue-footed Booby|journal=Animal Behavior|year=1989|volume=37|pages=806-819}}</ref> Inter punkto[[hieno]]j, Fratorivaleco ekas tiom frue kiom la dua frato naskiĝas, kaj 25% el hienidoj estas mortigataj de siaj idoj.<ref>[http://www.sulloway.org/Holcomb.pdf Birth Order, Sibling Competition, and Human Behavior] Frank J Sulloway</ref> (vidu: [[Kainismo]]) La frataj rilatoj ĉe animaloj ne ĉiam estas konkurencaj. Ekzemple, inter [[lupo]]j kaj kelkaj birdospecioj, pli aĝaj fratoj povas helpi nutri kaj zorgi la pli junajn fratojn.<ref>[http://www.naturalhistorymag.com/0501/0501_feature.html Mothers and Others] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060324181241/http://www.naturalhistorymag.com/0501/0501_feature.html |date=2006-03-24 }} Sarah Blaffer Hrdy, Natural History Magazine, Majo 2001.</ref> == Famaj kazoj de fratorivaleco == * [[Olivia de Havilland]] kaj [[Joan Fontaine]] kiel aktoroj * [[Venus Williams]] kaj [[Serena Williams]] en teniso * [[Liam Gallagher]] kaj [[Noel Gallagher]] de la muzikgrupo [[Oasis]] * [[Ed Miliband]] kaj [[David Miliband]] en politiko == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Psikologio]] [[Kategorio:Familioj]] 8qj8cticmhji4w0bomq47utnuixqcq3 Paroĥoj de Ekvadoro 0 424874 9372327 9311360 2026-05-13T19:56:28Z Moldur 2507 9372327 wikitext text/x-wiki En [[Ekvadoro]], la '''paroĥoj ''' estas dividoj politikaj kaj teritoriaj de malpli alta rango (tria nivelo post provincoj kaj kantonoj). La [[Kantonoj de Ekvadoro|Kantonoj kaj Metropolitaj Distriktoj]] estas dividitaj en [[paroĥo]]j ''parroquias'' kiuj estas similaj al [[municipo]]j aŭ komunumoj de multaj landoj. Estas 1.500 paroĥoj en Ekvadoro. La tuto de tiuj organiziĝas sub la formo ''jur-politika'' de la ''Gobierno Autónomo Descentralizado Cantonal'' (aŭ ''Distrital'') nome aŭtonoma registaro kiu estas la aŭtoritato jurisdikcia de la [[kantono]] por administraj aferoj. Estas du tipoj de paroĥoj: nome urba kaj rura. La urba paroĥo estas tiu kiu troviĝas ene de metropolo aŭ urbo. Ĝi havas la infrastrukturon necesan por esti ĉefa urbo. La rura paroĥo estas tiu kiu estas apartaj el [[urbo]] nome [[komarko]]j aŭ aro de setlejoj kies loĝantoj vivtenas sin el [[agrokulturo]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Geografio de Ekvadoro]] [[Kategorio:Paroĥoj laŭ landoj|Ekvadoro]] 5blp1llrqmys90k2cpya5rix83761cq George Nelson 0 433108 9372525 7424510 2026-05-14T05:23:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372525 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Bubble lamp - George Nelson.jpg|eta|Lampo ''Bubble''.]] '''George Nelson''' ([[Hartford]], [[Konektikuto]], [[1908]] - [[Novjorko]], [[1986]]) estis [[Usono|usona]] [[arkitekto]] kaj [[fasonado|fasonisto]]. Li diplomiĝis por arkitekto je la [[Universitato de Yale]] kaj studis [[Belartoj|artojn]] en [[Romo]]. Li elstaris en industria fasonado, precipe en la kreo de objektoj por internoj, mebloj, lampoj, ktp. Konataj estas liaj seĝoj ''Pretzel'', ''Mashmallow'' kaj ''Coconut''. Same kiel [[Paul László]], [[Charles Eames]] kaj [[Isamu Noguchi]], li konatiĝis pro la objektoj por la kompanio [[Herman Miller]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{en}} [http://www.georgenelson.org/ Oficiala retejo de George Nelson]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.<br /> {{es}} [http://www.disenoyarquitectura.net/2009/12/disenador-george-nelson.html Biografio kaj projektoj de George Nelson].<br /> {{de}} [http://www.vitra.com/de-de/search/?q=George+Nelson George Nelson]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} je [[vitra]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nelson, George}} [[Kategorio:Usonaj arkitektoj]] [[Kategorio:Fasonado]] d1cxrbqi7zra74jbfgeby6mq3ok1tfm Giganta struto 0 449041 9372666 8779371 2026-05-14T09:35:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372666 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Giganta struto |koloro = pink |dosiero = |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Strutoformaj]] ''Struthioniformes'' |familio = '''Strutonedoj''' '''''Struthionidae''''' |familio aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |genro = '''Struto''' ''Struthio'' |specio = '''''S. dmanisensis''''' |statuso = EX |dunomo = ''Struthio dmanisensis'' |dunomo aŭtoritato = Gabunia, et al. 2000<ref name="biolib">Zicha, Ondrej (1999)</ref> |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = [[Subspecioj]] |subdivizio2 = vidu tekston |vikispecio = |komunejo = }} La '''Giganta struto''', ''Struthio dmanisensis'', estas [[formortinta]] [[specio]] de [[struto]] de la [[genro]] ''[[Struthio]]'' troviĝinta en kuŝejoj el [[Kartvelio]], kun proksimuma aĝo el fina [[Plioceno]] al la komenca [[Pleistoceno]].<ref>AvianWeb.com (2010)</ref> Ĝi estis unu el plej grandaj membroj de tiu genro ''[[Struthio]]''.<ref>Gabunia, L. et al. (2000)</ref> ==Notoj== {{referencoj}} ==Referencoj== * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.avianweb.com/ostriches.html|titolo=Ostriches|alirdato=2010-01-02|familia nomo='''AvianWeb.com '''|jaro=2010|verko=Wild Bird Web|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101215215111/http://www.avianweb.com/ostriches.html|arkivdato=2010-12-15}} * {{cite journal |last1='''Burchak-Abramovich''' |first1=N. |last2=Vekua |first2=A. |year=1990 |title=The fossil ostrich Struthio dmanisensis sp. n., from the Lower Pleistocene of Georgia |journal=Acta zoologica cracoviensia |volume=33 |issue=7 |pages=121–132}} * {{cite journal |last1='''Gabunia''' |first1=L. |last2=Vekua |first2=A. |last3=Lordkipanidze |first3=D. |last4=Ferring |first4=R. |last5=Justus |first5=A. |last6=Maisuradze |first6=G. |last7=Mouskhelishvili |first7=A. |last8=Nioradze |first8=M. |last9=Sologashvili |first9=D. |last10=Swisher III |first10=C. |last11=Tvalchrelidze |first11=M. |author= |authorlink= |coauthors= |date= |year=2000 |month= |day= |title=Current Research on the Hominid Site of Dmanisi |journal=etudes et recherches de archéologiques de l'université de liege |volume= |series= |issue=92 |page= |pages=13–27 |publisher= |location= |issn= |pmid= |pmc= |doi= |bibcode= |oclc= |id= |url=http://www2.ulg.ac.be/prehist/PUBLICATIONS/PDF/E92%20leo%20gabunia.pdf |language=fr |format=PDF |accessdate= |laysummary= |laysource= |laydate= |quote= }}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.donsmaps.com/dmanisi.html|titolo=The Dmanisi Site|alirdato=Feb 16 2011|familia nomo='''Hitchcock'''|persona nomo=Don|jaro=2010}} * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.biolib.cz/en/taxonposition/id464650/|titolo=Struthio orlovi|alirdato=2010-01-02|aŭtoro=BioLib.cz|familia nomo='''Zicha'''|persona nomo=Ondrej|jaro=1999|verko=Biological Library}} [[Kategorio:Prahistoriaj birdoj]] [[Kategorio:Mioceno]] [[Kategorio:Formortintaj birdoj]] [[Kategorio:Neflugaj birdoj]] [[Kategorio:Strutoj]] [[Kategorio:Paleontologio]] tehu3nve4wx6l8y18i6ge88sifrz3c5 Frank G. Carpenter 0 449227 9372152 9245863 2026-05-13T14:30:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372152 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Frank Carpenter - Alaska.jpg|eta|Frank Carpenter ĉe Hot Springs, Alasko]] '''Frank George Carpenter''' (naskiĝis la 18-an de junio 1855 en [[Mansfield (Ohio)|Mansfield]], [[Ohio]], mortis la 8-an de majo 1924 en [[Nankino]],<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://international.loc.gov/service/mss/eadxmlmss/eadpdfmss/2010/ms010031.pdf|titolo=Frances Carpenter Collection - Relating to Frank G. Carpenter|aŭtoro=Site Library of Congress (Biblioteca do Congresso dos E.U.A.)|dato=2011-10-30}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.wdl.org/pt/item/496/|titolo=Nova Zelândia, Maoris em sua casa de conversação|aŭtoro=Site Biblioteca Digital Mundial|dato=2011-10-30}}</ref>) estis [[aŭtoro]], [[fotisto]], preleganto, kolektanto de [[foto]]j. Carpenter estis verkisto de standardaj geografiaj libroj kaj preleganto pri geografio, kaj verkis serion de libroj nome ''Carpenter's World Travels'' kiuj estis tre popularaj inter 1915 kaj 1930. Kun sisa filino Frances, Carpenter fotis en [[Alasko]] inter 1910 kaj 1924. Kolekto de ĉirkaŭ 5,000 bildoj estis donacitaj al la [[Kongresa Biblioteko]]<ref>[http://www.loc.gov/pictures/item/2003653070/ Carpenter photograph collection – Library of Congress]</ref> de Frances je sia morto en 1972. La kolekto ĉe la Kongresa Biblioteko totalas proksimume 16,800 fotoj kaj ĉirkaŭ 7,000 negativoj.<ref name="WDL">{{cite web |url = http://www.wdl.org/en/item/92/ |title = Eskimo Girl Wearing Clothes of All Fur |website = [[World Digital Library]] |date = 1915 |accessdate = 2013-06-02 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20191013051856/https://www.wdl.org/en/item/92/ |archivedate = 2019-10-13 }}</ref> [[Dosiero:Frank Carpenter - Russia.jpg|eta|Frank Carpenter parolante kun polica oficiro surstrato en Rusio]] [[Dosiero:Jafet Lindeberg & Frank G. Carpenter.jpg|eta|Carpenter kun orentreprenisto [[Jafet Lindeberg]]]] Verkoj de Frank G. Carpenter estas la jenaj: * ''Carpenter's Geographical Reader: North America'' (1898) * ''Carpenter's Geographical Reader: South America'' (1899) * ''Carpenter's Geographical Reader: Europe'' (1902) * ''Carpenter's World Travels: Holy Land and Syria''(1922) * ''[http://archive.org/details/carpentersworldt008154mbp Alaska our Northern Wonderland]'' (1923) * ''Carpenter's World Travels: Java and East Indies ''(1923) * ''Carpenter's World Travels: The Tail of the Hemisphere - Chile & Argentina'' (1923) * ''Carpenter's World Travels: The Alps, The Danube, and the Near East'' (1924) * ''Carpenter's Geographical Reader: Asia'' (1924) * ''Carpenter's Geographical Reader: Canada'' (1924) * ''Carpenter's Geographical Reader: Mexico''(1924) * ''Carpenter's World Travels: Uganda to the Cape'' (1924) * ''Carpenter's World Travels: Lands of the Andes and the Desert'' (1924) * ''Carpenter's World Travels: Along the Parana and The Amazon'' (1925) * ''Alaska: Our Northern Wonderland'' (1925)<ref>[http://www.alaskool.org/projects/reindeer/history/carpenter1928/CarpenterSchoolRepubs.html Chapter XXVIII School Republics of the Arctic]</ref> * ''The Houses We Live In'' (1926) * ''[http://archive.org/details/throughthephilip006240mbp Through the Philippines and Hawaii]'' (1926) * ''Carpenter's World Travels: From Tangier to Tripoli'' (1927) * ''Carp's Washington'' (1960, eld. de Frances Carpenter) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://lcweb2.loc.gov/pp/ffcarphtml/ffcarpabt.html ''Frank and Frances Carpenter Collection'' ĉe Kongresa Biblioteko] ** [http://lcweb2.loc.gov/pp/ffcarphtml/ffcarpback.html "Background and Scope"], kun mallongaj biografioj de Frank kaj Frances Carpenter {{Wikisource|Author:Frank G. Carpenter}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj|VIAF=86844032}} {{Vivtempo|Carpenter, Frank G.}} [[Kategorio:Usonaj fotistoj]] [[Kategorio:Usonaj esploristoj]] 7aqccxw0qf2uww85wdnf4awxpvt62p1 Sud-Vjetnama Nacia Liberiga Fronto 0 449591 9372494 9134124 2026-05-14T02:06:39Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:FNL_Flag.svg|FNL_Flag.svg]] estas anstataŭigita per [[c:File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg|Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).s 9372494 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|eta|Flado de Vjetkongo]] '''Sud-Vjetnama Nacia Liberiga Fronto''' ({{Lang-vi|Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam}}) aŭ '''''Viet Cong''''' (esperantigebla al '''Vjetkongo'''<ref>[http://www.esperokatolika.org/ek19661970/ek1966_07.htm Enhavo de Espero Katolika numero 7/1966] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509092459/http://www.esperokatolika.org/ek19661970/ek1966_07.htm |date=2008-05-09 }} [[Espero Katolika]]</ref>) estis [[komunismo|komunisma]] armeo bazita en [[Suda Vjetnamio]], kiu batalis kontraŭ la registaroj de Sud-Vjetnamio kaj [[Usono]] dum la [[Vjetnama milito]] (1955-75). La konata vjetnama nomo ''Việt Cộng'' estas mallongigo de ''Việt Nam Cộng-sản'' ("Vjetnama Komunisto") kion la malamikoj ŝanĝis alternative al ''Việt gian cộng sản'' ("Komunisma Perfidulo al Vjetnamio"). Usona armeo nomis la vjetnam-komunismajn fortojn ''Charlie'', negrave ĉu [[Nord-Vjetnamio|Nord-vjetnamoj]] aŭ Vjetkongo. La grupo estis formita de personoj de kaj Suda kaj Norda Vjetnamioj. La Vjetkongo uzis [[gerilo|gerilan militadon]], inkludante atakojn kontraŭ usonaj invadomilitistoj, aŭ kontraŭ ties sudvjetnamaj aliancanoj, [[bojkoto]]jn, teroristajn bombadojn, ŝteladon, militmortigojn, kaj embuskojn. La grupo estas plej konata por la [[Tet-ofensivo|Tet-Ofensivo]] (''Sự kiện Tết Mậu Thân'', ''Tet Offensive''), atako al multaj Sud-vjetnamaj urboj en februaro 1968. La grupo estis proksime rilata al la registaro de [[Norda Vjetnamio]], kiu konkeris la Sudan en 1975 (pri tio vidu artikolon [[Falo de Sajgono]]). Laŭ “Rethinking Camelot” ([[Noam Chomsky]] 1993) la vjetkonga rezisto estis, parte, la rezulto de teruro trudita de la registaro de Suda Vjetnamio subtenita kaj gvidita de Usono, dum la Vjetkonga Organizo pli pace atendis baloton promesita de la [[Ĝeneva Konferenco (1954)]]. == Bildaro == <gallery> File:1964 Brinks Hotel bombing.JPG|Brinks-Hotelo post vjetkonga bombado en 1964, [[Saigono]]. Du usonaj oficiroj estis murditaj. File:Vietnampropaganda.png|Usona propaganda flugfolio urĝanta Vjetkongon forkuri. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Vjetnama milito]] == Referencoj == {{Referencoj}} * [http://arkivejo.wordpress.com/2012/06/06/la-dekpunkta-totala-solvo-de-la-nacia-fronto-de-liberigo-de-sud-vjetnamio-al-la-sudvjetnama-problemo-1970/ La Dekpunkta Totala Solvo de la Nacia Fronto de Liberigo de Sud-Vjetnamio al la Sudvjetnama Problemo] Giai Phong, Sud-Vjetnamio 1970. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vjetnama milito]] [[Kategorio:Komunismaj partioj]] [[Kategorio:Naciismo]] [[Kategorio:Historio de Vjetnamio]] [[Kategorio:1954 en Vjetnamio]] [[Kategorio:1976 en Vjetnamio]] o70rwkyraxl391rc2w47b6cnnjn5iz4 Escudo de Veraguas 0 449641 9372726 8155626 2026-05-14T11:49:54Z Kani 670 9372726 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|insulo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = PA |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 13 |longo = 4 |larĝo = 1.5 |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Karibio |parenco_tipo = Akvejo |loĝantaro = 100 |loĝantaro noto = fiŝistoj }} '''Escudo de Veraguas''' (ŝildo de veraj akvoj) estas [[insulo]] apartenanta al [[Panamo]], situanta en la ''Golfo de los Mosquitos'' aŭ [[Golfo de la Moskitoj]] (kulgolfo), [[Kariba maro]]. Ĝi grandas 4,3&nbsp;km² kaj estas preskaŭ neloĝata. La insulo apartenas al [[Provinco Bocas del Toro]], situas izolite 17&nbsp;km antaŭ la duoninsulo [[Valiente (duoninsulo)|Valiente]] de la aŭtonoma indiĝena teritorio kun provinca statuso, [[Ngöbe-Buglé]]. La izoliĝo okazis antaŭ ĉ. 8.900 jaroj, post la glaciepoko. Ĝi havas proksime triangulan formon kun longo de ĉ. 4&nbsp;km (oriento-okcidento) kaj larĝon de 1,5&nbsp;km (nordo-sudo). La okcidenta fino daŭras en kelkaj etaj insuletoj. Nur 5 % de insulo estas kultivata, inter ili la kelkaj kokosnuksaj plantejoj. La restanta 95 % estas kovrata per ĉiamverda arbaro, ĉe la orienta kaj okcidenta marbordo en formo de [[marĉo]]j kun ruĝa [[mangrovo]]. La plia parto de la arbaro estas [[pluvarbaro]]. La izolita situo de la insulo kondukis al evoluo de endemiaj specioj, ekz. [[pigmea bradipo]] (''Bradypus pygmaeus''), vesperto [[vera fruktovampiro]], ''[[Artibeus incomitatus]]''. Sur la insulo estas konata 9 mamuloj, inkl. 6 vespertojn, la pigmean bradipon, la [[mezamerika lana didelfo]] (''Caluromys derbianus'') kaj [[pinglohara rato]] (''[[Hoplomys gymnurus]]''). La insulo havas kelkspecian birdaron. [[Alexander Wetmore|Wetmore]] priskribis en 1958 dum plurtaga observado 17 birdospeciojn, inter ili tri subspeciojn, ''[[Manacua Vitellinus|Manacus vitellinus amitinus]]'' el familio de [[pipredoj]], ''[[Thryothorus nigricapillus|Thryothorus nigricapillus oducus]]'' de genro ''[[Thryothorus]]'' de [[trogloditedoj]], same ''[[Thraupis virens|Thraupis virens caestia]]'' de genro [[blu-griza traŭpo]]. Sur la insulo vivas ankaŭ la subspecio de [[Rufavosta kolibro]], ''Amazilia tzacatl handleyi''. La insulon vizitis [[Francis Drake]] en januaro de 1596 por du semajnoj, li kaj multaj liaj akompanantoj malsaniĝis tie je [[disenterio]]; Drake mortis 5 tagojn post forlaso de la insulo, surmare ĉe [[Portobelo]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj]] [[Kategorio:Geografio de Panamo]] [[Kategorio:Faŭno de Centr-Ameriko]] [[Kategorio:Insuloj en Nordameriko]] [[Kategorio:Insuloj en Karibio]] 80delyk5gdhx62enskyeb9kk1yopwsr Hardo Bourguignon 0 453510 9372121 8914595 2026-05-13T12:51:23Z ThomasPusch 1869 9372121 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto homo}} '''Hardo Bourguignon''' - naskiĝdato ne konata, sed naskiĝjardeko estas la [[1960-aj jaroj]] - [[listo de nederlandaj esperantistoj|nederlanda esperantisto]] kaj komputikisto. Inter la jaroj 1989 kaj 1991 li funkciis kiel kasisto en la [[estraro de TEJO]], elektita en la [[IJK 1989|IJK]] en [[Kerkrade]]. En la sekvaj jaroj li en la [[nederlanda lingvo]] publikigis plurajn librojn pri komputiko, interalie ''Het Microsoft Excel handboek voor PC en Apple Macintosh'' (1990), ''Gevorderd programmeren in Turbo Pascal Windows 1.5'' (1992) kaj ''Alles over Borland Pascal 7'' (1993). Ekde februaro 1999 li laboras kiel komputikisto de la usona firmao ''VASCO'', intertempe je nova nomo ''OneSpan''. [[Ineke Bourguignon-Slis]] estas lia edzino. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.linkedin.com/in/hardo-bourguignon-3494345/ prezenteto en la retejo] ''[[LinkedIn]]'' {{ĝermo|esperantisto}} {{vivtempo|Bourguignon, Hardo}} [[Kategorio:Nederlandaj esperantistoj]] [[Kategorio:Estraranoj de TEJO]] [[Kategorio:Komputikistoj]] [[Kategorio:Esperantistaj komputikistoj]] ibpcj099273lgi84zgh6ovolofkcrq6 Kalendaro de la Tutmonda Latinamerika Agendo 0 454381 9372729 9139852 2026-05-14T11:57:54Z Sj1mor 12103 9372729 wikitext text/x-wiki ==La Kalendaro== Ĉiutage la Agendo prezentas kelkajn okazintaĵojn en [[Latinameriko]] dum la lastaj jardekoj, memorigante la leganton pri la homoj kiuj laboradis por pli bona mondo kaj mortis martirece, pri landaj sendependiĝoj, ktp. Sube troviĝas la faktoj okazintaj en ĉiuj monatoj. Komence de ĉiu tago troviĝas la dediĉo de la tago laŭ la [[katolika eklezio]]. ===Januaro=== 1 – [[Sankta Maria]] [[Dipatrino]]<br /> 1508: Komenciĝis la koloniigo de [[Porto-Riko]].<br /> 1804: Sendependiĝis [[Haitio]]. Nacia festo.<br /> 1959: Venko de Kuba Revolucio.<br /> 1977: Maurício López, estro de Universitato de Mendoza, [[Argentino]], membro de la Monda Konsilo de Eklezioj, malaperinta.<br /> 1990: Maureen Courtney kaj Teresa Rosales, religiulinoj murditaj de la kontraŭ-revoluciaj civilaj armeistoj, en [[Nikaragvo]].<br /> 1994: Insurekto indiĝena zapatista en [[Meksiko]].<br /> 2003: Lula fariĝis prezidento de [[Brazilo]].<br /> Monda Tago de la Paco<br /> <br /> 2 – Bazilio Magno, Gregorio Nazianzeno, J. K. Wilhelm Loehe<br /> 1904: Elŝipiĝis la usonaj mararmeistoj en la Dominika Republiko «por defendi la interesojn nord-amerikajn».<br /> 1979: Francisco Jentel, defendanto de indiĝenoj kaj terkulturistoj, viktimo de la Nacia Sekureco en Brazilo.<br /> 1981: José Manuel de Souza, “Zé Piau”, terkulturisto, viktimo de falsaj kampoposedantoj de brazila ŝtato [[Parao]].<br /> 1994: Daniel Arrollano, batalanto por la vivo, kantisto de memoro de la martiroj de sia argentina popolo.<br /> <br /> 3 – Ĝenovevo<br /> 1511: La «krio de Coayuco», la granda insurekto de tainoj, gviditaj de Agüeybaná, la Bravo, Portoriko.<br /> 1981: Diego Quic, indiĝeno, kateĥisto, ĉefo de popolaj organizoj, malaperinta, [[Gvatemalo]].<br /> 1994: Antulio Parrilla Bonilla, [[episkopo]], aktivulo por sendependeco kaj la kaŭzo de persekutatoj, la « ‘Las Casas’ de la 20-a jarcento», en Porto-Riko.<br /> <br /> 4 – Rigoberto<br /> 1975: José Patrício León, «Pato», gvidanto de la Katolika Studenta Junularo kaj politika aktivulo, malaperinta en [[Ĉilio]].<br /> 2005: La Ĉilia Supera Tribunalo permesas la proceson kontraŭ [[Pinochet]] pro krimoj de «Operacio Kondor».<br /> 2010: [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] inaŭguras la konstruaĵon Burj Oubal, la plej alta de la monto (818 m).<br /> <br /> 5 – Telesforo kaj Emiliana; Kaj Munk<br /> 1534: Guarocuya, “Enriquillo”, indiĝenestro kristana de La Española (Dominika Respubliko), la unua kiu ribelis je defendo de siaj etnianoj.<br /> 1785: La Reĝino Maria la 1-a malpermesas ĉiujn brazilajn industriojn, escepte la [[industrio]]n de vestoj al sklavoj.<br /> 2007: Mortis Axel Mencos, heroo de la rezisto kaj de la dediĉema paŝtlaboro, Gvatemalo.<br /> <br /> 6 – Epifanio (Saĝaj Reĝoj)<br /> 1848: La [[gvaranioj]] estis deklaritaj paragvajaj civitanoj laŭ la dekreto de Carlos A. López.<br /> 1915: Agroreformo en Meksikio, rezulto de revolucio; unua divido de ter-posedaĵegoj en la Latina Ameriko.<br /> 1927: Armearoj de [[Usono]] okupis Nikaragvon por kombati [[Sandino]]n. Ili nur foriros en 1933.<br /> 1982: Vitoria de Roka, religiulino gvatemala, martirino de la malriĉuloj, malaperinta.<br /> 1986: Julio González, episkopo de Puno, [[Peruo]], mortis en suspektinda akcidento.<br /> 1992: Aŭgusto Maria kaj Aŭgusto Conte, martiroj de solidareco kaj de homaj rajtoj en Argentino.<br /> <br /> 7 – Raimundo de Penjaforto<br /> 1835: Venko de “Cabanagem”, la plej notinda popola movado de Brazilo. Ribeluloj konkeras urbon Belem’ kaj fariĝas provincestroj.<br /> 1981: Sebastião Mearin, kampara ĉefo en ŝtato Parao, Brazilo, murdita de ter-rabistoj.<br /> 1983: Felipe kaj Mary Barreda, revoluciemaj kristanoj, murditaj de la kontraŭ-revolucio, Nikaragvo.<br /> 1999: Forpasis Bartolomeu Carrasco Briseño, episkopo de [[Oaxaca]], Meksiko, konata pro sia dediĉo al malriĉuloj kaj sia defendo al la indiĝenoj.<br /> <br /> 8 – Severino<br /> 1454: La Papo Nikolao permesas, ke la reĝo de [[Portugalio]] sklavigu ajn landon de afrika mondparto nur se la Eklezio povas bapti ĉiujn ties homojn.<br /> 1642: Mortas [[Galileo Galilei]], kondamnita de [[Inkvizicio]]. [[Vatikano]] forviŝos la kondamnon post tri jarcentoj kaj duono (en la 30-a de decembro [[1992]]).<br /> 1850: Johano, unu el la ĉefoj de Revolucio de “Queimados”, brazila ŝtato Espírito Santo, estas pendumita.<br /> 1912: Fondiĝis Afrika Nacia Kongreso.<br /> 1982: Domingo Cahuec Sic, indiĝeno de etnio “achi”, kateĥisto kamparano, Rabinal, Baja Verapaz, Gvatemalo.<br /> <br /> 9 – Eulogio kaj Bazilia<br /> 1662: Lisbona gubernio ordonas la estingon de indiĝenoj de etnio “janduim” en Brazilo (ŝtatoj Ceará, Rio Grande do Norte kaj Paraíba).<br /> 1858: Unua [[striko]] en Brazilo, de la tipografistoj, pioniroj de la laborista lukto.<br /> 1959: Naskiĝis [[Rigoberta Menchú]], en Chimel, Departamento de El [[Quiché]], Gvatemalo.<br /> <br /> 10 – Aldo<br /> 1911: 5-monata striko de [[ŝuisto]]j de San-Paŭlo favore al 8-hora labordaŭro.<br /> 1920: Estas kreita la [[Ligo de Nacioj]], post la masakroj de [[Unua Mondmilito]].<br /> 1978: Pedro Joaquim Chamorro, ĵurnalisto, batalanto por libereco kaj kontraŭ la diktatoro de Somoza, en Nikaragvo.<br /> 1982: Dora Azmitía, “Menchy”, 23-jaraĝa instruistino, martirino de studenta junularo, en Gvatemalo.<br /> 1985: Ernesto Fernández Espino, luterana pastoro, martiro de la salvadoraj rifuĝintoj.<br /> <br /> 11 – Higino, Marteno de León<br /> 1839: Naskiĝo de Eugenio María de Hostos, batalanto por la sendependiĝo de Porto-Riko.<br /> <br /> 12 – Bento, Tatiana<br /> 1694: 6500 homoj invadas la Kilombon de Palmares, kiu rezistos ĝis la 6-a de februaro.<br /> 1948: La Ĉefa Tribunalo de Usono proklamas la egalecon de blankuloj kaj negroj ĉe lernejo.<br /> 2010: [[Tertremo]] en Haitio (7,3 Richter-poentoj). Pli ol 250 mil mortintoj kaj kompleta detruiĝo. Okazas granda mondskala solidareco.<br /> 2010: Nederlanda komisio konkludas, ke la invado al [[Irako]] estis neleĝa.<br /> <br /> 13 – Hilario I, [[George Fox|Georgo Fox]]<br /> 1825: Estas mortpafumita Frato Kaneka, respublikana revoluciulo, de la Konfederacio de [[Ekvadoro]].<br /> 1879: Roka komencas la kampanjon de Dezerto de [[Patagonio]], Argentino.<br /> 2001: Tertremo de 7,9 gradoj Richter, en [[Salvadoro]], 5400 mortis kaj 500 mil viktimiĝis.<br /> “Idd Inneyer”, amazigha novjariĝo: jaro 2961<br /> <br /> 14 – Fulgencio<br /> 1988: Miguel Angel Pavón, direktoro de la Komisio de Homaj Rajtoj, kaj Moises Landaverde, [[Honduro]].<br /> 1997: Marŝo de 700 mil sud-koreoj dum la strikoj kontraŭ la mistraktado de socialaj rajtoj.<br /> <br /> 15 – Efisio<br /> 1929: Naskiĝis [[Martin Luther King]], en Atlanto ([[Georgio]], Usono).<br /> 1970: Leonel Rugama mortas dum la revolucia lukto kontraŭ la diktatoreco de Somoza, en Nikaragvo.<br /> 1976: La registaro de brazila ŝtato Bahia ne plu postulas la polician registron de temploj de religio kandombleo.<br /> 1981: Estela Pajuelo Grimani, terkulturistino, 55-jaraĝa, 11 gefiloj, martirino de solidareco en Peruo.<br /> 1982: La Konstitucio de [[Kanado]] inkludas la rajtojn de indiĝenoj.<br /> 1988: Brazila prezidento Sarney lanĉas la “Plano Verão” [Plano Somero], kiu starigas novan valuton, la “Cruzado Novo”.<br /> 1998: Granda valor-faliĝo de brazila valuto “real”.<br /> <br /> 16 – Marcelo<br /> 1992: Pac-konsentoj subskribitaj en Salvadoro.<br /> Internacia tago kontraŭ la sklaveco de infanoj: memore de Iqbal Masch, sklava infano kiu, kune kun la unuiĝo de laborista liberiĝo de [[Pakistano]], sukcesis fermi plurajn [[fabriko]]jn kiuj uzis sklavecan fifaman laboron.<br /> <br /> 17 – Antano<br /> 1961: Estas mortigita, en Kongolando, [[Lumumba]], heroo de sendependeco de Afriko.<br /> 1981: Sílvia Maribel Arriola, flegistino, 1-a religiulino martirino dum kunlaborado kun sia salvadora popolo.<br /> 1981: Ana María Castillo, kristana batalantino, martirino por justeco en Salvador.<br /> 1988: Jaime Restrepo López, pastro, martiro por defendo de la malriĉuloj, [[Kolombio]].<br /> 1991: Komenciĝas la Milito de Persa Gulfo.<br /> 1994: Tertremo en [[Los-Anĝeleso]], Usono.<br /> 1996: Forpasas Juan Luis Segundo, teologiisto de liberiĝo, en [[Urugvajo]].<br /> <br /> 18 – Beatrico, Priska, Konfeso de Sankta Petro<br /> 1535: Fondiĝo de Cidade dos Reis, en [[Limao]], Peruo.<br /> 1867: Naskiĝas [[Rubén Darío]] en [[Metapa]], Nikaragvo.<br /> 1978: Germán Cortés, batalanto kristana kaj politika, martiro por la justeco en Ĉilio.<br /> 1981: José Eduardo, sindikata ĉefulo de brazila ŝtato Acre, mortigita de ter-invadanto.<br /> 1982: Sérgio Bertén, belga religiulo, kaj kunlaborantoj, martiroj de solidareco, Gvatemalo.<br /> <br /> 19 – Mario, Marta; Henriko, episkopo de Upsala<br /> 1897: Batalo de Tabuleirinho: la kamparanoj bremsas la progreson de la armeo 3 kilometroj for de Canudos, Brazilo.<br /> <br /> 20 – Fabiano kaj Sebastiano<br /> 1973: Amílcar Cabral, anti-koloniisto de [[Gvineo-Bisaŭa]], mortigita de portugala polico.<br /> 1979: Octavio Ortiz, pastro, kaj kvar studentoj kaj kateĥistoj, martiroj en Salvadoro.<br /> 1982: Carlos Morales, dominikana pastro, martiro inter la indiĝenaj kamparanoj en Gvatemalo.<br /> 2009: Barack Hussein Obama enposteniĝas kiel unua prezidento afrik-amerika de Usono.<br /> <br /> 21 – Ineso<br /> 1972: Geraldo Valencia Cano, episkopo de Buenaventura, Kolombio, profeto kaj martiro de la liberiĝo de malriĉuloj.<br /> 1974: Masakro de kamparanoj, Alto Valle, [[Bolivio]].<br /> 1980: Maria Ercilia kaj Ana Corália Martínez, studentinoj, helpistinoj de [[Ruĝa Kruco]] kaj kateĥistinoj, martirinoj en Salvadoro.<br /> 1984: Fondiĝas en brazila ŝtato Paraná, urbo Cascavel, la “MST” – Movado de Kamparaj Laboristoj Senteruloj (Movimento dos Trabalhadores Rurais Sem-Terra).<br /> 2000: Marŝo indiĝena kaj popola en Ekvadoro.<br /> <br /> 22 – Vicento<br /> 1565: “Tata” Vasco de Quiroga, episkopo de [[Michoacán]], Meksikio, stariginto de unuaj reduktoj indiĝenaj.<br /> 1982: Masakro de terkulturistoj en Pueblo Nuevo, Kolombio.<br /> 2006: [[Evo Morales]], indiĝenano ajmara, fariĝas Prezidento de Bolivio.<br /> <br /> 23 – Ildefonso<br /> 1914: Revolucio de Juazeiro, Brazilo. La kamparanoj venkis, gviditaj de Pastro Cicero.<br /> 1958: Faligo de la lasta diktatoro de Venezuelo, generalo Márcos Pérez Jiménez.<br /> 1983: Segundo Francisco Guamán, indiĝenano keĉua, martiro de la batalo por tero en Ekvadoro.<br /> <br /> 24 – Francisko el Sales<br /> 1835: La negroj maleoj organizas en brazila urbo Salvador, ŝtato [[Bahia]], la plej grandan urban revolucion de la lando.<br /> 1977: 1-a Indiĝena Kongreso de Centra Ameriko.<br /> <br /> 25 – Konvertiĝo de Paŭlo<br /> 1524: Eliras el [[Hispanio]] la «dek du apostoloj de Meksikio», [[franciskanoj]].<br /> 1554: Fondiĝo de la urbo San-Paŭlo.<br /> 1934: Naskiĝis la Universitato de San-Paŭlo (ŝtata).<br /> <br /> 26 – Timoteo, Tito kaj Silas<br /> 1500: Vicente Pinzón elŝipiĝas ĉe la nuna brazila nordorienta regiono, antaŭ ol la alveno de Pedro Álvares Cabral.<br /> 1813: Naskiĝas Juan Pablo Duarte, nacia heroo kaj unua instiganto al la sendependeco en [[Dominika Respubliko]].<br /> 1914: José Gabriel, “Cura Brochero”, pastro kaj profeto inter la kamparanoj de Argentino.<br /> 2001: Tertremo en [[Barato]] viktimigas 50 mil homojn.<br /> <br /> 27 - Angela de Merice, Lidia<br /> 1554: Pablo de Torres, episkopo de [[Panamo]], unua ekziligito de Latin-Ameriko pro sia defendo al la indiĝenaro.<br /> 1945: La koncentrejo de Auschwitz estas malfermita, en [[Pollando]]. Tago de memoro pri la Holokaŭsto.<br /> 1977: Miguel Angel Nicolau, saleziana pastro, martiro de solidareco kaj sindediĉo al la argentina junularo, malaperigita.<br /> <br /> 28 – Tomaso de Akvino<br /> 1853: Naskiĝo de [[José Martí]] en [[Havano]].<br /> 1979: Malfermiĝo de Episkopa Konferenco de Puebla, Meksikio.<br /> <br /> 29 – Valero<br /> 1895: José Martí komencas la militon por sendependigi [[Kubo]]n.<br /> 1985: 1-a Nacia Kongreso de MST en Brazilo.<br /> 1999: La [[dolaro]] atingas la valoron de R$ 2,15: grava momento de faliĝo de la brazila valuto.<br /> 2001: Pinochet estas procesita kiel aŭtoro de la krimoj de “Karavano de la Morto”.<br /> 2010: [[Tony Blair]] respondas, antaŭ la komisio kiu enketas pri li, pro sia partopreno en la invado al Irako en 2003.<br /> <br /> 30 – Martina<br /> 1629: Antônio Raposo, brazila bandejrano, detruis la gvaraniajn misiojn de Guaíra, brazila ŝtato Paranao, kaj sklavigas 4 mil indiĝenojn.<br /> 1948: Estis murdita [[Mahatma Gandhi]].<br /> Tago de Ne-perforto kaj Paco<br /> <br /> 31 – Johano Bosko<br /> 1865: La amendo de la 13-a Konstitucio deklaras la sklavecon aboliciita en Usono.<br /> 1980: Masakro de 40 indiĝenaj kiĉeoj ĉe la [[ambasadejo]] de Hispanio en Gvatemalo: María Ramírez, Gaspar Viví, Vicente Menchú kaj akompanantoj.<br /> <br /> ===Februaro=== <br /> 1 - Cecilio, Veridiana<br /> 1870: Jonathan Jasper Wright estas elektita al la Plejalta Juĝejo de la Ŝtato, kaj fariĝas la unua negro sukcesinta atingi tiun postenon en la Usona Juĝistaro.<br /> 1932: Agustín Farabundo Martí estas pafmortigita en la ĝenerala tombejo de San-Salvador, iom antaŭ la granda kamparana ribelado.<br /> 1977: Daniel Esquivel, laboristo, ano de la Paŝtlaboro por la Paragvajaj Enmigrintoj en Argentino, martiro.<br /> <br /> 2 - Prezento de la Sinjoro<br /> 1976: José Tedeschi, pastro kaj laboristo, martiro pro la enmigrintoj de Argentino, forkaptita kaj murdita.<br /> 1989: [[Alfredo Stroessner]], diktatoro de [[Paragvajo]], estas elpostenigita fare de sensanga ŝtatrenverso.<br /> 1991: Expedito Ribeiro Souza, el la sindikato de Kampaj Laboristoj en urbo Rio Maria, brazila ŝtato Parao, estas mortigita.<br /> <br /> 3 - Bras kaj Oskar; Ansgar de Hamburgo<br /> 1795: Naskiĝas Antônio José de Sucre.<br /> 1929: Naskiĝas [[Camilo Torres]].<br /> <br /> 4 - Andreo Corsino<br /> 1794: Liberigo de Haitiaj sklavoj. Unua aboliciista leĝo en Latina Ameriko.<br /> 1927: La Kolumno Prestes rifuĝas en [[Bolivio]].<br /> 1979: Benjamin Didincué, indiĝena estro, martiro pro la defendo al la tero en Kolombio.<br /> 1979: Masakro de Cromotex, en Limao, Peruo: 6 laboristoj mortigitaj kaj dekoj vunditaj.<br /> 1981: Masakro de Chimaltenango, Gvatemalo: 68 kamparanoj mortigitaj.<br /> 1992: Provo de ŝtatrenverso en Venezuelo.<br /> <br /> 5 - Ageda<br /> 1977: La Somozista Gardistaro detruas la kontempleman komunumon de [[Solentiname]], aktiva por la revolucio en Nikaragvo.<br /> 1988: Francisco Domingos Ramos, sindikata estro en urbo Pancas, ŝtato Espírito Santo, Brazilo, mortigita je ordono de bienestroj.<br /> <br /> 6 - Paŭlo Miki<br /> 1694: Zumbi kaj siaj kolegoj, ĉirkaŭitaj en Palmares, kaj sen pulvo, fuĝas en la arbaron.<br /> 1916: Forpasas Rubén Darío, nikaragvano, princo de la hispana beletro.<br /> 1992: Forpasas Sérgio Méndez Arceo, episkopo de [[Cuernavaca]], Meksikio, Patriarko de la Solidareco.<br /> 1997: La ekvatora Parlamento detiras la prezidenton Abdala Bucaram, en la dua tago de ĝenerala striko.<br /> <br /> 7 - Rikardo<br /> 1756: Masakro de Sepé Tiaraju (Sankta Sepé) kaj 1500 indiĝenoj de la Kristana Republiko de la Gvaranioj, distrikto Caiobaté, urbo São Gabriel, brazila ŝtato Rio Grande do Sul.<br /> 1974: Sendependiĝo de [[Grenado (lando)|Grenado]]. Nacia festo.<br /> 1986: [[Jean Claude Duvalier]] forlasas Haition, post 29 jaroj de familia diktatoreco.<br /> <br /> 8 - Ĵeronimo Emiliani<br /> 1712: Ribelado de sklavoj en [[Nov-Jorko]], Usono.<br /> 1812: Granda represio kontraŭ la loĝantoj de la kilomboj de Rosário, Brazilo.<br /> <br /> 9 - Miguel Febres Cordero<br /> 1977: Forpaso de Agustín Goiburu, medicinisto, Paragvajo.<br /> 1985: Felipe Balam Tomás, misiista religiulo, servanto de la malriĉuloj, martiro en Gvatemalo.<br /> <br /> 10 - Eskolastika<br /> 1986: Alberto Köenigsknecht, episkopo de Juli, en Peruo, mortis pro akcidento supozeble ordonita, ĉar li estis minacita pro sia defendo por la malriĉuloj.<br /> Monda Tago de la Malsanulo<br /> <br /> 11 - Nia Sinjorino el Lurdes<br /> 1990: [[Nelson Mandela]], plej alta aktivulo de la internacia negra rezistado kontraŭ la [[apartejdo]], estas liberigita post resti 27 jaroj en [[karcero]].<br /> 1998: La negraj komunumoj de Médio Atrato (Kolombio) sukcesas obteni de la registaro kolektivan posed-atestilon de 695 mil hektaroj da tero.<br /> <br /> 12 - Eulalia<br /> 1541: [[Pedro de Valdivia]] fondas [[Santiago de Ĉilio]].<br /> 1542: Orellana atingas la riveron [[Amazonas]].<br /> 1545: La konkerantoj atingas la minojn de arĝento de [[Potosí]]; en ili, mortigitas 8 milionoj da indiĝenoj.<br /> 1809: Naskiĝo de [[Abraham Lincoln]].<br /> 1817: Venko de San Martín en Chacabuco.<br /> 1818: Sendependiĝo de Ĉilio.<br /> 1894: La nikaragva armeo okupas la regionon Bluefields kaj aldonas la teritorion de Mosquitia al Nikaragvo.<br /> 2005: Dorothy Stang, martirino por la tero kaj ekologia lukto, estas mortigita en Anapu, brazila ŝtato Parao.<br /> <br /> 13 - Benigno<br /> 1976: Francisco Soares, pastro, martiro por justeco inter malriĉuloj de Argentino.<br /> 1982: Santiago Miller, frato de La Salle, usonano, martiro por la liberiga edukado en la gvatemala indiĝena eklezio.<br /> <br /> 14 - Valenteno, [[Cirilo kaj Metodo]]<br /> 1992: Rick Julio Medrano, religiulo, martiro de la persekutata Eklezio de Gvatemalo.<br /> <br /> 15 - Klaudio<br /> 1600: José de Acosta, misiisto, historiisto kaj defendisto de la indiĝena kulturo, Peruo.<br /> 1966: [[Camilo Torres]], pastro, martiro de la luktoj por la liberigo de la popolo, Kolombio.<br /> 1981: Juan Alonso Hernández, pastro, martiro de la popolo de Gvatemalo.<br /> 1991: Ariel Granada, kolombia misiisto murdita de gerilo en Massangulu, [[Mozambiko]].<br /> 1992: María Elena Moyano, popola estrino, martirino por paco kaj justeco en Villa El Salvador, Peruo.<br /> 2003: 1-a mondskala manifestacio: 15 milionoj da homoj en 600 urboj kontraŭas al la milito de Usono kontraŭ Irako.<br /> <br /> 16 - Tago de Amikeco; Juliana, Onesimo<br /> 1981: Albino Amarilla, kampara estro kaj kateĥisto, mortigita de la armeo, martiro de paragvaja popolo.<br /> 1985: Alí Primera, poeto kaj kantisto por justeco al la latin-amerika popolo, Venezuelo.<br /> 1986: Maurício Demierre, svisa kunlaboranto, kaj kamparaj virinoj, murditaj de la kontraŭ-revolucio en Nikaragvo.<br /> <br /> 17 - Sep Sanktaj Fondintoj de la Servistoj<br /> 1600: La [[Inkvizicio]] bruligas [[Giordano Bruno]] pro lia libereco de penso kaj esprimo.<br /> 1997: 1300 aktivuloj de la Movado de Sen-Teruloj ekiras de San-Paŭlo al Brazilio pro la landa reformo.<br /> 1997: Forpasas [[Darcy Ribeiro]], aktivulo kaj skribisto, brazila antropologiisto, senatano.<br /> <br /> 18 - Simeono<br /> 1519: [[Hernán Cortés]] eliras el Kubo por konkeri Meksikon.<br /> 1546: Forpaso de Marteno Lutero, en [[Germanio]].<br /> 1853: Forpaso de Félix Varela, kiu luktis pro la sendependeco de Kubo.<br /> 1984: Edgar Fernando García, sociala aktivulo, malleĝe kaptita kaj malaperigita en Gvatemalo.<br /> <br /> 19 - Alvaro kaj Konrado<br /> 1590: Forpaso de Bernardino de Sahagún, misiisto en Meksikio, protektinto de kulturo de niaj popoloj.<br /> 1990: La studentoj okupas la Universitaton de la Ŝtato de [[Tennessee]], Usono, tradicie afrik-amerika, kaj postulas egalecon.<br /> Monda Tago de Sociala Justeco (ONU)<br/> <br /> 20 - Eleuterio, Rasmus Jensen<br /> 1524: Tiam, “la indiĝenaj kiĉeoj estis detruitaj de la homoj el Kastela”, atestas la Memorialo de Sololá.<br /> 1974: Domingo Lain, pastro kaj martiro de luktoj pro liberiĝo, Kolombio.<br /> 1978: La dekreto 1142, en Kolombio, ordonas la respekton al la lingvo kaj kulturo de indiĝenoj.<br /> <br /> 21 - Petro Damiano<br /> 1934: Somoza mortigas perfide la popolan nikaragvan ĉefulon Augusto C. Sandino.<br /> 1965: [[Malcolm X]], afrik-amerika ĉefulo pro liberiĝo, estas mortigita en Usono.<br /> 1985: Kamparanoj estas krucumitaj en Xeatzan, ene de la Pasiono suferita de Gvatemalo.<br /> <br /> 22 - Katedro de [[Sankta Petro]]<br /> 1910: La usonaj marsoldatoj intervenas en Nikaragvo.<br /> 1979: Sendependiĝo de Sankta Lucia.<br /> 1990: Terkultivistoj martiroj de Iquicha, Peruo.<br /> <br /> 23 - Bartolomeo, Polikarpo; Ziegenbalg<br /> 1970: Sendependiĝo de [[Gujano]].<br /> <br /> 24 - Matias Apostolo, Sergio<br /> 1821: Plano de Iguala. Proklamo de la Sendependiĝo de Meksikio.<br /> 1920: [[Nancy Astor]], unua virino elektita kiel parlamentano, prelegas en Londono.<br /> <br /> 25 - Justo kaj Valero, Isabel Fedde<br /> Nacia Tago de Viktimoj de Milit-Konflikto, Gvatemalo.<br /> 1778: Naskiĝo de José de San Martín.<br /> 1980: Armea ŝtatrenverso en [[Surinamo]].<br /> 1982: Tucapel Jiménez, 60-jaraĝa, martiro de la luktoj de ĉiliaj sindikatanoj.<br /> 1985: Guillermo Céspedes, kristana aktivulo kaj revoluciulo, martiro de la lukto de la kolombia popolo.<br /> 1989: Oni murdis la indiĝenon toba Caincoñen, pro lia defendo de sia loko, en [[Formosa]], Argentino.<br /> 1990: La FSLN (Forto Sandinana de Liberiĝo Nacia) estas malvenkita dum balotado, en Nikaragvo.<br /> <br /> 26 - Paŭla Montal, Aleksandro<br /> 1550: Antonio Valdivieso, episkopo de Nikaragvo, martiro pro la defendo al indiĝenoj.<br /> 1885: La eŭropaj potencaj landoj dividas inter si Afrikon, en [[Berlino]].<br /> 1965: Jimmie Lee Jackson, negra aktivulo de civilaj rajtoj, estas mortigita per batoj de policanoj.<br /> 1992: Morto de José Alberto Llaguno, episkopo, apostolo enkulturiĝinta en la indiĝena grupo [[Tarahumara]], en Meksikio.<br /> <br /> 27 - Gabriel de la Dolorosa<br /> 1844: La Dominika Respubliko sendependiĝas de Haitio. Nacia festo.<br /> 1989: Okazas la ''Caracazo'', socia ribelo en [[Karakaso]], dum kiu 400 homoj estas mortigitaj kaj 2000 esta vunditaj.<br /> 1998: Estas mortigita Jesús Maria Valle Jaramillo, 4-a prezidanto de la Komisio de Homaj Rajtoj en Antioquia, Kolombio.<br /> 2005: 40 el la 57 landoj-membroj de la Monda Konvencio kontraŭ la Tabako fariĝas ĵure interligitaj.<br /> 2010: Tertremo de 8,8 gradoj Richter okazas en Ĉilio, kaj pli ol 500 homoj forpasas.<br /> <br /> 28 - Romano<br /> 1924: Elŝipiĝo de usonaj mararmeanoj (''marines'') en [[Honduro]] kaj okupo de ties ĉefurbo [[Tegucigalpa]].<br /> 1985: Guillermo Céspedes Siabato, de la grupo Kristanoj pro Socialismo kaj de la Bazaj Ekleziaj Komunumoj, laboristo, instruisto kaj [[poeto]]. Murdita de la armeo, en Kolombio.<br /> 1989: Teresita Ramírez, religiulino de la Kompanio de Maria, mortigita en Cristales, Kolombio.<br /> 2004: La 29-an de februaro, [[Jean-Bertrand Aristide]] eliras el Haitio pro la okazonta alveno de armea rezisto kontraŭ li.<br /> <br /> ===Marto=== <br /> 1 - Rosendo, Albino, Jorge Herbert<br /> 1739: Subskribita en [[Jamajko]], inter la cimaronoj (fuĝintaj sklavoj) kaj la blankuloj, la traktado pri paco kun dek kvin punktoj. <br /> 1959: Fondiĝo de CLAR, Konfederacio Latin-Amerika de Religiuloj.<br /> <br /> 2 - Simplicio, John kaj Charles Wesley<br /> 1791: Forpasas John Wesley en [[Anglujo]].<br /> 1897: Tria atako kontraŭ Canudos, Brazilo.<br /> 1963: Goulart publikigas la Statuton de Laboristoj, kiu implicas progreson en tiu momento. Brazilo.<br /> <br /> 3 - Emeterio, Marino<br /> 1982: Hipólito Cervantes Arceo, meksika pastro, martiro de la solidaro kun Gvatemalo.<br /> 1982: Emiliano Pérez Obando, ministro de la Vorto, martiro de la nikaragva revolucio.<br /> 2000: Revenas al Ĉilio la diktatoro Pinochet, post 503 tagoj arestita en [[Londono]].<br /> 2005: OMC kondamnas la monhelpon de Usono por ilia [[kotono]], kiu malutilis al la libera komerco.<br /> <br /> 4 - Kazimiro<br /> 1962: Usono ekfunkciigas nukle-reaktoron en [[Antarkto]].<br /> 1970: Antonia Martínez Lagares, martiro de universitata batalado, mortigita de la polico de Porto-Riko.<br /> 1990: Nahaman Carmona, strat-vivanta infano, Gvatemalo, mortigita de la [[polico]] per frapado.<br /> 2004: Argentina armeo agnoskas unua-foje, ke ĝi uzis torturadon dum la diktaturo.<br /> <br /> 5 - Adriao<br /> 1996: La plej granda okupado de MST (Movado de SenTeruloj): 3 mil familioj, en Curionópolis, Brazilo.<br /> <br /> 6 - Olegario, Roza el Viterbo<br /> 1817: Revolucio de [[Pernambuco]], Brazilo.<br /> 1854: Abolo de [[sklaveco]] en Ekvadoro.<br /> 1996: Pascuala Rosado, de la Komunumo Huaycán, Peruo, paf-mortigita pro ne cedi al [[terorismo]].<br /> 2005: La argentina Supera Tribunalo konfirmas la ĉiaman enprizonigon de Arancibia Clavel pro murdo de la ĉilia generalo Prats, 1974, kiel krimo de homara malutilo, nepardonebla.<br /> <br /> 7 - Perpetua kaj Felicidade; Tomaso el Akvino<br /> 1994: Joaquin Carregal, Remígio Morel, Pedro Medina kaj Daniel de la Sierra, pastroj de la episkopejo de Quilmes, Argentino, profetoj de la justeco.<br /> <br /> 8 - Johano de Dio<br /> Internacia Tago de la Virino: Establita en 1910. En tiu tago de 1857, laboristinoj de Novjorko estis mortigitaj kiam ili postulis pli bonajn kondiĉojn de laborado kaj rajton voĉdoni.<br /> <br /> 9 - <br /> 1989: 500 familioj okupis bienon kaj estis forpelataj de Militista Polico: 400 vunditoj, 22 arestitoj. Brazilo.<br /> <br /> 10 - Kaio<br /> 1928: Elías del Socorro Nieves, aŭgustenano, kaj Jesús kaj Dolores Sierra, laikoj, mortigitaj en la Revolucio de la Kristeroj, Meksiko.<br /> <br /> 11 - Konstantino, Vicenzo, Ramiro<br /> 1797: Venkitaj de la angloj, la [[garifunoj]] de San Vicente estis forportataj al Honduro.<br /> 1914: Malfermo de la [[Kanalo de Panamo]].<br /> 1990: [[Patrício Aylwin]] prenas la prezidon de Ĉilio post la diktaturo de Pinochet.<br /> 2004: Atenco de islama grupo en [[Madrido]]. 200 mortintoj kaj pli ol 1.400 vunditoj.<br /> <br /> 12 - Inocencio, Gregorio el Nisa<br /> 1977: Rutilio Grande, pastro, Manuel kaj Nelson, terkulturistoj, martiroj en Salvadoro.<br /> 1994: La anglikana eklezio ordenis en [[Bristol]], Anglujo, la unuan grupon de 32 pastrinoj.<br /> 2005: Argentino transdonas Paul Scheafer al Ĉilio, eksnaziisto, kunlaboranto de Pinochet en "Kolonio Dignidad".<br /> <br /> 13 - Rodrigo, Salomono, Eŭlogio<br /> 1957: José Antonio Echeverría, studanto, de la Katolika Agado, martiro de la bataloj por liberigo de la kubanoj kontraŭ la diktaturo de Batista.<br /> 1983: Marianela García, de la Komisiono de Homaj Rajtoj, martiro de la justeco en Salvadoro.<br /> 1998: Maria Leite Amorim, mortigita pro organizi okupon por MST, Manaus.<br /> <br /> 14 - Matildo<br /> 1549: Mortas la sankta negra franciskano Antônio de Categeró.<br /> 1795: La garifuna estro, Joseph Satuyé, mortas alfrontante la anglojn en la 2-a Milito de Karibujo.<br /> 1849: Alvenas al Bluefields (Nikaragvo) la misiistoj moravaj, kiuj evangeliigis la Mosquitia.<br /> 1997: Deklaro de [[Curitiba]]: Internacia tago de Agado kontraŭ la akvobaraĵojn, favore al la riveroj, akvo kaj vivo.<br /> 2009: [[Evo Morales]] ekdisdonadas teron de la "bienegoj" al la indiĝenoj, subtenate de la nova [[Konstitucio]].<br /> <br /> 15 - Luizo el Marillac<br /> 1951: Mortas en Viedma, Argentino, Artemides Zatti, salesiano, "sankta flegisto de [[Patagonio]]".<br /> 1961: Kreita la Alianco por la Progreso.<br /> 1986: Antonio Chaj Solís, pastro, Manuel de Jesús Recinos kaj kunuloj, evangeliaj batalantoj, martiroj de la kredo kaj de la servado, Gvatemalo.<br /> 1995: 30 jaroj da enprizonigo de la generalo Luis García Mesa pro lia ŝtat-renverso en 1980, en Bolivio. Unua armea ŝtat-renversanto kondamnita.<br /> <br /> 16 - Raimundo el Fitero<br /> 1630: Benkos Biohó, estro kaj heroo negra en batalo favore al libereco. Kolombio.<br /> 1977: Antonio Olivo kaj Pantaleón Romero, martiroj de justico inter la kamparanoj de Perugorria, Argentino.<br /> <br /> 17 - Patriko<br /> 1973: Alexandre Vanucchi, studento kaj kristana batalanto, martiro, mortigita de polico. Brazilo.<br /> 1982: Jacobus Andreas Koster, “Koos”, kaj ĵurnalistaj kolegoj, martiroj en Latin-Ameriko. Salvadoro.<br /> 1990: María Mejía, kiĉea patrino, de la [[Katolika Agado]], mortigita en Sacapulas, Gvatemalo.<br /> <br /> 18 - Kirilo el Jeruzalemo<br /> 1871: [[Pariza Komunumo]], unua laborista revolucio de la historio.<br /> 1907: Elŝipiĝo de maristoj en Honduro.<br /> 1938: La meksika prezidanto [[Lázaro Cárdenas]] dekretas la naciigon de [[nafto]].<br /> 1981: Presentación Ponce, katekisto, kaj kunuloj, martiroj de la nikaragva revolucio.<br /> 1989: Neftalí Liceta, pastro, kaj Amparo Escobedo, piulino, kaj kunuloj, peruanaj martiroj.<br /> <br /> 19 - Jozefo<br /> 1849: Revolucio de Queimados, ŝtato Espírito Santo, Brazilo. Pli ol 200 nigruloj organiziĝis por solen-anonci liberigon de la sklavoj.<br /> 1915: Ribelado de Keĉuoj kaj Ajmaroj, estritaj de Rumi Maka, Peruo.<br /> 1980: Unua Renkonto Katolika Afrik-amerika, Boaventura, Kolombio.<br /> 1991: Felisa Urrutia, karmelanino mortigita en Cauga, Venezuelo. Martiro de servado al la malriĉuloj.<br /> <br /> 20 - Serapiono<br /> 1838: La estraro de Sergipe, Brazilo, malpermesas al la "afrikanoj", sklavaj aŭ liberaj, kaj al la portantoj de disigeblaj malsanoj, ke ili aliru lernejojn.<br /> 1982: Ŝtat-renverso de [[Rios Montt]], Gvatemalo.<br /> 1995: Menche Ruiz, katekisto, profeto kaj populara poeto en la Bazaj Ekleziaj Komunumoj de Salvatoro.<br /> 2003: Usono ekinvadas Irakon, malgraŭ [[UN]], kontraŭ la internacia juro.<br /> <br /> 21 - Filemono, Nikolaŭ<br /> Monda Tago de la Arbaroj<br /> 1806: Naskiĝas [[Benito Juárez]], Meksiko.<br /> 1937: Amas-mortigo de Ponce, Porto-Riko.<br /> 1975: Carlos Dormiak, salesiano, mortigita pro sia liberigema sinteno, Argentino.<br /> 1977: Rodolfo Aguilar, pastro, 29-jara, martiro de libereco de la meksika popolo.<br /> 1987: Luz Marina Valencia, piulino, martiro de justeco inter la kamparanoj de Meksiko.<br /> Internacia Tago kontraŭ la Genta Diskriminacio<br /> <br /> 22 - <br /> 1873: Abolo de sklaveco en Porto-Riko.<br /> 1980: Luis Espinal, pastro kaj ĵurnalisto, martiro de batalado de la boliviana popolo.<br /> 1988: Rafael Hernández, kampara estro, martiro de batalado por la tero inter la meksikanoj.<br /> Internacia Tago de la Akvo<br /> <br /> 23 - Toribio el Mongrovejo<br /> 1606: Toribio de Mongrovejo, ĉefepiskopo de Lima, pastro de la Inkaa gento, profeto de la kolonia Eklezio.<br /> 1976: María del Carmen Maggi, universitata profesorino, martiro de liberiga edukado, Argentino.<br /> 2003: Rachel Corrie (23), usonanino mortigita de motor-ebenigilo israela, en Rafah, dum ŝi alfrontis malkonstruon de palestina domo. Volontulino de la Internacia Solidara Movado.<br /> 2005: Ĉilio agnoskas la mortigon de Carmelo Soria en 1976, farita de la diktaturo.<br /> <br /> 24 - Jozefo Oriol<br /> 1918: Kanadaj virinoj konkeras la rajton voĉdoni.<br /> 1976: Ŝtat-renverso de Jorge Videla kontraŭ la reĝimo de Isabel Perón, en Argentino.<br /> 1980: Estis mortigata «Sankta Romero de Ameriko», ĉefepiskopo de Salvatoro, profeto kaj martiro.<br /> 2004: Kirchner transigas la ESMA, de centro de torturado por la argentina diktaturo, al Muzeo de la Memorado. La terorismo de la armea Ŝtato ordonis mortigi 4 mil civitanojn kaj malaperigis 30 mil.<br /> <br /> 25 - Anonco de la Sinjoro<br /> 1914: La anglikanaj pastroj alvenas al la argentina Chaco.<br /> <br /> 26 - Braulio<br /> 1989: María Gómez, instruistino kaj katekistino, martiro de servado al sia gento Simiti, Kolombio.<br /> 1991: Argentino, Brazilo, Paragvajo kaj Urugvajo subskribas la Traktadon de Asunciono, konsistigante Merkosudon.<br /> 1998: Onalício Barros kaj Valentim Serra, estroj de la MST, mortigitaj de la bienistoj en Paranapebas/PA, Brazilo.<br /> <br /> 27 - Ruperto<br /> Monda Tago de la Teatro<br /> 1502: Kolumbo alvenas al Cariari, [[Kostariko]].<br /> 1984: La gento txukahamãe blokas [[kamiono]]n postulante iliajn sanktajn terojn en Xingu, Brazilo.<br /> <br /> 28 - Sisto<br /> 1750: Francisco de Miranda naskiĝas en Karakaso.<br /> 1985. Héctor Gómez Calito, defendanto de la hom-rajtoj, torturita kaj mortigita en Gvatemalo.<br /> 1988: 14 indiĝenoj tikunaj mortigitaj kaj 23 vundigitaj de la ligno-vendisto Oscar Castelo Branco kaj 20 pafistoj. Kunigitaj en Benjamim Constant, Amazono, ili esperis helpon el FUNAI.<br /> <br /> 29 - Beatrico da Silva, Juan Nielsen Hauge<br /> 1904: Naskiĝas Consuelo Lee Corretjer, revolucia estrino de la sendependiga movado, Porto-Riko.<br /> 1967: Je la unua fojo, oni trovas nafton en la ekvatora Amazonio.<br /> 1985: Rafael kaj Eduardo Vergara Toledo, martiroj de la rezistado kontraŭ la diktaturo en Ĉilio.<br /> <br /> 30 - Gladiso, Johano Klimako<br /> 1492: Dekreto de la [[Katolikaj Gereĝoj]], kiu forpelas el Hispanujo la [[judo]]jn.<br /> 1870: La afrik-amerikanoj gajnas la rajton voĉdoni en Usono: konfirmo de la 15-a amendo.<br /> 1985: José Manuel Parada, sociologiisto, Santiago Natino, eldonisto kaj batalanto, kaj Manuel Guerrero, sindikatestro, Santiago (de Ĉilio).<br /> <br /> 31 - Benjameno, Amos, John Donne<br /> 1767: Forpelo de la [[jezuito]]j el Latin-Ameriko.<br /> 1866: Eksplodas militon inter Hispanujo, de unu flanko, kaj Ĉilio, Bolivio kaj Peruo, de la alia.<br /> 1987: Roseli Correia da Silva, kamparanino, en Natalino, Brazilo.<br /> <br /> ===Aprilo=== <br /> 1 - Hugo<br /> 1680: En [[Lisbono]] oni deklaras finita la sklavecon de indiĝenoj en Brazilo, laŭ influo de pastro Antonio Vieira.<br /> 1964: Brazila prezidento João Goulart estas deprenita de la registaro fare de armeanoj puĉistaj. Komenciĝas 21 jaroj de armea diktatorado.<br /> 1980: Komenciĝas la granda [[striko]] de metalurgiistoj en San-Paŭlo kaj internaj urboj.<br /> 1982: Ernesto Pili Parra, aktivulo, martiro pro paco kaj justeco en Caquetá, Kolombio.<br /> <br /> 2 - Francisko el Paŭla<br /> 1550: La hispana reĝo ordonas la instruadon de sia lingvo al la indiĝenoj.<br /> 1982: Argentino okupas armee la Insulojn [[Malvinoj]], regitaj de [[Britio]].<br /> 1993: Striko en 8 eŭropaj landoj por laboro kaj sociaj rajtoj akiritaj.<br /> 2005: Forpasas la papo [[Johano Paŭlo la 2-a]].<br /> <br /> 3 - Rikardo, Sisto<br /> 1976: Víctor Bionchenko, protestanta pastoro, forpasas en Argentino.<br /> 1986: Brazilo aprobas sian "Plano de Informatiko", kiu protektos la nacian industrion dum kelkaj jaroj.<br /> 1992: Institucia ŝtatrenverso fare de Fujimori, en Peruo.<br /> <br /> 4 - [[Gema Galgani]], Isidoro el Sevilo<br /> 1680: Abolicio oficiala de la indiĝena sklaveco.<br /> 1775: La portugala reĝo instigas la geedziĝon inter indiĝenoj, negruloj kaj blankuloj.<br /> 1884: En la Traktato de Valparaíso, Bolivio cedas sian marbordan provincon [[Antofagasta]] al Ĉilio kaj fariĝas senmarborda lando.<br /> 1968: Martin Luther King estas murdita en Usono.<br /> 1985: Rosario Godoy kaj lia familio, martiroj pro la frateco en Salvadoro.<br /> Tago Kontraŭ la Infana Prostituado<br /> <br /> 5 - Vicento Ferrero<br /> 1818: Venko de San Martin, en Maipu, certigas la Ĉilian sendependecon.<br /> 1989: María Cristina Gómez, aktivulo de la Baptista Eklezio, martirino pro la lukto de la salvadoraj virinoj.<br /> 1992: Fujimori disigas la Parlamenton, malefikigas la Konstitucion kaj altrudas la militan leĝon.<br /> <br /> 6 - Marcelino, Albrecht Dürer<br /> 1976: Mário Schaerer, paragvaja instruisto, forpasas.<br /> 1979: Forpasas, 39-jaraĝa, Hugo Echegaray, peruano, pastro kaj teologo de la liberigo.<br /> <br /> 7 - Johano Baptista de La Salle<br /> 2009: Fujimori estas kondamnita al 25 jaroj de [[karcero]], en Peruo.<br /> Monda Tago de la Sano<br /> <br /> 8 - Dionizio<br /> 565 a.K.: Naskiĝo de Siddartha Buddho. Festo de «Vesakh», la plej grava budhana festo.<br /> 1827: Naskiĝo de Ramón Emeterio Betances, Patro de la Lando Portoriko.<br /> 1977: Carlos Bustos, kapuĉena pastro, atestanto de la fido inter la malriĉuloj de Buenos Aires, estas murdita.<br /> <br /> 9 - Kasilda, Maria de Kleofas, Dietrich Bonhoeffer<br /> 1920: Elŝipiĝas la usonaj mararmeanoj en Gvatemalon por "protekti" la usonajn civitanojn.<br /> 1948: Jorge Eliécer Gaitán estas murdita en Bogotá, Kolombio, kaj la popola movado "Bogotazo" estas subpremita.<br /> 1952: Komenciĝas la civila revolucio en Bolivio.<br /> <br /> 10 - Jeĥzekel, Miguel Agrikolo<br /> 1919: Estas murdita, en embusko, Emiliano Zapata, estro de la revoluciaj kamparanoj en Meksikio.<br /> 1985: Daniel Hubert Guillard, pastro en Cali, Kolombio, estas murdita de la armeo pro sia socia laborado.<br /> 1987: Martiniano Martínez, Terencio Vázquez kaj Abdón Julián, aktivuloj de la Baptista Eklezio, martiroj pro la konscienca libereco en Oaxaca, Meksikio.<br /> Monda Tago de la Cigana Popolo: Difinita de la Unua Monda Cigana Kongreso, okazinta en Londono, en tiu sama tago de la jaro 1971.<br /> Tago en Memoro al la Holokaŭsto: pro la 6 milionoj da judoj murditaj de la nazioj.<br /> <br /> 11 - Stanislao<br /> 1927: Formiĝo de la Kolono Prestes, kiu trairos 25 mil kilometrojn kombatante la armeojn de posedantoj de grandegaj bienoj, en Brazilo.<br /> 1986: Antonio Fernández, populara ĵurnalisto, martiro de solidareco en Bogotá, Kolombio.<br /> 2002: [[Puĉo]] kontraŭ Chávez, en Venezuelo.<br /> 2002: Ekfunkcias la Internacia Ĵura Tribunalo, malgraŭ la opozicio de Usono.<br /> <br /> 12 - Zeno<br /> 1797: Atingis la marbordon de Trujillo, Honduro, ĉirkaŭ 2.500 garífunoj forpelitaj de la insulo Roatán, San Vicente.<br /> 1925: Renkontiĝo en brazila urbo [[Foz do Iguaçu]] ekigas la Kolonon Prestes, kiu trairos 30 mil kilometrojn en Brazilo.<br /> <br /> 13 - Marteno, Hermenegildo<br /> 1999: Translokita al brazila urbo Belém la juĝado de 155 policianoj akuzitaj pri la morto de 19 sen-teruloj de Eldorado de Carajás, Brazilo.<br /> <br /> 14 - Telmo<br /> 1981: Martiroj de la plej granda masakro de la nuntempa historio de Salvadoro, en urbo Morazán: 150 knaboj, 600 maljunuloj kaj 700 virinoj.<br /> 1986: Adelaide Molinari, religiulino, martiro pri la lukto de flankenigitaj, en urbo Marabá, brazila ŝtato Pará.<br /> <br /> 15 - Benedikto Jozefo Labre<br /> 1961: Invado de Golfeto de la Porkoj, Kubo.<br /> 1983: Martiroj kamparaj indiĝenoj el Joyabaj, El Quiché, Gvatemalo.<br /> 1992: Aldemar Rodríguez, kateĥezistoj, kaj aktivuloj kunlaborantoj, martiroj de solidareco inter la junuloj de urbo Cáli, Kolombio.<br /> 1993: José Barbero, sacerdoto, profeto kaj servinto al la plej malriĉaj fratoj de Bolivio.<br /> <br /> 16 - Engracia<br /> 1952: Triumfo de la revolucio: kamparanoj kaj minlaboristoj obtenas la agran redistribuon en Bolivio.<br /> 1984: 1,7 miliono da manifestantoj en San-Paŭlo agadas pro la rektaj balotoj, la movado "Diretas Já”.<br /> 2002: La juĝisto Carlos Escobar petas la ekstradicion de eks-diktatoro Stroessner, ekzilita en brazila ĉefurbo Brasília.<br /> <br /> 17 - Aniceto<br /> 1695: Forpaso de Juana Inés da Cruz, meksika poetino.<br /> 1803: Toussaint L’Ouverture, defendinto de liberigo de Haitio, forpasas en la franca karcero de Joux.<br /> 1990: Tibério Fernández kaj akompanantoj, martiroj pro promocio de la homa vivo, en Trujillo, Kolombio.<br /> 1996: Masakro de Eldorado dos Carajás, ŝtato Pará, Brazilo. La armea polico mortigas 23 homojn kiuj defendis sian rajton posedi agron.<br /> 1998: César Humberto López, de FraterPaz, mortigita en San Salvador.<br /> Internacia Tago de Kampara Lukto: La "1-a de Majo" de la kamparanoj.<br /> <br /> 18 - Perfeta, Galdino<br /> 1537: Francisco Marroquín, unua episkopo konsekrita en Ameriko, fondinto de la unuaj lernejoj kaj hospitaloj, paŝtisto de Gvatemalo.<br /> 1955: [[Konferenco de Bandung]], [[Indonezio]], dum kiu oni kreis la movadon de landoj ne-enliniiĝintaj.<br /> 1998: Mortigo de Eduardo Mendoza, advokato de la popolaj rajtoj.<br /> <br /> 19 - Leono, Ema, Olavus Petri<br /> 1925: Elŝipiĝo de usonaj mararmeanoj marines en [[La Ceiba]], Honduro.<br /> 1980: Juana Tun, edzino de Vicente Menchú, kaj sia filo Patrocínio, el indiĝena familio de kateĥezistoj, batalantoj pro sia tero, martiroj de El Quiché, Gvatemalo. Tutamerika Tago de la Indiĝeno<br /> <br /> 20 - Sulpicio<br /> 1586: Naskiĝo de Rosa de Lima, Peruo.<br /> 1871: La franciskanoj de Brazilo liberigas la sklavojn de ĉiuj siaj monaĥejoj.<br /> 1898: Milito inter Hispanio kaj Usono, kiu invadis Kubon, Portorikon, Guamon kaj Filipinojn.<br /> 1980: Martiroj indiĝenaj de la popola organizaĵo en Veracruz, Meksikio.<br /> 1980: «Printempo amaziga»: kultura kaj demokratiiga ribelado de la amazigoj el arĝela Cabilia kontraŭ la potenco centra kaj arabiza de Argel.<br /> 2010: Reinaldo Bignone estas kondamnita je 25 jaroj en karcero pro krimoj kontraŭ la homaro, dum la diktatorado en Argentinio.<br /> <br /> 21 - Anselmo<br /> Naskiĝo de [[Mahometo]]. Tago de Pardono al la mondo.<br /> Naskiĝo de Rama, en la religio Sij.<br /> 1792: Joaquim José da Silva Xavier, la ''Tiradentes'' (elprenisto de dentoj), promociinto de la Sendependeco, estas pendumita kaj poste senkapigita.<br /> 1960: [[Brazilio]] estas inaŭgurita kiel la ĉefurbo de Brazilo.<br /> 1965: Estas murdita torture Pedro Albizu Campos, pro la sendependeco de Portoriko.<br /> 1971: Mortas la diktatoro F. Duvalier, en Haitio.<br /> 1989: Juan Sisay, aktivulo por la vivo, martiro pro la popola arto, en Santiago de Atitlán, Gvatemalo.<br /> 1997: Gaudino dos Santos, indiĝeno ''pataxó'', mortas en Brazilio post esti bruligita de junuloj el riĉa socia klaso.<br /> <br /> 22 - Sotero, Caio, Agapito<br /> 1500: Elŝipiĝo de la unua eŭropano en Brazilon, [[Pedro Álvares Cabral]].<br /> 1519: Elŝipiĝo de Cortéz en Vera Cruz, kune kun 600 soldatoj, 16 ĉevaloj kaj kelkaj armiloj.<br /> 1638: Forpaso de Hernando Arias de Ugarte, episkopo de Kito, Ekvadoro kaj Santa Fé, Kolombio, defendanto de indiĝenoj.<br /> 1982: Forpasas Félix Tecu Jerônimo, terkultivisto indiĝena ''achi'', kateĥezisto, laika ministro de la Vorto, Gvatemalo.<br /> 1990: Estas mortigitaj Paulo kaj José Canuto, martiroj de la lukto pro la tero, en urbo Rio Maria, brazila ŝtato Pará.<br /> 1997: La armeo invadas la ambasadon de Japanio en Lima, okupita de la movado MRTA, «sen prizonigoj».<br /> 2009: Eltombigo de la korpo de episkopo Dom Angelelli, en Argentino, por certigi, ke li estis murdita kiel martiro.<br /> Internacia Tago de la Patrino Tero (ONU)<br /> <br /> 23 - Giorgo; Toyohiko Kagawa<br /> 1971: La indiĝenoj de [[Alasko]] ribeliĝas kontraŭ la atom-testoj, kiuj malpuregigis la insulon de Anchitks.<br /> <br /> 24 - Fidel<br /> 1915-17: Gento-mortigo kontraŭ la armena popolo fare de la turka registaro. Morto kaj elmigrigo de preskaŭ unu miliono kaj duono da armeanoj.<br /> 1965: Interveno de Usono en Dominika Respubliko, per 40 mil armeanoj.<br /> 1985: Laurita López, kateĥezistino kaj martirino, en Salvadoro.<br /> 2010: Mortas en prizono Paul Shaifer, estro de la “Kolonio Diproiad” en sudo de Ĉilio dum la diktatoreco.<br /> Tago de la Libro kaj de la Aŭtoraj Rajtoj: Ĉi-tage, en la jaro [[1616]], forpasis la indiĝeno inkaa Garcilaso de la Vega, [[Miguel de Cervantes]] kaj [[William Shakespeare]].<br /> <br /> 25 - Marko Evangeliisto<br /> 1667: Pedro de Betancourt, franciskano, apostolo de la malriĉuloj, forpasas en Gvatemalo. Proklamita sanktulo en 2002.<br /> 1975: Oni fondis la Asocion Indiĝenan de la Respubliko Argentina (AIRA).<br /> <br /> 26 - Anakleto, Marcelino, Isidoro<br /> 1995: Estas mortigita en Ruando Quim Vallmajó, misiisto en [[Afriko]].<br /> 1998: Estas mortigita en Gvatemalo d. Gerardi, post li publikigis la informilon “Nunca Mais” (Neniam Plu), kiu registris 55 mil malrespektojn al la homaj rajtoj, 80% el kiuj estis atribuitaj al la armeo.<br /> <br /> 27 - Zita, Montserrat<br /> 1977: Rodolfo Escamilla, pastro kaj martiro, en Meksikio.<br /> 1999: La Tribunalo de la Ekstera Ŝuldo en Rio de Janeiro, Brazilo, determinas, ke la ŝuldo ne estu pagata.<br /> <br /> 28 - Petro Ĉanelo<br /> 1688: Reĝa Letero de Portugalio restarigas la sklavecon kaj la «justan» militon kontraŭ la indiĝenoj.<br /> 1965: Lyndon Johnson ordonas la invadon de la Dominika Respubliko.<br /> 1985: Cleusa Carolina Coelho, misiistino aŭgustenana, mortigita pro la defendo de indiĝenoj en la Prelazio de Lábrea, brazila ŝtato Amazonas.<br /> <br /> 29 - Katarina de Sena<br /> 1982: Forpaso de Enrique Alvear, episkopo, paŝtisto kaj profeto en Ĉilio.<br /> 1991: Moisés Cisneros Rodríguez, religiulo marista, martiro de perforto kaj senpuneco, en Gvatemalo.<br /> 2009: La juĝisto Garzón ekigas proceson por juĝi la respondeculojn je la torturoj en Guantánamo dum Bush estis prezidento de Usono.<br /> <br /> 30 - Pio la 5-a <br /> 1948: 21 landoj subskribas en Bogotá la leteron de konstituigo de [[OEA]] (Organizo de la Amerikaj Ŝtatoj).<br /> 1977: Estas kreita la Asocio de Patrino de la Placo de Majo, en Argentino.<br /> <br /> ===Majo=== <br /> 1 - Jozefo Laboristo; Monika, Felipe kaj Santiago<br /> 1980: Conrado de la Cruz, pastro, kaj Herlindo Cifuentes, kateĥezisto, kaptitaj kaj mortigitaj, martiroj en Gvatemalo.<br /> 1981: Raynaldo Edmundo Lemus Preza, el la baza eklezia komunumo dediĉita al Nia Sinjorino el Gvadalupo, en Soyapango, Salvadoro, malaperigita pro sia kristana sindediĉo.<br /> <br /> 2 - Atanasio<br /> Unua dimanĉo de majo: Tago de la Martiroj de Honduro<br /> 1979: Luis Alfonso Velázquez, knabo 10-jaraĝa, martirigita de la diktatoreco de Somoza en Nikaragvo.<br /> 1981: Kreita la Unuiĝo de la Indiĝenaj Nacioj (UNI) en Brazilo.<br /> 1994: Sebastián Larrosa, kampar-devena studento, martiro por la solidareco inter la malriĉuloj, Paragvajo.<br /> 1997: Forpasas [[Paulo Freire]], fondinto de la liberigema pedagogio latin-amerika.<br /> <br /> 3 - Filipe kaj Jakobo<br /> 1500: Frato Henrique de Coimbra, unua misiisto kiu atingis la brazilan grundon.<br /> 1991: Felipe Huete, laika katolika ministro de la Vorto, kaj kvar akompanantoj, martiroj pro la Landa Reformo, en El Astillero, Honduro.<br /> Tago de la Libereco al la Gazetaro (ONU)<br /> <br /> 4 - Floriano, Monika<br /> 1493: [[Buleo]] ''Inter Caetera'', per kiu la [[Papo]] donacis la landojn de la nova Kontinento al la [[Katolikaj Gereĝoj]] de Hispanio.<br /> 1521: Pedro de Córdoba, unua misiista apostolo de la [[dominikanoj]] en Ameriko. Aŭtoro de la unua katekismo de la Kontinento.<br /> 1547: Cristóbal de Pedraza, episkopo de Honduro, «Patro de la Indiĝenoj».<br /> <br /> 5 - Maksimo<br /> 1862: Meksiko venkas la francojn en Puebla.<br /> 1980: Isaura Esperanza, «Chaguita», kateĥezistino, el la Legio de Maria, martirino en Salvadoro.<br /> 2001: Estas murdita Bárbar Ann Ford, 64-jaraĝa, usondevena fratino, kiu laboris en Quiché ekde 1989. Ŝi kunlaboris kun Dom Gerardi pri la informilo «Nunca Mais» (Neniam Plu) kaj helpis la milit-viktimojn deklari siajn travivaĵojn.<br /> <br /> 6 - Heliodoro<br /> 1977: Oscar Alajarín, aktivulo de la Metodista Eklezio, martiro de la solidareco en Argentino.<br /> 1994: La Konstitucia Tribunalo de Kolombio legaligas la «personan kvanton» da drogoj.<br /> <br /> 7 - Augusto, Flavia, Domitila<br /> 1937: Juĝado de Prestes, kondamnita al 16 jaroj en karcero.<br /> 1991: Estas arestita la bienestro Jerônimo de Amorim, kiu ordonis morti sindikatiston en Brazilo.<br /> <br /> 8 - Vitor kaj Akasio<br /> 1753: Naskiĝo de Miguel Hidalgo, Patro de la Lando, en Meksiko.<br /> 1770: Karlo la 3-a ordonas «ke oni malaperigu la indiĝenajn lingvojn kaj altrudu la kastilian lingvon».<br /> 1987: Vicente Cañas, jezuita misiisto, murdita de tiuj, kiuj ambiciis je la terposedaĵoj de indiĝenoj, kiujn li akompanis en brazila ŝtato Mato Grosso.<br /> 1989: Nicolau Van Kleef, vicentana pastro el [[Nederlando]], estas murdita de armeisto en Santa María, Chiriquí, Panamo.<br /> Tago de la Ruĝa Kruco Internacia<br /> <br /> 9 - Pakomio, Gregorio Ostiense<br /> 1982: Luis Vallejo, arkiepiskopo de [[Kusko]], Peruo, jam minacita je morto pro lia opcio favora al malriĉuloj, forpasas pro «akcidento».<br /> 1994: Post la unuaj balotadoj multrasaj, [[Nelson Mandela]] fariĝas la unua negra prezidento de sia lando, la politika enkarcerigito, kiu plej multe da jaroj restis en la prizono.<br /> <br /> 10 - Johano el Avila, Antonino<br /> 1795: José Leonardo Chirino, miksitulo, estras la insurekcion de Coro, Venezuelo, kune kun indiĝenoj kaj negroj kiuj luktis “pro la liberigo de sklavoj kaj forigo de impostoj”.<br /> 1985: Irne García kaj Gustavo Chamorro, martiroj de la justeco, en Guanabanal, Kolombio.<br /> 1986: Josimo Morais Tavares, pastro, murdita de bieneg-estroj, en brazila urbo Imperatriz, ŝtato Maranhão, Brazilo.<br /> <br /> 11 - Anastasio<br /> 1974: Carlos Mugica, martiro de la popolo de la «mizeraj vilaĝoj». Argentino (www.carlosmugica.com.ar).<br /> 1977: Alfonso Navarro, pastro, kaj Luis Torres, meso-helpanto, martiroj en Salvadoro.<br /> 1988: Armea minacado al la “Marŝo kontraŭ la Centjariĝo de la Abolicio”, organizita de asocioj de negra movado.<br /> <br /> 12 - Nereo, Akviles, Pankracio<br /> Tago dediĉita al la sklavino Anastasia, kiu estas simbolo de ĉiuj negrinoj torturitaj kaj sekso-perfortitaj ĝis la morto fare de blankaj bienestroj.<br /> 1957: La Internacia Organizo de la Laboro adoptis la Leĝon 107 pri Popoloj Indiĝenaj kaj Tribaj, koncerne la rajtojn de la indiĝenoj.<br /> 1980: Walter Voodeckers, belga misiisto, martiro por la malriĉaj terkultivistoj, en Escuintla, Gvatemalo.<br /> <br /> 13 - Nia Sinjorino el Fátima<br /> 1829: Naskiĝo de Segundo Ruiz Belvis, portorika naciisto kaj revoluciulo.<br /> 1888: Ora Leĝo. Estas aboliciita jure la negra sklaveco en Brazilo, kiam pli ol 95% el la negroj jam estis akirintaj, per siaj propraj klopodoj, la liberecon.<br /> 1977: Luis Aredez, kuracisto, martiro pro la solidareco inter la malriĉuloj de Argentino.<br /> 1998: La armeo okupas la sidejon de la Komisio Justeco kaj Paco de la Konferenco de la Religiuloj de Kolombio.<br /> Tago Internacia de la Obĵetantoj pro la Konscienco<br /> <br /> 14 - Matiaso apostolo<br /> 1811: Sendependeco de [[Paragvajo]]. Nacia festo.<br /> 1904: Forpaso de Mariano Avellana, popola misiisto, en Ĉilio.<br /> 1980: Masakro de la Rio Sumpul, Salvadoro, en kiu mortis pli ol 600 homoj.<br /> 1980: Juan Ccaccya Chipana, laboristo, aktivulo, viktimo de la polica represio en Peruo.<br /> 1981: Carlos Gálvez Galindo, pastro, martiro, en Gvatemalo.<br /> 1988: Terkultivistoj martiroj por la paco en Cayara, Peruo.<br /> 1991: Porfírio Suny Quispe, aktivulo kaj edukisto, martiro por justeco kaj solidareco, en Peruo.<br /> <br /> 15 - Isidro Terkultivisto; Joana el Lestonnac<br /> 1903: Pafmortigita, en la urbo Chiriqui, Panamo, la guerilano Victoriano Lorenzo, heroo nacia de tiu lando.<br /> 1986: Nicolás Chuy Cumes, evangelika ĵurnalisto, martiro por la libereco je esprimo, en Gvatemalo.<br /> 1987: Martiroj indiĝenoj, viktimoj de forpelado for de siaj terposedaĵoj, en urbo Bagadó, Kolombio.<br /> <br /> 16 - Johano Nepomuceno, Ubaldo<br /> 1818: Portugala Reĝo Johano la 2-a aprobas la enmigron de svisaj koloniizantoj al la nuntempe urbo Nova Friburgo (brazila ŝtato Rio de Janeiro), post la granda malsato de 1817 en [[Svisio]].<br /> 1981: Edgar Castillo, ĵurnalisto, mortigita en Gvatemalo.<br /> <br /> 17 - Pascal Bailao<br /> 1961: Komenciĝas la ekonomia blokado de Usono kontraŭ Kubo, kiel respondo al la agra reformo farita de la revolucio.<br /> Monda Tago de la Telekomunikoj<br /> <br /> 18 - Rafaela M. Porras<br /> 1525: La hondura urbo Trujillo estas fondita.<br /> 1781: Estis dispecigita José Gabriel Condorcanqui, Tupac Amaru la 2-a, indiĝena militinto, en Peruo.<br /> 1895: [[José Martí]] mortiĝas en batalo, luktante pro la sendependeco de Kubo.<br /> 1895: Naskiĝo de Augusto C. Sandino, en Nikaragvo.<br /> 1950: Renkontiĝas en Rio de Janeiro, Brazilo, la Nacia Konsilo de Negraj Virinoj.<br /> 1976: Héctor Gutiérrez kaj Zelmar Michellini, kristanaj politikistoj, martiroj por la luktoj de la urugvaja popolo.<br /> <br /> 19 - Petro Celestino<br /> 1979: Enkarcerigitaj 21 homoj en la insulo de Vieques, Portoriko, pro protestado kontraŭ Usono.<br /> 1995: Forpaso de Jaime Nevares, episkopo de Neuquén, profeta voĉo de la Argentina Eklezio.<br /> 1997: Manoel Luís da Silva, 40-jaraĝa, sen-terulo mortigita de profesiaj murdistoj de bienestro Alcides Vieira de Azevedo, en urbo São Miguel de Taipu.<br /> 2002: Sankt-proklamo de Paulina, 1-a brazila sanktulino, konata pro sia defendo al la malriĉuloj.<br /> <br /> 20 - Bernardino el Siena<br /> 1506: Kolumbo forpasas en [[Valladolid]], Hispanio.<br /> 1981: Pedro Aguilar Santos, pastro, martiro favore al la malriĉuloj, en Gvatemalo.<br /> 1993: Carlos Andrés Pérez, prezidento de la Respubliko de Venezuelo, estas fortirita de tiu posteno.<br /> 1998: Mortigita en urbo Pesqueira, brazila ŝtato Pernambuco, Francisco de Assis Araújo, indiĝenestro el tribo ''xukuru''.<br /> <br /> 21 - Felicia kaj Gisela, Johano Eliot<br /> 1897: Forpasas en Puerto Plata, Gregório Luperón, heroo de la Sendependeco de la Dominika Respubliko.<br /> 1981: Pedro Aguilar Santos, pastro, martiro, en Gvatemalo.<br /> 1991: Jaime Gutiérrez Álvarez, religiulo, en Kolombio.<br /> 1991: Irene Mc’Cormack, misiistino, kaj akompanantoj, martiroj favore al la paco, en Peruo.<br /> Monda Tago de la Kultura Diverseco por la Dialogo kaj la Disvolviĝo<br /> <br /> 22 - Joakvina Vedruna; Rita el Casia<br /> 1937: Masakro en Caldeirão, Brazilo.<br /> 1965: Brazilo sendas 280 soldatojn, laŭ volo de Usono, por subteni la puĉon en Santo Domingo.<br /> Internacia Tago de la Biodiverseco<br /> <br /> 23 - Desiderio, Ludwig Nommensen<br /> 1977: Elisabeth Käseman, germana aktivulino el la lutera Eklezio, martiro favore al la malriĉuloj, en Buenos Aires, Argentino.<br /> 2008: Konstitua Traktato de la Unuiĝo de Nacioj Sud-Amerikaj, UNASUR, entute 12 nacioj de Suda Ameriko.<br /> Semajno de Solidareco al la popoloj de ĉiuj koloniaj teritorioj<br /> <br /> 24 - Vicento el Lerins<br /> 1822: Batalo de Pichincha, kiu rezultis en la tuta sendependeco de Ekvadoro.<br /> 1986: Ambrosio Mogorrón, hispana flegisto, kaj terkultivistoj akompanantoj, martiroj por la solidareco, en San José de Bocay, Nikaragvo.<br /> 2005: Edickson Roberto Lemus, batalanto por la agra reformo, mortigita en urbo Progreso, Honduro.<br /> <br /> 25 - Vicenta López Vicuña, Gregorio la 7-a<br /> 1810: Revolucio de Majo, Tago de la Argentina Nacio.<br /> 1987: Bernardo López Arroyave, kolombiano, martiro mortigita pro la bienegestroj kaj armeistoj.<br /> Tago de la Liberiĝo de Afriko<br /> <br /> 26 - Filipe Neri; Mariana Paredes<br /> 1966: Sendependeco de [[Gujano]].<br /> 1969: Henrique Pereira Neto, pastro, 28-jaraĝa, martiro favore al la justeco, en brazila urbo Recife.<br /> <br /> 27 - Aŭgusteno el Canterbury; Johano Kalvino<br /> 1975: La [[keĉua lingvo]] estas oficialigita en Peruo.<br /> 2008: Estas enkarcerigitaj 98 eks-agentoj de DINA, subpremiga ilo de la diktatoreco de Pinochet, fare de la “agado Colombo", kiu rezultis en morto de 119 viktimoj.<br /> <br /> 28 - Emilio kaj Justo<br /> 1926: [[Puĉo]] kondukas la dekstrulon Salazar al la prezidenteco en [[Portugalio]], ĝis lia morto en [[1970]].<br /> 1993: Javier Cirujano, misiisto, martiro favore al la paco kaj solidareco, en Kolombio.<br /> 2001: La franca tribunalo alvokas [[Henry Kissinger]], eks-Sekretario de Ŝtato en Usono, pro lia rekta partopreno en la diktatoreco de Pinochet.<br /> 2004: Centra Ameriko subskribas traktaton de libera komerco kun Usono.<br /> <br /> 29 - Maximino, Jiri Tranovsky<br /> 1969: La ''cordobazo'': socia ribelo kontraŭ la diktatoreco de Onganía, en Córdoba, Argentino.<br /> 1978: Cento da indiĝenoj quiché estas masakrita en Panzós, Gvatemalo.<br /> 1980: Raimundo Ferreira Lima, la “Gringo”, terkultivisto, sindikatisto, paŝtista aganto, martiro en la urbo Conceição do Araguaia, brazila ŝtato Parao.<br /> 2009: Unu el la soldatoj kiuj ekzekutis [[Víctor Jara]] estas arestita en Santiago do Chile post 35 jaroj.<br /> <br /> 30 - Fernando, Joana D’Arc<br /> 1961: Oni mortigas la dominikan diktatoron Rafael Leónidas Trujillo.<br /> 1994: María Correa, religiulino, fratino de la indiĝenoj ''mby’a'', profetino kaj denuncinto en sia paragvaja tero.<br /> 1996: La Komisio de la Politikaj Malaperintoj aprobas la rekompencon al la familio de Fiel Filho, en Brazilo.<br /> <br /> 31 - Vizito de Nia Sinjorino<br /> 1979: Teodoro Martínez, terkultivisto kaj kristana aktivulo, martiro en Nikaragvo.<br /> 1986: 1-a Renkontiĝo de Negraj Paŝtistaj Agantoj de urboj Duque de Caxias kaj São João de Meriti, en brazila ŝtato Rio de Janeiro.<br /> 1990: Forpaso de Clotario Blest, aktivulo en la sindikata mondo ĉilia.<br /> [[Monda Tago Sen Tabako]]<br /> <br /> ===Junio=== <br /> 1 - Justino; Johano Baptisto Skalabrino, sanktigita en la 9-a de novembro 1997.<br /> 1989: Sergio Restrepo, jezuito, martiro de liberigo de la kamparanoj, Tierralta, Kolombio.<br /> 1991: Estis mortigata João de Aquino, prezidanto de la Sindikato de la Laboristoj de Nova Iguaçu/RJ, Brazilo.<br /> 2009: [[General Motors]] deklaras la plej grandan suspendon de pagado de Usono, ŝuldante 122.550 milionojn da [[dolaro]]j.<br /> <br /> 2 - Petro kaj Marcelino<br /> 1537: '''Buleo''' ''Sublimis Deus'' de [[Paŭlo la 3-a]] kondamnanta la sklavecon.<br /> 1987: Sebastián Morales, diakono de protestanta eklezio, martiro de kredado kaj justeco en Gvatemalo.<br /> <br /> 3 - Karlo Lwanga; [[Johano la 23-a]]<br /> 1548: Juan de Zumárraga, episkopo de Meksiko, protektanto de la indiĝenoj.<br /> 1758: La limo-komisio trovas la [[Janomamoj]]n de Venezuelo.<br /> 1885: Sankta Karlo Lwanga kaj kunuloj, martiroj de la kredo, [[Ugando]]. Patrono de la afrikaj junuloj.<br /> 1963: Forpasas la papo Johano la 23-a.<br /> Monda Tago de la Naturmedio<br /> <br /> 4 - Francisko Karaĉiolo<br /> 1559: La juĝisto Fernando Santillán informas pri la amasbuĉadoj de indiĝenoj en Ĉilio.<br /> 1980: José Maria Gran, pastro, kaj Domingo Batz, sakristiisto, martiroj en El Quiché, Gvatemalo.<br /> Tago de la Infanoj Senkulpaj Viktimoj de Agresoj<br /> <br /> 5 - Bonifacio<br /> 1573: Kruela mortigo de la indiĝenestro Tanamaco, Venezuelo.<br /> 1981: Malkovrita la unua okazo pri [[Aidoso]] de la historio, en Los-Anĝeleso, Usono.<br /> 1988: Agustín Ramírez kaj Javier Sotelo, laboristoj martiroj de lukto por la malriĉuloj de la Granda [[Bonaero]].<br /> 2000: La Kortumo de la Rimedoj de Santiago forprenas la leĝo-ŝirmon de Pinochet, kun 109 akuzoj en la tribunaloj.<br /> <br /> 6 - Norberto<br /> 1940: Forpasas Marcos Garvey, jamajka nigrula gvidanto, proponanto de la [[Tutafrikismo]].<br /> 1980: José Ribeiro, gvidanto de la indiĝena nacio Apurinã, mortigita, Brazilo.<br /> 1989: Pedro Hernández kaj kunuloj, indiĝenoj, martiroj de batalado por la tero, Meksiko.<br /> <br /> 7 - Roberto, Seattle<br /> 1494: Kastilio kaj Portugalujo subskribas la Traktaton de Tordesillas, negocante ĝian plilarĝigon en Atlantikon.<br /> 1978: Komencas la organizado de la Unuigita Nigrula Movado.<br /> 1990: Fratino Filomena López Filha, apostolino de la domaĉaroj, Nova Iguaçu, Brazilo, mortigita.<br /> 1998: 10 kamparanoj mortigitaj en atako de armeo en la indiĝena kunsido en El Charco - Meksiko.<br /> 2005: Post 30 jaroj da batalado, juĝisto decidas pri redono de la teroj de Paragvajaj Kamparaj Ligoj.<br /> <br /> 8 - Salustiano, Medardo<br /> 1706: Reĝa letero ordonas forgardi la unuan tipografiejon de Brazilo, instalita ĉe Recife.<br /> 1982: Luis Dalle, episkopo de Ayaviri, Peruo, minacita al morto pro sia opcio favore al malriĉuloj, mortis en "akcidento" intence provokita, neniam klarigita.<br /> <br /> 9 - Efreno, Kolumbano, Aidan, Bede<br /> 1597: Jozefo de Anĉieta, el Insuloj [[Kanarioj]], evangeliisto de Brazilo, "Granda Patro" de la gvaranioj.<br /> 1971: Héctor Gallego, kolombia pastro, malaperita en Santa Fé de Veráguas, Panamo.<br /> 1979: Juán Morán, meksika pastro, martiro de la indiĝenoj ''mazahuas''.<br /> 1981: Toribia Flores de Cutipa, kamparana gvidantino, viktimo de politik-premado de la Civitana Polico en Peruo.<br /> <br /> 10 - Krispulo kaj Maŭricio<br /> 1521: La indiĝenoj detruas la [[Misiado|misian]] komunumon de Cumaná, Venezuelo, konstruita de Las Casas.<br /> 1835: Aprobita morto-kondamno kontraŭ sklavo kiu mortigus aŭ vundus sian mastron, Brazilo. <br /> 1993: Norman Pérez Bello, batalanto, martiro de kredo kaj de opcio favore al la malriĉuloj en Kolombio.<br /> <br /> 11 - Barnabo<br /> 1980: Ismael Enrique Pineda, instiganto de la Cáritas en Salvadoro, kaj kunuloj, malaperintaj en Salvadoro.<br /> <br /> 12 - Gasparo, Johano de Sahagún<br /> 1514: Unuafoje oni legas la “Pet-skribon” (al indiĝenestro Catarapa), per la voĉo de Juan Ayora, en la marbordo de Santa Marta.<br /> 1935: Fino de la Milito de Chaco.<br /> 1981: Mortigita Joaquim Neves Norte, advokato de la Sindikato de la Kamparaj Laboristoj de Naviraí, Paraná, Brazilo.<br /> <br /> 13 - Antonio el Padovo<br /> 1645: Komenciĝas la Pernambuka Insurekto por forpeli la nederlandan regadon de Brazilo.<br /> 2003: Meksiko konsentas pri ellivero de Ricardo Cavallo al Hispanujo, torturanto dum argentina diktaturo.<br /> <br /> 14 - Eliseo; Basilio, la Granda; Gregorio el Nazianzo kaj Gregorio el Nisa<br /> 1977: Maurício Silva, urugvaja pastro, martiro de la malriĉuloj en Bonaero. Malaperinta.<br /> 1980: Cosme Spessoto, itala pastro, preĝejestro, martiro en Salvadoro.<br /> 1983: Vicente Hordanza, misiista pastro je servado de la kamparanoj, Peruo.<br /> 2005: Argentino deklaras nekonstituciaj la leĝojn de "deviga obeado" kaj "fina punkto".<br /> <br /> 15 - Maria Mikaela, Vito<br /> 1932: Komenco de la Milito de Chaco, inter Bolivio kaj Paragvajo.<br /> 1952: Víctor Sanabria, ĉefepiskopo de San-Josefo de Kosta-Riko, defendanto de la socia justeco.<br /> 1987: "Operacio Albanujo": 12 mortigoj en Santiago faritaj de la sekurigaj servoj. Ĉilio.<br /> 2005: Meksiko deklaras nekaduka la krimon de la eksprezidento Echeverría pro amasmortigo, en 1971.<br /> <br /> 16 - Johano Francisko de Regis<br /> 1976: Amasmortigado de Soweto, [[Sud-Afriko]]: 700 knaboj mortigataj pro rifuzo lerni la [[afrikansa]]n, la lingvon de la premantoj.<br /> 1976: Aurora Vivar Vásquez, batalantino, sindikatisto, martiro de laboristaj luktoj de Peruo.<br /> Internacia Tago kontraŭ Dezertigado<br /> <br /> 17 - Iŝmaelo kaj Samŭelo<br /> 1703: Naskiĝo de John Wesley, Anglujo.<br /> 1983: Felipa Pucha kaj Pedro Cuji, indiĝenoj, martiroj de la rajto al tero, Culluctuz, Eqvatoro.<br /> 1991: Fino de la apartismaj leĝoj (''apartheid'') en Sud-Afriko.<br /> <br /> 18 - Germao<br /> 1954: La prezidento [[Jacobo Arbenz]] rezignas pro invado apogita de [[CIA]], Gvatemalo.<br /> 1997: Brazilo aprobas la leĝon kiu permesas privatigi komunikadon.<br /> <br /> 19 - Romualdo<br /> 1764: Naskiĝo de José Artigas, liberiginto de Urugvajo, “patro” de la kampara reformo.<br /> 1867: Mortig-pafado de Maksimiliano, imperiestro altrudita al Meksiko.<br /> 1986: Amasmortigo en la prizonoj de Limo, Peruo.<br /> <br /> 20 - Silverio<br /> 1820: Manuel Belgrano, argentina ĉefulo, forpasas.<br /> 1979: Rafael Palacios, pastro, martiro de la bazaj komunumoj de Salvadoro.<br /> 1995: [[Greenpeace]] sukcesas ke [[Shell]] kaj [[Esso]] rezignu pri instalo en oceano de la nafta platformo Brent Spar, kaj aliaj 2 mil estonte.<br /> Monda Tago (laŭ UN) de la Rifuĝintoj<br /> <br /> 21 - Ludovico Gonzago, Onesimo Nesib<br /> 1980: Malaperas 27 sindikatestroj de la Nacia Centro de la Laboristoj de Gvatemalo. Armeaj helpantoj el Usono partoprenis.<br /> 1984: Sergio Ortiz, seminariano, martiro de persekutado al la eklezio en Gvatemala.<br /> Nov-jariĝo en [[Andoj]]<br /> Somera solstico en Nordo, kaj vintra en Sudo.<br /> <br /> 22 - Johano Fiŝer, Tomaso Morus<br /> 1534: Benalcázar konkeras kaj disrabas Kiton, Ekvatoro.<br /> 1965: Arturo Mackinnon, kanada misiisto, de La Misia Societo de Scarboro, martiro, mortigita je 33 jariĝo en Monte Plata, Domingo, dum protesto kontraŭ maljust-agado de polico al malriĉuloj.<br /> 1966: Manuel Larraín, episkopo de Talca, prezidanto de CELAM, pastro de la ĉilia popolo.<br /> <br /> 23 - Zenao<br /> 1524: Alvenas al Meksiko "la dek du apostoloj de Nov-Hispanujo", franciskanoj.<br /> 1936: Naskiĝas Carlos Fonseca, fondinto de [[FSLN]], Nikaragvo.<br /> 1967: Amasmortigo de San Juan, minejo "20a jarcento", Bolivio.<br /> <br /> 24 - Naskiĝo de [[Johano la Baptisto]]<br /> 1541: Indiĝena ribelo okcidente de Meksiko (Milito de Mixton).<br /> 1821: Batalo de Carabobo, Venezuelo.<br /> 1823: Konstituciiĝas la Federacio de Unuiĝintaj Provincoj de Centr-Ameriko, mallong-daŭra.<br /> <br /> 25 - Vilhelmo, Maksimo; Konfeso de Augsburgo, Filipe Melanchton<br /> 1524: Interparolo de aztekaj sacerdotoj kaj kleruloj kun la "dek du apostoloj de Meksiko".<br /> 1975: "La martiroj de Olancho": Iván Betancourt, Miguel "Casimiro", pastroj, kaj 7 honduraj kamparaj kunuloj, martiroj.<br /> Internacia Tago de Batalo kontraŭ Malĝusta Uzo kaj Kontraŭleĝa Komerco de Drogoj.<br /> Internacia Tago de la Viktimoj de Torturado.<br /> <br /> 26 - Pelajo<br /> 1541: Violenta mortigo de Pizarro.<br /> 1822: Renkonto de San Martín kun Bolívar, [[Guayaquil]].<br /> 1945: Oni subskribas la Leteron de la [[Unuiĝintaj Nacioj]].<br /> 1987: Oni kreas la Konfederacion de la Indiĝenaj Popoloj de Meksiko.<br /> <br /> 27 - Cirilo de Aleksandrio<br /> 1552: Domingo de Santo Tomás kaj Tomás de San Martín, dominikanoj, unuaj episkopoj de Bolivio, defendantoj de la indiĝenoj.<br /> 1982: Juan Pablo Rodríguez Ran, indiĝena sacerdoto, martiro de justeco en Gvatemalo.<br /> 1986: La Internacia Tribunalo de Hago konsideras Usonon "kulpa pro makuli la Internacian Rajton, agresinte kontraŭ Nikaragvo".<br /> <br /> 28 - Irineo<br /> 1890: Brazilo malfermas pordojn al la eŭropaj enmigrintoj; afrikanoj kaj azianoj nur povus eniri per permeso de la Kongreso.<br /> 1918: Elŝipiĝo de marsoldatoj en Panamo.<br /> 1954: [[Puĉo]] de Jacobo Arbenz, Gvatemalo.<br /> 2001: Vladimiro Montesinos estas enmetita en la prizono konstruita de li mem por teroristoj. Peruo.<br /> 2009: [[Puĉo]] en Honduro kontraŭ la prezidento Manuel Zelaya.<br /> <br /> 29 - Sanktaj Petro kaj Paŭlo apostoloj<br /> 1995: Konfliktoj pri teroj en São Félix de Xingu, Brazilo; mortas ses terkulturistoj kaj unu policano.<br /> 1997: Kondamno de la bienistoj ordonintaj mortigon de la pastro Josimo Tavares (la 10-a de majo 1986), Brazilo.<br /> <br /> 30 - Pramartiroj de Romo; Johano Olof Wallin<br /> Tago de la Martiroj de Gvatemalo (antaŭe, Tago de la Armeo).<br /> 1520: “Malĝoja Nokto”, malvenko de la konkerantoj de Meksiko.<br /> 1975: Dionisio Frías, kamparana ĉefo, martiro de la bataloj por tero en Domingo.<br /> 1978: Hermógenes López, pastro, fondinto de la Kampara Katolika Agado, martiro, Gvatemalo.<br /> 2008: Manuel Contreras, eksĉefo de la diktatura polico, kondamnata al tutviva enprizoniĝo pro mortigo de ekskomandanto de la Ĉilia Armeo Carlos Prats kaj ties edzino, en Bonaero, 1974.<br /> <br /> ===Julio=== <br /> 1 – Kasto, Sekundino, Aarono; Katarina Winkworth, Johano Mason Neale<br /> Nacia festo de [[Kanado]].<br /> 1974: Forpasas [[Juan Domingo Perón]], trifoje prezidento de Argentino.<br /> 1981: Túlio Maruzzo, itala pastro, kaj Luis Navarrete, katekisto, martiroj en Gvatemalo.<br /> 1990: Mariano Delaunay, profesoro, martiro de liberiga edukado por la haitia popolo.<br /> 2002: Komencas funkcii la Internacia Puna Kortumo, eĉ kun kontraŭstaro de Usono.<br /> <br /> 2 – Vidal, Marcial<br /> 1617: Ribelo de tupinambaoj (Brazilo).<br /> 1823: Reposedo de Salvador, kio finigas la sendependigan militon de Bahio, Brazilo.<br /> 1925: Naskiĝas la afrika revoluciisto Lumumba.<br /> 1991: 1-a Leĝa Konferenco de la Afrika Nacia Kongreso, Sudafriko, post 30 jaroj.<br /> <br /> 3 – Tomaso apostolo<br /> 1951: Estis aprobata la Leĝo Afonso Arinos, kiu kondamnas diskriminadon pri gento, haŭtkoloro kaj religio.<br /> 1978: Pablo Marcasso Garcia kaj Nydia Cuevas okupis la Ĉilian Konsulejon, en San Juan, por denunci la absurdon rememori usonan sendependiĝon, kio estis neata al Porto-Riko.<br /> 1987: Tomás Zavaleta, salvadora franciskano, martiro de solidaro, Nikaragvo.<br /> <br /> 4 – Elizabeto el Portugalujo<br /> 1776: Usona sendependiĝo. Nacia festo.<br /> 1974: Antonio Llido Mengua, hispana pastro en episkopujo, malaperigita de la diktatoreco de Pinochet.<br /> 1976: Alfredo Kelly, Pedro Dufau, Alfredo Leaden, pastroj; Salvador Barbeito kaj José Barletti, seminarianoj, martiroj de justeco, Argentino.<br /> <br /> 5 – Antonio Maria Zeĥarja<br /> 1573: Kruela mortigo de la indiĝenestro Tamanaco, Venezuelo.<br /> 1811: Venezuela sendependiĝo. Nacia festo.<br /> 1920: En Bolivio, oni dekretas la redonon de tero al la "indiĝenoj".<br /> 1981: Emeterio Toj, indiĝena terkulturisto, ostaĝigita en Gvatemalo.<br /> <br /> 6 – Maria Goretti<br /> 1415: Forpasas Johano Huss en [[Ĉeĥio]].<br /> 1943: Forpasas en Bonaero, Argentino, Nazaria Ignacia March Mesa, fondinto de la religiaj "Krucmilitoj de la Eklezio"; ŝi fondis en Oruro, Bolivio, la unuan laboristinan sindikaton de Latinameriko.<br /> 1986: Rodrigo Rojas, batalanto, martiro de la lukto por demokratio de la ĉilia popolo.<br /> <br /> 7 – Firmino<br /> 1976: Arturo Bernal, kristana terkulturisto, estro de Kamparaj Ligoj, mortigita sub torturo, Paragvajo.<br /> 1991: Carlos Bonilla, martiro de la rajto al laboro, Citlatepetl, Meksiko.<br /> 2005: Terorista atenco en la subtrajno de Londono.<br /> <br /> 8 – Eugenio, Adriano<br /> 1538: Violenta mortigo de Almagro.<br /> 1991: Martín Ayala, martiro de solidaro al la malriĉuloj de sia salvadora popolo.<br /> <br /> 9 – Rozario de Chiquinquirá<br /> 1816: Argentina sendependeco.<br /> 1821: San Martín solene anoncas la sendependecon de Peruo.<br /> 1880: Joaquim Nabuco fondas la Societon Brazilan kontraŭ la Sklaveco.<br /> 1920: Pedro Lessa, haven-ŝarĝisto, batalanto por la laboristaj rajtoj, arestita kaj mortigita en la malliberejo, Recife.<br /> <br /> 10 – Kristoforo<br /> 1509: Naskiĝo de Kalvino en Francujo.<br /> 1973: Sendependeco de [[Bahamoj]]. Nacia festo.<br /> 1980: Faustino Villanueva, hispana pastro, martiro de la indiĝena popolo de El Quiché, Gvatemalo.<br /> 1988: Joseph Lafontant, advokato, martiro de la defendo de homaj rajtoj en Haitio.<br /> 1993: Mortas Rafael Morato Pérez, sacerdoto, nelacebla batalanto por justeco kaj libereco en Ĉilio.<br /> 2002: La argentina juĝisto Claudio Bonadío arestas 30 eksmilitistojn pro ostaĝigo, torturo kaj mortigo de 20 partizanoj dum la diktatoreco (1976-83).<br /> <br /> 11 – Benedikto<br /> 1968: Fondiĝo de la Indiĝena Movado en Usono (American Indian Movement).<br /> 1977: Carlos Ponce de León, episkopo de San Nicolás, martiro de justeco en Argentino.<br /> Monda Tago de la Popolo<br /> <br /> 12 – Johano Gualberto<br /> 1821: Bolívar kreas la Respublikon de la Granda Kolombio<br /> 1917: Ĝenerala Striko kaj ribelado en San-Paŭlo.<br /> 1976: Aurelio Rueda, pastro, martiro de loĝantaro en domaĉoj en Kolombio.<br /> <br /> 13 – Henriko<br /> 1900: Naskiĝas, en Santiago de Ĉilio, Juana Fernán dez Solar, Santa Teresa de Jesuo de la Andoj, senŝua karmelanino.<br /> 1982: Fernando Hoyos, jesuito misiista inter la indiĝenoj, kaj Chepito, pastro-helpanto, en Gvatemalo, mortigitaj en embusko de la armeo.<br /> 1991: Riccy Mabel Martínez, perfortita kaj mortigita de militistoj, simbolo de la batalo de la hondura popolo kontraŭ la militista senpuneco.<br /> 2007: Fino de la laŭleĝa senpuneco en Argentino: la Supera Kortumo deklaras senvaloraj la pardonojn al la premantoj.<br /> <br /> 14 – Francisko Solano, Kamilo el Leliso<br /> 1616: Francisco Solano, franciskana misiisto, apostolo de la indiĝenoj, en Peruo.<br /> 1630: Hernandarias publikigas en Paragvajo la unuajn leĝojn por defendi la indiĝenojn.<br /> 1969: Eksplodas la "milito de la futbalo", inter Salvadoro kaj Honduro, kies ekmotivo estis la forpelo de salvadoraj kolonianoj de la hondura teritorio. <br /> <br /> 15 – Boaventura, Vladimiro<br /> 1972: Héctor Jurado, metodista pastro, martiro de la urugvaja popolo, torturita.<br /> 1976: Rodolfo Lunkenbein, misiisto, kaj Lourenço Simão, borora indiĝenestro, martiroj de la indiĝena popolo.<br /> 1981: Misael Ramírez, terkulturisto, vigliganto de komunumoj, martiroj de justeco en Kolombio.<br /> 1991: Julio Quevedo Quezada, katekisto de la Epikospujo de El Quiché, mortigita de la sekurigaj fortoj de la Ŝtato, Gvatemalo.<br /> Internacia Tago (de UN) de la Familio<br /> <br /> 16 – Nia Sinjorino de la Karmelo<br /> 1750: José Gumilla, misiisto, defendanto de la indiĝenoj, zorganto de iliaj lingvoj, Venezuelo.<br /> 1982: La sen-domuloj okupas 580 domojn en Santo André, SP, Brazilo.<br /> 2000: Forpasas Elsa M. Chany, usona privirina aktivulino, verkistino de studoj pri la virinoj en AL.<br /> <br /> 17 – Alejŝo; Beata Inácio de Azevedo kaj kunuloj; Bartolomeo de las Casas<br /> 1566: Forpasas Bartolomeo de las Casas, 82-jaraĝa, profeto, defendanto de la situacio de la indiĝenoj kaj de la nigruloj.<br /> 1976: Laboristaj martiroj de la sukerfabriko Ledesma, Argentino.<br /> 1980: Kruela milita ŝtatrenverso en Bolivio, gvidita de la generalo Luíz García Meza.<br /> <br /> 18 – Arnulfo, Frederiko<br /> 1872: Forpasas la granda indiĝeno zapoteka [[Benito Juárez]].<br /> 1976: Carlos de Dios Murias kaj Gabriel Longueville, pastroj, ostaĝigitaj kaj mortigitaj, martiroj de justeco en La Rioja, Argentino.<br /> <br /> 19 – Justa kaj Rufina, Arsenio<br /> 1824: Pafmortigo de la imperiestro Itúrbide, Meksiko.<br /> 1979: Venko de la Sandinista Revolucio.<br /> <br /> 20 – Elija<br /> 1500: Reĝa Letero ordonas liberigi ĉiujn indiĝenojn venditajn kiel sklavojn en la Iberia Duoninsulo.<br /> 1810: Kolombia sendependeco. Nacia festo.<br /> 1923: Estis mortigata Doroteo Arango, "[[Pancho Villa]]", meksika revolucia generalo.<br /> 1969: La homo, pere de Neil Armstrong, de Apolo 11, paŝas sur la Luno je la unua fojo.<br /> 1981: Amasmortigo de Coyá, Gvatemalo: tricent mortitoj, inter virinoj, maljunuloj kaj infanoj.<br /> <br /> 21 – Laŭrenco de Brindisi<br /> 1980: Wilson de Souza Pinheiro, sindikatisto, batalanto por la malriĉaj terkulturistoj, mortigita en Brasiléia, Acre, Brazilo.<br /> 1984: Sergio Alejandro Ortíz, seminariano, Gvatemalo.<br /> 1987: Alejandro Labaca, pastro de Aguaricó, kaj Inés Arango, misiistino, en la ekvadora [[ĝangalo]].<br /> <br /> 22 – Maria Magdalena<br /> 1980: Jorge Oscar Adur, asuncionista pastro, eksprezidanto de JEC, Raúl Rodríguez kaj Carlos Di Pietro, seminarianoj, malaperintaj, Argentino.<br /> <br /> 23 – Brigida<br /> 1978: Mário Mujía Córdoba, "Guigui", laboristo kaj instruisto, aganto de eklezi-laborado, martiro de la laborista klopodo en Gvatemalo.<br /> 1983: Pedro Angel Santos, katekisto, martiro de solidaro, Salvadoro.<br /> 1987: Terkulturistaj martiroj de Jean-Rabel, Haitio.<br /> 1993: Ok infanoj de la stratoj estis mortigataj de mortig-skadro dum ili dormis en la Preĝejo de Candelária, Rio-de-ĵaneiro.<br /> <br /> 24 – Kristino<br /> 1783: Naskiĝas Simon Bolívar en Caracas, Venezuelo.<br /> 1985: Ezequiel Ramim, komboniana misiisto, martiro de la tero, defendanto de la posedaĉuloj em Cacoal, Rondônia, Brazilo. Mortigita.<br /> <br /> 25 – Jakobo Apostolo (filo de Zebedeo)<br /> 1524: Fondiĝas la urbo de Santiago de los Caballeros, Gvatemalo.<br /> 1545: Diego Colón fondas Santiago de los Caballeros en La Hispaniola (Domingo).<br /> 1567: Fondiĝas Santiago de León de Caracas, Venezuelo.<br /> 1898: Usono invadas Porto-Rikon.<br /> 1901: EUA trudas al Kubo la Amendon Platt (Guantánamo).<br /> 1952: Portoriko estas proklamita "Libera Ŝtato Asociita" de Usono.<br /> 1976: Wenceslao Pedernera, terkulturisto, gvidanto de la Kampara Movado, martiro en La Rioja, Argentino.<br /> 1978: Carlos Enrique Sata Arrivi kaj Arnaldo Dário Rosado, mortigitaj de la polico, Portoriko.<br /> 1980: José Othomaro Cáceres, seminariano, kaj siaj 13 kunuloj, martiroj en Salvadoro.<br /> 1981: Angel Martínez Rodrigo, hispano, kaj Raul José Lager, kanadano, servantaj misiistoj, katekistoj, en Gvatemalo.<br /> 1983: Luis Calderón kaj Luis Solarte, batalantoj, martiroj de la lukto de la sen-domuloj de Popayan, Kolombio.<br /> <br /> 26 – Joaĥim kaj Ana<br /> 1503: La indiĝenestro Quibian, Panamo, detruas la urbon de Santa María, fondita de Kolombo.<br /> 1927: Unua aer-bombado en la historio de la kontinento, realigita de Usono kontraŭ Ocotal, Nikaragvo, kie Sandino estis instalita.<br /> 1953: Atakego al la kazerno de Moncada, en Kubo.<br /> <br /> 27 – Celestino<br /> 1909: "Tragika Semajno" en Barcelono; laboristaj postuloj estis forte ĉesigataj.<br /> <br /> 28 – Inocencio, Johann Sebastian Bach; Heinrich Schütz, George F. Haendel<br /> 1821: Perua sendependeco. Nacia Festo.<br /> 1980: Amasmortigo de 70 terkulturistoj en San Juán Cotzal, Gvatemalo.<br /> 1981: Stanley Francisco Rother<!--, dos EUA, morto depois de 13 anos de serviço sacerdotal com os pobres de Santiago de Atitlán, Guatemala. 30 anos--><br /> 1986: La kunlaborantoj Yvan Leyvraz (sviso), Bernd Koberstein (germano) kaj Joël Fieux (franco), estis mortigataj de la Kontraŭrevolucio en Zompopera, Nikaragvo.<br /> <br /> 29 – Maria, Marta kaj Lazaro el Betania, Olaf<br /> 1839: La "Farroupilhas" proklamas la Respublikon Catarinense, ankaŭ nomata Respubliko Juliana, en Laguna, Santa Catarina, Brazilo.<br /> 1975: La Organizo de Amerikaj Ŝtatoj malvalidigas la ekonomi-blokadon devigata al Kubo en 1964.<br /> <br /> 30 – Petro Krizologo<br /> 1502: Alveno de Kolumbo al Honduro.<br /> 1811: Pafmortigita Miguel Hidalgo, pastro de Dolores, heroo de la Meksika Sendependeco.<br /> 1958: La polico de Batista mitralas, surstrate, Frank País, studantara gvidanto, laika estro de la 2-a Baptista Eklezio de Kubo, envolvita en la revolucia lukto.<br /> <br /> 31 – Inacio de Lojolo<br /> 1970: Gerilanoj tupamaraj ostaĝigas, en [[Montevideo]], la konsulon de Brazilo.<br /> 1997: Renkonto de la Maldekstraj Movadoj de Latina Ameriko, en San-Paŭlo, Brazilo.<br /> <br /> ===Aŭgusto=== <br /> 1 – Afonso Maria de Ligorio<br /> 1920: Gandhi lanĉas kampanion pri civita malobeado en Hindujo.<br /> 1975: Arlen Siu, studanto, 18-jaraĝa, kristana batalantino, martiro de la nikaragva revolucio.<br /> 1979: Amasmortigo de Chota, Peruo.<br /> Komenciĝas Hamadan<br /> <br /> 2 – Eusebio Vercelli<br /> 1981: Carlos Pérez Alonso, pastro, apostolo de la malsanuloj kaj de la malliberiĝintoj, batalanto por la justeco, malaperinta en Gvatemalo.<br /> <br /> 3 – Lidia, Nikodemo<br /> 1492: Colombo eliras de [[Palos de la Frontera]], Hispanujo, en sia unua vojaĝo al la [[Antiloj]].<br /> 1980: Amasmortigo de bolivianaj ministoj em Caracoles, Bolivio, post puĉo: 500 mortintoj.<br /> 1999: Tí Jan, pastro kompromisita al la movado de malriĉuloj, mortigita en Portoprinco, Haitio.<br /> <br /> 4 – Johano Maria Vianney<br /> 1849: Anita Garibaldi, brazila heroino batalanta por la libereco en Brazilo, Urugvajo kaj Italujo.<br /> 1976: Dom Enrique Angelelli, atestanto de la malriĉula movado, mortigita, La Rioja, Argentino.<br /> 1979: Alirio Napoleón Macías, martira pastro en Salvadoro, mitralita sur la altaro.<br /> 1982: Estas detruita de la Urbodomo de Salvador, Bahio, la kandomble-domo Casa Branca, unua kandombleejo de Brazilo.<br /> 2006: Júlio Simón, kondamnita pro ŝtat-terorismo. Unua okazo post la nuligo de la "Ley de Punto Final (23.492)", en Argentino.<br /> <br /> 5 – Dediĉo al la Baziliko de Sankta Maria Plejgranda<br /> 1499: Alonso de Ojeda alvenas al La Guajira, Kolombio.<br /> <br /> 6 – Transfiguriĝo de la Sinjoro<br /> 1325: Fondiĝo de Tenoĉtitlano (Meksiko).<br /> 1524: Batalo de Junín.<br /> 1538: Fondiĝo de Santa Fé de Bogotá, Kolombio.<br /> 1825: Sendependiĝo de Bolivio. Nacia festo.<br /> 1945: Usono lanĉas la [[atombombo]]n. [[Hiroŝimo]].<br /> 1961: Fondiĝo de "Alianco por la Progreso".<br /> 1962: Sendependiĝo de [[Jamajko]]. Nacia festo.<br /> 1978: Mortas Paŭlo la 6-a.<br /> 2000: Estas arestita en Italujo la plej granda argentina murdinto Jorge Olivera, pro krimoj de la tempo de armea diktaturo.<br /> <br /> 7 – Siksto la 2-a, Kaetano<br /> 1819: Kun la venko en Bocayá (Kolombio), Bolívar malfermas vojon por la liberigo de Nova-Granado.<br /> 1985: Cristopher Williams, protestanta pastro, martiro de kredo kaj solidaro en Salvadoro.<br /> <br /> 8 – Dominiko de Gusmano<br /> 1873: Naskiĝas [[Emiliano Zapata]], la kampara gvidanto de la Meksika Revolucio, kiu metis definitive la kamparan reformon en la programo de la sociaj luktoj de Latinameriko.<br /> 1997: Ĝenerala striko en Argentino, kun 90% da aliĝo.<br /> 2000: La Supera Kortumo de Ĉilio forprenas la parlamentan ŝirmon de la eksdiktatoro Pinochet.<br /> <br /> 9 – Edith Stein, Fabio, Romano<br /> 1945: Usono lanĉas la atombombon, [[Nagasako]].<br /> 1984: Eduardo Alfredo Pimentel, kristana batalanto por la homaj rajtoj kaj kontraŭ la argentina diktaturo.<br /> 1991: Miguel Tomaszek kaj Zbigniew Strzalkowski, franciskanoj, martiroj de la paco kaj justeco, Peruo.<br /> 1995: La Arme-polico mortigas 10 sen-terulojn kaj arestas 192 homojn, en Corumbiara, Rondonio, Brazilo.<br /> 2000: Mortas Orlando Yorio, malaperinta, atestanto, referenco en la Eklezio kompromisita kun la justeco, Argentino.<br /> 2007: La plej granda franca banko, BNP Paribas, blokas tri kredit-deponojn: komenciĝas la monda ekonomia krizo.<br /> <br /> 10 – Laŭrenco, Filomena<br /> 1809: Unua krio de sendependeco en la kontinenta Latin-Ameriko, en Ekvatoro. Nacia festo.<br /> 1974: Tito de Alencar, dominikano, torturita de la arme-diktaturo, kies sekvoj igis lin sinmortigi, Brazilo.<br /> 1977: Jesús Alberto Páez Vargas, komunumestro, forkaptita kaj malaperinta, Peruo.<br /> <br /> 11 – Marteno el Tours, Klara el Asizo<br /> 1992: Komencas la marŝado de 3 mil sen-teruloj en Rio-Grando Suda, Brazilo.<br /> 1997: Komencas la azia krizo, kiu disiĝos al la tuta monda ekonomio.<br /> Internacia Tago de UN de la Junularo<br /> <br /> 12 – Juliao, Beatrico de la Silva<br /> 1546: Mortas Francisco de Vitória, en Salamanko.<br /> 1976: 17 episkopoj, 36 pastroj, religiuloj kaj nereligiuloj latinamerikaj estas arestataj de la polico kiam ili partoprenis kunvenon en Riobamba, Ekvadoro.<br /> 1981: [[IBM]] ekmerkatigas la personajn komputilojn, kio revoluciigos la homan vivon.<br /> 1983: Margarida Maria Alves, prezidanto de la Sindikato Kampara de Alagoa Grande, Paraibo. Mortigita, martiro de la lukto por la tero.<br /> <br /> 13 – Polikarpo, Hipolito<br /> 1521: Post 80 tagoj da sieĝo, falas Meksiko-Tenoĉtitlano, Cuauhtémoc estas malliberigata kaj mortas pli malpli 240 mil militistoj.<br /> 1961: Konstruo de la Murego de Berlino.<br /> <br /> 14 – [[Maksimiliano Kolbe]]<br /> 1816: Mortas en malliberejo Francisco de Miranda, enkondukanto de la venezuela sendependeco.<br /> 1983: Mortas Alceu Amoroso Lima, "Tristão de Athayde", verkisto, filozofo, kristana batalanto.<br /> 1984: Kamparaj martiroj de Pucayacu, [[Ajakuĉo]], Peruo.<br /> 1985: Kamparaj martiroj de Accomarca, subŝtato Ajakuĉo, Peruo.<br /> <br /> 15 – Ĉielenpreno de Nia Sinjorino, Sankta Tarcizo, Nia Sinjorino de Lapa<br /> 1914: Inaŭguro de la [[Panama Kanalo]].<br /> 1980: José Francisco dos Santos, prezidanto de la Sindikato de la Kamparaj Laboristoj de Correntes, Paraibo, Brazilo. Mortigita.<br /> 1984: Luis Rosales kaj kunuloj, martiroj de justeco, laboristoj de la bienoj de [[banano]], Kostariko.<br /> 1989: María Rumalda Camey, kateĥistino kaj reprezentanto de GAM, kaptita kaj malaperinta.<br /> <br /> 16 – Rokeo, Stefano de Hungarujo<br /> 1976: Coco Erbetta, kateĥisto, universitatano, martiro de la bataloj de la argentina popolo.<br /> 1993: Indiĝenaj martiroj, de la gento janomamoj, Rorajmo, Brazilo.<br /> 2005: Mortigo de Roger Schultz, fondinto de la religia movado de [[Taizé]], Francujo.<br /> 2006: Mortas Strossner, paragvaja eksdiktatoro, en Braziljo, akuzita de krimoj kontra la Homaro kaj pro partopreno en la “Operacio Kondoro”.<br /> <br /> 17 – Jacinto<br /> 1850: Mortas San Martín en Francujo.<br /> 1997: La Movado de la Sen-teruloj okupas du bienojn en Pontal do Paranapanema, San-Paŭlo, Brazilo.<br /> <br /> 18 – Helena<br /> 1527: La indiĝenestro Lempira estas mortigata dum Konferenco de Paco, en Honduro.<br /> 1952: Alberto Hurtado, ĉilia pastro, apostolo de la malriĉuloj, enkanonigata en 2005.<br /> 1993: Indiĝenaj martiroj, de la gento ''asháninkas'', Tziriari, Peruo.<br /> 2000: Du arme-policistoj de Rondonio estas konsiderataj respondecaj pro la amasmortigo de Corumbiara kontraŭ la sen-teruloj, Brazilo.<br /> <br /> 19 – [[Johano Eudes]]<br /> 1991: Provo de puĉo en [[Sovetunio]].<br /> 2003: Atenco de [[Alkaido]] al la sidejo de UN en [[Bagdado]], kio mortigas Sérgio Vieira de Mello, brazila diplomatiisto, kaj aliajn 21 homojn.<br /> <br /> 20 – Bernardo<br /> 1778: Naskiĝas la ĉilia generalo [[Bernardo O’Higgins]].<br /> 1779: Naskiĝas Frato Caneca, brazila religiulo kaj revoluciisto, ĉefo de la Ekvadora Konfederacio<br /> 1998: Usono bombas [[Afganujo]]n kaj [[Sudano]]n.<br /> <br /> 21 – Pio la 10-a<br /> 1971: Maurício Lefèvre, oblatana kanada misiisto, mortigita dum puĉo en Bolivio.<br /> <br /> 22 – Sankta Maria Reĝino<br /> Monda Tago de la Popolkulturo.<br /> 1988: Jürg Weiss, svisa teologo, evangelia misiisto, martiro de solidaro en Salvadoro.<br /> <br /> 23 – Roza de Lima<br /> 1948: Fondiĝo de la Monda Konsilantaro de la Eklezioj.<br /> 1975: Oni kreas la Nacian Instituton de la Indiĝeno, en Paragvajo.<br /> Internacia Tago (de UN) de Memoro pri la Sklav-ŝakrado kaj ties Aboliĝo.<br /> <br /> 24 – Bartolomeo apostolo<br /> 1617: Roza de Lima, patronino kaj unua sanktulino enkanonigata de Ameriko.<br /> 1882: Mortas la aboliciisto Luiz Gama, Brazilo.<br /> 1977: 1-a Kongreso de la Nigrulaj Kulturaj de Amerikoj.<br /> 1980: 17 sindikataj gvidantoj, kontraŭ-leĝe arestitaj kaj malaperintaj, kunigitaj en la bieno Emaús, posedaĵo de la episkopujo de Escuintla, Gvatemalo.<br /> <br /> 25 – Ludoviko de Francio, Jozefo de Kalasanzo<br /> 1825: Sendependeco de [[Urugvajo]], nacia feritago.<br /> 1991: Alessandro Dordi Negroni, misiisto instiganto de la homa digno, estas martirigata pro sia kredo, en Peruo.<br /> 2000: Sergio Uribe Zuluaga, ano de la Unuiĝo de Profesoroj de Antioĥio (FECODE), estas mortigata de fi-militistoj en Medellín, Kolombio.<br /> <br /> 26 – Zeferino<br /> 1968: Komenciĝas la Konferenco de Medellín.<br /> 1977: Felipe de Jesus Chacón, kampara kateĥizisto, estas mortigata de militistoj en Salvadoro.<br /> 2000: Luis Mesa, ano de la Unuiĝo de Universitataj Profesoroj (ASPU), estas mortigata en Barranquilla, Kolombio.<br /> <br /> 27 – Monika<br /> 1847: La Angla Aŭtarkio kaj la Reĝo Miskito anoncas la abolon de la sklaveco en la Atlantika Marbordo de Nikaragvo.<br /> 1928: La Traktato Kellogg-Briand estas subskribata de ses landoj "apogantaj la rezignon pri milito kiel ilo de nacia politiko."<br /> 1987: Héctor Abad Gómez, kuracisto, martiro de defendo de la homaj rajtoj en Medellín, Kolombio.<br /> 1993: La leĝo 70/93 agnoskas la teritoriajn, gentajn, ekonomiajn kaj sociajn rajtojn de la nigrulaj komunumoj de Kolombio.<br /> 1999: [[Hélder Câmara]], episkopo, frato de la malriĉuloj, profeto de la paco kaj de la espero, mortas en Brazilo.<br /> <br /> 28 – Aŭgusteno el Hipono<br /> 1963: Martin Luther King faras sian faman prelegon "Mi havas revon", antaŭ 200 mil homojn en manifestacio en [[Vaŝintono]], Usono.<br /> 1994: Jean-Marie Vincent, montfortana pastro kaj organizanto de kooperativoj, estas mortigata en Portoprinco, Haitio.<br /> <br /> 29 – Martirigo de Johano la Baptisto<br /> 1533: Bapto kaj mortigo de Atahualpa.<br /> 1563: Estas kreata la Reĝa Ombudsmanejo en Kito, Ekvadoro.<br /> 1986: Estas realigate en Rio la 3-a Renkonto de Religiuloj, Religilernantoj kaj Nigraj Pastroj, malgraŭ la malpermeso de la ĉefepiskopo de Rio.<br /> Fino de Hamadan<br /> <br /> 30 – Felikso, Stefano Zudaire, Faŭstina Kowalska<br /> 1985: 300 agentoj de [[FBI]] invadas Portorikon kaj arestas pli ol dek du batalantoj por sendependeco.<br /> 1993: Mort-eskadrono kaj policistoj mortas 21 homojn en la domaĉaro de Vigário Geral, Rio.<br /> Internacia Tago de la Malaperintoj (Internacia Amnestio kaj FEDEFAM)<br /> <br /> 31 – Rajmondo Nonato<br /> 1925: La "marines" de Usono finas okupon de dek jaroj en Haitio.<br /> 1962: Sendependeco de [[Trinidado kaj Tobago]].<br /> 1988: Mortas D. Leónidas Proaño, episkopo de la indiĝenoj, Riobamba, Ekvadoro.<br /> <br /> ===Septembro=== <br /> 1 – Arturo<br /> Nokto de ĉieliro de [[Mohamedo]]: transigite de [[Mekko]] al [[Jerusalemo]], de tie li supreniris al la ĉielon.<br /> 1971: Júlio Expósito, studanto, 19-jaraĝa, kristana batalanto, martiro de la luktoj de la urugvaja popolo, mortigita de la polico.<br /> 1976: Inés Adriana Coblo, metodista batalantino, martiro de la afero de la malriĉuloj, en Bonaero.<br /> 1978: Ekaperas la grupo Unuiĝo kaj Konscienco Nigrula (pli poste nomata Agentoj de Eklezilaboro Nigraj).<br /> 1979: Jesus Jiménez, kamparano, Ministro de la Vorto, martiro de la Bona-Novaĵo al la malriĉuloj en Salvadoro, mortigita.<br /> <br /> 2 – Antolin, Elpidio<br /> 1822: Maria Leopoldina, kunvene kun la Ŝtata Konsilio, subskribis la dekreton de la Sendependiĝo de Brazilo.<br /> 1945: [[Vjetnamio]] sendependiĝas, kaj [[Japanio]] subskribas formalan akton de malvenko en la [[Dua Mondmilito]].<br /> <br /> 3 – Gregorio Magno<br /> 1759: Lisboa forpelas de la kolonio la jezuitojn, akuzitaj pri "ŝtelado de la Ŝtato Brazilo".<br /> 1976: Ramón Pastor Bogarín, episkopo, profeto, Paragvajo. Fondinto de la Universitato de Asunciono.<br /> <br /> 4 – Rosália, Albert Schweitzer<br /> 1970: Venko de la Popola Unuiĝo (UP) de Ĉilio.<br /> 1984: André Jarlán, pastro, mortigita de policanoj dum li legas la [[Biblio]]n en la kvartalo La Victória, en Santiago de Ĉilio.<br /> 1995: 4-a Monda Konferenco de UN pri la Virino, [[Pekino]].<br /> 2005: La juĝisto Urso kondamnas [[Jorge Videla]] kaj aliajn 17 premantojn de la argentina armea diktaturo.<br /> <br /> 5 – Lourenzo Justiniano<br /> 1972: Cenzuro malpermesas en Brazilo publikigon de novaĵoj pri la Internacia Amnestio.<br /> 1983: La senlaboruloj kampadas ĉe la Leĝa Asembleo de San-Paŭlo.<br /> <br /> 6 – Johano de Ribera<br /> 1839: Estis pendumata Manuel Congo, estro de la Kilombo de Serra do Mar, destruita de la estonta Duko de Caxias. Brazilo.<br /> 1995: 2.300 sen-teruloj okupis la bienon Boqueirão, Brazilo. Poste ili estis forpelataj.<br /> <br /> 7 – Regina<br /> 1822: Sendependiĝo de Brazilo. Krio de la Ipiranga. Nacia festo. Krio de la Malinkluzivitoj (en Brazilo).<br /> 1968: Malliberigo de la 2-a Konferenco de CELAM en Medellín, Kolombio.<br /> 1981: Nacia Asembleo por fondiĝo de la Grupo de Unuiĝo kaj Konscienco Nigrula.<br /> <br /> 8 – Naskiĝo de Maria<br /> 1522: [[Juan Sebastián Elcano]] kompletigas la unuan ĉirkaŭiron tra la mondo.<br /> 1974: Ford donas al Nixon "plenan kaj absolutan pardonon pro ĉiuj krimoj faritaj aŭ farutaj dum li okupis la Prezidanteco".<br /> Internacia Tago de la Alfabetumado<br /> <br /> 9 – Petro Klavero<br /> 1613: Ribeliĝo de Lari Qáxa, Bolivio (ajmaroj kaj keĉuoj alfrontas la hispanojn).<br /> 1654: Pedro Claver, apostolo de la nigrulaj sklavoj en Cartagena, Kolombio.<br /> 1990: Hildegard Feldman, piulino, kaj Ramón Rojas, katekizisto, martiroj de servo al la kolombiaj kamparanoj.<br /> <br /> 10 – Nikolao Tolentino<br /> 1924: La usonaj marmilitistoj okupas plurajn hondurajn urbojn por apogi la prezidentan kandidaton, kiu plaĉas al Vaŝingtono.<br /> 1984: Policarpo Chem, fondinto de la Kooperativo de San Cristóbal, Verapaz, Gvatemalo, estis forkaptata kaj torturata de la sekurecaj fortoj.<br /> Nacia Tago de la Brazila Savano ([[Cerado]])<br /> <br /> 11 – Proto kaj Jacinto<br /> 1973: [[Puĉo en Ĉilio en 1973|Puĉo en Ĉilio]], kontraŭ la konstitucia prezidanto [[Salvador Allende]].<br /> 1981: Sebastiana Mendoza, katekista indiĝenino, martiro de solidaro, El Quiché, Gvatemalo.<br /> 1988: Martiroj de la Preĝejo de San Juan Bosco, en Porto-Princo, Haitio.<br /> 1990: Myrna Mack, antropologo, batalantino de la homaj rajtoj, mortigita en Gvatemalo.<br /> 2001: Terorista atako kontraŭ la Ĝemelaj Turoj, Usono.<br /> <br /> 12 – Leoncio kaj Guido<br /> 1977: Martirigo de [[Steve Biko]] en la prizono de la blankula reĝimo de Sudafriko.<br /> 1982: Alfonso Acevedo, katekisto, martiro de kredo kaj de servo al la senhejmuloj de Salvadoro.<br /> 1989: Valdício Barbosa dos Santos "Leo", kampara sindikatisto de Pedro Canário, Espirito-Santo, Brazilo.<br /> 2001: En la tago post la atako, Bárbara Lee, kongresistino de Kalifornio, voĉdonas kontraŭ doni al Bush specialajn povojn por invadi Afganujon.<br /> <br /> 13 – Johano Krizostomo<br /> 1549: Juán de Betanzos reprenis sian opinion, ke la indiĝenoj estus bestoj.<br /> 1589: Sango-plena ribelo de la [[mapuĉoj]] en Ĉilio.<br /> 1978: UN reagnoskas la rajton de Porto-Riko sendependiĝi kaj liberiĝi.<br /> 1980: [[Adolfo Pérez Esquivel]], Nobel-premio pri Paco, argentina arkitekto, estis arestata kaj torturata.<br /> <br /> 14 – Sankta Kruco<br /> 1843: Naskiĝas Lola Rodríguez, aŭtoro de la himno de ribelado kontraŭ la hispana superregado. Porto-Riko.<br /> 1856: Batalo de San Jacinto, malvenko de la piratoj de William Walker en Nikaragvo.<br /> 1992: Komenciĝas la 1-a Asembleo de la Popolo de Dio (APD). La termino "makro-ekumenismo" ekaperas.<br /> <br /> 15 – Nia Sinjorino de la Doloroj<br /> 1810: "Krio de Dolores" en Meksiko.<br /> 1821: Sendependiĝo de Centr-Ameriko. Nacia festo en ĉiuj centramerikaj landoj.<br /> 1842: Estis pafumata Francisco Morazán, centramerika unuiĝisto, en San José de Kosta-Riko.<br /> 1973: Arturo Hillerns, kuracisto, martiro de servo al la malriĉuloj de Ĉilio.<br /> 1974: Antonio Llidó, hispana pastro, malaperinta, martiro de la arestoj en Ĉilio.<br /> 1981: Pedro Pio Cortés, indiĝeno achi, katekisto, Rabinal, Gvatemalo.<br /> <br /> 16 – Kornelio kaj Cipriano<br /> 1501: La Reĝo de Hispanujo permesas al la estro de la insuloj de Karibo, ke li portu nigrulajn sklavojn.<br /> 1821: Sendependiĝo de Meksiko. Nacia festa.<br /> 1931: Estis fondata en San-Paŭlo, Brazilo, la Nacia Negrula Movado, poste perforte fermita de Getúlio Vargas.<br /> 1955: Ribelo civitan-milita, kiu venkis la konstitucian prezidanton Perón.<br /> 1983: Guadalupe Carney, jezuito, mortigita de la hondura armeo.<br /> <br /> 17 – Roberto Belarmino<br /> 1645: Juan Macías, dominikana monaĥa frato, servanto de la malriĉuloj en la kolonia Peruo.<br /> 1980: Mortas en aviada akcidento Augusto Cotto, salvadora baptisto, popola batalanto.<br /> 1981: John David Troyer, nordamerika misiisto, martiro de justeco en Gvatemalo.<br /> 1982: Alirio, Carlos kaj Fabián Buitrago, Giraldo Ramírez kaj Marcos Marín, terkulturistoj, katekistoj, de Cocorná, Kolombio, mortigitaj.<br /> 1983: Julián Bac, Ministro de la Vorto, kaj Guadalupe Lara, katekisto, martiroj, Gvatemalo.<br /> <br /> 18 – Jozefo el Kupertino, [[Dag Hammarskjold]]<br /> 1810: Sendependiĝo de Ĉilio. Nacia festo.<br /> 1945: Dekreto de [[Getúlio Vargas]] remalfermas la enmigradon de homoj, kiuj tenu en la genta kompono de la lando sian "eŭropecan devenon".<br /> 1969: "Rosariazo". La policaj fortoj estis superregataj de la civitaneco, en Rosario, Argentino.<br /> 1973: Miguel Woodward, preĝejestro en Valparaíso, Ĉilio, mortigita de la diktaturo de Pinochet.<br /> 1998: Miguel Angel Quiroga, marianisto, mortigita de krom-militistoj, Chocó, Kolombio.<br /> Tago de UN por la Ozono-Tavolo<br /> <br /> 19 – Januario<br /> 1973: João Alsina, Omar Venturelli, Etienne Marie Louis Pesle, viktimoj de la polico de Pinochet.<br /> 1983: Sendependiĝo de [[Sankta-Kito kaj Neviso]].<br /> 1985: Serioza tertremo en Meksikurbo.<br /> 1986: Charlot Jacqueline kaj kunuloj, martiroj de la liberiga edukado. Haitio.<br /> 1994: Usono okupis Haition kaj rekondukis la prezidanton [[Jean-Bertrand Aristide]].<br /> 2001: Yolanda Cerón, religiulino, direktoro de la Socia Eklezilaboro de Tumaco, Kolombio, mortigita.<br /> <br /> 20 – Andreo Kim, Faŭsta<br /> 1519: [[Fernando de Magalhães]] eliras el Sanlúcar.<br /> 1976: 20 jaroj poste, estis kulpigita Manuel Contreras, direktoro de DINA de Pinochet, pro mortigo de Orlando Letelier.<br /> 1978: Francisco Luis Espinosa, pastro, kaj kunuloj, martiroj en Esteli, Nikaragvo.<br /> 1979: Apolinar Serrano, José López, Félix Salas kaj Patrícia Puertas, terkulturistoj, martiroj, Salvadoro.<br /> 1977: La indiĝenaj popoloj de Latinameriko aŭskultigis ilian voĉon la unuan fojon en la palaco de UN, [[Ĝenevo]].<br /> <br /> 21 – Mateo apostolo<br /> 1526: Alveno de la unua eŭropano al la ekvadora marbordo.<br /> 1956: La diktatoro Anastásio Somoza mortas en la manoj de Rigoberto L. Pérez, en León, Nikaragvo.<br /> 1973: Gerardo Poblete Fernández, en [[Iquique]], ĉilia salesiano, estis mortigata en la diktaturo de Pinochet.<br /> 1981: Sendependiĝo de [[Belizo]]. Nacia festo.<br /> Internacia Tago (de UN) de la Paco<br /> <br /> 22 – Mauricio<br /> 1862: La sklavoj de Usono estis jure liberigataj.<br /> 1977: Eugênio Lyra Silva, popola advokato, martiro de la justeco en Brazilo.<br /> <br /> 23 – Lino kaj Tekla<br /> 1868: "La krio de Lares" (Porto-Riko): Ramón Emeterio Betances ekigas la sendependigan kaj liberigan movadon de la sklaveco.<br /> 1905: Mortas Francisco de Paula Víctor, nigrulo, konsiderata grandan sanktulon de la nigrula komunumo.<br /> 1973: Mortas [[Pablo Neruda]].<br /> 1989: Henry Bello Ovalle, batalanto, martiro de la solidaro al la junularo, Bogoto, Kolombio.<br /> 1993: Sérgio Rodríguez, fabrik-laboristo kaj universitatano, martiro de la lukto por justeco en Venezuelo.<br /> 2008: "Tago de la limo-atingo": ni komencis eluzi 30% de la rimedoj pli ol disponeblaj en la planedo.<br /> Ekvinokso, printempa en la Sudo, kaj aŭtuna en la Nordo.<br /> <br /> 24 – Pedro Nolasko<br /> 1810: La episkopo de Michoacán ekskomunikis al Miguel Hidalgo, preĝejestro de Dolores, pro kri-peti la sendependiĝon.<br /> 1553: Caupolicán, mapuĉa estro, estis mortigata.<br /> 1976: Sendependiĝo de [[Trinidado kaj Tobago]]. Nacia festo.<br /> 1976: Marlene Kegler, fakrik-laboristino kaj studantino, martiro de la servo al la universitatanoj. La Plata, Argentino.<br /> <br /> 25 – Kleofaso, Sergio el Radonezh<br /> 1849: Estis pendumata Lucas da Feira, nigra sklavo fuĝinta, estro de la enlandanoj. Brazilo.<br /> 1963: Puĉo favore al Usono en Dominikana. Estis forpelata Bosh, simpatianto de la kuba revolucio.<br /> Tago de la Biblio, en pluraj landoj de Latinameriko<br /> <br /> 26 – Kozmo kaj Damiano<br /> 1974: Lázaro Condo kaj Cristóbal Pajuña, kristanaj estroj kamparanaj, martiroj por la kampara reformo, mortigitaj en Riobamba, Ekvatoro.<br /> <br /> 27 – Vicento de Paŭla<br /> Tago de Enriquillo, kiskejana indiĝenestro kiu kontraŭstaris la hispanan konkeron en Dominika Respubliko.<br /> 1979: Guido Leão dos Santos, heroo de la laborista movado, mortigita de la polica premado, [[Minas Gerais]], Brazilo.<br /> 1990: Fratino Agustina Rivas, religiulino de Bom Pastor, martiro en La Florida, Peruo.<br /> <br /> 28 – Venceslao kaj Laŭrenzo Ruiz<br /> 551 a.K.: Naskiĝo de [[Konfuceo]], [[Ĉinio]].<br /> 1569: [[Casiodoro de Reina]] liveras al la grafikejo sian tradukon de la Biblio.<br /> 1871: Estis subskribata en Brazilo la "Leĝo de la Libera Ventro".<br /> 1885: La «Leĝo de la Sesdekjarulo" lanĉas en la brazilaj stratoj la sklavojn pli aĝajn ol 60 jaroj.<br /> 1990: Pedro Martínez kaj Jorge Euceda, ĵurnalistoj, martiroj en Salvadoro.<br /> <br /> 29 – Miĥaelo, Gabrielo kaj Rafaelo<br /> 1871: La benediktanoj, unua religia ordeno kiu liberigis siajn sklavojn en Brazilo.<br /> 1906: Dua armea interveno de Usono en Kubo, kiu daŭris du jarojn kaj kvar monatojn.<br /> 1992: La brazila Kongreso eksigas la prezidanton Collor.<br /> <br /> 30 – Jeronimo<br /> 1655: Coronilla kaj kunuloj, indiĝenestroj, martiroj de la liberigo, Argentino.<br /> 1974: Carlos Prats, generalo de la ĉilia armeo, kaj sia edzino, martiroj de la demokratio en Ĉilio.<br /> 1981: Honorio Alejandro Nuñez, pastro-studento, martiro de la hondura popolo.<br /> 1991: Vicente Matute kaj Francisco Guevara, indiĝenoj, martiroj de la lukto por la tero, Honduro. José Luiz Cerrón, universitatano, martiro de solidaro al la junuloj, Huancayo, Peruo.<br /> 1991: Puĉo kontraŭ la konstitucia prezidanto Jean-Bertrand Aristide, Haitio.<br /> <br /> ===Oktobro=== <br /> 1 – Teresinjo de la [[Infano Jesuo]]<br /> 1542: Komenco de la milito de Araukanio.<br /> 1991: La armeistoj forpelas la konstitucian prezidenton de Haitio, Aristide, kaj komencigas la masakron de centoj da haitianoj.<br /> 1992: Júlio Roca, itala kunlaboranto, martiro pro solidareco en Peruo.<br /> Tago Internacia de la Triaĝuloj<br /> Tago internacia (ĉe UN) por la ne-perforto<br /> <br /> 2 – Sanktaj [[Gardanĝelo|Gard-Anĝeloj]]<br /> 1869: Naskiĝo de [[Mahatma Gandhi]]<br /> 1968: Masakro de Tlateloko, Meksiko.<br /> 1972: Komenciĝas la invado de la teritorio Brunka, en Honduro, fare de la “United Brand Company”.<br /> 1989: Jesús Emilio Jaramillo, episkopo de Arauka, Kolombio, martiro pro sia laborado kaj sia aktivado por la paco.<br /> 1992: La Milita Policio subpremas la ribeladon de arestitoj en la karcero “Casa de Detenção de Carandiru”, brazila urbo San-Paŭlo, kaj la rezulto estis 111 mortintoj kaj 110 vunditoj.<br /> <br /> 3 – Andreo de Soveral, [[Ambrozio]]<br /> 1953: Venko de la brazila kampanjo «La petroleo estas nia», per la kreado de la [[ŝtata monopolo]] kontraŭ la iniciatoj favoraj al la privatigo de la [[nafto]].<br /> 1980: Maria Magdalena Enríquez, baptistano, sekretariino de [[ĵurnalismo]] de la Komisio de Homaj Rajtoj de El-Salvadoro, defendistino de la rajtoj de la malriĉuloj, martirino.<br /> 1990: Reunuigo de [[Germanio]].<br /> Monda Tago de la Sen-Domuloj<br /> <br /> 4 – [[Francisko el Asizo]]; Teodoro Fliedner<br /> 1555: La provinca konsilio de Meksiko malpermesas la indiĝenojn sacerdotiĝi.<br /> 1976: Omar Venturelli, martiro dediĉita al la plej malriĉaj en Temuco, Ĉilio.<br /> 2007: Enprizonigo de la vidvino kaj la 5 gefiloj de Pinochet, pro alpropriĝo de publika mono.<br /> Monda Tago de la Amnestio<br /> Ekologio-Tago<br /> <br /> 5 – [[Placido]] kaj [[Maŭro]]<br /> 1897: Finiĝo de la milito en Canudos, brazila subŝtato Bahia.<br /> 1995: La armeo mortigas 11 terkultivistojn en la komunumo «Aŭroro 8-a de oktobro» por obstrukci la revenon de la ekzilitaj rifuĝintoj, Gvatemalo.<br /> Internacia Tago (de la UN) de la Profesoroj<br /> <br /> 6 – Bruno, [[William Tyndale]]<br /> 1981: 300 sen-domaj familioj rezistas kontraŭ registara forpelo en kvartalo Jardim Robru, ŝtato San-Paŭlo, Brazilo.<br /> <br /> 7 – Enrique Melchor Muhlenberg; Nia Sinjorino de la Rozario, patronino de la negruloj.<br /> 1462: Pio la 2-a cenzuras oficiale la sklavecon de afrikanoj.<br /> 1931: Naskiĝo de [[Desmond Tutu]], negra ĉefepiskopo sud-afrika, ricevinto de la Premio Nobel de la Paco.<br /> 1973: Martiroj de Lonquén, Ĉilio.<br /> 1978: José Osmán Rodríguez, terkultivisto, martiro, Honduro.<br /> 1980: Manuel Antonio Reyes, vikario, martiro, El Salvador.<br /> 2001: Usono ekinvadas Afganujon.<br /> <br /> 8 – [[Tais|Taiso]] kaj Pelagia<br /> 1970: Nestor Paz Zamora, seminariano, universitata studento, filo de bolivia generalo, martiro de la luktoj por liberiĝo de sia popolo.<br /> 1974: La unua Parlamento Indiĝen-Amerika de Suda Konuso kunvenas en Asunción, Paragvajo.<br /> 1989: Forpaso de Penny Lernoux, ĵurnalistino, defendantino de la malriĉuloj de Latin-Ameriko.<br /> [[Yom Kippur]] – Juda Tago de la Pardono<br /> <br /> 9 – Dionisio, Ludoviko Beltrao<br /> 1581: Morto de Ludoviko Beltrán, hispana misiisto en Kolombio, dominikano, predikisto, skribisto, majstro de novicoj, sanktproklamita en la jaro 1671 kaj nomumita la ĉefa patrono de Kolombio.<br /> 1967: [[Ernesto «Che» Guevara]], kuracisto, gerilano, internaciisto, mortigita en Bolivio.<br /> Internacia Tago (de la UN) de la Poŝto<br /> <br /> 10 – Daniele Komboni, Tomaso de Vilanova<br /> 1987: 1-a Kunveno de Negruloj de la sudo kaj sudoriento de Brazilo, en Rio de Janeiro.<br /> 2007: Vivdaŭra enprizonigo por Christian Von Wernich, kapelano de la torturistoj en Argentino.<br /> Monda Tago (de la UN) de la Mensa Sano<br /> <br /> 11 – Soledad Torres Acosta<br /> 1531: Forpaso de Ulriko Zvinglo en Svisio.<br /> 1629: Ludoviko de Bolaños, misiisto, franciskano, pioniro de la indiĝenaj reduktoj, tradukinto de la kateĥezo, apostolo de la popolo guarani.<br /> 1810: La ĉefepiskopo de Meksiko, Francisco Javier Lizana, konfirmas la ekskomunikon kontraŭ Hidalgo kaj liaj sekvantoj, pro ilia proklamado de la Sendependiĝo de Meksiko.<br /> 1962: Komenciĝas la Koncilio Vatikano la Dua.<br /> 1976: Marta González de Baronetto kaj akompanantoj, martiroj de la servado, en Córdoba, Argentino.<br /> 1983: Benito Hernández kaj kunbatalantoj, indiĝenoj, martiroj por la tero en Hidalgo, Meksiko.<br /> <br /> 12 – Nia Sinjorino de la Koncepto Aperinta<br /> Tago de la Infano<br /> Krio de la Ekskluditoj en kelkaj landoj de Latin-Ameriko.<br /> 1492: Kolumbo ekvidas dum la mateniĝo la insulon Gaunahani, al kiu li nomas San Salvador (nun Watling).<br /> 1909: Pafmortigo de la pedagogiisto [[Francisco Ferrer i Guardia]], en Barcelono, Hispanio.<br /> 1925: 600 usonaj mararmeistoj elŝipiĝas en Panamo.<br /> 1958: Unua kontakto kun la indiĝenoj Ayoreos, Paragvajo.<br /> 1976: João Bosco Penido Burnier, jezuita misiisto, martiro en Ribeirão Cascalheira, ŝtato Mato Grosso, Brazilo.<br /> 1983: Marco Antonio Orozco, evangelika pastoro, martiro por la lukto de la malriĉuloj en Gvatemalo.<br /> Internacia Tago Kontraŭ la Naturaj Katastrofoj<br /> <br /> 13 – Eduardo<br /> 1987: 106 sen-teraj familioj okupis bienojn en pluraj lokoj de brazila ŝtato Rio Grande do Sul.<br /> <br /> 14 – Kaliksto<br /> 1813: Batalo de Palmar, en la ŝtato Puebla, dum kiu la meksikaj naciistoj venkis la hispanajn armeojn.<br /> 1952: Estas fondita la Nacia Episkopa Konferenco de Brazilo.<br /> 1962: [[Kariba krizo]]: aviadilaj fotoj indikas, ke sovetanoj instalis nukleajn raketojn de meza pafdistanco en Kubo.<br /> 1964: Martin Luther King fariĝas la plej juna ricevanto de Paco-Premio Nobel.<br /> <br /> 15 – Teresa de Avilo<br /> 1535: Pedro de Mendoza trairas la riveron Rio da Prata kun 12 ŝipoj kaj 15 mil homoj.<br /> 1980: La prezidento Figueiredo forpelas el Brazilo la italan sacerdoton Victor Miracapillo.<br /> 1994: Aristide reestriĝas en Haitio, post lia forigo danke al militpuĉo de Raul Cédras.<br /> 2008: La generalo Sergio Arellano Stark, estro de la Morto-Karavano, estas enprizonigita 35 jaroj post siaj agadoj, Ĉilio.<br /> <br /> 16 – Margarita Maria Alakoke<br /> 1952: Estas kreita la Nacia Konferenco de la Episkopoj de Brazilo.<br /> 1992: Premio Nobel de la Paco donita al [[Rigoberta Menchú]].<br /> 1997: Fulgêncio Manoel da Silva, sindikatestro, mortigita en sia urbo Santa Maria da Boa Vista, brazila ŝtato Pernambuco.<br /> 1998: Pinochet estas arestita en Londono. Pli ol 3100 homoj estis torturitaj, mortigitaj aŭ malaperigitaj dum la 17 jaroj de lia diktatoreco.<br /> 2008: Garzón malfermas la unuan procezon kontraŭ la [[frankismo]] en Hispanio.<br /> Monda Tago de la Nutrado (FAO, 1979)<br /> <br /> 17 – Ignacio de Antiokio<br /> 1806: Forpaso de Jean-Jacques Dessalines, ĉefulo de la revolucio de sklavoj en Haitio, kio fariĝis ekzemplo al la tuta Ameriko.<br /> 1945: La populara unuiĝo malpermesas la militpuĉon kontraŭ Perón en Argentino.<br /> 2003: Gonzalo Sánchez de Lozada, prezidento de Bolivio, estas deprenita de la posteno danke al la populara ribelo.<br /> Monda Tago por la Ĉesigo de la Malriĉeco<br /> <br /> 18 – Sankta Luko Evangeliisto<br /> 1859: Kontraŭsklaveca ribelado en [[Kansas]], Usono.<br /> 1977: Masakro de la Engenho Aztra, en Ekvadoro. Pli ol 100 homoj estis mortigitaj pro ilia protestado kontraŭ la kompanio, kiu ne pagis ilian salajron.<br /> 1991: La brazila grupo Torturo Neniam Plu identigas 3 viktimojn enterigitajn kaŝitece en San-Paŭlo.<br /> <br /> 19 – Petro de Alkantar, Paŭlo de la Kruco<br /> 1970: Forpasas en Meksiko la meksika patrioto Lázaro Cárdenas.<br /> 2001: Digna Ochoa, populara advokatino, mortigita danke al ŝia defendo al la homaj rajtoj, en Meksikurbo.<br /> <br /> 20 – Laŭra<br /> 1548: Fondiĝo de la urbo La Paz, Bolivio.<br /> 1883: Finiĝo de la milito pri limoj, inter Ĉilio kaj Peruo.<br /> 1944: La diktatoro Ubico estas deprenita danke la populara ribelado en Gvatemalo.<br /> 1975: Raimundo Hermann, nordamerika pastro, paroĥestro inter la indiĝenoj keĉuaj, martiro por la terkultivistoj de Bolivio.<br /> 1978: Oliverio Castañeda de León, studenta ĉefulo de la Universitato de Sankta Karlo de Gvatemalo. Simbolo de la lukto por libereco.<br /> Semajno (de la UN) por la Malarmiĝo<br /> <br /> 21 – Ursula, Celina<br /> 1973: Gerardo Poblete, saleziana pastro, torturita kaj mortigita, martiro por la paco kaj justeco en Ĉilio.<br /> <br /> 22 – Maria Salomeo<br /> 1976: Ernesto Lahourcade, martiro por justeco, Argentino.<br /> 1981: Eduardo Capiau, belga religiulo, martiro pro la solidareco en Gvatemalo.<br /> 1987: Nevardo Fernández, martiro de la lukto por la indiĝenaj postuloj en Kolombio.<br /> 2009: Gregório Álvarez, lasta diktatoro de Urugvajo (1981-1985), kondamnita al 25 jaroj de enprizonigo.<br /> <br /> 23 – Johano Kapistrano, Jakobo de Jerusalemo<br /> 1986: Vilmar José de Castro, paŝtista laboranto kaj aktivulo de la lukto por tero, mortigita en Caçu, brazila ŝtato Goiás, de la brazila organizo Kampara Demokrata Unuiĝo.<br /> 1987: João “Ventinha”, terposedanto en Jacundá, brazila ŝtato Parap, mortigita de tri pistolistoj.<br /> <br /> 24 – Antonio Maria Klareto<br /> 1945: UN naskiĝas oficiale.<br /> 1977: Juán Caballero, sindikata ĉefulo de Portoriko, mortigita de murd-grupoj.<br /> 2009: Victor Gálves, kateĥezisto, mortigita pro sia rezisto kontraŭ la mineralistaj kaj elektristaj multnaciaj entreprenoj. Malacatán, San Marce, Gvatemalo.<br /> Nacia Tago de la Disvolviĝo<br /> <br /> 25 – Krisanto, Daria, Gaŭdencio<br /> 1887: Parto de la brazila armeo rifuzas la ideon esti utiligita por detrui la kilombojn de la negruloj.<br /> 1974: Antonio Slidó, malaperinta hispana sacerdoto, Ĉilio.<br /> 1975: Wladimir Herzog, ĵurnalisto, mortigita de la brazila militista diktatoro, en urbo San-Paŭlo.<br /> 1983: Usono invadas Grenadon kaj finas la revolucion de la New Jewel Movement.<br /> 1987: Carlos Páez kaj Salvador Ninco, indiĝenoj; Luz Estela kaj Nevardo Fernandez, laboristoj, mortigitaj en Kolombio.<br /> 1988: Alejandro Rey kaj Jacinto Quiroga, paŝtistaj laborantoj, martiroj de la kredo, en Kolombio.<br /> 1989: Jorge Párraga, protestanta pastoro, kaj kunlaborantoj, martiroj pro la lukto de la malriĉuloj, Peruo.<br /> 2002: Forpaso de Richard Shaull, teologiisto de la liberiĝo, usona presbiterano, misiisto en Kolombio kaj en Brazilo.<br /> <br /> 26 – Felicisimo, Evaristo; Filipe Nicolai, Johann Heermann, Paul Gerhard<br /> 1980: Ramón Valladares, sekretario de la Komisio de Homaj Rajtoj, murdita en Salvadoro.<br /> 1987: Herbert Anaya, advokato, martiro de la homaj rajtoj, en Salvadoro.<br /> <br /> 27 – Gustavo<br /> 1553: Estas brul-mortigita [[Miguel Servet]], kondamnita de katolikoj kiel protestanto kaj de protestantoj kiel herezulo, martiro por la libereco de penso, de konscio kaj de esprimo.<br /> 1866: Paco de Black Hills inter indiĝenoj ĉejenoj, siŭoj kaj navaĥoj kun la usona armeo.<br /> 1979: Sendependiĝo de [[Sankta Vincento kaj Grenadinoj]]. Nacia festo.<br /> <br /> 28 – Simono kaj Judaso apostoloj<br /> Procesio de la Negra Sinjoro de la Mirakloj (Kristo) en Lima, Peruo, afrik-perua tradicio.<br /> 1492: Kolumbo atingas Kubon en sia unua vojaĝo.<br /> 1986: Maurício Maraglio, misiisto, martiro de la lukto por la tero, Brazilo.<br /> <br /> 29 – Narcizo<br /> 1626: La nederlandanoj aĉetas de la indiĝenoj la Insulon [[Manhatano]] kontraŭ 24 dolaroj.<br /> 1987: Manuel Chin Sooj kaj kunlaborantoj, terkultivistoj kaj kateĥistoj, martiroj en Gvatemalo.<br /> 1989: Masakro de la fiŝkaptistoj de El Amparo, Venezuelo.<br /> <br /> 30 – Alonso Rodríguez<br /> 1950: Naciista ribelo en Portoriko, estrita de Pedro Albizu Campos.<br /> 1979: Santo Dias da Silva, metalurgiisto kaj sindikatestro, mortigita je la aĝo de 37 jaroj, aktivulo de la laborista paŝtservo.<br /> 1983: Estas elektita [[Raúl Alfonsín]] en Argentino, post la diktatoreco.<br /> 1987: Nikaragvo establas la Statuton de Aŭtonomio de la Regionoj de Atlantika Marbordo, la unua multetna statuto de Latin-Ameriko.<br /> 1999: Estas murdita Dorcelina Oliveira Folador, fizika handikapulino de la Movado de Sen-Teraj Laboristoj, urbestrino de Mundo Novo, brazila ŝtato de Mato Grosso do Sul.<br /> <br /> 31 – Lucila kaj Afonso Rodrigues<br /> Tago de la Protestanta Reformo: Lutero publikigas siajn 95 tezojn.<br /> 1553: Aperas la unua negra komunumo en Latin-Ameriko, kiu ne spertis la sklavecon, en [[Esmeraldas]], Ekvatoro.<br /> 1973: José Matías Nanco, protestanta pastoro, kaj kunlaborantoj, martiroj por la solidareco en Ĉilio.<br /> Universala Tago de la Ŝpar-konto<br /> <br /> ===Novembro=== <br /> 1 – Tago de Ĉiuj Sanktuloj<br /> 1950: La portorika naciisto Oscar Callazo kaj Grinelio Torrenola atakas la Domon Blair, en Vaŝintono, kiel parto de la insurekto de Gayuya.<br /> 1974: Florinda Soriano, «Doña Tingó», ĉefulino de la Kristanaj Terkultivistaj Ligoj, martirino en Dominika Respubliko.<br /> 1979: Masakro de Ĉiuj Sanktuloj en La Paz, Bolivio.<br /> 1981: Sendependiĝo de [[Antigvo kaj Barbudo]].<br /> 2004: La ĉilia armeo rekonas sian institucian respondecon en la krimoj de la diktatoreco de Pinochet.<br /> <br /> 2 – Memoriga Tago pri Ĉiuj Mortintaj Fideluloj<br /> 1979: Unua Renkontiĝo de Nacioj kaj Etaj Etnaj Grupoj en [[Cuzco]], Peruo.<br /> <br /> 3 – Marteno de Porres<br /> 1639: Forpaso de Sankta Marteno de Porres, unua negra sanktulo de Ameriko. Li luktis kontraŭ la antaŭjuĝoj ĝis esti akceptita kiel dominika religiulo.<br /> 1903: La Provinco de Panamo disiĝas de Kolombio per la helpo de Usono. Nacia festo.<br /> <br /> 4 – Karlo Boromeo<br /> 1763: La indiĝenoj ''ottawa'' atakas la urbon [[Detroit]], Usono.<br /> 1780: Ribelo kontraŭ la hispanoj estrita de [[Tupac Amaru]], en Peruo.<br /> 1969: Estas pafmortigita Carlos Marighella en San-Paŭlo, Brazilo.<br /> <br /> 5 – Zeĥarja kaj Elizabeto<br /> 1838: Sendependiĝo de Honduro.<br /> 1980: Fanny Abanto, instruistino, animzorgantino de la Bazaj Ekleziaj Komunumoj de Lima, Peruo, atestantino de la kredo en la popularaj luktoj.<br /> 1988: Araceli Romo Álvarez kaj Pablo Vergara Toledo, kristanaj aktivuloj martiroj de la rezisto kontraŭ la diktatoreco en Ĉilio.<br /> Internacia Tago (ĉe UN) por la Singardo kontraŭ la Ekspluatado de la Naturo<br /> Islama Ofero-Festo (Eid ul-Adha)<br /> <br /> 6 – Leonardo<br /> 1866: La imperia dekreto n-ro 3275 deklaras liberaj la sklavojn kiuj sin disponas defendi Brazilon en la milito kontraŭ Paragvajo.<br /> 1988: José Ecelino Forero, paŝtista aktivulo, martiro de la kredo kaj de la servado en Kolombio.<br /> <br /> 7 – Vilibrordo; John Christian Frederik Heyer<br /> 1513: Ponce de León ekposedas [[Florido]]n.<br /> 1917: Triumfo de la revolucio de komunistoj en [[Rusio]] kaj komenco de la unua sperto de konstruado de socialismo en la mondo.<br /> 1978: Antonio Ciani, studenta ĉefulo en Gvatemalo, malaperigita.<br /> 1983: Augusto Ramirez Monastério, franciskano martiro por la defendo al malriĉuloj, Gvatemalo.<br /> <br /> 8 – Adeodato<br /> 1546: Ribelado de indiĝenoj ''cupules'' kaj ''chichuncheles'' kontraŭ la hispanoj en [[Jukatano]].<br /> 1976: Carlos Fonseca forpasas en Zinica, Nikaragvo.<br /> 1987: Indiĝenaj martiroj de Pai Tavyeterá, Paragvajo.<br /> <br /> 9 – Teodoro; Dediĉo de la Laterana Baziliko<br /> 1938: Kristala Nokto, komenco de la kontraŭsemita ribelo, Germanio.<br /> 1977: Justo Mejía, kampara sindikatestro kaj kateĥisto, martiro por la kredo en Salvadoro.<br /> 1984: Unua Renkontiĝo de la Negraj Religiuloj, Seminarianoj kaj Pastroj de la ŝtato Rio de Janeiro.<br /> 1989: Faliĝas la Muro de Berlino.<br /> <br /> 10 – Leono Magno<br /> 1483: Naskiĝo de Lutero en Germanio.<br /> 1969: La registaro de Médici malpermesas la informojn pri indiĝenoj, negruloj, murd-grupoj kaj geriloj en Brazilo.<br /> 1980: Policiano Albeño López, protestanta pastoro, kaj Raúl Albeño Martínez, martiroj en Salvadoro.<br /> 1984: Alvaro Ulcué Chocué, indiĝena pastro páez, mortigita en Santander, Kolombio.<br /> 1996: Jafeth Morales López, populara kolombia aktivulo, animzorganto de la Bazaj Ekleziaj Komunumoj, estas mortigita.<br /> 2004: Oni donas al la prezidento de Ĉilio la pruvojn de pli ol 35 mil viktimoj de la diktatoreco de Pinochet.<br /> <br /> 11 – Marteno de Tours; [[Soren Kierkegaard]]<br /> 1854: Naskiĝo de Adela Zamundo, bolivia pionirino de la lukto kontraŭ la diskriminacio. Tago de la Virino en Bolivio.<br /> 1983: Sebastián Acevedo, aktivulo, martiro pro sia fila amo al la ĉilia popolo.<br /> <br /> 12 – Jozafao<br /> 1838: La sklaveco estas aboliciita en Nikaragvo.<br /> 1980: Nicolás Tum Quistán, kateĥisto, martiro pro la solidareco, Gvatemalo.<br /> <br /> 13 – Leandro<br /> 1969: Indalécio Oliveira da Rosa, pastro 33-jaraĝa, martiro de la movadoj por liberiĝo en Urugvajo.<br /> <br /> 14 – Diego de Alkalao<br /> 1960: Nacia striko de 400 mil fervojistoj, havenistoj kaj marlaborantoj en Brazilo.<br /> <br /> 15 – Alberto Magno<br /> 1562: Juán del Valle, episkopo de [[Popayán]], Kolombio, pilgrimanto por la indiĝenaj kaŭzoj.<br /> 1781: Julián Apasa, «Tupac Katari», ribelulo kontraŭ la konkerantoj, mortigita de la armeo en Bolivio.<br /> 1889: La Respubliko estas proklamita en Brazilo.<br /> 1904: Mararmeistoj elŝipiĝas en Ancón, Panamo.<br /> 1987: Fernando Vélez, advokato, martiro de la [[homaj rajtoj]] en Kolombio.<br /> <br /> 16 – Margarita, Gertrudes<br /> Islama Ofero-Tago<br /> 1982: Estas kreita la Latin-Amerika Konsilio de la Eklezioj (CLAI).<br /> 1989: Estas martirigitaj Ignacio Ellacuría, liaj jezuitaj kunlaborantoj kaj la domaj laborantinoj en San Salvador, Salvadoro.<br /> Internacia Tago de la Toleremo<br /> <br /> 17 – Elizabeto de Hungario<br /> 1985: Luis Che, martiro de la kredo en Gvatemalo.<br /> <br /> 18 – Elsa; Dediĉo de la Bazilikoj de Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo<br /> 1867: Duque de Caxias skribas al la brazila imperiestro pri la eblo de la negruloj komenci internan militon por siaj rajtoj.<br /> 1903: Panamo permesas, ke Usono konstruu kanalon en sia lando.<br /> 1970: Gil Tablada estas mortigita pro sia opozicio al la ŝtelado de terpropraĵoj en La Cruz, Kostariko.<br /> 1999: Iñigo Equiluz Telleria kaj la pastro Jorge Luir, murditaj de la civilarmeanoj en Quildá, Kolombio.<br /> <br /> 19 – Roque Gonzales, Afonso Rodrigues<br /> 1681: Roque González, unua atestanto de la katolikismo en Paragvajo, kaj jezuitaj kunlaborantoj, martiroj.<br /> 1980: Santos Jiménez Martínez kaj Jerónimo “Don Chomo”, protestantaj pastoroj, terkultivistoj, martiroj en Gvatemalo.<br /> 2000: Fujimori rezignas je la prezidenteco de Peruo per faksa mesaĝo el Japanio.<br /> <br /> 20 – Felikso de Valois, Otavio<br /> 1542: La Leĝoj Novaj ekregulas la enkomendoj de la novaj Hindioj.<br /> 1695: Morto-martirigo de Zumbi dos Palmares, ĉefulo de la Kilombo de Palmares. Brazila Nacia Tago de la Negrula Konscienco.<br /> 1976: William Woods, misiista pastro, martiro kaj servanto en Gvatemalo.<br /> 2000: Estas kondamnita al dumviva enprizonigo Enrique Arancibia, ekslaboranto de la ĉilia departamento de inteligento, pro murd-provo kontraŭ la generalo Prats, en Bonaero la 30-an de septembro 1974.<br /> <br /> 21 – Prezentado de Maria<br /> 1831: Kolombio proklamas sin suverena Ŝtato, disigante sin de la Granda Kolombio.<br /> 1966: Fondiĝo de la Nacia Organizo de Virinoj de Chicago, Usono.<br /> 1975: Masakro de La Unión, Honduro: murdado de kamparanoj fare de murdistoj dungitaj de la bienegestroj.<br /> Monda Tago (ĉe UN) de la Televidilo<br /> <br /> 22 – Cecilio<br /> Universala Tago de la Muziko<br /> 1910: João Cândido estras la Ribelon de la Skurĝilo. La estroj prenis la komandon de la ĉefaj militŝipoj kaj direktis ĝiajn kanonojn al la prezidenta palaco, postulante la finon de la korpaj punoj (la skurĝado) kaj pli bonan salajron al ĉiuj mararmeistoj, kaj negraj kaj blankaj.<br /> 1980: Trinidad Jiménez, kunordiganto de kateĥistoj kaj animzorganto de sia Baza Eklezia Komunumo, murdita de la polico en la korto, kie la komunumo kutime kunvenis, en Salvadoro.<br /> <br /> 23 – Klemento<br /> 1927: Miguel Agustin Pro, pastro murdita kune kun tri laikoj dum la religia persekutado en Meksiko.<br /> 1974: Amilcar Oviedo, laborista ĉefulo, Paragvajo.<br /> 1980: Ernesto Abrego, vikario, malaperigita kune kun kvar de siaj gefratoj, en Salvadoro.<br /> <br /> 24 – Andreo Dung-Lac<br /> 1590: Agustin de La Coruña, episkopo de Popayán, forigita kaj enprizonigita pro sia defendo al la indiĝenoj.<br /> 1807: Forpasas José Brandt, ĉefulo de la etno Mohawk.<br /> 1980: La 4-a Tribunalo Russel agnoskas 14 kazojn kiel agresojn kontraŭ la homaj rajtoj de la indiĝenoj.<br /> <br /> 25 – Katarino de Aleksandrio kaj Isako Wats<br /> 1808: Estas subskribita la leĝo, kiu koncedas kampojn al ĉiuj ne-negraj eksterlandanoj kiuj venus al Brazilo.<br /> 1960: Mortigo de la fratinoj Mirabal, Dominika Respubliko.<br /> 1975: Sendependiĝo de [[Surinamo]]. Nacia festo.<br /> 1983: Estas mortigita Marçal de Sousa Tupá’í, brazila indiĝeno kaj martiro de la lukto pro la tero, kiu parolis al la Papo Johano Paŭlo la 2-a en Manaus en [[1980]].<br /> Internacia Tago por la Ĉesigo de la Perfortoj kontraŭ la Virinoj<br /> <br /> 26 – Johano Berchmans<br /> 1984: Kamparaj martiroj de Chapi kaj Lucma Huayco, en Peruo.<br /> <br /> 27 – Virgilio<br /> 1977: Fernando Lozano Menéndez, universitata studento, mortigita dum la pridemandado fare de la armeistoj.<br /> 1980: Juan Chacón kaj kunlaborantoj estroj de la Revolucia Demokratia Grupo, martiroj en Salvadoro.<br /> 1980: Enrique Alvarez Córdoba kaj kunlaborantoj aktivuloj, Salvadoro.<br /> 1992: Oni provas fari puĉon en Venezuelo.<br /> Islama Novjaro<br /> <br /> 28 – Katarino Labouré<br /> 1975: La Revolucia Grupo por Sendependa [[Orienta Timoro]] deklaras sian sendependiĝon de Portugalio.<br /> 1976: Liliana Esthere Aimetta, metodista aktivulino, martiro por la kaŭzo de la malriĉuloj en Bonaero, Argentino.<br /> 1978: Ernesto Barrera, “Neto”, pastro, laboristo, martiro de la Bazaj Ekleziaj Komunumoj de Salvadoro.<br /> 1980: Marcial Serrano, vikario, martiro de la terkultivistoj en Salvadoro.<br /> <br /> 29 – Saturnino<br /> 1810: Miguel Hidalgo, paroĥestro de Dolores, proklamas en Guadalajara la unuan Edikton por Abolicio de Sklaveco kaj de la koloniistaj privilegioj en Meksiko.<br /> 1916: Elŝipiĝo de mararmeistoj kaj starigo de protektorato en Dominika Respubliko.<br /> 1976: Pablo Gazarri, frateto de la Evangelio, forkaptita kaj malaperigita en la prizonoj de Argentino.<br /> Internacia Tago de Solidareco kun la Palestina Popolo<br /> <br /> 30 – Andreo<br /> 1967: La Nacia Konferenco de Episkopoj de Brazilo (CNBB) protestas kontraŭ la enprizonigo de sacerdotoj.<br /> <br /> ===Decembro=== <br /> 1 – Helojo<br /> 1981: Diego Uribe, pastro, martiro de la lukto de liberiĝo de sia popolo, Kolombio.<br /> 2000: La juĝisto Guzmán verdiktis je hejma enprizonigo kaj ekigis procezon kontraŭ Pinochet.<br /> Monda Tago de Lukto kontraŭ la Aidoso<br /> Internacia Tago kontraŭ la Sklaveco<br /> Internacia Tago de la Volontulo<br /> <br /> 2 – Bibiana<br /> 1823: Deklaro de la Doktrino Monroe: «Ameriko al la nord-amerikanoj».<br /> 1956: Elŝipiĝo de Granma en Kubo.<br /> 1972: Panamo agnoskas la rajton de indiĝenoj al siaj kampoj.<br /> 1980: Ita Catherine Ford, Maura Clark, Dorothy Kasel kaj Jean Donovan, religiulinoj kaj laikulinoj, forkaptitaj kaj murditaj, Salvadoro.<br /> 1990: Terkultivistoj martiroj de Atitlán, Gvatemalo.<br /> <br /> 3 – Francisko Ĥaviero<br /> 1502: Montezuma estas kronigita kiel majstro de Tenochtitlán, Meksiko.<br /> 1987: Victor Raúl Acuña, pastro, Peruo.<br /> 2002: Forpaso de Ivan Illich, filozofiisto kaj sociologiisto de la liberiĝo.<br /> Internacia Tago de la Handikapulo<br /> <br /> 4 – Johano Damaskeno, Barbaro<br /> 1677: La armeo de Fernán Carrillo atakas la Kilombon de Palmares, Brazilo.<br /> <br /> 5 – Sabas<br /> 1492: Kolumbo atingas la teron nomumita La Española en sia 1-a vojaĝo.<br /> 1824: La brazila leĝo malpermesas, ke la lepruloj kaj la negruloj partoprenu en la lernejoj.<br /> 2000: Du eksgeneraloj argentinaj, Suárez Masón kaj Santiago Riveros, estas kondamnitaj de la itala juĝistaro al dumviva enprizonigo pro krimoj dum la diktatoreco.<br /> Tago de la Volontuloj por la Disvolviĝo<br /> <br /> 6 – Nikolao de Bari, Nikolao de Mira<br /> 1534: Estas fondita la urbo Kito, Ekvadoro.<br /> 1810: Miguel Hidalgo publikigas la 2-an Edikton de abolicio de sklaveco kaj de privilegioj en Ameriko, ĉesigante la "enkomendojn". Guadalajara, Meksiko.<br /> 1969: Forpasas João Cândido, heroo de la Ribelo de Skurĝado de 1910, Brazilo.<br /> <br /> 7 – Ambrozio<br /> 1975: La armea registaro de [[Indonezio]] invadas Orientan Timoron: 60 mil mortintoj dum du monatoj; Dum 20 jaroj da okupado, okazis pli ol 200 mil mortoj, triono de la popolo.<br /> 1981: Lucio Aguirre kaj Elpidio Cruz, honduranoj, martiroj de la solidareco.<br /> <br /> 8 – Senmakula Koncipo de Maria<br /> 1542: Frato [[Bartolomé de las Casas]] finas sian verkon «Malgranda Rilato pri la Detruado de la Hindioj».<br /> 1965: Finiĝas la Koncilio Vatikano la 2-a.<br /> 1976: Ana Garófalo, metodista aktivulino, martirino pro la kaŭzo de la malriĉuloj, en Bonaero, Argentino.<br /> 1977: Alicia Domont kaj Leonie Duquet, martiroj de la solidareco kun la malaperintaj, Argentino.<br /> 1994: Leila Zana estas kondamnita al 17-jara enprizonigo en [[Turkio]] pro sia defendo al la rajtoj de la kurda popolo.<br /> 1997: Samuel Harmen Calderón, pastro kiu laboradis kun la terkultivistoj, mortigita de la civilaj armeistoj en Kolombio.<br /> 2004: Dekdu landoj fondas la Sudamerikan Komunumon de Nacioj: 361 milionoj da loĝantoj.<br /> <br /> 9 – Leokadja, Valerio<br /> 1824: Sucre venkas en Ajakuĉo; lasta batalo por la sendependiĝo de Bolivio.<br /> <br /> 10 – Eŭlalja de Merida<br /> 1898: Hispanio cedas siajn koloniojn Portoriko kaj Filipinoj al Usono.<br /> 1948: Universala Deklaro de la Homaj Rajtoj.<br /> 1996: Premio Nobelo de la Paco estas donita al [[José Ramos Horta]], aŭtoro de la paco-plano al Orienta Timoro, kaj [[Carlos Ximenes Belo]], episkopo de [[Dili]].<br /> 1997: La franca socialista registaro aprobas la redukton de la semajna labortempo al 35 horoj.<br /> Internacia Tago de la Indiĝenaj Popoloj<br /> Tago de la Homaj Rajtoj<br /> Nacia Tago de la Orgojlo de la Kolektistoj de Renovigeblaj Materialoj – movimentodoscatadores.org.br<br /> <br /> 11 – Damaso; Lars Olsen Skrefsrud<br /> 1978: Gaspar Garcia Laviana, pastro, martiro de la popolaj luktoj de liberiĝo en Nikaragvo.<br /> 1994: En la 1-a Amerika Kunveno realigita en [[Miami]], per iniciato de Usono, oni decidis krei la Aliancon de Libera Komerco de Ameriko, la plej granda monda merkato: 850 milionoj da konsumantoj.<br /> <br /> 12 – Nia Sinjorino de Gvadalupo, Johano Diego<br /> 1531: Maria aperas al la indiĝeno Cuauhtlatoazin, «Juan Diego», en la monto Tepeyac, kie oni veneris Tonantzín, «Venerinda Patrino».<br /> 1981: Masakro «El Mozote» de centoj da salvadoraj kamparanoj en Morazán.<br /> 1983: Prudencio Mendoza, «Tencho», seminariano, martiro en Huehuetenango, Gvatemalo.<br /> 2002: La Kongreso de Nikaragvo juĝas la eksprezidenton Alemán pro miliona ŝtelo kontraŭ la Ŝtato.<br /> 2009: Granda juĝado pri la argentina torturejo en la Mararmea Lernejo de Mekaniko; Alfredo Astiz, Cosselo kaj aliaj estis akuzitaj je torturado kaj malaperigo de 85 viktimoj.<br /> <br /> 13 – Lucio<br /> 1968: La Deputitejo opozicias al la registaro kaj estas malfermita de la Diktatoreco, Brazilo.<br /> 1978: Sendependiĝo de [[Sankta Lucio]].<br /> <br /> 14 – [[Johano de la Kruco]], Teresa el Avila<br /> 1890: Brazila intelektulo Rui Barbosa ordonas bruligi la dosierojn rilatajn al la sklaveco. “Ni bruligis pro timo/ timo al la historio/ niajn dokumentojn./ Ni blankigis/ nian memoron” (teatraĵo "Meso de Kilomboj").<br /> 1973: UN identigas Portorikon kiel kolonion kaj reasertas ties rajton sendependiĝi.<br /> <br /> 15 – Valeriano<br /> 1975: Daniel Bombara, membro de la Katolika Universitata Junularo, martiro inter la studentoj korligitaj al la malriĉuloj en Argentino.<br /> 2009: Forpasas Ronaldo Muñoz, ĉilia teologiisto de la liberiĝo, ekzemplo de kohereco inter kredo, teologio kaj praktiko, en Santiago de Ĉilio.<br /> <br /> 16 – Adelaide<br /> 1984: Eloy Ferreira da Silva, sindikatestro, mortigita en urbo São Francisco, brazila ŝtato Minas Gerais.<br /> 1991: Indiĝenoj martiroj de Cauca, Kolombio.<br /> 1993: Popola ribelo en Santiago del Estero, Argentino.<br /> <br /> 17 – Johano de la Mata, Lazaro<br /> 1819: Estas proklamita la Respubliko de la Granda Kolombio en Angostura.<br /> 1830: Forpasas, viktimigita de tuberkulozo aŭ kancero, proksime de Santa Marta en Kolombio, [[Simón Bolívar]], liberiginto de Venezuelo, Kolombio, Ekvadoro kaj Peruo, je la aĝo de 47 jaroj.<br /> 1994: Argentino, Brazilo, Urugvajo kaj Paragvajo subskribas en urbo Ouro Preto, Brazilo, la akordon nome [[Mercosul]].<br /> 2009: Antonio Aparecido da Silva, negra teologiisto de la liberiĝo, simbolo de la negra latinamerika teologio, forpasas en urbo Marília, brazila ŝtato San-Paŭlo.<br /> <br /> 18 – Rufo kaj Zozimo<br /> 1979: Masakro de terkultivistoj en Ondores, Peruo.<br /> 1979: Masakro de terkultivistoj en El Porvenir, Salvadoro.<br /> 1985: João Canuto, sindikatestro, estas mortigita je ordono de bienegestroj en la ŝtato Parao, Brazilo.<br /> 1992: Manuel Campo Ruiz, religiulo marianisto, mortigita de la prizongardistoj kiuj intencis ŝteli lin post lia vizito al hispana enkarcerigitulo en Rio de Janeiro.<br /> 1994: Oni trovis la mortajn restojn de Nelson MacKay, unua kazo el la 184 malaperigitoj en Honduro en la [[1980-aj jaroj]].<br /> Internacia Tago (ĉe UN) de la Migranto<br /> <br /> 19 – Nemesio<br /> 1994: Meksika ekonomika krizo: 10 tagoj poste, la [[valuto]] [[peso]] estas malvalorigita je 100%.<br /> 1994: Alfonso Stessel, 65-jaraĝa, pastro, mortigita je tranĉilumado kaj pafoj en Gvatemalo.<br /> 2001: Post la prezidenta parolado, la argentina popolo iras surstraten kaj provokas lian rezignon.<br /> 2001: Claudio «Pocho» Lepratti, 36-jaraĝa, komunitatestro kaj kateĥezisto, mortigita de la perforta premado de la polico en Rosario, Argentino. [http://pochormiga.com.ar] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303225421/http://www.pochormiga.com.ar/ |date=2016-03-03 }}<br /> <br /> 20 – Dominiko de Silos<br /> 1810: Miguel Hidalgo, Generalo de la Ameriko, publikigas en Guadalajara “El Despertador Americano”, unua libera ĵurnalo de la kontraŭ-koloniista Meksiko.<br /> 1818: Luis Beltrán, franciskano, “unua inĝeniero de la liberiga armeo” de la Andoj, forpasas en Argentino.<br /> 1989: Usono atakas kaj invadas Panamon por kapti la prezidenton Noriega.<br /> <br /> 21 – Pedro Kanisio, Tomaso Apostolo<br /> 1511: Sermono de Frato Antonio de Montesinos en La Española: «Ĉu la indiĝenoj ne estas personoj?».<br /> 1907: Masakro de Iquique, en Ĉilio: 3600 viktimoj, minlaborantoj strikantaj por pli bonaj vivkondiĉoj.<br /> 1964: Guillermo Sardiñas, pastro, solidara al sia popolo en la lukto kontraŭ la diktatoreco, forpasas en Kubo.<br /> 2009: Brazila prezidento Lula proponas la kreadon de Nacia Komisio de la Vero por klarigi la veron pri la 400 mortintoj, 200 malaperigitoj, 10.000 torturitoj dum la armea diktatoreco inter 1964 kaj 1985.<br /> <br /> 22 – Franciska J. Kabrini<br /> 1815: Estas pafmortigita José María Morelos, heroo de la Patrio, Meksiko.<br /> 1988: Estas mortigita Francisco “Chico” Mendes, 44-jaraĝa, ekologia ĉefulo en Xapuri, Brazilo.<br /> 1997: Masakro en Acteal, Chiapas, Meksiko. Civilaj armeistoj murdas 46 indiĝenojn ''tzotziles'' kunvenintaj en preĝado.<br /> Somera Solstico (suda hermisferio) kaj Vintra Solstico (norda hemisferio).<br /> <br /> 23 – Johano de Kety<br /> 1896: Konflikto inter Usono kaj Britujo por regi la Venezuelan Gujanon.<br /> 1972: Tertremo je 7 Richter-poentoj detruas la nikaragvan ĉefurbon [[Managua]] kaj mortigas pli ol 20 mil homojn.<br /> 1989: Gabriel Maire, franca pastro, mortigita en urbo Vitória, brazila ŝtato Espírito Santo, pro sia opcio al la malriĉuloj.<br /> <br /> 24 – Herminia kaj Adela<br /> 1873: Subprema ekspedicio kontraŭ la gerilanoj de la kilomboj en la ŝtato Sergipe, Brazilo.<br /> 1925: La brazila leĝo asekuras po 15 feriajn tagojn jare al la industrioj, komercejoj kaj bankoj.<br /> <br /> 25 – Kristnasko<br /> 1553: Valdivia estas venkita en Tucapel fare de la indiĝenoj araucanos.<br /> 1652: Alonso de Sandoval, profeto kaj defendisto de la negraj sklavoj, forpasas en Kartagena de Hindioj, en Kolombio.<br /> <br /> 26 – Estefano<br /> 1864: Komenciĝas la Milito de la Triopa Alianco: Brazilo, Argentino kaj Urugvajo kontraŭ Paragvajo.<br /> 1996: Ĝenerala striko en Argentino.<br /> <br /> 27 – Johano Evangeliisto<br /> 1512: Unua leĝa revizio estas farita pro la denuncoj de la misiistoj Petro de Córdoba kaj Antonio de Montesinos.<br /> 1979: Ângelo Pereira Xavier, indiĝena kasiko ''pancararé'', estas mortigita en Brazilo pro sia lukto por la tero.<br /> 1985: La ŝtatestro de Rio de Janeiro malpermesas la racian diskriminacion en liftoj de konstruaĵoj.<br /> 1996: Unu miliono da sudkoreoj strikas kontraŭ leĝo kiu grandigus la malriĉecon.<br /> 2001: Petrena Sánchez, kampara kaj virina ĉefulino, mortigita de la terorgrupo FARC, en Kolombio.<br /> 2007: Benazir Butto estas mortigita en [[Pakistano]].<br /> <br /> 28 – Sanktaj Senkulpaj Infanoj<br /> 1925: La komunista grupo Coluna Prestes atakas la urbon Teresina, en brazila ŝtato Piauí.<br /> 1977: Masakro de kamparanoj en Huacataz, Peruo.<br /> 2001: Edwin Ortega, kamparano, junulara ĉefulo, estas mortigita de la terorgrupo [[FARC]], en Kolombio.<br /> <br /> 29 – Tomaso Becket<br /> 1987: Pli ol 70 prospektantoj de Serra Pelada, Marabá, en brazila ŝtato Pará, estis pafitaj de la policanoj, falis en la akvo kaj malaperis en la ponto de la [[rivero Tocantins]].<br /> 1996: Post 36 jaroj, pli ol 100 mil mortintoj kaj 44 vilaĝoj detruitaj, la [[gerilo]] kaj la registaro de Gvatemalo subskribas la pac-akordon.<br /> Internacia Tago de la Biodiverseco<br /> <br /> 30 – Sabino<br /> 1502: Eliras el Hispanio la plej granda ŝiparo de sia tempo: 30 ŝipoj kun ĉirkaŭ 1200 homoj, estritaj de Nicolás de Obando.<br /> <br /> 31 – Silvestro<br /> 1384: Forpasas Jonh Wiclyf en Anglio.<br /> 1896: En la plej alta momento de la produktado de [[kaŭĉuko]] en Manaus, Brazilo, estas inaŭgurita la teatro Amazonas.<br /> 1972: Forpasas en San-Paŭlo, en la 4-a tago de torturo, Carlos Danieli, de la Komunista Partio de Brazilo, post paroli nenion.<br /> 2009: La jaro finiĝas en Argentino kaj 32 subpremantoj de la diktatoreco estas kondamnitaj.<br /> <br /> ==Jardeko de la UN== Por vidi, ĉu la nuna jaro apartenas al iu el la jardekoj de la UN, vizitu ekz.: [http://www.un.org/en/events/observances United Nation Observances] kaj [http://www.un.org/en/events/ United Nations Conferences, Meetings and Events] ==Eksteraj ligiloj== * [http://servicioskoinonia.org/romero Vizitu hodiaŭ la retpaĝon de Romero kaj legu liajn predikojn] [[Kategorio:Katolika Eklezio]] [[Kategorio:Latinameriko]] [[Kategorio:Historio de Ameriko]] [[Kategorio:Sociologio]] ie1o2e8i2g97om29k6z1884qb3zg4iz Schottenkirche (Vieno) 0 460306 9372388 9129328 2026-05-13T21:14:13Z Moldur 2507 [[paroĥo]] 9372388 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |bildo={{#property:P18}} |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=AT-9 |tersituo = Vieno (Interna Urbo)/Centra Vieno/VienoOSM |zomo=15 }} [[Dosiero:Wien - Schottenkirche (2).JPG|eta|Flanka vidaĵo ekde la placo Freyung sur la ''Schottenkirche'', dekstre en blanko la tiel nomata ''Schubladkastenhaus'' (Tirkestodomo)]] La '''Schottenkirche''' ({{lang-de|Basilika Unserer Lieben Frau zu den Schotten}}) estas [[Romkatolika Eklezio|romkatolika]] paroĥopreĝejo en [[Vieno]] kaj samtempe monaĥopreĝejo de [[Benediktanoj|benediktana]] abatejo, de la tiel nomata ''Schottenstift''. Ĝi troviĝas sur la placo [[Freyung (Vieno)|Freyung]] en la 1-a [[urbodistriktoj de Vieno|viena urbodistrikto]] [[Innere Stadt (Vieno)|Innere Stadt]]. Apude situas renomita gimnazio nome ''[[skota Gimnazio (Vieno)|Schottengymnasium]]''. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.schottenpfarre.at/ retejo de la paroĥo Schottenkirche en Vieno] [[Kategorio:Romkatolikaj preĝejoj en Vieno]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Interna urbo (Vieno)]] [[Kategorio:Barokaj konstruaĵoj en Vieno]] [[Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en la 17-a jarcento]] k2ulv7pesvq9818v8ir8lg5mqxujega 10129 Fole 0 462914 9372395 8501310 2026-05-13T21:31:01Z Moldur 2507 9372395 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 10129 ''Fole'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 10129 Fole |Aliaj_nomoj = '''1993 FO<sub>40</sub>''' ; 1988 XH<sub>5</sub> |Dato_de_malkovro = {{dato|19|marto|1993}} |Malkovrinto = [[Uppsala-ESO Survey of Asteroids and Comets|UESAC]] |Loko_de_malkovro = [[Observatorio La Silla]] ([[Ĉilio]]) |Epoko = 2456600.5 {{dato|4|novembro|2013}} TDB |Granda_duonakso = 324,006 [[1 E9 m|Gm]] (2,166 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 297,870 Gm (1,991 AU) |Apoapsido = 350,141 Gm (2,341 AU) |Discentreco = 0,08066 |Periodo = 1164,230&nbsp;[[tago]]j&nbsp;(3,187&nbsp;[[jaro]]j) |Klinangulo = 1,990° |Meza_anomaliangulo = 334,678° |Longitudo_de_suprenira_nodo = 60,401° |Argumento_de_periapsido = 318,556° |Terdistanco_min = 148,500 [[1 E9 m|Gm]] (0,9927 [[Astronomia unuo|AU]]) |Absoluta_magnitudo = 14,7 }} '''10129 ''Fole''''' estas asteroido de la [[asteroida zono]], malkovrita la {{daton|19|marto|1993}} en la kadro de la "Enketo de [[Upsalo]]-[[Eŭropa suda observatorio|ESO]] pri Asteroidoj kaj [[Kometo]]j" ({{lang-en|[[Uppsala-ESO Survey of Asteroids and Comets]]}}, aŭ "UESAC"), elde la [[Observatorio La Silla]], en [[Ĉilio]]. == Nomo == Ĝi ricevis la nomon de la malgranda paroĥo [[Fole (Gotlando)|Fole]] en [[Gotlando]], kie troviĝas la "domo Vatlings" : unu el plej bone konservitaj loĝejoj de la [[mezepoko]] en Gotlando. == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|10129-fole-1993-fo40}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (10001–11000)#10101-10150|Listo de asteroidoj (10001 - 11000)]] |antaŭ = [[10128 Bro]] |periodo = '''10129 ''Fole''''' |post = ''[[10130 Ardre]]'' }} {{DEFAŬLTORDIGO:Fole}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de UESAC]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1993]] q4863lpjqzpywn69tuw2n34qbvdi2yc Gita Gutawa 0 464695 9372714 8050886 2026-05-14T11:23:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372714 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kantisto | nomo = Gita Gutawa | dosiero = Gita Gutawa in concert 4.jpg | priskribo de dosiero = Gita ludas pianon en koncerto Gita Gutawa Music Box 2008 | grandeco de dosiero = 220 | larĝa dosiero = | fono = soloa kantisto | naskonomo = Aluna Sagita Gutawa | alie nomata = | naskiĝo = {{naskiĝtago kaj aĝo|1993|08|11}}<br /> <small>[[Dosiero:Flago-de-Indonezie.svg|20px]] [[Jakarta]], [[Indonezie]]</small> | morto = | deveno = | instrumento = voĉo | tipo de voĉo = | ĝenro = [[popmuziko]] | profesio = | aktivaj jaroj = [[2004]] ĝis nun | eldoninto = Sony Muziko Indonezio | parencaj temoj = | ttt = [http://www.gitagutawa.com/ www.gitagutawa.com] |signifa instrumento = voĉo |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }}}} '''Aluna Sagita Gutawa''' - naskiĝis {{naskiĝtago kaj aĝo|1993|08|11}} estas kantistino kaj artistino de [[Indonezio]]. Ŝi estas la filino de la komponisto [[Erwin Gutawa]]. Kvankam komence estis studinta piano, Gita poste ŝanĝis al voĉo. Ŝia talento estis malkovrita en 2004 kiam ŝi praktikis kantarton, tiam demandis al dueto kun "ADA Band". Post la publikigo de dueta albumo ''Ĉielo Amo'' en 2005, kiu vendis pli ol 800.000 ekzemplerojn, Gita estis proponita de "Sony Muziko Indonezio" por registri albumon kiel solisto. La sukceso de ŝia unua soloa albumo, titolita ''Gita Gutawa (albumo )'', kaŭzais multajn proponojn al ŝi. Post la publikigo de sia unua albumo, ŝi naskis du albumojn, nome ''Harmoni Cinta'' en 2009 kaj religian albumon ''Balado'' sekve en 2010. Kiel aktorino, ŝi ĉefrolis en du sapoperoj, nome ''Teach Me Amo'' kaj ''Teach Amo Again''. Gita ankaŭ kontribuis al la voĉo en la animacia filmo ''Sonĝo'', kaj komencis sian filman agadon debutante en la filmo ''Love in Perth'' en 2010. Kun personeco saĝa, Dian Kuswandini de ''La Jakarta Post'' bildigas Gita kiel knabino "dolĉa, kiel kotondolĉaĵoj kaj varma kiel kiso"<!--, iuj partioj gita kredas ke sukcesis penetri la indonezia muziko merkato pro nepotismoNEKOMPRENEBLA-->. Gita ricevis plurajn premiojn, inkluzive de Best Komencantoj en "Indonezio Music Award" 2008. Ŝi ankaŭ gajnis la 6an Internacian Nilinfanan Kantofestivalon ĉe [[Kairo]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.gitagutawa.com oficiala retejo (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140104020814/http://www.gitagutawa.com/ |date=2014-01-04 }} * [http://www.twitter.com/gitagut Agnes Monica]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en [[Twitter]] * [http://www.imdb.com/nm3601601]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en [[IMDb]] {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gutawa, Gita}} [[Kategorio:Indoneziaj kantistoj]] 71ielrbtmcufeus12x45jmganl8u7mu Geostrategio 0 469095 9372579 9315014 2026-05-14T06:24:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372579 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bucht & Straße von Gibraltar.jpg|eta|250px|La [[Ĝibraltara Markolo]] estas grava martrapasejo inter la [[Atlantika Oceano]] kaj la [[Mediteranea Maro]]. Se estus ŝtopado tie la monda mara transporto suferus grandajn prokrastojn, malhelpante la liveradon al multaj landoj.]] [[Dosiero:Kp218-geostrategio.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri geostrategio]] La '''geostrategio''' estas subfako de la [[geopolitiko]] kiu temas pri la studo kaj rilataro de problemoj strategiaj militistaj kun faktoroj el la geografio -resursoj de lando rilate al ties geopolitikaj celoj-. La geostrategiistoj, male al la geopolitikistoj, klopodas aktivan agadon kaj naciistan vidpunkton. Kelkaj geostrategiistoj estas ankaŭ [[geografo]]j, ĉefe en subfakoj de la [[homa geografio]], kiaj la [[politika geografio]], la [[ekonomika geografio]] kaj la [[kultura geografio]]. {{-}} == Lokoj de geopolitika valoro geostrategia == La jena listo enhavas lokojn tutmonde kiuj pro ties karakteroj geografiaj prezentas strategiajn valorojn: {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- style="background: #E9E9E9" ! Markoloj !! Montopasejoj !! Insuloj !! Regionoj |- | valign="top" | * [[Beringa Markolo]] * [[Kabo Bona Espero]] * [[Dardaneloj]] * [[Florida Markolo]] * [[Golfo de Adeno]] * [[Kattegat]] * [[Panama Kanalo]] * [[Dovera Markolo]] * [[Ĝibraltara Markolo]] * [[Ormuza Markolo]] * [[Sueza Kanalo]] * [[Malaka Markolo]] * [[Tajvana Markolo]] * [[Cuŝima Markolo]] * [[Magelana Markolo]] | valign="top" | * [[Bolana Montopasejo]] * [[Montpasejo Brenero]] * [[Kumberlanda Montopasejo]] * [[Fulda Montopasejo]] * [[Montpasejo Granda Sankta Bernardo]] * [[Fera Pordo]] * [[Jelepla Montopasejo]] * [[Ĥunjeraba Montopasejo]] * [[Ĥibera Montopasejo]] * [[Natula Montopasejo]] * [[Montopasejo de Sankta Gotardo]] * [[Torugarta Montopasejo]] * [[Vaĥana Montopasejo]] * [[Aglo-Montopasejo]] * [[Drake-pasejo]] | valign="top" | * [[Antiloj]] * [[Kreto]] * [[Kubo]] * [[Kipro]] * [[Gvamo]] * [[Havajo]] * [[Helgoland]] * [[Islando]] * [[Azoroj]] * [[Malvinoj]] * [[Maldivoj]] * [[Malto]] * [[Rjukjuoj]] * [[Sicilio]] * [[Singapuro]] * [[Srilanko]] * [[Tajvano]] * [[Sankta Andreo kaj Providenco]] | valign="top" | * [[Kaŝmiro]] * [[Kaspia Maro]] * [[Fergano]] * [[Flandrio]] * [[Hindukuŝo]] * [[Irako]] * [[Kuvajto]] * [[Delto de Misisipo]] * [[Mezeŭropo]] * [[Delto de Nilo]] * [[Palestino]] * [[Koreio]] * [[Rejno]] * [[Eŭrazia Stepo|Centraziaj stepoj]] * [[Transoksiano]] * [[Kariba Maro]] * [[Delto de Orinoko]] * Estuaro de la [[Río de la Plata]] kaj [[Delto de Parano]] * [[Gvarania Akvohavejo]] |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=geostrategi}} * [http://www.realinstitutoelcano.org Real Instituto Elcano (Hispanio)] * [http://www.toledopeace.org/ Centro Internacional de Toledo para la Paz (Hispanio)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051103125729/http://www.toledopeace.org/ |date=2005-11-03 }} * [http://www.kas.de/ Konrad Adenauer Foundation (Germanio)] * [http://www.diis.dk/ Dansk Institut for Internationale Studier (Danio)] * [http://www.ifri.org/frontDispatcher Institut Français des Relations Internationales (Francio)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081015123854/http://www.ifri.org/frontDispatcher |date=2008-10-15 }} * [http://www2.assonime.it:81/ Istituto Affari Internazionali (Italio)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050924122436/http://www2.assonime.it:81/ |date=2005-09-24 }} * [http://www.nupi.no Norwegian Institute of International Affairs (Norvegio)] * [http://www.prio.no/ International Peace Research Institute, Oslo (Norvegio)] * [http://www.ieei.pt/ Instituto de Estudos Estratégicos e Internacionais (Portugalio)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140911014419/http://www.ieei.pt/ |date=2014-09-11 }} * [http://www.chathamhouse.org.uk/ Royal Institute of International Affairs (Britio)] * [[SIPRI]] [http://www.sipri.org/ Stockholm International Peace Research Institute (Svedio)] * [http://www.cartercenter.org Carter Center (Usono)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060916211729/http://www.cartercenter.org/ |date=2006-09-16 }} * [http://www.cari1.org.ar/ Consejo Argentino para las Relaciones Internacionales (Argentino)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050913193322/http://www.cari1.org.ar/ |date=2005-09-13 }} * [http://www.cesim.cl/ Centro de Estudios e Investigaciones Militares (Ĉilio)] * [http://www2.assonime.it:81/ Istituto Affari Internazionali (Italio)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050924122436/http://www2.assonime.it:81/ |date=2005-09-24 }} * [http://www.nupi.no Norwegian Institute of International Affairs (Norvegio)] * [http://www.prio.no/ International Peace Research Institute, Oslo (Norvegio)] * [http://www.ieei.pt/ Instituto de Estudos Estratégicos e Internacionais (Portugalio)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140911014419/http://www.ieei.pt/ |date=2014-09-11 }} * [http://www.chathamhouse.org.uk/ Royal Institute of International Affairs (Britio)] * [http://www.sipri.org/ Stockholm International Peace Research Institute (Svedio)] * [http://www.cartercenter.org Carter Center (Usono)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060916211729/http://www.cartercenter.org/ |date=2006-09-16 }} * [http://www.cari1.org.ar/ Consejo Argentino para las Relaciones Internacionales (Argentino)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050913193322/http://www.cari1.org.ar/ |date=2005-09-13 }} * [http://www.strategicgroup.it Strategicgroup (Italio)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110722053813/http://www.strategicgroup.it/ |date=2011-07-22 }} * [http://www.grupogestiongeoestrategica.org Grupo de Gestion Geoestrategica (Kolombio)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170928040928/http://grupogestiongeoestrategica.org/ |date=2017-09-28 }} [[Kategorio:Geografio]] [[Kategorio:Geopolitiko]] [[Kategorio:Politiko]] [[Kategorio:Geografia terminaro]] 4bov2zbgmvfya2t6r4ypulicd3z2u7a Gayatri Chakravorty Spivak 0 471840 9372492 8949799 2026-05-14T02:05:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372492 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Gayatri Chakravorty Spivak''' aŭ '''Gajatri Ĉakravorti Spivak''' (naskiĝinta la 24-an de februaro 1942) estas hinda literatura teoriulo, [[filozofo]] kaj universitata [[profesoro]] en [[Universitato Kolumbio]], kie ŝi estas fondinta membro de ''Institute for Comparative Literature and Society'' (Instituto por Kompara Literaturo kaj Socio.<ref>[http://www.columbia.edu/cu/english/fac_profiles.htm#gcs4 Columbia faculty profile]</ref> Ŝi estas plej konata pro la [[eseo]] "Can the Subaltern Speak?" "Ĉu la subalterno povas paroli?" konsiderita fondoteksto de [[postkoloniismo]]; kaj pro ŝia traduko de, kaj enkonduko al la eseo de [[Jacques Derrida]] nome ''De la grammatologie''. En 2012 ŝi estis premiita per la Kiota Premio en Artoj kaj Filozofio pro esti "kritika teoriulo kaj edukisto parolanta por la filozofia fakultato kontraŭ intelekta koloniismo rilate al la tutmondigita mondo".<ref>{{Cite web|title=The 2012 Kyoto Prize Laureate|url=http://www.kyotoprize.org/en/28k-laureates-c.html|publisher=Inamori Foundation|accessdate=1a Januaro 2013|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-02-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130120030446/http://www.kyotoprize.org/en/28k-laureates-c.html|arkivdato=2013-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130120030446/http://www.kyotoprize.org/en/28k-laureates-c.html|archivedate=2013-01-20}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.kyotoprize.org/en/28k-laureates-c.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-02-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130120030446/http://www.kyotoprize.org/en/28k-laureates-c.html |arkivdato=2013-01-20 }}</ref> Ŝi ricevis la Padma Bhushan, la trian plej altan civilan premion donitan fare de la Respubliko [[Barato]], en 2013.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.thehindu.com/news/national/list-of-padma-awardees/article4345496.ece=26a Januaro 2013|titolo=List of Padma awardees}}</ref> Spivak estas plej konata pro siaj nuntempaj kulturaj kaj kritikaj teorioj por defii la "heredaĵon de [[koloniismo]]" kaj la maniero per kiu legantoj engaĝiĝas kun literaturo kaj kulturo. Ŝi ofte temigas la kulturajn tekstojn de tiuj kiuj estas marĝenigitaj fare de domina okcidenta kulturo: la nova enmigrinto, la [[laborista klaso]], virinoj, kaj aliaj tavoloj de la [[Subalterneco (postkoloniismo)|subalternaro]].<ref name="sharp6">{{Citaĵo el libro|titolo=Geographies of Postcolonialism|familia nomo=Sharp|persona nomo=J.|jaro=2008|ĉapitro=Chapter 6, Can the Subaltern Speak?|eldoninto=SAGE Publications}}</ref> == Libroj == === Sciencaj === * ''Myself, I Must Remake: The Life and Poetry of W.B. Yeats'' (1974). * ''Of Grammatology'' (traduko, kun kritika enkonduko, de la teksto de Derrida) (1976) * ''In Other Worlds: Essays in Cultural Politics'' (1987). * ''Selected Subaltern Studies'' (eldonita kun Ranajit Guha) (1988) * ''The Post-Colonial Critic - Interviews, Strategies, Dialogues'' (1990) * ''Outside in the Teaching Machine'' (1993). * ''The Spivak Reader'' (1995). * ''A Critique of Postcolonial Reason: Towards a History of the Vanishing Present'' (1999). * ''Death of a Discipline'' (2003). * ''Other Asias'' (2005). * ''An Aesthetic Education in the Era of Globalization'' (2012). === Literaturo === * ''Imaginary Maps'' (traduko kun kritika enkonduko de tri historioj de [[Mahasweta Devi]]) (1994) * ''Breast Stories'' (traduko kun kritika enkonduko de tri historioj de Mahasweta Devi) (1997) * ''Old Women'' (traduko kun kritika enkonduko de du historioj de Mahasweta Devi) (1999) * ''Song for Kali: A Cycle'' (traduko kun enkonduko al historio de Ramproshad Sen) (2000) * ''Chotti Munda and His Arrow'' (traduko kun kritika enkonduko de romano de Mahasweta Devi) (2002) * ''Red Thread'' (venonta) == Vidu ankaŭ == * [[Dekonstruismo]] * [[Postkoloniismo]] * [[Subalternaj Studoj]] == Referencoj == {{Referencoj|30em}} == Bibliografio == * Stephen Morton, ''[http://books.google.gr/books?id=IrL8Q_StyaQC&dq= Gayatri Spivak: Ethics, Subalternity and the Critique of Postcolonial Reason]'' (Polity, 2007). * Gayatri Chakravorty Spivak, Donna Landry, kaj Gerald M. MacLean, ''[http://books.google.gr/books?id=gCHcsaSi-sUC&dq= The Spivak reader: Selected Works]'' (Routledge, 1996). * Suzana Milevska, "Resistance That Cannot be Recognised as Such: Interview with Gayatri Chakravorty Spivak," ''n.paradoxa: international feminist art journal'', Jan. 2005, vol. 15, pp.&nbsp;6–12. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3AGayatri_Chakravorty_Spivak%2C_Righting_Wrongs.pdf&page=2 "Righting Wrongs" (kompleta artikolo)] * [http://www.radicalphilosophy.com/default.asp?channel_id=2187&editorial_id=10716 "'Woman' as Theatre"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070416095627/http://www.radicalphilosophy.com/default.asp?channel_id=2187&editorial_id=10716 |date=2007-04-16 }} in ''Radical Philosophy'' * [http://www.mcgill.ca/files/crclaw-discourse/Can_the_subaltern_speak.pdf Full article: "Can the Subaltern Speak?"] * [http://www.lrb.co.uk/v21/n10/eagl01_.html "In the Gaudy Supermarket"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061210174722/http://www.lrb.co.uk/v21/n10/eagl01_.html |date=2006-12-10 }} – A critical review of ''A Critique of Post-Colonial Reason: Toward a History of the Vanishing Present'' de Terry Eagleton ĉe London Review of Books, Majo 1999 * [http://www.lrb.co.uk/v21/n13/letters.html "Exacting Solidarities"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091008113559/http://www.lrb.co.uk/v21/n13/letters.html |date=2009-10-08 }} – * [http://www.english.emory.edu/Bahri/Glossary.html Glossary of Key Terms in the Work of Spivak] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130115090153/http://www.english.emory.edu/Bahri/Glossary.html |date=2013-01-15 }} * [http://www.mlajournals.org/toc/pmla/123/1 MLA Journals: PMLA, Vol. 123, No. 1, January 2008]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.mlajournals.org/toc/pmla/125/4 MLA Journals: PMLA, Vol. 125, No. 4, October 2010]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.youtube.com/watch?v=YBzCwzvudv0 "An Aesthetic Education in the Era of Globalization"]; Gayatri Spivak describes her 2012 collection from [[Harvard University Press]] * [http://www.nytimes.com/2002/02/09/arts/creating-a-stir-wherever-she-goes.html?pagewanted=all&src=pm "Creating a Stir Wherever she goes"] – ''The New York Times'', Februaro 2002 {{Bibliotekoj|VIAF=109346071|GND=11902747X}} {{Vivtempo|Spivak, Gayatri Chakravorty}} [[Kategorio:Barataj tradukistoj]] [[Kategorio:Barataj feministoj]] [[Kategorio:Barataj marksistoj]] [[Kategorio:Bengalaj verkistoj]] [[Kategorio:Universitato Kolumbio|Spivak, Gayarti Chakravorty]] [[Kategorio:Cornell Universitato|Spivak, Gayarti Chakravorty]] [[Kategorio:Dekonstruismo]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Plurkultura feminismo]] [[Kategorio:Marksismaj feministoj]] [[Kategorio:Postmodernismo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la franca lingvo]] [[Kategorio:Literaturaj teoriistoj]] [[Kategorio:Poststrukturistoj]] [[Kategorio:Kritikaj teoriistoj]] [[Kategorio:Jacques Derrida]] [[Kategorio:Postkoloniismo]] [[Kategorio:Barataj politikaj filozofoj]] [[Kategorio:Barataj politikaj verkistoj]] qyfgxsnwwikme3kmtm8l8jfzrpz9ena Germana lingvo en Rusio 0 473289 9372620 9170739 2026-05-14T08:01:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372620 wikitext text/x-wiki '''[[Germana lingvo]]''' estas unu el lingvoj parolataj en [[Rusio]]. == Parolantoj == Laŭ tutrusia popolnombrado de [[2010]] en Rusio estas {{unuo|2069949}} (iomete pli ol 2 milionoj) homoj konantaj germanan lingvon<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm Rezultoj de la popolnombrado de 2010] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200430211642/https://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm |date=2020-04-30 }} (ruse)</ref>. Do, germana lingvo estas kvara en Rusio laŭ parolantaro (post [[Rusa lingvo|rusa]], [[Angla lingvo|angla]] kaj [[Tatara lingvo|tatara]]). Eblas supozi ke germana lingvo estas denaska por 200-300 mil loĝantoj. == Disvastigo kaj lingva politiko == La germana lingvo estas studata en mezlernejoj de Rusio kiel studobjekto (fremda lingvo). Plejparte ĝi estas studata kiel dua fremda post la [[Angla lingvo|angla]]<ref>[http://translation-blog.ru/populjarnost-izuchjenija-njemjeckogo-jazyka-v-srjednikh-shkolakh-rossii/ Популярность изучения немецкого языка в средних школах России] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140625054117/http://translation-blog.ru/populjarnost-izuchjenija-njemjeckogo-jazyka-v-srjednikh-shkolakh-rossii/ |date=2014-06-25 }} (ruse)</ref>. En Rusio funkcias [[Goethe-Institut]] ([http://www.goethe.de/ins/ru/lp/ Russland]). Ĝi havas filiojn en [[Moskvo]] ([http://www.goethe.de/ins/ru/mos/ Goethe-Institut Moskau]), [[Novosibirsko]] ([http://www.goethe.de/ins/ru/now/ Goethe-Institut Nowosibirsk]), [[Sankt-Peterburgo]] ([http://www.goethe.de/ins/ru/pet/ Goethe-Institut St. Petersburg]). En [[2014]] — [[2015]] estas organizata ''Jaro de germana lingvo kaj literaturo en Rusio'' (vidu [http://deutsch2014-2015.ru/ oficialan retejon] germane kaj ruse) samtempe kun simila Jaro de [[rusa lingvo]] kaj literaturo en [[Germanio]] kun multaj diverstipaj aranĝoj por studantoj kaj instruistoj de la lingvo kaj vasta publiko. Ĝiaj organizantoj estas germania Ministerio pri eksterlandaj aferoj kaj Goethe-Institut. Ĝi estis malfermita {{daton|6|6|2014}} en [[Berlino]] kaj estos malfermita la {{daton|6|6|2015}} en [[Moskvo]]<ref>[http://deutsch2014-2015.ru/o-proekte/ Jaro de germana lingvo en Rusio, informo pri la projekto] (ruse, germane)</ref>. Ĝi ekiĝis de amasa 2-taga festivalo [[Deutsch hoch drei]] en [[Moskvo]]. == Lernado == En Rusio ekzistas multaj germanlingvaj lernejoj kaj kursoj. * '''Deutsche Schule Moskau''' ({{lang-ru|Немецкая школа в Москве}}) estas privata lernejo en [[Moskvo]] (distrikto [[Troparjovo-Nikulino (distrikto de Moskvo)|Troparjovo-Nikulino]]); ekde [[1989]] — lernejo je nomo de [[Friedrich Joseph Haass|Fjodor Petroviĉ Gaaz]]. En la lernejo instruado okazas en [[germana lingvo]]. La lernejon gvidas Karin von Berg. Ĝis [[2009]] instruado okazas laŭ plano de [[Baden-Virtembergo]], ekde [[2009]] — laŭ planoj de [[Turingio]]. En [[2010]] la lernejo akiris ateston ''Exzellente Deutsche Auslandsschule''. En Deutsche Schule Moskau studis filinoj de [[prezidanto de Rusio]] [[Vladimir Putin]] Jekaterina kaj Marija. ** [http://www.deutscheschulemoskau.de/ Oficiala retejo] (germane, angle, ruse) * En [[Moskva ŝtata lingvoscienca universitato]] ekzistas fakultato de germana lingvo ([http://www.linguanet.ru/departments/german/ retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141022200838/http://www.linguanet.ru/departments/german/ |date=2014-10-22 }}). * En [[2014]] lecionoj de germana lingvo estis montrataj de televidkanalo [[Kulturo (televidkanalo)|"Kulturo"]] en serio [[Poligloto (televidserio)|"Poligloto"]], poste aperis papera versio de la kurso. == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Besarabigermanoj]] * [[Rusiaj germanoj]] * [[Volgo-Germana ASSR]] * [[Volgogermanoj]] [[Kategorio:Lingvoj de Rusio]] [[Kategorio:Germana lingvo laŭ landoj|Rusio]] [[Kategorio:Germana diasporo|Rusio]] 4hbbc5g8xf11yin0kgeacuy9dbr1s6m 11533 Akebäck 0 479521 9372394 8532702 2026-05-13T21:30:11Z Moldur 2507 [[paroĥo]] 9372394 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 11533 ''Akebäck'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 11533 Akebäck |Aliaj_nomoj = '''1992 EG<sub>6</sub>''' ; 1998 KW<sub>8</sub> |Dato_de_malkovro = {{dato|1|marto|1992}} |Malkovrinto = [[Uppsala-ESO Survey of Asteroids and Comets|UESAC]] |Loko_de_malkovro = [[Observatorio La Silla]] ([[Ĉilio]]) |Epoko = 2456800.5 {{dato|23|majo|2014}} TDB |Granda_duonakso = 449,369 [[1 E9 m|Gm]] (3,004 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 404,502 Gm (2,704 AU) |Apoapsido = 494,236 Gm (3,304 AU) |Discentreco = 0,09984 |Periodo = 1901,581&nbsp;[[tago]]j&nbsp;(5,206&nbsp;[[jaro]]j) |Klinangulo = 9,742° |Meza_anomaliangulo = 0,8882° |Longitudo_de_suprenira_nodo = 131,529° |Argumento_de_periapsido = 133,532° |Terdistanco_min = 254,093 [[1 E9 m|Gm]] (1,699 [[Astronomia unuo|AU]]) |Absoluta_magnitudo = 13,0 }} '''11533 ''Akebäck''''' estas asteroido de la [[asteroida zono]], malkovrita la {{daton|1|marto|1992}} en la kadro de la "Enketo de [[Upsalo]]-[[Eŭropa suda observatorio|ESO]] pri Asteroidoj kaj [[Kometo]]j" ({{lang-en|[[Uppsala-ESO Survey of Asteroids and Comets]]}}, aŭ "UESAC"), elde la [[Observatorio La Silla]], en [[Ĉilio]]. == Nomo == Ĝi ŝuldas sian nomon al la malgranda [[paroĥo]] [[Akebäck]] en centro de [[Gotlando]]. Onidire, loĝanto de tiu vilaĝo nomata ''Botair'' estus konstruinta la unuan veran [[kirko]]n en Gotlando. == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|11533-akeback-1992-eg6}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (11001–12000)#11501-11550|Listo de asteroidoj (11001 - 12000)]] |antaŭ = ''[[11532 Gullin]]'' |periodo = '''11533 ''Akebäck''''' |post = [[(11534) 1992 EB16|(11534) 1992 EB<sub>16</sub>]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:Akeback}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de UESAC]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1992]] bdd9spyuenjbrtu4rlueo4fzpcoqw0m Wingolf 0 488355 9372206 9347241 2026-05-13T15:41:49Z Sj1mor 12103 /* Lokoj agadaj */ 9372206 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}'''Wingolf''' estas ŝirma organizo de 35 studentaj samideanaroj respektive [[studenta korporacio|studentaj korporacioj]] ĉe 34 universitatoj en [[Germanio]], [[Aŭstrio]] kaj [[Estonio]]. Fondite jam 1844, ĝi estas do la plej malnova speco de samideanaro en Germanio. Ĝi havas ĉirkaŭ 5000 membrojn. Ĝi estas unu el la plej maljunaj ekumenaj organizoj en Germanio. Ĝi havas proksiman amikecon kun la ''Falkensteinerbund'' en [[Svislando]]. Ĝi estas kristana samideanaro, eluzas ĝiajn proprajn kolorojn (nigrajn, blanka, oro), kaj estis la unua germano korporaciaro ''(Studentenverbindung)'', kiu ne praktikas akademian skermadon - mem antaŭ la katolika [[Österreichischer Cartellverband|Cartellverband]]. == Moto == La moto de ĉiuj Wingolf-samideanaroj estas "δι' ένoς πάντα" - "Di-henós pánta" (greke: ĉiuj aĵoj tra ununura, Kristo). (Fil 4, 13). == Famaj membroj == * [[Albrecht Alt]] (1883-1956) * [[Willibald Beyschlag]] (1823-1900) * [[Gustav Bickell]] (1838-1906) * [[Friedrich von Bodelschwingh la pli maljuna]] (1831-1910), pastoro * [[Harald Braun]] (1901-1960) * [[Rolf Wilhelm Brednich]] (1935- ) * [[Friedrich Brunstäd]] (1883-1944) * [[Theophil Friedrich Christen]] (1879-1920) * [[Hans Conzelmann]] (1915-1989) * [[Hermann Cremer]] (1834-1903) * [[Friedrich Delitzsch]] (1850-1922) * [[Konrad Duden]] (1829-1911) * [[Friedrich von Duhn]] (1851-1930) * [[August Ebrard]] (1818-1888) * [[Sigfrid Gauch]] (1945- ) * [[Franz Grashof]] (1826-1893) * [[Otto Güthling]] (1853-1931) * [[Traugott Hahn]] (1875-1919) * [[Adolf von Harnack]] (1851-1930) * [[Erich Haupt]] (1841-1910) * [[Karl Heim]] (1874-1958) * [[Hermann Volrath Hilprecht]] (1859-1925) * [[Emanuel Hirsch]] (1888-1972) * [[Heinrich Julius Holtzmann]] (1832-1910) * [[Ferdinand Justi]] (1837-1907) * [[Martin Kähler]] (1835-1912) * [[Johannes Kahrs]] (1963- ) * [[Emil Friedrich Kautzsch]] (1841-1910) * [[Paul Kleinert]] (1837-1910) * [[August Klostermann]] (1837-1915) * [[Johannes Kuhlo]] (1856-1941) * [[Walter Künneth]] (1901-1997) * [[Georg Leibbrandt]] (1899-1982) * [[Friedrich Maurer]] (1898-1984) * [[Carl Meinhof]] (1857-1944) * [[Christian Mergenthaler]] (1884-1980) * [[Julius Müller]] (1801-1878) * [[Karl Immanuel Nitzsch]] (1787-1868) * [[Alexander von Oettingen]] (1827-1905) * [[Wilhelm Pauck]] (1901-1981) * [[Friedrich Wilhelm Raiffeisen]] (1818-1888) * [[Albrecht Ritschl]] (1822-1889) * [[Gerhard Ritter]] (1888-1967) * [[Adolf Schlatter]] (1852-1938) * [[Paul Schneider]] (1897-1939) * [[Friedrich August Gottreu Tholuck]] (1799-1877) * [[Paul Tillich]] (1886-1965) * [[Jacob Volhard]] (1834-1910) * [[Theodor Weber]] (1836-1906) * [[Theodor Zahn]] (1838-1933) * [[Matthias Zimmer]] (1961-) * [[Otto Zöckler]] (1833-1906) == Lokoj agadaj == {{Div col|cols = 4}} === Germanio === * [[Aachen]] * [[Berlin]] * [[Bonn]] * [[Bremen]] * [[Clausthal]] * [[ Darmstadt]] * [[Erfurt]] * [[Erlangen]] * [[Frankfurt am Main]] * [[Freiburg]] * [[Gießen]] * [[Göttingen]] * [[Halle]] * [[Hamburg]] * [[Hannover]] * [[Heidelberg]] * [[Stuttgart|Stuttgart-Hohenheim]] * [[Jena]] * [[Karlsruhe]] * [[Kilo (urbo)|Kiel]] * [[Kolonjo]] * [[Leipzig]] * [[Mainz]] * [[Mannheim]] * [[Marburg]] * [[Munkeno]] * [[Münster]] * [[Rostock]] * [[Siegen]] * [[Stuttgart]] * [[Tübingen]] * [[Würzburg]] === Estonio === * [[Universitato de Tartu]] === Aŭstrio === * [[Universitato de Vieno]] {{Div col end}} == Literaturo == * Hans Waitz: ''Geschichte des Wingolfbundes aus den Quellen mitgeteilt und dargestellt''. Darmstadt 1896, 2. Aufl. 1904, 3. Aufl. 1926 (Verlag Joh. Waitz) * Hans Waitz (ed.): ''Geschichte der Wingolfsverbindungen'' Darmstadt (Verlag Joh. Waitz) 1913 * Menze, Hugo und Tiebel, Hans-Martin: ''Geschichte des Wingolfs 1917–1970'', Lahr 1971 * Verband Alter Wingolfiten Hrsg.: ''Geschichte des Wingolfs 1830–1994'', Manfred Wieltsch u.a., 5. Auflage , Detmold 1998 * H. O. Köhler (Pseudonym): ''Schild und Schwert des Wingolf, gegen die pia desideria von Leiner etc.'', Göttingen 1852 * Anonymus: ''Aus dem Wingolf'', Halle 1853 (bei Plötz) * Anonymus: ''Aus dem Wingolf — Eine Blüthenlese'', Marburg 1860, 2. Aufl. Erlangen 1866, 3. Aufl. Halle/Erlangen 1875 * Anonymus (möglicherweise Johannes Waitz Ba58 GiEph84): ''Entstehung, Berechtigung und Ziele des Wingolfs — Ein Wort zur Abwehr und Beherzigung'', Darmstadt 1867 * Felix Mühlmann: ''Der Wingolf und seine Stellung in der deutschen Studentenschaft'', Halle 1870 * Traugott Hahn (sen.): ''Gedenkblätter. Gesammelt aus den Schriften des theologischen Abends und der Arminia'', Leipzig 1873 * Anonymus: ''Das Leben und Treiben der Wingolfiten — Beiträge zur Charakteristik der christlichen Verbindungen auf deutschen Universitäten'', Hagen i. W. 1889 * ''Aus dem Wingolf – Zweiter Teil. Blütenlese, enthaltend Gedichte Reden und Aufsätze'' (ed. W. Sarges), Halle 1891, 2. Aufl. Mühlhausen/Thü. 1901 * Theologus: ''Zum militärischen Waffendienst der evangelischen Theologen'', Gütersloh 1905 * F.A. Pinkerneil, Ernst Müsebeck, August Winkler: ''Der Wingolf und das neue Deutschland'' — Vorträge auf dem Berliner Wingolfstag am 31. Januar 1919, Mühlhausen / Th. 1919 * Wilhelm Fischdick: ''Der Wingolf und seine Stellung in der deutschen Studentenschaft'', Schriften aus dem Wingolf, Heft 1, Mühlhausen/Th. 1922 * Hermann Knodt: ''Wappen- und Farbengeschichte des Wingolfs'', Schriften aus dem Wingolf, Heft 2, Mühlhausen/Th. 1924 * Karl Bernhard Ritter: ''Reich Gottes und Staatsgedanke'', Schriften aus dem Wingolf, Heft 3, Mühlhausen/Th. 1926 * Ernst Müsebeck: ''Der Wingolf in der geistesgeschichtlichen Entwicklung des deutschen Volkes'', Schriften aus dem Wingolf, Heft 4, Wolfratshausen/München 1932 * Robert Rodenhauser (ed.): ''Ehre und Genugtuung — Aufsätze und Zeugnisse'', Schriften aus dem Wingolf, Heft 5, Wolfratshausen/München 1934 * Ingo Zocher: ''Der Wingolfsbund im Spannungsfeld von Theologie und Politik 1918–1935''. GDS-Archiv für Hochschul- und Studentengeschichte, Beiheft Nr. 6 (1996) * Eva Chr. Gottschaldt (Hrsg.): ''"Das ist die Tat unseres herrlichen Führers". Die christlichen Studentenverbindungen Wingolf und der Nationalsozialismus im Spiegel der Verbandspresse. Eine Dokumentation''. Marburger Beiträge zur Geschichte und Gegenwart studentischer Verbindungen, Bd. 4/1997, ISBN 3-926295-08-2 * Otto Imgart: ''Der Wingolfsbund in Vergangenheit und Gegenwart'', in: Das Akademische Deutschland, Bd. 2: Die deutschen Hochschulen und ihre akademischen Bürger, Berlin 1931 * Hans Christhard Mahrenholz: ''Einführung des Arierprinzips im Wingolf nach 1933'', in: Einst und Jetzt, Jahrbuch des Vereins für corpsstudentische Geschichtsforschung, Bd. 27 (1982) S. 127–134 * Eva Gottschaldt: ''Keine Flucht vor Argumentationslinien der Antifa'' Vom Umgang des Wingolfsbundes mit rechtsextremen Tendenzen in den eigenen Reihen in „Verbindende Verbände“. Marburger Beiträge zur Geschichte und Gegenwart studentischer Verbindungen Bd. 5, Marburg 2000 Seite 28 ff == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.hallenser-wingolf.de/index.php/Wingolf-Index Superrigardo pri aktivaj korporacioj.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140725102834/http://www.hallenser-wingolf.de/index.php/Wingolf-Index |date=2014-07-25 }} * [http://couleurkarten.ooecv.at/Deutschland/verband-wb.htm Bildkartoj wingolf-aj.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100729222303/http://couleurkarten.ooecv.at/Deutschland/verband-wb.htm |date=2010-07-29 }} * [http://www.wingolf.de Hejmpaĝo de Wingolfbund.] [[Kategorio:Studentaj organizaĵoj en Germanio]] [[Kategorio:Aperis en 1844]] 4fwy94cz0zpc6jzio8rhzx608qa3vvv Kombinaĵoj de aluminio 0 493065 9372176 8273380 2026-05-13T15:10:11Z RG72 11847 9372176 wikitext text/x-wiki <center> '''Listo de [[Aluminio|aluminiaj]] kombinaĵoj''' </center> {{Div col|cols = 3}} * [[Aluminio]] - <font color=green>'''Al'''</font color=green> - metala aluminio * [[Aluminia oksido|Alumino]] - <font color=green>'''Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>'''</font color=green> - oksido de aluminio (III), aluminia oksido * [[Baŭksito]] - <font color=green>'''Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>'''</font color=green> - oksido de aluminio (III), aluminia oksido * [[Miko|Blanka miko]] - <font color=green>'''K<sub>2</sub>O.3Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>.6SiO<sub>2</sub>2.H<sub>2</sub>O, aŭ H<sub>4</sub>K<sub>2</sub>Al<sub>6</sub>Si<sub>6</sub>O<sub>24</sub>'''</font color=green> - silikato de aluminio kaj kalio * [[Feldspato]] - <font color=green>'''K<sub>2</sub>O.Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>.6SiO<sub>2</sub>'''</font color=green> - silikato de aluminio kaj kalio * [[Kaolinito]] - <font color=green>'''Al<sub>2</sub>Si<sub>2</sub>O<sub>5</sub>(OH)<sub>4</sub>'''</font color=green> - kvarhidroksa-silikato de aluminio * [[Korundo|Korundumo]] - <font color=green>'''Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>'''</font color=green> - oksido de aluminio (III), aluminia oksido * [[Rubeno]] - <font color=green>'''Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>'''</font color=green> - oksido de aluminio (III), aluminia oksido * [[Safiro]] - <font color=green>'''Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>'''</font color=green> - oksido de aluminio (III), aluminia oksido * [[Turmalino]] - <font color=green>'''(Ca,K,Na)(Al,Fe,Li,Mg,Mn)<sub>3</sub>(Al,Cr,Fe,V)<sub>6</sub><br />(BO<sub>3</sub>)<sub>3</sub>(Si,Al,B)<sub>6</sub>O<sub>18</sub>(OH,F)<sub>4</sub>'''</font color=green> - * [[Aluminiato de Bario]] - <font color=green>'''Ba(AlO<sub>2</sub>)<sub>2</sub>, aŭ Ba[Al(OH)<sub>4</sub>]<sub>2</sub>'''</font color=green> - baria aluminiato * [[Aluminiato de Kobalto (II)]] - <font color=green>'''Co(AlO<sub>2</sub>)<sub>2</sub>, aŭ Co[Al(OH)<sub>4</sub>]<sub>2</sub>'''</font color=green> - kobalta (II) aluminiato * [[Aluminiato de litio]] - <font color=green>'''LiAlO<sub>2</sub>'''</font color=green> - litia aluminiato * [[Aluminiato de magnezio]] - <font color=green>'''Mg(AlO<sub>2</sub>)<sub>2</sub>2H<sub>2</sub>O, aŭ Mg[Al(OH)<sub>4</sub>]<sub>2</sub>'''</font color=green> - magnezia aluminiato * [[Aluminiato de natrio]] - <font color=green>'''NaAlO<sub>2</sub>.2H<sub>2</sub>O, aŭ Na[Al(OH)<sub>4</sub>]'''</font color=green> - natria aluminiato * [[Aluminiato de zinko]] - <font color=green>'''Zn(AlO<sub>2</sub>)<sub>2</sub>, aŭ Zn[Al(OH)<sub>4</sub>]<sub>2</sub>.4H<sub>2</sub>O'''</font color=green> - zinka aluminiato * [[Alojo de aluminio kaj cerio]] - <font color=green>'''Ce-Al'''</font color=green> - ceria aluminia alojo * [[Alojo de aluminio, galiumo, indio kaj fosforo]] - <font color=green>'''Al-Ga-In-P'''</font color=green> - aluminia, galiuma, india kaj fosfora alojo * [[Duraluminio]] - <font color=green>'''Cu-Al'''</font color=green> - alojo de kupro kaj aluminio * [[Al-La|Alojo de aluminio kaj lantano]] - <font color=green>'''La-Al'''</font color=green> - lantana kaj aluminia alojo * [[Al-Li|Alojo de aluminio kaj litio]] - <font color=green>'''Al-Li'''</font color=green> - aluminia kaj litia alojo * [[Alniko|Alojo de aluminio, nikelo kaj kobalto]] - <font color=green>'''Al-Ni-Co'''</font color=green> - aluminia, nikela kaj kobalta alojo * [[Alojo de skandio kaj aluminio]] - <font color=green>'''Sc-Al'''</font color=green> - aluminia kaj skandia alojo * [[Meta-aluminata acido]] - <font color=green>'''HAlO<sub>2</sub>'''</font color=green> - hidrogena metaaluminiato, metaaluminiato de hidrogeno * [[Arsenito de aluminio (III)]] - <font color=green>'''AlAs'''</font color=green> - aluminia arsenido * [[Arsenito de aluminio (III) kaj galiumo]] - <font color=green>'''AlGaAs'''</font color=green> - aluminia galiuma arsenido * [[Oksido de berilio kaj aluminio]] - <font color=green>'''Al<sub>6</sub>BeO<sub>10</sub>'''</font color=green> - dekoksido de sesaluminio kaj berilio, sesaluminia kaj berilia dekoksido * [[Oksoborato de Aluminio]] - <font color=green>'''AlBO'''</font color=green> - unuoksido de aluminio kaj borio * [[Duoksoborato de Aluminio]] - <font color=green>'''AlBO<sub>2</sub>'''</font color=green> - aluminia borato, duobla oksido de aluminio kaj borio * [[Bromido de aluminia (I)]] - <font color=green>'''AlBr'''</font color=green> - aluminia (I) bromido * [[Bromido de aluminia (III)]] - <font color=green>'''AlBr<sub>3</sub>'''</font color=green> - aluminia (III) bromido * [[Sesbromido de aluminio (III)]] - <font color=green>'''Al<sub>2</sub>Br<sub>6</sub>'''</font color=green> - aluminia (III) sesbromido * [[Amezito]] - <font color=green>'''Mg<sub>2</sub>Al(AlSiO<sub>5</sub>)(OH)<sub>4</sub>'''</font color=green> - erco de magnezio, aluminio kaj silicio * [[Andaluzito]] - <font color=green>'''Al<sub>2</sub>SiO<sub>5</sub>'''</font color=green> - nezosilikato de aluminio * [[Antimonido de aluminio]] - <font color=green>'''AlSb'''</font color=green> - aluminia antimonido * [[Bajerito]] - <font color=green>'''α-Al(OH)<sub>3</sub>'''</font color=green> - hidroksido de aluminio, aluminia hidroksido * [[Baŭksito]] - <font color=green>'''Al(OH)<sub>3</sub>'''</font color=green> - hidroksido de aluminio, aluminia hidroksido * [[Gelenito]] - <font color=green>'''Ca<sub>2</sub>Al[AlSiO<sub>7</sub>]'''</font color=green> - kalcia sorosilikato<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Adolph_Ferdinand_Gehlen Adolf Ferdinand Gehlen] (1775–1815)</ref> * [[Gibbsito]] - <font color=green>'''γ-Al(OH) <sub>3</sub> '''</font color=green> - γ-aluminia hidroksido, hidroksido de γ-aluminio<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/George_Gibbs_(mineralogist) George Gibbs] (1776–1833)</ref> * [[Hidrargilito]] - <font color=green>'''γ-Al(OH)<sub>3</sub>'''</font color=green> - γ-hidroksido de aluminio, aluminia hidroksido * [[Aluminia trietilo]] - <font color=green>'''Al(H<sub>3</sub>C(CH<sub>2</sub>)<sub>3</sub>)'''</font color=green> - trietilato de aluminio (TEA) * [[Fluorido de aluminio (I)]] - <font color=green>'''AlF'''</font color=green> - aluminia (I) fluorido * [[Fluorido de aluminio (II)]] - <font color=green>'''AlF<sub>2</sub>'''</font color=green> - aluminia (II) fluorido * [[Fluorido de aluminio (III)]] - <font color=green>'''AlF<sub>3</sub>'''</font color=green> - aluminia (III) fluorido * [[Klorido duflorido de aluminio]] - <font color=green>'''AlClF<sub>2</sub>'''</font color=green> - aluminia klorido dufluorido * [[Kvarfluorido de aluminio kaj kalio]] - <font color=green>'''KAlF<sub>4</sub>'''</font color=green> - aluminia kalia kvarfluorido * [[Kvarfluorido de litio kaj aluminio]] - <font color=green>'''AlLiF<sub>4</sub>'''</font color=green> - aluminia litia kvarfluorido, aluminia kaj litia kvarfluorido * [[Kvarfluorido de trilitio kaj aluminio]] - <font color=green>'''AlLi<sub>3</sub>F<sub>4</sub>'''</font color=green> - aluminia trilitia kvarfluorido * [[Sesfluorido de aluminio kaj kalio]] - <font color=green>'''K<sub>3</sub>AlF<sub>6</sub>'''</font color=green> - trikalia aluminia sesfluorido * [[Sesfluorido de aluminio kaj natrio]] - <font color=green>'''Na<sub>3</sub>AlF<sub>6</sub>'''</font color=green> - trinatria aluminia sesfluorido * [[Fosfido de aluminio]] - <font color=green>'''AlP'''</font color=green> - aluminia fosfido * [[Fosfato de aluminio]] - <font color=green>'''AlPO<sub>4</sub>'''</font color=green> - aluminia fosfato * [[Grenato de aluminio kaj itrio]] - <font color=green>'''Y<sub>3</sub>Al<sub>5</sub>O<sub>12</sub>'''</font color=green> - itria aluminia grenato * [[Jodido de aluminio (I)]] - <font color=green>'''AlI'''</font color=green> - aluminia (I) jodido * [[Jodido de aluminio (III)]] - <font color=green>'''AlI<sub>3</sub>, aŭ Al<sub>2</sub>I<sub>6</sub>'''</font color=green> - aluminia (III) jodido * [[Klorido de aluminio (I)]] - <font color=green>'''AlCl'''</font color=green> - unuklorido de aluminio (I), aluminia unuklorido * [[Klorido de aluminio (III)]] - <font color=green>'''AlCl<sub>3</sub>'''</font color=green> - aluminia triklorido, triklorido de aluminio * [[Hipoklorito de aluminio]] - <font color=green>'''Al(ClO)<sub>3</sub>'''</font color=green> - klorida-dufluorido de aluminio * [[Karbonato de aluminio]] - <font color=green>'''Al<sub>2</sub>(CO<sub>3</sub>)<sub>3</sub>'''</font color=green> - aluminia karbonato * [[Kvarklorido de aluminio kaj cezio]] - <font color=green>'''AlCsCl<sub>4</sub>'''</font color=green> - aluminia cezia kvarklorido * [[Kvarklorido de aluminio kaj rubidio]] - <font color=green>'''AlRbCl<sub>4</sub>'''</font color=green> - aluminia rubidia kvarklorido * [[Kvarklorido de aluminio kaj kalio]] - <font color=green>'''KAlCl<sub>4</sub>'''</font color=green> - kalia aluminia kvarklorido * [[Sesklorido de aluminio kaj kalio]] - <font color=green>'''K<sub>3</sub>AlCl<sub>6</sub>'''</font color=green> - trikalia kaj aluminia sesklorido * [[Kvarklorido de aluminio kaj natrio]] - <font color=green>'''NaAlCl<sub>4</sub>'''</font color=green> - natria aluminia kvarklorido * [[Sesklorido de aluminio kaj natrio]] - <font color=green>'''Na<sub>3</sub>AlCl<sub>6</sub>'''</font color=green> - trinatria aluminia sesklorido * [[Hidrido de aluminio kaj litio]] - <font color=green>'''LiAlH<sub>4</sub>'''</font color=green> - aluminia kaj litia kvarhidrido * [[Nitrido de aluminio (III)]] - <font color=green>'''AlN'''</font color=green> - aluminia nitrido * [[Nitrito de aluminio (III)]] - <font color=green>'''Al(NO<sub>2</sub>)<sub>3</sub>'''</font color=green> - aluminia nitrito * [[Nitrato de aluminio (III)]] - <font color=green>'''Al(NO<sub>3</sub>)<sub>3</sub>'''</font color=green> - aluminia nitrato * [[Oksido de aluminio (II)]] - <font color=green>'''AlO'''</font color=green> - unuoksido de aluminio (II), aluminia (II) unuoksido<ref>[http://global.britannica.com/EBchecked/topic/17944/aluminum-Al/255/Compounds Encyclopaedia Britannica]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Oksido de aluminio (IV)]] - <font color=green>'''AlO<sub>2</sub>'''</font color=green> - aluminia (IV) oksido * [[Oksido de aluminio (I)]] - <font color=green>'''Al<sub>2</sub>O'''</font color=green> - aluminia (I) oksido * [[Oksido de aluminio (II)]] - <font color=green>'''Al<sub>2</sub>O<sub>2</sub>'''</font color=green> - aluminia (II) oksido * [[Oksido de aluminio (III)]] - <font color=green>'''Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>'''</font color=green> - aluminia (III) oksido * [[Oksido de dufloro kaj aluminio]] - <font color=green>'''AlF<sub>2</sub>O'''</font color=green> - aluminia (III) dufluora oksido * [[Oksounufluorido de aluminio]] - <font color=green>'''AlFO'''</font color=green> - aluminia oksounufluorido * [[Oksoklorido de aluminio]] - <font color=green>'''AlClO'''</font color=green> - aluminia oksoklorido * [[Oksido de aluminio kaj magnezio]] - <font color=green>'''Al<sub>2</sub>MgO<sub>4</sub>'''</font color=green> - aluminia kaj magnezia oksido * [[Selenido de aluminio (III)]] - <font color=green>'''Al<sub>2</sub>Se<sub>3</sub>'''</font color=green> - selenido de aluminio * [[Aluno de aluminio kaj natrio]] - <font color=green>'''Na<sub>2</sub>Al<sub>2</sub>SiO<sub>3</sub>'''</font color=green> - silikato de aluminio kaj natrio * [[KaolinitoKaolinita polvoro]] - <font color=green>'''Al<sub>2</sub>Si<sub>2</sub>O<sub>5</sub>'''</font color=green> - kvinaluminia silikato * [[Sepsilikato (II) de aluminio]] - <font color=green>'''Al<sub>2</sub>Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>'''</font color=green> - sepaluminia silikato * [[Sulfido de aluminio (I)]] - <font color=green>'''Al<sub>2</sub>S'''</font color=green> - aluminia unusulfido * [[Sulfido de aluminio (III)]] - <font color=green>'''Al<sub>2</sub>S<sub>3</sub>'''</font color=green> - aluminia trisulfido * [[Sulfato de aluminio (III)]] - <font color=green>'''Al<sub>2</sub>(SO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>'''</font color=green> - aluminia sulfato * [[Telurido de aluminio (II)]] - <font color=green>'''AlTe <sub>2</sub> '''</font color=green> - aluminia dutelurido * [[Telurido de aluminio (III)]] - <font color=green>'''Al2Te <sub>3</sub> '''</font color=green> - aluminia tritelurido {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Kemio]] * [[Perioda tabelo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo|Kemiaj elementoj laŭ nomo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo|Kemiaj elementoj laŭ simbolo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero|Kemiaj elementoj laŭ atomnumero]] * [[Listo de izotopoj laŭ elementoj]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Aluminiaj kombinaĵoj| ]] lz7ptardrexfqfg6c0l15g0vzlyxc74 Listo de famuloj naskiĝintaj en Debrecen 0 495598 9372719 9352983 2026-05-14T11:43:02Z Crosstor 3176 /* J */ 9372719 wikitext text/x-wiki Listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Debrecen]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Ernő Ábrahám]], ĵurnalisto * [[Emil Ádám]], korusestro * [[György Almássy (radiologo)]] * [[Lőrinc Alváry]], [[operkantisto]] * [[Zoltán Ambrus (verkisto)]] * [[Miklós Apáti]], [[predikisto]] * [[Sándor Árvay (ginekologo)]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Béla Babiczky]], bibliotekisto * [[Bálint Bacsó]], [[kuracisto]] * [[Jenő Bacsó]], profesoro * [[József Bakucz]], poeto * [[Dénes Balázs]], [[geografo]] * [[Klári Balázs]], ŝlagrokantisto * [[Péter Balczó]], operkantisto * [[János Bálint (kemiisto)]] * [[György Balla]], kuracisto * [[József Balla (kuracisto)]] * [[István Balogh (historiisto)]] * [[Sándor Balogh (agronomo)]] * [[Tamás Balogh (aktoro)]] * [[Tibor Balogh (kritikisto)]] * [[Zoltán Tibor Balogh]], matematikisto * [[Richárd Barabás]], politikisto * [[József Barcza (instruisto)]] * [[Kálmán Bardócz]], librotenisto * [[István Bárdosi]], juristo * [[László Beczner]], [[virologo]] * [[Zoltán Bedő]], [[agronomo]] * [[Imre Beke]], luktisto * [[András Békés]], [[reĝisoro]] * [[István Békés]], [[verkisto]] * [[Itala Békés]], [[aktoro]] * [[Rita Békés]], aktoro * [[Jenő Békessy]], bredisto * [[Márta Belényesi]], historiisto * [[Gáspár Benedekfalvi]], arkivisto * [[Pál Beregszászi Nagy (inĝeniero)]] * [[Dénes Berényi (fizikisto)]] * [[Gabriella Bernáth]], kemiisto * [[Lajos Bertók]], aktoro * [[Ferenc Bihar]], [[ministro]] * [[Sándor Bihari (1947)]], [[pentristo]] * [[János Blaskó (pentristo)]] * [[Károly Boka]], [[violonisto]] * [[Zoltán Borsy]], geografo * [[Géza Böszörményi]], reĝisoro * [[Zoltán Böszörményi (psikiatro)]] * [[Ferenc Buda]], [[poeto]] {{Div col end}} == C == * [[Ervin Cséka]], juĝisto * [[Lajos Csire]], bredisto * [[Judit Czeglédy]], [[virologo]] == D == * [[Ádám D. Varga]], aktoro * [[Gergely Dánielfy]], ŝlagrokantisto * [[Csaba Danku]], juristo * [[Sarolta Deczki]], literaturhistoriisto * [[Lajos Debreceni Kiss]], violonisto * [[Attila Debreczeni]], literaturhistoriisto * [[Lajos Dézsi]], literaturhistoriisto * [[Gábor Dienes]], pentristo * [[Sámuel Diószegi]], [[botanikisto]] * [[László Domahidy (pli aĝa)]], operkantisto * [[László Domahidy (pli juna)]], operkantisto * [[Lajos Domokos (urbestro)]] * [[Balázs Dzsudzsák]], futbalisto == E == * [[István Ecsedi]], muzeestro * [[Jenő Egerváry]], [[matematikisto]] * [[Péter Erdei]], korusestro * [[István Erdős]], pupteatristo == F == * [[Dóra F. Csanak]], bibliotekisto * [[László F. Földényi]], esteto * [[Éva Fahidi]], komercisto * [[Eszter Faragó]], pulmonologo * [[Imre Farkas]], komponisto * '''[[Mihály Fazekas]],''' [[poeto]] * [[Sári Feleki]], aktoro * [[Balázs Fenyvessy]], aktoro * [[Nelly Fésűs]], muzikalkantisto * [[Ádám Friedrich]], [[kornisto]] * [[Sándor Fülöp (pentristo)]] == G == * [[László Gábor (arkitekto)]] * [[Kálmán Gáborjáni Szabó]], pentristo * [[Gyula Gál (juristo)]] * [[László Gali]], reĝisoro * [[Ádám Gáll]], pentristo * [[Tamás Garay Nagy]], aktoro * [[Sándor Gardó]], ginekologo * [[Endre Gáspár]], ĵurnalisto * [[Sári Gencsy]], [[operkantisto]] * [[Pál Gergely (biokemiisto)]] * [[Tibor Tivadar Glant]], biokemiisto * [[Nóra Görbe]], aktoro * [[László Görög]], aktoro * [[Béla Grega]], maŝininĝeniero * [[Gabi Gubás]], aktoro * [[Károly Gulyás]], [[pentristo]], [[bibliotekisto]] * [[Mihály Gurmai]], metalurgo * [[Olga Gyarmati]], atleto * [[István Győry]], ĝardenisto == H == * [[László Hadházi]], humuristo * [[Ákos Hadházy]], politikisto * [[József Hajdú]], aktoro * [[Szabolcs Hajdu]], reĝisoro * [[Jenő Haranghy]], grafikisto * [[Irén Harczos]], aktoro * [[István Hatvani (okulkuracisto)]] * [[András Havas]], [[mikrobiologo]] * [[Tamás Heller]], aktoro * [[Ica Horváth]], aktoro * [[István Horváth (fizikisto)]] * [[Zalán Horváth]], [[fizikisto]] == I == * [[Jenő Illés]], reĝisoro == J == * [[Tamás Jakab]], aktoro * [[György János]], [[armea kuracisto]] * [[Éva Jakab Tóth]], kemiisto * [[Barnabás Janka]], aktoro * [[Zsombor Jéger]], aktoro * [[István Jóna]], radiologo * [[Bálint Józsa]], skulptisto * [[Richárd Juha]], skulptisto * [[Pál Juhász (ekonomo)]] * [[Pál Juhász-Nagy]], [[biologo]] == K == {{Div col|cols = 2}} * [[István Káldor]], venerologo * [[Ferenc Kállay]], [[historiisto]] * [[Tivadar Kanizsa]], akvopilkisto * [[Ernő Kánya]], maŝininĝeniero * [[Boglárka Kapás]], naĝisto * [[Dezső Kapás]], reĝisoro * [[László Karakas]], ministro * [[László Kardos]], literaturhistoriisto * [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]] * [[György Kárpáti]], kuracisto * [[Anna Katona]], literaturhistoriisto * [[Tamás Keresztes]], aktoro * [[Tibor Keresztury]], redaktoro * [[András Kertész]], [[lingvisto]] * [[Gusztáv Kettesi]], naĝisto * [[Dezső Kiss]], fizikisto * [[Endre Kiss]], filozofo * [[Gergely Máté Kiss]], aktoro * [[György Kiss (juristo)]] * [[Károly Kiss (kemiisto)]] * [[Katalin É. Kiss]], lingvisto * [[Lajos Kiss (lingvisto)]] * [[Lajos Kiss (notario)]] * [[László Kiss (reĝisoro)]] * [[Miklós Kocsár]], [[komponisto]] * [[Tamás Kobzos Kiss]], [[muzikisto]] * [[Ferenc Köles]], aktoro * [[Tibor Koncz]], muzikisto * [[György Konrád]], [[verkisto]] * [[Tibor Koppányi]], biologo * [[Paula Környey]], aktoro * [[Anni Kőrössi]], operkantisto * [[Lajos Kósa]], ministro * [[Kati Kóti]], aktoro * [[Pál Kovács (skermisto)]] * [[Zsolt Kovács]], aktoro * [[György Kozmann]], inĝeniero * [[Sándor Kubinyi]], pentristo * [[Viktória Kulcsár]], aktoro * [[Ernő Kulcsár Szabó]], literaturhistoriisto * [[Andor Kunda]], novelisto {{Div col end}} == L == * [[Ferenc Ladányi]], aktoro * [[Imre Lakatos (filozofo)]] * [[Csaba László (ministro)]] * [[Paul László]], arkitekto * [[Éva Lehoczky]], operkantisto * [[Gyula Leidenfrost]], [[iĥtiologo]] * [[Attila Lénárt]], grafikisto * [[Leó Liebermann]], kemiisto * [[Lajos Lőrincz (juristo)]] * [[Rezső György Lovas]], fizikisto * [[Sámuel Löwinger]], rabeno == M == {{Div col|cols = 2}} * [[Katalin M. Kiss]], ceramikisto * [[Pál Maday]], lokhistoriisto * [[Attila Magyar]], aktoro * [[Enikő Magyari]], biologo * [[Imre Magyari (1894)]], violonisto * [[Gyula Magyary-Kossa]], [[farmaciisto]] * [[Lajos Makó]], aktoro * [[László Markó]], [[kemiisto]] * [[György Maróthi]], matematikisto * [[Csaba Martin]], filmreĝisoro * [[Imre Máthé]], botanikisto * [[László Matkó]], prosektoro * '''[[Ferenc Medgyessy]],''' [[skulptisto]] * [[Gyula Medgyessy-Kovács]], pentristo * [[János Mercs]], aktoro * [[Barna Mezey]], juristo * [[Ferenc Moldoványi]], reĝisoro * [[József Mórik]], kuracisto {{Div col end}} == N == * [[Béla Nagy (bestkuracisto)]] * [[Ferenc Nagy (akademiano)]], kemiisto * [[László Nagy (biokemiisto)]] * [[Katalin Nemes]], pianisto * [[Gábor Németh (aktoro)]] * [[Júlia Nyakó]], aktoro == O == * [[Bálint Ökröss]], [[juristo]] * [[Zsuzsa Oláh]], aktoro * [[Soma Olasz Szabó]], aktoro * [[Mária Ormos]], historiisto * [[Dénes Orosz]], scenaristo == P == * [[István Pálffy (prezentisto)]] * [[József Pálfy (prezentisto)]] * [[Péter Pál Pálfy]], matematikisto * [[Pál Pándi]], [[kritikisto]] * [[Lajos Papp (komponisto)]] * [[Lajos Papp (pafisto)]] * [[Ferenc Pataki (aktoro)]] * [[Gábor Pávai Vajna]], kuracisto * [[Béla Pavletits]], aktoro * [[Gyula Pekár]], verkisto kaj politikisto * [[Dénes Perczel]], arkitekto * [[Bence Péter]], pianisto * [[Judit Pinczési]], poeto * [[Imre Pongrácz (aktoro)]] * [[Zoltán Pósa]], literaturisto * [[Ilona Prunyi]], pianisto == R == * [[Jenő Rácz (ministro)]] * [[László Radácsi]], ekonomo * [[Mihály Réthy]], aktoro * [[Bálint Révész]], kalvinana [[episkopo]] * [[Kálmán Révész]], kalvinana episkopo * [[Ádám Reviczky]], [[politikisto]] * [[László Rózsa]], aktoro * [[Mózes Rubinyi]], lingvisto * [[István Rudas]], aktoro == S == {{Div col|cols = 2}} * [[János Salánki]], biologo * [[Sándor Sallai]], futbalisto * [[Imre Sarkadi]], verkisto * [[Ferenc Schafarzik]], geologo * [[Judit Schell]], aktoro * [[Gábor Sebestyén]], prokuroro * [[Gyula Sebestyén (arkitekto)]] * [[Attila Serfőző]], poeto * [[Sándor Sólymos]], arkitekto * [[Emma Somló]], aktoro * [[István Szabó (historiisto)]] * [[József Szabó (teatrestro)]] * [[László Szabó (skulptisto)]] * [[Máté Szabó (reĝisoro)]] * [[Zoltán Gábor Szabó]], fizikisto-kemiisto * [[Róza Szakáll]], aktoro * [[József Szarvas]], aktoro * [[Mária Szatmáriné Balogh]], kuntrejnadisto * [[József Székely (juristo)]] * [[Gábor Székelyhidi]], matematikisto * [[László Székelyhidi (pli juna)]], matematikisto * [[Vilma Széky]], geologo * [[Tibor Szele]], matematikisto * [[Jenő Szigeti]], aktoro * [[Sámuel Szilágyi]], kalvinana episkopo * [[Pál Szőnyi]], edukisto * [[Anna Szöőr]], psikologo * [[Ilona Szoyer]], operkantisto * [[Jenő Szűcs]], historiisto * [[Mihály Szűcs]], violonisto {{Div col end}} == T == * [[Nóra Diána Takács]], aktoro * [[András Tállai]], politikisto * [[Edömér Tassonyi]], kuracisto * [[Károly Telepy]], pentristo * [[Réka Tenki]], aktoro * [[Albert Tikos]], pentristo * [[Zsolt Tokaji]], ĉinologo * [[Adolf Tollagi]], aktoro * [[Teri Tordai]], aktoro * [[Imre Törő]], kuracisto * [[Anita Tóth]], aktoro * [[Imre Tóth Bruti]], humuristo * [[Mátyás Tóth]], pupisto * [[Sándor Tóth (zoologo)]] * [[János Tüdős]], [[parlamentano]] * [[József Tumbász]], piedbatboksisto == U == * [[Miklos Udvardy]], kalvinana episkopo * [[József Ujfalussy]], muzikesteto * [[Ede Újházi]], aktoro (pri kiu ankaŭ fama [[supo]] estas nomita) * [[István Uri]], aktoro == V == * [[Eszter Vágó]], arkeologo * [[Szilárd Vágó]], biologo * [[Tibor Vályi-Nagy]], kuracisto * [[József Váradi (negocisto)]] * [[György Várallyay]], agronomo * [[Levente Varga]], arkitekto * [[Jenő Várnai]], aktoro * [[André Vásáry]], kantisto * '''[[Tamás Vásáry]],''' [[pianisto]] kaj [[dirigento]] * [[István Vaskuti]], kanuisto * [[József Vecsei]], [[filozofo]] * [[József Vekerdi]], bibliotekisto * [[Géza Voinovich]], literaturhistoriisto == Z == * [[Péter Závodszky]], fizikisto * [[Kornél Zempléni]], pianisto * [[Andrea Zsadon]], operkantisto * [[Klára Zsindelyné Tüdős]], kostumisto En apudaĵo de Debrecen (Debrecen-Pallagpuszta) naskiĝis: * [[János Dohy]], [[inĝeniero]] pri bestobredado == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj mortintaj en Debrecen]] [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj naskiĝintaj en Debrecen]] [[Kategorio:Debrecen]] 2m6mfo3yprizgsq4qd2pdeour7qix5c Kategorio:Trapistaj monaĥejoj en Italio 14 501437 9372533 6704639 2026-05-14T05:34:23Z Tirolischleioans 254019 9372533 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Monaĥejoj en Italio]] [[kategorio:Trapistaj monaĥejoj]] iereyik6axdy1qztsad6v6bq4olga9u Lanmespilo 0 502360 9372563 9304705 2026-05-14T06:04:13Z Sj1mor 12103 /* Sistematiko */ 9372563 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Lanmespilo aŭ japana eriobotrio |koloro = lightgreen |dosiero = Eriobotrya japonica SZ97.png |dosiero larĝo = 240px |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |regno2 = planto |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj]] ''dicotyledones'' |ordo = ''[[Sapindales]] '' |familio =[[Rozacoj]] ''Rosaceae'' |genro = [[eriobotrio]] Eriobotrya |specio = '''E. japonica''' | Taxon2_Rang = |dunomo = '''Eriobotrya japonica''' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) [[John Lindley (botanikisto)|Lindl.]] |komunejo = }} [[Dosiero:Eriobotrya japonica (Syria).jpg|eta|arbo de japana eriobotrio]] [[Dosiero:Eriobotrya japonica3.jpg|eta|tranĉitaj fruktoj]] La '''[[lano|lan]][[mespilo]]'''<ref>Vortaro Japana-Esperanta</ref> aŭ '''japana eriobotrio'''<ref>Vortarego "Großes Wörterbuch Deutsch-Esperanto" de Krause, paĝo 1615, kapvorto '''Wollmispel'''</ref> ('''''eriobotrya japonica''''') estas [[specio]] el la genro [[eriobotrio]] el la familio [[rozacoj]] (''rosaceae''). Ĝi estas ankaŭ konata kiel '''japania mespilo''' aŭ '''lokvato'''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.gazetejo.org/system/files/gazetoj/ESK049.pdf |titolo=www.gazetejo.org/system/files/gazetoj/ESK049.pdf |alirdato=2015-10-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080906112148/http://gazetejo.org/system/files/gazetoj/ESK049.pdf |arkivdato=2008-09-06 }}</ref>. Tamen, tio precize ne estas [[mespilo]]. En la [[Ĉina lingvaro|ĉina lingvo]] ĝia nomo estas ''pípá'' kaj en la [[Japana lingvo|japana]] ''biwa'' kun la [[Ĉina skribo|skriboj]] 枇杷 . El la simila formo oni nomas la [[bivo|liutajn muzikinstrumentojn]] same en la ĉina ''pípá'' aŭ en la japana ''biwa'' sed kun aliaj skriboj 琵琶, kaj en Esperanto ''[[bivo]]''. == Priskribo == [[Dosiero:Loquat-0.jpg|eta|japana eribotrio]] La japana eribotrio estas [[ĉiamverda]] [[arbo]] kaj atingas alton de 7 ĝis 12 metrojn. La lanozaj [[folio]]j etas simplaj. La [[folitigo]] nur estas 6 ĝis 10 mm longa. La [[folilimbo]] havas longecon de 12 ĝis 30 cm kaj larĝecon de 3 ĝis 9 cm. La foliranda estas ĉe la bazo glata kaj pli supre segildenta. La [[stipulo]]j longas 1 ĝis 1,5 cm. La [[paniklo|panikla]] [[floraro]] estas 10 ĝi 19 cm longa kaj havas multajn florojn. La rustre hareca flortigo estas 2 ĝis 8 mm longa. La duseksaj radisimetriaj [[floro]]j havas kvin petalojn kaj diametron de 1,2 ĝis 2 cm. La kvin rustre harecaj [[sepalo]]j estas 2 ĝis 3 mm longaj kaj restas ĉe la fruktoj. La kvin blankaj [[Najlo (botaniko)|najlitaj]] [[petalo]]j havas longecon de 5 ĝi 9 mm kaj larĝecon de 4 ĝis 6 mm. Ekzistas 20 [[stameno]]j. La sube staranta [[ovario]] konsistas el 5 [[karpelo]]j. La kvin pistiloj estas liberaj. La planto floras de marto ĝis junio. La pir- aŭ ovformaj [[pseŭdofrukto]]j estas ĉirkaŭ 5 cm longaj kaj havas diametron de ĉ. 4 cm. Ilia maldika, helflava haŭto estas fajne hareca kaj estas facile forigebla. La [[fruktkarno]] estas flaveca ĝis oranĝkolora kaj depende de la kulturvario malmola aŭ mola. La nematura frukto estas tre acida. Maturaj fruktoj havas etajn brunajn makulojn sur la fruktŝelo. La frukto havas ĝis dek malmolajn kaj glatajn semojn. Ĝia frukto estas [[mespilo]]. == Disvastigo == Naturaj disvastigejoj nur estas du lokoj en meza Ĉinio: [[Nanĉuan]] en la provinco [[Ĉongĉingo]] de [[Jiĉang]] en [[Hubejo]].<ref>Gu Cuizhi, Stephen A. Spongberg: ''Eriobotrya''. In: Flora of China</ref> Eblas ke en suda Japanio ĝi ankaŭ estas indiĝena. <ref>Julia F. Morton: ''Loquat''. In: Julia F. Morton: ''Fruits of warm climates''. Miami 1987. S. 103–108. [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/loquat.html online]</ref> Hodiaŭ la japania eriobotrio estas kultivata en tuta [[Sudorienta Azio]]. Ĝi venis al Eŭropo fine de la 18a jarcento. Hodiaŭ ĝi estas kultivata en multaj landoj kun mediteranea kaj subtropika klimato. == Utiligado == Komence la arbo estis kultivata kiel [[ornamplanto]]. Pli kaj pli oni kultivas ĝin ankaŭ pro la fruktoj. La fruktoj povas esti manĝataj krudaj aŭ kuiritaj kun aŭ sen ŝelo. Vaporkuirite ili estas speciale bongustaj. La muelitaj semoj estas utiligitaj kiel spicaĵo. Eblas ankaŭ uzi ilin kiel [[kafo]][[surogato]]. La fruktoj entenas multe da [[kalio]] kaj [[vitamino A]] kaj havas diurezan efikon. Kiel siropo ([[Pei Pa Koa]]) ili estas uzata en la [[tradicia ĉina medicino]] kontraŭ [[faringito]], [[tusado]] kaj [[raŭkeco]]. La [[ligno]] estas malmola kaj el ĝi oni faras [[linealo]]jn. == Sistematiko == La [[unua priskribo]] okazis 1780 de [[Carl Peter Thunberg]] kiel ''Mespilus japonica'' , do ĝi kiel [[mespilo (genro)|mespilo]] (''Mespilus'').<ref>Nova Acta Regiae Soc. Sci. Upsal. 3:208. 1780; siehe {{GRIN|TaxonNr=24185|WissName=Mespilus japonica|Linktext=nein}} Eintrag bei GRIN Taxonomy for Plants.</ref> [[John Lindley (botanikisto)|John Lindley]] metis la specion en 1821 kiel ''Eriobotrya japonica'' al la genro [[eriobotrio]] (''Eriobotrya''), kiu kiel mespilo kaj [[pomo]] apartenas al [[kernofrukto]]j (Pyrinae) .<ref>Trans. Linn. Soc. London 13(1):102. 1821; siehe {{GRIN|TaxonNr=15602|WissName=Eriobotrya japonica|Linktext=nein}} Eintrag bei GRIN Taxonomy for Plants.</ref> == Fontoj == * Gu Cuizhi, Stephen A. Spongberg: ''Eriobotrya''. In: Wu Zhengyi, Peter H. Raven (Hrsg.): ''Flora of China''. 9, Missouri Botanical Garden Press, St. Louis 1994+, S. 138 ([http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200010834 eFloras.org]; Stand: 17. März 2009). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} [[Kategorio:Kernofruktoj]] [[Kategorio:Fruktplantoj]] 6xatjvlossye8cqzsfyyjnht9dnuyhe Berthold Pürstinger 0 502597 9372275 9008257 2026-05-13T17:08:10Z Moldur 2507 [[paroĥo]] 9372275 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Berthold Pürstinger |dosiero = Wappen Bistum Chiemsee.png |grandeco de dosiero = 100px |titolo = [[Episkopo de Chiemsee]] | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[episkopo de Chiemsee]] | dosiero = Wappen Bistum Chiemsee.png | periodo = 1508–1526 | antaŭ = [[Christoph Mendel von Steinfels]] | post = [[Ägidius Rehm]] }} |dato de naskiĝo =[[1465]] |loko de naskiĝo =[[Salcburgo]] |dato de morto =[[19-a de julio]] [[1543]] |loko de morto =[[Saalfelden]] }} [[Dosiero:Salzburg Chiemseehof.jpg|eta|Chiemseehof - sidejo de la episkopoj de Chiemsee en Salcburgo; hodiaŭ uzas ĝin la salcburgia registaro.]] '''Berthold PÜRSTINGER''' (ankaŭ ''Berthold von Chiemsee''; ''Bertoldus Chiemensis''; naskiĝinta en [[1465]] en [[Salcburgo]] kaj mortinta la [[19-an de julio]] [[1543]] en [[Saalfelden]]) estis teologia verkisto kaj de 1508–1526 [[Episkopujo Chiemsee|episkopo de Chiemsee]]. == Vivo == [[Dosiero:Berthold_Pürstinger_Onus_ecclesie_Landshut_1524.jpg|eta|Titolpaĝo de la anonime aperinta kritika flugfolio ''Onus ecclesie'', Landshut 1524, kun lignogravuraĵo de Jörg Breu.]] La patro Wilhelm estis Kortega sekretario ĉe la [[princĉefepiskopo de Salcburgo]], kie li gajnis la burĝan rajton en la 1472-a jaro. Berthold verŝajne frekventis la Katedralan lernejon kaj studis ekde 1481 ĉe la [[Universitato de Vieno]] kaj ekde 1489 [[kanona juro|kanonan juron]] en [[Perugia]]. Finstudinte li estis magistro kaj havis la licencon docenti pri ambaŭ jursistemoj (sekulara kaj eklezia). En 1491 li ordinitis pastro kaj estis mallongan tempon ĝenerala prokuratoro de la salcburga konsistorio. En 1495 dum la elekto de la princo-ĉefepiskopo [[Leonhard von Keutschach]] li estis unu el kvar kompromisuloj. Pürstinger ĉ. la jaro 1500 havis la [[paroĥo]]jn [[Schnaitsee]] kaj [[Hallein]], kies animzorgadajn oficojn li transdonis al vikarioj. == Kariero episkopa kaj retiriĝo == Post la morto de la episkopo de Chiemsee [[Christoph Mendel von Steinfels]] ĉefepiskopo Keutschach nomumis Berthold la {{daton|8|5|1508}} ties posteulo. Konsekro episkopa sekvis en la 8-a aŭ 9-a de julio de la sama jaro. Kiel liaj antaŭuloj Pürstiger estis paralele helpepiskopo en Salcburgo kaj estis viculo de la ĉefepiskopo. Ne antaŭ 1510 eldiritis verdikto en proceso, kiu estis komenciĝinta ankoraŭ sub la antaŭulo de Pürstinger. Pürstinger devis pagi monan punsumon al la ĉefdiakono de [[Herrenchiemsee]]. La kvereloj kun la heredintoj de Mendel von Steinfels daŭris ĝis 1519. Dum sia regado Pürstinger instigis en 1509 [[breviero]]n por la diocezo Chiemsee kiu eldonitis ne antaŭ 1515/16 en [[Venecio]]. En 1511 kaj 1512 li partoprenis la regionajn konciliojn kies tasko estis prepari la [[Kvina Laterana koncilio|5-an Lateranan koncilion]]. En 1513 Pürstiger konsekris la katedralon de Herrenchiemsee kaj ĉeestis en 1522 la reformkunsidojn en [[Mühldorf am Inn]]. Pro la malfacilaj situacioj ekleziaj Pürstinger laŭdire jam en 1516 pensis pri rezignado. En 1523 li estis minacita pro [[kontraŭreformacio|kontraŭreformacia]] prediko en [[Kitzbühel]] kie multaj urbanoj jam estiĝis pli malpli kaŝe [[luteranismo|luteranoj]] kaj en la salcburga diocezo ripetfoje eksplodis [[kamparanaj ribeloj]]: tiaĵoj igis Pürstinger demisii la {{daton|6|5|1526}} kaj retiriĝi en la monaĥejon de la [[cistercianoj]] en [[Burghausen|Raitenhaslach]]. Tie li dediĉis sin al la verkado teologia kaj finskribis en 1527 sian ĉefverkon ''Tewtsche Theologey'' kun ampleksa prezento de la katolika [[dogmatiko]]. En 1528 li setlis en [[Saalfelden]]<ref>En la jaroj de Pürstinger en Saalfelden specialiĝis la historiisto [[Arthur Schwaiger]].</ref> kie li tradukis ĝin en la latinan lingvon: ĝi aperis finfine en la jaro 1531-a sub la titolo ''Theologia germanica'' (presita en [[Aŭgsburgo]])<ref>Nek la originala nek la tradukita versio reeldonitis antaŭ 1852. Ĝi estas krome interesa atestilo ke ne nur reformistoj kiel Lutero uzis la germanan lingvon por teologia (plu)klerigado sed ankaŭ ekleziuloj katolikaj!</ref> La jam en 1524 aperinta pamfleto ''Onus ecclesiae'' (laŭvorte: ''Ekleziaj problemoj/ŝarĝoj'') kun multaj eldonoj verŝajne ankaŭ estis de li. == Karitataj agadoj == En 1532 Pürstinger fondis en Saalfelden la sacerdotan fration Sankta Johano al kiu aliĝi rajtis ankaŭ laikuloj. Dek jarojn poste li fondis samloke hospitalon por malriĉaj, maljunaj kaj malsanaj pastroj kaj nepastroj. Kvankam ĉefepiskopo [[Matthäus Lang von Wellenburg]], kiu ofte serĉis la konsilon de Pürstinger koncerne ekleziajn temojn, ofertis en 1535 reveni al Chiemsee kaj refariĝi episkopo, Pürstinger obstinis pri neakcepto. Testamente li asignis ĉiujn posedaĵojn al la de si fondita malsanulejo. Li entombigitis en la Kapelo Sankta Kruco en Saalfelden. La tombo detruitis en la jaro 1811-a. La hospitalo malfunkciis jam en 1655 kaj ĝiajn posedojn ricevis la porpastra seminario de Salcburgo. == Verkaro == [[Dosiero:Berthold Pürstinger Straße, Saalfelden.jpg|eta|Vojŝildo en Saalfelden de strato nomita por li]] * ''Breviarium chiemense''. Venezia (1515/16) * ''Keligpuchel'' - defendo de la katolika doktrino pri la komuniiĝo sen vino * ''Onus ecclesiae''. Landshut (1524); Augsburg (1531); Köln (1620) * ''Tewtsche Theologey''. (1528); München (1531); München (1852) * ''Theologia germanica''. Augsburg (1531) * ''Tewtsch Rational, über das Ambt heiliger meß'' - pri la Sankta meso. Augsburg (1535) == Piednotoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Ernst Walter Zeeden: ''Berthold von Chiemsee (1465-1543)''. In: Erwin Iserloh (Hrsg.): ''Katholische Theologen der Reformationszeit''. (KLK : Vereinsschriften der Gesellschaft zur Herausgabe des Corpus Catholicorum, 3) Münster 1987, S. 65–75. * Erwin Naimer: ''Pürstinger, Berthold (um 1465–1543)''. In: Erwin Gatz: ''Die Bischöfe des Heiligen Römischen Reiches 1448–1648''. Berlin 1996. ISBN 3-428-08422-5, S. 557–558 * Eder, Karl, "Berthold" ĉe: Neue Deutsche Biographie 2 (1955), p. 162 ([https://www.deutsche-biographie.de/pnd118597035.html#ndbcontent tie ĉi interrete]) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bpurs.html Pürstinger ene de la hierarkio eklezia.] * {{DNB-Portal|118597035}} * N.A. Weber: [https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/Berthold_of_Chiemsee "Berthold of Chiemsee"] - ĉe: ''Catholic Encyclopedia'', 1913 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Purstinger, Berthold}} [[Kategorio:Episkopoj de Chiemsee]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Saalfelden]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] tm9d9gfprvir68d1iw0ahq7qbc132ez Listo de la kaktaj genroj 0 504585 9372566 8937336 2026-05-14T06:05:51Z Sj1mor 12103 9372566 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Cactus Genera Plantarum 5th.jpg|eta|260px|Priskribo de la genro ''Cactus'' de Karolo Lineo en la 5a eldono de lia latnlinva verko ''[[Genera Plantarum]]'' el la jaro 1754]] La '''listo de la kaktaj genroj''' entenas la priskribitajn genrojn el la [[familio (biologio)|familio]] de la [[kaktacoj]] kaj iliaj [[sinonimo (taksonomio)|genraj sinonimoj]]. La unua moderna priskribo de kakta genro kaj ĝiaj specioj estis el la jaro 1753 fare de [[Karolo Lineo]] en lia verko ''[[Species Plantarum]]''. Sub la genra nomo ''Cactus'' (kakto) li enkluis preskaŭ ĉiu kaktaj specioj. Li forĵetis la jam ekzistantajn genronomojn ''[[Cereus]]'', ''[[Opuntia]]'' kaj ''[[Pereskia]]''. [[Philip Miller]] reenkondukis la tri geenronomoj jam post unu jaro. [[Ludwig Georg Karl Pfeiffer]] uzas en la jaro 1837 dek genroj por klasifiki la kaktojn. [[Karl Moritz Schumann]] menciis 1898 en sia verko ''[[Gesamtbeschreibung der Kakteen]]'' ( kompleta priskribo de la kaktoj) 21 genrojn. La kvarvoluma verko ''[[The Cactaceae]]'' (la kaktacoj) (1919–1923) de la usonanoj [[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]] entenis priskribojn de 124 kaktogenroj. En 1966 la germana kaktoesploristo [[Curt Backeberg]] disigis la familion de la kaktacoj en 236 genroj. Nuntempe (2011) oni agnoskis ĉ. 125 genrojn. == Listo == * '''genro''': nomo de la genroj kaj la aŭtoraj mallongigoj * '''aŭtoro(j)''': [[unua priskribo]] de la genro * '''jaro''': jaro de la unua priskribo * '''lando''': nacieco de la unua priskribisto(j) * '''sinonimo al''': genro al kiu la genro estas rigardata kiel sinonimo * '''rimarkoj''': [[nomenklaturo (biologio)|nomenklaturaj]] rimarkoj pri la statuso de la genro laŭ la [[Internacia kodo de botanika nomenklaturo]] (IKBN). La mallongigoj ''nom. inval.'' staras por ''nomen invalidum'', (nevalida nomo). Temas pri nomo ne havanta sencon laŭ la reguloj de IKBN. {| class="prettytable sortable" |+ ! bgcolor="#BCEE68" | genro ! bgcolor="#BCEE68" | aŭtoro(j) ! bgcolor="#BCEE68" | jaro ! bgcolor="#BCEE68" | lando ! bgcolor="#BCEE68" | sinonimo al ! bgcolor="#BCEE68" class="unsortable" | rimarkoj |- | ''Acanthanthus'' <span class="Person">Y.Itô</span> | {{SortKey|Itô, Yoshi|[[Yoshi Itô]]}} | 1981 | {{JPN}} | ''[[Echinopsis]]'' (ekinopso) | nom. illeg. Art. 52.1 |- | ''[[Acanthocalycium]]'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1936 | {{DEU}} | | |- | ''Acanthocephala'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1938 | {{DEU}} | ''[[Parodia]]'' | |- | ''[[Acanthocereus]]'' <span class="Person">(Engelm. ex A.Berger) Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1909 | {{USA}} | | |- | ''Acantholobivia'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1942 | {{DEU}} | ''[[Echinopsis]]'' (ekinopso) | |- | ''Acantholobivia'' <span class="Person">Y.Itô</span> | {{SortKey|Itô, Yoshi|[[Yoshi Itô]]}} | 1957 | {{JPN}} | ''[[Echinopsis]]'' (ekinopso) | nom. illeg. Art. 53.1<!--ne en IPNI--> |- | ''Acanthopetalus'' <span class="Person">Y.Itô</span> | {{SortKey|Itô, Yoshi|[[Yoshi Itô]]}} | 1957 | {{JPN}} | ''[[Echinopsis]]' (ekinopso)' | nom. illeg. Art. 52.1 |- | ''Acanthorhipsalis'' <span class="Person">(K.Schum.) Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1923 | {{USA}} | ''[[Lepismium]]'' | |- | ''Acanthorhipsalis'' <span class="Person">Kimnach</span> | {{SortKey|Kimnach, Myron William|[[Myron William Kimnach]]}} | 1984 | {{USA}} | ''[[Lepismium]]'' | nom. illeg. Art. 53.1 |- | ''[[Acharagma]]'' <span class="Person">(N.P.Taylor) Glass</span> | {{SortKey|Glass, Charles Edward|[[Charles Edward Glass]]}} | 1997 | {{USA}} | | |- | ''Airampoa'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1933 | {{CZS}} | ''[[Tunilla]]'' | nom. inval. Art. 32.1c |- | ''Akersia'' <span class="Person">Buining</span> | {{SortKey|Buining, Albert Frederik Hendrik|[[Albert Frederik Hendrik Buining]]}} | 1961 | {{NLD}} | ''[[Cleistocactus]]'' | |- | ''Ancistrocactus'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1923 | {{USA}} | ''[[Sclerocactus]]'' | |- | ''Anhalonium'' <span class="Person">Lem.</span> | {{SortKey|Lemaire, Charles|[[Charles Lemaire]]}} | 1839 | {{FRA}} | ''[[Ariocarpus]]'' | |- | ''Anisocereus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1938 | {{DEU}} | ''[[Pachycereus]]'' | |- | ''Aparadoa'' <span class="Person">Vliet</span> | {{SortKey|Vliet, Dirk Jan van|[[Dirk Jan van Vliet]]}} | 1986 | {{NLD}} | ''[[Parodia]]'' | nom. inval. Art. 36.1, 37.1 |- | ''Aporocactus'' <span class="Person">Lem.</span> | {{SortKey|Lemaire, Charles|[[Charles Lemaire]]}} | 1860 | {{FRA}} | ''[[Disocactus]]'' | |- | ''Arequipa'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1922 | {{USA}} | ''[[Oreocereus]]'' | |- | ''Arequipiopsis'' <span class="Person">Kreuz. & Buining</span> | {{SortKey|Kreuzinger, Kurt G.; Buining, Albert Frederik Hendrik|[[Kurt G. Kreuzinger]] kaj [[Albert Frederik Hendrik Buining]]}} | 1941 | {{CZS}}, {{NLD}} | ''[[Oreocereus]]'' | |- | ''[[Ariocarpus]]'' <span class="Person">Scheidw.</span> | {{SortKey|Scheidweiler, Michael Joseph François|[[Michael Joseph François Scheidweiler]]}} | 1838 | {{BEL}} | | |- | ''[[Armatocereus]]'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1938 | {{DEU}} | | |- | ''[[Arrojadoa]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1920 | {{USA}} | | |- | ''[[Arrojadoopsis]]'' <span class="Person">Guiggi</span><ref>''Cactology. New Bulletin for Cactus Research''. Band 1, S. 26, Castellanza 2007</ref> | {{SortKey|Guiggi, Alessandro|[[Alessandro Guiggi]]}} | 2007 | {{ITA}} | | Typus ''[[Arrojadoa marylanae]]'', statuso? |- | ''[[Arthrocereus]]'' <span class="Person">A.Berger</span> | {{SortKey|Berger, Alwin|[[Alwin Berger]]}} | 1929 | {{DEU}} | | |- | ''Arthrophyllum'' <span class="Person">Labour.</span> | {{SortKey|Labouret, J.|[[J. Labouret]]}} | 1853 | {{FRA}} | ''[[Epiphyllum]]'' | nom. illeg. Art 51.1<!--ne en IPNI--> |- | ''[[Astrophytum]]'' <span class="Person">Lem.</span> | {{SortKey|Lemaire, Charles|[[Charles Lemaire]]}} | 1839 | {{FRA}} | | |- | ''Aulacothele'' <span class="Person">(Lem.) Monv.</span> | {{SortKey|Monville, Hippolyte Boissel de|[[Hippolyte Boissel de Monville]]}} | 1846 | {{FRA}} | ''[[Coryphantha]]'' | <!--ne en IPNI--> |- | ''[[Austrocactus]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1922 | {{USA}} | | |- | ''Austrocephalocereus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1938 | {{DEU}} | ''[[Micranthocereus]]'' | |- | ''[[Austrocylindropuntia]]'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1938 | {{DEU}} | | |- | ''Aylostera'' <span class="Person">Speg.</span> | {{SortKey|Spegazzini, Carlo Luigi|[[Carlo Luigi Spegazzini]]}} | 1923 | {{ARG}} | ''[[Rebutia]]'' | |- | ''[[Aztekium]]'' <span class="Person">Boed.</span> | {{SortKey|Bödeker, Friedrich|[[Friedrich Bödeker]]}} | 1929 | {{DEU}} | | |- | ''Azureocereus'' <span class="Person">Akers & H.Johnson</span> | {{SortKey|Akers, John Frank; Johnson, Joseph Harry|[[John F. Akers]] kaj [[Joseph Harry Johnson]]}} | 1949 | {{USA}} | ''[[Browningia]]'' | |- | ''Backebergia'' <span class="Person">Bravo</span> | {{SortKey|Bravo Hollis, Helia|[[Helia Bravo Hollis]]}} | 1954 | {{MEX}} | ''[[Pachycereus]]'' | |- | ''Bartschella'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1923 | {{USA}} | ''[[Mammillaria]]'' | |- | ''[[Bergerocactus]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1909 | {{USA}} | | |- | ''Bergerocereus'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1935 | {{CZS}} | [[Bergerocactus]] | nom. illeg. Art. 52.1 |- | ''Binghamia'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1920 | {{USA}} | ''[[Espostoa]]'' | |- | ''Bisnaga'' <span class="Person">Orcutt</span> | {{SortKey|Orcutt, Charles Russell|[[Charles Russell Orcutt]]}} | 1926 | {{USA}} | ''[[Ferocactus]]'' | |- | ''[[Blossfeldia]]'' <span class="Person">Werderm.</span> | {{SortKey|Werdermann, Erich|[[Erich Werdermann]]}} | 1937 | {{DEU}} | | |- | ''Bolivicactus'' <span class="Person">Doweld</span> | {{SortKey|Doweld, Alexander Borissowitsch|[[Alexander Borissowitsch Doweld]]}} | 2000 | {{RUS}} | ''[[Parodia]]'' | |- | ''Bolivicereus'' <span class="Person">Cárdenas</span> | {{SortKey|Cárdenas, Martin|[[Martin Cárdenas]]}} | 1951 | {{BOL}} | ''[[Cleistocactus]]'' | |- | ''Bonifazia'' <span class="Person">Standl. & Steyerm.</span> | {{SortKey|Standley, Paul Carpenter; Steyermark, Julian Alfred|[[Paul Carpenter Standley]] kaj [[Julian Alfred Steyermark]] }} | 1944 | {{USA}} | ''[[Disocactus]]'' | |- | ''Borzicactella'' <span class="Person">F.Ritter</span> | {{SortKey|Ritter, Friedrich|[[Friedrich Ritter]]}} | 1981 | {{DEU}} | ''[[Cleistocactus]]'' | |- | ''Borzicactus'' <span class="Person">Riccob.</span> | {{SortKey|Riccobono, Vincenzo|[[Vincenzo Riccobono]]}} | 1909 | {{ITA}} | ''[[Cleistocactus]]'' | |- | ''Brachycalycium'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1942 | {{DEU}} | ''[[Gymnocalycium]]'' | |- | ''[[Brachycereus]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1920 | {{USA}} | | |- | ''[[Bragaia]]'' <span class="Person">Esteves, Hofacker & P.J.Braun</span><ref>Eddie Esteves Pereira, Andreas Hofacker, Pierre J. Braun: ''Bragaia estevesii (Cactaceae) – eine neue Kakteengattung kaj -art aus Bahia, Brasilien''. In: ''[[Kakteen kaj andere Sukkulenten]]''. Band 60, Nummer 12, S. 327–333.</ref> | {{SortKey|Esteves Pereira, Eddie; Hofacker, Andreas; Braun, Pierre Josef|[[Eddie Esteves Pereira]], [[Andreas Hofacker]] kaj [[Pierre Josef Braun]]}} | 2009 | {{DEU}} | | |- | ''Brasilicactus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1942 | {{DEU}} | ''[[Parodia]]'' | nom. illeg. Art. 52.1? |- | ''[[Brasilicereus]]'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1938 | {{DEU}} | | |- | ''[[Brasiliopuntia]]'' <span class="Person">(K.Schum.) A.Berger</span> | {{SortKey|Berger, Alwin|[[Alwin Berger]]}} | 1926 | {{DEU}} | | |- | ''Brasiliparodia'' <span class="Person">F.Ritter</span> | {{SortKey|Ritter, Friedrich|[[Friedrich Ritter]]}} | 1979 | {{DEU}} | ''[[Parodia]]'' | |- | ''Brasilocactus'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1935 | {{CZS}} | ''[[Parodia]]'' | nom. illeg. Art. 52.1 |- | ''Bravocactus'' <span class="Person">Doweld</span> | {{SortKey|Doweld, Alexander Borissowitsch|[[Alexander Borissowitsch Doweld]]}} | 1998 | {{RUS}} | ''[[Turbinicarpus]]'' | nom. illeg. Art. 52.1 |- | ''Brittonrosea'' <span class="Person">Speg.</span> | {{SortKey|Spegazzini, Carlo Luigi|[[Carlo Luigi Spegazzini]]}} | 1923 | {{ARG}} | ''[[Stenocactus]]'' | nom. illeg. Art. 52.1 |- | ''[[Browningia]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1920 | {{USA}} | | |- | ''Buiningia'' <span class="Person">Bŭb.</span> | {{SortKey|Bŭbaum, Franz|[[Franz Bŭbaum]]}} | 1971 | {{AUT}} | ''[[Coleocephalocereus]]'' | |- | ''Cactus'' <span class="Person">L.</span> | {{SortKey|Linné, Carl von|[[Carl von Linné]]}} | 1753 | {{SWE}} | ''[[Mammillaria]]'' | |- | ''[[Calymmanthium]]'' <span class="Person">F.Ritter</span> | {{SortKey|Ritter, Friedrich|[[Friedrich Ritter]]}} | 1962 | {{DEU}} | | |- | ''[[Carnegiea]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1908 | {{USA}} | | |- | ''Carpophillus'' <span class="Person">Neck.</span> | {{SortKey|Necker, Noël Martin Joseph de|[[Noël Martin Joseph de Necker]]}} | 1790 | {{DEU}} | ''[[Pereskia]]'' | nom. illeg. Art. 52.1 |- | ''Castellanosia'' <span class="Person">Cárdenas</span> | {{SortKey|Cárdenas, Martin|[[Martin Cárdenas]]}} | 1951 | {{BOL}} | ''[[Browningia]]'' | |- | ''[[Cephalocereus]]'' <span class="Person">Pfeiff.</span> | {{SortKey|Pfeiffer, Ludwig Georg Karl|[[Ludwig Georg Karl Pfeiffer]]}} | 1938 | {{DEU}} | | |- | ''[[Cephalocleistocactus]]'' <span class="Person">F.Ritter</span> | {{SortKey|Ritter, Friedrich|[[Friedrich Ritter]]}} | 1959 | {{DEU}} | | |- | ''Cephalomamillaria'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1924 | {{CZS}} | ''[[Epithelantha]]'' | nom. illeg. Art. 52.1 |- | ''Cephalophorus'' <span class="Person">Lem.</span> | {{SortKey|Lemaire, Charles|[[Charles Lemaire]]}} | 1838 | {{FRA}} | ''[[Cephalocereus]]'' | nom. inval. Art. 34.1b |- | ''Ceratistes'' <span class="Person">Byles</span> | {{SortKey|Byles, Ronald Stewart|[[Ronald Stewart Byles]]}} | 1957 | {{GBR}} | ''[[Eriosyce]]'' | nom. inval. Art. 36.1 |- | ''[[Cereus]]'' <span class="Person">Mill.</span> | {{SortKey|Miller, Philip|[[Philip Miller]]}} | 1754 | {{GBR}} | | |- | ''Chaffeyopuntia'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1935 | {{CZS}} | ''[[Opuntia]]'' | nom. inval. Art. 36.1 |- | ''Chamaecereus'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1922 | {{USA}} | ''[[Echinopsis]]'' | |- | ''Chiapasia'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1923 | {{USA}} | ''[[Disocactus]]'' | |- | ''Chiapasophyllum'' <span class="Person">Doweld</span> | {{SortKey|Doweld, Alexander Borissowitsch|[[Alexander Borissowitsch Doweld]]}} | 2002 | {{RUS}} | ''[[Selenicereus]]'' | |- | ''Chichipia'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1950 | {{DEU}} | ''[[Polaskia]]'' | nom. illeg. Art. 52.1 |- | ''Chilenia'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1936 | {{DEU}} | ''[[Eriosyce]]'' | nom. inval. Art. 36.1 |- | ''Chilenia'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1938 | {{DEU}} | ''[[Eriosyce]]'' | |- | ''Chilenia'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1939 | {{DEU}} | ''[[Eriosyce]]'' | nom. inval. Art. 53.1 |- | ''Chileniopsis'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1936 | {{DEU}} | ''[[Eriosyce]]'' | |- | ''Chileorebutia'' <span class="Person">Frič ex F.Ritter</span> | {{SortKey|Ritter, Friedrich|[[Friedrich Ritter]]}} | 1959 | {{DEU}} | ''[[Eriosyce]]'' | nom. illeg. Art. 52.1 |- | ''Chilita'' <span class="Person">Orcutt</span> | {{SortKey|Orcutt, Charles Russell|[[Charles Russell Orcutt]]}} | 1926 | {{USA}} | ''[[Mammillaria]]'' | |- | ''Cinnabarinea'' <span class="Person">Frič ex F.Ritter</span> | {{SortKey|Ritter, Friedrich|[[Friedrich Ritter]]}} | 1980 | {{DEU}} | ''[[Echinopsis]]'' | |- | ''[[Cintia]]'' <span class="Person">Kníže & Říha</span> | {{SortKey|Kníže, Karel; Říha, Jan |[[Karel Kníže]] kaj [[Jan Říha (Botaniker)|Jan Říha]]}} | 1995 | {{CZE}} | | |- | ''[[Cipocereus]]'' <span class="Person">F.Ritter</span> | {{SortKey|Ritter, Friedrich|[[Friedrich Ritter]]}} | 1980 | {{DEU}} | | |- | ''Cirinosum'' <span class="Person">Neck.</span> | {{SortKey|Necker, Noël Martin Joseph de|[[Noël Martin Joseph de Necker]]}} | 1790 | {{DEU}} | ''[[Cereus]]'' | nom. illeg. Art. 52.1? |- | ''Clavarioidia'' <span class="Person">Frič & Schelle</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch; Schelle, Ernst|[[Alberto Vojtěch Frič]] kaj [[Ernst Schelle]]}} | 1935 | {{CZS}}, {{DEU}} | ''[[Opuntia]]'' | nom. inval. Art. 36.1 |- | ''Clavatopuntia'' <span class="Person">Frič & Schelle</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch; Schelle, Ernst|[[Alberto Vojtěch Frič]] kaj [[Ernst Schelle]]}} | 1935 | {{CZS}}, {{DEU}} | ''[[Opuntia]]'' | nom. inval. Art. 36.1<!--ne en IPNI--> |- | ''[[Cleistocactus]]'' <span class="Person">Lem.</span> | {{SortKey|Lemaire, Charles|[[Charles Lemaire]]}} | 1861 | {{FRA}} | | |- | ''Cleistocereus'' <span class="Person">Frič & Kreuz.</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch; Kreuzinger, Kurt G.|[[Alberto Vojtěch Frič]] kaj [[Kurt G. Kreuzinger]]}} | 1935 | {{CZS}} | ''[[Cleistocactus]]'' | nom. illeg. Art. 52.1 |- | ''Clistanthocereus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1937 | {{DEU}} | ''[[Cleistocactus]]'' | |- | ''Cochemiea'' <span class="Person">(K.Brandegee) Walton</span> | {{SortKey|Walton, Frederick Arthur|[[Frederick Arthur Walton]]}} | 1899 | {{USA}}<!--?--> | ''[[Mammillaria]]'' | |- | ''Cochiseia'' <span class="Person">W.H.Earle</span> | {{SortKey|Earle, William Hubert|[[William Hubert Earle]]}} | 1976 | {{USA}} | ''[[Escobaria]]'' | |- | ''[[Coleocephalocereus]]'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1938 | {{DEU}} | | |- | ''Coloradoa'' <span class="Person">Boissev. & C.Davidson</span> | {{SortKey|Boissevain, Charles Hercules; Davidson, Carol|[[Charles Hercules Boissevain]] kaj [[Carol Davidson]]}} | 1940 | {{USA}} | ''[[Sclerocactus]]'' | |- | ''[[Consolea]]'' <span class="Person">Lem.</span> | {{SortKey|Lemaire, Charles|[[Charles Lemaire]]}} | 1862 | {{FRA}} | | |- | ''[[Copiapoa]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1922 | {{USA}} | | |- | ''[[Corryocactus]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1920 | {{USA}} | | |- | ''Corryocereus'' <span class="Person">Frič & Kreuz.</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch; Kreuzinger, Kurt G.|[[Alberto Vojtěch Frič]] kaj [[Kurt G. Kreuzinger]]}} | 1935 | {{CZS}} | ''[[Corryocactus]]'' | nom. illeg. Art. 52.1<!--ne en IPNI--> |- | ''Corynopuntia'' <span class="Person">F.M.Knuth</span> | {{SortKey|Knuth, Frederik Marcus|[[Frederik Marcus Knuth]]}} | 1936 | {{DNK}} | ''[[Grusonia]]'' | |- | ''[[Coryphantha]]'' <span class="Person">(Engelm.) Lem.</span> | {{SortKey|Lemaire, Charles|[[Charles Lemaire]]}} | 1868 | {{FRA}} | | |- | ''Cryptocereus'' <span class="Person">Alexander</span> | {{SortKey|Alexander, Edward Johnston|[[Edward Johnston Alexander]]}} | 1950 | {{USA}} | ''[[Selenicereus]]'' | |- | ''Cullmannia'' <span class="Person">Distefano</span> | {{SortKey|Distefano, Concetto|[[Concetto Distefano]]}} | 1956 | {{ITA}} | ''[[Peniocereus]]'' | |- | ''Cumarinia'' <span class="Person">(Knuth) Bŭb.</span> | {{SortKey|Bŭbaum, Franz|[[Franz Bŭbaum]]}} | 1951 | {{AUT}} | ''[[Coryphantha]]'' | |- | ''[[Cumulopuntia]]'' <span class="Person">Frič ex F.Ritter</span> | {{SortKey|Ritter, Friedrich|[[Friedrich Ritter]]}} | 1980 | {{DEU}} | | |- | ''Cylindrolobivia'' <span class="Person">Y.Itô</span> | {{SortKey|Itô, Yoshi|[[Yoshi Itô]]}} | 1981 | {{JPN}} | ''[[Echinopsis]]'' | nom. illeg. Art. 36.1, 37.1<!--ne en IPNI--> |- | ''[[Cylindropuntia]]'' <span class="Person">(Engelm.) F.M.Knuth</span> | {{SortKey|Knuth, Frederik Marcus|[[Frederik Marcus Knuth]]}} | 1935 | {{DNK}} | | |- | ''Cylindrorebutia'' <span class="Person">Frič & Kreuz.</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch; Kreuzinger, Kurt G.|[[Alberto Vojtěch Frič]] kaj [[Kurt G. Kreuzinger]]}} | 1936 | {{CZS}} | ''[[Rebutia]]'' | nom. inval. Art. 36.1 |- | ''Dactylanthocactus'' <span class="Person">Y.Itô</span> | {{SortKey|Itô, Yoshi|[[Yoshi Itô]]}} | 1981 | {{JPN}} | ''[[Parodia]]'' | nom. illeg. Art. 52.1 |- | ''Deamia'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1920 | {{USA}} | ''[[Selenicereus]]'' | |- | ''Delaetia'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1938 | {{DEU}} | ''[[Eriosyce]]'' | nom. inval. Art. 37.1 |- | ''Demnosa'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1929 | {{CZS}} | ''[[Denmoza]]'' | nom. inval. Art. 32.1c |- | ''[[Dendrocereus]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1920 | {{USA}} | | |- | ''[[Denmoza]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1922 | {{USA}} | | |- | ''Digitorebutia'' <span class="Person">Frič & Kreuz. ex Buining</span> | {{SortKey|Buining, Albert Frederik Hendrik|[[Albert Frederik Hendrik Buining]]}} | 1940 | {{NLD}} | ''[[Rebutia]]'' | |- | ''Digitostigma'' <span class="Person">Velazco & Nevárez</span> | {{SortKey|Buining, Albert Frederik Hendrik|[[Carlos Gerardo Velazco]] kaj [[Manuel Nevárez]]}} | 2002 | {{MEX}} | ''[[Astrophytum]]'' | nom. inval. Art. 37.5 |- | ''Diploperianthium'' <span class="Person">F.Ritter</span> | {{SortKey|Ritter, Friedrich|[[Friedrich Ritter]]}} | 1958 | {{DEU}} | ''[[Calymmanthium]]'' | nom. inval. Art. 36.1 |- | ''[[Discocactus]]'' <span class="Person">Pfeiff.</span> | {{SortKey|Pfeiffer, Ludwig Georg Karl|[[Ludwig Georg Karl Pfeiffer]]}} | 1937 | {{DEU}} | | |- | ''Disisocactus'' <span class="Person">Kunze</span> | {{SortKey|Kunze, Gustav|[[Gustav Kunze]]}} | 1845 | {{DEU}} | ''[[Disocactus]]'' | nom. illeg. Art. 52.1? |- | ''Disisorhipsalis'' <span class="Person">Doweld</span> | {{SortKey|Doweld, Alexander Borissowitsch|[[Alexander Borissowitsch Doweld]]}} | 2002 | {{RUS}} | ''[[Disocactus]]'' | |- | ''[[Disocactus]]'' <span class="Person">Lindl.</span> | {{SortKey|Lindley, John|[[John Lindley (botaniker)|John Lindley]]}} | 1845 | {{GBR}} | | |- | ''Disocereus'' <span class="Person">Frič & Kreuz.</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch; Kreuzinger, Kurt G.|[[Alberto Vojtěch Frič]] kaj [[Kurt G. Kreuzinger]]}} | 1835 | {{CZS}} | ''[[Disocactus]]'' | nom. illeg. Art. 52.1<!--ne en IPNI--> |- | ''Dolichothele'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1923 | {{USA}} | ''[[Mammillaria]]'' | |- | ''Ebnerella'' <span class="Person">Bŭb.</span> | {{SortKey|Bŭbaum, Franz|[[Franz Bŭbaum]]}} | 1951 | {{AUT}} | ''[[Mammillaria]]'' | |- | ''Eccremocactus'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1913 | {{USA}} | ''[[Weberocereus]]'' | |- | ''[[Echinocactus]]'' <span class="Person">Link & Otto</span> | {{SortKey|Link, Heinrich Friedrich; Otto, Christoph Friedrich|[[Heinrich Friedrich Link]] kaj [[Christoph Friedrich Otto]]}} | 1827 | {{DEU}} | | |- | ''[[Echinocereus]]'' <span class="Person">Engelm.</span> | {{SortKey|Engelmann, Georg|[[Georg Engelmann]]}} | 1848 | {{USA}} | | |- | ''Echinofossulocactus'' <span class="Person">Lawr.</span> | {{SortKey|Lawrence, George|[[George Lawrence (Gärtner)|George Lawrence]]}} | 1841 | {{GBR}} | ''[[Echinocactus]]'' | |- | ''Echinolobivia'' <span class="Person">Y.Itô</span> | {{SortKey|Itô, Yoshi|[[Yoshi Itô]]}} | 1950 | {{JPN}} | ''[[Echinopsis]]'' | nom. inval. Art 36.1<!--ne en IPNI--> |- | ''[[Echinomastus]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1922 | {{USA}} | | |- | ''[[Echinopsis]]'' <span class="Person">Zucc.</span> | {{SortKey|Zuccarini, Joseph Gerhard|[[Joseph Gerhard Zuccarini]]}} | 1837 | {{DEU}} | | |- | ''Echinorebutia'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1933 | {{CZS}} | ''[[Rebutia]]'' | nom. inval. Art. 36.1 |- | ''Efossus'' <span class="Person">Orcutt</span> | {{SortKey|Orcutt, Charles Russell|[[Charles Russell Orcutt]]}} | 1926 | {{USA}} | ''[[Stenocactus]]'' | nom. illeg. Art. 52.1 |- | ''Emorycactus'' <span class="Person">Doweld</span> | {{SortKey|Doweld, Alexander Borissowitsch|[[Alexander Borissowitsch Doweld]]}} | 1996 | {{RUS}} | ''[[Echinocactus]]'' | |- | ''Encephalocarpus'' <span class="Person">A.Berger</span> | {{SortKey|Berger, Alwin|[[Alwin Berger]]}} | 1929 | {{DEU}} | ''[[Pelecyphora]]'' | |- | ''Eomatucana'' <span class="Person">F.Ritter</span> | {{SortKey|Ritter, Friedrich|[[Friedrich Ritter]]}} | 1965 | {{DEU}} | ''[[Matucana (Kakteengattung)|Matucana]]'' | |- | ''Epiphyllanthus'' <span class="Person">A.Berger</span> | {{SortKey|Berger, Alwin|[[Alwin Berger]]}} | 1905 | {{DEU}} | ''[[Schlumbergera]]'' | |- | ''Epiphyllopsis'' <span class="Person">A.Berger</span> | {{SortKey|Berger, Alwin|[[Alwin Berger]]}} | 1929 | {{DEU}} | ''[[Hatiora]]'' | |- | ''[[Epiphyllum]]'' <span class="Person">Haw.</span> | {{SortKey|Haworth, Adrian Hardy|[[Adrian Hardy Haworth]]}} | 1812 | {{GBR}} | | |- | ''Epiphyllum'' <span class="Person">Pfeiff.</span> | {{SortKey|Pfeiffer, Ludwig Georg Karl|[[Ludwig Georg Karl Pfeiffer]]}} | 1937 | {{DEU}} | ''[[Schlumbergera]] '' | nom. illeg. Art 53.1 |- | ''[[Epithelantha]]'' <span class="Person">F.A.C.Weber ex Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1922 | {{USA}} | | |- | ''Erdisia'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1920 | {{USA}} | ''[[Corryocactus]]'' | |- | ''Eriocactus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1942 | {{DEU}} | ''[[Parodia]]'' | nom. illeg. Art. 52.1 |- | ''Eriocephala'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1938 | {{DEU}} | ''[[Parodia]]'' | |- | ''Eriocereus'' <span class="Person">Riccob.</span> | {{SortKey|Riccobono, Vincenzo|[[Vincenzo Riccobono]]}} | 1909 | {{ITA}} | ''[[Harrisia]]'' | nom. illeg. Art. 52.1 |- | ''[[Eriosyce]]'' <span class="Person">Phil.</span> | {{SortKey|Philippi, Rudolph Amandus|[[Rudolph Amandus Philippi]]}} | 1872 | {{DEU}} | | |- | ''Erythrocereus'' <span class="Person">Houghton</span> | {{SortKey|Houghton, Arthur Duvernoix|[[Arthur Duvernoix Houghton]]}} | 1931 | {{USA}} | ''[[Facheiroa]]'' | nom. inval. Art. 32.1c, 34.1b |- | ''Erythrorhipsalis'' <span class="Person">A.Berger</span> | {{SortKey|Berger, Alwin|[[Alwin Berger]]}} | 1920 | {{DEU}} | ''[[Rhipsalis]]'' | |- | ''[[Escobaria]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1923 | {{USA}} | | |- | ''Escobariopsis'' <span class="Person">Doweld</span> | {{SortKey|Doweld, Alexander Borissowitsch|[[Alexander Borissowitsch Doweld]]}} | 2000 | {{RUS}} | ''[[Mammillaria]]'' | |- | ''Escobesseya'' <span class="Person">Hester</span> | {{SortKey|Hester, John Pinckney|[[John Pinckney Hester]]}} | 1945 | {{USA}} | ''[[Escobaria]]'' | |- | ''Escobrittonia'' <span class="Person">Doweld</span> | {{SortKey|Doweld, Alexander Borissowitsch|[[Alexander Borissowitsch Doweld]]}} | 2000 | {{RUS}} | ''[[Coryphantha]]'' | |- | ''Escocoryphantha'' <span class="Person">Doweld</span> | {{SortKey|Doweld, Alexander Borissowitsch|[[Alexander Borissowitsch Doweld]]}} | 1999 | {{RUS}} | ''[[Escobaria]]'' | |- | ''[[Escontria]]'' <span class="Person">Rose</span> | {{SortKey|Rose, Joseph Nelson|[[Joseph Nelson Rose]]}} | 1906 | {{USA}} | | |- | ''[[Espostoa]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1920 | {{USA}} | | |- | ''[[Espostoopsis]]'' <span class="Person">Bŭb.</span> | {{SortKey|Bŭbaum, Franz|[[Franz Bŭbaum]]}} | 1968 | {{AUT}} | | |- | ''[[Estevesia]]'' <span class="Person">P.J.Braun</span><ref>Pierre J. Braun, Eddie Esteves Pereira: ''Estevesia alex-bragai (Cactaceae) – eine neue monotypische Gattung aus Goiás, Zentral-Brasilien''. In: ''Kakteen kaj andere Sukkulenten''. Band 60, Nummer 3, 2009, S. 63–70.</ref> | {{SortKey|Braun, Pierre Josef|[[Pierre Josef Braun]]}} | 2009 | {{DEU}} | | |- | ''[[Eulychnia]]'' <span class="Person">Phil.</span> | {{SortKey|Philippi, Rudolph Amandus|[[Rudolph Amandus Philippi]]}} | 1860 | {{DEU}} | | |- | ''Eurebutia'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1935 | {{CZS}} | ''[[Rebutia]]'' | nom. inval. Art. 36.1 |- | ''[[Facheiroa]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1920 | {{USA}} | | |- | ''[[Ferocactus]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1922 | {{USA}} | | |- | ''Floribkaja'' <span class="Person">F.Ritter</span> | {{SortKey|Ritter, Friedrich|[[Friedrich Ritter]]}} | 1979 | {{DEU}} | ''[[Cipocereus]]'' | |- | ''Fobea'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1925 | {{CZS}} | ''[[Escobaria]]'' | |- | ''[[Frailea]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1922 | {{USA}} | | |- | ''Friesia'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1935 | {{CZS}} | ''[[Eriosyce]]'' | nom. inval. Art. 32.1c |- | ''Furiolobivia'' <span class="Person">Y.Itô</span> | {{SortKey|Itô, Yoshi|[[Yoshi Itô]]}} | 1957 | {{JPN}} | ''[[Echinopsis]]'' | |- | ''[[Geohintonia]]'' <span class="Person">Glass & W.A.Fitz Maurice</span> | {{SortKey|Glass, Charles Edward; Fitz Maurice, W. A.|[[Charles Edward Glass]] kaj [[W. A. Fitz Maurice]]}} | 1992 | {{USA}} | | |- | ''Gerocephalus'' <span class="Person">F.Ritter</span> | {{SortKey|Ritter, Friedrich|[[Friedrich Ritter]]}} | 1968 | {{DEU}} | ''[[Espostoopsis]]'' | nom. illeg. Art. 52.1 |- | ''Glandulicactus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1938 | {{DEU}} | ''[[Sclerocactus]]'' | |- | ''Glandulifera'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1924 | {{CZS}} | ''[[Coryphantha]]'' | nom. illeg. Art. 53.1 |- | ''[[Grusonia]]'' <span class="Person">Rchb. ex Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1919 | {{USA}} | | |- | ''Gymnanthocereus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1937 | {{DEU}} | ''[[Browningia]]'' | |- | ''Gymnocactus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1938 | {{DEU}} | ''[[Turbinicarpus]]'' | |- | ''Gymnocactus'' <span class="Person">V.John & Říha</span> | {{SortKey|John, Václav; Říha, Jan|[[Václav John]] kaj [[Jan Říha (Botaniker)|Jan Říha]]}} | 1981 | {{CZE}} | ''[[Turbinicarpus]]'' | nom. illeg. Art. 53.1 |- | ''[[Gymnocalycium]]'' <span class="Person">Pfeiff. ex Mittler.</span> | {{SortKey|Mittler, Ludwig|[[Ludwig Mittler]]}} | 1844 | {{DEU}} | | |- | ''Gymnocereus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1959 | {{DEU}} | ''[[Browningia]]'' | |- | ''Gymnorebutia'' <span class="Person">Doweld</span> | {{SortKey|Doweld, Alexander Borissowitsch|[[Alexander Borissowitsch Doweld]]}} | 2002 | {{RUS}} | ''[[Weingartia]]'' | |- | ''Haagea'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1926 | {{CZS}} | ''[[Mammillaria]]'' | nom. illeg. Art. 53.1 |- | ''[[Haageocereus]]'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1932 | {{DEU}} | | |- | ''Hamatocactus'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1922 | {{USA}} | ''[[Thelocactus]]'' | |- | ''Hariota'' <span class="Person">Adans.</span> | {{SortKey|Adanson, Michel|[[Michel Adanson]]}} | 1763 | {{FRA}} | ''[[Rhipsalis]]'' | |- | ''Hariota'' <span class="Person">DC.</span> | {{SortKey|Candolle, Augustin-Pyrame de|[[Augustin-Pyrame de Candolle]]}} | 1834 | {{CHE}} | ''[[Hatiora]]'' | |- | ''[[Harrisia]]'' <span class="Person">Britton</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord|[[Nathaniel Lord Britton]]}} | 1908 | {{USA}} | | |- | ''Haseltonia'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1949 | {{DEU}} | ''[[Cephalocereus]]'' | |- | ''[[Hatiora]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1915 | {{USA}} | | |- | ''Heliabravoa'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1956 | {{DEU}} | ''[[Polaskia]]'' | |- | ''Helianthocereus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1949 | {{DEU}} | ''[[Echinopsis]]'' | |- | ''Heliocereus'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1909 | {{USA}} | ''[[Disocactus]]'' | |- | ''Hertrichocereus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1950 | {{DEU}} | ''[[Stenocereus]]'' | |- | ''Hickenia'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1922 | {{USA}} | ''[[Parodia]]'' | |- | ''Hildewintera'' <span class="Person">F.Ritter</span> | {{SortKey|Ritter, Friedrich|[[Friedrich Ritter]]}} | 1966 | {{DEU}} | ''[[Cleistocactus]]'' | |- | ''Hildmannia'' <span class="Person">Kreuz. & Buining</span> | {{SortKey|Kreuzinger, Kurt G.; Buining, Albert Frederik Hendrik|[[Kurt G. Kreuzinger]] kaj [[Albert Frederik Hendrik Buining]]}} | 1941 | {{CZS}}, {{NLD}} | ''[[Eriosyce]]'' | |- | ''Homalocephala'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1922 | {{USA}} | ''[[Echinocactus]]'' | |- | ''Horridocactus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1938 | {{DEU}} | ''[[Eriosyce]]'' | |- | ''[[Hylocereus]]'' <span class="Person">(A.Berger) Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1909 | {{USA}} | | |- | ''Hylorhipsalis'' <span class="Person">Doweld</span> | {{SortKey|Doweld, Alexander Borissowitsch|[[Alexander Borissowitsch Doweld]]}} | 2002 | {{RUS}} | ''[[Rhipsalis]]'' | |- | ''Hymenorebutia'' <span class="Person">Frič ex Buining</span> | {{SortKey|Buining, Albert Frederik Hendrik|[[Albert Frederik Hendrik Buining]]}} | 1939 | {{NLD}} | ''[[Echinopsis]]'' | |- | ''Hymenorebulobivia'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1935 | {{CZS}} | ''[[Echinopsis]]'' | nom. inval. Art. 36.1 |- | ''Islaya'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1934 | {{DEU}} | ''[[Eriosyce]]'' | |- | ''[[Isolatocereus]]'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1941 | {{DEU}} | | |- | ''[[Jasminocereus]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1920 | {{USA}} | | |- | ''Kadenicarpus'' <span class="Person">Doweld</span> | {{SortKey|Doweld, Alexander Borissowitsch|[[Alexander Borissowitsch Doweld]]}} | 1998 | {{RUS}} | ''[[Turbinicarpus]]'' | |- | ''Krainzia'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1938 | {{DEU}} | ''[[Mammillaria]]'' | |- | ''Lactomamillaria'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1924 | {{CZS}} | ''[[Mammillaria]]'' | nom. illeg. Art. 52.1 |- | ''Lagenosocereus'' <span class="Person">Doweld</span> | {{SortKey|Doweld, Alexander Borissowitsch|[[Alexander Borissowitsch Doweld]]}} | 2002 | {{RUS}} | ''[[Stephanocereus]]'' | |- | ''[[Lasiocereus]]'' <span class="Person">F.Ritter</span> | {{SortKey|Ritter, Friedrich|[[Friedrich Ritter]]}} | 1981 | {{DEU}} | | |- | ''Lemaireocereus'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1909 | {{USA}} | ''[[Pachycereus]]'' | |- | ''[[Leocereus]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1920 | {{USA}} | | |- | ''Lepidocoryphantha'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1938 | {{DEU}} | ''[[Coryphantha]]'' | |- | ''[[Lepismium]]'' <span class="Person">Pfeiff.</span> | {{SortKey|Pfeiffer, Ludwig Georg Karl|[[Ludwig Georg Karl Pfeiffer]]}} | 1935 | {{DEU}} | | |- | ''[[Leptocereus]]'' <span class="Person">(A.Berger) Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1909 | {{USA}} | | |- | ''Leptocladia'' <span class="Person">Bŭb.</span> | {{SortKey|Bŭbaum, Franz|[[Franz Bŭbaum]]}} | 1951 | {{AUT}} | ''[[Mammillaria]]'' | nom. illeg. Art. 53.1 |- | ''Leptocladodia'' <span class="Person">Bŭb.</span> | {{SortKey|Bŭbaum, Franz|[[Franz Bŭbaum]]}} | 1954 | {{AUT}} | ''[[Mammillaria]]'' | |- | ''[[Leuchtenbergia]]'' <span class="Person">Hook.</span> | {{SortKey|Hooker, William Jackson|[[William Jackson Hooker]]}} | 1848 | {{GBR}} | | |- | ''Leucostele'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1953 | {{DEU}} | ''[[Echinopsis]]'' | |- | ''Lobeira'' <span class="Person">Alexander</span> | {{SortKey|Alexander, Edward Johnston|[[Edward Johnston Alexander]]}} | 1944 | {{USA}} | ''[[Disocactus]]'' | |- | ''Lobivia'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1922 | {{USA}} | ''[[Echinopsis]]'' | |- | ''Lobiviopsis'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1935 | {{CZS}} | ''[[Echinopsis]]'' | nom. inval. Art. 36.1<!--ne en IPNI--> |- | ''Lodia'' <span class="Person">Mosco & Zanov.</span> | {{SortKey|Mosco, Alessandro; Zanovello, Carlo|[[Alessandro Mosco]] kaj [[Carlo Zanovello]]}} | 2000 | {{ITA}} | ''[[Turbinicarpus]]'' | |- | ''Lophocereus'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1909 | {{USA}} | ''[[Pachycereus]]'' | |- | ''[[Lophophora]]'' <span class="Person">J.M.Coult.</span> | {{SortKey|Coulter, John Merle|[[John Merle Coulter]]}} | 1894 | {{USA}} | | |- | ''Loxanthocereus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1937 | {{DEU}} | ''[[Cleistocactus]]'' | |- | ''Lymanbensonia'' <span class="Person">Kimnach</span> | {{SortKey|Kimnach, Myron William|[[Myron William Kimnach]]}} | 1984 | {{USA}} | ''[[Lepismium]]'' | |- | ''Machaerocereus'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1920 | {{USA}} | ''[[Stenocereus]]'' | |- | ''Maierocactus'' <span class="Person">E.C.Rost</span> | {{SortKey|Rost, Ernest C.|[[Ernest C. Rost]]}} | 1925 | {{DEU}} | ''[[Astrophytum]]'' | |- | ''[[Maihuenia]]'' <span class="Person">Phil.</span> | {{SortKey|Philippi, Rudolph Amandus|[[Rudolph Amandus Philippi]]}} | 1883 | {{DEU}} | | |- | ''[[Maihueniopsis]]'' <span class="Person">Speg.</span> | {{SortKey|Spegazzini, Carlo Luigi|[[Carlo Luigi Spegazzini]]}} | 1925 | {{ARG}} | | |- | ''Malacocarpus'' <span class="Person">Salm-Dyck</span> | {{SortKey|Salm-Reifferscheidt-Dyck, Joseph zu|[[Joseph zu Salm-Reifferscheidt-Dyck]]}} | 1850 | {{DEU}} | ''[[Parodia]]'' | |- | ''Mamillopsis'' <span class="Person">(E.Morren) F.A.C.Weber ex Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1923 | {{USA}} | ''[[Mammillaria]]'' | |- | ''[[Mammillaria]]'' <span class="Person">Haw.</span> | {{SortKey|Haworth, Adrian Hardy|[[Adrian Hardy Haworth]]}} | 1812 | {{GBR}} | | |- | ''[[Mammilloydia]]'' <span class="Person">Bŭb.</span> | {{SortKey|Bŭbaum, Franz|[[Franz Bŭbaum]]}} | 1951 | {{AUT}} | | |- | ''Marenopuntia'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1950 | {{DEU}} | ''[[Grusonia]]'' | |- | ''Marginatocereus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1942 | {{DEU}} | ''[[Pachycereus]]'' | |- | ''Maritimocereus'' <span class="Person">Akers & Buining</span> | {{SortKey|Akers, John Frank; Buining, Albert Frederik Hendrik|[[John F. Akers]] kaj [[Albert Frederik Hendrik Buining]]}} | 1950 | {{USA}}, {{NLD}} | ''[[Cleistocactus]]'' | |- | ''Marniera'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1950 | {{DEU}} | ''[[Epiphyllum]]'' | |- | ''Marshallocereus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1950 | {{DEU}} | ''[[Stenocereus]]'' | |- | ''Masarykia'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | ? | {{CZS}} | ''[[Frailea]]'' | nom. inval. Art. 29.1 |- | ''[[Matucana (Kakteengattung)|Matucana]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1922 | {{USA}} | | |- | ''Mediocactus'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1920 | {{USA}} | ''[[Selenicereus]]'' | |- | ''Mediolobivia'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1934 | {{DEU}} | ''[[Rebutia]]'' | |- | ''Mediorebutia'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | ? | {{CZS}} | ''[[Rebutia]]'' | nom. inval. Art. 29.1 |- | ''[[Melocactus]]'' <span class="Person">Link & Otto</span> | {{SortKey|Link, Heinrich Friedrich; Otto, Christoph Friedrich|[[Heinrich Friedrich Link]] kaj [[Christoph Friedrich Otto]]}} | 1827 | {{DEU}} | | |- | ''Mesechinopsis'' <span class="Person">Y.Itô</span> | {{SortKey|Itô, Yoshi|[[Yoshi Itô]]}} | 1957 | {{JPN}} | ''[[Echinopsis]]'' | |- | ''Meyenia'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1931 | {{DEU}} | ''[[Weberbauerocereus]]'' | nom. illeg. Art. 53.1 |- | ''Meyerocactus'' <span class="Person">Doweld</span> | {{SortKey|Doweld, Alexander Borissowitsch|[[Alexander Borissowitsch Doweld]]}} | 1996 | {{RUS}} | ''[[Echinocactus]]'' | |- | ''[[Micranthocereus]]'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1938 | {{DEU}} | | |- | ''Micropuntia'' <span class="Person">Daston</span> | {{SortKey|Daston, Joshua S.|[[Joshua S. Daston]]}} | 1947<!--1946 lt. http://www.jstor.org/stable/2421458--> | {{USA}} | ''[[Grusonia]]'' | |- | ''Microspermia'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1935<!--1930?--> | {{CZS}} | ''[[Parodia]]'' | nom. illeg. Art. 52.1 |- | ''[[Mila caespitosa|Mila]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1922 | {{USA}} | | |- | ''[[Miqueliopuntia]]'' <span class="Person">Frič ex F.Ritter</span> | {{SortKey|Ritter, Friedrich|[[Friedrich Ritter]]}} | 1980 | {{DEU}} | | |- | ''Mirabella'' <span class="Person">F.Ritter</span> | {{SortKey|Ritter, Friedrich|[[Friedrich Ritter]]}} | 1979 | {{DEU}} | ''[[Cereus]]'' | |- | ''Mitrocereus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1942 | {{DEU}} | ''[[Pachycereus]]'' | |- | ''Monvillea'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1920 | {{USA}} | ''[[Acanthocereus]]'' | |- | ''Morangaya'' <span class="Person">G.D.Rowley</span> | {{SortKey|Rowley, Gordon Douglas|[[Gordon Douglas Rowley]]}} | 1974 | {{GBR}} | ''[[Echinocereus]]'' | |- | ''Mitrocereus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1942 | {{DEU}} | ''[[Pachycereus]]'' | |- | ''Morawetzia'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1936 | {{DEU}} | ''[[Oreocereus]]'' | |- | ''[[Myrtillocactus]]'' <span class="Person">Console</span> | {{SortKey|Console, Michelangelo|[[Michelangelo Console]]}} | 1897 | {{ITA}} | | |- | ''Myrtillocereus'' <span class="Person">Frič & Kreuz.</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch; Kreuzinger, Kurt G.|[[Alberto Vojtěch Frič]] kaj [[Kurt G. Kreuzinger]]}} | 1935 | {{CZS}} | ''[[Myrtillocactus]]'' | nom. illeg. Art. 52.1<!--ne en IPNI--> |- | ''Napina'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1928 | {{CZS}} | ''[[Neolloydia]]'' | nom. inval. Art. 32.1c<!--ne en IPNI--> |- | ''[[Navajoa]]'' <span class="Person">Croizat</span> | {{SortKey|Croizat, Léon Camille Marius|[[Léon Camille Marius Croizat]]}} | 1943 | {{USA}} | ''Pediocactus'' | nom. illeg. Art. 53.1 |- | ''Neoabbottia'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1921 | {{USA}} | ''[[Leptocereus]]'' | |- | ''Neobesseya'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1923 | {{USA}} | ''[[Escobaria]]'' | |- | ''Neobinghamia'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1936 | {{DEU}} | × ''Haagespostoa'' | |- | ''[[Neobŭbaumia]]'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1938 | {{DEU}} | | |- | ''Neocardenasia'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1949 | {{DEU}} | ''[[Neoraimondia]]'' | |- | ''Neochilenia'' <span class="Person">Backeb. ex Dölz</span> | {{SortKey|Dölz Bruno|[[Bruno Dölz]]}} | 1942 | {{DEU}} | ''[[Eriosyce]]'' | |- | ''Neodawsonia'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1949 | {{DEU}} | ''[[Cephalocereus]]'' | |- | ''Neodiscocactus'' <span class="Person">Y.Itô</span> | {{SortKey|Itô, Yoshi|[[Yoshi Itô]]}} | 1981 | {{JPN}} | ''[[Discocactus]]'' | nom. inval. Art. 32 |- | ''Neoevansia'' <span class="Person">W.T.Marshall</span> | {{SortKey|Marshall, William Taylor|[[William Taylor Marshall]]}} | 1941 | {{USA}} | ''[[Peniocereus]]'' | |- | ''Neogomesia'' <span class="Person">Castañeda</span> | {{SortKey|Castañeda y Nuñez de Caceres, Marcelino|[[Marcelino Castañeda y Nuñez de Caceres|Marcelino Castañeda]]}} | 1941 | {{MEX}} | ''[[Ariocarpus]]'' | |- | ''Neohickenia'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1935<!--1928?--> | {{CZS}} | ''[[Parodia]]'' | nom. illeg. Art. 52.1 |- | ''[[Neolloydia]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1922 | {{USA}} | | |- | ''Neolobivia'' <span class="Person">(Backeb.) Y.Itô</span> | {{SortKey|Itô, Yoshi|[[Yoshi Itô]]}} | 1957 | {{JPN}} | ''[[Echinopsis]]'' | |- | ''Neomammillaria'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1923 | {{USA}} | ''[[Mammillaria]]'' | nom. illeg. Art 52.1 |- | ''Neonavajoa'' <span class="Person">Doweld</span> | {{SortKey|Doweld, Alexander Borissowitsch|[[Alexander Borissowitsch Doweld]]}} | 1999 | {{RUS}} | ''[[Pediocactus]]'' | |- | ''Neoporteria'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1922 | {{USA}} | ''[[Eriosyce]]'' | |- | ''[[Neoraimondia]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1920 | {{USA}} | | |- | ''[[Neowerdermannia]]'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1930 | {{CZS}} | | |- | ''Nopalea'' <span class="Person">Salm-Dyck</span> | {{SortKey|Salm-Reifferscheidt-Dyck, Joseph zu|[[Joseph zu Salm-Reifferscheidt-Dyck]]}} | 1850 | {{DEU}} | ''[[Opuntia]]'' | |- | ''Nopalxochia'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1923 | {{USA}} | ''[[Disocactus]]'' | |- | ''Normanbokea'' <span class="Person">Kladiwa & Bŭb.</span> | {{SortKey|Kladiwa, Leo; Bŭbaum, Franz|[[Leo Kladiwa]] kaj [[Franz Bŭbaum]]}} | 1969 | {{AUT}} | ''[[Turbinicarpus]]'' | |- | ''Nothorhipsalis'' <span class="Person">Doweld</span> | {{SortKey|Doweld, Alexander Borissowitsch|[[Alexander Borissowitsch Doweld]]}} | 2002 | {{RUS}} | ''[[Lepismium]]'' | |- | ''Notocactus'' <span class="Person">(K.Schum.) Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1928 | {{CZS}} | ''[[Parodia]]'' | |- | ''[[Obregonia]]'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1925 | {{CZS}} | | |- | ''Oehmea'' <span class="Person">Bŭb.</span> | {{SortKey|Bŭbaum, Franz|[[Franz Bŭbaum]]}} | 1951 | {{AUT}} | ''[[Mammillaria]]'' | |- | ''Ophiorhipsalis'' <span class="Person">(K.Schum.) Doweld</span> | {{SortKey|Doweld, Alexander Borissowitsch|[[Alexander Borissowitsch Doweld]]}} | 2002 | {{RUS}} | ''[[Lepismium]]'' | |- | ''[[Opuntia]]'' <span class="Person">Mill.</span> | {{SortKey|Miller, Philip|[[Philip Miller]]}} | 1754 | {{GBR}} | | |- | ''Opuntiopsis'' <span class="Person">Knebel</span> | {{SortKey|Knebel, Gottfried|[[Gottfried Knebel]]}} | 1929 | {{DEU}} | ''[[Schlumbergera]]'' | nom. inval. Art. 32.1c |- | ''[[Oreocereus]]'' <span class="Person">(A.Berger) Riccob.</span> | {{SortKey|Riccobono, Vincenzo|[[Vincenzo Riccobono]]}} | 1909 | {{ITA}} | | |- | ''[[Oroya]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1922 | {{USA}} | | |- | ''[[Ortegocactus]]'' <span class="Person">Alexander</span> | {{SortKey|Alexander, Edward Johnston|[[Edward Johnston Alexander]]}} | 1961 | {{USA}} | | |- | ''[[Pachycereus]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1909 | {{USA}} | | |- | ''[[Parodia]]'' <span class="Person">Speg.</span> | {{SortKey|Spegazzini, Carlo Luigi|[[Carlo Luigi Spegazzini]]}} | 1923 | {{ARG}} | | |- | ''Parrycactus'' <span class="Person">Doweld</span> | {{SortKey|Doweld, Alexander Borissowitsch|[[Alexander Borissowitsch Doweld]]}} | 2000 | {{RUS}} | ''[[Ferocactus]]'' | |- | ''Parviopuntia'' <span class="Person">Soulaire</span> | {{SortKey|Soulaire, Jacques|[[Jacques Soulaire]]}} | 1955 | {{FRA}} | ''[[Opuntia]]'' | nom. inval. Art. 36.1, 37.1 |- | ''[[Pediocactus]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1913 | {{USA}} | | |- | ''[[Pelecyphora]]'' <span class="Person">C.Ehrenb.</span> | {{SortKey|Ehrenberg, Carl August|[[Carl August Ehrenberg]]}} | 1843 | {{DEU}} | | |- | ''[[Peniocereus]]'' <span class="Person">(A.Berger) Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1909 | {{USA}} | | |- | ''[[Pereskia]]'' <span class="Person">Mill.</span> | {{SortKey|Miller, Philip|[[Philip Miller]]}} | 1754 | {{GBR}} | | |- | ''[[Pereskiopsis]]'' <span class="Person">(A.Berger) Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1909 | {{USA}} | | |- | ''Peronocactus'' <span class="Person">Doweld</span> | {{SortKey|Doweld, Alexander Borissowitsch|[[Alexander Borissowitsch Doweld]]}} | 1999 | {{RUS}} | ''[[Parodia]]'' | |- | ''Peruvocereus'' <span class="Person">Akers</span> | {{SortKey|Akers, John Frank|[[John F. Akers]]}} | 1947 | {{USA}} | ''[[Haageocereus]]'' | |- | ''Peyotl '' <span class="Person">F.Hern.</span> | {{SortKey|Hernandez de Toledo, Francisco|[[Francisco Hernandez de Toledo]]}} | 1790 | {{ESP}} | ''[[Lophophora]]'' | nom. inval. Art. 41.3c |- | ''Pfeiffera'' <span class="Person">Salm-Dyck</span> | {{SortKey|Salm-Reifferscheidt-Dyck, Joseph zu|[[Joseph zu Salm-Reifferscheidt-Dyck]]}} | 1845 | {{DEU}} | ''[[Lepismium]]'' | |- | ''Phellosperma'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1923 | {{USA}} | ''[[Mammillaria]]'' | |- | ''Philippicereus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1942 | {{DEU}} | ''[[Eulychnia]]'' | |- | ''Phyllarthus'' <span class="Person">Neck. ex M.Gómez</span> | {{SortKey|Gómez de la Maza y Jiménez, Manuel |[[Manuel Gómez de la Maza y Jiménez|Manuel Gómez]]}} | 1914 | {{CUB}} | ''[[Opuntia]]'' | nom. inval. Art 32.1 |- | ''Phyllocactus'' <span class="Person">Link</span> | {{SortKey|Link, Heinrich Friedrich|[[Heinrich Friedrich Link]]}} | 1829 | {{DEU}} | ''[[Epiphyllum]] '' | nom. illeg. Art. 53.1 |- | ''[[Pierrebraunia]]'' <span class="Person">Esteves</span> | {{SortKey|Esteves Pereira, Eddie|[[Eddie Esteves Pereira]]}} | 1997 | {{BRA}} | | |- | ''Pilocanthus'' <span class="Person">B.W.Benson & Backeb.</span> | {{SortKey|Benson, Bernard W.; Backeberg, Curt|[[Bernard W. Benson]] kaj [[Curt Backeberg]]}} | 1957 | {{DEU}} | ''[[Pediocactus]] '' | |- | ''Pilocereus'' <span class="Person">K.Schum.</span> | {{SortKey|Schumann, Karl Moritz|[[Karl Moritz Schumann]]}} | 1894 | {{FRA}} | ''[[Pilosocereus]]'' | nom. illeg. Art. 53.1 |- | ''Pilocopiapoa'' <span class="Person">F.Ritter</span> | {{SortKey|Ritter, Friedrich|[[Friedrich Ritter]]}} | 1961 | {{DEU}} | ''[[Copiapoa]]'' | |- | ''[[Pilosocereus]]'' <span class="Person">Byles & G.D.Rowley</span> | {{SortKey|Byles, Ronald Stewart; Rowley, Gordon Douglas|[[Ronald Stewart Byles]] kaj [[Gordon Douglas Rowley]]}} | 1957 | {{GBR}} | | |- | ''Piptanthocereus'' <span class="Person">(A.Berger) Riccob.</span> | {{SortKey|Riccobono, Vincenzo|[[Vincenzo Riccobono]]}} | 1909 | {{ITA}} | ''[[Cereus]]'' | nom. illeg. Art. 52.1 |- | ''Platyopuntia'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1931 | {{CZS}} | ''[[Opuntia]]'' | nom. illeg. Art. 52.1 |- | ''Plutonopuntia'' <span class="Person">P.V.Heath</span> | {{SortKey|Heath, Paul V.|[[Paul V. Heath]]}} | 1999 | {{GBR}} | ''[[Opuntia]]'' | |- | ''[[Polaskia]]'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1949 | {{DEU}} | | |- | ''Porfiria'' <span class="Person">Boed.</span> | {{SortKey|Bödeker, Friedrich|[[Friedrich Bödeker]]}} | 1926 | {{DEU}} | ''[[Mammillaria]]'' | |- | ''[[Praecereus]]'' <span class="Person">Bŭb.</span> | {{SortKey|Bŭbaum, Franz|[[Franz Bŭbaum]]}} | 1968 | {{AUT}} | | |- | ''[[Pseudoacanthocereus]]'' <span class="Person">F.Ritter</span> | {{SortKey|Ritter, Friedrich|[[Friedrich Ritter]]}} | 1979 | {{DEU}} | | |- | ''Pseudoespostoa'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1934 | {{DEU}} | ''[[Espostoa]]'' | |- | ''Pseudolobivia'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1942 | {{DEU}} | ''[[Echinopsis]]'' | |- | ''Pseudomammillaria'' <span class="Person">Bŭb.</span> | {{SortKey|Bŭbaum, Franz|[[Franz Bŭbaum]]}} | 1951 | {{AUT}} | ''[[Mammillaria]]'' | |- | ''Pseudomitrocereus'' <span class="Person">Bravo & Bŭb.</span> | {{SortKey|Bravo Hollis, Helia; Bŭbaum, Franz|[[Helia Bravo Hollis]] kaj [[Franz Bŭbaum]]}} | 1961 | {{MEX}}, {{AUT}} | ''[[Pachycereus]]'' | |- | ''Pseudonopalxochia'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1958 | {{DEU}} | ''[[Disocactus]]'' | nom. inval. Art. 36.1 |- | ''Pseudopilocereus'' <span class="Person">Bŭb.</span> | {{SortKey|Bŭbaum, Franz|[[Franz Bŭbaum]]}} | 1968 | {{AUT}} | ''[[Pilosocereus]]'' | |- | ''[[Pseudorhipsalis]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1923 | {{USA}} | | |- | ''Pseudoselenicereus'' <span class="Person">Innes</span> | {{SortKey|Innes, Clive Frederick|[[Clive Frederick Innes]]}} | 1978 | {{GBR}} | ''[[Selenicereus]] '' | nom. inval. Art. 36.1, 37.1 |- | ''Pseudosolisia'' <span class="Person">Y.Itô</span> | {{SortKey|Itô, Yoshi|[[Yoshi Itô]]}} | 1981 | {{JPN}} | ''[[Turbinicarpus]]'' | nom. illeg. Art. 52.1 |- | ''Pseudotephrocactus'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1933 | {{CZS}} | ''[[Maihueniopsis]]'' | |- | ''Pseudozygocactus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1938 | {{DEU}} | ''[[Hatiora]]'' | |- | ''[[Pterocactus]]'' <span class="Person">K.Schum.</span> | {{SortKey|Schumann, Karl Moritz|[[Karl Moritz Schumann]]}} | 1897 | {{DEU}} | | |- | ''Pterocereus'' <span class="Person">T.MacDoug. & Miranda</span> | {{SortKey|MacDougall, Thomas Baillie; Miranda, Faustino|[[Thomas Baillie MacDougall]] kaj [[Faustino Miranda]]}} | 1954 | {{MEX}} | ''[[Pachycereus]]'' | |- | ''Puebloa'' <span class="Person">Doweld</span> | {{SortKey|Doweld, Alexander Borissowitsch|[[Alexander Borissowitsch Doweld]]}} | 1999 | {{RUS}} | ''[[Pediocactus]]'' | |- | ''Puna'' <span class="Person">R.Kiesling</span> | {{SortKey|Kiesling, Roberto|[[Roberto Kiesling]]}} | 1982 | {{ARG}} | ''[[Maihueniopsis]]'' | |- | ''[[Pygmaeocereus]]'' <span class="Person">H.Johnson & Backeb.</span> | {{SortKey|Johnson, Joseph Harry; Backeberg, Curt|[[Joseph Harry Johnson]] kaj [[Curt Backeberg]]}} | 1957 | {{USA}}, {{DEU}} | | |- | ''Pyrrhocactus'' <span class="Person">A.Berger</span> | {{SortKey|Berger, Alwin|[[Alwin Berger]]}} | 1929 | {{DEU}} | ''[[Eriosyce]]'' | |- | ''[[Quiabentia]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1923 | {{USA}} | | |- | ''Rapicactus'' <span class="Person">Bŭb. & Oehme</span> | {{SortKey|Bŭbaum, Franz; Oehme, Hanns|[[Franz Bŭbaum]] kaj [[Hanns Oehme]]}} | 1942 | {{AUT}}, {{DEU}} | ''[[Turbinicarpus]]'' | |- | ''Rathbunia'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1909 | {{USA}} | ''[[Stenocereus]]'' | |- | ''[[Rauhocereus]]'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1956 | {{DEU}} | | |- | ''Rebulobivia'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1935 | {{CZS}} | ''[[Echinopsis]]'' | nom. inval. Art. 36.1 |- | ''[[Rebutia]]'' <span class="Person">K.Schum.</span> | {{SortKey|Schumann, Karl Moritz|[[Karl Moritz Schumann]]}} | 1895 | {{DEU}} | | |- | ''Reicheocactus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1942 | {{DEU}} | ''[[Echinopsis]]'' | |- | ''Rhipsalidopsis'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1923 | {{USA}} | ''[[Hatiora]]'' | |- | ''[[Rhipsalis]]'' <span class="Person">Gaertn.</span> | {{SortKey|Gärtner, Joseph|[[Joseph Gärtner]]}} | 1788 | {{DEU}} | | |- | ''Rhodocactus'' <span class="Person">(A.Berger) F.M.Knuth</span> | {{SortKey|Knuth, Frederik Marcus|[[Frederik Marcus Knuth]]}} | 1930<!--1936?--> | {{DNK}} | ''[[Pereskia]]'' | |- | ''Rimacactus'' <span class="Person">Mottram</span> | {{SortKey|Mottram, Roy|[[Roy Mottram]]}} | 2001 | {{GBR}} | ''[[Eriosyce]]'' | |- | ''Ritterocactus'' <span class="Person">Doweld</span> | {{SortKey|Doweld, Alexander Borissowitsch|[[Alexander Borissowitsch Doweld]]}} | 1999 | {{RUS}} | ''[[Parodia]]'' | |- | ''Ritterocereus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1942 | {{DEU}} | ''[[Stenocereus]]'' | |- | ''Rodentiophila'' <span class="Person">F.Ritter</span> | {{SortKey|Ritter, Friedrich|[[Friedrich Ritter]]}} | 1958 | {{DEU}} | ''[[Eriosyce]]'' | nom. inval. Art. 36.1, 37.1 |- | ''Rooksbya'' <span class="Person">(Backeb.) Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1942 | {{DEU}} | ''[[Carnegiea]]'' | |- | ''Roseocactus'' <span class="Person">A.Berger</span> | {{SortKey|Berger, Alwin|[[Alwin Berger]]}} | 1925 | {{DEU}} | ''[[Ariocarpus]]'' | |- | ''Roseocereus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1938 | {{DEU}} | ''[[Harrisia]]'' | |- | ''Salmiopuntia'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1935 | {{CZS}} | ''[[Opuntia]]'' | nom. inval. Art. 36.1 |- | ''Salmonopuntia'' <span class="Person">P.V.Heath</span> | {{SortKey|Heath, Paul V.|[[Paul V. Heath]]}} | 1999 | {{GBR}} | ''[[Opuntia]]'' | |- | ''Salpingolobivia'' <span class="Person">Y.Itô</span> | {{SortKey|Itô, Yoshi|[[Yoshi Itô]]}} | 1957 | {{JPN}} | ''[[Echinopsis]]'' | |- | ''[[Samaipaticereus]]'' <span class="Person">Cárdenas</span> | {{SortKey|Cárdenas, Martin|[[Martin Cárdenas]]}} | 1952 | {{BOL}} | | |- | ''[[Schlumbergera]]'' <span class="Person">Lem.</span> | {{SortKey|Lemaire, Charles|[[Charles Lemaire]]}} | 1858 | {{FRA}} | | |- | ''[[Sclerocactus]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1922 | {{USA}} | | |- | ''Scoparebutia'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1933 | {{CZS}} | ''[[Rebutia]]'' | nom. inval. Art. 32.1c, 36.1 |- | ''[[Selenicereus]]'' <span class="Person">(A.Berger) Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1909 | {{USA}} | | |- | ''Sericocactus'' <span class="Person">Y.Itô</span> | {{SortKey|Itô, Yoshi|[[Yoshi Itô]]}} | 1957 | {{JPN}} | ''[[Parodia]]'' | |- | ''Seticereus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1942 | {{DEU}} | ''[[Cleistocactus]]'' | |- | ''Seticleistocactus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1967 | {{DEU}} | ''[[Cleistocactus]]'' | |- | ''Setiechinopsis'' <span class="Person">(Backeb.) de Haas</span> | {{SortKey|Haas, T. de|[[T. de Haas]]}} | 1940 | {{NLD}}<!--?--> | ''[[Echinopsis]]'' | |- | ''Setirebutia'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1935 | {{CZS}} | ''[[Rebutia]]'' | nom. inval. Art. 36.1 |- | ''Siccobaccatus'' <span class="Person">P.J.Braun & Esteves</span> | {{SortKey|Braun, Pierre Josef, Esteves Pereira, Eddie|[[Pierre Josef Braun]] kaj [[Eddie Esteves Pereira]]}} | 1990 | {{DEU}}, {{BRA}} | ''[[Micranthocereus]]'' | |- | ''Soehrensia'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1938 | {{DEU}} | ''[[Echinopsis]]'' | |- | ''Solisia'' <span class="Person">(A.Berger) Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1923 | {{USA}} | ''[[Mammillaria]]'' | |- | ''Spegazzinia'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1934 | {{DEU}} | ''[[Weingartia]]'' | nom. illeg. Art 53.1 |- | ''Spinicalycium'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1935 | {{CZS}} | ''[[Acanthocalycium]]'' | nom. inval. Art. 36.1 |- | ''[[Stenocactus]]'' <span class="Person">(K.Schum.) A.Berger</span> | {{SortKey|Berger, Alwin|[[Alwin Berger]]}} | 1929 | {{DEU}} | | |- | ''[[Stenocereus]]'' <span class="Person">(A.Berger) Riccob.</span> | {{SortKey|Riccobono, Vincenzo|[[Vincenzo Riccobono]]}} | 1909 | {{ITA}} | | |- | ''[[Stephanocereus]]'' <span class="Person">A.Berger</span> | {{SortKey|Berger, Alwin|[[Alwin Berger]]}} | 1926 | {{DEU}} | | |- | ''[[Stetsonia]]'' <span class="Person">(A.Berger) Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1920 | {{USA}} | | |- | ''[[Strombocactus]]'' <span class="Person">(A.Berger) Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1922 | {{USA}} | | |- | ''Strophocactus'' <span class="Person">(A.Berger) Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1913 | {{USA}} | ''[[Selenicereus]]'' | |- | ''Submatucana'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1959 | {{DEU}} | ''[[Matucana (Kakteengattung)|Matucana]]'' | |- | ''Subulatopuntia'' <span class="Person">Frič & Schelle</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch; Schelle, Ernst|[[Alberto Vojtěch Frič]] kaj [[Ernst Schelle]]}} | 1935 | {{CZS}}, {{DEU}} | ''[[Opuntia]]'' | nom. inval. Art. 36.1<!--ne en IPNI--> |- | ''Subpilocereus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1938 | {{DEU}} | ''[[Cereus]]'' | |- | ''[[Sulcorebutia]]'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1951 | {{DEU}} | | |- | ''[[Tacinga]]'' <span class="Person">(A.Berger) Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1919 | {{USA}} | | |- | ''[[Tephrocactus]]'' <span class="Person">Lem.</span> | {{SortKey|Lemaire, Charles|[[Charles Lemaire]]}} | 1868 | {{FRA}} | | |- | ''[[Thelocactus]]'' <span class="Person">(K.Schum.) Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1922 | {{USA}} | | |- | ''Thelocephala'' <span class="Person">Y.Itô</span> | {{SortKey|Itô, Yoshi|[[Yoshi Itô]]}} | 1957 | {{JPN}} | ''[[Eriosyce]]'' | |- | ''Thelomastus '' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1935 | {{CZS}} | ''[[Thelocactus]]'' | nom. inval. Art. 36.1 |- | ''Thrixanthocereus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1937 | {{DEU}} | ''[[Espostoa]]'' | |- | ''Torreycactus'' <span class="Person">Doweld</span> | {{SortKey|Doweld, Alexander Borissowitsch|[[Alexander Borissowitsch Doweld]]}} | 1998 | {{RUS}} | ''[[Thelocactus]]'' | |- | ''[[Toumeya]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1922 | {{USA}} | | |- | ''Trichocereus'' <span class="Person">Riccob.</span> | {{SortKey|Riccobono, Vincenzo|[[Vincenzo Riccobono]]}} | 1909 | {{ITA}} | ''[[Echinopsis]]'' | |- | ''[[Tunilla]]'' <span class="Person">D.R.Hunt & Iliff</span> | {{SortKey|Hunt, David Richard; Iliff, James|[[David Richard Hunt]] kaj [[James Iliff]]}} | 2000 | {{GBR}} | | |- | ''[[Turbinicarpus]]'' <span class="Person">Bŭb. & Backeb.</span> | {{SortKey|Bŭbaum, Franz; Backeberg, Curt|[[Franz Bŭbaum]] kaj [[Curt Backeberg]]}} | 1937 | {{AUT}}, {{DEU}} | | |- | ''[[Uebelmannia]]'' <span class="Person">Buining</span> | {{SortKey|Buining, Albert Frederik Hendrik|[[Albert Frederik Hendrik Buining]]}} | 1967 | {{NLD}} | | |- | ''Ursopuntia'' <span class="Person">P.V.Heath</span> | {{SortKey|Heath, Paul V.|[[Paul V. Heath]]}} | 1999 | {{GBR}} | ''[[Tephrocactus]]'' | |- | ''Utahia'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1922 | {{USA}} | ''[[Pediocactus]]'' | |- | ''Vatricania'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1950 | {{DEU}} | ''[[Espostoa]]'' | |- | ''[[Weberbauerocereus]]'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1942 | {{DEU}} | | |- | ''[[Weberocereus]]'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1909 | {{USA}} | | |- | ''[[Weingartia]]'' <span class="Person">Werderm.</span> | {{SortKey|Werdermann, Erich|[[Erich Werdermann]]}} | 1937 | {{DEU}} | | |- | ''Werckleocereus'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1909 | {{USA}} | ''[[Weberocereus]]'' | |- | ''Wigginsia'' <span class="Person">D.M.Porter</span> | {{SortKey|Porter, Duncan MacNair|[[Duncan MacNair Porter]]}} | 1964 | {{USA}} | ''[[Parodia]]'' | |- | ''Wilcoxia'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1909 | {{USA}} | ''[[Echinocereus]]'' | |- | ''Wilmattea'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1920 | {{USA}} | ''[[Hylocereus]]'' | |- | ''Winteria'' <span class="Person">F.Ritter</span> | {{SortKey|Ritter, Friedrich|[[Friedrich Ritter]]}} | 1962 | {{DEU}} | ''[[Cleistocactus]]'' | nom. illeg. Art. 53.1 |- | ''Winterocereus'' <span class="Person">Backeb.</span> | {{SortKey|Backeberg, Curt|[[Curt Backeberg]]}} | 1966 | {{DEU}} | ''[[Cleistocactus]]'' | nom. illeg. Art. 52.1 |- | ''Wittia'' <span class="Person">K.Schum.</span> | {{SortKey|Schumann, Karl Moritz|[[Karl Moritz Schumann]]}} | 1903 | {{DEU}} | ''[[Pseudorhipsalis]]'' | nom. illeg. Art. 53.1 |- | ''Wittiocactus'' <span class="Person">Rauschert</span> | {{SortKey|Rauschert, Stephan|[[Stephan Rauschert]]}} | 1982 | {{DEU}} | ''[[Pseudorhipsalis]]'' | |- | ''[[Yavia]]'' <span class="Person">R.Kiesling</span> | {{SortKey|Kiesling, Roberto, Piltz, Jörg|[[Roberto Kiesling]] kaj [[Jörg Piltz]]}} | 2001 | {{ARG}}, {{DEU}} | | |- | ''[[Yungasocereus]]'' <span class="Person">F.Ritter</span> | {{SortKey|Ritter, Friedrich|[[Friedrich Ritter]]}} | 1980 | {{DEU}} | | |- | ''Zehntnerella'' <span class="Person">Britton & Rose</span> | {{SortKey|Britton, Nathaniel Lord; Rose, Joseph Nelson|[[Nathaniel Lord Britton]] kaj [[Joseph Nelson Rose]]}} | 1920 | {{USA}} | ''[[Facheiroa]]'' | |- | ''Zygocactus'' <span class="Person">K.Schum.</span> | {{SortKey|Schumann, Karl Moritz|[[Karl Moritz Schumann]]}} | 1890 | {{DEU}} | ''[[Schlumbergera]]'' | |- | ''Zygocereus'' <span class="Person">Frič</span> | {{SortKey|Frič, Alberto Vojtěch|[[Alberto Vojtěch Frič]]}} | 1935 | {{CZS}} | ''[[Schlumbergera]]'' | nom. illeg. Art. 52.1 |} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de kaktoj]] == Literaturo == * Edward Frederick Anderson. Das große Kakteen-Lexikon, eldonejo Eugen Ulmer KG, Stuttgart, 2005, ISBN 3-8001-4573-1 === Referencoj === {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://historia.succulentophila.de/de/texte/la/1753-Species_Plantarum-Cactus.php5 Volltext] von Linnés Beschreibung der Gattung ''Cactus'' [[Kategorio:Kaktoj]] [[Kategorio:Botaniko]] [[Kategorio:Amerikaj plantoj]] 6fhenyhzg9x133oe2i2o01h1flyh29v Georges Rodenbach 0 508940 9372551 9372034 2026-05-14T05:54:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372551 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Georges Rodenbach''' ([[Tournai]], la [[16-an de julio]] [[1855]] - [[Parizo]], la [[25-an de decembro]] [[1898]]) estis [[Franca lingvo|franclingva]] [[Belgio|belga]] verkisto kaj poeto. Georges Rodenbach estis inter la unuaj belgaj [[Literaturo|literaturistoj]] kiuj aliĝis al la franca [[Simbolismo (literatura skolo)|Simbolismo]]. Kvankam li mortis 43-jara, Rodenbach elstaras en la historio de la internacia simbolismo kun la poeziaroj ''Le Règne du Silence'' (1891), ''Les Vies encloses'' (1896), ''Le Miroir du ciel natal'' (1898), kaj lia ofte legata [[romano]] ''Bruges-la-Morte'' (Bruĝo la mortinta) el 1892.[[Dosiero:Gedenkplaat Georges Rodenbach Brugge.jpg|eta|dekstra|<center>Memorplato en [[Brugge]] sur la [[fasado]] de la domo ''De Rode Steen'' je angulo Genthof kaj Spiegelrei]] == Familio == [[Dosiero:Tombeau Georges Rodenbach.jpg|eta|dekstra|235px|Tombo de Georges Rodenbach en la [[Parizo|pariza]] tombejo [[Tombejo Père-Lachaise|Père-Lachaise]] (Aŭtoro: Charlotte Besnard)]] Georges Rodenbach estis [[Germanio|germandevena]]. Lia prapatro estis Ferdinand Rodenbach ([[Andernach]] 1714 - [[Roeselare]] 1786), [[kirurgo]] en la [[Austrio|austria]] armeo kiu post la [[edziĝo]] en 1748 kun Catharina Vanden Bossche ekloĝis en [[Ieper]]. Ilia filo, Pierre-Ferdinand Rodenbach (1759-1820) edziĝis kun la [[Bruĝo|bruĝa]] Anne De Geest. Ili havis ses filojn kaj unu filinon. Li iĝis estro de la urba administrado de [[Roeselare]] kaj fondis [[brando]]-[[distilado|distilejon]], kiu estis la origino de la nuna [[biero|bierfarejo]] Rodenbach. Unu el la filoj, Ferdinand-Grégoire Rodenbach kaj ties filo Julius Rodenbach (1824-1915) estis avo kaj patro de la poeto [[Albrecht Rodenbach]] (1856-1880) kaj de la verkisto Ferdinand Rodenbach (1864-1938). Alia filo, Constantin-François Rodenbach (1791-1846), estis kirurgo en la armeo de [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]]. Kun aliaj fratoj liaj li estis inter la iniciatintoj de la [[Belgio|Belga]] [[Revolucio]] en [[1830]]. Lia filo, la patro de Georges, estis Constantin-Ferdinand Rodenbach (1824-1891). Li edziĝis kun Rosalie Gall (1830-1889) el [[Tournai]] kaj iĝis kontrolisto de [[Buroo Internacia pri Pezoj kaj Mezuroj|Pezoj kaj Mezuroj]]. Georges edziĝis en 1888 kun Anne-Marie Urbain ([[1860]]-[[1945]]). Ili havis unu filon, Constantin Rodenbach (°1892). Georges mortis nur 43-jara, post kelkjara malsano. Li entombiĝis en la [[Parizo|pariza]] tombejo [[Tombejo Père-Lachaise|Père-Lachaise]]. == Studoj kaj kariero == Rodenbach loĝis kun sia familio en [[Gento]] ekde [[1855]]. En la mezlernejo li ekkonis [[Emile Verhaeren]]. Poste li studis [[juro|juron]] en [[Gento]] kaj en [[Parizo]]. En [[1878]] li unuafoje restadis dum longa tempo en Parizo kaj iĝis ofte vizitanto de la ''Cercle des Hydropathes''. Li konatiĝis kun la unuaj literaturaj amikoj, inter aliaj [[Catulle Mendès]], François Coppée kaj [[Maurice Barrès]]. En 1879 li iĝis advokato en Gento kaj kunlaboranto de la gazeto ''La Flandre Libérale''. En [[Bruselo]] li amikiĝis kun [[Camille Lemonnier]] (1844-1913), en [[Bruĝo]] kun Caroline Popp (1806-1891), eldonisto de la ''Journal de Bruges''. En 1884 li pasigis tutan someron ĉe ŝi. Poste li iĝis advokato en Bruselo kaj, kiel Emile Verhaeren, kunlaboranto de advokato, verkisto kaj politikisto [[Edmond Picard]]. Li pli kaj pli dediĉis sin al [[literaturo]] kaj estis animanto de ''La Jeune Belgique'', brusela artista kaj literatura revuo proksima al la franca [[Parnasa skolo]]. En ĝi li prezentis siajn amikojn [[Maurice Maeterlinck]] kaj Charles Van Lerberghe. Li organizis rondvojaĝon en Belgio por la franca verkisto Mathias Villiers de l'Isle-Adam kaj prelegis pri la germana [[filozofio|filozofo]] [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]], kiu inspiris grandan parton de lia verkaro. En [[1888]] definitive ekloĝis en [[Parizo]] kaj iĝis plentempa verkisto de prozaj rakontoj kaj poezio. Kiel korespondanto de la ''Journal de Bruxelles'', li verkis pli ol 400 ''Lettres Parisiennes'' (leterojn parizajn). Li amikiĝis kun [[Stéphane Mallarmé]], [[Alphonse Daudet]], [[Edmond de Goncourt]] kaj [[Auguste Rodin]], kiun li verve defendis en [[Le Figaro]]. [[Marcel Proust]] estis inter liaj admirantoj. François Coppée kaj Villiers de l'Isle-Adam estis atestantoj ĉe lia edziĝo. En [[Le Figaro]] li aperigis serion ''Agonies de villes'', pri urboj kiel Bruĝo, Gento, [[Middelburg]] kaj [[Saint-Malo]]. == Verkaro == * En 1877 aperis lia unua poemaro, ''Le Foyer et les Champs''. * En 1886 li famiĝis per ''La Jeunesse blanche'', same en Belgio kiel en Francio. * En 1894 li iĝis la unua belga aŭtoro kies teatraĵo (''Le Voile''), estis prezentita en la ''Comédie Française''. Ĉefrolulino estis la juna Marguerite Moreno. * En 1896 li aperigis ''Les Vies encloses'', poemaron inspiritan de la [[okultismo]] ([[Novalis]]) kaj la [[Germanio|germana]] [[romantismo]]. === Bruges-la-morte === [[Dosiero:Khnopff - Brugres-la-morte.jpeg|eta|dekstra|Khnopff - skizo de la kovrilpaĝo de Bruges-la-morte]] En [[1892]] Rodenbach aperigis sian romanon ''Bruges-la-Morte'' (Bruĝo la mortinta), unue [[felietono|felietone]] en Le Figaro (de la 4-a ĝis la 14a de februaro) kaj poste libroforme (junio) ĉe la eldonejo Flammarion. Tuj estis granda sukceso, konsiderata majstroverko de la [[simbolismo]]. La belga simbolisma pentristo [[Fernand Khnopff]] desegnis la kovrilon. En la rakonto la vidvo Hugues ekloĝas en Bruĝo. Li pensas renkonti la [[Reenkarniĝo|reenkarniĝon]] de sia edzino kaj murdas ŝin. Fakte, la ĉefa persono estas la urbo Bruĝo. La libro multe kontribuis al la [[Turismo|turisma]] famo de la urbo. Ankoraŭ nun la libro estas regule reeldonita. === Le Carillonneur === [[Dosiero:Georges Rodenbach001.jpg|eta|<center>Le Carillonneur </center>]] En [[1897]] Rodenbach denove inspiriĝis de Bruĝo. Krom pri la [[Kariljono|kariljonisto]] (al kiu li, ega insulto, donis la tipe [[Gento|gentan]] nomon ''Borluut''), la libro temis pri la [[disputo]] inter la poruloj de la [[Bruĝo|bruĝa]] [[Zeebrugge|marhaveno]] kaj tiuj kiuj volis konservi Bruĝon kiel artan urbon por elito. == Amo-malamo al Bruĝo == Rodenbach sendube kontribuis al la famo de Bruĝo, sed la bruĝanoj ne ŝatis ke urbo kiu vigle estis konstruanta novan havenon estis priskribita kiel 'mortinta'. Neniam li estis honorigita per stratnomo aŭ [[statuo]]. Nur estas modesta plato, pagita de la familio Rodenbach, je domo ĉe Jan van Eyckplein. == Ebla konfuzo == Ne konfuzu Georges Rodenbach kun lia familiano [[Albrecht Rodenbach]], ano de la [[Flandra Movado]]. == Publicaĵoj == * Oeuvre poétique 2 vol., Archives Karéline, 2008 * Le Foyer et les Champs (1877), poemoj * Les Tristesses (1879), poemoj * La Belgique 1830-1880 (1880), historia poemo * La Mer élégante (1881), poemoj * L'Hiver mondain (1884) * Vers d'amour (1884) * La Jeunesse blanche (1886), poemoj * Du Silence (1888) * L'Art en exil (1889) * Bruges-la-Morte (1892), romano * Le Voyage dans les yeŭ (1893) * Le Voile, dramo, prezentita en la ''Comédie Française'' en 1894 * L'Agonie du soleil (1894) * Musée de béguines (1894) * Le Tombeau de Baudelaire (1894) * La Vocation (1895) * A propos de "Manette Salomon". L'Œuvre des Goncourt (1896) * Les Tombeaŭ (1896) * Les Vierges (1896) * Les Vies encloses (1896), poemo * Le Carillonneur (1897), romano * Agonies de villes (1897) * Le Miroir du ciel natal (1898) * Le Mirage (1900) == Bibliografio == * P. MAES, ''Georges Rodenbach (1855-1896''), Parizo, 1926. * Fernand BONNEURE, Marcel VAN HOUTRYVE, Karel PUYPE, ''Het Stille Brugge. 100 Jaar Bruges-la-Morte'', Brugge, 1992. * Joël GOFFIN, k.a., ''Georges Rodenbach ou la légende de Bruges'', 2005 == Informoj == * Artikoloj de Rodenbach (inter aliaj pri [[Arthur Rimbaud]]) troveblas je [[Wikisource]]. * Fonduso Georges Rodenbach konserviĝas en la Reĝa Biblioteko en Bruselo. * Meblaro kaj biblioteko de Georges Rodenbach troviĝas en la ''Musée de la vie tournaisienne'' en [[Tournai]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://users.belgacom.net/rodenbach/sommaire.htm Retpaĝaro pri Georges Rodenbach] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303171744/http://users.belgacom.net/rodenbach/sommaire.htm |date=2016-03-03 }}. * [http://www.poetes.com/rodenbach/index.php Retpaĝaro pri poetoj]. * [http://www.bruges-la-morte.net Retpaĝaro dediĉita al Georges Rodenbach, Fernand Khnopff kaj Bruges-la-Morte]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rodenbach, Georges}} [[Kategorio:Belgaj poetoj]] [[Kategorio:Franclingvaj poetoj]] h1ywiqpdkw5unkmzctin2q9k7j4hxy4 Darius Milhaud 0 521026 9372174 9274596 2026-05-13T15:08:33Z Sj1mor 12103 9372174 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Darius Milhaud''' (naskiĝinta la [[4-an de septembro]] [[1892]] en [[Marsejlo]]; mortinta la [[22-an de junio]] [[1974]] en [[Ĝenevo]]) estis [[franca]] [[komponisto]]. Li estis membro de "[[La Sesopo]]" kaj estis inter la plej produktivaj komponistoj de la [[20-a jarcento]]. [[Dosiero:Milhaud Darius 1926.jpg|eta|Darius Milhaud proksimume 1926]] == Vivo == Milhaud devenis de bonstata, ĉi tiea [[Judoj|juda]]-[[Provenco|provenca]] familio. Li ja naskiĝis en Marsejlo, alkreskis tamen en [[Aikso Provenca]]. Laŭ lia propra atestaĵo lia geografia kiel religia deveno por li restis dumvive treege influaj. [[Dosiero:Darius Milhaud plaque - 10 Blvd de Clichy, Paris 18.jpg|eta|Ŝildo sur la loĝdomo de Milhaud en Parizo. Surskribo: “Milhaud vivis en ĉi tiu domo”]] Lia sistema muzika edukiĝo komenciĝis en la aĝo de sep jaroj per la eklernado de violonludo. Unuaj komponaĵoj ekestis en 1905. En 1909 li daŭrigis sian violonstudon ĉe la [[Konservatorio]] je [[Parizo]], rezignis tiun tamen pli malfrue favore al kompono. Si studis ĉe André Gedalge ([[kontrapunkto]]n, [[Komponado (muziko)|komponon]]), [[Charles-Marie Widor]] (komponon) kaj [[Vincent d'Indy]] (orkestrodirektadon). En la kursoj de Gedalge li konatiĝis kun interalie [[Arthur Honegger]] kaj [[Jacques Ibert]]. En tiu ĉi tempo ekestis antaŭ ĉio kantoj laŭ poemoj de samtempaj francaj poetoj kaj unua opero (''La brebis égarée'', 1910-1915). En 1912 li konatiĝis kun poeto [[Paul Claudel]], kun kiu lin dumvive ligis amikeco kaj arta kunverkado. Kiam Claudel en 1916 estis delegita kiel franca ambasadestro en la tiaman brazilan ĉefurbon [[Rio-de-Ĵanejro]], lin akompanis Milhaud, liberigita de la soldatoservo dum la [[Unua Mondmilito]], kiel ties [[ataŝeo]] al [[Brazilo]]. Tie li konatiĝis kun [[brazila muziko|brazila popola kaj populara muziko]], kiu dum la postsekvaj jaroj treege influis lian muzikon. [[Dosiero:Les Six Tableau.jpg|eta|[[La Sesopo]], pentraĵo de Jacques-Emile Blanche el 1921]] En 1918 li reiris al [[Francujo]]. Li havis kontakton kun la rondo ĉirkaŭ [[Jean Cocteau]] kaj [[Erik Satie]] kaj apartenis finfine al la [[La Sesopo|''Groupe des Six'']]. Liaj komponaĵoj liveris al li unuajn sukcesojn, sed ankaŭ skandalojn. En 1925 li geedziĝis kun sia kuzino Madeleine. Post eksplodo de la [[Dua Mondmilito]] Milhaud elmigris kun sia edzino en [[Usono]]n kaj fariĝis en [[Oakland (Kalifornio)|Oakland]] instruisto por kompozicio (ĝis 1971). Post fino de la milito li krom tio ankaŭ instruis kompozician klason ĉe la Konservatorio je Parizo (ĝis 1972). Li instruis dum la sekva temo ĉiun jaron alteren sur ambaŭ kontinentoj. Lian instruon sekvis tiel variaj muzikistoj kiel [[ĵazmuzikisto]][[Dave Brubeck]] kaj [[Avangardo|avangardistoj]] kiel [[Karlheinz Stockhausen]] kaj [[Iannis Xenakis]]. == Muziko == Milhaud estis treege produktema kiel produktanta komponisto. Lia verkaro enhavas pli ol 400 pecojn el ĉiuj gravaj tradiciaj muzikĝenroj, kiel ekzemple opero, simfonia muziko, konĉertoj, ĉambra kaj kanta muziko kaj [[lido]]j. Li mem sin konsideris treege influata de la muziko de la [[mediteranea regiono]] (precipe de la itala), sed nur malmulte de la germana muziko. Je ĉiu variopleno de lia verko entute ĝin karakterizas klarkontura [[melodiaro]], delikata sonsento je plej vasta rezigno de rigidaj kaj formalaj teĥnikoj de la [[kontrapunkto]]. En la [[harmoniaro]] Milhaud ofte uzas [[dutonaleco|du-]]/[[plurtonaleco]]n. Ankaŭ [[plurritmaro]] estas trovebla en liaj verkoj. Unu el liaj plej konataj ĉambromuzikaj verkoj estas ''Scaramouche'' por du pianoj, kiun li aranĝis por variaj ensembloj, interalie por [[saksofono]] kaj [[blovinstrumenta kvinopo]]. El ĉiuj komponistoj de sia kaj de la antaua generacioj, kiuj en almenaŭ unu komponaĵo enigis la tiam novaperantan [[ĵazo]]n aŭ almenaŭ ties muzikigajn aperaĵojn (la plej famaj inter ili estis [[Igor Stravinski]], [[Paul Hindemith]], [[Dmitrij Ŝostakoviĉ]], [[Satie]] kaj [[Erwin Schulhoff|Schulhoff]]), Darius Milhaud estis tiu, kiu plej multe alproksimiĝis al ĉi tiu muziko kiel klasikisma komponisto. === Filmmuziko === En 1939 li kunlaboris kun [[Arthur Honegger]] kaj Roger Désormière, verkante la muzikon por filmo de Raymond Bernard titole ''Cavalcade d´amour''. La filmo konsistis el tri partoj, pri facilkoraj viroj kaj la variaĵoj de amo, kiuj tempas pokaze en la jaro 1430, 1830 kaj 1930. Ĉiu el la tri komponisto elektis unu epokon, por kiu li komponis. Milhaud decidiĝis por la tempo proksimume 1430 kaj elektis la historion de [[trobadoro]] el lia hejmregiono, [[Renato de Anĵuo]], Grafo de la Provenco. Reĝo Renato ŝatis ripozi en senventa pejzaĝo sur la kamparo sub libera ĉielo dum pikniko. Tiu ĉi loko ricevis la nomon ''La cheminée du roi René''. Tiu ĉi [[filmmuziko]] fariĝis la plej fama kaj populara blovinstrumenta kvinteto de Milhaud kun imagaj scenoj el la vivo de reĝo Renato kun parado (''Cortège''), matenserenado (''Aubade'') kaj ĵonglistoj (''Jongleurs''), priskribo de la pejzaĝo (''La Maousinglade''), boatokonkursoj sur la rivero Arc (''Joutes sur l' Arc'') kaj ĉasosceno (''Chasse à Valabre'') kaj finiĝas per nokta sceno (''Madrigal-Nocturne''). La unua prezentado okazis post la fuĝo de Milhaud ĉe la [[Universitato de Suda Kalifornio]] en 1941. La ''Suite d´après Corette'' baziĝas sur kelkaj temoj de la vaste nekonata franca komponisto Michel Corrette, kiujn Milhaud tre libere pritraktis. Li dediĉis ĝin al ''Trio d´Anches'', tiam tre fama [[anĉo|anĉinstrumenta]] triopo. Pri ''Divertissement en trois Parties'' por blovinstrumenta kvinopo li komponis aprilon de 1958. Estas muziko por la filmo ''[[Gauguin]]'' de [[Alain Resnais]]. Ties verknumero ne estas kronologia. La titoloj de la tri [[movimento]]j estas ''Balance'' (kun provenca temo), ''Dramatique'' (kun ekstremaj akordoj) kaj ''Joyeux'' (plurritma). Oni sentas aparte en la lasta movimento la parencecon kun lia blovokvinteto 20 jarojn pli aĝa ''La cheminée de Roi René''. Jen la muzika evoluo de Milhaud sin klare aŭdigas. La ''Four Sketches'' por blovinstrumenta kvinopo aperis en la sama jaro 1941 kiel la orkestra versio. Ili komenciĝas simile al la ''Suite d´après Corette'' per temo de la [[hobojo]]. La titolo ''Pastoral'' konvenas kun la ''Eglogue'' en orkestroversio kaj ĉi tie lokas kiel tria movimento post la ''Madrigal''. == Honoradoj == Liahonore oni nomis la novkonstruaĵon de la konservatorio en [[Aikso Provenca]] ''Conservatoire Darius Milhaud''. La domo en la urbocentro enhavas koncertejon kun 500 sidlokoj kaj 240 kvadratajn metrojn da sceneja areo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.festival-aix.com/en/node/5045 |titolo=Auditorium, Darius Milhaud Conservatoire |alirdato=2015-04-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150401123657/http://www.festival-aix.com/en/node/5045 |arkivdato=2015-04-01 }}</ref> == Verkoj (elekto) == === Libroj === * ''Ma vie heureuse'' (Mia bonŝanca/feliĉa vivo), Parizo: Belfond, 1973 === Verkoj por orkestro === * 1919 ''[[Le bœuf sur le toit (Milhaud)|Le bœuf sur le toit]]'' [[Opuszahl|op.]] 58, orkestrofantazio; baleta versio laŭ [[Jean Cocteau]] * 1920 ''Saudades do Brazil'' op. 67 (origine por piano), aranĝaĵo por orkestro * 1920 ''Cinq Études pour piano et orchestre'' op. 63 * 1923 ''[[La Création du monde]]'' op. 81, [[baleta]] muziko por malgranda orkestro * 1926 ''Le Carneval d'Aix'' op. 83b, [[Fantazio (muziko)|fantazio]] por piano kaj orkestro * 1937 ''Suite provençale'' op. 152b por orkestro * 1939-1961 12 simfonioj * 1941 ''Four Sketches'' (movimentoj: ''Eglougue.'' ''[[Madrigalo (muziko)|Madrigalo]]'', ''Sobre la Loma'', ''[[Alameda]]'') por orkestro * 1944 ''Cain and Abel'' op. 241 por deklamanto kaj orkestro (= 4-a movimento de la Genesis Suite) * 1947 ''Concerto pour Marimbaphone, Vibraphone et Orchestre op. 278'' * 1966 ''Musique pour Lisbonne, op. 420'' === Verkoj por blovorkestro === * 1944 ''Suite française'' (movimentoj: ''[[Normandujo|Normandie]]'', ''[[Bretonujo|Bretagne]]'', ''[[Francilio|Ile de France]]'', ''[[Alzaco-Loreno|Alsace-Lorraine]]'', ''[[Provenco|Provence]]) op. 248 * 1954 ''West Point Suite'' op. 313 * 1960 ''Deŭ Marches'' op. 260 * ''Introduction et Marche funèbre'' === Verkoj por piano === * 1919 ''Le bœuf sur le toît'' por piano je kvar manoj * 1936 ''Scaramouche'' por du pianoj * 1948 ''Paris'' por kvar pianoj === Muzikdramoj === * ''La Brebis égarée'' (1910-1914). Roman musical 3-akta (20 bildoj). Libreto: [[Francis Jammes]]. [[Unua prezentado|UP]] 10-an de decembro 1923 en Parizo (Opéra-Comique) * ''L’Orestie d’Eschyle''. Trilogio (1913-1922). Libreto: [[Paul Claudel]] (laŭ [[Esĥilo]]). Scena UP 24-an de aprilo 1963 en Berlino ([[Deutsche Oper Berlin]]) ** ''Agamemnon'' (1913). Sceneja muziko por soprano, virĥoro kaj orkestro. UP (koncerta) 14-an de aprilo 1927 en Parizo (Concerts Straram) ** ''Les Choéphores'' (1915-1916). 7 scenejaj muzikoj por soprano, baritono, deklamantino, miksita ĥoro, frapinstrumentaro kaj orkestro. Up (koncerta) 1919; (scena) 27-an de marto 1935, Bruselo (Théâtre de la Monnaie) ** ''Les Euménides'' (1917-1922). Opero 3-akta. UP (koncerta) 18-an de novembro 1949 Bruselo (Radio INR) * ''Les Malheurs d’Orphée''. Opero 3-akta. Libreto: Armand Lunel (1892-1977). UP 7-an de majo 1926 Bruselo (Théâtre de la Monnaie) * ''Esther de Carpentras'' (1925-1927). Opéra bouffe 2-akta. Libreto: Armand Lunel. UP (koncerta) 1937 (Radio Rennes); (scena) 1-an de februaro 1938 en Parizo (Opéra-Comique) * ''Le pauvre matelot'' (1926). Complainte (plendokanto) en 3 aktoj kaj 3 bildoj. Libreto: [[Jean Cocteau]]. UP (1-a versio) 16-an de decembro 1927 en Parizo ([[Opéra-Comique]]); (2-a versio kun ĉambrorkestro) 15-an de novembro 1934 en Ĝenevo * ''Les Opéras-minute'' (1927). Trilogio. Libretoj: Henri Hoppenot (1891-1977) ** ''L'Enlèvement d’Europe''. 8 scenoj por solistoj, kantsesopo kaj orkestro. UP 17-an de julio 1927 Baden-Baden (ĉambromuzika festivalo) ** ''L'Abandon d’Ariane''. 5 scenoj por solistoj, kantsesopo kaj orkestro. UP 20-an de aprilo 1928 Wiesbaden (Ŝtata Teatro) ** ''La Délivrance de Thésée''. 6 scenoj por solistoj, kantkvaropo kaj orkestro. UP 20-an de aprilo 1928 en Wiesbaden (Ŝtata Teatro) * ''Christophe Colomb'' (1928). Opero 2-akta (27 bildoj). Libreto: Paul Claudel. UP 5-an de majo 1930 en Berlino ([[Ŝtata Operejo Unter den Linden]]). 2-a versio (1954/56): UP (koncerta) 2-an de junio 1956 en Parizo (Théâtre des Champs-Élysées); (scena) junion de 1968 Graz (somerfestivalo) * ''Maximilien'' (1930-1931). Historia opero 3-akta (9 bildoj). Libreto: [[Franz Werfel]], Rudolf Stephan Hoffmann, Armand Lunel. UP 5-an de januaro 1932 en Parizo ([[Nacia Opero de Parizo]]) * ''Médée'' (1938). Opero unuakta (3 bildoj). Libreto: Madeleine Milhaud. UP 7-an de oktobro 1939 en Antverpeno (Opéra Flamand) * ''Bolivar'' (1943). Opero 3-akta (10 bildoj). Libreto: [[Jules Supervielle]], Madeleine Milhaud. UP 12-an de majo 1950 en Parizo (Opéra) * ''David'' (1952-1953). Opero 5-akta. Libreto: Armand Lunel. UA (koncerta) 1-an de junio 1954 en Jerusalemo; (scena) 2-an de februaro 1955 en Milano ([[Teatro alla Scala]]) * ''Fiesta'' (1958). Opero unuakta. Libreto: [[Boris Vian]]. UA 3-an de oktobro 1958 en Berlino (Deutsche Oper) * ''La Mère coupable'' (1964-1965). Opero 3-akta. Libreto: Madeleine Milhaud (libere laŭ Beaumarchais). UP 13-an de junio 1966 en Ĝenevo (Grand Théâtre de Genève) * ''Saint-Louis roi de France'' (1970). Opera oratorio 2-parta. Libreto: Paul Claudel, Henri Doublier. UP (koncerta) 18-an de marto 1972 en Romo (RAI); (scena) 14-an de aprilo 1972 Rio-deĴanejro (Teatro Municipal) === Ĉambromuziko === * 1912-1950 18 [[arĉkvarteto]]j :(la 14-a kaj 15-a arĉkvarteto estas kaj ludeblaj unuope kaj ankaŭ kune kiel arĉokteto). * 1939 ''La Cheminée du roi René'' op. 205 por [[latunblova kvinopo]] * 1937 ''Suite d`apres Corette'' op. 161b por [[hobojo]], [[klarneto]] kaj [[fagoto]] * 1958 ''Divertissement en trois parties'' op. 299b por latunblova kvinopo * 1935 ''Pastorale'' op. 147 por hobojo, klarneto kaj fagoto * 1941 ''Two Sketches'' op. 227b por latunblova kvinopo * [[Sonato]] por [[fluto]] kaj [[piano]] * Sonato por fluto, hobojo, klarneto kaj piano * Sonateto por hobojo kaj piano * Concert d´hiver: [[konĉerto]] por [[trombono]] kaj [[arĉinstrumento|arĉorkestro]] * [[Suito]] "Le voyageur sans bagage" por klarneto, [[violono]] kaj piano === Kantmuziko === * 1919 ''Machines agricoles'' op. 56 por unu kantvoĉo kaj 7 instrumentistoj (muzikigo de tekstoj el katalogo por terkulturaj maŝinoj) * 6 ''Sonette'', op. 266 por kantkvarteto (SATB) :La barque funeraire :Mort à tout fortune :La peine si le cdoeur vous a considerées :Bois cette tasse de ténèbres :C'était une chanson :Quel est ton nom? == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|118582453}} * [http://www.durand-salabert-eschig.com/formcat/patrimoine/milhaud_2003.pdf Biografio kaj verkokatalogo, Durand-Salabert-Eschig] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150923220949/http://www.durand-salabert-eschig.com/formcat/patrimoine/milhaud_2003.pdf |date=2015-09-23 }} * [http://www.lexm.uni-hamburg.de/object/lexm_lexmperson_00002635?wcmsID=0003&XSL.lexmlayout.SESSION=lexmperson_source Biografio kaj literaturindikoj en ''Lexikon verfolgter Musiker und Musikerinnen der NS-Zeit''], Universitato de Hamburgo * [http://ressources.ircam.fr/27.html?&np1=0&np2=10&p=1&recherche=darius+milhaud&search_type=simple IRCAM Médiatheque dans Centre Pompidou] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150407033614/http://ressources.ircam.fr/27.html?&np1=0&np2=10&p=1&recherche=darius%20milhaud&search_type=simple |date=2015-04-07 }} * [http://akas.imdb.com/name/nm0587366/ Filmaro ĉe IMDb] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150424222151/http://akas.imdb.com/name/nm0587366/ |date=2015-04-24 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Milhaud, Darius}} [[Kategorio:Novklasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Francaj klasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Francaj modernismaj komponistoj]] [[Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj operkomponistoj]] [[Kategorio:Francaj baletaj komponistoj]] [[Kategorio:Komponistoj de blovinstrumenta muziko]] [[Kategorio:Francaj komponistoj de filmomuziko]] [[Kategorio:Francaj judoj]] [[Kategorio:Viroj]] ekc22s60ci52r0awgdjpwids4wnrdaj Listo de famuloj naskiĝintaj en Szolnok 0 523590 9372118 9354242 2026-05-13T12:43:19Z Crosstor 3176 /* B */ 9372118 wikitext text/x-wiki Jen listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Szolnok]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Ferenc Anisits]], [[inĝeniero]] * [[Lili Aszódi]], [[hematologio|hematologo]] * [[Mária Aszódi]], [[operkantisto]] == B == * [[Pál B. Nagy]], skermisto * [[Nándor Bacsó]], [[meteologo]] * [[Zoltán Badó]], kirurgo * [[Márta Balázs]], internisto * [[György Balla (politikisto)]] * [[Kálmán Balogh (kuracisto)]] * [[László Bánhidi (maŝininĝeniero)]] * [[Attila Barát]], aktoro * [[Zoltán Bárdosi]], anestezisto * [[György Békés]], [[ginekologo]] * [[Pál Beluszky]], [[geografo]] * [[István Bergendy]], muzikisto * [[János Bóka]], [[ministro]] * [[Yvette Bozsik]], [[baletisto]] == C == * [[Zoltán Csankó]], [[aktoro]] * [[Erika Csányi]], aktoro * [[Géza Csapó]], kajakisto * [[István Csekey]], juristo * [[Tibor Cservenyák]], akvopilkisto * [[Szilvia Csonka]], aktoro == D == * [[József Deme]], kajakisto * [[Jenő Déri]], operkantisto * [[Enikő Détár]], aktoro == F == * [[Tibor Farkas (arkitekto pri internaj spacoj)]] * [[István Fazekas]], aktoro * [[Géza Fehér]], gitaristo * [[Éva Ferencz]], operetkantisto * [[Sándor Forgách]], aktoro * [[Antal Forgács (produktoro)]] == G == * [[Péter Gál]], kajakisto * [[János Gálcsiki]], aktoro * [[Júlia György]], [[psikologo]] * [[Miklós Gyulassy]], fizikisto == H == * [[István Hasznos]], akvopilkisto * [[Sára Hegmanné Nemes]], [[subministro]] * [[Henriett Hellebrand]], pentristo * [[Csaba Horváth]], [[kemiisto]] == J == * [[Zoltán Jeney]], [[komponisto]] * [[Zsolt Jószay]], skulptisto * [[Adrián Juhász]], remisto == K == * [[Endre Kátay]], aktoro * [[Gábor Kecskeméti]], literaturhistoriisto * [[Csaba Kelemen]], aktoro * [[Béla Kenéz]], [[statistikisto]] * [[Erzsébet Kertész]], [[verkisto]] * [[András Kispál]], gitaristo * [[Károly Kocsis (geografo)]] * [[László Levente Kocsis]], aktoro * [[Albert Kónya]], [[fizikisto]] == L == * [[Kálmán Laki]], [[biokemiisto]] * [[Béla Lányi]], kemiisto == M == * [[Zoltán Mága]], violonisto * [[János Megyik]], [[skulptisto]] * [[Zsuzsa Molnár]], aktoro == N == * [[Márton Nagy (bankisto)]] == O == * [[Oszkár Ökrös]], [[muzikisto]] == P == * [[István P. Szabó]], dancisto * [[Elemér Pászti]], gimnastikisto * [[Gábor Benő Pogány]], skulptisto * [[Iván Pólya]], pentristo * [[Tibor Pólya]], pentristo * [[Kornél Preisich]], kuracisto == R == * [[Beáta Rónay]], dancisto == S == * [[István Sándor (monaĥo)]] * [[Béla Simon (remisto)]] * [[Kázmér Simon]], aktoro * [[István Somló]], aktoro * [[Sándor Straub]], inĝeniero * [[Sándor Szandai]], skulptisto * [[Attila Szász]], reĝisoro * [[Imre Szekeres]], [[ministro]] * [[Géza Szikla (inĝeniero)]] * [[Andor Szilágyi]], scenaristo * [[Lajos Szilvási]], [[verkisto]] == T == * [[Mária Tiboldi]], operetkantisto * [[Sándor Tímár]], [[dancisto]] * [[József Tisza]], ministro * [[Zsigmond Török]], juĝisto * [[István Tóth (luktisto)]] * [[Tihamér Tóth]], [[episkopo]] == U == * [[Ferenc Újházy]] == V == * [[Tamás Varga (akvopilkisto)]] * [[Zsolt Varga (1978)]], akvopilkisto * [[Imre Vargha]], [[ekonomikisto]] * [[István Vermes]], kuracisto * [[Ferenc Verseghy]], [[poeto]] * [[Miklós Világhy]], [[juristo]] * [[Francis Viner]], komponisto == Z == * [[Gábor Zombori]], naĝisto == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj naskiĝintaj en Szolnok]] [[Kategorio:Szolnok]] alwyktsemubtyftsbss8jtgpmt8ztbd Nomia 0 527419 9372627 9327428 2026-05-14T08:15:57Z Stefangrotz 91903 iom da purigado 9372627 wikitext text/x-wiki '''Nomia''' - ([[helena|helene]] ''Νομία'', [[latino|latine]] ''Nomia'') estas en la [[helena mitologio]] unu el [[nimfo]]j - [[Najado]]j. Ŝi estas konata kiel amantino de junulo nomata Dafno. La junulon ŝi devigis ĵuri, ke li neniam malfidelos ŝin. Okaze de perfido li perdos vidkapablon. Kiam Dafno, ebriita cedis al tento de la reĝidino Kloriso, estis fakte blindigita, vagis tra kampanaro, komponis kaj kantis malgajajn kantojn. Mortis pro falo en raveno. Onidire lia patro, dio [[Hermeso]] transformis lin en ŝtonon. == Tradukfonto == {{Trad|cs|Nomia|9942421}} [[Kategorio:Nimfoj]] 0x8n83yiumceg9wr9aq5171z4uafuq6 George Balanchine 0 528544 9372520 9350345 2026-05-14T04:57:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372520 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''George Balanchine''' (naskita '''Giorgi Melitonoviĉ Balanĉivadze''', en [[kartvela]] გიორგი ბალანჩივაძე, en [[rusa]] Гео́ргий Баланчива́дзе) ([[22a de januaro]], malnovstile [[9a de januaro]] [[1904]] – [[30a de aprilo]] 1983) estis unu el la plej fekundaj [[koreografio|koreografoj]] de la [[20a jarcento]]. Konsiderita la patro de la usona baleto, li prenis la standardojn kaj teknikon el sia edukado en la [[Baleta Akademio de Vaganova]] kaj kunigis ilin kun aliaj skoloj de movoj kiujn li estis adoptinta dum sia estado kiel gasta koreografo en Broadvajo kaj en Holivudo, kreante sian personan "novklasikan stilone".<ref>[[Life Magazine]]. Volume 7. [[Novjorko]]: Time, Incorporated, 1984, p 139.</ref><ref>[https://ent.sharelibraries.info/client/en_US/default/search/detailnonmodal;jsessionid=D287FBF7FEFA55260606B4933DD97E2E?qf=AUTHOR%09Author%09Public+Broadcasting+Service+(U.S.)%09Public+Broadcasting+Service+(U.S.)&d=ent%3A%2F%2FSD_ILS%2F1727%2FSD_ILS%3A1727070~ILS~0~288&ic=true&ps=300]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Li estis koreografo konata pro sia muzikeco; li esprimis muzikon per [[danco]] kaj laboris etende kun ĉefaj komponistoj tiutempaj kiaj [[Igor Stravinski]].<ref>"Balanchine", ''American Masters'', PBS, disponebla en DVD.</ref>[[Dosiero:Suzanne Farrell and George Balanchine NYWTS.jpg|eta|Balanchine kun [[Suzanne Farrell]] en ''Don Quixote''.]] [[Dosiero:RIAN archive 32796 Mstislav Rostropovich, George Balanchine and Yuri Grigorovich.jpg|eta|maldekstra|[[Mstislav Rostropoviĉ]] (maldekstre), George Balanchine (meze) kaj [[Juri Grigoroviĉ]]]]Li estis invitita al Usono en 1933, fare de patrono de junaj artistoj nome [[Lincoln Kirstein]] kiu kunhavis kun Balanchine la sinteno rigardi la gravon de altkvalita danctrejnado en Usono kaj kun ili fondis la ''School of American Ballet''. Kun Kirstein li kunfondis la [[Baleto de Novjorko]] (NYCB) kaj restis ties Arta Direktoro ĝis sia morto.<ref>Joseph Horowitz (2008). [http://josephhorowitz.com/content.asp?elemento_id=58 ''Artists in Exile: How Refugees from 20th-century War and Revolution Transformed the American Performing Arts.''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150505132351/http://josephhorowitz.com/content.asp?elemento_id=58 |date=2015-05-05 }} HarperCollins. ISBN 0-06-074846-X</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * {{Citaĵo el libro|titolo=George Balanchine: A Biography|familia nomo=Taper|persona nomo=Bernard|jaro=1996|eldoninto=University of California Press|ISBN=0-520-20639-8}} * {{Citaĵo el libro|titolo=On Balanchine Technique|familia nomo=Schorer|persona nomo=Suki|jaro=1999|eldoninto=Knopf|ISBN=0-679-45060-2}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Stravinsky and Balanchine, A Journey of Invention|familia nomo=Joseph|persona nomo=Charles M.|jaro=2002|loko=New Haven|eldoninto=Yale University Press|ISBN=0-300-08712-8}} * {{Citaĵo el libro|titolo=George Balanchine: The Ballet Maker|familia nomo=Gottlieb|persona nomo=Robert|jaro=2004|eldoninto=Harper Collins|ISBN=0-06-075070-7}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Balanchine Variations|familia nomo=Goldner|persona nomo=Nancy|jaro=2008|loko=Gainesville|eldoninto=University Press of Florida}} * {{Citaĵo el libro|titolo=More Balanchine Variations|familia nomo=Goldner|persona nomo=Nancy|jaro=2011|loko=Gainesville|eldoninto=University Press of Florida}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb name|0049422}} * {{Official website|http://www.balanchine.org}} George Balanchine Foundation * [http://www.balanchine.org/balanchine/search.jsp George Balanchine Catalog, including premiere date, cast, collaborators, and synopsis for all choreographic works] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150705193458/http://www.balanchine.org/balanchine/search.jsp |date=2015-07-05 }} * {{Official website|http://www.balanchine.com}} George Balanchine Trust * {{Official website|http://www.nycballet.com}} [[Baleto de Novjorko|NYCB]] ** {{Official website|http://www.sab.org/}} School of American Ballet SAB * [http://fora.tv/2006/07/08/Suzanne_Farrell_on_Balanchine_More_Than_Technique A discussion about the Balanchine Technique with Balanchine dancer Suzanne Farrell at a July 08, 2006 PillowTalk at Jacob's Pillow Dance Festival] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120112231139/http://fora.tv/2006/07/08/Suzanne_Farrell_on_Balanchine_More_Than_Technique |date=2012-01-12 }} * [http://danceinteractive.jacobspillow.org/dance/maria-tallchief-michael-maule?ref=artist&refcar=/artist/a-b Firebird] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120406065936/http://danceinteractive.jacobspillow.org/dance/maria-tallchief-michael-maule?ref=artist&refcar=%2Fartist%2Fa-b |date=2012-04-06 }} prezentita de [[Maria Tallchief]] kaj Michael Maule, Jacob's Pillow, 1951 ** [http://fora.tv/2006/07/08/Suzanne_Farrell_on_Balanchine_More_Than_Technique Suzanne Farrell on Balanchine: More than Technique] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120112231139/http://fora.tv/2006/07/08/Suzanne_Farrell_on_Balanchine_More_Than_Technique |date=2012-01-12 }} Jacob's Pillow, 2006 * [http://danceinteractive.jacobspillow.org/dance/nora-kaye-hugh-laing?utm_source=Virtual+Pillow+Views+--+February+2014+--+FINAL&utm_campaign=VP+Views+-+Feb+2014&utm_medium=archive Archival footage of Nora Kaye and Hugh Laing performing in Balanchine's ''The Gods Go a-Begging'' in 1951 at Jacob’s Pillow Dance Festival.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140714215852/http://danceinteractive.jacobspillow.org/dance/nora-kaye-hugh-laing?utm_source=Virtual+Pillow+Views+--+February+2014+--+FINAL&utm_campaign=VP+Views+-+Feb+2014&utm_medium=archive |date=2014-07-14 }} * [http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/episodes/george-balanchine/master-of-the-dance/529/ George Balanchine: Master of the Dance] ''American Masters'', [[Public Broadcasting Service|PBS]], 14a de Januaro, 2004 * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=2970 George Balanchine at Find a Grave] * [http://nrs.harvard.edu/urn-3:FHCL.Hough:hou01785 Guide to George Balanchine archive] at [http://hcl.harvard.edu/libraries/houghton/ Houghton Library] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111121125844/http://hcl.harvard.edu/libraries/houghton/ |date=2011-11-21 }} [[Harvard University]] ; Artikoloj * [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C00E6DE143AF933A05755C0A9659C8B63] Anna Kisselgoff, ''The New York Times'', June 30, 2003 * [http://www.nybooks.com/articles/21878 "Keeper of the Jewels"], Robert Gottlieb, ''The New York Review of Books'', volume 55, number 15, 9a de Oktobro, 2008 * [http://www.nytimes.com/1983/05/01/obituaries/george-balanchine-79-dies-in-new-york.html obituary], Anna Kisselgoff, ''Sunday New York Times'', 1a de Majo 1983 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Balanchine, George}} [[Kategorio:Baletaj koreografoj]] [[Kategorio:Baletistoj]] [[Kategorio:Rusdevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Kartveldevenaj usonanoj]] t9o45f6902aleiwv7gn7pws41wx7bv0 Profesoroj de Scienca Universitato de Szeged 0 528574 9372124 9369172 2026-05-13T12:54:27Z Crosstor 3176 /* B */ 9372124 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj instruistoj en [[Scienca Universitato de Szeged]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo kaj ankaŭ al la aliĝintaj altlernejoj): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Dezső Ágai]], [[advokato]] * [[György Ágoston (instruisto)]] * [[Antal Almási]], [[juĝisto]] * [[István Altorjay]], [[kirurgo]] * [[György Antalffy]], [[juristo]] * [[István Apáthy]], [[zoologo]] * [[Ákos Bertalan Apatóczky]], ĉinologo * [[Lajos Armentano]], [[hematologio|hematologo]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Mária B. Szendrei]], matematikisto * [[László Babiczky]], reĝisoro * * [[Zoltán Badó]], kirurgo * [[Géza Bakonyi]], bibliotekisto * [[Ferenc Bakos]], vortaristo * [[Tibor Bakos]], instruisto * [[Péter Elemér Balás]], juristo * [[Mihály Balázs (literaturhistoriisto)]] * [[József Baló]], [[anatomio|anatomo]] * [[Ernő Balogh (onkologo)]] * [[Kálmán Balogh (geologo)]] * [[Tibor Balogh (filozofo)]] * [[Dénes Bara]], patologo * [[Károly Barakonyi]], [[inĝeniero]] * [[Róza Baranyai]], ekonomo * [[Erzsébet Baranyai]], psikologo * [[Zoltán Baranyai]], diplomato * [[Sándor Bárdi]], [[operkantisto]] * [[István Bárdosi]], juristo * [[István Bartók]], patologo * [[Lajos Bartucz]], [[antropologo]] * [[Imre Bata]], literaturhistoriisto * [[Tibor Bellon]], muzeestro * [[László Benkő (instruisto)]] * [[László Berek]], radiologo * [[György Berencsi (bakteriologo)]] * [[Ferenc Berencz]], fizikisto * [[Péter Beretzk]], kuracisto, ornitologo * [[Gábor Bernáth]], kemiisto * [[Géza Birkás]], literaturhistoriisto * [[Zoltán Bíró]], politikisto * [[László Blazovich]], historiisto * [[Kriszta Bódis]], reĝisoro * [[Cecil Pál Bognár]], benediktano * [[János Bodnár]], kemiisto * [[Géza Bodolay]], reĝisoro * [[Endre Bojtár]], tradukisto * [[János Bóka]], [[ministro]] * [[Zsolt Boldogkői]], [[biologo]] * [[Enikő Bollobás]], literaturhistoriisto * [[Lajos Bólya]], juristo * [[György Bónis]], [[juristo]] * [[Gábor Boros (filozofihistoriisto)]] * [[Mihály Boros]], anestezisto * [[Ödön Both]], jurhistoriisto * [[Katalin Botos]], [[ekonomikisto]] * [[István Bugyi]], kirurgo * [[Károly Burger]], ginekologo * [[László Buza]], juristo {{Div col end}} == C == * [[Jenő Cholnoky]], [[geografo]] * [[Győző Concha]], [[politikisto]] * [[Béla Csákány (matematikisto)]] * [[András Csáki]], [[gitaristo]] * [[József Császár]], kemiisto * [[Bálint Csatári]], geografo * [[Dezső Csejtei]], [[filozofo]] * [[Ervin Cséka]], juĝisto * [[István Csekey]], juristo * [[János Csengery]], [[filozofo]] * [[János Csirik]], matematikisto * [[Károly Csúri]], [[germanisto]] * [[Ottó Czúcz]], juristo == D == * [[László Dobszay (kuracisto)]] * [[József Dombi]], fizikisto * [[Ágnes Dukkon]], literaturhistoriisto * [[Lajos Duró]], psikologo == E == * [[Kálmán Eperjessy]], [[publikigisto]] * [[János Erdélyi (mineralogo)]] * [[Zoltán Ésik]], matematikisto * [[Zoltán E. Szabó]], instruisto == F == * [[Andrea Farsang]], agrogeologo * [[Erzsébet Fazekas]], historiisto * [[Tamás Fazekas]], kuracisto * [[György Fekete (kuracisto)]] * [[Lipót Fejér]], [[matematikisto]] * [[Pál Fejes]], kemiisto * [[István Ferincz]], [[filologio|filologo]] * [[Ferenc Finkey]], juristo * [[Csaba Földes]], [[germanisto]] * [[István Fried]], literaturhistoriisto * [[Márta Fülöp]], psikologo * [[László Füzi]], kritikisto == G == * [[Róbert Gábriel]], [[biologo]] * [[László Gallé (biologo)]] * [[Tibor Gánti]], [[biokemiisto]] * [[László Garai]], psikologo * [[István Gedai]], arkeologo * [[György Geréb]], psikologo * [[Jenő Gergely (psikologo)]] * [[Ferenc Gilde]], kemiisto * [[Zoltán Gombocz]], [[filologo]] * [[Márta Görög]], ministro * [[Pál Greguss (botanikisto)]] * [[Ferenc Grezsa (kritikisto)]] * [[László Guczi]], kemiisto * [[Sándor Gulyás (plantanatomo)]] * [[Csilla Gyémánt]], teatrohistoriisto * [[Sándor Gyimesi]], arkivisto * [[Tibor Gyimóthy]], [[komputikisto]] * [[István Györffy (botanikisto)]] * [[Ferenc Győri]], geografo == H == {{Div col|cols = 2}} * [[Alfréd Haar]], matematikisto * [[Lajos Hackl]], kemiisto * [[Aladár Halász]], advokato * [[Előd Halász]], filologo * [[József Halasy-Nagy]], filozofo * [[Miklós Halmos]], kemiisto * [[Imre Hamar]], [[ĉinologo]] * [[András Hegedűs]], juristo * [[László Heka]], juristo * [[Ágnes Heller]], filozofo * [[János Hemmert]], pentristo * [[Aurél Hencz]], bibliotekisto * [[István Egyed Hermann]], monaĥo * [[Ferenc Hézső]], pentristo * [[Alfréd Hille]], piloto, meteologo * [[József Híres]], kemiisto * [[Endre Hőgyes]], [[farmaciisto]] * [[Judit Hohmann]], farmaciisto * [[Ferenc Horusitzky]], geologo * [[Barna Horváth]], juristo * [[Imre Horváth (biologo)]] * [[István Károly Horváth]], klasikisto * [[János Horváth (fizikisto)]] * [[János Horváth (mikrobiologo)]] * [[József Horváth (kemiisto)]] * [[Zoltán Horváth (budhisto)]] * [[András Huhn]], matematikisto * [[Péter Huhn]], kemiisto * [[István Huszák]], [[neŭrologo]] {{Div col end}} == I == * [[József Imre]], kirurgo * [[József Imre (1851)]], kuracisto * [[Sándor Imre (pedagogo)]] * [[Béla Issekutz]], farmaciisto * [[Imre Izsák]], [[astronomo]] == J == * [[Gyula Jáki]], kirurgo * [[László Jakucs]], [[speleologo]] * [[László Jankovich (prosektoro)]] == K == {{Div col|cols = 2}} * [[László Kalmár]], matematikisto * [[Dezső Kalocsai]], marksisto * [[Béla Kanyó]], kuracisto * [[Zoltán Kanyó]], [[germanisto]] * [[Ede Kapuy]], fizikisto * [[István Karády]], kuracisto * [[Judit Karafiáth]], literaturisto * [[Sándor Károly (lingvisto)]] * [[László Karsai]], historiisto * [[Péter Katona]], [[marksisto|marksisto]] * [[Ármin Kecskeméti]], [[rabeno]] * [[Tamás Keczer]], instruisto * [[Zoltán Kelemen (literaturisto)]] * [[Lajos Kemény]], kuracisto * [[Erzsébet Keményné Gyimes]], psikologo * [[István Kenesei]], lingvisto * [[Béla Kerékjártó]], matematikisto * [[István Ketskeméty]], fizikisto * [[Ferenc Kevei]], [[mikrobiologo]] * [[A. Sándor Kiss]], kemiisto * [[Albert Kiss (juristo)]] * [[Árpád Kiss (kemiisto, 1889)]] * [[Ferenc Kiss (literaturhistoriisto)]] * [[Sándor Klein]], psikologo * [[Éva Kocziszky]], literaturisto * [[Károly Kogutowicz]], [[geografo]] * [[Zoltán Kolláth]], astronomo * [[Sándor Kolosváry]], juristo * [[Miklós Koltay]], kuracisto * [[György Koppány (meteologo)]] * [[Éva Korenchy]], lingvisto * [[Mihály Korom (historiisto)]] * [[Emil Korpás]], geografo * [[Ignác Kosutány]], juristo * [[Ferenc Kószó]], kemiisto * [[Ilona Kovács (literaturisto)]] * [[István Kosztándi]], violonisto * [[Lajos Kovács (geologo)]] * [[Zoltán Kovács (geografo)]] * [[Zoltán Ambrus Kovács]], [[psikiatro]] * [[Zoltán Kőváry]], psikologo * [[Attila Krajcsi]], psikologo * [[Jenő Kramár]], kuracisto * [[Endre Krolopp]], moluskisto * [[Pál Kubinyi]], ginekologo * [[Ferenc Kukán]], kuracisto * [[Zsuzsanna Kulcsár (historiisto)]] {{Div col end}} == L == * [[Sándor Láng]], geografo * [[Imre Lengyel]], ekonomikisto * [[István Lipka]], matematikisto * [[Pál Lipták (antropologo)]] * [[Alpár Losoncz]], altlerneja instruisto * [[László Lovász]], matematikisto * [[Adolf Lukáts]], juristo * [[Gábor Lusztig]], patologo * [[Tibor Lutter]], literaturhistoriisto == M == * [[Pál Maday]], lokhistoriisto * [[Zoltán Majó]], ekonomo * [[László Makra]], klimatologo * [[Elemér Mályusz]], [[historiisto]] * [[Sándor Márki]], historiisto * [[Péter Márki-Zay]], urbestro * [[Károly Marót]], filozofo * [[János Martonyi (politikisto)]] * [[István Martzy]], ginekologo * [[Béla Matkovics]], biologo * [[Judit Méray]], kuracisto * [[Gusztáv Merényi]], kuracisto * [[Artúr Meszlény]], juristo * [[Iván Meznerics]], [[bankisto]] * [[Tibor Mikola]], lingvisto * [[Emil Minker]], farmakologo * [[Dezső Miskolczy]], neŭrologo * [[László Móczár]], entomologo * [[Gyula Molnár (klarnetisto)]] * [[István Monok]], bibliotekisto * [[Gyula Moór]], juristo * [[József Morvay]], farmaciisto == N == * [[Ernő Nagy]], juristo * [[Csongor István Nagy]], juristo == O == * [[Ferenc Obál (pli juna)]], neŭrobiologo * [[Ilona Oláhné Béládi]], [[virologo]] * [[Jenő Ormos]], patologo * [[László Orosz (biologo)]] == P == * [[Péter Paczolay]], juristo * [[István Pálinkó]], kemiisto * [[András Patyi]], juĝisto * [[György Péczely]], meteologo * [[József Perbíró]], juristo * [[László Péter (bibliotekisto)]] * [[Ferenc Pintér (fizikisto)]] * [[Ödön Polner]], juristo * [[Éva Pócs]], etnografo * [[Ferenc Poór]], kuracisto * [[Béla Purjesz]], kuracisto, rektoro * [[Ildikó Puskás]], hindologo == R == * [[Mihály Racsmány]], psikologo * [[Tibor Radó]], matematikisto * [[Tamás Rávnay]], dermatologo * [[László Rédei]], matematikisto * [[Frigyes Riesz]], matematikisto * [[Gusztáv Rigler]], kuracisto * [[István Rusznyák]], kuracisto * [[József Ruszoly]], jurhistoriisto == S == {{Div col|cols = 2}} * [[István Sándor (etnografo)]] * [[Klára Sándor]], turkologo * [[Szabolcs Sándor]], dirigento * [[István Schneller]], pedagogo * [[István Simon (biofizikisto)]] * [[Bódog Somló]], juristo * [[Rita Sonkodi]], pentristo * [[Károly Streitman]], pediatro * [[Balázs Sudár]], turkologo * [[László Szilasi]], literaturisto * [[Tamás Sulyok]], konstitucia juĝisto * [[Pál Sümegi]], geologo * [[Éva Zsuzsanna Szabó]], psikologo * [[Gábor Szabó (inĝeniero)]] * [[György Szabó (kuracisto)]] * [[József Szabó (kuracisto)]] * [[Pál Zoltán Szabó]], geografo * [[Anna Mária Szász]], literaturhistoriisto * [[Gábor Szász]], matematikisto * [[Gyöngyi Szathmáry]], skulptisto * [[Katalin Szegvári]], [[raportisto]] * [[István Székely (juristo)]] * [[Sándor Székely (partilaboristo)]] * [[Ferenc Szekeres]], grafikisto * [[Gusztáv Szelényi]], [[entomologo]] * [[Klára Széles]], literaturisto * [[Ágnes Szendrei]], matematikisto * '''[[Albert Szent-Györgyi]]''', [[biokemiisto]], Nobel-premiito * [[Csaba Ferenc Szigeti]], kritikisto * [[Lajos Sándor Szigeti]], kritikisto * [[János Szilárd]], kuracisto * [[Lajos Szilassi]], matematikisto * [[Jenő Szilbereky]], juĝisto * [[Endre Szkárosi]], poeto * [[Béla Szőkefalvi-Nagy]], matematikisto * [[Ágnes Szokolszky]], psikologo * [[Ildikó Szondi]], statistikisto * [[Ferenc Szontágh]], kuracisto * [[György Endre Szőnyi]], kulturhistoriisto * [[István Szórády]], kuracisto * [[László Szörényi (kritikisto)]] {{Div col end}} == T == * [[József Takáts (kritikisto)]] * [[László Tápay-Szabó]], ĵurnalisto * [[Mária Temesi]], operkantisto * [[Béla Tettamanti (pedagogo)]] * [[Ágota Tóth]], kemiisto * [[Károly Tóth (dekano)]] * [[Károly Tóth (juristo)]] * [[László Tóth (historiisto)]] * [[László Trócsányi]], juristo * [[Sándor Kornél Tury]], juristo == U == * [[Jenő Újfalusi Németh]], [[filologio|filologo]] == V == * [[György Mihály Vajda]], literaturhistoriisto * [[Zsuzsanna Vajda]], psikologo * [[Imre Várady (literaturhistoriisto)]] * [[Ilona Varga (historiisto)]] * [[József Veczkó]], psikologo * [[Tibor Venkei]], kuracisto * [[Dezső Veszprémy]], kuracisto * [[Irén Vincze]], kemiisto * [[László Vinkler]], pentristo * [[Lívia Vizsolyi]], fagotisto == W == * [[Richárd Wagner (geografo)]] * [[István Winkler]], psikologo * [[Gyula Wojtilla]], hindologo == Z == * [[László Z. Karvalics]], informadikisto * [[András Zakar (psikologo)]] == Fontoj == La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Scienca Universitato de Szeged]] [[Kategorio:Listoj]] hp412qoaxgimxnfvbeb9jkphwlea2ap 9372125 9372124 2026-05-13T12:54:49Z Crosstor 3176 /* B */ 9372125 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj instruistoj en [[Scienca Universitato de Szeged]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo kaj ankaŭ al la aliĝintaj altlernejoj): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Dezső Ágai]], [[advokato]] * [[György Ágoston (instruisto)]] * [[Antal Almási]], [[juĝisto]] * [[István Altorjay]], [[kirurgo]] * [[György Antalffy]], [[juristo]] * [[István Apáthy]], [[zoologo]] * [[Ákos Bertalan Apatóczky]], ĉinologo * [[Lajos Armentano]], [[hematologio|hematologo]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Mária B. Szendrei]], matematikisto * [[László Babiczky]], reĝisoro * [[Zoltán Badó]], kirurgo * [[Géza Bakonyi]], bibliotekisto * [[Ferenc Bakos]], vortaristo * [[Tibor Bakos]], instruisto * [[Péter Elemér Balás]], juristo * [[Mihály Balázs (literaturhistoriisto)]] * [[József Baló]], [[anatomio|anatomo]] * [[Ernő Balogh (onkologo)]] * [[Kálmán Balogh (geologo)]] * [[Tibor Balogh (filozofo)]] * [[Dénes Bara]], patologo * [[Károly Barakonyi]], [[inĝeniero]] * [[Róza Baranyai]], ekonomo * [[Erzsébet Baranyai]], psikologo * [[Zoltán Baranyai]], diplomato * [[Sándor Bárdi]], [[operkantisto]] * [[István Bárdosi]], juristo * [[István Bartók]], patologo * [[Lajos Bartucz]], [[antropologo]] * [[Imre Bata]], literaturhistoriisto * [[Tibor Bellon]], muzeestro * [[László Benkő (instruisto)]] * [[László Berek]], radiologo * [[György Berencsi (bakteriologo)]] * [[Ferenc Berencz]], fizikisto * [[Péter Beretzk]], kuracisto, ornitologo * [[Gábor Bernáth]], kemiisto * [[Géza Birkás]], literaturhistoriisto * [[Zoltán Bíró]], politikisto * [[László Blazovich]], historiisto * [[Kriszta Bódis]], reĝisoro * [[Cecil Pál Bognár]], benediktano * [[János Bodnár]], kemiisto * [[Géza Bodolay]], reĝisoro * [[Endre Bojtár]], tradukisto * [[János Bóka]], [[ministro]] * [[Zsolt Boldogkői]], [[biologo]] * [[Enikő Bollobás]], literaturhistoriisto * [[Lajos Bólya]], juristo * [[György Bónis]], [[juristo]] * [[Gábor Boros (filozofihistoriisto)]] * [[Mihály Boros]], anestezisto * [[Ödön Both]], jurhistoriisto * [[Katalin Botos]], [[ekonomikisto]] * [[István Bugyi]], kirurgo * [[Károly Burger]], ginekologo * [[László Buza]], juristo {{Div col end}} == C == * [[Jenő Cholnoky]], [[geografo]] * [[Győző Concha]], [[politikisto]] * [[Béla Csákány (matematikisto)]] * [[András Csáki]], [[gitaristo]] * [[József Császár]], kemiisto * [[Bálint Csatári]], geografo * [[Dezső Csejtei]], [[filozofo]] * [[Ervin Cséka]], juĝisto * [[István Csekey]], juristo * [[János Csengery]], [[filozofo]] * [[János Csirik]], matematikisto * [[Károly Csúri]], [[germanisto]] * [[Ottó Czúcz]], juristo == D == * [[László Dobszay (kuracisto)]] * [[József Dombi]], fizikisto * [[Ágnes Dukkon]], literaturhistoriisto * [[Lajos Duró]], psikologo == E == * [[Kálmán Eperjessy]], [[publikigisto]] * [[János Erdélyi (mineralogo)]] * [[Zoltán Ésik]], matematikisto * [[Zoltán E. Szabó]], instruisto == F == * [[Andrea Farsang]], agrogeologo * [[Erzsébet Fazekas]], historiisto * [[Tamás Fazekas]], kuracisto * [[György Fekete (kuracisto)]] * [[Lipót Fejér]], [[matematikisto]] * [[Pál Fejes]], kemiisto * [[István Ferincz]], [[filologio|filologo]] * [[Ferenc Finkey]], juristo * [[Csaba Földes]], [[germanisto]] * [[István Fried]], literaturhistoriisto * [[Márta Fülöp]], psikologo * [[László Füzi]], kritikisto == G == * [[Róbert Gábriel]], [[biologo]] * [[László Gallé (biologo)]] * [[Tibor Gánti]], [[biokemiisto]] * [[László Garai]], psikologo * [[István Gedai]], arkeologo * [[György Geréb]], psikologo * [[Jenő Gergely (psikologo)]] * [[Ferenc Gilde]], kemiisto * [[Zoltán Gombocz]], [[filologo]] * [[Márta Görög]], ministro * [[Pál Greguss (botanikisto)]] * [[Ferenc Grezsa (kritikisto)]] * [[László Guczi]], kemiisto * [[Sándor Gulyás (plantanatomo)]] * [[Csilla Gyémánt]], teatrohistoriisto * [[Sándor Gyimesi]], arkivisto * [[Tibor Gyimóthy]], [[komputikisto]] * [[István Györffy (botanikisto)]] * [[Ferenc Győri]], geografo == H == {{Div col|cols = 2}} * [[Alfréd Haar]], matematikisto * [[Lajos Hackl]], kemiisto * [[Aladár Halász]], advokato * [[Előd Halász]], filologo * [[József Halasy-Nagy]], filozofo * [[Miklós Halmos]], kemiisto * [[Imre Hamar]], [[ĉinologo]] * [[András Hegedűs]], juristo * [[László Heka]], juristo * [[Ágnes Heller]], filozofo * [[János Hemmert]], pentristo * [[Aurél Hencz]], bibliotekisto * [[István Egyed Hermann]], monaĥo * [[Ferenc Hézső]], pentristo * [[Alfréd Hille]], piloto, meteologo * [[József Híres]], kemiisto * [[Endre Hőgyes]], [[farmaciisto]] * [[Judit Hohmann]], farmaciisto * [[Ferenc Horusitzky]], geologo * [[Barna Horváth]], juristo * [[Imre Horváth (biologo)]] * [[István Károly Horváth]], klasikisto * [[János Horváth (fizikisto)]] * [[János Horváth (mikrobiologo)]] * [[József Horváth (kemiisto)]] * [[Zoltán Horváth (budhisto)]] * [[András Huhn]], matematikisto * [[Péter Huhn]], kemiisto * [[István Huszák]], [[neŭrologo]] {{Div col end}} == I == * [[József Imre]], kirurgo * [[József Imre (1851)]], kuracisto * [[Sándor Imre (pedagogo)]] * [[Béla Issekutz]], farmaciisto * [[Imre Izsák]], [[astronomo]] == J == * [[Gyula Jáki]], kirurgo * [[László Jakucs]], [[speleologo]] * [[László Jankovich (prosektoro)]] == K == {{Div col|cols = 2}} * [[László Kalmár]], matematikisto * [[Dezső Kalocsai]], marksisto * [[Béla Kanyó]], kuracisto * [[Zoltán Kanyó]], [[germanisto]] * [[Ede Kapuy]], fizikisto * [[István Karády]], kuracisto * [[Judit Karafiáth]], literaturisto * [[Sándor Károly (lingvisto)]] * [[László Karsai]], historiisto * [[Péter Katona]], [[marksisto|marksisto]] * [[Ármin Kecskeméti]], [[rabeno]] * [[Tamás Keczer]], instruisto * [[Zoltán Kelemen (literaturisto)]] * [[Lajos Kemény]], kuracisto * [[Erzsébet Keményné Gyimes]], psikologo * [[István Kenesei]], lingvisto * [[Béla Kerékjártó]], matematikisto * [[István Ketskeméty]], fizikisto * [[Ferenc Kevei]], [[mikrobiologo]] * [[A. Sándor Kiss]], kemiisto * [[Albert Kiss (juristo)]] * [[Árpád Kiss (kemiisto, 1889)]] * [[Ferenc Kiss (literaturhistoriisto)]] * [[Sándor Klein]], psikologo * [[Éva Kocziszky]], literaturisto * [[Károly Kogutowicz]], [[geografo]] * [[Zoltán Kolláth]], astronomo * [[Sándor Kolosváry]], juristo * [[Miklós Koltay]], kuracisto * [[György Koppány (meteologo)]] * [[Éva Korenchy]], lingvisto * [[Mihály Korom (historiisto)]] * [[Emil Korpás]], geografo * [[Ignác Kosutány]], juristo * [[Ferenc Kószó]], kemiisto * [[Ilona Kovács (literaturisto)]] * [[István Kosztándi]], violonisto * [[Lajos Kovács (geologo)]] * [[Zoltán Kovács (geografo)]] * [[Zoltán Ambrus Kovács]], [[psikiatro]] * [[Zoltán Kőváry]], psikologo * [[Attila Krajcsi]], psikologo * [[Jenő Kramár]], kuracisto * [[Endre Krolopp]], moluskisto * [[Pál Kubinyi]], ginekologo * [[Ferenc Kukán]], kuracisto * [[Zsuzsanna Kulcsár (historiisto)]] {{Div col end}} == L == * [[Sándor Láng]], geografo * [[Imre Lengyel]], ekonomikisto * [[István Lipka]], matematikisto * [[Pál Lipták (antropologo)]] * [[Alpár Losoncz]], altlerneja instruisto * [[László Lovász]], matematikisto * [[Adolf Lukáts]], juristo * [[Gábor Lusztig]], patologo * [[Tibor Lutter]], literaturhistoriisto == M == * [[Pál Maday]], lokhistoriisto * [[Zoltán Majó]], ekonomo * [[László Makra]], klimatologo * [[Elemér Mályusz]], [[historiisto]] * [[Sándor Márki]], historiisto * [[Péter Márki-Zay]], urbestro * [[Károly Marót]], filozofo * [[János Martonyi (politikisto)]] * [[István Martzy]], ginekologo * [[Béla Matkovics]], biologo * [[Judit Méray]], kuracisto * [[Gusztáv Merényi]], kuracisto * [[Artúr Meszlény]], juristo * [[Iván Meznerics]], [[bankisto]] * [[Tibor Mikola]], lingvisto * [[Emil Minker]], farmakologo * [[Dezső Miskolczy]], neŭrologo * [[László Móczár]], entomologo * [[Gyula Molnár (klarnetisto)]] * [[István Monok]], bibliotekisto * [[Gyula Moór]], juristo * [[József Morvay]], farmaciisto == N == * [[Ernő Nagy]], juristo * [[Csongor István Nagy]], juristo == O == * [[Ferenc Obál (pli juna)]], neŭrobiologo * [[Ilona Oláhné Béládi]], [[virologo]] * [[Jenő Ormos]], patologo * [[László Orosz (biologo)]] == P == * [[Péter Paczolay]], juristo * [[István Pálinkó]], kemiisto * [[András Patyi]], juĝisto * [[György Péczely]], meteologo * [[József Perbíró]], juristo * [[László Péter (bibliotekisto)]] * [[Ferenc Pintér (fizikisto)]] * [[Ödön Polner]], juristo * [[Éva Pócs]], etnografo * [[Ferenc Poór]], kuracisto * [[Béla Purjesz]], kuracisto, rektoro * [[Ildikó Puskás]], hindologo == R == * [[Mihály Racsmány]], psikologo * [[Tibor Radó]], matematikisto * [[Tamás Rávnay]], dermatologo * [[László Rédei]], matematikisto * [[Frigyes Riesz]], matematikisto * [[Gusztáv Rigler]], kuracisto * [[István Rusznyák]], kuracisto * [[József Ruszoly]], jurhistoriisto == S == {{Div col|cols = 2}} * [[István Sándor (etnografo)]] * [[Klára Sándor]], turkologo * [[Szabolcs Sándor]], dirigento * [[István Schneller]], pedagogo * [[István Simon (biofizikisto)]] * [[Bódog Somló]], juristo * [[Rita Sonkodi]], pentristo * [[Károly Streitman]], pediatro * [[Balázs Sudár]], turkologo * [[László Szilasi]], literaturisto * [[Tamás Sulyok]], konstitucia juĝisto * [[Pál Sümegi]], geologo * [[Éva Zsuzsanna Szabó]], psikologo * [[Gábor Szabó (inĝeniero)]] * [[György Szabó (kuracisto)]] * [[József Szabó (kuracisto)]] * [[Pál Zoltán Szabó]], geografo * [[Anna Mária Szász]], literaturhistoriisto * [[Gábor Szász]], matematikisto * [[Gyöngyi Szathmáry]], skulptisto * [[Katalin Szegvári]], [[raportisto]] * [[István Székely (juristo)]] * [[Sándor Székely (partilaboristo)]] * [[Ferenc Szekeres]], grafikisto * [[Gusztáv Szelényi]], [[entomologo]] * [[Klára Széles]], literaturisto * [[Ágnes Szendrei]], matematikisto * '''[[Albert Szent-Györgyi]]''', [[biokemiisto]], Nobel-premiito * [[Csaba Ferenc Szigeti]], kritikisto * [[Lajos Sándor Szigeti]], kritikisto * [[János Szilárd]], kuracisto * [[Lajos Szilassi]], matematikisto * [[Jenő Szilbereky]], juĝisto * [[Endre Szkárosi]], poeto * [[Béla Szőkefalvi-Nagy]], matematikisto * [[Ágnes Szokolszky]], psikologo * [[Ildikó Szondi]], statistikisto * [[Ferenc Szontágh]], kuracisto * [[György Endre Szőnyi]], kulturhistoriisto * [[István Szórády]], kuracisto * [[László Szörényi (kritikisto)]] {{Div col end}} == T == * [[József Takáts (kritikisto)]] * [[László Tápay-Szabó]], ĵurnalisto * [[Mária Temesi]], operkantisto * [[Béla Tettamanti (pedagogo)]] * [[Ágota Tóth]], kemiisto * [[Károly Tóth (dekano)]] * [[Károly Tóth (juristo)]] * [[László Tóth (historiisto)]] * [[László Trócsányi]], juristo * [[Sándor Kornél Tury]], juristo == U == * [[Jenő Újfalusi Németh]], [[filologio|filologo]] == V == * [[György Mihály Vajda]], literaturhistoriisto * [[Zsuzsanna Vajda]], psikologo * [[Imre Várady (literaturhistoriisto)]] * [[Ilona Varga (historiisto)]] * [[József Veczkó]], psikologo * [[Tibor Venkei]], kuracisto * [[Dezső Veszprémy]], kuracisto * [[Irén Vincze]], kemiisto * [[László Vinkler]], pentristo * [[Lívia Vizsolyi]], fagotisto == W == * [[Richárd Wagner (geografo)]] * [[István Winkler]], psikologo * [[Gyula Wojtilla]], hindologo == Z == * [[László Z. Karvalics]], informadikisto * [[András Zakar (psikologo)]] == Fontoj == La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Scienca Universitato de Szeged]] [[Kategorio:Listoj]] rdhy5wp5caaqnlkwspj33jrp1rtx0gg Amonia bisulfito 0 529919 9372506 8679866 2026-05-14T03:48:07Z Д.Ильин 70105 9372506 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="right" width=30% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Amonia bisulfito'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammonium-2D.svg|100ra]] [[Dosiero:Bisulfite.png|100ra]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Kemia strukturo de la<br />Amonia bisulfito''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammonium-3D-balls.png|100ra]] [[Dosiero:Bisulfite-S-H-tautomer-3D-balls.png|100ra]] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Kemia strukturo de la<br />Amonia bisulfito''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |Alternativa(j) nomo(j) |- |colspan="2" style="text-align: center;" |Hidrogena sulfito de amonio |- ||[[Kemia formulo]]||'''|<big><center>'''NH<sub>4</sub>HSO<sub>3</sub></center></big>''' |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=10192-30-0 10192-30-0] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.8617070.html 8617070] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/10441651 10441651] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||Senkoloraj aŭ flavaj kristaloj |- |[[Molmaso]]||99.1096 g mol<sup>−1</sup> |- |[[Simplified molecular-input line-entry system|Smiles]]||[S](=O)(=O)[O-].[NH4+] |- |[[Denseco]]||2.03 sub {{GdF|68}} 1.40 (72% akvosolvaĵo) g/cm<sup>3</sup> (likva) |- |[[Fandopunkto]]||{{GdC|−30}} |- |[[Solvebleco|Solvebleco:Akvo]]||Solvebla |- |[[Ekflama temperaturo]]||Ne bruliva |- style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|T|Xn}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.hydrite.com/Files/resources/Specialty-Chemicals/SO0094SDS.pdf |titolo=Safety Data Sheet |alirdato=2017-06-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160910120614/http://www.hydrite.com/Files/resources/Specialty-Chemicals/SO0094SDS.pdf |arkivdato=2016-09-10 }}</ref> |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|290|314|315|318}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|234|260|264|280|301+330+331|303+361+353|304+340|305+351+338|310|363|391}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Amonia bisulfito''', '''bisulfito de amonio''' aŭ <big>'''NH<sub>4</sub>HSO<sub>3</sub>'''</big> estas neorganika salo rezultanta el nekompleta reakcio inter la [[amoniako]] kaj [[sulfita acido]]. Amonia bisulfito estas blanka kristala solido, tamen, ordinare amonia bisulfito estas komerce trovata en akvosolvaĵo 60%. Ĝi uzatas por forigo de oksigeno el reziduaj akvoj kaj akvotuboj. Amonia bisulfito estas redukta blankiga agento. Ĝi reduktas karbonilajn kaj alkoholajn grupojn, kiuj funkcias kiel kolorigiloj por la substancoj. Ĝi uzatas en mekanika blankigilo por paperpulpo, [[kotono]], [[lano]] kaj [[kaolino]]. Aldonaj aplikoj inkluzivas ĝin kiel konservaĵo aŭ antioksidanto kaj agento por hararondigo. Amonia bisulfito uzatas en industrio por procezado de ledotanado, nutrado kaj fabrikado de trinkaĵoj, gaspurigado, akvotraktado por forigo de klorotroo, tekstila kaj pulpa procezado, krom aliaj. Ĝi estas reduktagento en kemia manufakturado. Ĝi estas alternativo al [[sulfura duoksido]] kiu uzatas en ekipaĵo-sterilizado. == Reakcioj == Amonia bisulfito reakcias kun [[oksigeno]] per estigo de [[amonia sulfato]] kaj [[sulfata acido]]<ref>[https://books.google.com.br/books?id=qTfNZZRO758C&pg=PA276&dq=%22ammonium+bisulfite%22+chemistry&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CDQQ6AEwAmoVChMI45nDptzvxgIVBgqQCh00hgyB#v=onepage&q=%22ammonium%20bisulfite%22%20chemistry&f=false Corrosion in the Petrochemical Industry], Linda Garverick</ref>. <big> <center> <math>\mathsf{2\;NH_4HSO_3 + O_2 \ \xrightarrow\ (NH_4)_2SO_4 + H_2SO_4}</math> </big> </center> {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="center" |- |colspan="4" style="text-align: center;"|Biologie, [[citozino]] konvertiĝas en [[uracilo]]n<ref>[https://books.google.com.br/books?id=BBLRUI4aHhkC&pg=PT857&dq=%22ammonium+bisulfite%22+chemistry&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CFsQ6AEwB2oVChMI45nDptzvxgIVBgqQCh00hgyB#v=onepage&q=%22ammonium%20bisulfite%22%20chemistry&f=false Tietz Textbook of Clinical Chemistry and Molecular Diagnostics],Carl A. Burtis,Edward R. Ashwood,David E. Bruns</ref> per traktado kun "natria bisulfito" kaj "amonia bisulfito": |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Cytosine_chemical_structure.png|80ra]]||<center>Konvertado de [[citozino]] al [[uracilo]] tra bisulfita perado.||<center>[[Dosiero:Uracil.svg|80ra]] |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Citozino]]||<center>Amonia bisulfito||<center>[[Uracilo]] |} == Literaturo == * [http://www.chemicalland21.com/industrialchem/inorganic/AMMONIUM%20BISULFITE.htm ChemicalLand21] * [http://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/a?dbs+hsdb:@term+@DOCNO+486 Toxnet] * [https://books.google.com.br/books?id=AYjFoLCNHYUC&pg=PA1248&dq=%22ammonium+bisulfite%22+chemistry&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CCUQ6AEwAGoVChMI45nDptzvxgIVBgqQCh00hgyB#v=onepage&q=%22ammonium%20bisulfite%22%20chemistry&f=false Kent and Riegel's Handbook of Industrial Chemistry and Biotechnology], James A. Kent * [https://books.google.com.br/books?id=4ewS-AqdCM0C&pg=PA68&dq=%22ammonium+bisulfite%22+chemistry&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CDsQ6AEwA2oVChMI45nDptzvxgIVBgqQCh00hgyB#v=onepage&q=%22ammonium%20bisulfite%22%20chemistry&f=false Wiley Guide to Chemical Incompatibilities], Richard P. Pohanish, Stanley A. Greene * [https://books.google.com.br/books?id=4IPE8Pjhm8UC&pg=PA9082-IA1&dq=%22ammonium+bisulfite%22+chemistry&hl=pt-BR&sa=X&ved=0CEQQ6AEwBGoVChMI45nDptzvxgIVBgqQCh00hgyB#v=onepage&q=%22ammonium%20bisulfite%22%20chemistry&f=false Hazardous Materials: Emergency Action Data], Charles R. Foden,Jack L. Weddell {{Neorganikaj saloj de amonio}} {{Organikaj saloj de amonio}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Portalo|Kemio}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Amoniaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Reduktiloj]] seh1fs0lq4sz3z0vq21od31a8aflc0l Fălești 0 531319 9372433 9325067 2026-05-13T22:25:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372433 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=MD|zomo=12}} [[Dosiero:Stamp of Moldova md533.jpg|eta|Preĝejo en Fălești sur moldavia poŝtmarko]] '''Fălești''' [fəleŝtj] estas urbo en [[Moldavio]], situanta proksimume 130&nbsp;km nord-okcidente de la ĉefurbo [[Kiŝinevo]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝi estas la ĉefurbo de la samnoma distrikto. == Demografio == ===Etna strukturo=== Etna strukturo de Fălești laŭ la censo de 2014<ref>http://pop-stat.mashke.org/moldova-ethnic-comm2014.htm{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: {| class="wikitable sortable" |- ! style="width:140px;"| [[Etno]] !! Kvanto de homoj !! Procentoj |- | [[Moldavoj]]|| 9667 || 80.06% |- | [[Ukrainoj]] || 1588 || 13.15% |- | [[Rusoj]] || 645 || 5.34% |- | [[Ciganoj]] || 36 || 0.29% |- | [[Bulgaroj]] || 14 ||0.11% |- | [[Gagauzoj]] || 8 || 0.06% |- | Aliaj etnoj|| 59 || 0.48% |- | Ne deklaris etnon|| 57 || 0.47% |- | '''Sume''' || '''12.074''' || '''100%''' |} ===Lingva strukturo=== Lingva strukturo de Fălești laŭ la censo de 2014<ref>http://pop-stat.mashke.org/moldova-lang-comm2014sl.htm{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: {| class="wikitable sortable" |- ! style="width:140px;"| [[Lingvo]] !! Kvanto de homoj !! Procentoj |- | [[Rumana]]||8990 ||74.45% |- | [[Rusa]] || 2666 ||22.19% |- | [[Ukraina]] || 255 ||2.11% |- | [[Cigana]] || 17 ||0.14% |- | [[Gagauza]] || 1 ||0.008% |- | Aliaj lingvoj|| 10 || 0.08% |- | Plurlingvuloj|| 135 || 1.11% |- | '''Sume''' || '''12.074''' || '''100%''' |} == Partneraj urboj == Inter la partneraj urboj de {{paĝonomo}} estas * {{flago|Rumanio}} [[Botoșani]] en [[Rumanio]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Trad|cs|Fălești|11754952}} [[Kategorio:Urboj de Moldavio]] 4r49q1j7g34wqfa2u6mnd93ug10vm1p Franco Alfano 0 531760 9372145 9342373 2026-05-13T14:20:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372145 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |priskribo=Franco Alfano ĉ. 1919 }} '''Franco Alfano''' ([[8a de marto]] [[1875]] – [[27a de oktobro]] [[1954]]) estis [[Italoj|itala]] komponisto kaj [[pianisto]]. Hodiaŭ li estas plej bone konata pro sia opero ''Risurrezione'' (1904) kaj ĉefe ĉar li kompletigis la faman operon de [[Giacomo Puccini|Puccini]] nome ''[[Turandot]]'' en 1926. Li ĉiukaze havis konsiderindan sukceson pere de kelkaj el siaj propraj verkoj dum sia vivodaŭro. == Listo de verkoj == {{Div col|3|col width=20em|rules=yes}} * 1896 ''Miranda'' Opera * 1898 ''La Fonte di Enschir'' Opero * 1899 ''Four Romanian Dances'' por piano * 1901 ''Napoli'' Baleto * 1901 ''Lorenza'' - Baleto * 1904 ''[[Risurrezione]]'' Opero * 1909 ''Suite Romantica'' por orkestro (iĝis ''Eliana'') '' * 1909 ''Il principe di Zilah'' - Opero * 1910 ''Symphony n. 1'' '' * 1910 ''I Cavalieri e la Bella'' Opero (neniam kompletigita) '' * 1914 ''L'ombra di Don Giovanni'' Opero (poste Don Juan de Manara) '' * 1918 ''Tre poemi'' de Tagore por voĉo kaj piano * 1918 ''Quartet n. 1'' por kordoj * 1919 ''Six songs'' por voĉo kaj piano * 1921 ''La Leggenda di Sakùntala'' Opero * 1923 ''Eliana'' Baleto el ''Suite Romantica'' '' * 1923 ''Sonata in D'' por violono kaj piano * 1925 ''Sonata'' por violonĉelo kaj piano * 1926 ''Turandot'' finale Opero * 1926 ''Quartet n. 2'' por kordoj * 1927 ''Madonna Imperia'' Opero * 1928 ''Tre Liriche'' de Tagore por voĉo kaj piano * 1929 ''Concerto por Violono, violonĉelo kaj piano'' * 1930 ''L'ultimo Lord'' Opera semiseria, libreto de [[Ugo Falena]] '' * 1930 ''Himno al Libertador'' dediĉita al [[Simón Bolívar]] * 1933 ''Vesuvio'' Baleto * 1933 ''Symphony n. 2'' '' * 1935 ''Divertimento'' por piano kaj ĉambra orkestro * 1936 ''Nuove Liriche Tagoriane'' por voĉo kaj piano * 1936 ''Cyrano de Bergerac'' Opero * 1939 ''Tre Nuove Liriche'' '' * 1941 ''Don Juan de Manara'' Opero * 1943 ''E' Giunto il Nostro Ultimo Autunno'' por voĉo kaj piano * 1945 ''Quintet in A flat Major'' por Piano kaj kordoj * 1948 ''Cinque Nuove Liriche Tagoriane'' por voĉo kaj piano * 1949 ''Il Dottor Antonio'' Opero * 1949 ''Quartet No 3 in g minor'' por kordoj * 1950 ''Vesuvius'' Opero por radio (el ''Vesuvius'') '' * 1952 ''Sakùntala'' Opero (rekonstruo el originalo de 1921, malkovrita en 2006 ĉe Ricordi arkivoj)'' * 1953 ''Sinfonia Classica'' el Simfonio n. 1 * Aliaj verkoj: ** ''Suite Adriatica''; ** ''Intermezzi por kordoj''; ** ''Ninna-Nanna Partenopea''. {{Div col end}} == Bibliografio == * Dryden, Konrad (2010) ''Franco Alfano: transcending Turandot''. Lanham MD: Scarecrow Press ISBN 0-8108-6970-5 * Posillipo—Leipzig—Miranda (1875–1896) -- La fonte d'enscir (1897–1899) -- Resurrezione and Il principe Zilah (1899–1909) -- L'ombra di Don Giovanni (1910–1914) -- La leggenda di Sakùntala, Tagore and tragedy (1915–1921) -- Turandot (1921–1925) -- Mary Garden—Vienna—Rostand (1926) -- Mussolini and Balzac (1927) -- Metropolitan Opera premiere (1928) -- A tale of two operas (1928–1929) -- France and an American saint (1930–1931) -- Cyrano de Bergerac (1932–1933) -- Palermo and Don Juan de Manara (1934–1941) -- Wartime phoenix (1942–1947) -- Final years (1948–1954) -- Appendix A: Opera plots—Appendix B: The Alfano opus.<!-- what is this? --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.tryphon.it/sakuntala/discog.htm Franco Alfano diskaro]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.tryphon.it/sakuntala/opere.htm Franco Alfano listo de verkoj] {{Webarchiv|url=https://archive.today/20120914073153/http://www.tryphon.it/sakuntala/opere.htm |date=2012-09-14 }} * [http://www.karadar.com/Works/alfano.html Alia retejo pri Franco Alfano] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Alfano, Franco}} [[Kategorio:Italaj komponistoj]] myebwfthc9acli3m96kwsb7gdwisx2a Gimry 0 534367 9372684 8013811 2026-05-14T10:17:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372684 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = Gimry | propra nomo = {{lang|ru|Гимры}}<br />Генуб | lando = [[Rusio]] | statuso =Vilaĝo | bildo = Село Гимры.JPG | bildo-priskribo = Panoramo de Gimry | bildo-larĝeco = 260px | blazono =Герб села Гимры.png | patrono = | latitudo = 42/45/28 | longitudo = 46/50/32 | regiono-ISO = RU-DA | situo sur mapo= | situo de = Situo de Dagestanskije Gimry | regiono = [[Dagestano]] | registaro = | estro = | alto = | areo = | akva areo = | procentoj de akva areo = | loĝantaro =4904 | jaro =2015 | referenco por loĝantaro= [http://www.gks.ru/free_doc/doc_2015/bul_dr/mun_obr2015.rar Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года] . <small>Проверено 6 августа 2015.</small><small>[http://www.webcitation.org/6aaNzOlFO Архивировано из первоисточника 6 августа 2015]</small> | dens = | HDI = | interkom = | horzono = [[UTC+03:00]] | pk = 368951 | tel = (+7)87275 | aŭto = 05 | kodo = [http://classif.spb.ru/classificators/view/okt.php?st=A&kr=1&kod=82253820001 82 253 820 001] | kodo_tipo = | laŭ = [[OKATO]] | TTTejo = http://gimry.ucoz.com/ }} '''Gimry''' ({{lang-ru|Гимры}}, [[avara lingvo|avare]] ''Генуб'') estas [[vilaĝo]] en [[Dagestano]] en [[Rusio]]. En jaro [[2010]] la vilaĝo havis 4.654 loĝantoj. Probable, la vilaĝo jam ekzistis antaŭ 400 jaroj. Ĝi estas la naskiĝloko de [[Imamo Ŝamil]], la tria imamo de Dagestano. Profesoro Rassoul Magomedov pensas ĝi estis la ĉefurbo de princlando nomita ''As-Sarir'' (La Malgranda). == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{ru}} [http://gimry.ucoz.com/ Oficiala paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924132148/http://gimry.ucoz.com/ |date=2015-09-24 }} {{Urboj de Dagestano}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Dagestano]] cr80ln5e9l7vkk7xyn2fvg1uujfyz8w Maria Wawrzyniec Rostworowski 0 539023 9372313 8936656 2026-05-13T19:03:25Z Moldur 2507 [[paroĥo]] 9372313 wikitext text/x-wiki {{Informkesto biografio |Antaŭnomo = Maria Wawrzyniec |Familinomo = Rostworowski |Postnomo = |PostFamilinomo = |Prononco = maria vavĵinjec rostvorovski |AliajLingvoj = |VeraNomo = |NaskiĝLoko = Płock |NaskiĝLokoLigilo = |NaskiĝTago = 8 |NaskiĝMonato = februaro |NaskiĝJaro = 1924 |MortLoko = Płock |MortLokoLigilo = |MortTago = 15 |MortMonato = septembro |MortJaro = 2008 |AntaŭOkupo = |Okupo = pastro |Ŝtato = Pollando |Dosiero = |TipoDosiero = |Subteksto = |Ordigo = }} en [[mariavitismo]], [[grafo]], [[esperantisto]], publicisto kaj ekumenisma aganto.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.mariawita.pl/htmls/archiwum/2008/kplwawrznekr.html | titolo = Mortis pastro M. Wawrzyniec Rostworowski | opublikowany = mariawita.pl | lingvo = pl | alirdato = 07 września 2015}}</ref>. == Biografio == Li devenis el la aristokrata familio Rostworowski. Li estis filo de [[episkopo]] en Malnovkatolika Eklezio de Mariavitoj '''Maria Franciszek Rostworowski'''<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.mariawita.pl/htmls/archiwum/2008/kplwawrznekr.html | titolo = Mortis pastro M. Wawrzyniec Rostworowski | opublikowany = mariawita.pl | lingvo = pl | alirdato = 07 września 2015}}</ref>. La 9-an de novembro 1939 li komencis studi en Supera Porpastra Seminario, kaj la 1-an de novembro li ricevis monakan veston kaj nomon. Diakonecon li ricevis de la manoj de episkopo Maria Franciszek Rostworowski - la 25-an de decembro 1944, sed [[ordinacio]]n (ordinadon) la 22-an de majo 1948 de la monoj de episkopo Maria Jakub Próchniewski. Li estis [[vikario]] en paroĥo de Sankta Anna en Raszewo Dworskie kaj en [[paroĥo]] de Transfiguriĝo en Żarnówka, kaj post ordinacio en la mariavitismaj paroĥoj en la tn. Reakiritaj Okcidentaj Teritorioj de Pollando. Kiel pastro laboris en mariavitismaj paroĥoj en: Piaseczno, Leszno apud Varsovio (en Paroĥo de Sankta Johano Baptisto), Paroĥo de Sankta Triunuo en Błonie, paroĥo en Wiśniewo kaj en [[Mińsk Mazowiecki]]<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.mariawita.pl/htmls/archiwum/2008/kplwawrznekr.html | titolo = Zmarł Kapłan M. Wawrzyniec Rostworowski (Mortis pastro M. Wawrzyniec Rostworowski) | opublikowany = mariawita.pl | lingvo = pl | alirdato = 07 września 2015}}</ref>. Dum la jaroj 1990-1997 li estis la ĉef-redaktoro de mariavitisma revuo redaktora naczelnego ''Mariawita''<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.mariawita.pl/htmls/mariawita10_12/45lecie.html | titolo = 45-lecie "Mariawity" 1959-2003 (45 jaroj de Mariaita) | opublikowany = mariawita.pl| lingvo = pl | alirdato = 07 września 2015}}</ref>. Li estis aktiva en [[Pola Esperanto-Asocio]] ([[PEA]])<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.ekumenizm.pl/koscioly/katolickie/zmarl-kaplan-m-wawrzyniec-rostworowski/ | titolo = Zmarł kapłan M. Warzyniec Rostworowski | opublikowany = ekumenizm.pl | lingvo = pl | alirdato = 07 września 2015}}</ref>. En la jaro 2008 li festis jubileon de 60 jaroj de ordinacio<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.mariawita.pl/htmls/mariawita/2008/4_7jub_wawrz.html | titolo = Diamentowy Jubileusz kapłana M. Wawrzyńca (La Diamanta Jubileo de pastro Mario Laŭrenco) | opublikowany = mariawita.pl | lingvo = pl | alirdato = 07 września 2015}}</ref>, kaj li estis la plej aĝa pastro en mariavitismo. Li mortis la 15-an de septembro 2008 en klostro ĉe paroĥo de Plej Sankta Sakramento en [[Płock]]. La funebran Sanktan Meson gvidis la ĉefa episkopo de mariavitismo Maria Ludwik Jabłoński, kuncelebris episkopoj Maria Roman Nowak kaj Maria Włodzimierz Jaworski. En la funebra ceremonio partoprenis ankaŭ la reprezentantoj de Romkatolika Eklezio kaj de Pola Aŭtokefalia Ortodoksa Eklezio. <ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.mariawita.pl/htmls/archiwum/2008/kplwawrznekr.html | titolo = Zmarł Kapłan M. Wawrzyniec Rostworowski (Mortis pastro M. Wawrzyniec Rostworowski) | opublikowany = mariawita.pl | lingvo = pl | alirdato = 07 września 2015}}</ref>. ==[[Esperanto]]== Li estis ano de [[Pola Esperanto-Asocio]] ([[PEA]]) kaj tradukis al [[Esperanto]] kelkajn verkojn de beata [[Feliksa Kozłowska]] (legu en ligilo: <ref>http://www.ekumenizm.pl/koscioly/katolickie/zmarl-kaplan-m-warzyniec-rostworowski/</ref>) == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Mariavitismo]] [[Kategorio:Ekumenismo]] 7dx0zbgrrkzhmb1d0zio6gq28lelnpk 9372314 9372313 2026-05-13T19:05:51Z Moldur 2507 9372314 wikitext text/x-wiki {{Informkesto biografio |Antaŭnomo = Maria Wawrzyniec |Familinomo = Rostworowski |Postnomo = |PostFamilinomo = |Prononco = maria vavĵinjec rostvorovski |AliajLingvoj = |VeraNomo = |NaskiĝLoko = Płock |NaskiĝLokoLigilo = |NaskiĝTago = 8 |NaskiĝMonato = februaro |NaskiĝJaro = 1924 |MortLoko = Płock |MortLokoLigilo = |MortTago = 15 |MortMonato = septembro |MortJaro = 2008 |AntaŭOkupo = |Okupo = pastro |Ŝtato = Pollando |Dosiero = |TipoDosiero = |Subteksto = |Ordigo = }} en [[mariavitismo]], [[grafo]], [[esperantisto]], publicisto kaj ekumenisma aganto.<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.mariawita.pl/htmls/archiwum/2008/kplwawrznekr.html | titolo = Mortis pastro M. Wawrzyniec Rostworowski | opublikowany = mariawita.pl | lingvo = pl | alirdato = 07 września 2015}}</ref>. == Biografio == Li devenis el la aristokrata familio Rostworowski. Li estis filo de [[episkopo]] en Malnovkatolika Eklezio de Mariavitoj '''Maria Franciszek Rostworowski'''<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.mariawita.pl/htmls/archiwum/2008/kplwawrznekr.html | titolo = Mortis pastro M. Wawrzyniec Rostworowski | opublikowany = mariawita.pl | lingvo = pl | alirdato = 07 września 2015}}</ref>. La 9-an de novembro 1939 li komencis studi en Supera Porpastra Seminario, kaj la 1-an de novembro li ricevis monaĥan veston kaj nomon. Diakonecon li ricevis de la manoj de episkopo Maria Franciszek Rostworowski - la 25-an de decembro 1944, sed [[ordinacio]]n (ordinadon) la 22-an de majo 1948 de la monoj de episkopo Maria Jakub Próchniewski. Li estis [[vikario]] en paroĥo de Sankta Anna en Raszewo Dworskie kaj en [[paroĥo]] de Transfiguriĝo en Żarnówka, kaj post ordinacio en la mariavitismaj paroĥoj en la tn. Reakiritaj Okcidentaj Teritorioj de Pollando. Kiel pastro laboris en mariavitismaj paroĥoj en: Piaseczno, Leszno apud Varsovio (en Paroĥo de Sankta Johano Baptisto), Paroĥo de Sankta Triunuo en Błonie, paroĥo en Wiśniewo kaj en [[Mińsk Mazowiecki]]<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.mariawita.pl/htmls/archiwum/2008/kplwawrznekr.html | titolo = Zmarł Kapłan M. Wawrzyniec Rostworowski (Mortis pastro M. Wawrzyniec Rostworowski) | opublikowany = mariawita.pl | lingvo = pl | alirdato = 07 września 2015}}</ref>. Dum la jaroj 1990-1997 li estis la ĉef-redaktoro de mariavitisma revuo redaktora naczelnego ''Mariawita''<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.mariawita.pl/htmls/mariawita10_12/45lecie.html | titolo = 45-lecie "Mariawity" 1959-2003 (45 jaroj de Mariaita) | opublikowany = mariawita.pl| lingvo = pl | alirdato = 07 września 2015}}</ref>. Li estis aktiva en [[Pola Esperanto-Asocio]] ([[PEA]])<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.ekumenizm.pl/koscioly/katolickie/zmarl-kaplan-m-wawrzyniec-rostworowski/ | titolo = Zmarł kapłan M. Warzyniec Rostworowski | opublikowany = ekumenizm.pl | lingvo = pl | alirdato = 07 września 2015}}</ref>. En la jaro 2008 li festis jubileon de 60 jaroj de ordinacio<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.mariawita.pl/htmls/mariawita/2008/4_7jub_wawrz.html | titolo = Diamentowy Jubileusz kapłana M. Wawrzyńca (La Diamanta Jubileo de pastro Mario Laŭrenco) | opublikowany = mariawita.pl | lingvo = pl | alirdato = 07 września 2015}}</ref>, kaj li estis la plej aĝa pastro en mariavitismo. Li mortis la 15-an de septembro 2008 en klostro ĉe paroĥo de Plej Sankta Sakramento en [[Płock]]. La funebran Sanktan Meson gvidis la ĉefa episkopo de mariavitismo Maria Ludwik Jabłoński, kuncelebris episkopoj Maria Roman Nowak kaj Maria Włodzimierz Jaworski. En la funebra ceremonio partoprenis ankaŭ la reprezentantoj de Romkatolika Eklezio kaj de Pola Aŭtokefalia Ortodoksa Eklezio. <ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.mariawita.pl/htmls/archiwum/2008/kplwawrznekr.html | titolo = Zmarł Kapłan M. Wawrzyniec Rostworowski (Mortis pastro M. Wawrzyniec Rostworowski) | opublikowany = mariawita.pl | lingvo = pl | alirdato = 07 września 2015}}</ref>. ==[[Esperanto]]== Li estis ano de [[Pola Esperanto-Asocio]] ([[PEA]]) kaj tradukis al [[Esperanto]] kelkajn verkojn de beata [[Feliksa Kozłowska]] (legu en ligilo: <ref>http://www.ekumenizm.pl/koscioly/katolickie/zmarl-kaplan-m-warzyniec-rostworowski/</ref>) == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Mariavitismo]] [[Kategorio:Ekumenismo]] 3ytxjnp2dsghdlj2q9vl1w8fwouxz8f Funkcia manĝo 0 539879 9372378 8896109 2026-05-13T21:07:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372378 wikitext text/x-wiki '''Funkcia manĝaĵo''' estas [[manĝaĵo]] kiu havas aŭ havigas aldonan [[funkcio]]n (ofte rilata al sanhelpo aŭ malsanevitado) per aldono de novaj ingrediencoj aŭ plie el ekzistintaj ingrediencoj.<ref>[http://www4.agr.gc.ca/AAFC-AAC/display-afficher.do?id=1171305207040&lang=e What are Functional Foods and Nutraceuticals? Agriculture and Agri-Food Canada]</ref> "Funkcia manĝaĵo estas ĉu natura ĉu produktita manĝaĵo kiu enhavas konatajn [[biologio|biologiaktivajn]] komponaĵojn kiuj en difinitaj kvantaj kaj kvalitaj kvantoj havigas medicine pruvitajn kaj dokumentitajn sanigajn profitojn, kaj tiele, estas grava fonto en la preventado, administrado kaj traktado de kronikaj [[malsano]]j de la moderna epoko". Ĝi estis studita ĉe la 9a Internacia Konferenco pri "Functional Foods and Chronic Diseases: Science and Practice" (Funkciaj manĝaĵoj kaj kronikaj malsanoj: Scienco kaj Praktiko) ĉe la Universitato de Nevado, Las Vegas [[15an de marto|15an]] – [[17an de marto]] [[2011]]. La ''Functional Food Center'' adoptis tiun novan difinon de ''funkcia manĝaĵo''.<ref>Danik M. Martirosyan (Ed): Functional Foods and Chronic Diseases: Science and Practice. Food Science Publisher; 2011</ref> La termino estis unuafoje uzata en [[Japanio]] en la 1980aj jaroj kiam estis registara aproba procezo por funkciaj manĝaĵoj nomita Manĝaĵoj por Specifa Saniga Uzado (MSSU).<ref>{{cite web | title=FOSHU, Ministry of Health, Labor and Welfare, Japan | agency=Registaro de Japanio | url=http://www.mhlw.go.jp/english/topics/foodsafety/fhc/02.html | accessdate=2015-11-16 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190709115515/https://www.mhlw.go.jp/english/topics/foodsafety/fhc/02.html | archivedate=2019-07-09 }}</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cspinet.org/reports/functional_foods/ Functional Foods: Public Health Boon or 21st Century Quackery?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041213230019/http://www.cspinet.org/reports/functional_foods/ |date=2004-12-13 }}, revizio de regularoj kaj demandoj por funkciaj manĝaĵoj en Japanio, [[Usono]] kaj [[Unuiĝinta Reĝlando|UR]] (Marto 1999) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Manĝaĵoj]] [[Kategorio:Scienco]] [[Kategorio:Dietaj suplementoj]] 90vxjadqrnnppl6mlk4bf6qwsh8w5wd Frostoĉeno 0 543060 9372333 9309438 2026-05-13T19:58:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372333 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:VaccineBySandraRugio.jpg|eta|150px|Iuj [[vakcino]]j devas esti sub preskribita temperatura reĝimo ĝis la uzado.]] [[Dosiero:FE left view.jpg|eta|150px|Kamiono kun frostosistemo.]] [[Dosiero:Seafood2 Dahab.JPG|eta|150px|Frostigitaj [[Marfruktoj|marproduktoj]].]] '''Malvarma liverĉeno''' aŭ '''liverĉeno por frostigendaj varoj''' aŭ, eventuale, se ne eblas miskompreno, '''ĉeno de malvarmo''' estas temperatur-kontrolita [[provizoĉeno]]. Nerompita malvarma ĉeno estas senĉesa serio de stokad- kaj distribu-agadoj kiuj konservas antaŭfiksitan temperaturintervalon. Ĝi estas uzata por helpi etendi kaj certigi la komsumlimdaton (bretovivo) de [[produkto]]j kiel ekzemple freŝa [[agrikulturo|agrikultura]] produkto,<ref name="CTFVPx">{{cite web | first = Pawanexh | last = Kohli | title = Fruits and Vegetables Post-Harvest Care: The Basics | url = http://crosstree.info/Documents/Care%20of%20F%20n%20V.pdf | format = [[Portebla dokumentformo|PDF]] | publisher = CrossTree techno-visors | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2015-12-20 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20201103014943/http://www.crosstree.info/Documents/Care | arkivdato = 2020-11-03 | accessdate = 2015-12-20 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20201103014943/http://www.crosstree.info/Documents/Care | archivedate = 2020-11-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.crosstree.info/Documents/Care |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-12-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201103014943/http://www.crosstree.info/Documents/Care |arkivdato=2020-11-03 }}</ref> [[marfrukto]]j, [[frostmanĝaĵo]], fotografia filmo, [[kemiaĵo]]j, kaj [[kuracilo]]j.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Total Systems Approach to Predict Shelf Life of Packaged Foods|familia nomo=Gyesley|persona nomo=S. W.|jaro=1991|ID=[[ASTM]] STP 1113-EB}}</ref> Tiaj produktoj, dum transporto kaj dum stokado, estas nomitaj ''malvarma kargo''.<ref>Lou Smyrlis (19a de Septembro, 2013). [http://www.ctl.ca/news/cns-claude-mongeau-preaches-eco-system-of-collaboration-at-port-days/1002607171/ "CN's Claude Mongeau preaches 'eco-system of collaboration' at Port Days"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130921054734/http://www.ctl.ca/news/cns-claude-mongeau-preaches-eco-system-of-collaboration-at-port-days/1002607171/ |date=2013-09-21 }}, Canadian Transportation Logistics, Alirita la 20an de Septembro, 2013</ref> Male al aliaj [[varo]]j, malvarmĉenaj varoj estas efemeraj kaj ĉiam survoje direkte al fino aŭ celloko, eĉ kiam ĝi estis tenita provizore en frostejoj kaj tial ofte referita kiel kargo dum ĝia tuta loĝistika ciklo. Oni uzas la manĝaĵ-frostigon en malvarmaj regionoj ekde jarcentoj. La frostigo disvastiĝis nur post apero de la meĥanikaj frostigaj metodoj, kaj aparatoj. En 1880 - hazarde - frostis ŝipkargo da [[viando]], kiun oni liveris de Aŭstralio al Britio. La konservado sukcesis tiel bone, ke oni tuj ekuzis la metodon por la longdistancaj transportoj. Oni eksperimentis la frostigan metodon por pluraj [[manĝaĵo]]j. Plej avantaĝa temperaturo estas la –18&nbsp;°C aŭ malpli, kio okazas en hejmaj frostigujoj. Oni "frostigas" la frukton ofte en [[siropo]]n aŭ per solida sukerkovraĵo, por fermi de la aero kaj tiel protekti ĝin for de la oksidado kaj de la sekiĝo. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio kaj eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Protecting Perishable Foods During Transport by Truck, USDA Handbook 669, 1995, [http://www.ams.usda.gov/AMSv1.0/getfile?dDocName=STELDEV3021003] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140516041635/http://www.ams.usda.gov/AMSv1.0/getfile?dDocName=STELDEV3021003 |date=2014-05-16 }} * ''Manual on the Management, Maintenance and Use of Blood Cold Chain Equipment'', [[Monda Organizaĵo pri Sano]], 2005, ISBN 92-4-154673-5 * Pawanexh Kohli, [http://crosstree.info/Documents/Care%20of%20F%20n%20V.pdf "Fruits and Vegetables Post-Harvest Care: The Basics"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201103014943/http://www.crosstree.info/Documents/Care |date=2020-11-03 }}, Frostoĉeno por fruktoj kaj legomoj. * Clive, D., ''Cold and Chilled Storage Technology'', 1997, ISBN 0-7514-0391-1 * EN 12830:1999 Temperature recorders for the transport, storage and distribution of chilled, frozen and deep-frozen/quick-frozen food and ice cream * Ray Cowland, Developing ISTA Cold Chain Environmental Standards, 2007. <!-- [http://www.ista.org/Resources/TempRH%20Data/COWLAND_RAY_Dimensions07.pdf] dead link 19 Nov 2008--> * Sofrigam, A better understanding of the cold chain, 2011. [http://www.sofrigam.com/training] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161117220913/http://www.sofrigam.com/training |date=2016-11-17 }} [[Kategorio:Loĝistiko]] [[Kategorio:Manĝaĵoj]] [[Kategorio:Nutraĵindustrio]] n3mvk0q9ot8x38lw802f4a06b8n9b9u Studentoj de Scienca Universitato de Szeged 0 543113 9372122 9371888 2026-05-13T12:51:33Z Crosstor 3176 /* B */ 9372122 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato de Szeged]] (ankaŭ la integrita altlernejo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Károly Abaffy]], [[kemiisto]] * [[László Abaffy]], [[ĵurnalisto]] * [[Attila Ábrahám]], [[kajakisto]] * [[János Abrudbányay]], [[instruisto]] * [[János Ács]], [[reĝisoro]] * [[Csaba Adorjáni]], psikologo * [[Dezső Ágai]], [[advokato]] * [[Pál Agócsy]], [[muzeologo]] * [[György Ágoston (instruisto)]] * [[György Antalffy]], [[juristo]] * [[András Aradszki]], [[politikisto]] * [[István Arató (komponisto)]] * [[Lajos Armentano]], [[hematologio|hematologo]] * [[Károly Árpás]], instruisto == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Mária B. Szendrei]], matematikisto * [[László Bachát]], lingvisto * [[Gyula Bácskai]], kemiisto * [[Mihály Bácskai]], [[instruisto]] * [[Zoltán Badó]], kirurgo * [[Zoltán Bagó]], politikisto * [[István Baka]], poeto * [[Lajos Bakacsi]], [[pentristo]] * [[György Bakondi]], generalo * [[Géza Bakonyi]], bibliotekisto * [[Mihály Balázs (literaturhistoriisto)]] * [[Lajos Balcza]], pedagogo * [[Sándor Bálint (etnografo)]] * [[Hugó Ballya]], remisto * [[József Balogh (patologo)]] * [[Tibor Balogh (filozofo)]] * [[Dénes Bara]], patologo * [[Pál Bárdos]], [[dramaturgo]] * [[István Bárdosi]], juristo * [[György Bártfai]], ginekologo * [[István Bartók]], patologo * [[Péter Tamás Bauer]], ekonomo * '''[[Zoltán Bay]],''' [[fizikisto]] * [[Zoltán Beck (etnografo)]] * [[László Benedek (biokemiisto)]] * [[László Benkő (instruisto)]] * [[Sándor Benkő]], [[hematologio|hematologo]] * [[Károly Berczeli Anzelm]], verkisto * [[Tamás Bereczkei]], psikologo * [[László Berek]], radiologo * [[Ferenc Berencz]], fizikisto * [[György Berend]], juristo * [[László Berza]], bibliotekisto * [[István Bibó]], [[politikisto]] * [[Ferenc Bíró (literaturhistoriisto)]] * [[László Blazovich]], historiisto * [[Rebeka Bobanj]], operkantisto * [[Lajos Bódis]], ginekologo * [[Zsolt Bohács]], advokato * [[Béla Bojta]], advokato * [[János Bóka]], [[ministro]] * [[Gábor Bonyhai]], literaturhistoriisto * [[Pál Bor]], [[pedagogo]] * [[Zsolt Bor]], fizikisto * [[Andor Borbély (kartografo)]] * [[Sándor Mihály Bordás]], toksologo * [[Zsolt Borkai]], gimnastikisto * [[Béla Boros (kuracisto)]] * [[Mihály Boros]], anestezisto * [[Béla Böszörményi-Nagy]], pianisto * [[Ödön Both]], jurhistoriisto * [[László Botka (politikisto)]] * [[László Bozó (reĝisoro)]] * [[Koloman Brenner]], [[germanisto]] * [[Kálmán Buday (historiisto)]] * [[József Büki]] * [[Ferenc Bukovszky]] {{Div col end}} == C == {{Div col|cols = 2}} * [[Béla Jenő Cholnoky]], algologo * [[Béla Csákány (matematikisto)]] * [[András Csapó]], filmisto * [[Gábor Csapó]], akvopilkisto * [[Géza Csapó]], kajakisto * [[Miklós Csapody]], politikisto * [[József Császár]], kemiisto * [[Bálint Csatári]], geografo * [[Dezső Csejtei]], [[filozofo]] * [[Zoltán Csepregi]], [[teologo]] * [[Zoltán Csemniczky]], [[skulptisto]] * [[Krisztián Cser]], [[operkantisto]] * [[János Cserni]], juĝisto * [[László Csíky (kuracisto)]] * [[János Csirik]], matematikisto * [[Andor Csizmadia]], juristo * [[János Csorba]], advokato * [[Tibor Csörgő]], ornitologo * [[Károly Csúri]], [[germanisto]] * [[Lóránt Czigány]], bibliotekisto * [[Ottó Czúcz]], juristo * [[Judit Czunyiné Bertalan]], [[subministro]] {{Div col end}} == D == * [[Jázmin Dammak]], beleckonkursanto * [[Sarolta Deczki]], instruisto * [[Dezső Debreczeni]], piedbatboksisto * [[Mária Anna Deli]], [[esploristo]] * [[György Dénes (speleologo)]] * [[Károly Dietz]], policestro * [[András Diószegi]], redaktoro * [[Eszter Dobozi]], [[instruisto]] * [[József Dombi]], fizikisto * [[Mátyás Domokos]], kritikisto * [[Győző Duró]], [[dramaturgo]] * [[Lajos Duró]], psikologo == E == * [[Tibor Egri Kiss]], kuracisto * [[Zoltán Ésik]], matematikisto * [[Zoltán E. Szabó]], instruisto == F == * [[Géza Fábri]], instruisto * [[Pál Farkas]], skulptisto * [[Andrea Farsang]], agrogeologo * [[István Fáry]], [[matematikisto]] * [[Sándor Fazekas]], [[ministro]] * [[Edit Fél]], [[muzeologo]] * [[István Ferincz]], [[filologio|filologo]] * [[Sándor Fontos]], pentristo * [[József Frank]], biologo * [[Ferenc Friedler]], kemiisto * [[Veronika Fűz]], [[skulptisto]] * [[László Füzi]], kritikisto == G == {{Div col|cols = 2}} * [[István G. Vass]], [[arkivisto]] * [[Róbert Gábriel]], [[biologo]] * [[László Gallé (biologo)]] * [[Sándor Gallus]], arkeologo * [[László Galuska]], internisto * [[István Levente Garai]], kuracisto * [[Gábor Gárdián]], [[violonĉelisto]] * [[László Gáspárdy]], prokuroro * [[Ágnes Geréb]], akuŝisto * [[György Geréb]], psikologo * [[Ágnes Gereben]], literaturhistoriisto * [[Ferenc Gerlei]], patologo * [[Ferenc Gilde]], kemiisto * [[Júlia Goldman]], instruisto * [[Márta Görög]], ministro * [[Pál Greguss (fizikisto)]] * [[Ferenc Grezsa (kritikisto)]] * [[Ferenc Grezsa (psikiatro)]] * [[István Grezsa]], kuracisto * [[Géza Grünwald]], matematikisto * [[László Guczi]], kemiisto * [[József Gulrich]], naĝisto * [[Mihály Gurmai]], metalurgo * [[Sándor Gulyás (plantanatomo)]] * [[Csilla Gyémánt]], teatrohistoriisto * [[László Gyimesi (politikisto)]] * [[Tibor Gyimóthy]], [[komputikisto]] * [[Lajos Györffy]], instruisto * [[János Györgyey]], [[botanikisto]] * [[Ferenc Győri]], geografo * [[István Győri]], matematikisto * [[Sándor Gyüdi]], dirigento * [[József Gyurácz]], ornitologo {{Div col end}} == H == {{Div col|cols = 2}} * [[Lajos Hackl]], kemiisto * [[Imre Hajdú]], radiologo * [[Miklós Halmos]], kemiisto * [[Artúr Hámori]], kuracisto * [[Erika Hancz]], turkologo * [[Lajos Hanzó (historiisto)]] * [[János Háy]], poeto * [[János Hemmert]], pentristo * [[Aurél Hencz]], bibliotekisto * [[István Herczeg (advokato)]] * [[Ede Hertelendi]], fizikisto * [[István Hetesi]], instruisto * [[József Híres]], kemiisto * [[Judit Hohmann]], farmaciisto * [[Sándor Holly]], kemiisto * [[Tibor Hortobágyi]], algologo * [[Rezső Horvai]], fizikisto * [[Imre Horváth (biologo)]] * [[János Horváth (fizikisto)]] * [[János Horváth (mikrobiologo)]] * [[József Horváth (kemiisto)]] * [[Sándor Domonkos Horváth]], bibliotekisto * [[András Huhn]], matematikisto * [[Péter Huhn]], kemiisto * [[Dániel Hunya]], [[jezuito]] {{Div col end}} == I == * [[Lajos Illés (redaktoro)]] * [[Balázs Imreh]], matematikisto == J == * [[Béla Odiló Jakab]], ornitologo * [[József Jankovics]], literaturisto * [[Károly Jeges]], instruisto * [[Károly Jenei]], arkivisto * [[Márton Joób]], kanuisto * [[Gyula Juhász]], [[poeto]] * [[Katalin Juhász]], [[skermisto]] * [[Tibor Juhász]], fizikisto == K == {{Div col|cols = 2}} * [[Géza István Kaáli Nagy]], ginekologo * [[Béla Kálmánfi]], pedagogo * [[Zoltán Kanyó]], [[germanisto]] * [[Sándor Károly (lingvisto)]] * [[Gábor Karsai]], budhisto * [[Miklós Kásler]], onkologo * [[Mária Kávai]], kemiisto * [[András Keczer]], teatrestro * [[Tamás Keczer]], instruisto * [[Ferenc Kedves]], fizikisto * [[László Kelemen (advokato)]] * [[László Kelemen (altlerneja instruisto)]] * [[Zoltán Kelemen (literaturisto)]] * [[Lajos Kemény]], kuracisto * [[Erzsébet Keményné Gyimes]], psikologo * [[Ernő Kenéz]], operkantisto * [[Sándor Képíró]], [[ĝendarmo]] * [[János Kerényi]], [[parlamentano]] * [[István Ketskeméty]], fizikisto * [[Ferenc Kevei]], [[mikrobiologo]] * [[A. Sándor Kiss]], kemiisto * [[Gergely Kiss]], akvopilkisto * [[István Kiss (algologo)]] * [[István Kiss (kemiisto)]] * [[Sándor Koczkás]], altlerneja instruisto * [[Mátyás Koltai]], kuracisto * [[Sámuel Komoly]], neŭrologo * [[Csaba Koncz]], biologo * [[Krisztina Kónya]], operkantisto * [[László Kordos]], paleontologo * [[József Korek]], arkeologo * [[Péter Kőszeghy (literaturisto)]] * [[Ferenc Kószó]], kemiisto * [[Gergely Kovács (politikisto)]] * [[Péter Kovács (juĝisto)]] * [[Zoltán Kőváry]], psikologo * [[András Krámli]], kemiisto * [[Zoltán Kulcsár]], informatikisto * [[Miklós Kun (psikiatro)]] {{Div col end}} == L == * [[Dezső Laky]], [[statistikisto]] * [[Erika Lázár]], ginekologo * [[János Lázár (ministro)]] * [[Ferenc Lebó]], skulptisto * [[András Lengyel (muzeologo)]] * [[Imre Lengyel]], ekonomikisto * [[Magda Ligeti]], neŭrologo * [[Mária Littomeritzky]], apotekisto * [[Béla Lovas]], parazitologo * [[Irén Lovász]], popolkantisto * [[István Lukács]], literaturhistoriisto * [[Gábor Lusztig]], patologo == M == * [[Zoltán Majó]], ekonomo * [[Lajos Makai]], fizikisto * [[László Makra]], klimatologo * [[Gábor Margittai]], redaktoro * [[Miklós Marián]], muzeologo * [[Péter Márki-Zay]], urbestro * [[Anita Márton]], [[atleto]] * [[Béla Martos]], matematikisto * [[István Martzy]], ginekologo * [[Béla Matkovics]], biologo * [[Kálmán Méhes]], geologo * [[Tibor F. Mérei]], neŭrologo * [[Katalin Merétey]], imunologo * [[Emil Minker]], farmakologo * [[Gyula Molnár (klarnetisto)]] * [[Tamás Molnár (akvopilkisto)]] * [[István Monok]], bibliotekisto * [[József Morvay]], farmaciisto * [[István Muzslay]], monaĥo == N == * [[László Nagy (teatrestro)]] * [[Töhötöm Sándor Nagy]], framasono * [[Zoltán Zsolt Nagy]], okulkuracisto * [[Katalin Nagyné Szegvári]], juĝisto * [[Tivadar Nemecskay]], [[obstetrikisto]] * [[Katalin Németh S.]], bibliotekisto * [[Enikő Németh T.]], lingvisto * [[Zoltán Nógrádi]], urbestro == O == * [[Ferenc Obál (pli juna)]], neŭrobiologo * [[Kornél Ocskay]], operkantisto * [[Attila Oláh (kirurgo)]] * [[Ilona Oláhné Béládi]] * [[Jenő Ormos]], onkologo * [[Gábor Orosz]], psikologo * [[Gyula Ortutay]], ministro * [[Dániel Ötvös]], kemiisto == P == * [[Máté Pálhegyi]], [[flutisto]] * [[István Pálinkó]], kemiisto * [[Gertrúd Palotay]], muzeologo * [[Sándor Papp (politikisto)]] * [[Márta Pataki]], bibliotekisto * [[András Patyi]], juĝisto * [[Rezső Pauncz]], kemiisto * [[Imre Pávó]], instruisto * [[György Péczely]], meteologo * [[László Péter (bibliotekisto)]] * [[Éva Petrőczi]], poeto * [[Ferenc Pintér (fizikisto)]] * [[János Piroska]], pentristo kaj urbestro * [[Jenő Pócza]], fizikisto == R == * [[Imre Rábai]], matematikisto * [[Miklós Radnóti]], poeto * [[Tibor Radó]], matematikisto * [[Misa Ragány]], muzikalkantisto * [[Tamás Raj]], rabeno * [[László Réczi]], advokato * [[Béla Reitzer]], [[sociologo]] * [[Kató Rényi]], matematikisto * [[Béla Rigó]], publikigisto * [[Dávid Rózsa]], bibliotekisto * [[Zsuzsa Rózsa]], farmaciisto * [[József Ruszoly]], jurhistoriisto == S == {{Div col|cols = 2}} * [[Györgyi Sáfrán]], bibliotekisto * [[Magda Salacz]], arthistoriisto * [[Klára Sándor]], turkologo * [[György Sárosi]], futbalisto * [[Fruzsina Skrabski]], ĵurnalisto * [[Lajos Somlai]], pentristo * [[György Somogyi]], pentristo * [[Rita Sonkodi]], pentristo * [[János Steinmetz]], akvopilkisto * [[Valéria Stenszky]], farmaciisto * [[Jolán Stiller]], akvobiologo * [[Károly Streitman]], pediatro * [[Tamás Sulyok]], konstitucia juĝisto * [[József Sümeghy]], geologo * [[János Surányi (matematikisto)]] * [[Erika Szabó (politikisto)]] * [[János Szabó (agrikultura ministro)]] * [[Tünde Szabó (naĝisto)]] * [[Tamás Szalai]], astronomo * [[József Szathmáry]], [[pentristo]] * [[Gábor Szász]], matematikisto * [[Zoltán Szegedi]], pentristo * [[Sándor Székely (partilaboristo)]] * [[Ferenc Szekeres]], grafikisto * [[Klára Széles]], literaturisto * [[Mihály Szemes]], reĝisoro * [[Ágnes Szendrei]], matematikisto * [[Júlia Szepes]], [[biologo]] * [[Antal Szerb]], [[verkisto]] * [[Csaba Ferenc Szigeti]], kritikisto * [[Lajos Sándor Szigeti]], kritikisto * [[János Szilárd]], kuracisto * [[László Szilasi]], literaturisto * [[Lajos Szilassi]], matematikisto * [[Jenő Szilbereky]], juĝisto * [[Béla Szőke (arkeologo)]] * [[Ildikó Szondi]], statistikisto * [[György Endre Szőnyi]], kulturhistoriisto * [[István Szórády]], kuracisto {{Div col end}} == T == * [[Győző Takács]], ceramikisto * [[József Takáts (kritikisto)]] * [[Tamás Tarnóczy]], fizikisto * [[Éva Tauszk]], kuracisto * [[Gáspár Téri]], dancisto * [[Lajos Timár]], botanikisto * [[László Tiszlavicz]], patologo * [[Noémi Tiszlavicz]], ginekologo * [[István Tömörkény]], verkisto * [[András Torma]], juristo * [[József Torma (diplomato)]] * [[Ágota Tóth]], kemiisto * [[Csaba Tóth]], kuracisto * [[József Tóth (geografo)]] * [[Károly Tóth (dekano)]] * [[Mónika Tóth]], violonisto * [[Péter Tuzson-Berczeli]], pentristo == U == * [[Gábor Uherkovich]], [[limnologo]] * [[Jenő Újfalusi Németh]], [[filologio|filologo]] * [[István Ujhelyi]], politikisto * [[László Upor]], dramaturgo == V == * [[Jenő Vácz]], jezuito * [[Ferenc Vándor]], kuracisto * [[László Várady (apotekisto)]] * [[György Varsányi]], kemiisto * [[Tibor Venkei]], kuracisto * [[Gábor Veres (skulptisto)]] * [[Aladár Vidacs]], geologo * [[Irén Vincze]], kemiisto * [[István Vitányi]], politikisto == W == * [[Richárd Wagner (geografo)]] * [[Adolf Weinträger]], pentristo == Z == * [[András Zakar (psikologo)]] * [[Endre Zétényi]], astronomo * [[Gábor Zombor]], kuracisto * [[László Zombori]], pentristo * [[István Zsignár]], pentristo == Fontoj == La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Scienca Universitato de Szeged]] [[Kategorio:Listoj]] e60x6m45inn0do3muk0fseqx3p76czm Budhisma kalendaro 0 553808 9372647 8605405 2026-05-14T09:02:21Z Stefangrotz 91903 ŝablono Jaro en la aliaj kalendaroj 9372647 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro={{CURRENTYEAR}}}}La '''budhisma kalendaro''' estas [[lunsuna kalendaro]] uzata en la [[Hindoĉinio|sudorientaj aziaj landoj]] de [[Kamboĝo]], [[Laoso]], [[Birmo]] kaj [[Tajlando]], kaj, por religia kialoj, en [[Srilanko]]. La malnova [[budhismo|budhisma]] lunsuna kalendaro nenie plu estas oficiala. La budhisma kalendaro de Tajlando, kiu estas reagordita [[Gregoria kalendaro]], estas la oficiala taja kalendaro. {| border="1" class="wikitable cx-linter-tag" data-cx-mt-provider="Apertium" style="margin-bottom: 10px;" ! width="100" |Budhisma Kalendaro ! width="200" |Komuna erao ! width="200" |Taja Kalendaro |- | 0 | 544–543 aKE | |- | 1 | 543–542 aKE | |- | 543 | 1 aKE – 1 KE | |- | 544 | 1–2 KE | 1–2 KE |- | 2483 | 1940–1941 | 1940 (aprilo–decembro) |- | 2484 | 1941–1942 | 1941 |- | 2559 | 2016–2017 | 2016 |} {{Projektoj}} [[Kategorio:Budhisma kulturo]] [[Kategorio:Kalendaroj]] kvf5kjcnnuva749zags36ztzc7ojsyw Korea kalendaro 0 554386 9372653 9268093 2026-05-14T09:06:09Z Stefangrotz 91903 ŝablono Jaro en la aliaj kalendaroj 9372653 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro={{CURRENTYEAR}}}}La '''korea kalendaro''' estas la tradicia lunsuna [[kalendaro]] de [[Koreujo]]. Datoj estas kalkulitaj de la meridiano de Koreujo, kaj koreaj kulturaj observoj kaj festivaloj estas bazitaj sur ĝi. La [[Gregoria kalendaro]] estis adoptita en 1896, sed tradiciaj festaj tagoj kaj aĝo-kalkuloj por maljunuloj ofte restas bazita sur la malnova kalendaro. La plej granda festo en Koreujo estas la korea luna novjara tago{{md}}{{lang|ko|[[:ko:설날|설날]]}} aŭ ''{{lang|ko|Seolnal}}''. [[Kategorio:Korea kulturo]] [[Kategorio:Kalendaroj]] 8una38l1eq7a19v4msomqu7eoid4epa Tibor Tallián 0 558792 9372227 8644660 2026-05-13T16:12:10Z ThomasPusch 1869 + {{informkesto homo}} 9372227 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''[[Tibor (virnomo)|Tibor]] Tallián,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Tallián Tibor''' estas [[Hungario|hungara]] muzikhistoriisto, [[profesoro]], [[membro]] korespondanta ([[2016]]), ordinara ([[2022]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Tibor Tallián [http://lfze.hu/hu/-/tallian-tibor] naskiĝis en [[1946]] en [[Aŭstrio]] en [[Salzburg]]. == Biografio == Tibor Tallián studis en [[Muzikakademio Franz Liszt|Muzika Altlernejo Ferenc Liszt]] inter 1964-1969, poste en [[universitato]] en [[Vieno]] inter 1971-1972. Ekde [[1969]] li esploris en [[biblioteko]] de la menciita altlernejo, poste en muzika [[instituto]]. Li kandidatiĝis (CSc) en [[1994]], li doktoriĝis (DSc) en [[2013]]. En [[1995]] li estis nomumita vicinstitutestro, post 3 jaroj institutestro. Kiel PhD li instruas en la [[Muzikakademio Franz Liszt]]. Li ricevis 4 [[premio]]jn inter 1982-2016. Plej ofte li okupiĝas pri historio de [[opero]]j. == Elektitaj kontribuoj == * ''Bartók levélváltása R.St. Hoffmannnal'' (1973, 1976) * ''Quellenschichten der Tanz-Suite Bartóks'' (1983) * ''Musik in der Geschichte Ungarns'' (1992) * ''Schodel Rozália és a hivatásos magyar operajátszás kezdetei'' (2015) - libro == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=13231 datenoj hungare kun foto] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj muzikhistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Vivtempo|Tallian Tibor}} 13npt0zi62nndgnz51wjnnzl74s69g7 9372228 9372227 2026-05-13T16:13:14Z ThomasPusch 1869 9372228 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''[[Tibor (virnomo)|Tibor]] Tallián,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Tallián Tibor''' estas [[Hungario|hungara]] muzikhistoriisto, [[profesoro]], [[membro]] korespondanta ([[2016]]), ordinara ([[2022]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Tibor Tallián [http://lfze.hu/hu/-/tallian-tibor] naskiĝis la 12-an de aprilo [[1946]] en [[Salcburgo]], [[Aŭstrio]]. == Biografio == Tibor Tallián studis en [[Muzikakademio Franz Liszt|Muzika Altlernejo Ferenc Liszt]] inter 1964-1969, poste en [[universitato]] en [[Vieno]] inter 1971-1972. Ekde [[1969]] li esploris en [[biblioteko]] de la menciita altlernejo, poste en muzika [[instituto]]. Li kandidatiĝis (CSc) en [[1994]], li doktoriĝis (DSc) en [[2013]]. En [[1995]] li estis nomumita vicinstitutestro, post 3 jaroj institutestro. Kiel PhD li instruas en la [[Muzikakademio Franz Liszt]]. Li ricevis 4 [[premio]]jn inter 1982-2016. Plej ofte li okupiĝas pri historio de [[opero]]j. == Elektitaj kontribuoj == * ''Bartók levélváltása R.St. Hoffmannnal'' (1973, 1976) * ''Quellenschichten der Tanz-Suite Bartóks'' (1983) * ''Musik in der Geschichte Ungarns'' (1992) * ''Schodel Rozália és a hivatásos magyar operajátszás kezdetei'' (2015) - libro == Fontoj == * [http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=13231 datenoj hungare kun foto] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj muzikhistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] {{Vivtempo|Tallian Tibor}} ay3udydha2f75b2urdfn294mij0d518 Studentoj, baldaŭ profesoroj de Scienca Universitato de Szeged 0 560657 9372126 9369174 2026-05-13T12:55:58Z Crosstor 3176 /* B */ 9372126 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj, kiuj baldaŭ instruis en [[Scienca Universitato de Szeged]]: *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Dezső Ágai]] * [[György Ágoston (instruisto)]] * [[István Altorjay]] * [[György Antalffy]] * [[Lajos Armentano]] == B == * [[Mária B. Szendrei]], matematikisto * [[Zoltán Badó]] * [[Géza Bakonyi]] * [[Mihály Balázs (literaturhistoriisto)]] * [[Tibor Balogh (filozofo)]] * [[Dénes Bara]] * [[Pál Bárdos]] * [[István Bárdosi]] * [[István Bartók]] * [[László Benkő (instruisto)]] * [[László Berek]] * [[Ferenc Berencz]] * [[Gábor Bernáth]] * [[László Blazovich]] * [[János Bóka]] * [[Mihály Boros]] * [[Ödön Both]] * [[Győző Bruckner]] == C == * [[Béla Csákány (matematikisto)]] * [[József Császár]] * [[Bálint Csatári]] * [[Dezső Csejtei]] * [[István Cserháti]] * [[János Csirik]] * [[Károly Csúri]] * [[Ottó Czúcz]] == D == * [[József Dombi]] * [[Lajos Duró]] == E == * [[Zoltán Ésik]] == F == * [[Andrea Farsang]] * [[Tamás Fazekas]] * [[István Ferincz]] * [[László Füzi]] == G == * [[Róbert Gábriel]], biologo * [[László Gallé (biologo)]] * [[György Geréb]], psikologo * [[Ferenc Gilde]], kemiisto * [[Márta Görög]], ministro * [[László Guczi]], kemiisto * [[Sándor Gulyás (plantanatomo)]] * [[Csilla Gyémánt]], teatrohistoriisto * [[Tibor Gyimóthy]], [[komputikisto]] * [[Ferenc Győri]], geografo == H == * [[Lajos Hackl]] * [[Miklós Halmos]] * [[András Háznagy]] * [[János Hemmert]] * [[Aurél Hencz]] * [[József Híres]] * [[Judit Hohmann]] * [[Imre Horváth (biologo)]] * [[János Horváth (fizikisto)]] * [[János Horváth (mikrobiologo)]] * [[József Horváth (kemiisto)]] * [[Péter Huhn]], kemiisto == I == * [[József Imre]] == K == * [[Zoltán Kanyó]] * [[Sándor Károly (lingvisto)]] * [[Tamás Keczer]] * [[Zoltán Kelemen (literaturisto)]] * [[Lajos Kemény]] * [[Erzsébet Keményné Gyimes]], psikologo * [[István Ketskeméty]] * [[A. Sándor Kiss]] * [[Ferenc Kiss (literaturhistoriisto)]] * [[István Kiss (algologo)]] * [[Miklós Koltay]] * [[Ferenc Kószó]] * [[Zoltán Ambrus Kovács]] * [[Zoltán Kőváry]], psikologo == L == * [[Imre Lengyel]] * [[Gábor Lusztig]] == M == * [[Zoltán Majó]] * [[László Makra]] * [[Péter Márki-Zay]] * [[János Martonyi (politikisto)]] * [[István Martzy]] * [[Béla Matkovics]] * [[Judit Méray]] * [[Emil Minker]], farmakologo * [[Gyula Molnár (klarnetisto)]] * [[István Monok]] * [[József Morvay]] == N == * [[Enikő Németh T.]] == O == * [[Ferenc Obál (pli juna)]], neŭrobiologo * [[Ilona Oláhné Béládi]], [[virologo]] * [[Jenő Ormos]], patologo == P == * [[István Pálinkó]], kemiisto * [[András Patyi]], juĝisto * [[György Péczely]], meteologo * [[László Péter (bibliotekisto)]] * [[Ferenc Pintér (fizikisto)]] == R == * [[Tibor Radó]] * [[József Ruszoly]] == S == * [[Klára Sándor]], turkologo * [[Rita Sonkodi]], pentristo * [[Károly Streitman]], pediatro * [[Tamás Sulyok]], konstitucia juĝisto * [[János Surányi (matematikisto)]] * [[György Szabó (kuracisto)]] * [[Gábor Szász]], matematikisto * [[Sándor Székely (partilaboristo)]] * [[Klára Széles]], literaturisto * [[Ágnes Szendrei]], matematikisto * [[Csaba Ferenc Szigeti]], kritikisto * [[Lajos Sándor Szigeti]], kritikisto * [[János Szilárd]], kuracisto * [[László Szilasi]], literaturisto * [[Lajos Szilassi]], matematikisto * [[Jenő Szilbereky]], juĝisto * [[Ildikó Szondi]], statistikisto * [[György Endre Szőnyi]], kulturhistoriisto * [[István Szórády]], kuracisto == T == * [[József Takáts (kritikisto)]] * [[László Trócsányi]] * [[Ágota Tóth]] * [[Károly Tóth (dekano)]] == U == * [[Jenő Újfalusi Németh]], [[filologio|filologo]] == V == * [[Tibor Venkei]] * [[Irén Vincze]] == W == * [[Richárd Wagner (geografo)]] == Z == * [[András Zakar (psikologo)]] == Fontoj == La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Scienca Universitato de Szeged]] [[Kategorio:Listoj]] ah5k0ev65ki4vbvydkc86m7ok6tdput Ĥimero (apartigilo) 0 562147 9372686 7682412 2026-05-14T10:19:04Z Claudio Pistilli 25073 9372686 wikitext text/x-wiki {{Apartigilo}} '''Ĥimero''' aŭ '''Kimero''' povas esti: * [[Ĥimero]], el la greka mitologio * [[Ĥimero (biologio)]], organismo konstruita el pli ol unu histo * [[Ĥimero (fiŝo)]], parenca al ŝarko * [[Ĥimero (geografio)]], monto en Turkujo kun konstanta fajro * [[Himero (Sicilio)|Ĥimero]], urbo en Sicilio * [[623 Ĥimero]] : [[asteroido]]. b8909pkkakvjyuoe9cab8mnmp5rdvsr 9372717 9372686 2026-05-14T11:35:32Z Filozofo 3592 Nuligis version 9372686 de [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Speciala:Contributions/Claudio Pistilli|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskutpaĝo]]): Ne ekzistas atesto, ke la urbo '''H'''imero nomeblas ''''Ĥ'''imero 9372717 wikitext text/x-wiki {{Apartigilo}} '''Ĥimero''' aŭ '''Kimero''' povas esti: * [[Ĥimero]], el la greka mitologio * [[Ĥimero (biologio)]], organismo konstruita el pli ol unu histo * [[Ĥimero (fiŝo)]], parenca al ŝarko * [[Ĥimero (geografio)]], monto en Turkujo kun konstanta fajro * [[623 Ĥimero]] : [[asteroido]]. eajr19bensb0g6zp6yjvhomueg3zx56 Geografio de Aŭstralio 0 566601 9372513 9315482 2026-05-14T04:11:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 10 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372513 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Topography of australia.jpg|dekstre|eta|Reliefa mapo.]] La '''[[geografio]] de [[Aŭstralio]]''' enhavas ampleksan varion de [[biogeografio|biogeografiaj]] regionoj estante la plej malgranda [[Aŭstralio (kontinento)|kontinento]] en la mondo sed ankaŭ la sesa plej granda lando en la mondo. La loĝantaro de Aŭstralio estas koncentrata laŭlonge de la orienta kaj sudorientaj marbordoj. La geografio de la lando estas tre diversa, game el neĝo-kovritaj [[monto]]j de la [[Aŭstraliaj Alpoj]] kaj [[Tasmanio]] al grandaj [[dezerto]]j, tropikaj kaj moderklimataj arbaroj. Najbaraj landoj estas [[Indonezio]], [[Orienta Timoro]] kaj [[Papuo-Novgvineo]] norde, la [[Salomonoj]], [[Vanuatuo]] kaj la franca dependaĵo de [[Novkaledonio]] oriente, kaj [[Novzelando]] sudoriente. [[Dosiero:Australia-climate-map MJC01.png|eta|Klimato de Aŭstralio laŭ [[Klimata klasifiko de Köppen]].]] [[Dosiero:Australia regions map.svg|eta|Mapo priskribanta la [[Aŭstraliaj ŝtatoj kaj teritorioj|ŝtatojn kaj teritoriojn de Aŭstralio]], kaj la sistemon de naciaj aŭtoŝoseoj.]] == Areo == La teramaso de [[Aŭstralio]] de 7,617,930 kvadrataj kilometroj (2,941,300 sq mi)<ref name="Size">{{Cite web|url=http://www.ga.gov.au/education/facts/dimensions/compare.htm|title=Australia's Size Compared|publisher=Geoscience Australia|accessdate=19a de Majo 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070324194241/http://www.ga.gov.au/education/facts/dimensions/compare.htm|archivedate=24a de Marto 2007|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-08-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070523120324/http://www.ga.gov.au/education/facts/dimensions/compare.htm|arkivdato=2007-05-23}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ga.gov.au/education/facts/dimensions/compare.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070523120324/http://www.ga.gov.au/education/facts/dimensions/compare.htm |arkivdato=2007-05-23 }}</ref> estas sur la [[Hind-Aŭstralia Plato]]. Ĝi estas ĉirkaŭata de la Hinda kaj Pacifika oceanoj,kvankam Aŭstralio priskribas la akvejojn sude de ties kontinentea tero kiel [[Suda Oceano]], pli ol kiel Hinda Oceano kiel difinita de la [[Internacia Hidrografia Organizo]] (IHO). En 2000, voĉdono de la ŝtatoj membroj de IHO difinis la terminon "Suda Oceano" aplikate nur al la akvoj inter [[Antarkto]] kaj la 60 gradoj sude latitude.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://geography.about.com/od/learnabouttheearth/a/fifthocean.htm|titolo=The New Fifth Ocean–The World's Newest Ocean&nbsp;– The Southern Ocean|alirdato=5a de Aprilo 2010|familia nomo=Rosenberg|persona nomo=Matt|dato=20a de Aŭgusto 2009|eldoninto=About.com: Geography|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120126025233/http://geography.about.com/od/learnabouttheearth/a/fifthocean.htm|arkivdato=2012-01-26}}</ref> Ĝi estas separata el Azio pere de la [[Arafura Maro|Arafura]] kaj la [[Timora Maro|Timora]] maroj, kun la [[Korala Maro]] kuŝe ĉe la marbordo de [[Kvinslando]], kaj la [[Tasmana Maro]] kuŝe inter Aŭstralio kaj [[Novzelando]]. La plej malgranda kontinento de la mondo<ref name="NatlGeo">{{Citaĵo el la reto|url=http://travel.nationalgeographic.com/places/continents/index.html|titolo=Continents: What is a Continent?|alirdato=22a de Aŭgusto 2009|eldoninto=[[National Geographic Society]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080714145306/http://travel.nationalgeographic.com/places/continents/index.html|arkivdato=2008-07-14}} "Most people recognize seven continents—Asia, Africa, North America, South America, Antarctica, Europe, and Australia, from largest to smallest—although sometimes Europe and Asia are considered a single continent, Eurasia."</ref> kaj la [[Listo de landoj laŭ areo|sesa plej granda lando laŭ totala areo]],<ref name="Britannica">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/43654/Australia|titolo=Australia|alirdato=22a de Aŭgusto 2009|eldoninto=[[Encyclopædia Britannica]]}} "Smallest continent and sixth largest country (in area) on Earth, lying between the Pacific and Indian oceans."</ref> Aŭstralio — pro sia grando kaj izoleco — estas ofte kromnomita kiel la "insula kontinento",<ref>{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100423151730/http://www.ga.gov.au/education/geoscience-basics/landforms/islands.jsp |url=http://www.ga.gov.au/education/geoscience-basics/landforms/islands.jsp |publisher=Geoscience Australia |title=Islands |archivedate=23a de Aprilo 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100221061317/http://www.ga.gov.au/education/geoscience-basics/landforms/islands.jsp |arkivdato=2010-02-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ga.gov.au/education/geoscience-basics/landforms/islands.jsp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100221061317/http://www.ga.gov.au/education/geoscience-basics/landforms/islands.jsp |arkivdato=2010-02-21 }} "Being surrounded by ocean, Australia often is referred to as an island continent. As a continental landmass it is significantly larger than the many thousands of fringing islands&nbsp;..."</ref> kaj estas foje konsiderata la [[Listo de insuloj laŭ areo|plej granda insulo en la mondo]].<ref>{{Cite web|url=http://www.dfat.gov.au/aib/island_continent.html|title=Australia in Brief: The island continent|publisher=Department of Foreign Affairs and Trade|accessdate=29a de Majo 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090604082917/http://www.dfat.gov.au/aib/island_continent.html|archivedate=4a de Junio 2009|deadurl=no|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-08-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20030820155859/http://www.dfat.gov.au/aib/island_continent.html|arkivdato=2003-08-20}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.dfat.gov.au/aib/island_continent.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20030820155859/http://www.dfat.gov.au/aib/island_continent.html |arkivdato=2003-08-20 }} "Mainland Australia, with an area of 7.69 million square kilometres, is the Earth's largest island but smallest continent."</ref> Aŭstralio havas 34,218 kilometrojn (21,262&nbsp;mi) de marbordo (ekskluzivante ĉiujn ĉebordajn insulojn),<ref name="Coast">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.environment.gov.au/soe/2006/publications/drs/indicator/142/index.html|titolo=State of the Environment 2006|alirdato=19a de Majo 2007|eldoninto=Department of the Environment and Water Resources}}</ref> kaj postulas etendan [[Ekskluziva ekonomia zono|ekskluzivan ekonomian zonon]] de 8,148,250 kvadrataj kilometroj (3,146,060 sq mi). Tiu ekskluziva ekonomia zono ne inkluzivas la areon de la [[Aŭstralia Antarkta Teritorio]].<ref>{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090620022412/http://www.ga.gov.au/education/geoscience-basics/dimensions/oceans-seas.jsp |url=http://www.ga.gov.au/education/geoscience-basics/dimensions/oceans-seas.jsp |publisher=Geoscience Australia |title=Oceans and Seas&nbsp;– Geoscience Australia |archivedate=20-a de junio 2009|titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090620022412/http://www.ga.gov.au/education/geoscience-basics/dimensions/oceans-seas.jsp |arkivdato=2009-06-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ga.gov.au/education/geoscience-basics/dimensions/oceans-seas.jsp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090620022412/http://www.ga.gov.au/education/geoscience-basics/dimensions/oceans-seas.jsp |arkivdato=2009-06-20 }}</ref> Krom la [[Makvora Insulo]], Aŭstralio kuŝas inter latitudoj 9° kaj 44°S, kaj longitudoj 112° kaj 154°E. == Geografiaj eroj == [[Dosiero:Coral Outcrop Flynn Reef.jpg|eta|maldekstra|Koralo de la [[Granda Barilrifo]], la plej granda [[koralrifo]].]] La [[Granda Barilrifo]], nome la plej granda [[koralrifo]] de la mondo,<ref name=UNEP>{{Cite web|author=UNEP World Conservation Monitoring Centre|year=1980|title=Protected Areas and World Heritage&nbsp;– Great Barrier Reef World Heritage Area|url=http://sea.unep-wcmc.org/sites/wh/gbrmp.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070528210526/http://sea.unep-wcmc.org/sites/wh/gbrmp.html|archivedate=28a de Majo 2007|publisher=Department of the Environment and Heritage|accessdate=19a de Majo 2007|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-08-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081013162100/http://sea.unep-wcmc.org/sites/wh/gbrmp.html|arkivdato=2008-10-13}}</ref> kuŝas je mallonga distanco el la nordorienta marbordo kaj etendas laŭ ĉirkaŭ 2,000 kilometroj (1,240&nbsp;mi). La Monto Augustus, postulita kiel la plej granda monolito el la mondo,<ref name="Monolith">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.smh.com.au/news/Western-Australia/Mount-Augustus/2005/02/17/1108500208314.html|titolo=Mount Augustus|alirdato=30a de Marto 2010|dato=17a de Februaro 2005|eldoninto=The Sydney Morning Herald}}</ref> situas en Okcidenta Aŭstralio. Kun 2,228 metroj (7,310&nbsp;ft), la [[Monto Kosciuszko]] en la [[Granda Disiganta Montaro]] estas la plej alta monto en la aŭstralia kontinenta tero. Eĉ pli altaj estas la [[Mawson Montopinto]] (kun 2,745 metroi aŭ 9,006 futoj), en la malproksima aŭstralia teritorio de [[Insulo Herdo kaj insuloj Makdonaldaj|Insulo Herdo]], kaj, en la Aŭstralia Antarkta Teritorio, la [[Monto McClintock]] kaj la [[Monto Menzies]], kun 3,492 metroj (11,457&nbsp;ft) kaj 3,355 metroj (11,007&nbsp;ft) respektive.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ga.gov.au/education/geoscience-basics/landforms/highest-mountains.html|titolo=Highest Mountains|alirdato=2a de Februaro 2012|eldoninto=Geoscience Australia}}</ref> == Diverseco == La grando de Aŭstralio havigas ampleksan varion de pejzaĝoj, kun tropikaj [[pluvarbaro]]j en la nordoriento, montaroj en la sudoriento, sudokcidento kaj oriento, kaj sekaj dezertoj centre.<ref>{{Cite web |url=http://www.environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |title=Parks and Reserves—Australia's National Landscapes |publisher=Environment.gov.au |date=23a de Novembro 2011 |accessdate=4a de Januaro 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |archivedate=2012-01-04 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120104114011/http://environment.gov.au/parks/national-landscapes/index.html |arkivdato=2012-01-04 }}</ref> Ĝi estas la plej ebena kontinento,<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.smh.com.au/news/National/Map-from-above-shows-Australia-is-a-very-flat-place/2005/01/21/1106110947946.html|titolo=Map from above shows Australia is a very flat place|alirdato=5a de Aprilo 2010|familia nomo=Macey|persona nomo=Richard|dato=21a de Januaro 2005|eldoninto=The Sydney Morning Herald}}</ref> kun la plej malnovaj kaj malplej fekundaj grundoj;<ref>{{Cite web |url=http://www.abc.net.au/quantum/info/q95-19-5.htm |title=A Chat with Tim Flannery on Population Control |last=Kelly |first=Karina |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=13a de Septembro 1995 |accessdate=23a de Aprilo 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100113095438/http://www.abc.net.au/quantum/info/q95-19-5.htm |archivedate=2010-01-13 }} "Well, Australia has by far the world's least fertile soils".</ref><ref>{{Cite web|title=Damaged Dirt|work=The Advertiser|last=Grant|first=Cameron|url=http://www.1degree.com.au/files/AdvertiserPartworks_Part3_Page8.pdf?download=1&filename=AdvertiserPartworks_Part3_Page8.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706100423/http://www.1degree.com.au/files/AdvertiserPartworks_Part3_Page8.pdf?download=1&filename=AdvertiserPartworks_Part3_Page8.pdf|archivedate=6a de Julio 2011|date=Aŭgusto 2007|accessdate=23a de Aprilo 2010|quote=Australia has the oldest, most highly weathered soils on the planet.|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-08-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110706100423/http://www.1degree.com.au/files/AdvertiserPartworks_Part3_Page8.pdf?download=1&filename=AdvertiserPartworks_Part3_Page8.pdf|arkivdato=2011-07-06}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.1degree.com.au/files/AdvertiserPartworks_Part3_Page8.pdf?download=1&filename=AdvertiserPartworks_Part3_Page8.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110706100423/http://www.1degree.com.au/files/AdvertiserPartworks_Part3_Page8.pdf?download=1&filename=AdvertiserPartworks_Part3_Page8.pdf |arkivdato=2011-07-06 }}</ref> [[Dezertoj de Aŭstralio|dezertoj]] aŭ duon-arida tero ofte konata kiel ''outback'' formas la plej grandan parton de tero.<ref name="portrait">{{Cite book|title=Australia: Portrait of a continent |last=Loffler |first=Ernst|author2=Anneliese Loffler |author3=A. J. Rose |author4=Denis Warner |year=1983 |publisher=Hutchinson Group (Australia) |location=Richmond, Victoria |isbn=0-09-130460-1 |pages=37–39}}</ref> En la plej seka loĝata kontinento, ties [[precipitaĵo|jara pluvokvanto averaĝe]] sur kontinenta areo estas malpli ol 500&nbsp;mm.<ref>"Australia – Climate of Our Continent". Bureau of Meteorology. [https://pandora.nla.gov.au/pan/96122/20090317-1643/www.bom.gov.au/lam/climate/levelthree/ausclim/zones.html] Alirita la 30an de Aŭgusto 2016 kaj arkivita el la originalo en 17a de Marto 2009.</ref> La [[loĝdenseco]], 2.8 loĝantoj por km², estas inter la plej malaltaj en la mondo,<ref name="worldatlas1">{{Cite web|url=http://www.worldatlas.com/aatlas/populations/ctydensityl.htm|title=Countries of the World (by lowest population density)|publisher=WorldAtlas|accessdate=30a de Marto 2010| archiveurl=https://web.archive.org/web/20100310190629/http://www.worldatlas.com/aatlas/populations/ctydensityl.htm | archivedate=10a de Marto 2010| deadurl=no}}</ref> kvankam granda proporcio de la loĝantaro loĝas laŭlonge de la moderklimata sudorienta marbordo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/bb8db737e2af84b8ca2571780015701e/5A717784C2562A99CA2573D20010FF17?opendocument|titolo=1301.0&nbsp;– Year Book Australia, 2008|alirdato=23a de Aprilo 2010|dato=7a de Februaro 2008|eldoninto=Australian Bureau of Statistics}}</ref> Orienta Aŭstralio estas markata de la Granda Disiganta Montaro, kiu estas paralela al la marbordo de Kvinslando, Nova Sudkimrio kaj multo de Viktorio. La nomo estas ne strikte akurata, ĉar partoj de la montaro konsistas el malaltaj montetoj, kaj la altaj teroj estas tipe ne pli ol 1,600 metroj (5,249&nbsp;ft) altaj.<ref name="Johnson2009p202">{{Citaĵo el libro|titolo=The Geology of Australia|familia nomo=Johnson|persona nomo=David|jaro=2009|eldono=2|eldoninto=[[Cambridge University Press]]|ISBN=978-0-521-76741-5|paĝo=202}}</ref> La [[Orient-aŭstraliaj mezvarmaj arbaroj|marbordaj altaj teroj]] kaj la zono de herbejoj Brigalow kuŝas inter la marnbordo kaj la montoj, dum interno de la divida montaro estas grandaj areoj de herbejoj.<ref name="Johnson2009p202" /><ref>{{Cite journal| last1 = Seabrooka | first1 = Leonie | last2 = McAlpinea | first2 = Clive | last3 = Fenshamb | first3 = Rod | year = 2006 | title = Cattle, crops and clearing: Regional drivers of landscape change in the Brigalow Belt, Queensland, Australia, 1840–2004 | journal = Landscape and Urban Planning | volume = 78 | issue = 4 | pages = 375–376 | doi = 10.1016/j.landurbplan.2005.11.00}}</ref> Tio inkludas la teritoriojn de la [[Sudorient-aŭstraliaj mezvarmaj savanoj|okcidentaj ebenaĵoj]] de Nova Sudkimrio, kaj de la [[Altaĵa savano de Einasleigh]], de la herbejo Barkly kaj de Mulga en interna Kvinslando. La plej norda punkto de la orienta marbordo estas la tropika pluvarbara [[Kabjorka Duoninsulo]]. [[Dosiero:Reliefmap of Australia.png|eta|alt=Map showing the topography of Australia, showing some elevation in the west and very high elevation in mountains in the southeast|Topografia mapo de Aŭstralio. Malhelverda reprezentas la plej malalta altaĵo kaj malhelbruna la plej alta.]] La pejzaĝoj de la [[Supra Pinto]] kaj de la regiono ĉe la [[Karpentaria Golfo]] - kun iliaj tropikaj klimato - inkludas arbarojn, [[duonarbaro]]jn, humidejojn, [[herbejo]]jn, [[pluvarbaro]]jn kaj [[dezerto]]jn.<ref>{{Cite web|date=27a de Junio 2009|title=Rangelands&nbsp;– Overview|work=Australian Natural Resources Atlas|publisher=Australian Government|url=http://www.anra.gov.au/topics/rangelands/overview/qld/ibra-gup.html|accessdate=16a de Junio 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100313224717/http://www.anra.gov.au/topics/rangelands/overview/qld/ibra-gup.html|archivedate=13a de Marto 2010|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-08-30|arkivurl=https://www.webcitation.org/68uJBVU1D?url=http://www.anra.gov.au/topics/rangelands/overview/qld/ibra-gup.html|arkivdato=2012-07-04}} {{Citaĵo el la reto |url=http://anra.gov.au/topics/rangelands/overview/qld/ibra-gup.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-05-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130426184158/http://anra.gov.au/topics/rangelands/overview/qld/ibra-gup.html |arkivdato=2013-04-26 }}</ref> Je la nordokcidenta angulo de la kontinento estas la sabloŝtonoj klifoj kaj gorĝoj de [[Kimberley (Okcidenta Aŭstralio)|Kimberley]], kaj sub tio [[Pilbara]]. Sude de tiuj kaj interne, kuŝas pliaj areoj de herbejoj: nome la [[Ordviktoria Ebenaĵo]] kaj la mulg-arbustejoj de [[Okcidenta Aŭstralio]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Outback Australia|familia nomo=Van Driesum|persona nomo=Rob|jaro=2002|eldoninto=Lonely Planet|ISBN=1-86450-187-1|paĝo=306}}</ref> Kerne de la kamparo estas la [[Centr-altaĵaj kserofitaroj|supraj teroj de centra Aŭstralio]]. Elstaraj karakteroj de la centro kaj sudo estas [[Uluru]] (konata ankaŭ kiel Ayers Rock), nome fama sabloŝtona monolito, kaj la internaj dezertoj [[Dezerto Simpson|Simpson]], Tirari-Sturt, [[Gibson-Dezerto|Gibson]], Sandy-Tanami kaj la [[Granda Viktoria-Dezerto|Granda Viktoria]], kun la fama [[Nularba Ebenaĵo]] ĉe la suda marbordo.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Australia: The land|familia nomo=Banting|persona nomo=Erinn|jaro=2003|eldoninto=Crabtree Publishing Company|ISBN=0-7787-9343-5|paĝo=10}}</ref> == Klimato == La klimato de Aŭstralio estas grave influita de oceanaj marfluoj, kiaj la Hindoceana Dupoluso kaj la [[El Niño Suda Oscilado]], kiu estas koresponda kun perioda [[trosekeco]], kaj la sezontropika malalta premsistemo kiu produktas [[ciklono]]jn en norda Aŭstralio.<ref>{{Cite news|url=http://www.theage.com.au/news/climate-watch/no-more-drought-its-a-permanent-dry/2007/09/06/1188783415754.html|title=No more drought: it's a 'permanent dry'|last=Kleinman|first=Rachel|date=6a de Septembro 2007|accessdate=30a de Marto 2010|work= The Age| location=Melbourne}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.independent.co.uk/world/australasia/article2465960.ece|title=Australia's epic drought: The situation is grim|last=Marks|first=Kathy|work=The Independent|date=20a de Aprilo 2007|accessdate=30a de Marto 2010|location=Londono|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070422065131/http://news.independent.co.uk/world/australasia/article2465960.ece|archivedate=22a de Aprilo 2007|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-08-30|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080516195322/http://news.independent.co.uk/world/australasia/article2465960.ece|arkivdato=2008-05-16}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080516195322/http://news.independent.co.uk/world/australasia/article2465960.ece |date=2008-05-16 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://news.independent.co.uk/world/australasia/article2465960.ece |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080516195322/http://news.independent.co.uk/world/australasia/article2465960.ece |arkivdato=2008-05-16 }}</ref> Tiuj faktoroj kaŭzas ke pluvego varias markite el jaro al jaro. Multo de la norda parto de la lando havas tropikan, hegemonian somer-pluvan ([[musono]]) klimaton.<ref name=bomclim>{{Cite web | title = Australia&nbsp;– Climate of Our Continent | publisher = Bureau of Meteorology | url = http://www.bom.gov.au/lam/climate/levelthree/ausclim/zones.htm | accessdate = 17a de Junio 2010 | archiveurl = https://pandora.nla.gov.au/pan/96122/20090317-1643/www.bom.gov.au/lam/climate/levelthree/ausclim/zones.html | archivedate = 2009-03-17 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2016-08-30 | arkivurl = http://pandora.nla.gov.au/pan/96122/20090317-1643/www.bom.gov.au/lam/climate/levelthree/ausclim/zones.html | arkivdato = 2009-03-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.bom.gov.au/lam/climate/levelthree/ausclim/zones.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-30 |arkivurl=https://webarchive.nla.gov.au/awa/20090317054300/http://pandora.nla.gov.au/pan/96122/20090317-1643/www.bom.gov.au/lam/climate/levelthree/ausclim/zones.html |arkivdato=2009-03-17 }}</ref> La sudokcidenta angulo de la lando havas [[Mediteranea klimato|Mediteranean klimaton]].<ref>{{Cite web | title = Climate of Western Australia | publisher = Bureau of Meteorology | url = http://www.bom.gov.au/lam/climate/levelthree/ausclim/ausclimwa.htm | accessdate = 6a de Decembro 2009 | archiveurl = https://pandora.nla.gov.au/pan/96122/20090317-1643/www.bom.gov.au/lam/climate/levelthree/ausclim/ausclimwa.html | archivedate = 2009-03-17 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2016-08-30 | arkivurl = http://pandora.nla.gov.au/pan/96122/20090317-1643/www.bom.gov.au/lam/climate/levelthree/ausclim/ausclimwa.html | arkivdato = 2009-03-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.bom.gov.au/lam/climate/levelthree/ausclim/ausclimwa.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-06-05 |arkivurl=https://pandora.nla.gov.au/pan/96122/20090317-1643/www.bom.gov.au/lam/climate/levelthree/ausclim/ausclimwa.html |arkivdato=2009-03-17 }}</ref> Multo de sudoriento (kiaj Tasmanio) estas moderklimata.<ref name=bomclim/> == Eroj == [[Dosiero:CapeYorkPeninsulaMap 1 0.svg|eta|220px|Mapo de Kabjorka Duoninsulo.]] [[Kabjorka Duoninsulo]] estas granda [[duoninsulo]] situa en la [[Fornorda Kvinslando|plej norda pinto]] de [[Kvinslando]]. Tiu malproksima duoninsulo estas unu el la lastaj restantaj naturaj areoj en la Tero <ref name=Mittermeier>Mittermeier, R.E. kaj al. (2002). Wilderness: Earth’s last wild places. Mexico City: Agrupación Sierra Madre, S.C.</ref>. Ties neĝenataj [[Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj|tropikaj pluvarbaroj]] kaj [[savano]]j estas nuntempe agnoskataj pro sia tutmonda media gravo.<ref name=Mackey>Mackey, B. G., Nix, H., & Hitchcock, P. (2001). The natural heritage significance of Cape York Peninsula. Januaro la 15a, 2008, el https://web.archive.org/web/20040124173813/http://www.epa.qld.gov.au/register/p00582aj.pdf</ref> Nomumado por [[Monda heredaĵo de Unesko]] estas lastatempe konsiderata de la registaroj de Kvinslando kaj de Aŭstralio.<ref>. Valentine, Peter S. (2006). Compiling a case for world heritage on Cape York Peninsula. Februaro la 7a, 2008, el http://www.epa.qld.gov.au/publications/p02227aa.pdf/Compiling_a_case_for_World_Heritage_on_Cape_York_Peninsula_Final_report_for_QPWS_/_compiled_by_Peter_S_Valentine_James_Cook_University.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080627115518/http://www.epa.qld.gov.au/publications/p02227aa.pdf/Compiling_a_case_for_World_Heritage_on_Cape_York_Peninsula_Final_report_for_QPWS_/_compiled_by_Peter_S_Valentine_James_Cook_University.pdf |date=2008-06-27}} [[James Cook University]].</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Literaturo== * Miller, Gifford et al. ''[http://www.gsajournals.org/gsaonline/?request=get-abstract&doi=10.1130%2FG21033.1 Sensitivity of the Australian Monsoon to insolation and vegetation: Implications for human impact on continental moisture balance]''. Geology Vol. 33, No. 1, pp.&nbsp;65–68. * {{Cite web|title=Highest Mountains|work=National Mapping - Fab Facts, Landforms, Australian Mountains|url=http://www.ga.gov.au/eon/facts/landforms/highmtns.htm|accessdate=7-a de julio 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050617084805/http://www.ga.gov.au/education/facts/landforms/highmtns.htm <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=17-a de junio 2005|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-08-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20050617084805/http://www.ga.gov.au/education/facts/landforms/highmtns.htm|arkivdato=2005-06-17}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050617084805/http://www.ga.gov.au/education/facts/landforms/highmtns.htm |date=2005-06-17 }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * angle kaj france [http://www.wdl.org/en/item/56 Mapo de Aŭstralio] el 1826 * angle [http://www.bushmantanks.com.au/blog/water-by-numbers/44237 Water Usage in Australia] [[Kategorio:Geografio de Aŭstralio| ]] 2bbvhehsxx47zaignzu27dqtt3afvcn Gabriella Relle 0 571375 9372469 8198105 2026-05-13T23:23:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372469 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gabriella Relle,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Relle Gabriella''' estis [[Hungario|hungara]] [[operkantisto]] ([[soprano]]). Ŝia geedziĝa nomo estis (laŭ hungara sinsekvo) ''Grosz Mihályné''. Gabriella Relle [http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz22/126.html]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} naskiĝis la {{daton|12|oktobro|1902}} en [[Budapeŝto]], ŝi mortis la {{daton|9|marto|1975}} en Budapeŝto. == Biografio == Gabriella Relle devenis el [[judoj|juda]] [[familio]]. Ŝi frekventis [[Muzikakademio Franz Liszt|Muzikakademion]], poste ŝi debutis en [[1924]] en [[Budapeŝta Ŝtata Operejo]], nature ŝi ricevis membrecon en la Operejo. Ekde [[1928]] ŝi plurfoje kantadis ankaŭ en [[Berlino]]. Dum la [[2-a mondmilito]] pro la kontraŭjudaj [[leĝo]]j ŝi povis kantadi nur al judoj. Inter [[1945]] kaj [[1949]] ŝi denove kantadis en la Operejo, kie ŝi havis la titolon eterna [[membro]] de la Operejo. == Elektitaj roloj == * [[Ferenc Lehár]]: ''A mosoly országa'' ([[opereto]]) – Liza * [[Giacomo Puccini]]: ** [[Manon Lescaut]] - titolrolo ** [[La bohème]] - Mimi ** [[Tosca]] - titolrolo ** [[Turandot]] - Liu * [[Giuseppe Verdi]]: [[Rigoletto]] - Gilda * [[Richard Wagner]]: ** [[Tannhäuser]] - Venus ** [[Der Fliegende Holländer]] - Senta ** [[Lohengrin]] - Elza ** [[Die Walküre]] - Sieglinde; Helmwige ** [[Die Meistersinger von Nürnberg]] - Eva == Fontoj == * [http://zsidlex.uni.hu/keret.cgi?/szocikk/14088.htm hungarlingva biografio]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://omike.hu/omike/muveszek/relle-gabriella/391 hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190807160546/http://omike.hu/omike/muveszek/relle-gabriella/391 |date=2019-08-07 }} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Relle Gabriella}} [[Kategorio:Hungaraj operkantistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] pxz2il8dmf882zurw68g9qbffa43g88 Ŝargijo 0 579110 9372640 8397354 2026-05-14T08:45:36Z Stefangrotz 91903 Ĝermo 9372640 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Ŝargijo.png|eta|Viro ludas Ŝargijo.]] '''Ŝargijo''' aŭ ''Šargija'' (en [[Bosna]]), ''Çallgi'' (en [[Albana]]), Шаргија (en [[Serba]])'' estas [[muzikilo]], nome kordinstrumento, origine el [[Bosnio kaj Hercegovino]], el la 15a-18a jarcentoj. Ĝi havas 6 kordojn en 3 [[kordoĥoro]]j. Ĝi agordantas C3 C3, G3 G3, D3 D3. La mezuro estas 960&nbsp;mm. <ref>http://datumbazo.stelo.pw{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Datumbazo de kordinstrumentoj.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}}{{Ĝermo|Muziko}} [[Kategorio:Kordinstrumentoj]] [[Kategorio:Bosniaj muzikaj instrumentoj]] [[Kategorio:Albanaj muzikaj instrumentoj]] [[Kategorio:Serbaj muzikaj instrumentoj]] [[Kategorio:Kroataj muzikaj instrumentoj]] n9dxt2tz45d45sg3zh0588epi1h3izu Galeras 0 579883 9372477 8912521 2026-05-14T00:10:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372477 wikitext text/x-wiki {{Informkesto monto |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = CO | situo sur mapo = |zomo=8 }} [[Dosiero:DSCN8766.JPG|eta|Galeras, Decembro 2005.]] '''Galeras''' ('''Urkunina''' inter [[Indianoj|indiĝenoj]] de la 16-a jarcento) estas [[Andoj|Anda]] [[stratovulkano]] en la [[Departementoj de Kolombio|departemento]] [[Nariño]], [[Kolombio]], proksime de la departementa ĉefurbo [[San Juan de Pasto]]. Ties pinto staras je 4 276 m super [[marnivelo]].<ref name="gvp">"Galeras". [[Tutmonda Vulkanisma Programo]]. [[Smithsonian Institution]]. [http://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=351080] Alirita la 26an de Januaro 2017.</ref> Ĝi erupciis ofte ekde la epoko de la [[hispana konkero]], kaj ties unua historia [[erupcio]] estis registrita la 7an de Decembro, 1580.<ref>(hispane) [http://www.lablaa.org/blaavirtual/geografia/pasto/parte1/cap3-13.htm PASTO: Geographical, Economics and Culture] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303211634/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/geografia/pasto/parte1/cap3-13.htm |date=2016-03-03 }}</ref> Erupcio de 1993 mortigis naŭ personojn, inter kiuj ses sciencistoj kiuj estis descendintaj al la vulkana kratero por ekhavi montrojn de gasoj kaj fari gravitomezurojn en klopodo por povi antaŭscii futurajn erupciojn.<ref>[http://www.scholastic.com/teachers/article/eruption-survivorx2019s-tale Eruption: A Survivor's Tale], Scholastic</ref> Ĝi estas nune la plej aktiva vulkano en Kolombio. {{Koord|1|13|0|N|77|22|0|W|display=inline}} == Notoj == {{Referencoj}} == Referencoj == * {{Cite journal|author1=Marta Lucia Calvache V.|author2=Gloria Patricia Cortés|author3=Stanley N. Williams|year=1997| title=Stratigraphy and chronology of the Galeras volcanic complex, Colombia | journal=Journal of Volcanology and Geothermal Research| volume=77| page=5|bibcode = 1997JVGR...77....5C |doi = 10.1016/S0377-0273(96)00083-2 }} * {{Cite journal|author1=Peter J. Baxter|author2=Austin Gresham| title=Deaths and injuries in the eruption of Galeras Volcano, Colombia, 14a de Januaro 1993| year=1997| journal=Journal of Volcanology and Geothermal Research| volume=77|pages=325–338|doi=10.1016/S0377-0273(96)00103-5|authorlink2=Austin Gresham|bibcode = 1997JVGR...77..325B }} * {{Cite journal|author1=Lourdes Narváez M.|author2=Roberto A. Torres C.|author3=Diego M. Gómez M.|author4=Gloria Patricia Cortés J.|author5=Héctor Cepeda V.|author6=John Stix| title=Tornillo-type seismic signals at Galeras volcano, Colombia, 1992–1993| year=1997|journal=Journal of Volcanology and Geothermal Research| volume=77| page=159|bibcode = 1997JVGR...77..159N |doi = 10.1016/S0377-0273(96)00092-3 }} * {{Citaĵo el libro|titolo=No Apparent Danger: The True Story of Volcanic Disaster at Galeras and Nevado Del Ruiz|familia nomo=Bruce|persona nomo=Victoria|jaro=2002|ISBN=978-0-06-095890-9}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://cimss.ssec.wisc.edu/goes/blog/archives/4302 GOES imagery of the 03 January 2010 eruption (CIMSS Satellite Blog)] * [http://intranet.ingeominas.gov.co/pasto retejo de la vulkano Galeras] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080516100002/http://intranet.ingeominas.gov.co/pasto |date=2008-05-16 }} * [http://intranet.ingeominas.gov.co/pasto/Foto_en_tiempo_real#C.C3.A1mara_web_-_Pasto Watch Galeras in realtime] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071108022834/http://intranet.ingeominas.gov.co/pasto/Foto_en_tiempo_real#C.C3.A1mara_web_-_Pasto |date=2007-11-08 }} * "Galeras". [[Tutmonda Vulkanisma Programo]]. [[Smithsonian Institution]]. [http://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=351080] Alirita la 26an de Januaro 2017. * [http://volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/img_galeras.html VolcanoWorld information] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050404201712/http://volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/img_galeras.html |date=2005-04-04 }} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/4469142.stm BBC on the November 2005 eruption.] * [http://www.reliefweb.int/rw/fullMaps_Am.nsf/luFullMap/BC35D8B5084127C6852571AA00661F15/$File/rw_VO_col130706.pdf?OpenElement Colombia: Galeras volcano situation map] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090320033554/http://www.reliefweb.int/rw/fullMaps_Am.nsf/luFullMap/BC35D8B5084127C6852571AA00661F15/$File/rw_VO_col130706.pdf?OpenElement |date=2009-03-20 }} [[Kategorio:Andoj]] [[Kategorio:Montoj en Kolombio]] [[Kategorio:Aktivaj vulkanoj]] 6qbol2crx7qez2hyap5hd3vtuoe2x3l Geraldine Kemper 0 582896 9372582 8203645 2026-05-14T06:33:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372582 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Geraldine-kemper-1398012295.jpg|eta|Geraldine Kemper (2014)]] '''Geraldine Jane KEMPER''' ([[Amsterdamo]], [[26-an de januaro]] [[1990]]) estas [[Nederlando|nederlanda]] televidoprezentistino de la sendstacio [[Barts Neverending Network|BNN]]. Ŝi gajnis pro la tv-programo ''Sterretje Gezocht'' (Steluleto serĉata) la postenon kiel prezentistino ĉe tiu publika sendstacio. En 2015 kaj 2016 ŝi estis nomumita por la Arĝenta Televiziero-Stelulino". == Biografio == Kemper elkreskis en [[Volendam]] kaj loĝas en [[Amsterdamo]]. Ŝi studis [[sportgvidado]]n kaj havis kromposteneton ĉe ŝia geonkloj en fiŝvendejo. Ŝi estas atletino ĉe la klubo [[AV Edam]]. Tio ankaŭ estis la kaŭzo por ŝia studo en la sportgvidado. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.imdb.com/name/nm3807849/ Imdb] * [http://www.geraldinekemper.nl Retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170319195809/http://www.geraldinekemper.nl/ |date=2017-03-19 }} {{Vivtempo|Kemper, Geraldine}} [[Kategorio:Nederlandanoj]] [[Kategorio:Nederlandaj televidprezentistoj]] qnrnaeclkkmlohmrtihy1myekoqqg4x Ĉeljabinska ŝtata universitato 0 584379 9372115 6149112 2026-05-13T12:42:53Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Ĉelabinska Ŝtata Universitato]] 9372115 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĉelabinska Ŝtata Universitato]] a1x1we0lqs5247oxqqfbylrudi661tl Sebastian Kurz 0 585920 9372214 9371037 2026-05-13T15:56:49Z ThomasPusch 1869 9372214 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | titolo = [[kanceliero (Aŭstrio)|federacia kanceliero]] de [[Aŭstrio]] | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[kanceliero (Aŭstrio)|federacia kanceliero]] de [[Aŭstrio]] | dosiero = Flago-de-Aŭstrio.svg | periodo = [[2017]]–[[2019]] | antaŭ = [[Christian Kern]] | post = [[Hartwig Löger]] | periodo2 = [[2020]]–[[2021]] | antaŭ2 = [[Brigitte Bierlein]] | post2 = [[Alexander Schallenberg]] }} }} '''Sebastian KURZ''' {{prononco|kurc}} (naskiĝinta la {{daton|27|8|1986}} en [[Vieno]]) estas [[aŭstrio|aŭstra]] politikisto, kies [[politika partio]] estas la konservativa kaj kristandemokrata [[Aŭstria Popola Partio]] ''(ÖVP)''. La 18-an de decembro 2017 li ekestis [[kanceliero (Aŭstrio)|federacia kanceliero]] de Aŭstrio.<ref>[http://orf.at/stories/2419283/2419284/ Pri la nova registaro aŭstria sub la kanceliereco de Kurz]</ref> En la 27.5.2019 li suferis [[mocio de demisio|mocion de demisio]] pro skandaloj prividea koncerne la vickancelieron [[Heinz-Christian Strache]] kaj unu tagon poste li malekkancelieris.<ref>[https://kurier.at/politik/inland/live-stream-amtsenthebung-der-regierung-angelobung-loegers/400507795 Gazetartikolo pri la posteula registaro provizora]</ref> Posteuloj provizoraj liaj estis [[Hartwig Löger]] kaj [[Brigitte Bierlein]] ĝis la reestiĝo kanceliera propra en la 7.1.2020.<ref>[https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20200104_OTS0016/aviso-ernennung-und-angelobung-der-bundesregierung-akkreditierung Anonco oficiala]</ref> La 9-an de oktobro 2021 li demisiis pro riproĉo de subaĉetado kaj proponis [[Alexander Schallenberg]] kiel posteulon.<ref>https://orf.at/stories/3231816/ "Kanzlerrochade rettet Koalition"], ORF, 10.10.2021</ref> En la 2.12.2021 li deklaris kompletan retiriĝon el politiko.<ref>[https://orf.at/stories/3238723/ "Kurz bestätigt Rückzug aus Politik",] orf.at</ref> == Kariero == Post abiturienta ekzameno pasigita en 2004 ĉe Gymnasium Erlgasse (Vieno) kaj soldata servo (ĝis 2005) li iĝis landa ĉefo de la Junulara frakcio de [[ÖVP]] inter 2008 kaj 2011. Ekde 2009 li estis federacia estro. Deputito ĉe la parlamento landa de [[Vieno]] kaj membro de la viena komunuma konsilantaro li estis en 2010-2011. Deputito ĉe [[Nacia Konsilio (Aŭstrio)|Nacia Konsilio]] li iĝis en la 29.10.2013 (ĝis 16.12.2013). En la 1.3.2014 li iĝis ministro pri Eŭropaj aferoj, integrigo kaj eksteraj aferoj. Federacia ministro pri eŭropaj kaj internaciaj aferoj li estis estinta inter la 16.12.2013 kaj la 28.2.1014. Antaŭe li deĵoris kiel ŝtata sekretario en la Ministerio pri internaj aferoj. La vickancelierecon tamen transprenis je la volo de Kurz en la 17.5.2017 [[Wolfgang Brandstetter]]<ref>[http://orf.at/stories/2391866/2391865/ Pri la okazitaĵoj antaŭ la novnomumo de vickanceliero ĉe orf.at]</ref>. Ekde la 7.1.2020 li formis la duan kabineton; unu ministro lia estas ekde januaro 2021 la ekonomikisto [[Martin Kocher]]. == Fonto == * [https://www.parlament.gv.at/WWER/PAD_65321/index.shtml Biografio sur la parlamenta retpaĝaro] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Sebastian Kurz}} * [https://www.facebook.com/pg/sebastiankurz.at​ Hejmpaĝo] {{Kancelieroj de Aŭstrio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kurz, Sebastian}} [[Kategorio:Aŭstraj politikistoj]] [[Kategorio:Kancelieroj de Aŭstrio]] [[Kategorio:Konservativistoj]] [[kategorio:Aŭstria Popola Partio]] 7txxylctkvx2jbsayphhvqi3mze5e4k Geofikcio 0 587827 9372512 9110383 2026-05-14T04:06:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372512 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Sample_conworld.jpg|eta|Imagita planedo]] '''Geofikcio''' okupiĝas pri la kredado de [[Fikcio|fikcia]]<nowiki/>j [[Geografio|geografiaĵoj]] : urboj, landoj aŭ planedoj. Rimarkindas ke multaj de la homoj kiuj aktive praktikas geofikcion venas el la plej diversaj disciplinoj kaj uzas geofikcion kiel instrumenton por testi iliajn talentojn. Ekzistus diplomatoj kiuj okupiĝas pri geofikcio por ektuŝi la plej ekstremajn geopolitikajn situaciojn, samkiel lingvistoj kiuj kreas imagitajn lingvojn. Tamen la plimulto e geofikciantoj estas verkistoj kaj dezajnistoj de libroj, filmoj, [[Videoludo|videoludoj]] en la ĝenroj de [[fabelo]], [[sciencfikcio]] kaj [[Fantasto|fantazio]] interesiĝas pri ĝi. En iuj lernejoj, geofikcio estas uzata kiel ekonomia projekto. Iuj okupiĝas pri geofikcio pro malkontento kun la ekzistanta mondo kaj kreas [[Utopio|utopia]]<nowiki/>n revo-mondon aŭ almenaŭ socion kiun ili preferus. Aliaj estas pli fascinitaj de la malnova mondo kaj enkondukas siajn interesojn, ekzemple [[Kartografio|kartoj]], [[Lingvo|lingvoj]], [[muziko]] aŭ fervojoj, en siaj inventitaj landoj. En geofikcio ĉiuj eblaj interesoj venas kune kaj sekve geofikcio videblas kiel "meta-hobio". Kelkaj vidas geofikcion kiel formo de arto. Geofikcianoj, praktikantoj de geofikcio, desegnas mapojn, verkas [[Konstitucio|konstituciojn]], priskribas la evoluojn en iliaj landoj, faras horarojn kaj kreas [[Konstruita lingvo|lingvojn]]. == Geofikcio kaj lingvokreado == Jen kelkaj ekzemploj de lingvokreado en rilato al fikciaj mondoj : * [[Venediko|Wenedyk]] * la [[kabaja]] kiel lingvo de la planedo Kabajo de la geofikcianta muzikgrupo [[Magma]], * la plèchtia kiun oni parolas nur en Pléchti, la fikcia vilaĝo de muzikgrupo "[[La Caravane Passe]]". == Ekzemploj de geofikcio == Unu el la plej famaj fikciaj mondoj estas la mondo de [[Mez-Tero|Mezo-tero]] de [[John Ronald Reuel Tolkien|J. R. R. Tolkien]], kiel li priskribis ĝin en siaj libroj ''[[La Hobito]]'' kaj ''[[La Mastro de l' Ringoj|la sinjoro de la ringo]]''. Tolkien ne nur ellaboris la lingvojn kaj mitologion de lia mondo, sed ankaŭ produktis mapojn, foje tre detale. Ankaŭ la librofelietono ''[[Dune|Duno]]'' de [[Frank Herbert]] kaj ''La Petveturista Gvidlibro pri la Galaksio'' de [[Douglas Adams]] enhavas multajn imagitajn planedojn kaj mondojn. Tolkien kaj Adams famiĝis pro tre mirinda geofikcio en kiu [[Ekstertera|eksterteraj]] estaĵoj ludis gravan rolon. Ne ĉiuj geofikciantoj ne same procedus. Por multaj inter ili la scienca, "realisma" karaktero restas ludi gravan rolon. Farante tiel la nederlandano Rolandt Tweehuysen fariĝis bone konata pro liaj libroj kaj prelegoj pri [[Spokana|Spokanio]], fikcia lando kiu vere povintus ekzisti kaj por kiu eĉ estis verkitaj vojaĝo-gvidilojn. Geofikcio ankaŭ povas esti uzata por [[Parodio|parodii]] la ekzistantan mondon. Konata en tiu subĝenro estas la rakontoj de [[Jonathan Swift]] kaj [[Terry Pratchett]]. Ankaŭ [[Utopio|utopioj]] kaj [[Malutopio|malutopioj]] kiel en la verkoj de [[Thomas More]], [[George Orwell]] povas esti konsiderataj kiel geofickio. Pli lastatempaj ekzemploj estas la humuraj vojaĝgvidiloj pri la inventitaj landoj Molvanîa, Phaic Tǎn kaj San Sombrèro, kiuj ĉiuj estas parodio pri certa (sub-)kontinento sur la tero. == Vidu ankaŭ == * [[Konstruita lingvo|Artefarita lingvo]] * [[Listo de planlingvoj kaj planlingvaj projektoj]] * [[Mikronacio]] * [[Utopio]] == Eksteraj ligiloj == * {{Nl}} [http://www.dulminis.nl/agl/ la Tero Geofictieve Ligo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170718102834/http://www.dulminis.nl/agl/ |date=2017-07-18 }} * {{Nl}} [http://www.edufictie.nl/ Edufictie: Lernado kun Geofictie]{{404|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Nl}} [http://www.geofictie.nl/ - Societo por Geofictie] * {{Nl}} [http://www.geocities.ws/friland/ La Friland Projekto] * {{Nl}} [http://atlantisgeo.nl/ Projekto Atlantis]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Noto kaj refencoj == Tiu ĉi artikolo baziĝas preskaŭ centprocente sur la artikolo en la nederlanda vikipedio je la 19-a junio 2017. [[Kategorio:Fikciaj lokoj| ]] 1s66whwb3qi0rpci9d61hi5pjv3ad6i Gama-hidroksobuterata acido 0 589971 9372479 9259746 2026-05-14T00:34:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372479 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>γ-hidroksobuterata acido</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:4-Hydroxybutans%C3%A4ure_-_4-Hydroxybutanoic_acid.svg|150px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la <br />γ-hidroksobuterata acido''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:GHB-3D-balls.png|150px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la <br />γ-hidroksobuterata acido''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * γ-hidroksobutanata acido * oksibato * anetamino * likva [[ekstazilo]] |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|4|H|8|O|3'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=591-81-1 591-81-1] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.9984.html 9984] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/3037032 3037032] |- |'''Merck Index'''||15,4854 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo |- |[[Molmaso]]||104.105 g·mol<sup>−1</sup> |- |[[Denseco]]|| 1.2g cm<sup>−3</sup> |- |[[Fandpunkto]]||-17&nbsp;{{GdC|}} |- |[[Bolpunkto]]||118&nbsp;{{GdC|}}<ref>[http://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/166898?lang=pt&region=BR&gclid=EAIaIQobChMIoO6G59O51QIVhwSRCh2AWwHqEAAYASAAEgLbavD_BwE Sigmaa Aldrich]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4437}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||112&nbsp;{{GdC|}} |- |[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||4.44<ref>[https://www.drugbank.ca/drugs/DB01440 Drugbank]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:7.11 g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||4800&nbsp;mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R11|R11]] [[Listo da R-Deklaroj#R23/24/25|R23/24/25]] [[Listo da R-Deklaroj#R39/23/24/25|R39/23/24/25]] <ref>[http://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_US_CB7491645.aspx Chemical Book]</ref> |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S22|S22]] [[Listo da S-Deklaroj#S24/25|S24/25]] [[Listo da S-Deklaroj#S45|S45]] [[Listo da S-Deklaroj#S36/37|S36/37]] [[Listo da S-Deklaroj#S16|S16]] [[Listo da S-Deklaroj#R7|S7]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|F|T}} |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05|07}} </center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝo |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|318|336}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|270|271|280|301+312|304+340|305+351+338|310|312|330|403+233|405|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25&nbsp;{{GdC|}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Gama-hidroksobuterata acido''' (mallonge '''GHB''') aŭ '''4-hidroksobuterata acido''' estas nature okazanta neŭro-transmisiilo kaj [[psikoaktiva drogo]]. Ĝi estas antaŭanto de la [[gama-aminobuterata acido|GABA]], [[glutamata acido|glutamato]] kaj [[glicino]] en certaj cerbaj kernoj, kaj ĝi agas sur la GHB ricevilo kaj estas malforta agonisto<ref>[https://books.google.com.br/books?id=F4-IdTewurIC&pg=PA3&dq=agonist&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjLu6XD3rrVAhXIGJAKHbYfBGo4ChDoAQgmMAA#v=onepage&q=agonist&f=false Agonisto] estas kemiaĵo kiu ligiĝas al ricevanto kaj aktivigas la ricevanton produktante biologian respondon. Kvankam la agonisto kaŭzas agon, la antagonisto blokas la agon de la agonisto kaj iu inversa agonisto kaŭzas la agon kontraŭan al tiu agonisto.</ref> de la GABA<sub>B</sub> ricevilo<ref>GABA<sub>B</sub> ricevilo estas metabotropaj transmembranaj riceviloj, aktivigitaj de la gama-aminobuterata acido ligitaj al G proteino per kaliaj kanaloj.</ref><ref>[https://books.google.com.br/books?id=lnkj6xevHh0C&pg=PA128&dq=metabotropic+receptor&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiN5qmk3rrVAhWCf5AKHcvKDIkQ6AEIODAC#v=onepage&q=metabotropic%20receptor&f=false Metabotropaj riceviloj] estas neŭro-transmisiiloj kun malrekta agado, kiuj sivavice bezonas je produktado de ia dua mesaĝisto por la aktivigo de la specifaj jonaj kernoj.</ref> GHB uzatas en la medicina scenaro kiel ĝenerala [[anestezo]] por la traktado de '''katapleksio'''<ref>[https://books.google.com.br/books?id=trFI0pzT-DIC&pg=PA385&dq=cataplexy&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiXzrS84LrVAhXLH5AKHVXpDTEQ6AEIPjAD#v=onepage&q=cataplexy&f=false Katapleksio] konsistas je subitaj epizodoj, ĝenerale mallongtempa, da muskola fiasko kaj mallongdaŭra duflanka falo de la muskola tono dum viglado.</ref>, '''narkolepsio'''<ref>[https://books.google.com.br/books?id=j4F-CwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=narcolepsy&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjQgLv34LrVAhVFEJAKHYihDCsQ6AEILjAB#v=onepage&q=narcolepsy&f=false Narkolepsio], ankaŭ konata kiel Sindromo de Gelineau, karakteriziĝas per la ĉeesto de senrezistaj dormemaj atakoj dum la tago.</ref> kaj [[alkoholismo]]. Ĝi neleĝe uzatas kiel toksigilo por levigo de la atleta plenumado kaj kiel drogo kaŭzanta mallongedaŭran memorfiaskon. Ĝi ordinare uzatas sub sala formo, tia kia la '''natria oksibato''' aŭ '''kalia gama-hidroksobuterato'''. GHB same produktiĝas kiel rezulto je fermentigo kaj trovatas en etaj kvantoj en bieroj kaj vinoj, bovaĵo kaj etaj [[citruso|citrusaj fruktoj]]. Disturbo de la sukcenata duonaldeida malhidrogenazo estas malsano kiu akumuligas GHB-on en la sango. == Historio == GHB estis unue sintezita en 1874 far la rusa kemiisto [[Aleksandr Zajcev]] (1841-1910) per reduktado de la sukcenila klorido tiel kiel priskribita de [[Justus von Liebig]] en la verko “Pri reduktigo de la sukcenila klorido”<ref>[http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/jlac.18741710216/abstract;jsessionid=5F812232E8CF87401D23CC1ECFAA41A6.f03t01 Ueber die Reduction des Succinylchlorids]</ref>. La moderna periodo kun intereso en la sintezado de GHB komencis en 1960 kiam la franca kuracisto D-ro Henri Laborit (1914-1995), kiu famiĝis dank'al eksperimentoj faritaj kun la '''klorpromazino''', interesiĝis pri la studado rilate al la fiziologiaj efikoj de la GHB. Li konstatis ke strukture GHB estis simila al GABA, kaj kontraŭe al tiu lasta, ĝi estis buŝe aktiva kaj trapenetris la sango-cerban barieron kaj do li malkovris ke tio povas provizi malrektan vojon al plialtigo de GABA-niveloj en la cerbo.<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4462042/ NCBI]</ref> == Sintezo == * Gama-hidroksobuterata acido estas sintezata per hidratiga sencikligo de la '''buterata laktono''':<ref>[http://www.hoboes.com/pub/Prohibition/Drug%20Information/Miscellaneous/GHB%20Synthesis/ Hoboes]</ref> <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 |<center><big>'''Sintezo de la Gama-hidroksobuterata acido'''</big></center> [[Dosiero:Gamma-hydroxybutyric acid synthesis.png|300px|eta|center|<center>Sintezo de '''Gama-hidroksobuterata acido''' ekde la '''gama-buterata laktono'''.</center>]] |- |} </center> == Literaturo == * [https://www.drugs.com/illicit/ghb.html Drugs.com] * [http://www.webmd.com/vitamins-supplements/ingredientmono-950-gamma-hydroxybutyrate%20ghb.aspx?activeingredientid=950&activeingredientname=gamma-hydroxybutyrate%20ghb WEBMD] * [https://familydoctor.org/club-drug-use-gamma-hydroxybutyrate-ghb/ Family Doctor]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://emedicine.medscape.com/article/820531-overview Medscape] * [https://www.getsmartaboutdrugs.gov/drugs/ghb Get smart about drugs] * [http://www.aafp.org/afp/2000/1201/p2478.html AmericanFamily Physician] == Vidu ankaŭ == * [[Aleksandr Zajcev]] (1841-1910) * [[Gama-aminobuterata acido|GABA]] * [[Buterata acido]] * [[Alfa-aminobuterata acido]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = stilo | bildo = [[Dosiero:Esculaap4.svg|60px]] | css-stiloj = width: 600px; color: green; font-weight: bold; font-style: italic | teksto = La informoj ĉi-tie prezentataj ne enhavas medicinajn avertojn kaj plej eble ne estas ekzaktaj. La enhavo estas ilustrocela kaj ne anstataŭas fakan diagnozon. }} {{Projektoj}} {{Ĝermo|kemio}} [[Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Organikaj acidoj]] 4koeejwwutkve26ufx7qub0zd3ddozb Diskuto:Christian Doppler 1 597239 9372240 9371684 2026-05-13T16:32:12Z ThomasPusch 1869 9372240 wikitext text/x-wiki Mi aldonas artikoleton pri [[Christoph Buys-Ballot]], por forigi almenaŭ unu ruĝan ligilon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:46, 29 nov. 2017 (UTC) Sed bona konstato estas ke nun la teksto nun estas ligata el '''dek du''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:32, 13 maj. 2026 (UTC) 1awmak01y9dj2w4grl0rssepyynsapa Sur (revuo) 0 599570 9372171 9005067 2026-05-13T15:07:50Z Sj1mor 12103 9372171 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto |Nomo = {{paĝonomo}} |Bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |Speco = ĉiutaga |Formato = |Establodato = 1931 |Ĉesigita publikado = 1992 |Posedanto = |Politiko = |Stabo = |Redaktisto = {{#invoke:Wikidata|claim|P1142}} |Retejo = {{oficiala retejo}} |Lingvo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P407}}]] |ISSN = {{#invoke:Wikidata|claim|P7363}} }}{{kursiva titolo}} [[Dosiero:Victoria Ocampo y Sur.jpg|eta|220ra|maldekstra|[[Victoria Ocampo]] kun ekzemplero de ''Sur''.]] [[Dosiero:Sur equipment.jpg|eta|220ra|maldekstra|Victoria Ocampo pozas kun la teamo de la revuo, inter aliaj videblas [[Silvina Ocampo]], [[Bioy Casares]], [[Jorge Luis Borges]], Alicia Jurado kaj Enrique Pezzoni]] '''''Sur''''' (Sudo) estas la nomo de argentina [[literaturo|literatura]] [[revuo]], kiu aperis en [[1931]], kaj ankaŭ de samnoma eldonejo kiu aperis post du jaroj. Ambaŭ estis fonditaj de la verkistino [[Victoria Ocampo]]. ''Sur'' iĝis simbola revuo de [[Argentino]]. La unua numero aperis en somero de 1931. Ĝi estis respondecita de eksterlanda konsilantaro integrita de gravuloj de la universala literaturo: [[Ernest Ansermet]], [[Drieu La Rochelle]], Leo Ferrero, [[Waldo Frank]], [[Pedro Henríquez Ureña]], [[Alfonso Reyes Ochoa|Alfonso Reyes]], [[Jules Supervielle]] kaj [[José Ortega y Gasset]]; la redakta konsilantaro estis formita de [[Jorge Luis Borges]], Eduardo J. Bullrich, [[Oliverio Girondo]], Alfredo González Garaño, [[Eduardo Mallea]], Maria Rosa Oliver kaj [[Guillermo de Torre]]. El la komenco la revuo havis inter siaj kunlaborantoj figurojn unuarangajn kaj [[argentina]]j kaj eksterlandajn. Inter ili elstaris: [[Jorge Luis Borges]], [[Adolfo Bioy Casares]], José Bianco, Waldo Frank, [[Walter Gropius]], [[Alfonso Reyes Ochoa]], [[José Ortega y Gasset]], Pedro Henríquez Ureña, [[Octavio Paz]], Jules Supervielle, [[Ramón Gómez de la Serna]], [[Eduardo Mallea]], [[Ernesto Sabato]], [[Federico García Lorca]], [[Gabriel García Márquez]], [[Gabriela Mistral]], [[Silvina Ocampo]], [[Pablo Neruda]], inter multaj aliaj. La eldonejo ''Sur'' eldonis librojn de [[Federico García Lorca]], [[Eduardo Mallea]], [[Juan Carlos Onetti]], Alfonso Reyes Ochoa, Horacio Quiroga, [[Adolfo Bioy Casares]], [[Aldous Huxley]], [[Carl Gustav Jung]], [[Virginia Woolf]], [[Vladimir Nabokov]], [[Jean-Paul Sartre]], [[Jack Kerouac]] kaj [[Albert Camus]]. == Bibliografio == * Nora Pasternac (2002). Sur, una revista en la tormenta: los años de formación, 1931-1944. [[Bonaero]], eldonejo Paradiso. ISBN 9789879409213. * Maria Cristina Parodi Lisi (1987). El proyecto cultural de la revista Sur (1931-1970) en la obra literaria de Victoria Ocampo. [[Berlino]], OCLC 63218130: [[Darmstadt]]. * John King (1989). Sur: estudio de la revista literaria argentina y de su papel en el desarrollo de una cultura, 1931-1970. México, Fondo de Cultura Económica. ISBN 9789681632571. * Miguel D Mena (2012). Debates en la revista Sur: 1940-1945. Santo Domingo, Ediciones Cielonaranja. ISBN 9781477659861. * Julio O. Chiappini (1994). Borges y la revista Sur. Rosario, Zeus Editora, OCLC 32802988. * Carlos Altamirano kaj Jorge Myers. Historia de los intelectuales en América Latina. [[Bonaero]], eldonejo Katz, 2008. ISBN 9788492946051. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://trapalanda.bn.gov.ar/jspui/handle/123456789/11370 La revuo ''Sur'' ciferecigita] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160414032112/http://trapalanda.bn.gov.ar/jspui/handle/123456789/11370 |date=2016-04-14 }} en la Biblioteca Digital Trapalanda * [http://www.me.gov.ar/efeme/victoria/sur.html Sur] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170430045017/http://www2.me.gov.ar/efeme/victoria/sur.html |date=2017-04-30 }} - Ministerio de Educación de la Nación * [http://revistasur.blogspot.com/ Apuntes sobre la revista Sur] (blogo) [[Kategorio:Jorge Luis Borges]] [[Kategorio:Argentinaj gazetoj]] [[Kategorio:Hispanlingvaj gazetoj]] [[Kategorio:Literaturo de Argentino]] [[Kategorio:Literaturaj gazetoj]] [[Kategorio:Aperis en 1931]] [[Kategorio:Malaperis en 1992]] tmgdtcuxby2gx78tt1ythpe16ysw71v Francis Galton 0 601532 9372514 9176177 2026-05-14T04:19:44Z Sj1mor 12103 9372514 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Francis GALTON''' (/ˈfrɑːnsɪs ˈgɔːltn̩/) (naskiĝis la {{daton|16|februaro|1982}} en Sparkbrook, [[Birmingham]], mortis la {{daton|17|januaro|1911}} en Haslemere, [[Surrey]]) estis brita [[polimato]], [[antropologo]], [[geografo]], [[Esplorado|esploristo]], [[inventisto]], [[Meteologio|meteologo]], [[Statistiko|statistikisto]], [[psikologo]] kaj [[Eŭgeniko|eŭgenikisto]] kun ampleksa spektro de interesoj.<ref>«Francis Galton- Biography, Books and theories». [http://www.famouspsychologists.org/francis-galton/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191116231101/https://www.famouspsychologists.org/francis-galton/ |date=2019-11-16 }} Alirita la 19an de januaro 2018.</ref>​<ref> «Francis Galton». [http://galton.org/] Alirita la 19an de januaro 2018.</ref> Galton produktis pli ol 340 artikolojn kaj librojn. Li kreis la statistikan koncepton de kunrilato kaj regreso al la averaĝo, ege disvastigita. Li estis la unua, kiu aplikis statistikajn metodojn por la studo de la homaj diferencoj kaj la heredo de la [[inteligento]], enkondukis la uzadon de demandaroj kaj enkestoj por kolekti datumojn pri la homaj komunumoj, kiujn li bezonis por genealogiaj kaj biografiaj laboroj kaj por siaj antropometriaj studoj. [[Dosiero:Francis Galton 1850s.jpg|eta|dekstre|Estante kuzo de [[Charles Darwin]], Francis Galton proponis, ke interpreto de la teorio de Darwin estas necesa por ke [[eŭgeniko]] savu socion el "malsupraj" mensoj.]] Li estis pionira en [[eŭgeniko]], kaj li mem stampis la terminon en si mem<ref> Galton, Francis (1883). Inquiries into Human Faculty and Its Development. Londres: Macmillan & Co.</ref>​ kaj la esprimon "naturo kontraŭ bredado”.<ref> Galton, F (1874). «On men of science, their nature and their nurture». Proceedings of the Royal Institution of Great Britain.</ref> Lia libro “La hereda genio” (1869) estis la unua scienca klopodo por studi la genion kaj la grandon.<ref> Galton, F (1869). Hereditary Genius. Londres: Macmillan & Co.</ref> Kiel esploristo de la homa menso, li fondis la psikometrion (la scienco de la mezuro de la mensaj kapabloj), la diferencan psikologion kaj la leksikan hipotezon de la personeco. Li ideigis metodon por klasigi la [[fingrospuro]]jn kiu rezultis utilajn en la jurmedicina scienco. Lia serĉado de la sciencaj principoj de diversaj fenomenoj etendis eĉ al la plej bona metodo por kuiri [[teo]]n.<ref> Galton, F (1885). Abelard.org, ed. [http://galton.org/books/art-of-travel/galton-1855-art-travel-1up.pdf The Art of Travel]. Londres: John Murray. ISBN 978-1770450400.</ref><ref> Abelard.org (eld.). [http://www.abelard.org/galton/galton.htm «Francis Galton.” Statistical Inquiries into the Efficacy of Prayer”, (1872). Amb notes a altres dels seus treballs»]. Konsultita la 26an de oktobro 2015.</ref> == Ĉefaj verkoj == * Galton, F (1853). Narrative of an explorer in South Africa. London: John Murray. * Galton, F (1869). Hereditary Genius. London: Macmillan & Co. * Galton, F (1883). Inquiries into Human Faculty and Its Development. London: J.M. Dent & Company * Galton, F (1889). Natural Inheritance. London: Macmillan & Co. * Galton, F (1855). The Art of Travel, Murray. * Galton, F (1863). Meteorographica, Macmillan. * Galton, F (1874). English Men of Science: their Nature and Nurture. Londres. * Galton, F (1892). Fingerprints, Macmillan. * Galton, F (1893). Decipherment of blurred fingerprints, Macmillan. * Galton, F (1895). Fingerprint Directories Macmillan, PDF 19,62 MB * Galton, F (1908). Memories of My Life. London. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Galton, Francis}} [[Kategorio:Anglaj antropologoj]] [[Kategorio:Anglaj eŭgenikistoj]] [[Kategorio:Anglaj esploristoj]] [[Kategorio:Anglaj geografoj]] [[Kategorio:Anglaj inventistoj]] [[Kategorio:Anglaj statistikistoj]] [[Kategorio:Evoluistoj]] [[Kategorio:Psikometrikistoj]] [[Kategorio:Antropometrio]] [[Kategorio:Probabloteoriistoj]] [[Kategorio:Sendependaj sciencistoj]] [[Kategorio:Esploristoj de Afriko]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono]] [[Kategorio:Membroj de la Reĝa Geografia Societo]] [[Kategorio:Lernantaro de Trinity College]] [[Kategorio:Studentoj de King's College (Londono)]] [[Kategorio:Familio Darwin–Wedgwood]] 2u3np8h3v0z444ueoohj58shzg65p2p Giovanni Teresi 0 620544 9372704 9082361 2026-05-14T11:02:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 14 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372704 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Giovanni TERESI''' (naskiĝinta la {{daton|3|11|1951}} en [[Marsala]]), studinte ĉe la Universitato de [[Palermo]], estas [[italio|itala]] poeto kaj verkisto [[latina lingvo|latinlingva]]. Artikolojn li ĉefe skribis por ''[[Melissa (gazeto)|Melissa]]'', ''[[latinitas (periodaĵo)|Latinitas]]'', ''[[Vox Latina]]'' kaj por la interretaj blogoj de ''[[Ephemeris]]'' aŭ de ''Centrum Latinitatis Europae''. == Vivo kaj agadoj == Multaj liaj verkoj kaj poeziaj kaj rakontaj en multaj gazetoj internaciaj jam aperis. Malofte li verkis ankaŭ en la [[itala lingvo]]. Li ankaŭ jam deĵoris kiel latinisto por [[Vatikanurbo]]. [[Dosiero:Musas.jpg|eta|Muzoj kiujn la poeto Giovanni Teresi ja senlace honoregas]] Teresi membro honora estas de la Poeta asocio de [[Parizo]], por kiu li starigis filion en [[Sicilio]] kun la nomo de ''Marius Scalesi''. Prezidentas Teresi ĉe la Eŭropa centro de latinaĵoj''(Centrum Latinitatis Europae)''. En la jaro 2012 li honora verkisto fariĝis ĉe la Itala Instituto de [[Napolo]] por kiu li regule liveras latinlingvajn antaŭparolojn. Ĉefo ĵuria li iĝis en 2013 ĉe la [[pontifikaj Universitatoj|Pontifika universitato]] de la [[Salesianoj de Don Bosco|Salesianoj]] por konkurso poeta, kie li mem iam estis gajninta premion. En 2014 li elektitis ''Senator Academicus Leopardianus'' ricevante la Premion de Sankta Georgo post publikigo de la itallingva libro ''Mythus et poësis''. == Verkoj == * 2012 : "Domus muris Lutetiani", en blogo c. n. ''Ephemeris'', in Reti Internationali, Martis die 12 mensis Iunii 2012 [http://ephemeris.alcuinus.net/periegetica.php Domus muris Lutetiani] * 2012 : "Recordationes in lagoena metallica", in ''Melissa'', n° 168, Bruxellis, 2012, p. 14. * 2012 : "Sollemne Auspicium", in Poesi, en blogo c.n. ''(Ephemeris)''.[http://ephemeris.alcuinus.net/archi2013/cetera.php?categ=poesis] * 2012 : "Aliqua momenta evocata dimidiae partis nongentesimi saeculi" en blogo c.n.''(Ephemeris) ''[http://ephemeris.alcuinus.net/archi2012/nuntius2.php?id=614] * 2012 : "Amorix lux", in Poesi, en blogo c.n. ''(Ephemeris)''.[http://ephemeris.alcuinus.net/archi2013/cetera.php?categ=poesis] * 2012 : "Noli tibi similem occidere!", in Poesi, en blogo c.n. ''(Ephemeris)''.[http://ephemeris.alcuinus.net/archi2013/cetera.php?categ=poesis] * 2012 : "Res tristis", in Poesi, en blogo c.n. ''(Ephemeris)''.[http://ephemeris.alcuinus.net/archi2013/cetera.php?categ=poesis] * 2012 : "Arundinea canistra", en blogo c.n. (Ephemeris). [http://www.alcuinus.net/ephemeris/archi2012/cetera.php?categ=poesis] * 2012 : "Stellarum pluvia", in Poesi, en blogo c.n. ''(Ephemeris)''.[http://www.alcuinus.net/ephemeris/archi2012/cetera.php?categ=poesis] * 2012 : "Idyllium Aestivum", in Poesi, en blogo c.n.''(Ephemeris)''.[http://www.alcuinus.net/ephemeris/archi2012/cetera.php?categ=poesis] * 2012 : "Mater!", in Poesi, en blogo c.n. ''(Ephemeris)''.[http://www.alcuinus.net/ephemeris/archi2012/cetera.php?categ=poesis] * 2012 : "Africae filius", in Poesi, en blogo c.n. ''(Ephemeris)''.[http://www.alcuinus.net/ephemeris/archi2012/cetera.php?categ=poesis] * 2012: "Akragas", in Poesi, en blogo c.n. ''(Ephemeris)''.[http://www.alcuinus.net/ephemeris/archi2012/cetera.php?categ=poesis] * 2012 : "Memoria incorrupta: numerus fui", in Poesi, en blogo c.n. ''(Ephemeris)''.[http://www.alcuinus.net/ephemeris/archi2012/cetera.php?categ=poesis] * 2012 : "De Lilybaeum reditu" in Periegetica commentariis electronicis c.n. ''(Ephemeris)''. [http://ephemeris.alcuinus.net/archi2012/rubric2.php?categ=periegetica] * 2012 : "Dolor, granum vitae" , en la periodaĵo Latinitas, Lib.I, Mense Mar. AN. MMXII, p.76 [http://la.wikipedia.org/wiki/Latinitas_(periodicum)] * 2012 : "De pace desideranda", "Si vinum essem", en la periodaĵo Latinitas, Lib.II, Mense IUN. AN. MMXII, p.162, 163 [http://la.wikipedia.org/wiki/Latinitas_(periodicum)] * 2012 : "Aliqua momenta evocata dimidiae partis nongentesimi saeculi", "Animus eis erat libens ...", en la periodaĵo Latinitas, Lib.III. Mense Sept. AN. MMXII, p.274, 278 [http://la.wikipedia.org/wiki/Latinitas_(periodicum)] * 2013: "Fiat Cras" in Poesi, en blogo c.n. ''(Ephemeris)''.[http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php?id=4971] * 2013 : "Phantasmata mentis", in Poesi, en blogo c.n. ''(Ephemeris)''.[http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php?id=4893] * 2013 : "Astrum sui conscium", in Poesi, en blogo c.n. ''(Ephemeris)''.[http://ephemeris.alcuinus.net/archi2013/cetera.php?categ=poesis] * 2013 : "Quaedam Lucerna", in Poesi, en blogo c.n. ''(Ephemeris)''.[http://ephemeris.alcuinus.net/archi2013/cetera.php?categ=poesis] * 2013 : "Angelus Niger", in Poesi, en blogo c.n. ''(Ephemeris)''.[http://ephemeris.alcuinus.net/archi2013/cetera.php?categ=poesis] * 2013 : "Climax in convivio", in Poesi, en blogo c.n. ''(Ephemeris)''.[http://ephemeris.alcuinus.net/archi2013/cetera.php?categ=poesis] * 2013 : "Dies Natalis Romae", in Poesi, en blogo c.n.''(Ephemeris)''.[http://ephemeris.alcuinus.net/archi2013/cetera.php?categ=poesis] * 2013 : "Surgite: Resurrexit!" , in Poesi, en blogo c.n. ''(Ephemeris)''.[http://ephemeris.alcuinus.net/archi2013/cetera.php?categ=poesis] * 2013 : " Amor tacitus", in Poesi, en blogo c.n. ''(Ephemeris)''.[http://ephemeris.alcuinus.net/archi2013/cetera.php?categ=poesis] * 2013 : "Atellanus vultus" , in Poesi, en blogo c.n.''(Ephemeris)''.[http://ephemeris.alcuinus.net/archi2013/cetera.php?categ=poesis] * 2013 : "In caelo libertas", in Poesi, en blogo c.n. ''(Ephemeris)''.[http://ephemeris.alcuinus.net/archi2013/cetera.php?categ=poesis] * 2013: "De Arte poëtica et novis communicandi modis" en blogo cui nomen Centrum Latinitatis Europae. * 2013: Poetica "Si vinum essem" in Melissa n° 175, Bruxellis, 2013, p.14 * 2014 : "Cum viderim in Lilybaetano quodam hypogeo hanc inscriptionem "Amore libenti" Demetrii viri uxori suae dicatam" en blogo c. n. Centrum Latinitatis Europae. * 2014: "Quomodo suis cogitationibus manifestationibus modis estheticam concipientibus artem aliqui philosophi maximi apprehendant" en blogo c.n. Centrum Latinitatis Europae et in commentario cui titulus [[Vox Latina]] tomus 50, 2014, Fasc. 195, p. 119 * 2014: "De coniugum Crispiae Silviae Demetriique aeterno amore" (saeculo II-III P. CHR. N.) in commentario cui titulus [[Vox Latina]] tomus 50, 2014, Fasc. 197, p. 429 * 2014: "Me cogitante" (poemo) in commentario cui titulus [[Vox Latina]]. Tomus 50, 2014, Fasc. 198, p. 563 * 2015 : "Initium estue temporis novum?", "Fiat cras" in Poesi, en blogo c.n. ''(Ephemeris)''.[http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php?id=4971] * 2015 : "Insanabile vulnus", in Poesi, en blogo c.n. ''(Ephemeris)''. [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2015: "Phantasmata mentis" in commentario cui titulus [[Vox Latina]]. Tomus 51, 2015, Fasc.199, p. 22 * 2015: "Quo modo philologiae studium Fridericus Nietzsche impendant et adspiciat" in commentario cui titulus [[Vox Latina]]. Tomus 51, 2015, Fasc. 199, p.49 * 2015: "Carmen Matribus dicatum" en blogo c.n. (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2015: "Stellarum pluvia" (poema) in commentario cui titulus [[Vox Latina]]. Tomus 51, 2015, Fasc. 200, p.291 * 2015: "Aureum Neptuni regnum" (poemo) in commentario cui titulus [[Vox Latina]]. Tomus 51, 2015, Fasc. 200, p.305 * 2015: "Vultus tacitus" (poemo) en blogo c.n. (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php?id=5119] * 2015: "Memoria fossilis" (poemo) en blogo c.n.(Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2015: "Aetas aurea: tempora heroum hominumque felicia et fructifera" (poemo) en blogo c.n. (Ephemeris) * 2015: "Pater matutinae!" (poemo) en blogo c.n. (Ephemeris) * 2015: "Contentio modorum sciendi" (poemo) in commentario cui titulus [[Vox Latina]]. Tomus 51, 2015, Fasc. 201, p.442 * 2015: "Puella!" (poemo) en blogo c.n. (Ephemeris) * 2015: "Quomodo veteres inscriptiones monumentariae funerariaeque plerumque duplicem sermonem ostendant incisum" in Melissa. n° 188, Bruxellis, p.9 * 2015: "Diluvium Mythologicum" (poemo) en blogo c.n. [http://www.alcuinus.net/ephemeris/poesis.php?id=5217 Ephemeris] * 2015: "Metamorphosis" (poemo) en blogo c.n. [http://www.alcuinus.net/ephemeris/poesis.php?id=5212 Ephemeris] * 2015: "Prima nox sollemnis" (poemo) en blogo c.n. [http://www.alcuinus.net/ephemeris/poesis.php Ephemeris] * 2016: "Utinam annus venturus appareret dissimilis quam anteriores!" (poemo) in Poesi, en blogo c.n. [http://www.alcuinus.net/ephemeris/poesis.php Ephemeris] * 2016: "Vultus tacitus" (poema) in commentario cui titulus [[Vox Latina]]. Tomus 51, 2015, Fasc. 202, pag.565 * 2016: "Innocentes ad Holocaustum Judaicum damnati" (poema) en blogo c.n. [http://www.alcuinus.net/ephemeris/poesis.php?id=5268 Ephemeris] * 2016: "Ultra faciem caeruleam" (poemo) en blogo c.n. [http://www.alcuinus.net/ephemeris/poesis.php Ephemeris] * 2016: "Aeternus Christi Fulgor" (poemo) en blogo c.n. [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2016: "Dies natalis Veneris (in diem festum mulierum) " - carmen en blogo c.n.[http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2016: "Quibus indiciis, quibus modis aestheticam artem concipientibus maximi apprehendant philosophi" en blogo (Socialia) c.n. [http://ephemeris.alcuinus.net/socialia.php?id=1409 Ephemeris] * 2016: "De familiae condicione hodierna" - Opiniones - en blogo c.n. [http://ephemeris.alcuinus.net/opiniones.php?id=1411 Ephemeris] * 2016: "Lumen semper fulgens" (poemo) in commentario cui titulus [[Vox Latina]]. Tomus 52, 2016. Fasc. 203, pag.137 * 2016: "De immigrantium condicione miserrima indaganda an accusanda" - Opiniones - en blogo c.n. [http://ephemeris.alcuinus.net/opiniones.php?id=1414 Ephemeris] * 2016: "De Musica in Romana vetere civitate" -SCIENTIAE - in commentariis eletronicis c.n.[http://www.alcuinus.net/ephemeris/scientiae.php?id=1416 Ephemeris] * 2016: "De Mensarum Argentariarum difficultatum causis inquirendis" -Oeconomia -[http://ephemeris.alcuinus.net/oeconomia.php?id=1419 Ephemeris] * 2016: "Homo habilis" (poemo) en blogo c.n. [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2016: "Perennes alabastrite oculi longe mirantes" - Carmen- en blogo c.n. [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2016: "Creationis vertices, Marettimi et Mothiae insulae" -Carmen - en blogo c.n. (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2016: "Quomodo de coniugiis civilibus opiniones publicae et politicae gravissime contendunt" - Opiniones - en blogo c.n. [http://ephemeris.alcuinus.net/opiniones.php?id=1425 Ephemeris] * 2016: "Solus Tu" (poemo) en blogo c.n. [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2016: "De Musica in Romana vetere civitate" in commentario cui titulus [[Vox Latina]] Tomus 52, 2016, Fasc. 204, pag.224 * 2016: "De libertate hodierna" - Opiniones - in commentatiis electronicis c.n. (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/opiniones.php?id=1429] * 2016: "Ad scelestorum hominum sodalicii victimas quod mafia appellatur" - Carmen - in commentario electronicis c.n. [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php?id=5405 Ephemeris] * 2016: "Qualibus opinionibus gestus Britannicus interpretandus sit extra Communitatem Europaeam se ponendi" (Politica) [http://ephemeris.alcuinus.net/politica.php?id=1433 Ephemeris] * 2016: "Quomodo Catholici et Prophetae Religinis fideles se post scelus Rouenense congregare sub charitate statuerint" (Cultus) [http://ephemeris.alcuinus.net/cultus.php?id=800 Ephemeris] * 2016: "Aere Perennius Nomen Tuum (Carmen in honorem Joannis Pauli II)"[http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php?id=5428 Ephmeris] * 2016: "De ratione finali Ludorum vix celebratorum deducenda" - Athletica - [http://ephemeris.alcuinus.net/athletica.php?id=1439 Ephemeris] * 2016: "Angeli in ruinis" (poemo) [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php?id=5452 Ephemeris] * 2016: "De sancta Madre Theresa" - Religio - [http://ephemeris.alcuinus.net/religio.php?id=1440 Ephemeris] * 2016: "Verba volant, facta manent" - Opiniones - [http://ephemeris.alcuinus.net/opiniones.php?id=1441 Ephemeris] * 2016: "Aeternus Christi fulgor", "Solus Tu", "Diluvium Mythologicum" - Carmina - [[Vox Latina]] - Tomus 52, Fasc. 205 - pgg. 330, 364, 450 * 2016: "Quomodo, Classicitatis studio deleto, Lyceum Classicum, maxima eius manifestatio, lapsum sit" - Cultus Civilis - in Melissa n. 193, pag. 14 * 2016: "Quomodo consensus stipulatus inter Americam et Russiam iam a die Lunae fructus suos attulerit pro Syriis habitantibus vi bellica extenuatis" [http://ephemeris.alcuinus.net/politica.php?id=1442 Ephemeris] * 2016: "Divagationes de coloribus" en blogo c.n.[http://ephemeris.alcuinus.net/periegetica.php?id=816 Ephemeris] * 2016: "Orientis astrum" carmen en blogo c.n. [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2016: "Utinam annus venturus appareret dissimilis quam anteriores!" carmen en blogo c.n. [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2016:"Qualis opinionibus gestus Britannicus interpretandus sit extra Communitatem Europaeam se ponendi" in [http://ephemeris.alcuinus.net/politica.php?id=1433 Ephemeris] * 2017: "De pace desideranda" carmen en blogo c.n. [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Musica ut therapia" (Periegetica) en blogo c.n. [http://ephemeris.alcuinus.net/periegetica.php Ephemeris] * 2017: "Holocaustum Iudaeorum" (poemo) en blogo c.n. [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Pierrot" carmen en blogo c.n. [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "De modis de Providentia non solum apud Alexandrem Manzoni postulandis" (Scientiae) en blogo c.n.[http://ephemeris.alcuinus.net/scientiae.php?id=1455 Ephemeris] * 2017: "Ginestra quaedam" (poemo) en blogo c.n. [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php?id=5661 Ephemeris] * 2017: "Crispia Salvia vixit annos plus minus XLV uxori dulcissimae Iulius Demetri us quae vixit cum suo marito ann XV Libenti Animo" -Carmen en blogo c.n. [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Quo modo legenda sit Mnenosyne et interpretanda secundum Platoni et Jordani Bruno opinionem" in [http://ephemeris.alcuinus.net/periegetica.php?id=841 Ephemeris] * 2017: "O Filios Africae irruentis!" - Carmen en blogo c.n. [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Verus Ritus Paschalis" - Carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Et inter gentes vixit" - Carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Heroicum autem tribunus militum in Primo Punico bello" - Quaerere historia antiqua Johannis Teresi [http://ephemeris.alcuinus.net/historia.php?id=846 Ephemeris] * 2017: "Tristi paulo puero", carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Joannes Paulus II", carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Critica analysis verborum humilem Italiam, Joannis Teresi - Divinum Comoediae Dantis" - in Cultus [http://ephemeris.alcuinus.net/cultus.php?id=848 Ephemeris] * 2017: "Animus a Matre allectus" carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Sancti Francisci", carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php?id=5796 Ephemeris] * 2017:"Significatio verborum: flamma, ira per vitium et ira per zelum in Canto XXVI Dantis Aligheriis - Critica analysis Johannis Teresi" [http://ephemeris.alcuinus.net/cultus.php?id=855 Ephemeris] [http://ephemeris.alcuinus.net/cultus.php?id=856 Ephemeris] * 2017: "Eritque arcus in caritate", carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "De Realismo Petronii, Iuvenalis et Phaedri" - Argumenta a Johanne Teresi conquisita in Epistula Leonina [http://ephemeris.alcuinus.net/leonina/EL%20134.pdf Ephemeris]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * 2017: "Mortem innocentiae", carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Universum magnitudinem et cogitationes hominum fragilitas innuitur - Investigationis philosophicae repetiae Johannis Teresi "- Cultus [http://ephemeris.alcuinus.net/cultus.php?id=860 Ephemeris] * 2017: "Pluviis stellis" carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Ruina, non degradatione iam schola afficitur" scriptum [[Melissa]] n.198 pag. 14 * 2017: "Itinerantur", carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephimeris] * 2017: "Controversiae modos sentiendi" carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php?id=5840 Ephemeris] * 2017: "Magia aestiva fascinatorum" carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Ulixes qualis sit apud Homerum et apud Dantem Alagherium - Critica analysis Johannis Teresi" in Epistula Leonina [http://ephemeris.alcuinus.net/leonina/EL%20136.pdf Ephemeris]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * 2017: "Inquisitio in Didonis Animum - Quomodo Didonis animus figurationes varias e tempore sumens et ipsius vita in configurationes psycho-temorales vertere possit, si a principio noetico suo separetur, neoplatonico modo dicemus" scriptum in [[Vox Latina]] Fasc. 208 Tomus 53 - 2017. pagg. 266, 276 * 2017: "Akagras" carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Et templum pulchritudinis" carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php?id=5874 Ephemeris] * 2017: "Mnemosyne a Platone et Brunone explicata" scriptum in Epistula Leonina, pagg. 21-23 in [http://ephemeris.alcuinus.net/leonina/EL%20137.pdf Ephemeris]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * 2017: "Atmosphaeram in convivio" carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Prestigiatorum animi" carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Ad origines de civitate "Lylibaeo" in [http://ephemeris.alcuinus.net/cultus.php?id=866 Ephemeris] * 2017: "De comparationes civilibus publicisque inter partem Occidentalem et partem Sovieticam" in Politica [http://ephemeris.alcuinus.net/politica.php?id=1468 Ephemeris] * 2017: "Imagines" carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php?id=5897 Ephemeris] * 2017: "Aedis ianus flamen aperit dei ..." carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php?id=5902 Ephemeris] * 2017: "Lumina perennia, iaculantia ex undis, in saxa ..." Carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Dies dolorem fert et tristitiam" carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Homo habilis" carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Lucis spes" carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Dies Alliensis - De historia Romae ab Urbe condita" in [http://ephemeris.alcuinus.net/historia.php?id=875 Ephemeris] * 2017: "Ithaca insula longinqua" carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Publius Ovidius Naso: Lycao" Cultus in [http://ephemeris.alcuinus.net/cultus.php?id=880 Ephemeris] * 2017: "De uvae perceptione" carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Plutarchi vita Ciceronis" - "Marcus Tullius Cicero - Pro Plancio, 65" in Cultus [http://ephemeris.alcuinus.net/cultus.php?id=882 Ephemeris] * 2017: "De arte poetica et novis communicandi modis" in [http://ephemeris.alcuinus.net/cultus.php?id=884 Ephemeris] * 2017: "Critica analysis de Cantu XXVIII Purgatorii Comoediae Dantis" - Cultus in [http://ephemeris.alcuinus.net/cultus.php?id=886 Ephemeris] * 2017: "Sollemni Die Festo Mortuorum" Carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Amor ut speculum" carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Libenti animo" carmen cum commentario in Epistula Leonina pagg. 15.18 [http://ephemeris.alcuinus.net/leonina/EL%20145.pdf Ephemeris]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * 2017: "Arundinea canistra" carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "De vite celebranda" carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Per semitas ignotas itinerarium animae meae" carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2017: "Archimedes summus Mathematicus et physicus antiquus" - Cultus - in [http://ephemeris.alcuinus.net/cultus.php?id=895 Ephemeris] * 2018: "In nativitate Domini Iesu" carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php?id=6004 Ephemeris] * 2018: "Annus novus, vita nova?" carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2018: "Astrum sui conscium" carmen in Epistula Leonina [http://ephemeris.alcuinus.net/leonina/EL%20149.pdf Ephimeris]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * 2018: "David Stellam" carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2018: "Bibulis vinis" carmen in Epistula Leonina (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/leonina/EL%20152.pdf]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * 2018: "De Amore" Cappellano/Teresi in Epistula Leonina (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/leonina/EL%20155.pdf]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * 2018: "De libertate ab originibus" in [http://ephemeris.alcuinus.net/cultus.php?id=902 Ephemeris] * 2018: "De morte Cleopatrae" in Epistula Leonina [http://ephemeris.alcuinus.net/leonina/EL%20158.pdf Ephemeris]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * 2018: "Tunica veneranda" carmen in Epistula Leonina pagg. 20,21 (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/leonina/EL%20160.pdf]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * 2018: "Peraequatio Comitialis" in Epistula Leonina pagg. 19,20 (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/leonina/EL%20162.pdf]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * 2018: "Nulla altera vis, quam poësis, quae patefaciat veram natura hominis …" in (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/cultus.php?id=905] * 2018: "De Tyrannide" in Epistula Leonina, pagg. 16,19 [http://ephemeris.alcuinus.net/leonina/EL%20163.pdf Ephemeris]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * 2018: "Sapientiam invocat poeta" in (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2018: "Imperialis unctio" carmen in (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2018: "Primi regis Siciliae" carmen in (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2018: "Sapientia convicians Fortunae" carmen in (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2018: "De artibus liberalibus septem" carmen in (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2018: "Oratio salutaris" carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php Ephemeris] * 2018: "De vulgari eloquentia: (trifario nunc existente nostro ydiomate) Dantis Alighieri in (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/cultus.php?id=911] * 2018: "Domus Muris Lutetiani" scriptum Joannis Teresi in Epistula Leonina (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/leonina/EL%20165.pdf]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * 2018: "Scelera bigami" carmen in (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2018: "De novis de Roma aeterna considerationibus deque veteribus hodie examinandis" In [[Vox Latina]] Tomus 54 2018 Fasc. 212 [https://dialnet.unirioja.es/ejemplar/496652] * 2018: "Fidei oblita religio" carmen in (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2018: "Incipt prima primi regis Siciliae particula" Incipt liber primus - Petri De Ebulo (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2018: "Theatrum imperialis palacii" (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2018; " Desaturis Iuvenalis" (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/cultus.php?id=917] * 2018: "Pax tempore Augusti" carmen in (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2018: "Lectura cybernetica aut papyracea eligendane?" pag. 14 Questiones hodiernae in Melissa n. 205 [http://www.fundatiomelissa.org/fundatiomelissa/Periodicum.html] * 2018: "Sibille questus" carmen in (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2018: "Sunt lacrimae rerum!" carmen in (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2018: "Primus imperatoris ingressus in Regna Siciliae" carmen in (Ephemeris) [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2018: "Ulixes qualis sit apud Homerum et apud Dantem Alagherium" in Vox Latina Tomus 54 2018 Fasc.213 pag.26-29 * 2018: "Domini adventus et loqutio ad Tancredim" [https://it.wikipedia.org/wiki/Ephemeris] [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2018: "Tancres futura cogitans lacrimatur" carmen in [https://it.wikipedia.org/wiki/Ephemeris][http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2018: "Libellus ad Augustum inscribitur" Cultus in [https://it.wikipedia.org/wiki/Ephemeris] [http://ephemeris.alcuinus.net/cultus.php?id=933] * 2018: "Rex Anglie captus, liber absolvitur" Poesis in [https://it.wikipedia.org/wiki/Ephemeris] [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2019: "Astrum sui conscium" carmen in [https://it.wikipedia.org/wiki/Ephemeris][http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2019: "Exeundi prohibitio" carmen in [https://it.wikipedia.org/wiki/Ephemeris] [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2019: "De Proemio ex Divina Comoedia Dantis Alagherii" in Cultus [https://it.wikipedia.org/wiki/Ephemeris] [http://ephemeris.alcuinus.net/cultus.php] * 2019: "De Latini Sermonis Praestantia" in Epistula Leonina CXC [https://it.wikipedia.org/wiki/Ephemeris] [http://ephemeris.alcuinus.net/leonina/EL%20190.pdf]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * 2019: "De Mantuae originibus Etruscis" in Epistula Leonina CXC [https://it.wikipedia.org/wiki/Ephemeris] [http://ephemeris.alcuinus.net/leonina/EL%20190.pdf]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * 2019: "Historia connexus inter popolum et libertatem suam semper fuit" in [https://it.wikipedia.org/wiki/Ephemeris] [http://ephemeris.alcuinus.net/cultus.php?id=944] o* 2011 : "Aere perennius nomen tuum", en la periodaĵo Latinitas, Lib.II, Mense IVN, AN. MMXI, p.161 [http://la.wikipedia.org/wiki/Latinitas_(periodicum)] * 2011 : " Carmina: "Iesus Magister Vitae", "Lumen semper fulgens", "Cum nox ...", en la periodaĵo Latinitas, Lib.III, Mense Sept. AN. MMXI, p.268 [http://la.wikipedia.org/wiki/Latinitas_(periodicum)] * 2011 : "Amor omnia vincit", en la periodaĵo Latinitas, Lib.IV, Mense Dec. AN. MMXI, p.362 [http://la.wikipedia.org/wiki/Latinitas_(periodicum)] * 2011 : "Si vinum essem" in Poesi, en blogo c.n.''(Ephemeris)''.[http://www.alcuinus.net/ephemeris/archi2011/cetera.php?categ=poesis] * 2011 : "Res Siculae: cucumerum veditor" in Miscellanea, en blogo c.n. ''(Ephemeris)''. [http://www.alcuinus.net/ephemeris/archi2011/rubric3.php?categ=miscellanea] * 2020: "I Saraceni alla conquista di Qal'at 'Awbi, terra di tufo, nella storia e nelle leggende" [https://www.gruppoalbatros.eu/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200804221732/https://www.gruppoalbatros.eu/ |date=2020-08-04 }} [https://books.google.it/books/about/I_saraceni_alla_conquista_di_Qal_at_Awbi.html?id=GOeewgEACAAJ&redir_esc=y] * 2020: "La fragile bellezza" [http://www.alettieditore.it/] [http://www.alettieditore.it/emersi/2016/teresi.html] * 2020: "Il mito e la poesia" [https://www.firenzelibri.net/it/libri/2/edizioni-firenzelibri.aspx] [https://www.mondadoristore.it/Il-mito-e-la-poesia-Giovanni-Teresi/eai978885171292/] * 2020: "Crispia Salvia et Julius Demetrius" carmen in [http://ephemeris.alcuinus.net/][http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2020: "Sogno ad occhi aperti ..." [http://www.clubautori.it/giovanni.teresi/sogno.ad.occhi.aperti/] https://www.libreriauniversitaria.it/sogno-occhi-aperti-viaggio-mare/libro/9788860375902 * 2020: "Umori in libere parole" [https://www.hoepli.it/libro/umori-in-libere-parole/9788883567513.html] https://www.hoepli.it/libro/umori-in-libere-parole/9788883567513.html * 2020: "La grande tradition des Muses" [https://www.istitalianodicultura.org/it/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200805021859/https://www.istitalianodicultura.org/it/ |date=2020-08-05 }} * 2020: "Iesus in Calvaria versato" [http://ephemeris.alcuinus.net/] [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2020: " Perennis Aetas" scriptum Johannis Teresi in [https://ilmiolibro.kataweb.it/libro/narrativa/47439/perennis-aetas/] * 2020: "De Latini sermonis praestantia" scriptum Johannis Teresi in Vox Latina [http://www.voxlatina.uni-saarland.de/] Tomus 59 Fasc. 219 - 2020 * 2020: "Ad limites boni melique" carmen Johannis Teresi in [[Ephemeris]] [http://ephemeris.alcuinus.net/poesis.php] * 2021: "I Saraceni alla conquista di Qu'al 'Awbi, terra di tuto, nella storia e nelle leggende [https://www.unilibro.it/libro/teresi-giovanni/saraceni-conquista-qal-at-awbi-terra-tufo-storia-leggende/9788856798395] * 2021: "Sicilia 1943: l'Operazione Hwky. Gli accordi con la piovra e il pericolo dei camaleonti fascisti" [https://www.libreriauniversitaria.it/sicilia-1943-operazione-husky-accordi/libro/9788892377325] 2024:http://ephemerisnuntii.eu/poesis.php https://www.facebook.com/share/p/16FUcYvguV/ == Eksteraj ligiloj == * [http://de.calameo.com/read/000772552ead80e11a743 Biografio en franca lingvo ĉe calameo.com] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Teresi, Ioannes|1951|}} [[Kategorio:Latinlingvaj poetoj]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Italaj poetoj]] [[Kategorio:Italaj verkistoj]] g5b92ydqfhtj98zfijd4l6ag7avb5vm Fekete 0 620762 9372612 8951310 2026-05-14T07:46:20Z Crosstor 3176 /* Kelkaj personoj kun familia nomo Fekete */ 9372612 wikitext text/x-wiki La [[familio|familia]] nomo '''Fekete''' apartenas al la oftaj nomoj en [[Hungario]]. Ĝi signifas: nigra. Pro la ofteco kelkaj uzas ankaŭ aldonnomon, duan antaŭnomon aŭ nur distingan majusklon. == Kelkaj personoj kun familia nomo Fekete == {{Div col|cols = 3}} * [[Andor Fekete]] * [[Attila Fekete J.]] * [[Béla Fekete]] * [[Béla Fekete Nagy]] * [[Bernadetta Fekete]] * [[Borbála Fekete]] * [[Ernő Fekete]] * [[Ferenc Fekete]] * [[Ferenc Fekete (kameraisto)]] * [[Gábor Fekete]] * [[Géza Dezső Fekete]] * [[Gizi Fekete]] * [[György Fekete]] * [[György Fekete (arkitekto pri internaj spacoj)]] * [[György Fekete (kirurgo)]] * [[György Fekete (reĝa juĝisto)]] * [[György Fekete (trafikinĝeniero)]] * [[Gyula Fekete]] * [[Ibolya Fekete]] * [[István Fekete]] * [[István Fekete (episkopo)]] * [[János Fekete (notario)]] * [[János Fekete (ĉambelano)]] * [[Jenő Fekete]] * [[Jozefina Fekete]] * [[József Fekete]] * [[József Fekete (inĝeniero)]] * [[József Fekete (skulptisto)]] * [[Károly Fekete]] * [[Lajos Fekete]] * [[Lajos Fekete (botanikisto)]] * [[Lajos Fekete (historiisto)]] * [[László Fekete]] * [[László Fekete (avanulo)]] * [[Mária Fekete]] * [[Mihály Fekete (aktoro)]] * [[Mihály Fekete (matematikisto)]] * [[Mihály Fekete (verkisto)]] * [[Miklós Fekete]] * [[Pál Fekete]] * [[Pál Fekete (forĝisto)]] * [[Rózsi Fekete]] * [[Sándor Fekete]] * [[Sándor Fekete (inĝeniero)]] * [[Sándor Fekete (redaktoro)]] * [[Tamás Fekete]] * [[Tivadar Fekete]] * [[Vince Fekete]] * [[Zoltán Fekete (agronomo)]] * [[Zoltán Fekete (inĝeniero)]] * [[Zsigmond Fekete]] * [[Zsolt Fekete (fotisto)]] * [[Zsolt Fekete (pentristo)]] {{Div col end}} == Kelkaj nomoj Fekete kun aldonaĵoj == {{Div col|cols = 2}} * [[Ferenc Sólyom Fekete]] * [[Géza G. Fekete]] * [[Mária Csávássy-Fekete Kovácsné]] * [[Mihály Fekete Nagy]] * [[Miklós Recsenyédi Fekete]] * [[Mária Tasnády Fekete]] * [[András Fekete-Győr]] {{Div col end}} == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj estas legeblaj [[artikolo]]j. {{Projektoj}} [[Kategorio:Hungaraj familiaj nomoj]] 4702as2sfp14esq24kvk8j9u3yzrf3k Wolfsberg (Karintio) 0 628178 9372607 8573027 2026-05-14T07:35:10Z Tirolischleioans 254019 9372607 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | regiono-ISO = AT | bildo = | bildo-priskribo = }} '''Wolfsberg''' estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Karintio]], kaj estas la administra centro de samnoma [[distrikto Wolfsberg]]. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|<center>]] --> {{-l}} En la kvartalo Sankt Michael im Lavanttal troviĝas la [[Kastelo Himmelau]] (nuntempe monaĥinejo). == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Distrikto Wolfsberg}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|Aŭstrio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Karintio]] [[Kategorio:Distrikto Wolfsberg]] d2kefm0muhcms99d39m0c7vtfprtmif Občina Krško 0 629939 9372528 9327538 2026-05-14T05:27:34Z Tirolischleioans 254019 9372528 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo|regiono-ISO=SI-054|zomo=9}} '''Občina Krško''' estas unu el 212 municipoj en Slovenujo. Ĝi situas la [[Regiono Posavska|regiono de Posavska]]. La municipo konsistas el 157 komunumoj, kovrante tutan areon de 286,5 km². Komence de 2017 loĝis 25 853 loĝantoj. La centro administrativo de la komunumo estas la urbo Krško. Ĉefa vidindaĵo estas la [[Kastelo Rajhenburg]] en la kvartalo Brestanica. [[Dosiero:Karte Krsko si.png|eta|280x280 ra|Občina Krško]] == Komunumoj == La municipo konsistas el 157 komunumoj: [[Anovec]], [[Anže]], [[Apnenik pri Velikem Trnu]], [[Ardro pod Velikim Trnom]], [[Ardro pri Raki]], [[Armeško]], [[Brege]], [[Brestanica]], [[Brezje pri Dovškem]], [[Brezje pri Raki]], [[Brezje pri Senušah]], [[Brezje v Podbočju]], [[Brezovica v Podbočju]], [[Brezovska Gora]], [[Brlog]], [[Brod v Podbočju]], [[Bučerca]], [[Celine]], [[Cesta]], [[Cirje]], [[Črešnjice nad Pijavškim]], [[Čretež pri Krškem]], [[Dalce]], [[Dedni Vrh]], [[Dobrava ob Krki]], [[Dobrava pod Rako]], [[Dobrova]], [[Dol (Krško)|Dol]], [[Dolenja Lepa vas]], [[Dolenja vas pri Krškem]], [[Dolenja vas pri Raki]], [[Dolenji Leskovec]], [[Dolga Raka]], [[Dovško]], [[Drenovec pri Leskovcu]], [[Drnovo]], [[Dunaj]], [[Frluga]], [[Gmajna]], [[Golek]], [[Goli Vrh]], [[Gora (Krško)|Gora]], [[Gorenja Lepa vas]], [[Gorenja vas pri Leskovcu]], [[Gorenje Dole]], [[Gorenji Leskovec]], [[Gorica pri Raztezu]], [[Gorica (Krško)|Gorica]], [[Gornje Pijavško]], [[Gradec]], [[Gradišče pri Raki]], [[Gradnje]], [[Gržeča vas]], [[Gunte]], [[Hrastek]], [[Ivandol]], [[Jelenik]], [[Jelše]], [[Jelševec]], [[Kalce]], [[Kalce-Naklo]], [[Kališovec]], [[Kerinov Grm]], [[Kobile]], [[Kočno]], [[Koprivnica (Krško)|Koprivnica]], [[Koritnica]], [[Kostanjek]], [[Kremen]], '''[[Krško]]''', [[Kržišče]], [[Leskovec pri Krškem]], [[Libelj]], [[Libna]], [[Loke]], [[Lokve (Krško)|Lokve]], [[Lomno]], [[Mali Kamen]], [[Mali Koren]], [[Mali Podlog]], [[Mali Trn]], [[Malo Mraševo]], [[Mikote]], [[Mladje]], [[Mrčna sela]], [[Mrtvice]], [[Nemška Gora]], [[Nemška vas]], [[Nova Gora]], [[Osredek pri Trški Gori]], [[Pesje]], [[Pijana Gora]], [[Planina pri Raki]], [[Planina v Podbočju]], [[Pleterje]], [[Podbočje]], [[Podlipa]], [[Podulce]], [[Površje]], [[Premagovce]], [[Presladol]], [[Pristava ob Krki]], [[Pristava pod Rako]], [[Pristava pri Leskovcu]], [[Prušnja vas]], [[Raka]], [[Ravne pri Zdolah]], [[Ravni]], [[Ravno]], [[Raztez]], [[Reštanj]], [[Rožno]], [[Sela pri Raki]], [[Selce pri Leskovcu]], [[Selo (Krško)|Selo]], [[Senovo]], [[Senožete]], [[Senuše]], [[Slivje]], [[Smečice]], [[Smednik]], [[Spodnja Libna]], [[Spodnje Dule]], [[Spodnje Pijavško]], [[Spodnji Stari Grad]], [[Srednje Arto]], [[Srednje Pijavško]], [[Sremič]], [[Stari Grad v Podbočju]], [[Stari Grad]], [[Stolovnik]], [[Stranje]], [[Straža pri Krškem]], [[Straža pri Raki]], [[Strmo Rebro]], [[Šedem]], [[Šutna]], [[Trška Gora]], [[Velika vas pri Krškem]], [[Veliki Dol]], [[Veliki Kamen]], [[Veliki Podlog]], [[Veliki Trn]], [[Veliko Mraševo]], [[Veniše]], [[Videm]], [[Vihre]], [[Volovnik]], [[Vrbina]], [[Vrh pri Površju]], [[Vrhulje]], [[Zabukovje pri Raki]], [[Zaloke]], [[Zdole]], [[Žabjek v Podbočju]], [[Žadovinek]], [[Ženje]]. == Tradukfonto == {{Trad|sl|Občina Krško|5003043}} Geografia loko: http://www.geopedia.si/#T1257_F408:54_x535428.5_y89244_s11_b4 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170729183600/http://www.geopedia.si/#T1257_F408:54_x535428.5_y89244_s11_b4 |date=2017-07-29 }} [[Kategorio:Regiono Posavska|Krško]] [[Kategorio:Municipoj de Slovenio|Krško]] qpknpr2xjzminpxs80koj3r1f9vo6tg Furfurila valerato 0 636551 9372396 8896207 2026-05-13T21:31:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372396 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Furfurila pentanato</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Furfuryl pentanoate.svg|200ra|furfurila valerato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Furfurila valerato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Furfuryl valerate3D.png|220ra|furfurila valerato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Furfurila valerato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Furfurila pentanato * Furfurila estero de la pentanata acido * Furfurila estero de la valerata acido |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>''' C|10|H|14|O|3'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=36701-01-6 36701-01-6] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.55812.html 55812]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/61955 61955] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo kun odoro je tromaturita frukto |- |[[Molmaso]]||182,219 g·mol<sup>−1</sup> |- |[[Denseco]]|| 1,028g cm<sup>−3</sup> |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|230,2}} |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.456}}<ref>[https://www.chemicalbook.com/ProductMSDSDetailCB4269027_EN.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|98}} |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Nesolvebla |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||>5000&nbsp;mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S24/25|S24/25]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#R37/39|S37/39]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|264|270|301+312|330|501}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Furfuryl_pentanoate#section=Safety-and-Hazards PubChem]</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Furfurila valerato''' aŭ ''' C<sub>10</sub>H<sub>14</sub>O<sub>3</sub>''' estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la [[estero]]j de la [[valerata acido]] kaj [[furfurila alkoholo]]. Furfurila valerato estas senkolora likvaĵo kun odoro je tromaturita frukto uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun [[sulfata acido]] kiel katalizilo. Furfurila valerato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en [[etanolo|alkoholo]], [[duetila etero]], [[kloroformo]] kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Furfurila valerato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per traktado de [[valerata acido]] kaj ''furfurila alkoholo'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Valeric acid 3D.png|70ra|valerata acido]]+[[Dosiero:Furfuryl_alcohol_3D_ball.png|50ra|furfurila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl valerate3D.png|70ra|furfurila valerato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de ''valerata anhidrido'' kaj ''furfurila alkoholo'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Valeric anhydride3D.png|70ra|valerata anhidrido]]+[[Dosiero:Furfuryl_alcohol_3D_ball.png|50ra|furfurila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl valerate3D.png|70ra|furfurila valerato]]+[[Dosiero:Valeric acid 3D.png|70ra|valerata acido]] |- |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per traktado de ''furfurila klorido'' kaj [[valerata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl chloride3D.png|70ra|furfurila klorido]]+[[Dosiero:Valeric acid 3D.png|70ra|valerata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl valerate3D.png|70ra|furfurila valerato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |- |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de ''furfurila klorido'' kaj ''natria valerato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl chloride3D.png|70ra|furfurila klorido]]+[[Dosiero:Sodium valerate3D 2.png|70ra|natria valerato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl valerate3D.png|70ra|furfurila valerato]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|70ra|natria klorido]] |- |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per transesterigo inter [[metila valerato]] kaj ''furfurila benzoato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Methyl valerate 3D.png|70ra|metila valerato]]+[[Dosiero:Furfuryl benzoate3D.png|70ra|furfurila benzoato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl valerate3D.png|70ra|furfurila valerato]]+[[Dosiero:Methyl benzoate 3D.png|70ra|metila benzoato]] |- |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per acida transigo inter ''furfurila benzoato'' kaj [[valerata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl benzoate3D.png|70ra|furfurila benzoato]]+[[Dosiero:Valeric acid 3D.png|70ra|valerata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl valerate3D.png|70ra|furfurila valerato]]+[[Dosiero:Benzoic acid 3D 2.png|50ra|benzoata acido]] |- |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado per alkohola transigo inter [[metila valerato]] kaj ''furfurila alkoholo'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Methyl valerate 3D.png|70ra|metila valerato]]+[[Dosiero:Furfuryl_alcohol_3D_ball.png|50ra|furfurila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl valerate3D.png|70ra|furfurila valerato]]+[[Dosiero:Methanol 3D.png|40ra|metanolo]] |- |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de la ''furfurila valerato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl valerate3D.png|70ra|furfurila valerato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl_alcohol_3D_ball.png|50ra|furfurila alkoholo]]+[[Dosiero:Valeric acid 3D.png|70ra|valerata acido]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Sapigo de la ''furfurila valerato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl valerate3D.png|70ra|furfurila valerato]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|90ra|natria hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl_alcohol_3D_ball.png|50ra|furfurila alkoholo]]+[[Dosiero:Sodium valerate3D.png|70ra|natria valerato]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado per acida transigo inter ''furfurila valerato'' kaj [[acetata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl valerate3D.png|70ra|furfurila valerato]]+[[Dosiero:Acetic acid 3D.png|80ra|acetata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl acetate3D.png|70ra|furfurila acetato]]+[[Dosiero:Valeric acid 3D.png|70ra|valerata acido]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado per alkohola transigo inter ''furfurila valerato'' kaj [[geraniolo|geranila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl valerate3D.png|70ra|furfurila valerato]]+[[Dosiero:Geraniol 3D 2.png|70ra|geraniolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Geranyl valerate3D.png|70ra|geranila valerato]]+[[Dosiero:Furfuryl_alcohol_3D_ball.png|50ra|furfurila alkoholo]] |- |} </center> === Reakcio 5 === * Reduktigo de la ''furfurila valerato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl valerate3D.png|70ra|furfurila valerato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{2[H]}\, }</math>[[Dosiero:Pentanaldehyde_3D_ball.png|70ra|valeraldehido]]+[[Dosiero:Furfuryl_alcohol_3D_ball.png|50ra|furfurila alkoholo]] |- |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio kun [[amoniako]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl valerate3D.png|70ra|furfurila valerato]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|50ra|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Pentanamide3D.png|70ra|pentanamido]]+[[Dosiero:Furfuryl_alcohol_3D_ball.png|50ra|furfurila alkoholo]] |- |} </center> === Reakcio 7 === * Reakcio kun [[klorida acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl valerate3D.png|70ra|furfurila valerato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Valeric acid 3D.png|70ra|valerata acido]]+[[Dosiero:Furfuryl chloride3D.png|70ra|furfurila klorido]] |- |} </center> {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Valerato#Listo da valeratoj|Valeratoj]] * [[Izovalerato]]j == Literaturo == * [http://www.perflavory.com/docs/doc1023411.html Perflavory] * [http://apps.who.int/food-additives-contaminants-jecfa-database/chemical.aspx?chemID=3903 World Health Organization] * [https://books.google.com.br/books?id=lPAzGMQQaLIC&pg=PA126&lpg=PA126&dq=furfuryl+valerate&source=bl&ots=g6eaMwQ6F6&sig=ACfU3U1ngfoJ0uSXRG1-oltV1Js9M-YPPw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiWss7WxbHhAhX7IbkGHWawDYM4ChDoATACegQIBRAB#v=onepage&q=furfuryl%20valerate&f=false Compendium of Food Additive Specifications] * [https://books.google.com.br/books?id=fbnVjdBvFlkC&pg=PA900&lpg=PA900&dq=furfuryl+valerate&source=bl&ots=R1hRW5tB9-&sig=ACfU3U0PlRA3K2OnK4fXH9d5ZsHgB8C_Og&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiWss7WxbHhAhX7IbkGHWawDYM4ChDoATADegQICRAB#v=onepage&q=furfuryl%20valerate&f=false Fenaroli's Handbook of Flavor Ingredients] * [https://books.google.com.br/books?id=OGglimHic98C&pg=PA714&dq=furfuryl+valerate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjS-uOKxrHhAhUmHLkGHY3IAkEQ6AEIPTAD#v=onepage&q=furfuryl%20valerate&f=false Toxic substances control act] * [https://books.google.com.br/books?id=HWDg-rPQbqgC&pg=PA358&dq=furfuryl+valerate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjS-uOKxrHhAhUmHLkGHY3IAkEQ6AEIQzAE#v=onepage&q=furfuryl%20valerate&f=false Source book of flavors] * [https://books.google.com.br/books?id=CJ5espzNsuwC&q=furfuryl+valerate&dq=furfuryl+valerate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjh5OuvxrHhAhV1CrkGHQJjADk4ChDoAQg_MAU Handbook of chemistry] * [https://books.google.com.br/books?id=Hda6Nv1SMg4C&printsec=frontcover&dq=furfuryl+valerate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj7mJvIxrHhAhWDB9QKHV67Cgc4FBDoAQg0MAM#v=onepage&q&f=false Bretherick's Handbook of Reactive Chemical Hazards] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Valeratoj}} [[Kategorio:Furfurilaj kombinaĵoj|valerato]] [[Kategorio:Valeratoj]] [[Kategorio:Esteroj]] s6tz918215pmdcmyg6psrii1ujfo40t Furfurila tioacetato 0 636721 9372392 8896203 2026-05-13T21:28:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372392 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Furfurila acetato}} {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>S-Furfurila tioetanato</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Furfuryl_thioacetate2D.png|220ra|furfurila tioacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Furfurila tioacetato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Furfuryl_thioacetate3D.png|200ra|furfurila tioacetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Furfurila tioacetato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Furfurila estero de la tioacetata acido * Tioacetato de furfurilo * Tioetanato de furfurilo * Tioacetato de metilfuranilo * Furfurila estero de la tioetanata acido |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|7|H|8|O|2|S'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=13678-68-7 13678-68-7] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.97804.html 97804]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/61660 61660] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||malhelbruna aŭ flava likvaĵo |- |[[Molmaso]]||156,199 g·mol<sup>-1</sup> |- |[[Denseco]]|| 1,171g cm<sup>−3</sup><ref>[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB2128388.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||235°C |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.526}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||92,8 °C<ref>[https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/w316202?lang=pt&region=BR&gclid=EAIaIQobChMI_vKbid6z4QIVi4iRCh0MrAP3EAAYASAAEgKzTfD_BwE Sigma Aldrich]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:5,513 g/L |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S 26|S 26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36/37/39|S36/37/39]] [[Listo da S-Deklaroj#R24/25|S24/25]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|271|280|302+352|304+340|305+351+338|321|332+313|337+313|362|403+233|405|501}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/S-Furfuryl_thioacetate#section=Safety-and-Hazards PubChem]</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Furfurila tioacetato''' aŭ '''S-Furfurila tioetanato''' estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la [[estero]]j de la [[tioacetata acido]] kaj [[furfurila alkoholo]]. Furfurila tioacetato estas malhelbruna aŭ flava likvaĵo uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun [[sulfata acido]] kiel katalizilo. Furfurila tioacetato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en [[etanolo|alkoholo]], [[duetila etero]], [[kloroformo]] kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Furfurila tioacetato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn. Krom tio ĝi uzatas kiel konservaĵo. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per traktado de [[tioacetata acido]] kaj [[furfurila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Thioacetic_acid_3D_ball.png|70ra|tioacetata acido]]+[[Dosiero:Furfuryl_alcohol_3D_ball.png|50ra|furfurila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl_thioacetate3D.png|70ra|furfurila tioacetato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de ''tioacetata anhidrido'' kaj [[furfurila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Thioacetic_anhydride3D.png|70ra|tioacetata anhidrido]]+[[Dosiero:Furfuryl_alcohol_3D_ball.png|50ra|furfurila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl_thioacetate3D.png|70ra|furfurila tioacetato]]+[[Dosiero:Acetic acid 3D.png|80ra|acetata acido]] |- |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per traktado de ''furfurila klorido'' kaj [[tioacetata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl chloride3D.png|70ra|furfurila klorido]]+[[Dosiero:Thioacetic_acid_3D_ball.png|70ra|tioacetata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl_thioacetate3D.png|70ra|furfurila tioacetato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |- |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de ''furfurila klorido'' kaj ''natria tioacetato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl chloride3D.png|70ra|furfurila klorido]]+[[Dosiero:Sodium_thioacetate3D.png|70ra|natria tioacetato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl_thioacetate3D.png|70ra|furfurila tioacetato]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50ra|natria klorido]] |- |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per transesterigo inter ''propila tioacetato'' kaj [[furfurila formiato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl_thioacetate3D.png|70ra|propila tioacetato]]+[[Dosiero:Furfuryl formate3D.png|70ra|furfurila formiato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl_thioacetate3D.png|70ra|furfurila tioacetato]]+[[Dosiero:Propyl formate 3D.png|70ra|propila formiato]] |- |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per acida transigo inter [[furfurila formiato]] kaj [[tioacetata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl formate3D.png|70ra|furfurila formiato]]+[[Dosiero:Thioacetic_acid_3D_ball.png|70ra|tioacetata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl_thioacetate3D.png|70ra|furfurila tioacetato]]+[[Dosiero:Formic acid 3D.png|50ra|formiata acido]] |- |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado per alkohola transigo inter ''propila tioacetato'' kaj [[furfurila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propyl_thioacetate3D.png|70ra|propila tioacetato]]+[[Dosiero:Furfuryl_alcohol_3D_ball.png|50ra|furfurila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl_thioacetate3D.png|70ra|furfurila tioacetato]]+[[Dosiero:Propanol 3D.png|50ra|propanolo]] |- |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de la ''furfurila tioacetato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl_thioacetate3D.png|70ra|furfurila tioacetato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl_alcohol_3D_ball.png|50ra|furfurila alkoholo]]+[[Dosiero:Thioacetic_acid_3D_ball.png|70ra|tioacetata acido]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Sapigo de la ''furfurila tioacetato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl_thioacetate3D.png|70ra|furfurila tioacetato]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|90ra|natria hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl_alcohol_3D_ball.png|50ra|furfurila alkoholo]]+[[Dosiero:Sodium_thioacetate3D.png|70ra|natria tioacetato]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado per acida transigo inter ''furfurila tioacetato'' kaj [[acetata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl_thioacetate3D.png|70ra|furfurila tioacetato]]+[[Dosiero:Acetic acid 3D.png|80ra|acetata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl acetate3D.png|70ra|furfurila acetato]]+[[Dosiero:Thioacetic_acid_3D_ball.png|70ra|tioacetata acido]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado per alkohola transigo inter ''furfurila tioacetato'' kaj [[metanolo|metila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl_thioacetate3D.png|70ra|furfurila tioacetato]]+[[Dosiero:Methanol 3D.png|40ra|metanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Methyl_thioacetate3D.png|70ra|metila tioacetato]]+[[Dosiero:Furfuryl_alcohol_3D_ball.png|50ra|furfurila alkoholo]] |- |} </center> === Reakcio 5 === * Reduktigo de la ''furfurila tioacetato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl_thioacetate3D.png|70ra|furfurila tioacetato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{2[H]}\, }</math>[[Dosiero:Acetaldehyde 3D.png|50ra|acetaldehido]]+[[Dosiero:Thiofurfuryl_alcohol3D.png|90ra|tiofurfurila alkoholo]] |- |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio kun [[amoniako|NH3]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl_thioacetate3D.png|70ra|furfurila tioacetato]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|50ra|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Acetamide 3D.png|50ra|acetamido]]+[[Dosiero:Thiofurfuryl_alcohol3D.png|70ra|tiofurfurila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 7 === * Reakcio kun [[klorida acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl_thioacetate3D.png|70ra|furfurila tioacetato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Thioacetic_acid_3D_ball.png|70ra|tioacetata acido]]+[[Dosiero:Furfuryl chloride3D.png|70ra|furfurila klorido]] |- |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [https://books.google.com.br/books?id=15HMBQAAQBAJ&pg=PA682&dq=furfuryl+thioacetate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiQrLiF5rPhAhUyhuAKHbSbDCkQ6AEIMDAB#v=onepage&q=furfuryl%20thioacetate&f=false Fenaroli's Handbook of Flavor Ingredients] * [https://books.google.com.br/books?id=IGAubxI553wC&q=furfuryl+thioacetate&dq=furfuryl+thioacetate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiQrLiF5rPhAhUyhuAKHbSbDCkQ6AEIPzAE Chem Sources - USA] * [https://books.google.com.br/books?id=vAnwAAAAMAAJ&q=furfuryl+thioacetate&dq=furfuryl+thioacetate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjRvq6W57PhAhUOGbkGHZMjDI84ChDoAQhMMAg Chemistry of Heterocyclic Compounds in Flavours and Aromas] * [https://books.google.com.br/books?id=gs1tAAAAMAAJ&q=furfuryl+thioethanate&dq=furfuryl+thioethanate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjeqJ7Z57PhAhWdHbkGHSssA9oQ6AEIRTAF Flavor and Fragrance Materials] * [https://books.google.com.br/books?id=k8NoSQAACAAJ&dq=furfuryl+thioethanate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjpna7357PhAhX-ILkGHTRUAz44ChDoAQg-MAU 2-Furaldehyde] * [https://books.google.com.br/books?id=CKPEccwgvxYC&printsec=frontcover&dq=furfuryl+thioethanate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjpna7357PhAhX-ILkGHTRUAz44ChDoAQhHMAc#v=onepage&q&f=false Purification of Laboratory Chemicals] * [http://www.thegoodscentscompany.com/data/rw1024401.html The Good Scents Company] * [http://www.hmdb.ca/metabolites/HMDB0035088 Human Metabolome Database] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Furfurilaj kombinaĵoj|tioacetato]] [[Kategorio:Tioacetatoj]] [[Kategorio:Esteroj]] 7ylpm9d2xsh37ln73nr4imncn61czoz Furfurila tiopropionato 0 636733 9372393 8896206 2026-05-13T21:30:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372393 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=20% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Furfurila tiopropionato</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Furfuryl thiopropionate2D.png|300ra|furfurila tiopropionato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Furfurila tiopropionato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Furfuryl thiopropionate3D.png|300ra|furfurila tiopropionato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Furfurila tiopropionato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Furfurila estero de la tiopropionata acido * Tiopropionato de furfurilo * Tiopropanoato de furfurilo * Furfurila estero de la tiopropanoata acido |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|8|H|10|O|2|S'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=59020-85-8 59020-85-8] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.55974.html 55974]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/62143 62143] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||flava likvaĵo kun kafodoro |- |[[Molmaso]]||170,226 g·mol<sup>-1</sup> |- |[[Denseco]]|| 1,108g cm<sup>−3</sup><ref>[https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/w334707?lang=pt&region=BR&gclid=EAIaIQobChMIgoHH0J-04QIVBg-RCh3kUgJ3EAAYASAAEgJLj_D_BwE Sigma Aldrich]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||219°C<ref>[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB9289422.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.518}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||97 °C |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Nesolvebla |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||>5000 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S23|S23]] [[Listo da S-Deklaroj#R24/25|S24/25]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|264|280|302+352|305+351+338|321|332+313|337+313|362}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/S-Furfuryl_thiopropionate#section=Safety-and-Hazards PubChem]</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Furfurila tiopropionato''' aŭ '''C<sub>8</sub>H<sub>10</sub>O<sub>2</sub>S''' estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la [[estero]]j de la ''tiopropionata acido'' kaj [[furfurila alkoholo]]. Furfurila tiopropionato estas uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun [[sulfata acido]] kiel katalizilo. Furfurila tiopropionato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en [[etanolo|alkoholo]], [[duetila etero]], [[kloroformo]] kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Furfurila tiopropionato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn. Krom tio ĝi uzatas kiel konservaĵo. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per traktado de ''tiopropionata acido'' kaj [[furfurila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Thiopropionic acid3D.png|70ra|tiopropionata acido]]+[[Dosiero:Furfuryl_alcohol_3D_ball.png|50ra|furfurila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl thiopropionate3D.png|70ra|furfurila tiopropionato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de ''tiopropionata anhidrido'' kaj [[furfurila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Thiopropionic anhydride3D.png|70ra|tiopropionata anhidrido]]+[[Dosiero:Furfuryl_alcohol_3D_ball.png|50ra|furfurila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl thiopropionate3D.png|70ra|furfurila tiopropionato]]+[[Dosiero:Thiopropionic acid3D.png|70ra|tiopropionata acido]] |- |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per traktado de ''furfurila klorido'' kaj ''tiopropionata acido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl chloride3D.png|70ra|furfurila klorido]]+[[Dosiero:Thiopropionic acid3D.png|70ra|tiopropionata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl thiopropionate3D.png|70ra|furfurila tiopropionato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |- |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de ''furfurila klorido'' kaj ''natria tiopropionato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl chloride3D.png|70ra|furfurila klorido]]+[[Dosiero:Sodium_thiopropionate3D.png|70ra|natria tiopropionato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl thiopropionate3D.png|70ra|furfurila tiopropionato]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50ra|natria klorido]] |- |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per transesterigo inter ''metila tiopropionato'' kaj [[furfurila formiato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Methyl_thiopropionate3D.png|70ra|metila tiopropionato]]+[[Dosiero:Furfuryl formate3D.png|70ra|furfurila formiato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl thiopropionate3D.png|70ra|furfurila tiopropionato]]+[[Dosiero:Methyl formate 3D.png|50ra|metila formiato]] |- |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per acida transigo inter [[furfurila formiato]] kaj ''tiopropionata acido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl formate3D.png|70ra|furfurila formiato]]+[[Dosiero:Thiopropionic acid3D.png|70ra|tiopropionata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl thiopropionate3D.png|70ra|furfurila tiopropionato]]+[[Dosiero:Formic acid 3D.png|50ra|formiata acido]] |- |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado per alkohola transigo inter ''etila tiopropionato'' kaj [[furfurila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Ethyl_thiopropionate3D.png|70ra|etila tiopropionato]]+[[Dosiero:Furfuryl_alcohol_3D_ball.png|50ra|furfurila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl thiopropionate3D.png|70ra|furfurila tiopropionato]]+[[Dosiero:Ethanol 3D.png|50ra|etanolo]] |- |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de la ''furfurila tiopropionato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl thiopropionate3D.png|70ra|furfurila tiopropionato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl_alcohol_3D_ball.png|50ra|furfurila alkoholo]]+[[Dosiero:Thiopropionic acid3D.png|70ra|tiopropionata acido]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Sapigo de la ''furfurila tiopropionato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl thiopropionate3D.png|70ra|furfurila tiopropionato]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|90ra|natria hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl_alcohol_3D_ball.png|50ra|furfurila alkoholo]]+[[Dosiero:Sodium_thiopropionate3D.png|70ra|natria tiopropionato]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado per acida transigo inter ''furfurila tiopropionato'' kaj [[acetata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl thiopropionate3D.png|70ra|furfurila tiopropionato]]+[[Dosiero:Acetic acid 3D.png|80ra|acetata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl acetate3D.png|70ra|furfurila acetato]]+[[Dosiero:Thiopropionic acid3D.png|70ra|tiopropionata acido]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado per alkohola transigo inter ''furfurila tiopropionato'' kaj [[metanolo|metila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl thiopropionate3D.png|70ra|furfurila tiopropionato]]+[[Dosiero:Methanol 3D.png|40ra|metanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Methyl_thiopropionate3D.png|70ra|metila tiopropionato]]+[[Dosiero:Furfuryl_alcohol_3D_ball.png|50ra|furfurila alkoholo]] |- |} </center> === Reakcio 5 === * Reduktigo de la ''furfurila tiopropionato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl thiopropionate3D.png|70ra|furfurila tiopropionato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{2[H]}\, }</math>[[Dosiero:Propanal 3D.png|50ra|propionaldehido]]+[[Dosiero:Thiofurfuryl_alcohol3D.png|70ra|tiofurfurila alkoholo]] |- |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio kun [[amoniako]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl thiopropionate3D.png|70ra|furfurila tiopropionato]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|50ra|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propionamide 3D.png|50ra|propionamido]]+[[Dosiero:Thiofurfuryl_alcohol3D.png|70ra|tiofurfurila alkoholo]] |- |} </center> === Reakcio 7 === * Reakcio kun [[klorida acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuryl thiopropionate3D.png|70ra|furfurila tiopropionato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Thiopropionic acid3D.png|70ra|tiopropionata acido]]+[[Dosiero:Furfuryl chloride3D.png|70ra|furfurila klorido]] |- |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [http://www.hmdb.ca/metabolites/HMDB0035088 Human Metabolome Database] * [http://www.thegoodscentscompany.com/data/rw1024421.html The Good Scents Company] * [https://www.tcichemicals.com/eshop/en/us/commodity/F0578 TCI Chemicals] * [https://www.fishersci.com/shop/products/s-furfuryl-thiopropionate-99/AAB2235106 Fisher Scientific] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190403160257/https://www.fishersci.com/shop/products/s-furfuryl-thiopropionate-99/AAB2235106 |date=2019-04-03 }} * [https://www.trc-canada.com/product-detail/?F864605 Toronto Research Chemicals] * [https://books.google.com.br/books?id=pUEqBgAAQBAJ&pg=PA717&dq=furfuryl+thiopropionate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjEuJaDobThAhVVHbkGHVnWDtUQ6AEIKjAA#v=onepage&q=furfuryl%20thiopropionate&f=false Fenaroli's Handbook of Flavor Ingredients] * [https://books.google.com.br/books?id=gs1tAAAAMAAJ&q=furfuryl+thiopropionate&dq=furfuryl+thiopropionate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiewbqXobThAhUyAtQKHQwvBSkQ6AEISTAG Flavor and Fragrance Materials] * [https://books.google.com.br/books?id=qBnVzQzk_8QC&q=furfuryl+thiopropionate&dq=furfuryl+thiopropionate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwie0KyzobThAhXSB9QKHb7dDSU4ChDoAQhHMAc Compendium of Food Additive Specifications] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Furfurilaj kombinaĵoj|tiopropionato]] [[Kategorio:Tiopropionatoj]] [[Kategorio:Esteroj]] ewhgn3a89jzc0z6z9wcollvatpy30mw Furfurilamido 0 636980 9372401 9154453 2026-05-13T21:35:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372401 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Furfurila alkoholo|Furfuralo|Furfurila klorido|Furanilacetata acido|Furfurila etero|Furfurilamino|Furfurila glicidila etero|Furfurila merkaptano}} <center> {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatcenter" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue"><big><big>'''Bonvolu ne konfuzi...'''</font></big></big></span> |- |[[Dosiero:Furfurilamine3D.png|250ra|eta|centre|<center><big>'''[[Furfurilamino]]'''</big></center>]]||[[Dosiero:Furfurilamide3D.png|300ra|eta|centre|<center><big>'''Furfurilamido'''</big></center>]] |-style="background: red; color: white" |- |<center>'''CAS-numero [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=617-89-0 617-89-0]'''</center>||<center>'''CAS-numero [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=609-38-1 609-38-1]'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;" |Ili apartenas al du malsimilaj funkciaj grupoj, la unua estas amino de la metilfurano, pli konata kiel furfurilo, la dua estas amido de la furanila grupo. |} </center> {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Furanokarboksamido</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Furfurylamide2D.png|250ra|furfurilamido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Furfurilamido''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Furfurilamide3D.png|250ra|furfurilamido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Furfurilamido''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Furanamido * Amido de la furanata acido |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|5|H|5|NO|2'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=609-38-1 609-38-1] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.24777376.html 24777376]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/69108 69108] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||flava solidaĵo |- |[[Molmaso]]||111,10024 g mol<sup>−1</sup> |- |[[Denseco]]||1,221 g/cm<sup>−3</sup><ref>[https://m.chemicalbook.com/ProductChemicalPropertiesCB7190373_EN.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||88,8{{GdC|}} <ref>[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/properties/DTXSID0060569 EPA United States Environmental Protection Agency]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Bolpunkto]]||274,6°C <ref>[https://www.guidechem.com/encyclopedia/2-furamide-dic5655.html GuideChem]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.5160}} |- |[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||15,66 |- |[[Ekflama temperaturo]]||119,9{{GdC|}} <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/609-38-1_667820.html Chemsrc]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:solvebla |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||200 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#R36/37/39|S36/37/39]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|226|301|302|310|311|314|332}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|260|261|262|264|270|271|280|301+310|301+312|301+330+331|302+352|303+361+353|304+312|304+340|305+351+338|310|321|330|361|363|370+378|403+235|405|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25&nbsp;{{GdC|}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Furfurilamido''' aŭ '''karboksamidofurano''' estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la [[amido]]j de la ''[[furanata acido]]'' kaj [[amoniako]]. Furfurilamido estas blanka solidaĵo kun penetranta odoro uzata kiel kemia reakciaĵo kaj en la produktado de farmaciaĵoj pro ĝiaj antiamebaj, antibakteriaj kaj antifungaj proprecoj. Furfurilamido estas solvebla en akvo kaj reakcias kun fortaj bazoj, acidoj kaj reduktagentoj. == Sintezoj == {{Div col|cols = 1}} === Sintezo 1 === * Preparado per interagado de la ''furfuroila klorido'' kaj [[sodamido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuroyl chloride3D.png|70ra|furfuroila klorido]]+[[Dosiero:Sodamide 3D.png|50ra|sodamido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfurilamide3D.png|70ra|furfurilamido]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50ra|natria klorido]] |- |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de la ''furfuroila klorido'' kun [[amoniako]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfuroyl chloride3D.png|70ra|furfuroila klorido]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|50ra|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfurilamide3D.png|70ra|furfurilamido]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]] |- |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per agado de la ''furanata acido'' sur [[amoniako]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furoic acid3D.png|70ra|2-furanata acido]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|50ra|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfurilamide3D.png|70ra|furfurilamido]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]] |- |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per hidratigo de la [[furano-nitrilo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furonitrile3D.png|70ra|furano-nitrilo]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfurilamide3D.png|70ra|furfurilamido]] |- |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per traktado de la ''furfuralo'' kun [[kloramino]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfural 3D ball.png|70ra|furfuralo]]+[[Dosiero:Chloramine 3D.png|kloramino|50ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfurilamide3D.png|90ra|furfurilamido]]+ [[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]] |- |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per interagado de la ''furanata acido'' kaj [[sodamido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furoic acid3D.png|100ra|furanata acido]]+[[Dosiero:Sodamide 3D.png|50ra|sodamido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{[H]^+}\, }</math>[[Dosiero:Furfurilamide3D.png|90ra|furfurilamido]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|natria hidroksido|90ra]] |- |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado per hidroformiligo de la ''furanamino'' en ĉeesto de [[karbona unuoksido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furanamine3D.png|70ra|2-furanamino]]+[[Dosiero:Carbon-monoxide-3D-balls.png|40ra|karbona unuoksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfurilamide3D.png|70ra|furfurilamido]] |- |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Preparado de la ''furanata acido'' per hidratigo de la ''furfurilamindo'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfurilamide3D.png|70ra|furfurilamido]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furoic acid3D.png|70ra|2-furanata acido]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|50ra|amoniako]] |- |} </center> === Reakcio 2 === * Preparado de la [[furano-nitrilo]] per interagado kun [[fosfora triklorido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 3 [[Dosiero:Furfurilamide3D.png|70ra|furfurilamido]]+[[Dosiero:Phosphorus-trichloride-3D-vdW.png|50ra|fosfora triklorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>3[[Dosiero:Furonitrile3D.png|70ra|furano-nitrilo]]+3[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]]+[[Dosiero:Phosphonic-acid-3D-balls-A.png|50ra|fosfonata acido]] |- |} </center> === Reakcio 3 === * Preparado de la ''furfuroila klorido'' per interagado de la ''furfurilamido'' kun [[klorida acido]] kaj [[sulfata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfurilamide3D.png|70ra|furfurilamido]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40ra|klorida acido]]+[[Dosiero:Sulfuric acid 3D.png|50ra|sulfata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuroyl chloride3D.png|70ra|furfuroila klorido]]+[[Dosiero:Ammonium-bisulfate-3D-balls.png|70ra|amonia bisulfato]] |- |} </center> === Reakcio 4 === * Preparado de la [[furfurilamino]] per kataliza reduktigo de la ''furfurilamido'' en ĉeesto de ''litia aluminia hidrido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfurilamide3D.png|70ra|furfurilamido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [LiAlH_4]{4[H]}\, }</math>[[Dosiero:Furfurilamine3D.png|70ra|furfurilamino]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40ra|akvo]] |- |} </center> === Reakcio 5 === * Preparado de la [[furano-nitrilo]] per senhidratigo kun [[fosfora kvinoksido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | 6[[Dosiero:Furfurilamide3D.png|80ra|furfurilamido]]+[[Dosiero:Phosphorus-pentoxide-3D-balls.png|50ra|fosfora kvinoksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>6[[Dosiero:Furonitrile3D.png|90ra|furano-nitrilo]]+4[[Dosiero:Phosphoric acid 3D.png|50ra|fosfata acido]] |- |} </center> === Reakcio 6 === * Preparado de la ''furanamino'' per agado de la [[bromo]] sur [[natria hidroksido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfurilamide3D.png|60ra|furfurilamido]]+[[Dosiero:Bromine-3D-vdW.png|30ra|bromo]]+4[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|90ra|natria hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Furanamine3D.png|60ra|2-furanamino]]+[[Dosiero:Sodium carbonate 3D.png|40ra|natria karbonato]]+2[[Dosiero:Sodium_bromide.png|30ra|natria bromido]]+2[[Dosiero:Water_molecule.svg|30ra|akvo]] |- |} </center> === Reakcio 7 === * Preparado de saloj amidoderivitaj en alkala medio en ĉeesto de forta reduktagento tia kia ''litia aluminia hidrido'':<ref>[https://study.com/academy/lesson/amides-reactions.html Study.com]</ref> <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Furfurilamide3D.png|70ra|furfurilamido]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|natria hidroksido|90ra]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sodium 2-furoate3D.png|70ra|natria 2-furanato]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|50ra|amoniako]] |- |} </center> {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Amido#Listo da amidoj|Amidoj]] == Literaturo == * [https://www.medicineindia.org/medicine-brand-details/6765/furamide Santa Cruz Biotechnology] * [https://www.drugs.com/uk/furamide-tablets-leaflet.html Drugs.com] * [https://books.google.com.br/books?id=YDbtCAAAQBAJ&pg=PA247&lpg=PA247&dq=furamide&source=bl&ots=KexI80RrZl&sig=ACfU3U0whXNf7wqxf0M6EEdnSubBxk9fAA&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiC5cXb8rjhAhXCVN8KHXZQDokQ6AEwCXoECAkQAQ#v=onepage&q=furamide&f=false Antimicrobial Food Additives] * [https://books.google.com.br/books?id=3H7vCAAAQBAJ&pg=PA443&dq=furamide&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiavfmS87jhAhU7JrkGHbK1BNkQ6AEIPTAE#v=onepage&q=furamide&f=false Structure Reports: Organic Section] * [https://books.google.com.br/books?id=4UNwLEUC7hAC&pg=PA575&dq=furamide&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiavfmS87jhAhU7JrkGHbK1BNkQ6AEISjAH#v=onepage&q=furamide&f=false Werner & Ingbar's the Thyroid: A Fundamental and Clinical Text] * [https://books.google.com.br/books?id=8584AAAAIAAJ&q=furamide&dq=furamide&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiavfmS87jhAhU7JrkGHbK1BNkQ6AEIUzAJ The West Indian Medical Journal] * [https://books.google.com.br/books?id=xsRFAAAAYAAJ&q=furamide&dq=furamide&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjpv5bC87jhAhUXILkGHZ00DAM4ChDoAQg1MAM West African Journal of Biological and Applied Chemistry] * [https://books.google.com.br/books?id=TQysBAAAQBAJ&pg=PT1516&dq=furamide&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjpv5bC87jhAhUXILkGHZ00DAM4ChDoAQg9MAU#v=onepage&q=furamide&f=false Diagnostic Medical Parasitology] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Furfurilamidoj| ]] p7hngd5cgw6arsmryl67dv0m077k86z Havelock Ellis 0 641811 9372515 8757482 2026-05-14T04:27:21Z Sj1mor 12103 /* Verkaro */ 9372515 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Henry Havelock ELLIS''', konata kiel '''Havelock Ellis''' ([[2-a de februaro|2-an de februaro]] [[1859]] - [[8-a de julio|8-an de julio]] [[1939]]), estis [[Angloj|angla]] [[kuracisto]], [[verkisto]], progresema intelekta kaj socia [[Reformismo|reformisto]], kiu studis [[Homa sekseco|homan sekseco]]n. Li kunverkis la unuan medicinan lernolibron en la angla pri [[samseksemo]] en 1897, kaj ankaŭ publikigis verkojn pri diversaj seksaj praktikoj kaj inklinoj, kaj ankaŭ pri transgenrula psikologio. Ellis estis inter la pioniraj enketistoj de [[Psikedelaĵo|psikedelaj drogoj]] kaj aŭtoro de unu el la unuaj skribaj raportoj al publiko pri sperto kun [[meskalino]], kiun li kondukis sur si mem en 1896. Li apogis [[Eŭgeniko|eŭgenikon]] kaj servis kiel prezidanto de la [[Eŭgeniko|Eŭgenika Societo]]. == Verkaro == * ''The Criminal'' (1890) * ''The New Spirit'' (1890) * ''The Nationalisation of Health'' (1892) * ''Man and Woman: A Study of Secondary and Tertiary Sexual Characteristics'' (1894) (reviziita 1929) * translator: ''Germinal'' (by Emile Zola|Zola) (1895) (reissued 1933) * ''Sexual Inversion'' (1897) (kun J.A. Symonds){{Cite journal |{{gutenberg|no=13611|name=Studies in the Psychology of Sex, Volume 2 by Havelock Ellis}}}} * ''Affirmations'' (1898) * ''The Evolution of Modesty, The Phenomena of Sexual Periodicity, Auto-Erotism'' (1900){{Cite journal |{{gutenberg|no=13610|name=Studies in the Psychology of Sex, Volume 1 by Havelock Ellis}}}} * ''The Nineteenth Century'' (1900) * ''Analysis of the Sexual Impulse, Love and Pain, The Sexual Impulse in Women'' (1903){{Cite journal |{{gutenberg|no=13612|name=Studies in the Psychology of Sex, Volume 3 by Havelock Ellis}}}} * ''A Study of British Genius'' (1904) * ''Sexual Selection in Man'' (1905){{Cite journal |{{gutenberg|no=13613|name=Studies in the Psychology of Sex, Volume 4 by Havelock Ellis}}}} * ''Erotic Symbolism, The Mechanism of Detumescence, The Psychic State in Pregnancy'' (1906){{Cite journal |{{gutenberg|no=13614|name=Studies in the Psychology of Sex, Volume 5 by Havelock Ellis}}}} * ''The Soul of Spain'' (1908) * ''Sex in Relation to Society'' (1910){{Cite journal |{{gutenberg|no=13615|name=Studies in the Psychology of Sex, Volume 6 by Havelock Ellis}}}} * ''The Problem of Race-Regeneration'' (1911) * ''The World of Dreams'' (1911) * ''The Task of Social Hygiene'' (1912) * ''Impressions and Comments'' (1914-1924) (3 vols.){{Cite journal |{{gutenberg|no=8125|name=Impressions and Comments by Havelock Ellis}}}} * ''Essays in War-Time'' (1916){{Cite journal |{{gutenberg|no=9887|name=Essays in War-Time by Havelock Ellis}}}} * ''The Philosophy of Conflict'' (1919) * ''On Life and Sex: Essays of Love and Virtue'' (1921)<div style="direction: ltr;"> * ''Kanga Creek: An Australian Idyll'' (1922){{Cite journal |[http://www.gutenberg.net.au/ebooks03/0300801.txt Kanga Creek: An Australian Idyll] at Project Gutenberg}} * ''Little Essays of Love and Virtue'' (1922) * ''The Dance of Life'' (1923){{Cite journal |[http://www.gutenberg.net.au/ebooks03/0300671.txt The Dance of Life (1923)] at Project Gutenberg}} * ''Sonnets, kun Folk Songs from the Spanish'' (1925) * ''Eonism and Other Supplementary Studies'' (1928) * ''The Art of Life'' (1929) (selected and arranged by Mrs. S. Herbert) * ''More Essays of Love and Virtue'' (1931) * ed.: ''James Hinton: Life in Nature'' (1931) * ''Views and Reviews'' (1932){{Cite journal |[http://www.gutenberg.net.au/ebooks03/0300741h.html Views and Reviews] at Project Gutenberg}} * ''Psychology of Sex'' (1933) * ed.: ''Imaginary Conversations and Poems: A Selection'', by Walter Savage Landor (1933) * ''Chapman'' (1934) * ''My Confessional'' (1934) * ''Questions of Our Day'' (1934) * ''From Rousseau to Proust'' (1935) * ''Selected Essays'' (1936) * ''Poems'' (1937) * ''Love and Marriage'' (1938) (kun aliaj) * ''My Life'' (1939) * ''Sex Compatibility in Marriage'' (1939) * ''From Marlowe to Shaw'' (1950) (redaktita far J. Gawsworth) * ''The Genius of Europe'' (1950) * ''Sex and Marriage'' (1951) (redaktita far J. Gawsworth) * ''The Unpublished Letters of Havelock Ellis to Joseph Ishill'' (1954) {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Ellis, Havelock}} m7vm9lffgj6nveh9qprx8o9vmhi8tmy 9372516 9372515 2026-05-14T04:28:04Z Sj1mor 12103 Nuligis version 9372515 de [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Speciala:Contributions/Sj1mor|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskutpaĝo]]) 9372516 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Henry Havelock ELLIS''', konata kiel '''Havelock Ellis''' ([[2-a de februaro|2-an de februaro]] [[1859]] - [[8-a de julio|8-an de julio]] [[1939]]), estis [[Angloj|angla]] [[kuracisto]], [[verkisto]], progresema intelekta kaj socia [[Reformismo|reformisto]], kiu studis [[Homa sekseco|homan sekseco]]n. Li kunverkis la unuan medicinan lernolibron en la angla pri [[samseksemo]] en 1897, kaj ankaŭ publikigis verkojn pri diversaj seksaj praktikoj kaj inklinoj, kaj ankaŭ pri transgenrula psikologio. Ellis estis inter la pioniraj enketistoj de [[Psikedelaĵo|psikedelaj drogoj]] kaj aŭtoro de unu el la unuaj skribaj raportoj al publiko pri sperto kun [[meskalino]], kiun li kondukis sur si mem en 1896. Li apogis [[Eŭgeniko|eŭgenikon]] kaj servis kiel prezidanto de la [[Eŭgeniko|Eŭgenika Societo]]. == Verkaro == * ''The Criminal'' (1890) * ''The New Spirit'' (1890) * ''The Nationalisation of Health'' (1892) * ''Man and Woman: A Study of Secondary and Tertiary Sexual Characteristics'' (1894) (reviziita 1929) * translator: ''Germinal'' (by Emile Zola|Zola) (1895) (reissued 1933) * ''Sexual Inversion'' (1897) (kun J.A. Symonds){{Cite |{{gutenberg|no=13611|name=Studies in the Psychology of Sex, Volume 2 by Havelock Ellis}}}} * ''Affirmations'' (1898) * ''The Evolution of Modesty, The Phenomena of Sexual Periodicity, Auto-Erotism'' (1900){{Cite |{{gutenberg|no=13610|name=Studies in the Psychology of Sex, Volume 1 by Havelock Ellis}}}} * ''The Nineteenth Century'' (1900) * ''Analysis of the Sexual Impulse, Love and Pain, The Sexual Impulse in Women'' (1903){{Cite |{{gutenberg|no=13612|name=Studies in the Psychology of Sex, Volume 3 by Havelock Ellis}}}} * ''A Study of British Genius'' (1904) * ''Sexual Selection in Man'' (1905){{Cite |{{gutenberg|no=13613|name=Studies in the Psychology of Sex, Volume 4 by Havelock Ellis}}}} * ''Erotic Symbolism, The Mechanism of Detumescence, The Psychic State in Pregnancy'' (1906){{Cite |{{gutenberg|no=13614|name=Studies in the Psychology of Sex, Volume 5 by Havelock Ellis}}}} * ''The Soul of Spain'' (1908) * ''Sex in Relation to Society'' (1910){{Cite |{{gutenberg|no=13615|name=Studies in the Psychology of Sex, Volume 6 by Havelock Ellis}}}} * ''The Problem of Race-Regeneration'' (1911) * ''The World of Dreams'' (1911) * ''The Task of Social Hygiene'' (1912) * ''Impressions and Comments'' (1914-1924) (3 vols.){{Cite |{{gutenberg|no=8125|name=Impressions and Comments by Havelock Ellis}}}} * ''Essays in War-Time'' (1916){{Cite |{{gutenberg|no=9887|name=Essays in War-Time by Havelock Ellis}}}} * ''The Philosophy of Conflict'' (1919) * ''On Life and Sex: Essays of Love and Virtue'' (1921)<div style="direction: ltr;"> * ''Kanga Creek: An Australian Idyll'' (1922){{Cite |[http://www.gutenberg.net.au/ebooks03/0300801.txt Kanga Creek: An Australian Idyll] at Project Gutenberg}} * ''Little Essays of Love and Virtue'' (1922) * ''The Dance of Life'' (1923){{Cite |[http://www.gutenberg.net.au/ebooks03/0300671.txt The Dance of Life (1923)] at Project Gutenberg}} * ''Sonnets, kun Folk Songs from the Spanish'' (1925) * ''Eonism and Other Supplementary Studies'' (1928) * ''The Art of Life'' (1929) (selected and arranged by Mrs. S. Herbert) * ''More Essays of Love and Virtue'' (1931) * ed.: ''James Hinton: Life in Nature'' (1931) * ''Views and Reviews'' (1932){{Cite |[http://www.gutenberg.net.au/ebooks03/0300741h.html Views and Reviews] at Project Gutenberg}} * ''Psychology of Sex'' (1933) * ed.: ''Imaginary Conversations and Poems: A Selection'', by Walter Savage Landor (1933) * ''Chapman'' (1934) * ''My Confessional'' (1934) * ''Questions of Our Day'' (1934) * ''From Rousseau to Proust'' (1935) * ''Selected Essays'' (1936) * ''Poems'' (1937) * ''Love and Marriage'' (1938) (kun aliaj) * ''My Life'' (1939) * ''Sex Compatibility in Marriage'' (1939) * ''From Marlowe to Shaw'' (1950) (redaktita far J. Gawsworth) * ''The Genius of Europe'' (1950) * ''Sex and Marriage'' (1951) (redaktita far J. Gawsworth) * ''The Unpublished Letters of Havelock Ellis to Joseph Ishill'' (1954) {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Ellis, Havelock}} epzjwjqfcoysxozym2ewo3s3gc600ph Monaĥejo de Sobrado 0 642325 9372539 9281268 2026-05-14T05:40:40Z Tirolischleioans 254019 9372539 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|monaĥejo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = ES |mapo= |mapo priskribo= |mapo1 lokumilo = |mapo2 lokumilo = |zomo = |longo = |larĝo = |parenco = |parenco_tipo = }} La '''monaĥejo Sankta Maria de Sobrado''' estas hispana monaĥejo fondita dum la [[Mezepoko]], kiu situas en [[Sobrado]] ([[Korunjo]], [[Galegio]]). La monaĥejo estis fondita en 952 fare de Hermenegildo Alóitez, Grafo de Présaras kaj lia edzino grafino Patra Gundesíndez, kiu en 958 transdonis la graflandon al la monaĥejo kaj en la sama jaro, la grafo retiriĝis kaj mortis tie antaŭ decembro 966 aperas dokumentoj jam en la malfrua 10a jarcento, kun la nomo ''Sankta Savinto''. La historio de la unuaj 150 jaroj de la monaĥejo estas ne sufiĉe studitaj. Oni scias ke en la frua dek-dua jarcento la monaĥejo estas forlasita. [[Dosiero:Monasterio de Santa María de Sobrado dos Monxes (187457316).jpg|maldekstre|eta|Monaĥejo kun la preĝejo.]] En 2015, post la aprobo fare de Unesko de la plilongigo de la [[Jakoba Vojo|Jakoba vojo]] en Hispanio al "Vojoj de Santiago-de-Kompostelo: Franca vojo kaj vojoj de norda Hispanio", ĝi estis inkluzivita kiel unu el la individuaj heredaĵoj. {{projektoj}} [[Kategorio:Monaĥejoj en Hispanio|Sobrado]] [[Kategorio:Cisterciaj monaĥejoj en Hispanio]] [[Kategorio:Benediktanaj monaĥejoj en Hispanio]] [[Kategorio:Trapistaj monaĥejoj|Sobrado]] [[Kategorio:Barokaj konstruaĵoj en Hispanio]] [[Kategorio:Monaĥejoj fonditaj en la 12-a jarcento|Sobrado]] 3g5r4bzm2wi2p7i19xwbjafumd9s8ek 9372540 9372539 2026-05-14T05:41:00Z Tirolischleioans 254019 9372540 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|monaĥejo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = ES |mapo= |mapo priskribo= |mapo1 lokumilo = |mapo2 lokumilo = |zomo = |longo = |larĝo = |parenco = |parenco_tipo = }} La '''monaĥejo Sankta Maria de Sobrado''' estas hispana monaĥejo fondita dum la [[Mezepoko]], kiu situas en [[Sobrado]] ([[Korunjo]], [[Galegio]]). La monaĥejo estis fondita en 952 fare de Hermenegildo Alóitez, Grafo de Présaras kaj lia edzino grafino Patra Gundesíndez, kiu en 958 transdonis la graflandon al la monaĥejo kaj en la sama jaro, la grafo retiriĝis kaj mortis tie antaŭ decembro 966 aperas dokumentoj jam en la malfrua 10a jarcento, kun la nomo ''Sankta Savinto''. La historio de la unuaj 150 jaroj de la monaĥejo estas ne sufiĉe studitaj. Oni scias ke en la frua dek-dua jarcento la monaĥejo estas forlasita. [[Dosiero:Monasterio de Santa María de Sobrado dos Monxes (187457316).jpg|maldekstre|eta|Monaĥejo kun la preĝejo.]] En 2015, post la aprobo fare de Unesko de la plilongigo de la [[Jakoba Vojo|Jakoba vojo]] en Hispanio al "Vojoj de Santiago-de-Kompostelo: Franca vojo kaj vojoj de norda Hispanio", ĝi estis inkluzivita kiel unu el la individuaj heredaĵoj. {{projektoj}} [[Kategorio:Monaĥejoj en Hispanio|Sobrado]] [[Kategorio:Cisterciaj monaĥejoj|Sobrado]] [[Kategorio:Benediktanaj monaĥejoj en Hispanio]] [[Kategorio:Trapistaj monaĥejoj|Sobrado]] [[Kategorio:Barokaj konstruaĵoj en Hispanio]] [[Kategorio:Monaĥejoj fonditaj en la 12-a jarcento|Sobrado]] gxm8l4maydlysfqda2qzht7t47ctffm Aŝoto la 3-a de Armenio 0 643025 9372435 8697219 2026-05-13T22:26:28Z Claudio Pistilli 25073 Claudio Pistilli movis paĝon [[Aŝoto la 3-a]] al [[Aŝoto la 3-a de Armenio]] 8697219 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dato de morto = ĉ. [[977]] }} '''Aŝoto la 3-a''' (armene: Աշոտ Գ) estis reĝo de Armenio, regante la [[Bagratida Armenio|mezepokan reĝlandon]] de Armenio de 952/53-77. Konita kiel Aŝoto la 3-a la kompatema (Աշոտ Գ. Ողորմած) kaj agnoskita de eksterlandaj regantoj kiel la [[ŝahanŝaho]] (reĝo el reĝoj) de [[Granda Armenio]], li translokigis sian reĝan sidejon al [[Anio (urbo)|Ani]] kaj kontrolis ĝian evoluon kaj de la regno ĝenerale. Armenio atingis la altecon de sia ora epoko dum lia regado kaj tiu de liaj filoj kaj posteuloj, [[Smbato la 2-a]] (977-89) kaj [[Gagiko la 2-a|Gagiko la 1-a]] (990-1020). Dum la unua jaro de la regado, Aŝoto lanĉis militan atakon por liberigi la urbon [[Dvin]] de islama regado, entrepreno finfine malsukcesa. Malgraŭ ĉi tiu malsukceso, li faris paŝojn por centralizi la potencon en la regno, patronante la [[Armena Apostola Eklezio|armenan eklezion]] kontraŭ ĝia subteno. Dum lia regado [[Katolikoso]] Anania Mokaci translokigis sian patriarkan sidlokon al Argina, proksime al la urbo Anio. En 961 Anio estis proklamita la ĉefurbo de la regno, kaj Aŝoto ekregis kaj vastigis la urbon. Li konstruis muron enfermanta Anion kaj kiu poste prenus sian nomon post li, kaj sponsoris la konstruadon de monaĥejoj, hospitaloj, lernejoj kaj domoj. Lia edzino, la reĝino Ĥosrovanujŝ, dume sponsoris la konstruadon de la preĝejoj en [[Monaĥejo Sanahin|Sanahin]] kaj [[Haghpat]]. En la milito inter la bizanca imperiestro Johano Tzimisko kaj la araboj, Armenio faris sian eblon por resti neŭtrala kaj devigis la du batalpartiojn respekti la limojn de la lando. La bizanca armeo komencis marŝi trans la ebenaĵon de Muŝ, por decide frapila arabojn de Armenio, sed kiam ili renkontiĝis kun la 30.000-forta armeo de Aŝoto la 3-a, ili ŝanĝis sian planon kaj forlasis Armenion. Aŝoto anstataŭe donis al Tzimisko 10.000 soldatojn, kiuj akompanis lin en la militkampanjo en [[Mezopotamio]]. Akademiuloj sugestis, ke li estas entombigita en Anio aŭ ĉe la proksima monaĥejo de [[Horomos]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} [[kategorio:Bagratida Armenio]] [[Kategorio:Armenaj reĝoj]] 2xhr5gejex5f6x4yveiu90c1p08arv6 9372437 9372435 2026-05-13T22:27:48Z Claudio Pistilli 25073 9372437 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Aŝoto la 1-a de Armenio|Aŝoto la 2-a de Armenio}} {{Informkesto gravulo | dato de morto = ĉ. [[977]] }} '''Aŝoto la 3-a''' (armene: Աշոտ Գ) estis reĝo de Armenio, regante la [[Bagratida Armenio|mezepokan reĝlandon]] de Armenio de 952/53-77. Konita kiel Aŝoto la 3-a la kompatema (Աշոտ Գ. Ողորմած) kaj agnoskita de eksterlandaj regantoj kiel la [[ŝahanŝaho]] (reĝo el reĝoj) de [[Granda Armenio]], li translokigis sian reĝan sidejon al [[Anio (urbo)|Ani]] kaj kontrolis ĝian evoluon kaj de la regno ĝenerale. Armenio atingis la altecon de sia ora epoko dum lia regado kaj tiu de liaj filoj kaj posteuloj, [[Smbato la 2-a]] (977-89) kaj [[Gagiko la 2-a|Gagiko la 1-a]] (990-1020). Dum la unua jaro de la regado, Aŝoto lanĉis militan atakon por liberigi la urbon [[Dvin]] de islama regado, entrepreno finfine malsukcesa. Malgraŭ ĉi tiu malsukceso, li faris paŝojn por centralizi la potencon en la regno, patronante la [[Armena Apostola Eklezio|armenan eklezion]] kontraŭ ĝia subteno. Dum lia regado [[Katolikoso]] Anania Mokaci translokigis sian patriarkan sidlokon al Argina, proksime al la urbo Anio. En 961 Anio estis proklamita la ĉefurbo de la regno, kaj Aŝoto ekregis kaj vastigis la urbon. Li konstruis muron enfermanta Anion kaj kiu poste prenus sian nomon post li, kaj sponsoris la konstruadon de monaĥejoj, hospitaloj, lernejoj kaj domoj. Lia edzino, la reĝino Ĥosrovanujŝ, dume sponsoris la konstruadon de la preĝejoj en [[Monaĥejo Sanahin|Sanahin]] kaj [[Haghpat]]. En la milito inter la bizanca imperiestro Johano Tzimisko kaj la araboj, Armenio faris sian eblon por resti neŭtrala kaj devigis la du batalpartiojn respekti la limojn de la lando. La bizanca armeo komencis marŝi trans la ebenaĵon de Muŝ, por decide frapila arabojn de Armenio, sed kiam ili renkontiĝis kun la 30.000-forta armeo de Aŝoto la 3-a, ili ŝanĝis sian planon kaj forlasis Armenion. Aŝoto anstataŭe donis al Tzimisko 10.000 soldatojn, kiuj akompanis lin en la militkampanjo en [[Mezopotamio]]. Akademiuloj sugestis, ke li estas entombigita en Anio aŭ ĉe la proksima monaĥejo de [[Horomos]]. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} [[kategorio:Bagratida Armenio]] [[Kategorio:Armenaj reĝoj]] iw2zut02ekqhrsic5da1rofx9mhxrvk Frank Borzage 0 645807 9372150 9215003 2026-05-13T14:27:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372150 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Frank BORZAGE''' (23a de aprilo, 1894<ref> Por akiri profesian avantaĝon, Borzage subtrahis unu jaron el sia naskodato kiam li ankoraŭ estis junulo; multaj fontoj, kiel IMDb, tiele donante 1893 kiel naskodato; Dumont, p. 32. </ref> – 19a de junio, 1962) estis usona kinarta reĝisoro kaj aktoro, plej memorita ĉar li reĝisoris ''7th Heaven'' (1927),<ref>[https://www.cinema.ucla.edu/events/2015/07/10/7th-heaven-films-frank-borzage "7th Heaven: The Films of Frank Borzage | UCLA Film & Television Archive".]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} www.cinema.ucla.edu. Alirita la 1an de junio 2019.</ref> ''Street Angel'' (1928), ''Man's Castle'' (1933),<ref>[https://www.cinema.ucla.edu/events/2012-01-14/bottoms-1934-mans-castle-1933 "Bottoms Up (1934); Man's Castle (1933) | UCLA Film & Television Archive".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190531235309/https://www.cinema.ucla.edu/events/2012-01-14/bottoms-1934-mans-castle-1933 |date=2019-05-31 }} www.cinema.ucla.edu. Alirita la 1an de junio 2019.</ref> [[Adiaŭ al Armiloj (filmo, 1932)|Adiaŭ al Armiloj]] (1932) kaj ''The Mortal Storm'' (1940). Borzage estis sukcesa reĝisoro laŭlonge de la [[1920-aj jaroj]] sed li atingis sian pinton en la fino de la [[muta kino]] kaj komenco de la [[sonkino]]. Absorbante vidajn influojn el la germana reĝisoro [[F.W. Murnau]], kiu estis ankaŭ en [[Fox]] tiam, li disvolvigis sian propran stilon de riĉa vida romantikismo en tre sukcesa serio de filmoj en kiuj stelulis [[Janet Gaynor]] kaj [[Charles Farrell]], kiel ''7th Heaven'' (1927), pro kiu li ricevis la unuan [[Oskar-premio]]n al Plej Bonkvalita Reĝisoro,<ref> Donald W. McCaffrey (1a de januaro 1999). [https://books.google.es/books?id=CdEPgRJyVPIC&pg=PA46&redir_esc=y#v=onepage&q=Wrath%20of%20the%20Gods%201914&f=false "FILMS AND FILMMAKERS".] En Christopher P. Jacobs (eld.). Guide to the Silent Years of American Cinema. Greenwood Publishing Group. pp. 45–46. ISBN 9780313303456. Alirita la 1an de junio 2019. </ref> ''Street Angel'' (1928) kaj ''Lucky Star'' (1929). Li ricevis duan Oskar-premion pro la filmo de 1931 ''Bad Girl''. Li reĝisoris 14 filmojn nur inter 1917 kaj 1919, kaj lia plej granda sukceso en la epoko de la muta kino estis per ''Humoresque'', kun la enspeziga stelulino Vera Gordon.<ref>[https://jwa.org/encyclopedia/article/gordon-vera "Vera Gordon | Jewish Women's Archive".] jwa.org. Alirita la 1an de junio 2019. </ref><ref>[http://projects.latimes.com/hollywood/star-walk/frank-borzage/ "Frank Borzage - Hollywood Star Walk - Los Angeles Times".] projects.latimes.com. Alirita la 1an de junio 2019. </ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Dumont, Hervé. Frank Borzage: the Life and Times of a Hollywood Romantic. McFarland, 2006. * Lamster, Frederick. "Souls Made Great Through Love and Adversity": the Film Work of Frank Borzage. Scarecrow, 1981. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Borzage, Frank}} [[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Italaj usonanoj]] [[Kategorio:Akademia Premio por plej bona reĝisoro]] 4j39phw4gm0wun9gdiaj12okkt7hdi5 Dolphinton 0 646351 9372391 6633669 2026-05-13T21:27:14Z Moldur 2507 [[paroĥo]]; poluretoj; "till" estas "ĝis", ne "kasregistrilo" 9372391 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo|regiono-ISO=GB}} '''Dolphinton''' estas vilaĝo kaj paroĥo en [[Lanarkshire]], [[Skotlando]]. Ĝi situas 7 mejlojn (11 km) nordoriente de Biggar, 11 mejlojn (18 km) nordoriente de Carstairs, 10 mejlojn (16 km) sudokcidente de Leadburn kaj 27 mejlojn (43 km) sudokcidente de [[Edinburgo]], sur la vojo A702. La loka bieno apartenis en la [[12-a jarcento]] al Dolfine, pliaĝa frato de la unua grafo de Dunbar. La bieno estis posedita en diversaj formoj de la familio Brown de la deksesa ĝis la deknaŭa jarcentoj, kiam ĝi pasis al la familio McKenzie per geedziĝo. La paroĥo havas areon de 3,581 akreoj (1,449 ha). Ĝi limas al la paroĥoj Linton kaj Kirkurd (Peeblesshire), Walston kaj Dunsyre<ref name="groome">Ordnance Gazetteer of Scotland, by Francis Groome, 2nd edition 1896; article on Dolphinton</ref> == La fervojo == [[Dosiero:Dolphinton,_Morningside_&_Peebles_RJD_49.jpg|dekstra|eta|400x400ra|Dolphinton RJD 49]] La vilaĝo iam havis du fervojajn terminalojn, nun jam delonge fermitajn. La Leadburn, Linton kaj Dolphinton Fervojo estis la unua kiu atingis Dolphinton; la linio, de la Peebles Fervojo ĉe Leadburn, malfermiĝis la 4-an de julio 1864. En 1867 la Dolphinton-Filio estis malfermita, konektanta Carstairs Diskruciĝejo al la Leadburn-linio ĉe Dolphinton. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligoj == * [http://www.scottish-places.info/towns/townfirst1025.html Gazetteer por Skotlandon] * [https://www.google.com/images?q=dolphinton&um=1&hl=en&safe=off&client=firefox-a&rls=org.mozilla:en-GB:official&ie=UTF-8&source=univ&ei=KxUqTb2vKuGqhAestYXKDQ&sa=X&oi=image_result_group&ct=title&resnum=2&ved=0CC0QsAQwAQ&biw=836&bih=490 Google bildoj] * [http://www.maplandia.com/united-kingdom/scotland/scotland/south-lanarkshire/dolphinton/ Mapo] [[Kategorio:Vilaĝoj de Skotlando]] [[Kategorio:Suda Lanarkshire]] ozrz59v2bb5opjxo9nszoafev6h5xje Oktila acetato 0 646744 9372187 9051925 2026-05-13T15:15:15Z RG72 11847 /* Referencoj */ 9372187 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Oktila etanato</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Octyl_acetate_Structural_Formula_V1.svg|200px|oktila acetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Oktila acetato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Octyl_acetate3D.png|200px|oktila acetato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Oktila acetato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Oktila estero de la [[acetata acido]] * Acetato de oktilo * Oktila estero de la etanata acido * Etanato de oktilo |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|10|H|20|O|2'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=112-14-1 112-14-1] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.7872.html 7872] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/8164 8164] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo kun agrabla odoro |- |[[Molmaso]]||172,268 g·mol<sup>-1</sup> |- |[[Denseco]]|| 0,867g cm<sup>−3</sup><ref>[http://www.stenutz.eu/chem/solv6.php?name=octyl%20ethanate Stenutz]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||-38°C<ref>[http://www.thegoodscentscompany.com/data/rw1003462.html The Good Scents Company]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||211°C<ref>[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB5323281.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.418}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||86 °C |- |[[Memsparka temperaturo]]||268 °C |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Nesolvebla |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||3000 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/38|R36/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S24|S24]] [[Listo da S-Deklaroj#S25|S25]] [[Listo da S-Deklaroj#S36|S36]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07|09}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|226|303}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|280|303+361+353|312|370+378|403+235|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Oktila acetato''' aŭ '''C<sub>10</sub>H<sub>20</sub>O<sub>2</sub>''' estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la [[estero]]j de la [[acetata acido]] kaj ''oktila alkoholo''. Oktila acetato estas senkolora likvaĵo kun agrabla odoro, uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun [[sulfata acido]] kiel katalizilo. Oktila acetato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en [[etanolo|alkoholo]], [[duetila etero]], [[kloroformo]] kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Oktila acetato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per agado de [[acetata acido]] kaj ''oktila alkoholo'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Acetic acid 3D.png|40px|acetata acido]]+[[Dosiero:Octanol 3D.png|100px|1-oktanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Octyl_acetate3D.png|100px|n-oktila acetato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40px|akvo]] |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de ''acetata anhidrido'' kaj ''oktila alkoholo'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Acetic anhydride 3D.png|50px|acetata anhidrido]]+2 [[Dosiero:Octanol 3D.png|100px|1-oktanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>2 [[Dosiero:Octyl_acetate3D.png|100px|n-oktila acetato]]+[[Dosiero:Water molecule.svg|40px|akvo]] |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per reakcio de [[acetata acido]] kaj ''oktila klorido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Acetic acid 3D.png|40px|acetata acido]]+[[Dosiero:N-Octyl_chloride3D.png|100px|n-oktila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Octyl_acetate3D.png|100px|n-oktila acetato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40px|klorida acido]] |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de [[natria acetato]] kaj ''oktila klorido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sodium acetate 3D.png|80px|natria acetato]]+[[Dosiero:N-Octyl_chloride3D.png|100px|n-oktila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Octyl_acetate3D.png|100px|n-oktila acetato]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50px|natria klorido]] |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per interagado de [[fenetila acetato]] kaj ''oktila formiato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Phenethyl acetate 3D.png|70px|fenetila acetato]]+[[Dosiero:Octyl formate3D.png|80px|n-oktila formiato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Octyl_acetate3D.png|80px|n-oktila acetato]]+[[Dosiero:Phenethyl formate 3D.png|50px|fenetila formiato]] |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per acida transesterigo inter [[acetata acido]] kaj [[oktila salikato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Acetic acid 3D.png|40px|acetata acido]]+[[Dosiero:N-Octyl salicylate3D.png|70px|oktila salikato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Octyl_acetate3D.png|100px|n-oktila acetato]]+[[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40px|salikata acido]] |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado per alkohola transesterigo inter [[alila acetato]] kaj ''oktila alkoholo'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Allyl_acetate_3D_ball.png|70px|alila acetato]]+[[Dosiero:Octanol 3D.png|100px|1-oktanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Octyl_acetate3D.png|100px|n-oktila acetato]]+[[Dosiero:Allyl alcohol 3D.png|50px|alila alkoholo]] |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de la ''oktila acetato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Octyl_acetate3D.png|100px|n-oktila acetato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40px|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Acetic acid 3D.png|40px|acetata acido]]+[[Dosiero:Octanol 3D.png|100px|1-oktanolo]] |} </center> === Reakcio 2 === * Sapigo de la ''oktila acetato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Octyl_acetate3D.png|100px|n-oktila acetato]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|natria hidroksido|90px]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sodium acetate 3D.png|80px|natria acetato]]+[[Dosiero:Octanol 3D.png|100px|1-oktanolo]] |} </center> === Reakcio 3 === * Reakcio per acida transesterigo kun [[formiata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Octyl_acetate3D.png|100px|n-oktila acetato]]+[[Dosiero:Formic acid 3D.png|40px|formiata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Acetic acid 3D.png|40px|acetata acido]]+[[Dosiero:Octyl formate3D.png|100px|n-oktila formiato]] |} </center> === Reakcio 4 === * Reakcio per alkohola transesterigo kun [[metila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Octyl_acetate3D.png|100px|n-oktila acetato]]+[[Dosiero:Methanol 3D.png|40px|metanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Methyl-acetate-3D-balls.png|50px|metila acetato]]+[[Dosiero:Octanol 3D.png|100px|1-oktanolo]] |} </center> === Reakcio 5 === * Reduktigo de la ''oktila acetato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Octyl_acetate3D.png|100px|n-oktila acetato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{2[H]}\, }</math>[[Dosiero:Acetaldehyde 3D.png|50px|acetaldehido]]+[[Dosiero:Octanol 3D.png|100px|1-oktanolo]] |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio kun [[amoniako|NH3]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Octyl_acetate3D.png|100px|n-oktila acetato]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|50px|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Acetamide 3D.png|70px|acetamido]]+[[Dosiero:Octanol 3D.png|100px|1-oktanolo]] |} </center> === Reakcio 7 === * Reakcio kun [[klorida acido|HCl]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Octyl_acetate3D.png|100px|n-oktila acetato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40px|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Acetic acid 3D.png|40px|acetata acido]]+[[Dosiero:N-Octyl_chloride3D.png|100px|n-oktila klorido]] |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [http://www.chemnet.com/cas/en/112-14-1/Octyl-Acetate.html Chemnet] * [https://www.chemsrc.com/en/cas/112-14-1_829797.html ChemSrc] * [https://books.google.com.br/books?id=fbnVjdBvFlkC&pg=PA918&dq=Octyl+acetate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj7gNG-qtjiAhVQnlkKHfKxC7gQ6AEIKjAA#v=onepage&q=Octyl%20acetate&f=false Fenaroli's Handbook of Flavor Ingredients] * [https://books.google.com.br/books?id=AxB7mey1P_EC&pg=PA1036&dq=Octyl+acetate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj7gNG-qtjiAhVQnlkKHfKxC7gQ6AEIMDAB#v=onepage&q=Octyl%20acetate&f=false Toxic substances control act] * [https://books.google.com.br/books?id=DbEKAQAAQBAJ&pg=PA612&dq=Octyl+acetate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj7gNG-qtjiAhVQnlkKHfKxC7gQ6AEIOjAD#v=onepage&q=Octyl%20acetate&f=false Essential Oil Safety: A Guide for Health Care Professionals] * [https://books.google.com.br/books?id=HaE-AAAAYAAJ&pg=PA879&dq=Octyl+acetate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj7gNG-qtjiAhVQnlkKHfKxC7gQ6AEIRjAF#v=onepage&q=Octyl%20acetate&f=false A Dictionary of Chemistry and the Allied Branches of Other Sciences] * [https://books.google.com.br/books?id=I8ULstIPbrUC&pg=PR13&dq=Octyl+acetate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj7gNG-qtjiAhVQnlkKHfKxC7gQ6AEIUjAH#v=onepage&q=Octyl%20acetate&f=false Compendium of Food Additive Specifications] * [https://books.google.com.br/books?id=iWJM1JUEQ3oC&pg=PA235&dq=Octyl+acetate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjWnOyfq9jiAhXkQ98KHVtxCTc4ChDoAQg5MAM#v=onepage&q=Octyl%20acetate&f=false Honeybees of Africa] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Acetatoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Acetataj esteroj]] [[Kategorio:Oktilaj esteroj|Acetato]] gp4b1phs9nk4wt6qj76ai93hwdf171w Oktila formiato 0 646746 9372193 9051926 2026-05-13T15:18:16Z RG72 11847 /* Referencoj */ 9372193 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Oktila formiato</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:N-Octyl formate2D.png|220px|oktila formiato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Oktila formiato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Octyl formate3D.png|200px|oktila formiato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Oktila formiato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Oktila estero de la [[formiata acido]] * Formiato de oktilo * Metanoato de oktilo * Oktila estero de la metanoata acido * Metanoato de oktilo |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|9|H|18|O|2'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=112-32-3 112-32-3] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.7884.html 7884] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/8176 8176] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo kun agrabla odoro |- |[[Molmaso]]||158,241 g·mol<sup>-1</sup> |- |[[Denseco]]|| 0,877g cm<sup>−3</sup><ref>[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB2103024.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||-39,1°C |- |[[Bolpunkto]]||199,6°C<ref>[http://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=112-32-3&l=en&exact=dict&f=plist&mark=&submit.x=0&submit.y=0 Chemnet]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.418}}<ref>[http://www.chemicalland21.com/industrialchem/organic/OCTYL%20FORMATE.htm Chemicalland21]</ref> |- |[[Ekflama temperaturo]]||77,2 °C<ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/112-32-3_167521.html ChemSrc]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Nesolvebla |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||3000 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/38|R36/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S24|S24]] [[Listo da S-Deklaroj#S25|S25]] [[Listo da S-Deklaroj#S36|S36]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07|09}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|271|280|302+352|304+340|305+351+338|321|332+313|337+313|362|403+233|405|501}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Formic-acid_-octyl-ester#section=Safety-and-Hazards PubChem]</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Oktila formiato''' aŭ '''C<sub>9</sub>H<sub>18</sub>O<sub>2</sub>''' estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la [[estero]]j de la [[formiata acido]] kaj ''oktila alkoholo''. Oktila formiato estas senkolora likvaĵo kun agrabla odoro, uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun [[sulfata acido]] kiel katalizilo. Oktila formiato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en [[etanolo|alkoholo]], [[duetila etero]], [[kloroformo]] kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Oktila formiato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj kaj posedas antifungajn kaj antibakteriajn proprecojn. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per agado de [[formiata acido]] kaj ''oktila alkoholo'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Formic acid 3D.png|40px|formiata acido]]+[[Dosiero:Octanol 3D.png|100px|1-oktanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Octyl formate3D.png|100px|n-oktila formiato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40px|akvo]] |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de ''formiata anhidrido'' kaj ''oktila alkoholo'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Formic-anhydride-3D-balls.png|70px|formiata anhidrido]]+[[Dosiero:Octanol 3D.png|100px|1-oktanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Octyl formate3D.png|100px|n-oktila formiato]]+[[Dosiero:Formic acid 3D.png|40px|formiata acido]] |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per reakcio de [[formiata acido]] kaj ''oktila klorido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Formic acid 3D.png|40px|formiata acido]]+[[Dosiero:N-Octyl_chloride3D.png|100px|n-oktila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Octyl formate3D.png|100px|n-oktila formiato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40px|klorida acido]] |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de [[natria formiato]] kaj ''oktila klorido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sodium-formate-3D.png|70px|natria formiato]]+[[Dosiero:N-Octyl_chloride3D.png|100px|n-oktila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Octyl formate3D.png|100px|n-oktila formiato]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50px|natria klorido]] |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per interagado de [[fenetila formiato]] kaj [[oktila formiato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Phenethyl formate 3D.png|70px|fenetila formiato]]+[[Dosiero:Octyl formate3D.png|80px|n-oktila formiato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Octyl formate3D.png|80px|n-oktila formiato]]+[[Dosiero:Phenethyl formate 3D.png|50px|fenetila formiato]] |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per acida transesterigo inter [[formiata acido]] kaj [[oktila salikato]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Formic acid 3D.png|40px|formiata acido]]+[[Dosiero:N-Octyl salicylate3D.png|70px|oktila salikato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Octyl formate3D.png|100px|n-oktila formiato]]+[[Dosiero:Salicylic acid 3D.png|40px|salikata acido]] |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado per alkohola transesterigo inter [[alila formiato]] kaj ''oktila alkoholo'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Allyl formate3D.png|70px|alila formiato]]+[[Dosiero:Octanol 3D.png|100px|1-oktanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Octyl formate3D.png|100px|n-oktila formiato]]+[[Dosiero:Allyl alcohol 3D.png|50px|alila alkoholo]] |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de la ''oktila formiato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Octyl formate3D.png|100px|n-oktila formiato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40px|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Formic acid 3D.png|40px|formiata acido]]+[[Dosiero:Octanol 3D.png|100px|1-oktanolo]] |} </center> === Reakcio 2 === * Sapigo de la ''oktila formiato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Octyl formate3D.png|100px|n-oktila formiato]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|natria hidroksido|90px]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sodium-formate-3D.png|70px|natria formiato]]+[[Dosiero:Octanol 3D.png|100px|1-oktanolo]] |} </center> === Reakcio 3 === * Reakcio per acida transesterigo kun [[formiata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Octyl formate3D.png|100px|n-oktila formiato]]+[[Dosiero:Formic acid 3D.png|40px|formiata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Formic acid 3D.png|40px|formiata acido]]+[[Dosiero:Octyl formate3D.png|100px|n-oktila formiato]] |} </center> === Reakcio 4 === * Reakcio per alkohola transesterigo kun [[metila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Octyl formate3D.png|100px|n-oktila formiato]]+[[Dosiero:Methanol 3D.png|40px|metanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Methyl formate 3D.png|50px|metila formiato]]+[[Dosiero:Octanol 3D.png|100px|1-oktanolo]] |} </center> === Reakcio 5 === * Reduktigo de la ''oktila formiato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Octyl formate3D.png|100px|n-oktila formiato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{2[H]}\, }</math>[[Dosiero:Formaldehyde 3D.png|40px|formaldehido]]+[[Dosiero:Octanol 3D.png|100px|1-oktanolo]] |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio kun [[amoniako|NH3]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Octyl formate3D.png|100px|n-oktila formiato]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|50px|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Formamide 3D.png|50px|formiamido]]+[[Dosiero:Octanol 3D.png|100px|1-oktanolo]] |} </center> === Reakcio 7 === * Reakcio kun [[klorida acido|HCl]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Octyl formate3D.png|100px|n-oktila formiato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40px|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Formic acid 3D.png|40px|formiata acido]]+[[Dosiero:N-Octyl_chloride3D.png|100px|n-oktila klorido]] |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [https://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?InChI=1/C9H18O2/c1-2-3-4-5-6-7-8-11-9-10/h9H,2-8H2,1H3 NIST National Institute of Standards and Technology] * [http://www.molbase.com/en/synthesis_112-32-3-moldata-104366.html Molbase] * [https://books.google.com.br/books?id=15HMBQAAQBAJ&pg=PA1964&dq=octyl+formate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi59POgrdjiAhXMT98KHVNIDDIQ6AEIMDAB#v=onepage&q=octyl%20formate&f=false Fenaroli's Handbook of Flavor Ingredients] * [https://books.google.com.br/books?id=I8ULstIPbrUC&pg=PR13&dq=octyl+formate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi59POgrdjiAhXMT98KHVNIDDIQ6AEIOzAD#v=onepage&q=octyl%20formate&f=false Compendium of Food Additive Specifications] * [https://books.google.com.br/books?id=fkkJPwbY93gC&pg=RA3-PA218&dq=octyl+formate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi59POgrdjiAhXMT98KHVNIDDIQ6AEIRTAF#v=onepage&q=octyl%20formate&f=false Toxic substances control act] * [https://books.google.com.br/books?id=7bVLAAAAYAAJ&pg=PA653&dq=octyl+formate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi59POgrdjiAhXMT98KHVNIDDIQ6AEIWTAJ#v=onepage&q=octyl%20formate&f=false Journal of the Chemical Society] * [https://books.google.com.br/books?id=UHOLk8vxMG0C&q=octyl+formate&dq=octyl+formate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiioYHNsdjiAhXMct8KHeaEADw4ChDoAQg2MAM Federal Register] * [https://books.google.com.br/books?id=6W_CAgAAQBAJ&pg=PA280&dq=octyl+formate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiioYHNsdjiAhXMct8KHeaEADw4ChDoAQhUMAg#v=onepage&q=octyl%20formate&f=false Organic Chemistry: Aliphatic Compounds] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Formiataj esteroj]] [[Kategorio:Oktilaj esteroj|Formiato]] [[Kategorio:Gustigaĵoj]] 839gndq6cvr3gic2vkx4zldcfc4c8h3 Kategorio:Oktilaj kombinaĵoj 14 646885 9372192 6638484 2026-05-13T15:17:01Z RG72 11847 9372192 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Alkilaj kombinaĵoj]] 5gp4wsg310j7l8nik7t3o7g4cilfc37 Franca ortografio 0 648458 9372107 8913404 2026-05-13T12:35:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372107 wikitext text/x-wiki La franca [[ortografio]] ampleksas la [[Literumado|literumon]] kaj [[Interpunkcio|interpunkcion]] de la [[Franca lingvo|'''franca''' lingvo]]. Ĝi baziĝas sur kombinaĵo de [[Fonemo|fonemaj]] kaj [[Historio|historiaj]] principoj. La literumo de la vortoj baziĝis plejparte sur la prononco de la [[malnovfranca lingvo]] de ĉ. 1100–1200 kaj restis pli malpli la sama malgraŭ grandegaj ŝanĝoj pri la prononco de la lingvo dum la postaj jarcentoj. La rezulto estas komplika interrilato inter la literumo kaj la sono, precipe de la vokaloj, amaso da [[Silenta litero|silentaj leteroj]] kaj granda nombro de samsonvortoj (ekz: ''saint''/''sein''/''sain''/''seing''/''ceins''/''ceint'' (ĉiuj prononcatas <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[sɛ̃]</span>), ''sang''/''sans''/''cent'' (ĉiuj prononcatas [sɑ̃])). Postaj provoj reliterumi kelkajn vortojn laŭ iliaj [[Latina lingvo|latinaj]] [[Etimologio|deveno]]<nowiki/>j eĉ pliigis la nombron da silentaj leteroj (ekz. ''temps'' anstataŭ la pli malnova ''tens'' kaj ''vingt'' anstataŭ la pli malnova ''vint''). Tamen, regas la francan ortografion reguloj kiuj ebligas certagradan precizecon kiam oni elparolas francajn vortojn el iliaj literumoj. La malo, produkti skriban literumon el la prononco, estas multe pli ambigua. == Alfabeto == La franca alfabeto estas bazita sur la 26 leteroj de la [[latina alfabeto]], [[Majusklo|majuskloj]] kaj [[minuskloj]], plus kvin [[Diakrita signo|diakritoj]] kaj du ortografiaj [[Ligaturo|ligaturoj]]. :{| class="wikitable" !Litero !Nomo !Nomo ([[Internacia Fonetika Alfabeto|IFA]]) !Diakritoj kaj ligaturoj |- | [[A]] || a || {{IFA|/a/}} ||Za |- | [[B]] || bé || {{IFA|/be/}} ||Za |- | [[C]] || cé || {{IFA|/se/}} ||Za |- | [[D]] || dé || {{IFA|/de/}} ||Za |- | [[E]] || e || {{IFA|/ə/}} ||Za |- | [[F]] || effe || {{IFA|/ɛf/}} ||Za |- | [[G]] || gé || {{IFA|/ʒe/}} ||Za |- | [[H]] || ache || {{IFA|/aʃ/}} ||Za |- | [[I]] || i || {{IFA|/i/}} ||Za |- | [[J]] || ji || {{IFA|/ʒi/}} ||Za |- | [[K]] || ka || {{IFA|/ka/}} ||Za |- | [[L]] || elle || {{IFA|/ɛl/}} ||Za |- | [[M]] || emme || {{IFA|/ɛm/}} ||Za |- | [[N]] || enne || {{IFA|/ɛn/}} ||Za |- | [[O]] || o || {{IFA|/o/}} ||Za |- | [[P]] || pé || {{IFA|/pe/}} ||Za |- | [[Q]] || qu || {{IFA|/ky/}} ||Za |- | [[R]] || erre || {{IFA|/ɛʁ/}} ||Za |- | [[S]] || esse || {{IFA|/ɛs/}} ||Za |- | [[T]] || té || {{IFA|/te/}} ||Za |- | [[U]] || u || {{IFA|/y/}} ||Za |- | [[V]] || vé || {{IFA|/ve/}} ||Za |- | [[W]] || double vé || {{IFA|/dubləve/}} ||Za |- | [[X]] || ixe || {{IFA|/iks/}} ||Za |- | [[Y]] || i grec || {{IFA|/iɡʁɛk/}} ||Za |- | [[Z]] || zède || {{IFA|/zɛd/}} ||Za |}Za Lite ULTIMATE La literoj ⟨w⟩ kaj ⟨k⟩ estas malofte uzataj krom en [[Pruntovorto|pruntovortoj]] kaj regionaj vortoj. La fonemo {{IFA|/w/}} sono estas kutime skribata ⟨ou⟩; la sono {{IFA|/k/}} estas kutime skribita ⟨c⟩, sed ⟨qu⟩ antaŭ ⟨e, i, y⟩, kaj foje ⟨que⟩ ĉe la vortofino. Tamen, ⟨k⟩ oftas en la [[Metra decimala sistemo|metra]] [[prefikso]] ''kilo-'' (originale el la greka χίλια ''khilia'' "mil"): ''kilogramme'', ''kilomètre'', ''kilowatt'', ''kilohertz'', ktp. == Diakritoj == La kutimaj [[Diakrita signo|diakritaj signoj]] estas la [[dekstra korno]] (⟨´⟩, ''accent aigu''), la [[maldekstra korno]] (⟨`⟩, ''accent grave''), la [[Ĉapelo (supersigno)|ĉapelo]] (⟨ˆ⟩, ''accent circonflexe''), la [[tremao]] (⟨¨⟩, ''tréma'') kaj la [[subhoko]] (⟨¸⟩, ''cédille''). Diakritaj signoj havas neniun efikon sur la ĉefa alfabeta ordigo. * [[Dekstra korno]] aŭ ''accent aigu'' (''[[é]]''): super ''[[e]]'', indikas nur la sonon {{IFA|/e/}}. ''É'' ''e''n la moderna franca e''s''tas ofte uzata tie kie iam oni uzis kombinon de ''[[e]]'' kaj konsonanto, kutime ''[[s]]'': ''écouter'' < ''escouter.'' * [[Maldekstra korno]] aŭ ''accent grave'' (''[[à]]'', ''[[è]]'', [[Ù|''ù'']]): super ''[[a]]'' aŭ [[U|''u'']], estas uzata ĉefe por distingi samsonvortojn: ''à'' ("al") kontraŭ ''a'' ("havas"), ''ou'' ("aŭ") kontraŭ o''ù'' ("kie"; la litero ù estas uzata nur en ĉi tiu vorto). Super ''e'', ĝi indikas la sonon {{IFA|/ɛ/}}. * [[Ĉapelo (supersigno)|Ĉapelo]] aŭ ''accent circonflexe'' (''[[â]]'', ''[[ê]]'', ''[[î]]'', ''[[ô]]'', ''[[û]]''): super ''[[a]]'', [[E|''e'']] kaj [[O|''o'']], indikas la sonojn {{IPA|/ɑ/}}, {{IPA|/ɛ/}} kaj {{IPA|/o/}}, respektive, sed la distingo inter ''a'' {{IFA|/a/}} kaj ''â'' {{IFA|/ɑ/}} malaperemas en la [[Pariza franca lingvo|pariza franca]], do ili estas ambaŭ prononcataj {{IPA|[a]}}. En la [[Belga franca lingvo|belga franca]], ''ê'' estas prononcata kiel {{IFA|[ɛː]}}. Plej ofte, ĝi indikas la historian forigon de apuda letero (kutime ''s'' aŭ vokalo): ''château'' < ''castel'', ''fête'' < ''feste'', ''sûr'' < ''seur'', ''dîner'' < ''disner'' (en mezepokaj manuskriptoj multaj literoj estis ofte skribataj kiel diakritaj signoj, ekzemple ĉapelo por ''s'' kaj tildo por ''n''). Ĝi ankaŭ estas uzata por distingi samsonvortojn: ''du'' ("de la") kontraŭ ''dû'' ([[Is-tempo|is-tempa]] participo de ''devoir'' "devi"); tamen ''dû'' estas fakte skribita tiel pro elfalita ''e'': ''deu''. Ekde la ortografiaj ŝanĝoj en 1990, la ĉapelo sur plejparto de ''i''-j kaj ''u''-j povas elfali kiam ĝi ne distingas samsonvortojn: ''chaîne'' fariĝas ''chaine'' sed ''sûr'' (certe) ne ŝanĝiĝas pro ''sur'' (sur). * [[Tremao]] aŭ ''tréma'' (''ë'', ''ï'', ''ü'', ''ÿ''): super ''e'', ''i'', ''u'' aŭ ''y'', indikas ke tiu vokalo prononcendas aparte de la antaŭa: ''naïve'', ''Noël.'' Tremao super ''y'' nur aperas en kelkaj propraj nomoj kaj en modernaj eldonoj de malnovaj francaj tekstoj. Kelkaj propraj nomoj kie ''ÿ'' aperas inkluzivas ''[[Aÿ]]'' (vilaĝo en la departemento ''[[Marne]]''), ''Rue des Cloÿs'' (strato en la [[18-a arondismento de Parizo|18a arondismento de Parizo]]), ''Croÿ'' (familia nomo kaj hotelo en Parizo), ''Château du Feÿ'' (proksime al Joigny), Ghÿs (flandrodevena nomo, origine literumita kiel ''Ghijs'' kie ij skribe similis al ÿ), ''[[L'Haÿ-les-Roses|L'Haÿ-les-Rozoj]]'' (komunumo inter Parizo kaj [[Orly]]-flughaveno), [[Pierre Louÿs]] (verkisto), Moÿ-de-l'Aisne (komunumo en la departemento [[Aisne]] kaj familia nomo) kaj ''Le Blanc de Nicolaÿ'' (asekurfirmao en orienta Francujo). Tremao sur ''u'' aperas en la Bibliaj propraj nomoj ''Archélaüs'', ''Capharnaüm'', ''Emmaüs'', ''Ésaü'' kaj ''Saül'' kaj en francaj nomoj kiel [[René-Just Haüy|Haüy.]] Tamen, ekde la ortografia reformo de 1990, la tremao en vortoj enhavantaj ''guë'' (kiel ''aiguë'' aŭ ''ciguë'') moveblas sur la ''u''-n: ''aigüe'', ''cigüe'' kaj analogie uzeblas en verboj kiel ''j'argüe.'' Krome, germandevenaj vortoj gardas siajn tremaojn (''ä'', ''ö'' kaj ''ü'') sed kutime prenas francan prononcon, kiel ''Kärcher'' (varmarko de prempurigilo). * [[Subhoko]] aŭ ''cédille'' (''ç''): sub ''c'', indikas ke ĝi prononcatas {{IFA|/s/}} kaj ne {{IFA|/k/}}. Kaj ti''e''l ''je lance'' "mi ĵetas" (kun ''c'' = {{IFA|/s/}} antaŭ e), ''je'' ''lan'''ç'''ais'' "mi estis ĵetanta" (''c'' estus prononcata {{IFA|/k/}} antaŭ ol ''a'' sen la subhoko). La subhoko estas uzata antaŭ la vokaloj ''a'', ''o'' aŭ ''u'', ekzemple, ''ça'' /sa/; ĝi estas neniam uzata antaŭ la vokaloj ''e'', ''i'' aŭ ''y'', pro tio ke ĉi tiuj tri vokaloj ĉiam produktas la sonon /s/ (''ce'', ''ci'', ''cycle''). La [[tildo]] ( ˜ ) super ''n'' estas foje uzata en la franca por [[Hispana lingvo|hispandevenaj]] vortoj kaj nomoj kiuj iĝis parto de la lingvo (ekz., [[Kanjono|''cañon'']], ''[[El Niño]]''). Kiel la aliaj diakritoj, la tildo havas nenian efikon sur la ĉefa [[Leksikografia ordo|alfabeta ordo]]. Diakritaj signoj estas ofte preterlasitaj super [[majusklaj]] literoj, plejparte pro teknikaj kialoj. Tamen ambaŭ la [[Franca Akademio|Franca akademio]] kaj la Kebeka Oficejo pri la franca lingvo malaprobas tion kaj konfirmas ke "en la franca, la supersigno havas plenan ortografian valoron"<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.academie-francaise.fr/langue/questions.html|titolo=Académie française, accentuation|alirdato=2019-06-25|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110514131914/http://www.academie-francaise.fr/langue/questions.html|arkivdato=2011-05-14}}</ref>, escepte kaze de akronimoj sed ne kaze de mallongigoj (ekz., ''CEE'', ''ALENA'', sed É.-U.).<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://66.46.185.79/bdl/gabarit_bdl.asp?t1=1&id=1438|titolo=Banque de dépannage linguistique - Accents sur les majuscules|alirdato=2019-06-25|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141106063313/http://66.46.185.79/bdl/gabarit_bdl.asp?t1=1&id=1438|arkivdato=2014-11-06}}</ref> Tamen, diakritaj signoj estas ofte ignorataj en vortaj ludoj, inkluzive de [[Krucvortenigmo|krucenigmoj]], [[Skrablo]] kaj ''[[Des chiffres et des lettres]]''. == Ligaturoj == La du [[Ligaturo|ligaturoj]] ''[[œ]]'' kaj ''[[æ]]'' havas ortografian valoron. Por la alfabeta ordo, ĉi tiuj ligaturoj estas traktataj kiel la sinsekvoj ''oe'' kaj ''ae''. === Œ === ({{Lang-fr|o, e dans l'o}} aŭ ''o, e collés/liés'') Ĉi tiu ligaturo estas deviga kuntiriĝo de ⟨oe⟩ en iuj vortoj. Kelkaj el ili estas origine francaj vortoj, kun la prononco {{IFA|/œ/}} aŭ {{IFA|/ø/}}, ekz., ''sœur'' "fratino" {{IFA|/sœʁ/}}, ''œuvre'' "(art)laboro" /œvʁ/. Rimarkinde ĝi kutime aperas en la kombinaĵo ''œu''; ''œil'' "okulo" estas escepto. Multaj el tiuj vortoj estis originale skribataj kun la [[Digrafo|literparo]] ''eu''; ''o'' enligatura foje reprezentas artefaritan provon imiti la latinan literumon: latina ''bovem'' > malnovfranca ''buef''/''beuf'' > moderna franco ''bœuf''. ''Œ'' estas ankaŭ uzata en [[Greka lingvo|grekdevenaj]] vortoj, kiel latinigo de la greka [[diftongo]] ''οι'', ekz., ''cœlacanthe'' "celakanto". En tiuj vortoj oni kutime prononcils la vokalon {{IFA|[e]}}, tamen lastatempe la prononco {{IFA|[ø]}} disvastiĝas, ekz., ''œsophage'' {{IFA|[ezɔfaʒ]}} aŭ {{IFA|[øzɔfaʒ]}}, ''Œdipe'' {{IFA|[edip]}} aŭ {{IFA|[ødip]}} ktp. Oni konsideras la prononcon {{IFA|[e]}} pli ĝusta. Kiam ''œ'' troviĝas post la litero ''c'', la ''c'' estas prononcata {{IFA|/k/}} en kelkaj kazoj (''cœur'') aŭ {{IFA|/s/}} en aliaj (''cœlacanthe''). Oni ne uzas la ligaturon ''œ'' kiam ambaŭ literoj korespondas al malsamaj sonoj. Ekzemple, kiam ⟨o⟩ estas parto de prefikso (''coexister'') aŭ kiam ⟨e⟩ estas parto de sufikso (''minoen'') aŭ en la vorto ''moelle'' kaj ties derivaĵoj.<ref>See [[wiktionary:fr:Catégorie:oe non ligaturé en français|wikt:fr:Catégorie:oe non ligaturé en français]]</ref> === Æ === ({{Lang-fr|a, e dans l'a}}, aŭ ''a, e collés/liés'') Ĉi tiu ligaturo estas malofta, ĝi troveblas nur en kelkaj latindevenaj kaj grekdevenaj kiel ''tænia'', ''ex æquo'', ''cæcum'', ''æthuse''.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://monsu.desiderio.free.fr/curiosites/ligat-ae.html|titolo=La ligature æ}}</ref> Ĝi ĝenerale reprezentas la vokalon {{IFA|/e/}}, kiel ⟨é⟩. La sinsekvo ⟨ae⟩ aperas en lingvaj pruntoj kie ambaŭ sonoj aŭdeblas, kiel en ''maestro'' kaj ''paella''.<ref>[[wiktionary:fr:Catégorie:ae non ligaturé en français|wikt:fr:Catégorie:ae non ligaturé en français]]</ref> == Literduopoj kaj litertriopoj == Francaj literduopoj kaj litertriopoj havas ambaŭ historiajn kaj fonologiajn devenojn. Unuakaze temas pri spuroj de la literumo en la devenlingvo de la vorto (kutime latino aŭ pragreka lingvo) konservitaj en la moderna franca, ekzemple, la uzo de ⟨ph⟩ en vortoj kiel ''téléphone'', ⟨th⟩ en vortoj kiel ''théorème'' aŭ ⟨ch⟩ en ''chaotique.'' Duakaze, literduopo ŝuldiĝas al arĥaika prononco, kiel ⟨eu⟩, ⟨au⟩, ⟨oi⟩, ⟨ai⟩ kaj ⟨œu⟩ aŭ simple temas pri oportuna maniero ampleksigi la dudek ses-literan alfabeton por kovri ĉiujn necesajn fonemojn, kiel en ⟨ch⟩, ⟨on⟩, ⟨an⟩, ⟨ou⟩, ⟨un⟩ kaj ⟨in⟩. Foje temas pri mikso de la du devenoj aŭ pri pure pragmataj kialoj, kiel ⟨ge⟩ por {{IFA|/ʒ/}} en ''il mangeait'' ('li manĝis'), kie la ⟨e⟩ indikas "molan" ⟨g⟩ heredita de la radiko de la verbo. == Son-literum-korespondoj == === Konsonantoj kaj konsonantkombinoj === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Literumo !Ĉefa valoro<br />([[IFA]]) !Ekzemplo de ĉefa valoro !Malĉefa valoro<br />([[IFA]]) !Ekzemplo de malĉefa valoro !Esceptoj |- | colspan="2" | -bs, <br /> -cs (en pluralo de vortoj finiĝantaj per silenta b aŭ c), <br /> -ds, <br /> -fs (en œufs, bœufs, kaj vortoj finiĝantaj per silenta -f singulare), <br /> ‑gs, -ps, -ts |Ø |{{H:title|/plɔ̃/|plom'''bs'''}}, {{H:title|/blɑ̃/|blan'''cs'''}}, {{H:title|/pʁɑ̃/|pren'''ds'''}}, {{H:title|/ø/, /œf/|œu'''fs'''}}, {{H:title|/sɛʁ/|cer'''fs'''}}, {{H:title|/lɔ̃/|lon'''gs'''}} ,{{H:title|/dʁa/|dra'''ps'''}}, {{H:title|/a.ʃa/|acha'''ts'''}} | | | |- | rowspan="3" |b, bb |aliloke |{{IFA|/b/}} |{{H:title|/ba.lɔ̃/|'''b'''allon}}, a'''bb'''é | | | |- |antaŭ senvoĉa konsonanto |{{IFA|/p/}} |{{H:title|/ap.sɔ.ly/|a'''b'''solu}}, o'''b'''server, su'''b'''tile | | | |- |fine |Ø |plom'''b''', Colom'''b''' |{{IFA|/b/}} |{{H:title|/ʒa.kɔb/|Jaco'''b'''}} | |- | colspan="2" |ç |{{IFA|/s/}} |{{H:title|/sa/|'''ç'''a}}, gar'''ç'''on, re'''ç'''u | | | |- | rowspan="3" |c |antaŭ e, i, y |{{IFA|/s/}} |{{H:title|/si.klon/|'''c'''yclone}} , loqua'''c'''e, dou'''c'''e, '''c'''iel, '''c'''eux | | | |- |komence/meze aliloke |{{IFA|/k/}} |{{H:title|/ka.ba/|'''c'''abas}} , '''c'''rasse, '''c'''œur, sa'''c'''ré |{{IFA|/s/}} |'''c'''œlacanthe |{{IFA|/ɡ/}} se'''c'''ond |- |fine |{{IFA|/k/}} |{{H:title|/lak/|la'''c'''}}, don'''c''' |Ø |{{H:title|/ta.ba/|taba'''c'''}}, blan'''c''', caoutchou'''c''' |{{IFA|/ɡ/}} zin'''c''' |- | rowspan="2" |cc |antaŭ e, i, y |/{{IFA|k}}{{IFA|s}}/ |{{H:title|/ak.sɛ/|a'''cc'''ès}} | | | |- |aliloke |{{IFA|/k/}} |{{H:title|/a.kɔʁ/|a'''cc'''ord}} | | | |- | colspan="2" |ch |{{IFA|/ʃ/}} |{{H:title|/ʃa/|'''ch'''at}} , dou'''ch'''e |{{IFA|/k/}} (kutime en grekdevenaj vortoj) |'''ch'''aotique, '''ch'''lore, vare'''ch''' |Ø ya'''ch'''t, almana'''ch''' |- | colspan="2" | -ct |/{{IFA|k}}{{IFA|t}}/ |{{H:title|/di.ʁɛkt/|dire'''ct'''}} , corre'''ct''' |Ø |respe'''ct''', suspe'''ct''', instin'''ct''', succin'''ct''' | |- | rowspan="2" |d, dd |aliloke |{{IFA|/d/}} |{{H:title|/du/|'''d'''oux}} , a'''d'''resse, a'''dd'''ition | | | |- |fine |Ø |{{H:title|/pje/|pie'''d'''}} , accor'''d''' |{{IFA|/d/}} |Davi'''d''', su'''d''' | |- | colspan="2" |f, ff |{{IFA|/f/}} |{{H:title|/fɛ/|'''f'''ait}} , a'''ff'''oler, soi'''f''' | | |Ø cle'''f''', cer'''f''', ner'''f''' |- | rowspan="3" |g |antaŭ e, i, y |{{IFA|/ʒ/}} |{{H:title|/ʒɑ̃/|'''g'''ens}} , man'''g'''er | | |{{IFA|/dʒ/}} '''g'''in, mana'''g'''ement, ada'''g'''io |- |komence/meze aliloke |{{IFA|/ɡ/}} |{{H:title|/ɡɛ̃/|'''g'''ain}} , '''g'''lacier | | | |- |fine |Ø |{{H:title|/ʒu/ , /ʒuɡ/|jou'''g'''}}, lon'''g''', san'''g''' |{{IFA|/ɡ/}} |zigza'''g''' | |- | rowspan="2" |gg |antaŭ e, i, y |/{{IFA|ɡ}}{{IFA|ʒ}}/ |{{H:title|/syɡ.ʒe.ʁe/|su'''gg'''érer}} | | | |- |aliloke |{{IFA|/ɡ/}} |{{H:title|/a.ɡʁa.ve/|a'''gg'''raver}} | | | |- | colspan="2" |gn |{{IFA|/ɲ/}} |{{H:title|/mɔ̃.taɲ/|monta'''gn'''e}} , a'''gn'''eau, '''gn'''ôle | | |/{{IFA|ɡ}}{{IFA|n}}/ co'''gn'''itif, '''gn'''ose, '''gn'''ou |- | colspan="2" |h |Ø |{{H:title|/a.bit/|'''h'''abite}} , '''h'''iver | | |{{IFA|/x/}} '''H'''ainan<br />{{IFA|/h/}} a'''h'''aner <small>(ankaŭ Ø)</small> |- | colspan="2" |j |{{IFA|/ʒ/}} |{{H:title|/ʒu/|'''j'''oue}}, '''j'''eter | |{{IFA|/dʒ/}} '''j'''ean, '''j'''azz |{{IFA|/j/}} f'''j'''ord<br />{{IFA|/x/}} '''j'''ota |- | colspan="2" |k |{{IFA|/k/}} |{{H:title|/al.ki.le/|al'''k'''yler}} , '''k'''ilomètre, biftec'''k''' | | |Ø skun'''k'''s, '''k'''nock-out, '''k'''nickerbockers, '''k'''nickers |- | colspan="2" |l, ll |{{IFA|/l/}} |{{H:title|[lɛ], [le]|'''l'''ait}} , a'''ll'''ier, i'''l''', roya'''l''', matérie'''l''' |Ø (foje fine) |cu'''l''', fusi'''l''', saou'''l''' |Ø fi'''l'''s, au'''l'''ne, au'''l'''x<br /><small>(vidu -il)</small> |- | colspan="2" |m, mm |{{IFA|/m/}} |{{H:title|/mu/|'''m'''ou}} , po'''mm'''e | | |Ø auto'''m'''ne, conda'''m'''ner |- | colspan="2" |n, nn |{{IFA|/n/}} |{{H:title|/nu.vɛl/|'''n'''ouvel}} , pa'''nn'''e | | | |- | colspan="2" |ng (en lingvaj pruntoj) |{{IFA|/ŋ/}} |{{H:title|/paʁ.kiŋ/|parki'''ng'''}} , campi'''ng''' | | | |- | rowspan="2" |p, pp |aliloke |{{IFA|/p/}} |{{H:title|/pɛ̃/|'''p'''ain}}, a'''pp'''el | | | |- |fine |Ø |cou'''p''', tro'''p''' |{{IFA|/p/}} |{{H:title|/kap/|ca'''p'''}}, ce'''p''' | |- | colspan="2" |ph |{{IFA|/f/}} |{{H:title|/te.le.fɔn/|télé'''ph'''one}} , '''ph'''oto | | | |- | rowspan="3" |pt |komence |/{{IFA|p}}{{IFA|t}}/ |{{H:title|/pte.ʁɔ.dak.til/, /pte.ʁo.dak.til/|'''pt'''érodactyle}} , '''pt'''ôse | | | |- |meze |/{{IFA|p}}{{IFA|t}}/ |{{H:title|/a.dap.te/|ada'''pt'''er}} , exce'''pt'''er |{{IFA|/t/}} |ba'''pt'''ême, com'''pt'''er | |- |fine |/{{IFA|p}}{{IFA|t}}/ |{{H:title|/kɔ̃.sɛpt/|conce'''pt'''}} |Ø |prom'''pt''' <small>(ankaŭ /{{IFA|p}}{{IFA|t}}/)</small> |{{IFA|/t/}} se'''pt''' |- | colspan="2" |q |{{IFA|/k/}} |{{H:title|/kɔk/|co'''q'''}} , cin'''q''', pi'''q'''ûre, '''Q'''atar | | | |- | colspan="2" |r, rr |{{IFA|/ʁ/}} |{{H:title|/ʁa/|'''r'''at}} , ba'''rr'''e | | |Ø monsieu'''r''', ga'''r'''s<br /> |- | rowspan="3" |s |komence<br />meze proksime de konsonanto <br />aŭ post naza vokalo |{{IFA|/s/}} |{{H:title|/sakʁ/|'''s'''acre}} , e'''s'''time, pen'''s'''er, in'''s'''tituer |{{IFA|/z/}} |Al'''s'''ace, tran'''s'''at, tran'''s'''iter |{{IFA|/ʃ/}} e'''s'''que |- |aliloke inter du vokaloj |{{IFA|/z/}} |{{H:title|/ʁoz/, /ʁɔz/|ro'''s'''e}}, pay'''s'''age |{{IFA|/s/}} |anti'''s'''èche, para'''s'''ol, vrai'''s'''emblable | |- |fine |Ø |{{H:title|/dɑ̃/|dan'''s'''}} , repa'''s''' |{{IFA|/s/}} |fil'''s''', sen'''s''' <small>(o-vorto)</small>, o'''s''' <small>(singulare)</small>, our'''s''' | |- | rowspan="2" |sc |antaŭ e, i, y |{{IFA|/s/}} |{{H:title|/sjɑ̃s/|'''sc'''ience}} | | |{{IFA|/ʃ/}} fa'''sc'''iste <small>(ankaŭ {{IFA|/s/}})</small> |- |aliloke |/{{IFA|s}}{{IFA|k}}/ |{{H:title|/skʁipt/|'''sc'''ript}} | | | |- | colspan="2" |sch |{{IFA|/ʃ/}} |{{H:title|/ʃlaɡ/|'''sch'''lague}} , ha'''sch'''i'''sch''', e'''sch'''e |/{{IFA|s}}{{IFA|k}}/ |'''sch'''izoïde, i'''sch'''ion, æ'''sch'''ne | |- | colspan="2" |ss |{{IFA|/s/}} |{{H:title|/be.se/, /bɛ.se/|bai'''ss'''er}}, pa'''ss'''er | | | |- | rowspan="2" |t, tt |aliloke |{{IFA|/t/}} |{{H:title|/tu/|'''t'''out}} , a'''tt'''en'''t'''e |{{IFA|/s/}} |na'''t'''ion <small>(vidu ti + vokalo)</small> | |- |fine |Ø |{{H:title|/tɑ̃/|tan'''t'''}} , raffu'''t''' |{{IFA|/t/}} |es'''t''' <small>(direkto)</small>, bru'''t''', yaour'''t''' | |- | colspan="2" |tch |{{IFA|/t͡ʃ/}} |{{H:title|/tʃat/|'''tch'''at}}, ma'''tch''' | | | |- | colspan="2" |th |{{IFA|/t/}} |{{H:title|/tɛm/|'''th'''ème}}, '''th'''ermique, ane'''th''' | | |Ø as'''th'''me, bizu'''th'''<br />{{IFA|/s/}} '''th'''read |- | colspan="2" |v |{{IFA|/v/}} |{{H:title|/vil/|'''v'''ille}}, '''v'''anne | | |{{IFA|/f/}} leitmoti'''v''' |- | colspan="2" |w |{{IFA|/w/}} |{{H:title|/ki.wi/|ki'''w'''i}} , '''w'''eek-end, '''w'''hisky |{{IFA|/v/}} |'''w'''agon, sch'''w'''a |{{IFA|/s/}} [[:fr:John Law de Lauriston|La'''w''']]<br /><small>(vidu ankaŭ ow, ew)</small> |- | rowspan="3" |x |komence<br />proksime de senvoĉa konsonanto<br /> fonologifine |/{{IFA|k}}{{IFA|s}}/ |{{H:title|/ɡzi.lɔ.fɔn/, /ksi.lɔ.fɔn/|'''x'''ylophone}}, e'''x'''pansion, conne'''x'''e |/{{IFA|ɡ}}{{IFA|z}}/ |'''x'''énophobie, '''X'''avier |{{IFA|/k/}} '''x'''hosa, '''x'''érès <small>(ankaŭ /{{IFA|k}}{{IFA|s}}/)</small> |- |meze aliloke |/{{IFA|ɡ}}{{IFA|z}}/ |{{H:title|/ɛɡ.zi.ʒɑ̃s/|e'''x'''igence}} , e'''x'''ulter |{{IFA|/s/}}<br /><br />{{IFA|/z/}}<br /><br />/{{IFA|k}}{{IFA|s}}/ |soi'''x'''ante, Bru'''x'''elles<br /><br />deu'''x'''ième<br /><br /> gala'''x'''ie, ma'''x'''imum | |- |fine |Ø |{{H:title|/pɛ/|pai'''x'''}} , deu'''x''' |/{{IFA|k}}{{IFA|s}}/ |inde'''x''', pharyn'''x''' |{{IFA|/s/}} si'''x''', di'''x''', coccy'''x''' |- | rowspan="2" |xc |antaŭ e, i, y |/{{IFA|k}}{{IFA|s}}/ |{{H:title|/ɛk.si.te/|e'''xc'''iter}} | | | |- |aliloke |/{{IFA|k}}{{IFA|s}}{{IFA|k}}/ |{{H:title|/ɛk.ska.va.sjɔ̃/|e'''xc'''avation}} | | | |- | rowspan="2" |z |aliloke |{{IFA|/z/}} |{{H:title|/zɛ̃/|'''z'''ain}} , ga'''z'''ette | | | |- |fine |Ø |{{H:title|/ʃe/|che'''z'''}} | | |{{IFA|/z/}} ga'''z'''<br /> {{IFA|/s/}} quart'''z''' |- |} === Vokaloj kaj vokalkombinoj === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Literumo !Ĉefa valoro<br />([[IFA]]) !Ekzemplo de ĉefa valoro !Malĉefa valoro<br />([[IFA]]) !Ekzemplo de malĉefa valoro !Esceptoj |- | colspan=2 | a, à || {{IFA|/a/}} || p'''a'''tte, '''a'''r'''a'''ble, l'''à''', déj'''à''' || {{IFA|/ɑ/}} || ar'''a'''ser, b'''a'''se, cond'''a'''mner || {{IFA|/ɔ/}} y'''a'''cht<br />{{IFA|/o/}} footb'''a'''ll<br />{{IFA|/e/}} l'''a'''dy |- | colspan=2 | â || {{IFA|/ɑ/}} || ch'''â'''teau, p'''â'''té || {{IFA|/a/}} || dég'''â'''t <small>(ankaŭ {{IFA|/ɑ/}})</small>, parl'''â'''mes, li'''â'''tes, men'''â'''t <small>(verboformoj de simpla is-tempo kaj imperfekta subjunktivo finiĝantaj en ''-âmes'', ''-âtes'', kaj ''-ât'')</small> || |- | colspan=2 | ae, æ || {{IFA|/e/}} || ex-'''æ'''quo, c'''æ'''cum, regg'''ae''' || || || /{{IFA|a}}{{IFA|ɛ}}/ m'''ae'''stro<br />/{{IFA|a}}{{IFA|e}}/ p'''ae'''lla |- | colspan=2 | ai || {{IFA|/ɛ/}}<br />({{IFA|/e/}}) || vr'''ai''', f'''ai'''te<br />'''ai''', '''ai'''guille, b'''ai'''sser, g'''ai''', qu'''ai''' || {{IFA|/e/}} || lanç'''ai''', manger'''ai''' <small>(verbaj formoj de os-tempo kaj simpla is-tempo finiĝantaj en ''-ai'' aŭ ''-rai'')</small> ||{{IFA|/ə/}} f'''ai'''san, f'''ai'''sons,<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.languageguide.org/french/grammar/pronunciation/index.html|titolo=French Pronuncation: Vowel Sounds I -LanguageGuide|accessdate=10 October 2017}}</ref> <small>(kaj aliaj konjugaciaj formoj de ''faire'' literumataj ''fais-'' kaj sekvataj de prononcata vokalo)</small> |- | colspan=2 | aî || {{IFA|/ɛ/}} || m'''aî'''tre, ch'''aî'''ne || || || |- | colspan=2 | aï || /{{IFA|a}}{{IFA|.}}{{IFA|i}}/ || n'''aï'''f, h'''aï'''r || /{{IFA|a}}{{IFA|j}}/ || '''aï'''e, '''aï'''eul, h'''aï'''e, p'''aï'''en || |- | colspan=2 | aie || {{IFA|/ɛ/}} || b'''aie''', monn'''aie''' || /{{IFA|ɛ}}{{IFA|j}}/ || p'''aie''' || |- | rowspan=2 | ao, aô || aliloke || /{{IFA|a}}{{IFA|.}}{{IFA|ɔ}}/ || '''ao'''rte, extr'''ao'''rdinaire <small>(ankaŭ {{IFA|/ɔ/}})</small> || /{{IFA|a}}{{IFA|.}}{{IFA|o}}/ || b'''ao'''bab || {{IFA|/a/}} f'''ao'''nne, p'''ao'''nneau<br />{{IFA|/o/}} S'''aô'''ne |- | fonologie fine || /{{IFA|a}}{{IFA|.}}{{IFA|o}}/ || cac'''ao''', ch'''ao'''s || || ||{{IFA|/o/}} curaç'''ao''' |- | colspan=2 | aou, aoû || /{{IFA|a}}{{IFA|.}}{{IFA|u}}/ || c'''aou'''tchouc, '''aoû'''tien, y'''aou'''rt || {{IFA|/u/}} || s'''aou'''l, '''aoû'''t || |- | rowspan=2 | au || aliloke || {{IFA|/o/}} || h'''au'''t, '''au'''gure || || || |- | antaŭ r || {{IFA|/ɔ/}} || dinos'''au'''re, '''Au'''rélie, L'''au'''rent <small>(ankaŭ {{IFA|/o/}})</small> || || || |- | rowspan=2 | ay || aliloke || /{{IFA|ɛ}}{{IFA|j}}/ || '''ay'''ons, ess'''ay'''er <small>(ankaŭ /{{IFA|e}}{{IFA|j}}/)</small> || || || /{{IFA|e}}{{IFA|i}}/ p'''ay'''s <small>(ankaŭ /{{IFA|ɛ}}{{IFA|i}}/)</small><br />/{{IFA|a}}{{IFA|j}}/ m'''ay'''onnaise, pap'''ay'''e, '''ay'''oye |- | fine || {{IFA|/ɛ/}} || Gam'''ay''', marg'''ay''', railw'''ay''' || || ||{{IFA|/e/}} ok'''ay''' |- | colspan=2 | -aye || /{{IFA|ɛ}}{{IFA|.}}{{IFA|i}}/ || abb'''aye''' || /{{IFA|ɛ}}{{IFA|j}}/ || p'''aye''' || {{IFA|/ɛ/}} La H'''aye''' <br /> /{{IFA|a}}{{IFA|j}}/ b'''aye''' |- | rowspan=4 | e || aliloke ||{{IFA|/ə/}} || r'''e'''p'''e'''ser, g'''e'''noux || || || {{IFA|/e/}} r'''e'''volver<br />{{IFA|/i/}} b'''e'''cause |- | antaŭ du aŭ pluraj konsonantoj<br />(inkluzive de duoblaj konsonantoj),<br />x (ajnkaze), aŭ<br /> fina konsonanto (muta aŭ malmuta) || |{{IFA|/ɛ/}} || '''e'''st, '''e'''stival, voy'''e'''lle, '''e'''xaminer, '''e'''xécuter, qu'''e'''l, chal'''e'''t ||{{IFA|/e/}}<br />{{IFA|/ə/}}||'''e'''ssence, '''e'''ffet, h'''e'''nné<br />r'''e'''cherche, s'''e'''crète, r'''e'''pli <small>(antaŭ ch+vokalo aŭ 2 malsamaj konsonantoj kiam la dua estas l aŭ r)</small>|| {{IFA|/e/}} mang'''e'''z, <small>(kaj ajna verbomo en dua plurala persono kun finiĝas per ''-ez'')</small>.<br />{{IFA|/a/}} f'''e'''mme, sol'''e'''nnel, fréqu'''e'''mment, <small>(kaj aliaj e-vortoj kiuj finiĝas per -'''e'''mment)</small><ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.languageguide.org/french/grammar/pronunciation/vocalos2.html|titolo=French Pronuncation: vocalo Sounds II -LanguageGuide|accessdate=10 October 2017}}{{404|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br />{{IFA|/œ/}} G'''e'''nnevilliers |- | en unusilabaj vortoj antaŭ muta konsonanto || {{IFA|/e/}} || '''e'''t, l'''e'''s, n'''e'''z, cl'''e'''f || || || {{IFA|/ɛ/}} '''e'''s |- | fine<br />en pozicio kie<br />ĝi facile elizieblas || Ø || caiss'''e''', uniqu'''e''', ach'''e'''ter <small>(ankaŭ {{IFA|/ə/}})</small>, franch'''e'''ment || {{IFA|/ə/}} (fine en unusilabaj vortoj) || qu'''e''', d'''e''', j'''e''' || |- | colspan=2 | é, ée || {{IFA|/e/}} || cl'''é''', '''é'''chapper, id'''ée''' || {{IFA|/ɛ/}} (en fermitaj silaboj) || év'''é'''nement, c'''é'''derai, v'''é'''nerie || |- | colspan=2 | è || {{IFA|/ɛ/}} || rel'''è'''ve, z'''è'''le || || || |- | colspan=2 | ê || {{IFA|/ɛ/}} || t'''ê'''te, cr'''ê'''pe, for'''ê'''t, pr'''ê'''t || {{IFA|/e/}} || b'''ê'''tise || |- | colspan=2 | ee || {{IFA|/i/}} || w'''ee'''k-end, spl'''ee'''n || || || {{IFA|/e/}} pedigr'''ee''' |- | colspan=2 | eau || {{IFA|/o/}} || '''eau''', ois'''eau'''x || || || |- | colspan=2 | ei || {{IFA|/ɛ/}} || n'''ei'''ge, r'''ei'''ne, g'''ei'''sha <small>(ankaŭ /{{IFA|ɛ}}{{IFA|j}}/)</small> || || || /{{IFA|a}}{{IFA|j}}/ l'''ei'''tmotiv <small>(ankaŭ /{{IFA|/ɛ/}}/)</small> |- | colspan=2 | eî || {{IFA|/ɛ/}} || r'''eî'''tre || || || |- | colspan=2 | eoi || /{{IFA|w}}{{IFA|a}}/ || ass'''eoi'''r || || || |- | rowspan=2 | eu || komence<br />fonologie fine<br />antaŭ {{IFA|/z/}} || {{IFA|/ø/}} || '''Eu'''rope, heur'''eu'''x, p'''eu''', chant'''eu'''se || || || {{IFA|/y/}} '''eu''', '''eu'''ssions, <small>(kaj ajna formo de ''avoir'' literumita ''eu''-)</small>, gag'''eu'''re <small>(en nova ortografio, gageüre)</small> |- | aliloke || {{IFA|/œ/}} || b'''eu'''rre, j'''eu'''ne || {{IFA|/ø/}} || f'''eu'''tre, n'''eu'''tre, pl'''eu'''voir || |- | colspan=2 | eû || {{IFA|/ø/}} || j'''eû'''ne || || || {{IFA|/y/}}, '''eû'''mes, '''eû'''t, <small>(kaj ajna verboformo de ''avoir'' literumita ''eû-'')</small> |- | rowspan=2 | ey || antaŭ vocalo || /{{IFA|ɛ}}{{IFA|j}}/ || goul'''ey'''ant, voll'''ey'''er || || || |- | fine || {{IFA|/ɛ/}} || hock'''ey''', troll'''ey''' || || || |- | rowspan=2 | i || aliloke || {{IFA|/i/}} || '''i'''c'''i''', proscr'''i'''re || || || Ø bus'''i'''nessman |- | antaŭ vokalo || {{IFA|/j/}} || f'''i'''ef, '''i'''onique, r'''i'''en || {{IFA|/i/}} (en kunmetitaj vortoj) || ant'''i'''oxydant || |- | colspan=2 | î || {{IFA|/i/}} || g'''î'''te, ép'''î'''tre || || || |- | colspan=2 | ï (komence aŭ inter vokaloj) || {{IFA|/j/}} || '''ï'''ambe, a'''ï'''eul, pa'''ï'''en || || || {{IFA|/i/}} ou'''ï'''e |- | colspan=2 | -<nowiki>ie</nowiki> || {{IFA|/i/}} || rég'''ie''', v'''ie''' || || || |- | rowspan=2 | o || fonologie fine<br /> antaŭ {{IFA|/z/}} ||{{IFA|/o/}} || pr'''o''', m'''o'''t, ch'''o'''se, dép'''o'''ses || || || {{IFA|/ɔ/}} s'''o'''sie |- | aliloke || {{IFA|/ɔ/}} || car'''o'''tte, '''o'''ffre || {{IFA|/o/}} || cycl'''o'''ne, f'''o'''sse, t'''o'''me|| |- | colspan=2 | ô || {{IFA|/o/}} || t'''ô'''t, c'''ô'''ne || || || {{IFA|/ɔ/}} h'''ô'''pital <small>(ankaŭ {{IFA|/o/}})</small> |- | colspan=2 | œ || {{IFA|/œ/}} || '''œ'''il || {{IFA|/e/}}<br />{{IFA|/ɛ/}} || '''œ'''sophage, f'''œ'''tus<br />'''œ'''strogène || {{IFA|/ø/}} l'''œ'''ss |- | colspan=2 | oe ||/{{IFA|ɔ}}{{IFA|.}}{{IFA|e}}/ || c'''oe'''fficient || || || /{{IFA|w}}{{IFA|a}}/ m'''oe'''lle, m'''oe'''llon<br />/{{IFA|w}}{{IFA|ɛ}}/ m'''oe'''lleux <small>(ankaŭ /{{IFA|w}}{{IFA|a}}/)</small><br />{{IFA|/ø/}} f'''oe'''hn |- | colspan=2 | oê ||/{{IFA|w}}{{IFA|a}}/ || p'''oê'''le || || || |- | colspan=2 | oë ||/{{IFA|ɔ}}{{IFA|.}}{{IFA|ɛ}}/ || N'''oë'''l || || || /{{IFA|ɔ}}{{IFA|.}}{{IFA|e}}/ can'''oë''', g'''oë'''mon<br />/{{IFA|w}}{{IFA|ɛ}}/ f'''oë'''ne |- | rowspan=2 | œu || fonologie fine || {{IFA|/ø/}} || n'''œu'''d, '''œu'''fs, b'''œu'''fs, v'''œu''' || || || |- | aliloke || {{IFA|/œ/}} || s'''œu'''r, c'''œu'''r, '''œu'''f, b'''œu'''f || || || |- | colspan=2 | oi, oie || /{{IFA|w}}{{IFA|a}}/ || r'''oi''', '''oi'''seau, f'''oie''', qu'''oi'''|| /{{IFA|w}}{{IFA|ɑ}}/ || b'''oi'''s, n'''oi'''x, p'''oi'''ds, tr'''oi'''s || {{IFA|/ɔ/}} '''oi'''gnon<br />/{{IFA|ɔ}}{{IFA|j}}/ séqu'''oi'''a<br />/{{IFA|o}}{{IFA|.}}{{IFA|i}}/ aut'''oi'''mmuniser |- | colspan=2 | oî || /{{IFA|w}}{{IFA|a}}/ || cr'''oî'''s, Ben'''oî'''t || || || |- | colspan=2 | oï || /{{IFA|ɔ}}{{IFA|.}}{{IFA|i}}/ || c'''oï'''t, astér'''oï'''de || /{{IFA|ɔ}}{{IFA|j}}/ || tr'''oï'''ka || |- | colspan=2 | oo || /{{IFA|ɔ}}{{IFA|.}}{{IFA|ɔ}}/ || c'''oo'''pération, '''oo'''cyte, z'''oo'''logie || {{IFA|/u/}} || baz'''oo'''ka, c'''oo'''l, f'''oo'''tball || {{IFA|/ɔ/}} alc'''oo'''l, Bosk'''oo'''p, r'''oo'''ibos<br />{{IFA|/o/}} spécul'''oo'''s, m'''oo'''ré, z'''oo'''<br /> {{IFA|/w/}} shamp'''oo'''ing |- | rowspan=2 | ou, où || aliloke || {{IFA|/u/}} || '''ou'''vrir, s'''ou'''s, '''où''' || || || /{{IFA|o}}{{IFA|.}}{{IFA|y}}/ pseud'''ou'''ridimycine<br />/{{IFA|a}}{{IFA|w}}/ '''ou'''t, knock-'''ou'''t |- | antaŭ vokalo aŭ h+vokalo || {{IFA|/w/}} || '''ou'''est, c'''ou'''iner, '''ou'''i, s'''ou'''hait <small>(ankaŭ {{IFA|/u/}})</small> || || || |- | colspan=2 | oû || {{IFA|/u/}} || c'''oû'''t, g'''oû'''t || || || |- | colspan=2 | -oue || {{IFA|/u/}} || r'''oue''' || || || |- | colspan=2 | oy || /{{IFA|w}}{{IFA|a}}{{IFA|j}}/ || m'''oy'''en, r'''oy'''aume || /{{IFA|w}}{{IFA|a}}/ || Fourcr'''oy''' || /{{IFA|ɔ}}{{IFA|j}}/ '''oy'''ez (kaj ajna formo de ouïr literumita oy-), g'''oy'''ave, cow-b'''oy''', ay'''oy'''<br />/{{IFA|ɔ}}.{{IFA|i}}/ M'''oy'''se |- | rowspan=2 | u || aliloke || {{IFA|/y/}} || t'''u''', j'''u'''ge || || || {{IFA|/u/}} tof'''u''', p'''u'''dding<br />{{IFA|/i/}} b'''u'''siness<br />{{IFA|/œ/}} cl'''u'''b, p'''u'''zzle |- | antaŭ vokalo || {{IFA|/ɥ/}} || h'''u'''it, t'''u'''er || {{IFA|/y/}} || poll'''u'''eur || {{IFA|/w/}} cacah'''u'''ète <small>(ankaŭ {{IFA|/ɥ/}})</small> |- | colspan=2 | û || {{IFA|/y/}} || s'''û'''r, fl'''û'''te || || || |- | rowspan=2 | ue, üe|| aliloke || /{{IFA|ɥ}}{{IFA|ɛ}}/ || act'''ue'''l, r'''ue'''lle || {{IFA|/œ/}} (vidu sube) || org'''ue'''il, c'''ue'''illir || |- | fine || {{IFA|/y/}} || aig'''üe''', r'''ue''' || Ø || cliq'''ue''' || |- | colspan=2 | uy || /{{IFA|ɥ}}{{IFA|i}}{{IFA|j}}/ || br'''uy'''ant, enn'''uy'''é, f'''uy'''ons, G'''uy'''enne || /{{IFA|y}}.{{IFA|j}}/ || gr'''uy'''ère, th'''uy'''a || /{{IFA|ɥ}}{{IFA|i}}/ p'''uy''' |- | rowspan=2 | y || aliloke || {{IFA|/i/}} || c'''y'''clone, st'''y'''le || || || /{{IFA|a}}{{IFA|j}}/ sk'''y''' |- | antaŭ vokalo || {{IFA|/j/}} || '''y'''eux, '''y'''ole || {{IFA|/i/}} || pol'''y'''ester, Lib'''y'''e || |- | ÿ || (uzita nur en propraj nomoj) || {{IFA|/i/}} || L'Ha'''ÿ'''-les-Roses, Fre'''ÿ'''r || || || |- |} === Kombinoj de vokaloj kaj konsonantaj === {| class="wikitable" ! colspan="1" |Literumo !Ĉefa valoro<br />([[IFA]]) !Ekzemplo de ĉefa valoro !Malĉefa valoro<br />([[IFA]]) !Ekzemplo de malĉefa valoro !Esceptoj |- | am, an (antaŭ konsonanto aŭ fine) || {{IFA|/ɑ̃/}} || '''am'''biance, Fr'''an'''ce || || || /{{IFA|a}}{{IFA|m}}/ Viêt-N'''am'''<br />/{{IFA|a}}{{IFA|n}}/ tennism'''an'''<br />{{IFA|/a/}} d'''am'''né |- | aen (antaŭ konsonanto aŭ fine) || {{IFA|/ɑ̃/}} || C'''aen''' || || || |- | aim, ain (antaŭ konsonanto aŭ fine) || {{IFA|/ɛ̃/}} || f'''aim''', s'''ain'''t, b'''ain'''s || || || |- | aon (antaŭ konsonanto aŭ fine) || {{IFA|/ɑ̃/}} || p'''aon''', f'''aon''' || /{{IFA|a}}{{IFA|.}}{{IFA|ɔ̃}}/ || phar'''aon''' || |- | cqu || {{IFA|/k/}} || a'''cqu'''it, a'''cqu'''éreur || || || |- | -cte (ina a-vorta finaĵo por vortoj kiuj finiĝas per muta "ct" (vidu supre)) || {{IFA|/t/}} || succin'''cte''' || || || |- | em, en (antaŭ konsonanto aŭ fine aliloke) || {{IFA|/ɑ̃/}} || '''em'''baucher, v'''en'''t || {{IFA|/ɛ̃/}} || exam'''en''', b'''en''', p'''en'''sum, p'''en'''tagone || /{{IFA|ɛ}}{{IFA|n}}/ week-'''en'''d, lich'''en'''<br />/{{IFA|ɛ}}{{IFA|m}}/ ind'''em'''ne, tot'''em''' |- | em, en (antaŭ konsonanto aŭ fine post é, i, aŭ y) || {{IFA|/ɛ̃/}} || europé'''en''', bi'''en''', doy'''en''' || {{IFA|/ɑ̃/}} (antaŭ t aŭ mola c) || pati'''en'''t, quoti'''en'''t, sci'''en'''ce, audi'''en'''ce || |- | eim, ein (antaŭ konsonanto aŭ fine) || {{IFA|/ɛ̃/}} || pl'''ein''', s'''ein''', R'''eim'''s || || || |- | -ent (verba finaĵo por 3a plurala persono) || Ø || parl'''ent''', finissai'''ent''' || || || |- | -er || {{IFA|/e/}} || all'''er''', transport'''er''', premi'''er''' || /{{IFA|ɛ}}{{IFA|ʁ}}/ || hiv'''er''', sup'''er''', éth'''er''', fi'''er''' || |- | -es || Ø || Nant'''es''', fait'''es''' || {{IFA|e}}, {{IFA|ɛ}} ||l'''es''', d'''es''', c'''es''', '''es''' || |- | eun (antaŭ konsonanto aŭ fine) || {{IFA|/œ̃/}} || j'''eun''' || || || |- | ew || /{{IFA|j}}{{IFA|u}}/ || n'''ew'''ton, st'''ew'''ard <small>(ankaŭ {{IFA|i}}{{IFA|w}})</small> || || || {{IFA|/w/}} ch'''ew'''ing-gum |- | ge (antaŭ a, o, u) || {{IFA|/ʒ/}} || '''ge'''ai, man'''ge'''a || || || |- | gu (antaŭ e, i, y) || {{IFA|/ɡ/}} || '''gu'''erre, din'''gu'''e || /{{IFA|ɡ}}{{IFA|y}}/, /{{IFA|ɡ}}{{IFA|ɥ}}/|| ar'''gu'''e (kaj ajna konjugacia formo de ''arguer''), ai'''gu'''ille, lin'''gu'''istique, ambi'''gu'''ïté || |- | -il (post kelkaj vokaloj)<ref name=refjpostvokalo />|| {{IFA|/j/}} || a'''il''', conse'''il''' || || || |- | -il (ne postvokale)|| /{{IFA|i}}{{IFA|l}}/ || '''il''', f'''il''' || {{IFA|/i/}} || out'''il''', f'''il'''s, fus'''il''' || |- | -ill- (post kelkaj vokaloj) <ref name=refjpostvokalo />|| {{IFA|/j/}} || pa'''ill'''e, nou'''ill'''e || || || |- | -ill- (ne postvokale) || /{{IFA|i}}{{IFA|j}}/ || gr'''ill'''age, b'''ill'''e|| /{{IFA|i}}{{IFA|l}}/ || m'''ill'''e, m'''ill'''ion, b'''ill'''ion, v'''ill'''e, v'''ill'''a, v'''ill'''age, tranqu'''ill'''e<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://french.about.com/od/pronunciation/a/ll.htm|titolo=Is LL Pronounced Like an L aŭ like a Y in French?|website=French.about.com|accessdate=10 October 2017|alirdato=2019-07-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20161123205230/http://french.about.com/od/pronunciation/a/ll.htm|arkivdato=2016-11-23}}</ref> || |- | im, in, în (antaŭ konsonanto aŭ fine) || {{IFA|/ɛ̃/}} || '''im'''porter, v'''in''', v'''în'''t || || || /{{IFA|i}}{{IFA|n}}/ spr'''in'''t |- | oin (antaŭ konsonanto aŭ fine) || /{{IFA|w}}{{IFA|ɛ̃}}/ || bes'''oin''', p'''oin'''t || || || |- | om, on (antaŭ konsonanto aŭ fine) || {{IFA|/ɔ̃/}} || '''om'''bre, b'''on''' || || || /{{IFA|ɔ}}{{IFA|n}}/ cany'''on'''<br />{{IFA|/ə/}} m'''on'''sieur<br />{{IFA|/ɔ/}} aut'''om'''ne |- | ow || {{IFA|/o/}} || c'''ow'''-boy, sh'''ow''' || || || {{IFA|/u/}} cl'''ow'''n<br />/{{IFA|o}}{{IFA|.}}{{IFA|w}}/ K'''ow'''eït |- | qu || {{IFA|/k/}} || '''qu'''and, pour'''qu'''oi, lo'''qu'''ace ||/{{IFA|k}}{{IFA|ɥ}}/ <br /> /{{IFA|k}}{{IFA|w}}/ || é'''qu'''ilatéral <br /> a'''qu'''arium, lo'''qu'''ace, '''qu'''atuor || /{{IFA|k}}{{IFA|y}}/ pi'''qu'''re, '''qu''' |- | ti + vokalo (komence aŭ post s aŭ x) || /{{IFA|t}}{{IFA|j}}/ || bas'''ti'''on, ges'''ti'''onnaire, '''ti'''ens, aquae-sex'''ti'''en || || || |- | ti + vokalo (aliloke) || /{{IFA|s}}{{IFA|j}}/, /{{IFA|s}}{{IFA|i}}/ || fonc'''ti'''onnaire, ini'''ti'''a'''ti'''on, Croa'''ti'''e, haï'''ti'''en || /{{IFA|t}}{{IFA|j}}/, /{{IFA|t}}{{IFA|i}}/ || la sufikso ''-tié'', la konjugaciformoj de <br />verboj kies radiko finiĝas per ''-t''<br />(augmen'''ti'''ons, par'''ti'''ez, etc.) aŭ devenantaj de <br />'''tenir''', kaj ĉiuj o-vortoj kaj participoj deventantaj <br />de tiaj verboj kaj finiĝantaj per ''-ie'' (sor'''ti'''e, diver'''ti'''e, etc.)|| |- | um, un (antaŭ konsonanto aŭ fine) || {{IFA|/œ̃/}} || parf'''um''', br'''un''' || /{{IFA|ɔ}}{{IFA|m}}/ || alb'''um''', maxim'''um'''|| {{IFA|/ɔ̃/}} p'''un'''ch, sec'''un'''do |- | ym, yn (antaŭ konsonanto aŭ fine) || {{IFA|/ɛ̃/}} || s'''ym'''pa, s'''yn'''drome || /{{IFA|i}}{{IFA|m}}/ || g'''ym'''nase, h'''ym'''ne|| |} <ref name=refjpostvokalo> Tiuj kombinoj estas prononcataj {{IFA|/j/}} post ''a'', ''e'', ''eu'', ''œ'', ''ou'', kaj ''ue'', kies prononcon normale ''i'' ne influas. Ekzemple, en ''rail'', la ''a'' prononcatas {{IFA|/a/}}; en ''mouiller'', la ''ou'' prononcatas {{IFA|/u/}}. ''Ue'', tamen, nur okazas en tia kombino post ''c'' kaj''g'', prononcatas {{IFA|/œ/}} anstataŭ /{{IFA|ɥ}}{{IFA|ɛ}}/: org'''ueil''', c'''ueill'''ir, acc'''ueil''', ktp. Tiaj kombinoj neniam prononcatas {{IFA|/j/}} post ''o'' aŭ ''u'' (krom -uill-, kiu sonas /{{IFA|ɥ}}{{IFA|i}}{{IFA|j}}/: aig'''uill'''e, j'''uill'''et); tiukaze, la kombino je vokalo + ''i'' samkiel la ''l'' prononcatas normale, kvankam kiel kutime, la prononco de ''u'' post ''g'' kaj ''q'' estas iel neantaŭvidebla: p'''oil''', h'''uil'''e, éq'''uil'''ibre {{IFA|[ekilibʁ]}} sed éq'''uil'''atéral {{IFA|[ekɥilateʁal]}}, ktp. </ref> == Grekdevenaj vortoj == La literumo de grekdevenaj francaj vortoj komplikas pro la kvanto da literduopoj kiuj devas de la [[Latina lingvo|latinaj]] transskriboj. La literduopoj ⟨ph⟩, ⟨th⟩ kaj ⟨ch⟩ normale reprezentas respektive la sonojn {{IFA|/f/}}, {{IFA|/t/}} kaj {{IFA|/k/}} en la grekaj pruntoj. La ligaturoj ⟨æ⟩ kaj ⟨œ⟩ en la greka pruntoj reprezenti la saman vokalon kiel ⟨é⟩ (/e/). Cetere, multaj vortoj en la internacia scienca vortenhavo estis konstruitaj en la franca el la grekaj radikoj kaj gardis siajn literduopojn (ekz., ''stratosphère'', ''photographie''). == Historio == La [[Ĵuroj de Strasburgo]] de [[842]] estas la plej frua teksto skribita en la frua formo de la franca nomata gaŭlo-latinido. === Latinido === La [[Gaŭla lingvo]] de la loĝantoj de [[Gaŭlujo]] malaperis iom post iom post la Romia konkero dum latinoj ekanstataŭis ĝin: skriba ([[Klasika latino|klasika]]) latino kaj parola ([[Vulgara latina|vulgara]]) latino. Klasika latino, instruita en lernejoj, restis la lingvo de religio, de scienco, de juro kaj de literaturo. [[Vulgara latina|Vulgara latino]], parolata de la Romiaj soldatoj kaj komercistoj, kaj adoptita de la indiĝenoj, evoluis malrapide al malsamaj dialektoj laŭ la regionoj de la lando. Tiuj dialektoj grupigeblas en du branĉoj de la [[Gaŭlo-latinida lingvaro|Ga]][[Gaŭlujo|ŭ]]<nowiki/>lo-latinida lingvaro, la [[lingvoj de oïl]] norde de la [[Luaro]] kaj la [[Okcitana lingvo|lingvoj de oc]] sude.<ref name="fwiki">Traduko de [[:fr:Littérature française du Moyen Âge#Évolution_de_la_langue_française_du_ve_au_xve_siècle|Évolution de la langue française du Ve au XVe siècle]]. Vidu ankaŭ [[:fr:Langue romane|Langue romane]] (france) kaj [[:en:Romance languages|Romance languages]] (angle).</ref> === Malnovfranca lingvo === En la 9a jarcento, la latinidaj dialektoj estis signife for de latino. Ekzemple, por kompreni la [[Biblio|Biblion]], skribita en [[Latina lingvo|latino]], piednotoj estis necesaj. La firmigo de la reĝa potenco, ekde la 13a jarcento, la ''Francien'' dialekto, uzata tiam en [[Francilio]], disvastiĝis iom post iom kaj evoluis klasikfranclingven. La lingvoj trovitaj en la [[Manuskripto|manuskriptoj]] kiuj datas de la 9a jarcento ĝis la 13a jarcento konsistigas tion kio konatas kiel [[malnovfranca lingvo]] aŭ ''ancien français.'' Ĉi tiuj lingvoj pluevoluis ĝis, inter la 14a jarcento kaj la 16a jarcento, la [[Mezfranca lingvo|mezfranca]] [[Mezfranca lingvo|lingvo]] (''moyen français'') aperis.<ref name="fwiki"/> === Mezfranca lingvo === [[Dosiero:Romant_de_la_Rose,_f._1,_ms._National_Library_of_Wales,_14th_century.png|eta|''[[Romano de la Rozo]]'', 14a jarcento]] Dum la mezfranca periodo (ĉ. 1300–1600), la plejparto de la modernaj literumoj fiksiĝis. Tio okazis precipe dum la 16a jarcento pro presado. La entuta tendenco estis kontinueco kun la [[Malnova franca|malnovfranca]] literumo, kvankam kelkaj ŝanĝoj okazis pro ŝanĝiĝo de prononcaj kutimoj; ekzemple, la malnovfranca distingo inter la diftongoj ''eu'' kaj ''ue'' malaperis favore al ''eu'' ĉar ambaŭ diftongoj estis prononcataj {{IFA|/ø/}} aŭ {{IFA|/œ/}} (laŭ la ĉirkaŭaj sonoj). Tamen, plurestis multaj aliaj distingoj kiuj superfluiĝis, ekz. inter ''s'' kaj mola ''c'' aŭ inter ''ai'' kaj ''ei''. Verŝajne tio okazis pro la etimologio: la distingoj ''s''/''c'' kaj ''ai''/''ei'' respegulas la distingojn en la literumo de la originaj latinaj vortoj, dum ne ekzistas tia distingo inter ''eu'' kaj ''ue''. Tiam ankaŭ evoluis kelkaj eksplicite etimologiaj literumoj, ekz. ''temps'' ("tempo"), ''vingt'' ("dudek") kaj ''poids'' ("pezo") (rimarkindas ke la etimologiigo foje estis fuŝa aŭ tute malĝusta; ''vingt'' venas de la latina ''viginti'', kun la ''g'' en malĝusta loko kaj ''poids'' venas de la latina ''pensum'', kun neniu ''d''; la literumo ''poids'' estas pro malĝusta deveno de latina ''pondus''). La etimologiigemo foje produktis absurdajn (kaj ĝenerale malakceptitajn) literumojn kiel ''sçapvoir'' por ''savoir'' ("scii"), kiu provis kombini latinan vorton ''sapere'' ("saĝi", la ĝusta deveno de ''savoir'') kun ''scire'' ("scii"). === Klasika franca === La moderna franca literumo estis kodigita en la fino de la 17a jarcento de la [[Franca Akademio|Franca akademio]], plejparte surbaze de la antaŭaj literumaj konvencioj. Ekde tiam kelkaj reformoj okazis, tamen plejparte malgrave. La plej gravaj ŝanĝoj estis: * Ekuzo de ''j'' kaj ''v'' por reprezenti konsonantojn, anstataŭ ''i'' kaj ''u''. * Aldono de supersigno por marki la historian vokallongon. Dum la mezfranclingva periodo, ekestis distingo inter longaj kaj mallongaj vokaloj plejofte rezulto de perdita /s/ antaŭ konsonanto, kiel en ''même'' ([[Hispana lingvo|hispane]] ''mismo''), sed foje el kunigo de similaj vokaloj, kiel en ''âge'' el pli fruaj ''aage, eage'' (el [[Malnovfranca lingvo|malnovfranca]] ''*edage'' < [[Vulgara latina|vulgarlatino]] ''*aetaticum'', hispane ''edad'' < ''aetate(m)''). Historie tiuj vortoj havis aliajn literumojn (ekz. ''mesme'' and ''age''). Ironie, kiam tiu konvencio ekaplikiĝis en la 19a jarcento, la distingo inter la mallongaj kaj longaj vokaloj estis jam malaperinta, krom en la plej konservaj prononcoj, kaj la vokaloj estas aŭtomate prononcataj longe aŭ mallonge laŭ la fonologia kunteksto. * Uzo de ''ai'' anstataŭ ''oi'' por marki la prononcon {{IFA|[ɛ]}} kaj ne {{IFA|[wa]}}. La ĉefa konsekvento estis la literumo de ĉiuj imperfektaj formoj (iame literumitaj ''-ois, -oit, -oient'' anstataŭ ''-ais, -ait, -aient''), samkiel la nomo de la lingvo, de ''françois'' al ''français''. === Moderna franca === En oktobro 1989, [[Michel Rocard]], tiama [[Ĉefministro (Francio)|Ĉefministro de Francujo]], starigis la [[Altan Konsilion pri la Franca Lingvo]] ({{Lang|fr|Conseil supérieur de la langue française}}) en Parizo. Li nomumis fakulojn — inter kiuj lingvistoj, reprezentantoj de la [[Franca Akademio|Franca akademio]] kaj [[Vortaristo|vortaristoj]] — kiuj proponu plurajn normigojn, inter kiuj: * La unuiga streketo en ĉiuj kunmetitaj numervortoj :: T.e. ''trente-et-un'' * La pluralo de kunmetitaj vortoj, la ''s'' ĉiam aldoniĝas al la dua radiko: :: Ekzemple ''un après-midi'', ''des après-midis'' * La [[Ĉapelo (supersigno)|ĉapelo]] ⟨ˆ⟩ malaperas de ĉiuj ''u''-j kaj ''i''-j krom en tiuj vortoj kie ĝi estas deviga por diferencigi :: Kiel en coût (kosto) → ''cout'', ''abîme'' (abismo) → ''abime'' sed ''sûr'' (certe) pro ''sur'' (sur) * La is-participo de ''laisser'' sekvita de infinitiva verbo ne ŝanĝiĝas (nun ĝi funkcias samkiel la verbo ''faire'') :: elle s'est laissée mourir → elle s'est laissé mourir Rapide, la fakuloj eklaboris. Iliaj konkludoj estis submetitaj al la belga kaj la kebekia lingvopolitikaj organizoj samkiel al la [[Franca Akademio]], kiu aprobis ilin unuanime. La ŝanĝoj estis publikigitaj en la ''[[Journal officiel de la République française]]'' en decembro 1990. Tiam oni taksis la farotajn ŝanĝojn kiel sugestoj. En 2016, lernolibroj en Francujo ekuzis la novrekomendajn literumojn, kun instrukcio al instruistoj ke ambaŭ la malnovaj kaj novaj literumoj estu konsiderataj kiel ĝustaj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-35496893|titolo= End of the circumflex? Changes in French spelling cause uproar}}</ref> == Interpunkcio == En [[Francujo]], [[krisigno]], [[demandosigno]], [[punktokomo]], [[dupunkto]], elcentosigno, valutaj simboloj, [[Krado (signo)|krado]] kaj [[citiloj]] postulas ĉiuj spacon antaŭ kaj post la interpunkcia marko. Ekster Francujo, ĉi tiu regulo estas ofte ignorata. [[Softvaro|Komputila programaro]] povas helpi aŭ malhelpi la aplikadon de ĉi tiu regulo, laŭ la nivelo de [[Internaciigo|lokigo]], tial ke ĝi malsamas ol plejparto de la aliaj [[Okcidenta civilizo|Okcidenta]]j interpunkcioj. == Notoj kaj Eksteraj Ligiloj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * ''Fouché, Pierre (1956). Traité de prononciation française. Parizo: Klincksieck.'' * ''Tranel, Bernard (1987).The Sounds of French: An Introduction. Kembriĝo, Nov-Jorko. Cambridge University Press.'' ISBN 0-521-31510-7. [[Kategorio:Franca lingvo]] [[Kategorio:Ortografio]] 7tdzy58s4mydx0uw0arfea4r8ek396e Franz Ludwig Zahn 0 653528 9372204 8936716 2026-05-13T15:40:30Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9372204 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Franz Ludwig ZAHN''' (naskiĝinta la {{daton|6|10|1798}} en [[Wasserthaleben]], mortinta la {{daton|20|3|1890}} en [[Moers]]) estis [[germanio|germana]] pedagogo. == Vivo == Estante la filo de la protestantisma paroĥestro Johann Gottlieb Zahn li studis inter 1817 kaj 1820 ĉe la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena]] jursciencon kaj inter 1822 kaj 1824 ĉe [[Humboldt-Universitato en Berlino|Friedrich-Wilhelm-universitato en Berlino]] teologion. En 1825 li eniris la porinstruistan seminarion sub [[Wilhelm Harnisch]] en [[Weißenfels]] instruonte. De tie Zahn vokitis en 1827 je lernejestrado ĉe la Fletcher-seminarion porinstruistan al [[Dresdeno]].<ref>"Franz Ludwig Zahn" el ''Meyers Konversations-Lexikon'', 4-a eldono, 1888–1890</ref> Samjare Zahn nuptis la el [[Sankt-Galo]] originantan Anna Schlatter,<ref>[http://top10.physik.uni-freiburg.de/~mpw/Wynekens/Wyneken-Klein/ps09/ps09_015.html Genealogio arbo Zahn - Schlatter]</ref> filinon de la jam tiam inter [[pietismo|pietismuloj]] fama [[Anna Schlatter-Bernet]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.rheinische-geschichte.lvr.de/persoenlichkeiten/Z/Seiten/FranzLudwigZahn.aspx |titolo=Landschaftsverband Rheinland - portalo ''Rheinische Geschichte'' |alirdato=2019-08-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171009023134/http://www.rheinische-geschichte.lvr.de/persoenlichkeiten/Z/Seiten/FranzLudwigZahn.aspx |arkivdato=2017-10-09 }}</ref> Ili havis sume dek infanojn, i.a. la filologon klasikan [[Johannes Zahn]], la teologojn [[Theodor Zahn]] kaj [[Franz Michael Zahn]]. Dresdenon Zahn forlasis en 1832 translokiĝonte al Moers. Kiel posteulo de [[Adolf Diesterweg]] li direktoris ĉe la surloka porinstruista seminario venkinte kontraŭ la konkuranto [[Johann Jakob Ewich]]. En 1836 Zahn fondis trejnejon porinstruistan (nomoj: '' Filder Erziehungsanstalt'' aŭ ''Martinstift'') sur sia bieno apud Moers. [[Dosiero:Moers Martinsstift.jpg|eta|La trejnejo ''Martinstift'']] Krome Zahn starigis sur la bieno institutojn por surdmutuloj kaj blinduloj. Financitis ambaŭ institucioj danke al la vendado de libroj eldonitaj fare de Zahn mem en la propra lernejlibra eldonejo ''Rheinischen Schulbuchhandlung'' (krome [[Julius Bagel|August Bagel]]<ref>[http://www.zeno.org/nid/20011433590 Zeno.org - Fonto: Rudolf Schmidt: Deutsche Buchhändler. Deutsche Buchdrucker. Band 1. Berlin/Eberswalde 1902, p. 24–25]</ref>); helpis ankaŭ monpruntaĵo de la [[prusio|prusa]] ŝtato. En 1848 Zahn estis unu el la iniciatdonintoj de fondo de la ''Societo de protestantismaj instruistoj por Rejnujo kaj Vestfalio'' (Vereins evangelischer Lehrer für Rheinland und Westfalen). Lia fakgazeto "Schulchronik" iĝis la oficiala societorgano al kiu poste aneksiĝis ''Der Grafschafter'', kiu evoluis je impona gazeto por la malsupra rejnregiono. Ĝi povas konsideriĝi kiel radiko de la gazeto ''[[Rheinische Post]]''. En 1857 Zahn maldeĵorigitis de la posteno de seminariestro fare de [[Ferdinand Stiehl]].<ref>Bloth, Hugo Gotthard; ''Der Pädagoge Franz Ludwig Zahn (1798–1890) und seine Amtsenthebung durch Ferdinand Stiehl (1812–1878)'', ĉe: Monatshefte für Evangelische Kirchengeschichte des Rheinlandes 24, 1975, p. 163–202</ref> Liajn lastajn jarojn pasigis Zahn daŭre sur la bieno Fild apud Moers. La menciitajn institutojn liajn (por surdmutuloj kaj blinduloj) poste gvidis la filo Franz Volkmar == Verkoj == Liaj ''Bibliaj historioj'' (Biblische Geschichten) en diversaj eldonoj (la pli novajn prilaboris [[August Giebe]]) tre disvastiĝis; krome Zahn eldonis la jenon: * ''Geschichte des Reichs Gottes'' (1830, 2 vol.), * ''Handbuch zur biblischen Geschichte'' (elekto el skribitaĵoj de [[Marteno Lutero]] pri bibliaj historioj, * ''Filder Bibelkalender'', * ''Schulchronik'' (1843–1856), * ''Dorfchronik'' (ekde 1846); tiu ĉi kroniko tre ekgravis por la flego de la protestisma eklezia vivo en [[Rejnlando]]. == Honoroj == * Zahn entombigitis sur la de li en 1853 aranĝita privata tombejo en Moers-Vinn. Kaj la tombejo de Vinn kaj la Zahn-tombejo privata metitis en 1993 sur monumentprotektadon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cdu-moers.de/uploads/media/Denkmalschutz_in_Moers_-_Vinner_Strasse.pdf |titolo=Sur paĝaro de la loka filio de la partoio CDU |alirdato=2019-08-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304201748/http://www.cdu-moers.de/uploads/media/Denkmalschutz_in_Moers_-_Vinner_Strasse.pdf |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> * En la 6.10.1948 en la kastelparko de Moers plantitis tilio okaze de la datreveno 150-a naskiĝtaga; la arbo detruitis ŝtorme en 2007. Restis nur eta ŝtona memorigŝtono kun bronza slabo. Nova tilio plantitis en la 22.9.2007 dum familiana renkontiĝo.<ref>[http://www.rp-online.de/niederrhein-nord/moers/nachrichten/neue-linde-fuer-franz-ludwig-zahn-1.970382 RPonline, 24.9.2007 - Jutta Langhoff]</ref> La bronza salbo ŝtelitis en septembro 2008.<ref>[http://www.rp-online.de/niederrhein-nord/moers/nachrichten/metalldiebe-pluendern-park-1.876944 RPonline, 24.9.2008 - Hedi Meinecke]</ref> * En la kvartalo Moers-Vinn nomitis strato por li. == Literaturo == * Eberhard Otto: ''Franz Ludwig Zahn, ein evang. Schulmann u. Volkserzieher'', Berlin, Zillessen, 1918 * Hugo Gotthard Bloth: ''Der Pädagoge Franz Ludwig Zahn (1798–1890) und seine Amtsenthebung durch Ferdinand Stiehl (1812–1878)'', ĉe: ''Monatshefte für Evangelische Kirchengeschichte des Rheinlandes'' 24, 1975, p. 163–202. * Klaus Goebel: ''Franz Ludwig Zahn (1798-1890).'' Ĉe: Rheinische Lebensbilder, Band 7. Eldonis Bernhard Poll por Gesellschaft für Rheinische Geschichtskunde. Rheinland Verlag, Köln 1977, p. 133–150. * Klaus Goebel: ''Franz Ludwig Zahn (1798–1890). Ein Lebensbild'' ĉe: ''Wer die Schule hat, der hat die Zukunft.'' Gesammelte Aufsätze zur rheinisch-westfälischen Schulgeschichte, Eldonis: Hans Georg Kirchhoff, Bochum 1995, p. 135–149. * Der Vorstand des Zahn’schen Familienverbandes e. V. Moers, Den Nachkommen Franz Ludwig Zahns gewidmet zu seinem 170. Geburtstag am 6. Okt. 1968, Düsseldorf (1968). * == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|116949090}} * [http://www.bibelarchiv-vegelahn.de/bibel_z.html#Zahn_Franz_Ludwig Biblioj de Franz Ludwig Zahn '' Bibelarchiv-Vegelahn''] * [http://www.moers.de/C1257221003C7526/0/F4CA0E540992C761C12574A4003B6248 Privata tombejo de la Zahn-oj en Moers] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190810172539/https://www.moers.de/C1257221003C7526/0/F4CA0E540992C761C12574A4003B6248 |date=2019-08-10 }} * [http://www.rheinische-geschichte.lvr.de/persoenlichkeiten/Z/Seiten/FranzLudwigZahn.aspx Landschaftsverband Rheinland - portalo Rejnlanda historio - Franz Ludwig Zahn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171009023134/http://www.rheinische-geschichte.lvr.de/persoenlichkeiten/Z/Seiten/FranzLudwigZahn.aspx |date=2017-10-09 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zahn, Franz Ludwig}} [[Kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Lernejestroj]] [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] 5ciowrb0ygrjdoj8fa2nkudb88b9is3 Sloup 0 672870 9372311 8805784 2026-05-13T18:53:25Z Moldur 2507 9372311 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Sloup (apartigilo)}} {{Geokesto | kampurbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Sloup | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Slaup}} | kategorio = kampurbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Sloup | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Pohled na obec od západu z modré turistické trasy, Sloup, okres Blansko.jpg | dosiero_priskribo = Vido al municipo de okcidento el blua turisma vojo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Sloup.svg | blazono = Znak města Sloup.gif <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudmoravia regiono | distrikto = Distrikto Blansko | municipo = Blansko | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Žďárský potok | rivero_tipo = Rojo | memorindaĵo = [[Kavernoj de Sloup-Ŝoŝuvka|Kav. de Sloup-Ŝoŝuvka]] | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = Amatora kaverno | memorindaĵo_tipo = Kavernoj | ŝoseo = | montaro = Drahana montetaro | montaro_tipo = | konstruaĵo = | konstruaĵo_tipo = | geologio = Moravia karsto <!-- *** Situo *** --> | situo = Sloup | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 471 | lat_d = 49 | lat_m = 24 | lat_s = 53 | lat_NS = N | long_d = 16 | long_m = 44 | long_s = 22 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 7.64 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Sloup v Moravském krasu <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1373 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 679 13 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ064 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0641 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0641 582352 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 1 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 1 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 1 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.mestyssloup.cz www.mestyssloup.cz] | commons = Sloup (Blansko District) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Sloup''' ({{lang-de|Slaup}}) estas kampurbo en [[Ĉeĥio]] troviĝanta en [[distrikto Blansko]] en [[Sudmoravia regiono]], proksimume 9&nbsp;km nordoriente de [[Blansko]] surrande de [[Protektita pejzaĝa regiono Moravia karsto|PPR Moravia karsto]]. Nomo de la kampurbo estas derivita de soliĝinta roko de kolona formo kun nomo "Hřebenáč". Dominaĵo de Sloup estas [[Kavernoj de Sloup-Ŝoŝuvka]] kun turisme elserĉata kaverno de Eliška. Sloup estas ankaŭ karakteriza pilgrima loko. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1373. Ekde la [[23-a de januaro]] [[2007]] estis al la municipo redonita statuso de kampurbo. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Preĝejo de Virgulino Maria Dolora * Kaverno [[Kůlna (kaverno)|Kůlna]], arkeologia trovejo * al publiko alireblaj kavernoj [[Kavernoj de Sloup-Ŝoŝuvka]] * Tombejo de nobela familio [[Salm-Reifferscheidt-Raitz|Salm]] * Paroĥejo == Fotogalerio == <gallery> Sloup u Blanska - kostel.jpg|Preĝejo en Sloup Kostel Panny Marie Bolestné, Sloup, okres Blansko (03).jpg|Preĝejo de Virgulino Maria Dolora Sloup - kostel; interiér.JPG|Interno de la preĝejo de Virgulino Maria Dolora Fara, čp. 4, Sloup, okres Blansko.jpg|Paroĥejo Sloup - hřbitov Salmů.JPG|Tombejo de familio Salm Boží muka u mostu přes Žďárský potok, Sloup, okres Blansko.jpg|Dia torturo ĉe ponto trans rojo Žďárský potok Kříž severně nad vesnicí u zelené turistické trasy do Žďárné, Sloup, okres Blansko.jpg|Kruco norde super la municipo ĉe verda turisma vojo ĝis [[Žďárná (distrikto Blansko)|Žďárná]] Kříž vedle kostela Panny Marie Bolestné, Sloup, okres Blansko.jpg|Kruco apud la preĝejo Hasičská zbrojnice, Sloup, okres Blansko.jpg|Fajroestingista armilejo Sloupsko-šošůvské jeskyně - Kůlna.JPG|Kaverno Kůlna Sloupskosošůvské jeskyně72.jpg|Kavernoj de Sloup-Šošůvka Hřebenáč, Sloup.jpg|Rokkolono Hřebenáč </gallery> === Panoramo === {{Larĝa dosiero|Panoramatický pohled na obec od západu z modré turistické trasy, Sloup, okres Blansko.jpg|1000ra|Panorama vido al la municipo de okcidento el blua turisma vojo}} {{Municipoj de Sudmoravia regiono|Distrikto Blansko}} [[Kategorio:Sloup| ]] [[Kategorio:Kampurboj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Blansko]] [[Kategorio:Kampurboj en Moravio]] [[Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Moravia karsto]] pt06x683n4ctuvzjv9fglb5r4r64qoy Geoffrey Burks 0 673319 9372510 8903849 2026-05-14T04:01:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372510 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} {{Unua}} '''Geoffrey BURKS''' estas [[Usono|usona]] [[astronomo]] kaj [[edukisto]]. Li naskiĝis en [[Tenesio]]. Post la mezlernejo li iris en la [[Universitato de Ĉikago|Universitaton de Ĉikago]] kie li diplomiĝis. Liaj universitataj [[scienca esplorado|esploroj]] temis pri la inter[[stelo|stelaj]] gasoj kaj [[kosma polvo|polvo]] ; li studis ankaŭ la ĉirkaŭaĵon de [[Lakta Vojo|nia galaksio]]. Li faris post-doktorajn esplorojn en la [[Universitato de Koloradio]], kie li sentis altiron por la [[eduko]]. Li tenis edukistajn postenojn ĉe la [[Centra Komunuma Kolegio de Nov-Meksiko]] kaj ĉe la [[Luiziana Universitato]] en [[Baton Rouge (Luiziano)|Baton Rouge]]. ''[[Minor Planet Center]]'' kreditas lin de la kunmalkovro de la [[asteroido]] [[(79867) 1998 YO1|(79867) 1998 YO<sub>1</sub>]] la {{daton|17|decembro|1998}} kun [[Matthew Collier (astronomo)|Matthew Collier]].<ref>[http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/MPDiscsAlpha.html MPC alfabeta listo de asteroidaj malkovrintoj]{{lingvokodo|en}}</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : //eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [http://coe.tsuniv.edu/geoff.html Dr. Geoffrey Burks, Asociata Profesoro, Astronomo, Edukisto. El la paĝaro de ''Tennessee State University'']{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [https://www.researchgate.net/scientific-contributions/34117028_Geoffrey_Burks Geoffrey Burks, sciencaj laboroj ; el ''ResearchGate''] {{Ĝermo|Astronomo|Usono}} {{Vivtempo|Burks, Geoffrey}} [[Kategorio:Usonaj astronomoj]] tf51xx8v0kf2btrahfyarbnb0qnrgyv Listo de studentoj en Universitato Semmelweis 0 685500 9372157 9372015 2026-05-13T14:44:43Z Crosstor 3176 /* B */ 9372157 wikitext text/x-wiki Jen listo de pli '''gravaj lernintoj en [[Universitato Semmelweis]]''' (memoru: la fondo okazis en [[1951]]): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Oszkár Alánt]] * [[Piroska Anderlik]] * [[Géza Arató]] * [[Attila Árvay]] == B == * [[Pál Bács]] * [[Endre Bakay]] * [[Judit Balázs]] * [[Márta Balázs]] * [[Zoltán Balog]] * [[Éva Bánáty]] * [[Mihály Csaba Bánki]] * [[Miklós Baranyai]] * [[Lajos Barcza]] * [[Zoltán Bárdosi]] * [[Ervin Bellák]] * [[Zsuzsa Beney]] * [[Ernő Berentey (filo)]] * [[János Boda]] * [[András Bodnár (akvopilkisto)]] * [[József Borsy]] * [[Mátyás Börzsönyi]] * [[Sándor Bozsóky]] * [[Béla Buda]] * [[Sándor Buglya]] == C == * [[György Csaba]] * [[M. György Csákány]] * [[Gyula Császár]] * [[Katalin Cseh (politikisto)]] * [[András Csókay]] == E == * [[Károly Eke]] == F == * [[János Fehér]] * [[György Fekete (kuracisto)]] * [[Tamás Felkai]] * [[Csaba Fenyvesi (skermisto)]] * [[Jenő Forrai]] * [[János Frühling]] * [[Márta Fülöp]] == G == * [[Sándor Pál Gábor]] * [[Ágnes Geréb]] * [[Ferenc Gimpl]] * [[Kinga Göncz]] * [[Judit Gönczi]] * [[György Gosztonyi]] * [[Ákos Görgényi]] * [[György Götz]] * [[Andrea Gyarmati]] * [[László Gyarmati]] == H == * [[Tamás Hacki]] * [[Pál Hadházy]] * [[Géza Haits]] * [[György Hajnóczky]] * [[László Hammerl]] * [[Balázs Hankó]] * [[László Harsányi]] * [[Eleonóra Hotovy]] * [[Csilla Hegedűs]] * [[Zsolt Hegedűs]] * [[Gábor Herendi]] * [[György Hidas]] * [[Ágnes Horváth]] * [[Ferenc Horváth (radiologo)]] * [[Zsolt Horváth (1964)]] * [[Ervin Hruby]] * [[Gábor Béla Huszár]] * [[Ilona Huszár]] * [[Kálmán Hüttl]] == I == * [[Zsolt Intődy]] * [[László Iván]] == J == * [[Tivadar Jakab]] == K == * [[Antal Káldor]] * [[Péter Kálmán (kardiologo)]] * [[Jenő Kamuthy]] * [[Alice Károlyi]] * [[György Kárpáti (reĝisoro)]] * [[István Kausz]] * [[Gábor Kendrey]] * [[Imre Kenyeres (patologo)]] * [[Éva Kis (radiologo)]] * [[László Levente Kocsis]] * [[János Kóka]] * [[Mihály Kökény]] * [[Tamás Kolos]] * [[Ferenc Konrád]] * [[Mária Kopp]] * [[Aladár Kovácsi]] * [[Zoltán Kőváry]] == L == * [[Mária Lengyel]] * [[Attila Lipcsey]] * [[László Littmann]] * [[Dénes Lukács (psikologo)]] * [[László Gergely Lukács]] * [[Elvira Lux]] * [[György Luzsa]] == M == * [[Ágnes Marik]] * [[László Medve]] * [[Tamás Mendelényi]] * [[Béla Merkely]] * [[László Mihóczy]] * [[István Mikola]] == N == * [[Ambrus Nagy]] * [[Zoltán Nemere]] * [[Éva Novák]] == O == * [[Magda Osztovics]] * [[István Osztrics]] == P == * [[Ervin Paraicz]] * [[András Payer]] * [[Tamás Pentelényi]] * [[Rezső Pertorini]] == R == * [[Antal Renner]] * [[Lajos Romsauer (psikiatro)]] * [[Botond Roska]] == S == * [[Tibor Schvarcz]] * [[István Seri]] * [[András Sirák]] * [[Endre Somogyi (kuracisto)]] * [[Beáta Sperlágh]] * [[Attila Sudár]] * [[László Surján]] * [[László Szabó (farmaciisto)]] * [[László Gyula Szabó]] * [[István Szára]] * [[Marianna Szatmári]] * [[Tamás Székely]] * [[Béla Szende (patologo)]] * [[Gábor Szendi]] * [[Péter Szentmiklósi]] * [[Imre Szlovencsák]] * [[Albert Szobor]] * [[Csaba Szummer]] == T == * [[Károly Tagányi (anestezisto)]] * [[Gergely Tapolczai]] * [[Péter Tariska]] * [[Judit Temes]] * [[József Tímár (patologo)]] * [[István Török (kuracisto)]] * [[Szabolcs Tóth (kuracisto)]] * [[Béla Töttössy]] * [[László Tringer]] * [[Zsolt Tulassay]] == U == * [[József Urbán]] == V == * [[András Veér]] * [[György Vikár]] * [[János Vizúr]] == W == * [[György Wéber (kirurgo)]] == Z == * [[Viktor Zsódi]] == Vidu ankaŭ == * [[Listo de instruistoj en Universitato Semmelweis]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] 1i9yryfn33cdubgcu7xvjs0pzop0cnk 9372546 9372157 2026-05-14T05:44:16Z Crosstor 3176 /* C */ 9372546 wikitext text/x-wiki Jen listo de pli '''gravaj lernintoj en [[Universitato Semmelweis]]''' (memoru: la fondo okazis en [[1951]]): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Oszkár Alánt]] * [[Piroska Anderlik]] * [[Géza Arató]] * [[Attila Árvay]] == B == * [[Pál Bács]] * [[Endre Bakay]] * [[Judit Balázs]] * [[Márta Balázs]] * [[Zoltán Balog]] * [[Éva Bánáty]] * [[Mihály Csaba Bánki]] * [[Miklós Baranyai]] * [[Lajos Barcza]] * [[Zoltán Bárdosi]] * [[Ervin Bellák]] * [[Zsuzsa Beney]] * [[Ernő Berentey (filo)]] * [[János Boda]] * [[András Bodnár (akvopilkisto)]] * [[József Borsy]] * [[Mátyás Börzsönyi]] * [[Sándor Bozsóky]] * [[Béla Buda]] * [[Sándor Buglya]] == C == * [[György Csaba]] * [[M. György Csákány]] * [[Gyula Császár]] * [[Zsuzsanna Csató]] * [[Katalin Cseh (politikisto)]] * [[András Csókay]] == E == * [[Károly Eke]] == F == * [[János Fehér]] * [[György Fekete (kuracisto)]] * [[Tamás Felkai]] * [[Csaba Fenyvesi (skermisto)]] * [[Jenő Forrai]] * [[János Frühling]] * [[Márta Fülöp]] == G == * [[Sándor Pál Gábor]] * [[Ágnes Geréb]] * [[Ferenc Gimpl]] * [[Kinga Göncz]] * [[Judit Gönczi]] * [[György Gosztonyi]] * [[Ákos Görgényi]] * [[György Götz]] * [[Andrea Gyarmati]] * [[László Gyarmati]] == H == * [[Tamás Hacki]] * [[Pál Hadházy]] * [[Géza Haits]] * [[György Hajnóczky]] * [[László Hammerl]] * [[Balázs Hankó]] * [[László Harsányi]] * [[Eleonóra Hotovy]] * [[Csilla Hegedűs]] * [[Zsolt Hegedűs]] * [[Gábor Herendi]] * [[György Hidas]] * [[Ágnes Horváth]] * [[Ferenc Horváth (radiologo)]] * [[Zsolt Horváth (1964)]] * [[Ervin Hruby]] * [[Gábor Béla Huszár]] * [[Ilona Huszár]] * [[Kálmán Hüttl]] == I == * [[Zsolt Intődy]] * [[László Iván]] == J == * [[Tivadar Jakab]] == K == * [[Antal Káldor]] * [[Péter Kálmán (kardiologo)]] * [[Jenő Kamuthy]] * [[Alice Károlyi]] * [[György Kárpáti (reĝisoro)]] * [[István Kausz]] * [[Gábor Kendrey]] * [[Imre Kenyeres (patologo)]] * [[Éva Kis (radiologo)]] * [[László Levente Kocsis]] * [[János Kóka]] * [[Mihály Kökény]] * [[Tamás Kolos]] * [[Ferenc Konrád]] * [[Mária Kopp]] * [[Aladár Kovácsi]] * [[Zoltán Kőváry]] == L == * [[Mária Lengyel]] * [[Attila Lipcsey]] * [[László Littmann]] * [[Dénes Lukács (psikologo)]] * [[László Gergely Lukács]] * [[Elvira Lux]] * [[György Luzsa]] == M == * [[Ágnes Marik]] * [[László Medve]] * [[Tamás Mendelényi]] * [[Béla Merkely]] * [[László Mihóczy]] * [[István Mikola]] == N == * [[Ambrus Nagy]] * [[Zoltán Nemere]] * [[Éva Novák]] == O == * [[Magda Osztovics]] * [[István Osztrics]] == P == * [[Ervin Paraicz]] * [[András Payer]] * [[Tamás Pentelényi]] * [[Rezső Pertorini]] == R == * [[Antal Renner]] * [[Lajos Romsauer (psikiatro)]] * [[Botond Roska]] == S == * [[Tibor Schvarcz]] * [[István Seri]] * [[András Sirák]] * [[Endre Somogyi (kuracisto)]] * [[Beáta Sperlágh]] * [[Attila Sudár]] * [[László Surján]] * [[László Szabó (farmaciisto)]] * [[László Gyula Szabó]] * [[István Szára]] * [[Marianna Szatmári]] * [[Tamás Székely]] * [[Béla Szende (patologo)]] * [[Gábor Szendi]] * [[Péter Szentmiklósi]] * [[Imre Szlovencsák]] * [[Albert Szobor]] * [[Csaba Szummer]] == T == * [[Károly Tagányi (anestezisto)]] * [[Gergely Tapolczai]] * [[Péter Tariska]] * [[Judit Temes]] * [[József Tímár (patologo)]] * [[István Török (kuracisto)]] * [[Szabolcs Tóth (kuracisto)]] * [[Béla Töttössy]] * [[László Tringer]] * [[Zsolt Tulassay]] == U == * [[József Urbán]] == V == * [[András Veér]] * [[György Vikár]] * [[János Vizúr]] == W == * [[György Wéber (kirurgo)]] == Z == * [[Viktor Zsódi]] == Vidu ankaŭ == * [[Listo de instruistoj en Universitato Semmelweis]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] sjsow0womyg0fvwj0ifer397wiq01vc 9372614 9372546 2026-05-14T07:47:25Z Crosstor 3176 /* F */ 9372614 wikitext text/x-wiki Jen listo de pli '''gravaj lernintoj en [[Universitato Semmelweis]]''' (memoru: la fondo okazis en [[1951]]): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Oszkár Alánt]] * [[Piroska Anderlik]] * [[Géza Arató]] * [[Attila Árvay]] == B == * [[Pál Bács]] * [[Endre Bakay]] * [[Judit Balázs]] * [[Márta Balázs]] * [[Zoltán Balog]] * [[Éva Bánáty]] * [[Mihály Csaba Bánki]] * [[Miklós Baranyai]] * [[Lajos Barcza]] * [[Zoltán Bárdosi]] * [[Ervin Bellák]] * [[Zsuzsa Beney]] * [[Ernő Berentey (filo)]] * [[János Boda]] * [[András Bodnár (akvopilkisto)]] * [[József Borsy]] * [[Mátyás Börzsönyi]] * [[Sándor Bozsóky]] * [[Béla Buda]] * [[Sándor Buglya]] == C == * [[György Csaba]] * [[M. György Csákány]] * [[Gyula Császár]] * [[Zsuzsanna Csató]] * [[Katalin Cseh (politikisto)]] * [[András Csókay]] == E == * [[Károly Eke]] == F == * [[János Fehér]] * [[György Fekete (kirurgo)]] * [[György Fekete (kuracisto)]] * [[Tamás Felkai]] * [[Csaba Fenyvesi (skermisto)]] * [[Jenő Forrai]] * [[János Frühling]] * [[Márta Fülöp]] == G == * [[Sándor Pál Gábor]] * [[Ágnes Geréb]] * [[Ferenc Gimpl]] * [[Kinga Göncz]] * [[Judit Gönczi]] * [[György Gosztonyi]] * [[Ákos Görgényi]] * [[György Götz]] * [[Andrea Gyarmati]] * [[László Gyarmati]] == H == * [[Tamás Hacki]] * [[Pál Hadházy]] * [[Géza Haits]] * [[György Hajnóczky]] * [[László Hammerl]] * [[Balázs Hankó]] * [[László Harsányi]] * [[Eleonóra Hotovy]] * [[Csilla Hegedűs]] * [[Zsolt Hegedűs]] * [[Gábor Herendi]] * [[György Hidas]] * [[Ágnes Horváth]] * [[Ferenc Horváth (radiologo)]] * [[Zsolt Horváth (1964)]] * [[Ervin Hruby]] * [[Gábor Béla Huszár]] * [[Ilona Huszár]] * [[Kálmán Hüttl]] == I == * [[Zsolt Intődy]] * [[László Iván]] == J == * [[Tivadar Jakab]] == K == * [[Antal Káldor]] * [[Péter Kálmán (kardiologo)]] * [[Jenő Kamuthy]] * [[Alice Károlyi]] * [[György Kárpáti (reĝisoro)]] * [[István Kausz]] * [[Gábor Kendrey]] * [[Imre Kenyeres (patologo)]] * [[Éva Kis (radiologo)]] * [[László Levente Kocsis]] * [[János Kóka]] * [[Mihály Kökény]] * [[Tamás Kolos]] * [[Ferenc Konrád]] * [[Mária Kopp]] * [[Aladár Kovácsi]] * [[Zoltán Kőváry]] == L == * [[Mária Lengyel]] * [[Attila Lipcsey]] * [[László Littmann]] * [[Dénes Lukács (psikologo)]] * [[László Gergely Lukács]] * [[Elvira Lux]] * [[György Luzsa]] == M == * [[Ágnes Marik]] * [[László Medve]] * [[Tamás Mendelényi]] * [[Béla Merkely]] * [[László Mihóczy]] * [[István Mikola]] == N == * [[Ambrus Nagy]] * [[Zoltán Nemere]] * [[Éva Novák]] == O == * [[Magda Osztovics]] * [[István Osztrics]] == P == * [[Ervin Paraicz]] * [[András Payer]] * [[Tamás Pentelényi]] * [[Rezső Pertorini]] == R == * [[Antal Renner]] * [[Lajos Romsauer (psikiatro)]] * [[Botond Roska]] == S == * [[Tibor Schvarcz]] * [[István Seri]] * [[András Sirák]] * [[Endre Somogyi (kuracisto)]] * [[Beáta Sperlágh]] * [[Attila Sudár]] * [[László Surján]] * [[László Szabó (farmaciisto)]] * [[László Gyula Szabó]] * [[István Szára]] * [[Marianna Szatmári]] * [[Tamás Székely]] * [[Béla Szende (patologo)]] * [[Gábor Szendi]] * [[Péter Szentmiklósi]] * [[Imre Szlovencsák]] * [[Albert Szobor]] * [[Csaba Szummer]] == T == * [[Károly Tagányi (anestezisto)]] * [[Gergely Tapolczai]] * [[Péter Tariska]] * [[Judit Temes]] * [[József Tímár (patologo)]] * [[István Török (kuracisto)]] * [[Szabolcs Tóth (kuracisto)]] * [[Béla Töttössy]] * [[László Tringer]] * [[Zsolt Tulassay]] == U == * [[József Urbán]] == V == * [[András Veér]] * [[György Vikár]] * [[János Vizúr]] == W == * [[György Wéber (kirurgo)]] == Z == * [[Viktor Zsódi]] == Vidu ankaŭ == * [[Listo de instruistoj en Universitato Semmelweis]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] ckx3799gs6pbey2zxgyqowoq5bk50hy 9372720 9372614 2026-05-14T11:43:49Z Crosstor 3176 /* J */ 9372720 wikitext text/x-wiki Jen listo de pli '''gravaj lernintoj en [[Universitato Semmelweis]]''' (memoru: la fondo okazis en [[1951]]): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Oszkár Alánt]] * [[Piroska Anderlik]] * [[Géza Arató]] * [[Attila Árvay]] == B == * [[Pál Bács]] * [[Endre Bakay]] * [[Judit Balázs]] * [[Márta Balázs]] * [[Zoltán Balog]] * [[Éva Bánáty]] * [[Mihály Csaba Bánki]] * [[Miklós Baranyai]] * [[Lajos Barcza]] * [[Zoltán Bárdosi]] * [[Ervin Bellák]] * [[Zsuzsa Beney]] * [[Ernő Berentey (filo)]] * [[János Boda]] * [[András Bodnár (akvopilkisto)]] * [[József Borsy]] * [[Mátyás Börzsönyi]] * [[Sándor Bozsóky]] * [[Béla Buda]] * [[Sándor Buglya]] == C == * [[György Csaba]] * [[M. György Csákány]] * [[Gyula Császár]] * [[Zsuzsanna Csató]] * [[Katalin Cseh (politikisto)]] * [[András Csókay]] == E == * [[Károly Eke]] == F == * [[János Fehér]] * [[György Fekete (kirurgo)]] * [[György Fekete (kuracisto)]] * [[Tamás Felkai]] * [[Csaba Fenyvesi (skermisto)]] * [[Jenő Forrai]] * [[János Frühling]] * [[Márta Fülöp]] == G == * [[Sándor Pál Gábor]] * [[Ágnes Geréb]] * [[Ferenc Gimpl]] * [[Kinga Göncz]] * [[Judit Gönczi]] * [[György Gosztonyi]] * [[Ákos Görgényi]] * [[György Götz]] * [[Andrea Gyarmati]] * [[László Gyarmati]] == H == * [[Tamás Hacki]] * [[Pál Hadházy]] * [[Géza Haits]] * [[György Hajnóczky]] * [[László Hammerl]] * [[Balázs Hankó]] * [[László Harsányi]] * [[Eleonóra Hotovy]] * [[Csilla Hegedűs]] * [[Zsolt Hegedűs]] * [[Gábor Herendi]] * [[György Hidas]] * [[Ágnes Horváth]] * [[Ferenc Horváth (radiologo)]] * [[Zsolt Horváth (1964)]] * [[Ervin Hruby]] * [[Gábor Béla Huszár]] * [[Ilona Huszár]] * [[Kálmán Hüttl]] == I == * [[Zsolt Intődy]] * [[László Iván]] == J == * [[Tivadar Jakab]] * [[György János]] == K == * [[Antal Káldor]] * [[Péter Kálmán (kardiologo)]] * [[Jenő Kamuthy]] * [[Alice Károlyi]] * [[György Kárpáti (reĝisoro)]] * [[István Kausz]] * [[Gábor Kendrey]] * [[Imre Kenyeres (patologo)]] * [[Éva Kis (radiologo)]] * [[László Levente Kocsis]] * [[János Kóka]] * [[Mihály Kökény]] * [[Tamás Kolos]] * [[Ferenc Konrád]] * [[Mária Kopp]] * [[Aladár Kovácsi]] * [[Zoltán Kőváry]] == L == * [[Mária Lengyel]] * [[Attila Lipcsey]] * [[László Littmann]] * [[Dénes Lukács (psikologo)]] * [[László Gergely Lukács]] * [[Elvira Lux]] * [[György Luzsa]] == M == * [[Ágnes Marik]] * [[László Medve]] * [[Tamás Mendelényi]] * [[Béla Merkely]] * [[László Mihóczy]] * [[István Mikola]] == N == * [[Ambrus Nagy]] * [[Zoltán Nemere]] * [[Éva Novák]] == O == * [[Magda Osztovics]] * [[István Osztrics]] == P == * [[Ervin Paraicz]] * [[András Payer]] * [[Tamás Pentelényi]] * [[Rezső Pertorini]] == R == * [[Antal Renner]] * [[Lajos Romsauer (psikiatro)]] * [[Botond Roska]] == S == * [[Tibor Schvarcz]] * [[István Seri]] * [[András Sirák]] * [[Endre Somogyi (kuracisto)]] * [[Beáta Sperlágh]] * [[Attila Sudár]] * [[László Surján]] * [[László Szabó (farmaciisto)]] * [[László Gyula Szabó]] * [[István Szára]] * [[Marianna Szatmári]] * [[Tamás Székely]] * [[Béla Szende (patologo)]] * [[Gábor Szendi]] * [[Péter Szentmiklósi]] * [[Imre Szlovencsák]] * [[Albert Szobor]] * [[Csaba Szummer]] == T == * [[Károly Tagányi (anestezisto)]] * [[Gergely Tapolczai]] * [[Péter Tariska]] * [[Judit Temes]] * [[József Tímár (patologo)]] * [[István Török (kuracisto)]] * [[Szabolcs Tóth (kuracisto)]] * [[Béla Töttössy]] * [[László Tringer]] * [[Zsolt Tulassay]] == U == * [[József Urbán]] == V == * [[András Veér]] * [[György Vikár]] * [[János Vizúr]] == W == * [[György Wéber (kirurgo)]] == Z == * [[Viktor Zsódi]] == Vidu ankaŭ == * [[Listo de instruistoj en Universitato Semmelweis]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] af2tjy0j7dd4wqex4j30zzj6mwq7xo9 Listo de ŝtatprezidantoj de Vjetnamio 0 697813 9372495 9063008 2026-05-14T02:07:14Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:FNL_Flag.svg|FNL_Flag.svg]] estas anstataŭigita per [[c:File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg|Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).s 9372495 wikitext text/x-wiki {{Informkesto prezidanto|nomo=[[Dosiero:Emblem of Vietnam.svg|65x65ra]] Aktuale: [[Lương Cường]] |naskiĝdato = la 15-an de aŭgusto 1957 |naskiĝloko = en [[Việt Trì]] |posteno = 14-a ŝtatprezidanto de Vjetnamio |komenco de oficeco = 21-a de oktobro 2024 |antaŭulo = Tô Lâm |nacieco = Vjetnamoj }} '''La ŝtatprezidanto (aŭ prezidento) de la Socialisma Respubliko de Vjetnamio''' ([[vjetname]] Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam), konata kiel Prezidanto de la Ŝtata Konsilantaro de Vjetnamio (Vjetnama: Chủ tịch Hội đồng Nhà nước) estas la ŝtatestro de [[Vjetnamio]]<ref name=":1">[[:vi:Hiến_pháp_nước_Cộng_hòa_xã_hội_chủ_nghĩa_Việt_Nam_năm_2013|Hiến pháp 2013]]</ref>. La ŝtatprezidanto reprezentas Vjetnamion interne kaj ekstere, kontrolas la laboron same kiel konservas la stabilecon de la nacia registara sistemo kaj protektas la [[Sendependeco|sendependecon]] kaj teritorian integrecon de la lando<ref name=":1" /><ref name=":0">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/NuocCHXHCNVietNam/ThongTinTongHop?categoryId=920&articleId=10053006 |titolo=ChinhPhu |alirdato=2020-07-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210224181803/http://chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/NuocCHXHCNVietNam/ThongTinTongHop?categoryId=920&articleId=10053006 |arkivdato=2021-02-24 }}</ref>. La ŝtatprezidanto nomumas [[ĉefministro]]n, [[Vicprezidanto|vicprezidantojn]], [[Ministro|ministrojn]] kaj aliajn funkciulojn kun la konsento de la [[Kongreso|Nacia Asembleo]]. La ŝtatestro estas la estro de la [[Popola Armeo de Vjetnamio]] kaj prezidanto de la Konsilio por Defendo kaj Sekureco, organo de la Nacia Asembleo<ref name=":1" />. Ĉar Vjetnamio estas [[Unupartiismo|unupartia ŝtato]], kaj la [[Vjetnama Komunista Partio]] estas la sola [[Partio (politiko)|partio]] permesita de la [[konstitucio]], ĉiuj ŝtatprezidantoj de la [[Nord-Vjetnamio|Demokratia Respubliko]] kaj la [[Vjetnamio|Socialisma Respubliko]] estis membroj de la partio dum la ofico. La nuna postenulo estas [[Lương Cường]] ekde oktobro 2024, post Tô Lâm ekde majo 2024, Võ Văn Thưởng ekde marto [[2023]] kaj Trần Đại Quang ekde aprilo 2021. <timeline> ImageSize = width:800 height:auto barincrement:12 PlotArea = top:3 bottom:120 right:130 left:20 AlignBars = late DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:1945 till:2026 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1945 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1945 Colors = id:icp value:rgb(0.82,0.02,0.02) legend:Komunista_Partio_de_Hindoĉinio id:wpv value:rgb(0.92,0.02,0.02) legend:Partio_de_la_Laboristoj id:none value:rgb(0.87,0.87,0.87) legend:Sendependeco id:prpv value:rgb(0.8,0,0) legend:Sud-Vjetnama_Nacia_Liberiga_Fronto id:cpv value:rgb(0.92,0.02,0.02) legend:Vjetnama_Komunista_Partio Legend = columns:2 left:200 top:80 columnwidth:230 TextData = pos:(20,100) textcolor:black fontsize:M text:"Politikaj partioj:" BarData = bar:HồChíMinh bar:HuỳnhThúcKháng bar:TônĐứcThắng bar:NguyễnHữuThọ bar:TrườngChinh bar:VõChíCông bar:LêĐứcAnh bar:TrầnĐứcLương bar:NguyễnMinhTriết bar:TrươngTấnSang bar:TrầnĐạiQuang bar:ĐặngThịNgọcThịnh bar:NguyễnPhúTrọng bar:TrầnĐạiQuang2 bar:VõVănThưởng bar:TôLâm bar:LươngCường PlotData= width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till bar:HồChíMinh from: 02/09/1945 till: 19/02/1951 color:icp from: 19/02/1951 till: 02/09/1969 color:wpv text:"[[Hồ Chí Minh]]" bar:HuỳnhThúcKháng from: 31/05/1946 till: 21/09/1946 color:none text:"Huỳnh Thúc Kháng" bar:TônĐứcThắng from: 02/09/1969 till: 02/07/1976 color:wpv from: 02/07/1976 till: 30/03/1980 color:cpv text:"[[Tôn Đức Thắng]]" bar:NguyễnHữuThọ from: 08/06/1969 till: 02/07/1976 color:prpv from: 30/03/1980 till: 04/07/1981 color:cpv text:"Nguyễn Hữu Thọ" bar:TrườngChinh from: 04/07/1981 till: 18/06/1987 color:cpv text:"Trường Chinh" bar:VõChíCông from: 18/06/1987 till: 22/09/1992 color:cpv text:"Võ Chí Công" bar:LêĐứcAnh from: 23/09/1992 till: 23/09/1997 color:cpv text:"Lê Đức Anh" bar:TrầnĐứcLương from: 24/09/1997 till: 26/06/2006 color:cpv text:"Trần Đức Lương" bar:NguyễnMinhTriết from: 27/06/2006 till: 25/07/2011 color:cpv text:"[[Nguyễn Minh Triết]]" bar:TrươngTấnSang from: 25/07/2011 till: 02/04/2016 color:cpv text:"[[Trương Tấn Sang]]" bar:TrầnĐạiQuang from: 02/04/2016 till: 21/09/2018 color:cpv text:"Trần Đại Quang" bar:ĐặngThịNgọcThịnh from: 21/09/2018 till: 23/10/2018 color:cpv text:"Đặng Thị Ngọc Thịnh" bar:NguyễnPhúTrọng from: 23/10/2018 till: 05/04/2021 color:cpv text:"[[Nguyễn Phú Trọng]]" bar:TrầnĐạiQuang2 from: 05/04/2021 till: 21/03/2023 color:cpv text:"Trần Đại Quang" bar:VõVănThưởng from: 02/03/2023 till: 21/03/2024 color:cpv text:"Võ Văn Thưởng" bar:TôLâm from: 22/05/2024 till: 21/10/2024 color:cpv text:"Tô Lâm" bar:LươngCường from: 21/10/2024 till: end color:cpv text:"[[Lương Cường]]" </timeline> {{Legendo|#00FF7F|Indikas Aganta Prezidanto}} == [[Dosiero:Flag of North Vietnam (1955–1976).svg|ligilo=https://eo.wikipedia.org/wiki/Dosiero:Flag_of_North_Vietnam_(1955%E2%80%931975).svg|35x35ra]] [[Demokratia Respubliko Vjetnamio]] (1945-1976) == {| class="wikitable" style="text-align:center; border:1px #aaf solid; width:80%;" !{{Abbr|No.|Number}} ! style="width:70px;" |[[Bildo]] ![[Nomo]] ! colspan="3" |[[Tempo]] !Politika partio |- ! colspan="7" |[[Dosiero:Emblem_of_North_Vietnam.svg|50x50ra]] Prezidanto de la [[Demokratia Respubliko Vjetnamio]] |- ! style="background:red; color:black" |1 |[[Dosiero:Ho_Chi_Minh_1946.jpg|95x95ra]] |[[Ho Chi Minh|Hồ Chí Minh]]{{small|(1890–1969)}} |[[2-a de septembro]] [[1945]] |[[2-a de septembro]] [[1969]] |24 jaroj |[[Komunista Partio de Hindoĉinio]] (ĝis 1951) [[Partio de la Laboristoj (Vjetnamio)|Partio de la Laboristoj]] (1951-1969) |- ! style="background:springgreen; color:black" |— | style="background:#00FF7F;" |[[Dosiero:Huynh_Thuc_Khang.jpg|102x102ra]] | style="background:#00FF7F;" |Huỳnh Thúc Kháng {{Small|(1876–1947)}} | style="background:#00FF7F;" |[[31-a de majo|31-a de Majo]] [[1946]] | style="background:#00FF7F;" |[[21-a de septembro]] [[1946]] | style="background:#00FF7F;" |113 tagoj | style="background:#00FF7F;" |[[Sendependeco (apartigilo)]] |- ! style="background:springgreen; color:black" |— | style="background:#00FF7F;" |[[Dosiero:Huynh_Thuc_Khang.jpg|102x102ra]] | style="background:#00FF7F;" |Huỳnh Thúc Kháng {{Small|(1876–1947)}} | style="background:#00FF7F;" |[[2-a de septembro]] [[1969]] | style="background:#00FF7F;" |[[2-a de septembro|23-a de septembro]] [[1969]] | style="background:#00FF7F;" |21 tagoj | style="background:#00FF7F;" |[[Sendependeco (apartigilo)]] |- ! style="background:red; color:black" |2 |[[Dosiero:Tôn_Đức_Thắng.jpg|82x82ra]] |[[Tôn Đức Thắng]] {{Small|(1888–1980)}} |[[2-a de septembro|23-a de septembro]] [[1969]] |[[2-a de julio]] [[1976]] |6 jaroj, 283 tagoj |[[Partio de la Laboristoj (Vjetnamio)|Partio de la Laboristoj]] |} == [[Dosiero:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|35x35ra]] Respubliko Suda Vjetnamio (1969-1976) == {| class="wikitable" style="text-align:center; border:1px #aaf solid; width:80%;" !{{Abbr|No.|Number}} ! style="width:70px;" |[[Bildo]] ![[Nomo]] ! colspan="4" |[[Tempo]] !Politika partio |- ! colspan="8" |[[Dosiero:Emblem_of_the_Republic_of_South_Vietnam.svg|50x50ra]] Prezidanto de la [[Respubliko Suda Vjetnamio]] |- ! style="background:Red; color:black" |1 |[[Dosiero:Nguyễn_Hữu_Thọ.jpg|94x94ra]] |Nguyễn Hữu Thọ {{Small|(1910–1996)}} |[[8-a de junio]] [[1969]] |[[2-a de julio]] [[1976]] |7 jaroj, 24 tagoj | colspan="2" |[[Sud-Vjetnama Nacia Liberiga Fronto]] |} == [[Dosiero:Flag_of_Vietnam.svg|30x30ra]] [[Vjetnamio|Socialisma Respubliko Vjetnamio]] (1976- == {| class="wikitable" style="text-align:center; border:1px #aaf solid; width:80%;" !{{Abbr|No.|Number}} ! style="width:70px;" |[[Bildo]] ![[Nomo]] ! colspan="4" |[[Tempo]] !Politika partio |- ! colspan="8" |[[Dosiero:Emblem_of_Vietnam.svg|50x50ra]] Prezidanto de la [[Vjetnamio|Socialisma Respubliko Vjetnamio]] |- ! style="background:red; color:black" |2 |[[Dosiero:Tôn_Đức_Thắng.jpg|82x82ra]] |Tôn Đức Thắng {{Small|(1888–1980)}} |[[2-a de julio]] [[1976]] |[[30-a de marto]] [[1980]] |3 jaroj, 272 tagoj | colspan="2" |Vjetnama Komunista Partio |- ! style="background:springgreen; color:black" |— | style="background:#00FF7F;" |[[Dosiero:Nguyễn_Hữu_Thọ.jpg|94x94ra]] | style="background:#00FF7F;" |Nguyễn Hữu Thọ {{Small|(1910–1996)}} | style="background:#00FF7F;" |[[30-a de marto]] [[1980]] | style="background:#00FF7F;" |[[4-a de julio|4-a de Julio]] [[1981]] | style="background:#00FF7F;" |1 jaro, 96 tagoj | colspan="2" style="background:#00FF7F;" |Vjetnama Komunista Partio |- ! colspan="8" |Prezidanto de la Ŝtata Konsilio de Socialisma Respubliko Vjetnamio |- ! style="background:red; color:black" |3 |[[Dosiero:TruongChinh1955.jpg|86x86ra]] |Trường Chinh {{Small|(1907–1988)}} |[[4-a de julio]] [[1981]] |[[18-a de junio|18-a de Junio]] [[1987]] |5 jaroj, 349 tagoj | colspan="2" |Vjetnama Komunista Partio |- ! style="background:red; color:black" |4 |[[Dosiero:Emblem_of_Vietnam.svg|50x50ra]] |Võ Chí Công {{Small|(1912–2011)}} |[[18-a de junio|18-a de Junio]] [[1987]] |[[22-a de septembro]] [[1992]] |5 jaroj, 96 tagoj | colspan="2" |Vjetnama Komunista Partio |- ! colspan="8" |Prezidanto de la Socialisma Respubliko Vjetnamio |- ! style="background:red; color:black" |5 | |Lê Đức Anh {{Small|(1920–2019)}} |[[22-a de septembro]] [[1992]] |[[23-a de septembro]] [[1997]] |5 jaroj | colspan="2" |Vjetnama Komunista Partio |- ! style="background:red; color:black" |6 |[[Dosiero:Tran_Duc_Luong,_Nov_17,_2004.jpg|104x104ra]] |Trần Đức Lương {{Small|(1937–)}} |[[24-a de septembro]] [[1997]] |[[26-a de junio|26-a de Junio]] [[2006]] |8 jaroj, 275 tagoj | colspan="2" |Vjetnama Komunista Partio |- ! style="background:red; color:black" |7 |[[Dosiero:Mr._Nguyen_Minh_Triet.jpg|93x93ra]] |[[Nguyễn Minh Triết]] {{Small|(1942–)}} |[[26-a de junio|26-a de Junio]] [[2006]] |[[25-a de julio]] [[2011]] |5 jaroj, 28 tagoj | colspan="2" |Vjetnama Komunista Partio |- ! style="background:red; color:black" |8 |[[Dosiero:Mr._Truong_Tan_Sang.jpg|93x93ra]] |[[Truong Tan Sang|Trương Tấn Sang]] {{Small|(1949–)}} |[[25-a de julio]] [[2011]] |[[2-a de aprilo]] [[2016]] |4 jaroj, 252 tagoj | colspan="2" |Vjetnama Komunista Partio |- ! style="background:red; color:black" |9 |[[Dosiero:Mr._Tran_Dai_Quang.jpg|93x93ra]] |Trần Đại Quang {{Small|(1956–2018)}} |[[2-a de aprilo]] [[2016]] |[[21-a de septembro]] [[2018]] |2 jaroj, 172 tagoj | colspan="2" |Vjetnama Komunista Partio |- ! style="background:springgreen; color:black" |— | style="background:#00FF7F;" |[[Dosiero:Mrs._Dang_Thi_Ngoc_Thinh.jpg|93x93ra]] | style="background:#00FF7F;" |Đặng Thị Ngọc Thịnh {{Small|(1959–)}} | style="background:#00FF7F;" |[[21-a de septembro]] [[2018]] | style="background:#00FF7F;" |[[23-a de oktobro]] [[2018]] | style="background:#00FF7F;" |32 tagoj | colspan="2" style="background:#00FF7F;" |Vjetnama Komunista Partio |- ! style="background:red; color:black" |10 |[[Dosiero:Mr._Nguyen_Phu_Trong.jpg|93x93ra]] |Nguyễn Phú Trọng {{Small|(1944–)}} |[[23-a de oktobro]] [[2018]] |[[5-a de aprilo]] [[2021]] |1 jaro, 276 tagoj | colspan="2" |Vjetnama Komunista Partio |- ! style="background:red; color:black" |11 |[[Dosiero:Mr. Nguyen Xuan Phuc.jpg|93x93ra]] |Nguyễn Xuân Phúc<br/>{{small|(1954–)}} |[[5-a de aprilo]] [[2021]] |[[18-a de januaro]] [[2023]] | | colspan="2" |Vjetnama Komunista Partio |- ! style="background:springgreen; color:black" |— | style="background:#00FF7F;" |[[dosiero:Courtesy Call of Vice President Vo Thi Anh Xuan of the Socialist Republic of Vietnam 7 1 2022 0-18 screenshot.jpg|93x93ra]] | style="background:#00FF7F;" |Võ Thị Ánh Xuân<br>{{small|(1970–)}} | style="background:#00FF7F;" |[[18-a de januaro]] [[2023]] | style="background:#00FF7F;" |[[2-a de marto]] [[2023]] | style="background:#00FF7F;" | | colspan="2" style="background:#00FF7F;" |Vjetnama Komunista Partio |- ! style="background:red; color:black" |12 |[[dosiero:Võ Văn Thưởng in Italy.jpg|93x93ra]] |Võ Văn Thưởng<br>{{small|(1970–)}} |[[2-a de marto]] [[2023]] |[[21-a de marto]] [[2024]] | | colspan="2" |Vjetnama Komunista Partio |- ! style="background:springgreen; color:black" |— | style="background:#00FF7F;" |[[Dosiero:U.S. Secretary of Agriculture Tom Vilsack met Vietnam Vice President Vo Thi Anh Xuan at the St. Regis Hotel in Washington, D.C. on March 14, 2024 - 20.jpg|93x93ra]] | style="background:#00FF7F;" |Võ Thị Ánh Xuân<br>{{small|(1970–)}} | style="background:#00FF7F;" |[[21-a de marto]] [[2024]] | style="background:#00FF7F;" |[[22-a de majo]] [[2024]] | style="background:#00FF7F;" | | colspan="2" style="background:#00FF7F;" |Vjetnama Komunista Partio |- ! style="background:red; color:black" |13 |[[dosiero:Tô Lâm in Hanoi - 2024 (P064238-935063).jpg|93x93ra]] |Tô Lâm<br>{{small|(1957–)}} |[[22-a de majo]] [[2024]] |[[21-a de oktobro]] [[2024]] | | colspan="2" |Vjetnama Komunista Partio |- ! style="background:red; color:black" |14 | |[[Lương Cường]]<br>{{small|(1957–)}} |[[21-a de oktobro]] [[2024]] |aktuale | | colspan="2" |Vjetnama Komunista Partio |} {{Projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Listoj de prezidantoj laŭ landoj|Vjetnamio]] [[Kategorio:Politiko de Vjetnamio| ]] n39e8mpnuq86bhh46pff8u5b2bl2gz4 Garegino la 1-a 0 703877 9372486 8910174 2026-05-14T01:21:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372486 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Garegino la 1-a''' (laŭ [[Okcident-armena lingvo|okcident-armena]] prononco ''Karekino'', [[Armena lingvo|armene]]: Գարեգին Ա. Սարգիսյան ) (27-an de aŭgusto 1932 - 29-an de junio 1999), funkciis kiel la [[Katolikoso de Armenio|Katolikoso]] de la [[Armena Apostola Eklezio]] inter 1994 kaj 1999. Antaŭe li funkciis kiel la [[Armena Patriarkato de Sizo|Katolikoso de Kilikio]] de 1983 ĝis 1994 kiel ''Garegino la 2-a'' (armene : Գարեգին Բ. ). == Komencoj == Garegino, naskita kaj baptita kiel Nŝan Sargsjan, naskiĝis en [[Kesabo|Kesab]], [[Sirio]], kie li frekventis la armenan elementan lernejon. En 1946 li estis akceptita en la Teologia seminario de la [[Armena Patriarkato de Sizo|Armena Patriarkejo de Kilikio]] kaj en 1949 ordinita diakono. En 1952, post diplomiĝo kun altaj honoroj, li estis ordinita celibata pastro kaj renomita Garegino. Li aliĝis al la ordeno de la [[Armena Patriarkato de Sizo|Armena katolikosejo de Kilikio]] . En 1955, li prezentis sian doktoran tezon pri la temo "La teologio de la armena eklezio, laŭ liturgiaj himnoj [[Armena ĉanto|ŝarakanoj]]" kaj estis promociita al la eklezia grado de ''Vardapet ''. En la sekva jaro li servis kiel membro de la fakultato de la teologia seminario en Antelias, [[Libano]]. Li studis teologion dum du jaroj en la [[Universitato de Oksfordo]] kaj verkis ''La Koncilio de Kalcedono kaj la Armena Eklezio'', publikigitan en 1965 en [[Londono]]. Reveninte al Libano, li servis kiel dekano de la seminario. De 1963, li fariĝis helpanto de [[Katolikoso]] Ĥoreno la 1-a, en kies funkcio li havis multajn ekumenajn kontaktojn. Li servis kiel observanto ĉe la [[Dua Vatikana koncilio|Dua Vatikana Koncilio]], la [[Konferenco de Lambeth]] de 1968 kaj la Konferenco de la estroj de la orientaj ortodoksaj eklezioj en [[Adis-Abebo]]. Li prelegis pri teologio, literaturo, historio kaj kulturo en universitatoj en Bejruto, Rumanio, Moskvo kaj Kotayyam (Barato). Lia eklezia kariero rapide progresis: En 1963 li estis altigita al altranga ĉefmandrito kaj la 19-an de januaro 1964, konsekrita episkopo de katolikoso Ĥoreno. En 1971 li estis elektita Prelaso de la Diocezo de Nova Ĝulfo en [[Esfahano]], Irano . En 1973, li ricevis la rangon de ĉefepiskopo kaj estis nomumita Pontifika Legato de la Orienta Prelaso de la Sankta Apostola Eklezio en Ameriko de Armenio (en [[Novjorko]]) kaj en 1975 ĝia Primaso . Dum sia tempo en Usono, li speciale zorgis pri la pli juna generacio de armenoj kaj ludis ŝlosilan rolon en la monkolektado por Libano 1976-1977. == Katolikosa Kunhelpanto de la Sankta Seĝo de Kilikio (1977-1983) == En 1977, li estis elektita Katolikoso de la [[Armena Patriarkato de Sizo|Katolikosato de Kilikio]] kaj funkciis kiel Katolikosa Helpanto (armene: Աթոռակից Կաթողիկոս) ĝis la morto de Katolikoso Ĥoreno la 1-a en 1983. == Garegino la 2-a, Katolikoso de la Sankta Seĝo de Kilikio (1983-1994 == Kiam plene instalita kiel ''Katolikoso Garegino la 2-a'' de la Granda ''Kilikia'' Domo, li malŝparis specialan atenton pri religia edukado, modernigante kaj antaŭenigante la teologian seminarion. Liaj pontifikaj vizitoj kondukis lin al [[Armenoj en Libano|Libano]], [[Armenoj en Sirio|Sirio]], [[Armenoj en Irano|Irano]], [[Armenoj en Kipro|Kipro]], [[Armenoj en Usono|Usono]] kaj [[Armenoj en Kanado|Kanado]], same kiel al [[Armenoj en Kuvajto|Kuvajto]] kaj la aliaj arabaj ŝtatoj de la [[Persa Golfo]]. Alia grava faceto de lia katolikosado estis liaj ekumenaj kontaktoj. Garegino la 2-a entreprenis ekumenajn vizitojn al Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] de Romo, Ĉefepiskopo [[George Carey de Canterbury]], [[Kopta Eklezio|kopta]] papo [[Ŝenudo la 3-a]] de la Aleksandrio, la svisaj reformitaj eklezioj kaj la luteranaj eklezioj de Danio kaj Germanio. En 1989 li estis elektita honora prezidanto de la Mezorienta Konsilio de Eklezioj. Garegino verkis plurajn librojn kaj libretojn en la armena, angla kaj franca kaj publikigis multajn artikolojn kaj studojn pri teologiaj, armenologiaj, filozofiaj, etikaj kaj literaturaj temoj en periodaĵoj. Li ankaŭ faris oftajn vizitojn al la [[Patrina Seĝo de Sankta Eĉmiadzin|Patrino Seĝo de Sankta Eĉmiadzin]] kaj esprimis solidarecon en la vizito okaze de la [[Spitaka tertremo]] en Armenio 1988 kune kun Katolikoso [[Vazgen la 1-a]]. == Garegino la 1-a, ''Katolikoso de ĉiuj armenoj'', Patrino Seĝo de Sankta Eĉmiadzin (1994-1999) == Post la morto de Katolikoso [[Vazgen la 1-a]] en 1994, Katolikoso Garegino Sargsjan estis elektita Supera Patriarko kaj ''Katolikoso de ĉiuj armenoj'' fare de Nacia Eklezia Asembleo de 400 delegitoj kaj poste nomata Garegino la 1-a, estante la unua Supera Patriarko kun tiu nomo. En novembro 1998, Garegino spertis kanceran kuracadon en Novjorko. Li nomumis ĉefepiskopon Garegino Nersesjan, poste Garegino la 2-a, kiel ĝenerala vikario. Garegino la 1-a mortis en junio 1999. == Referencoj == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/312233/Catholicos-Karekin-I Garegino la 1-a, Katolikoso] * [https://web.archive.org/web/20080827165123/http://armenianstudies.csufresno.edu/hye_sharzhoom/vol21/october67/karekin_.htm Sia Moŝto, Katolikoso Garegino la 1-a forpasis] * [http://www.wcc-coe.org/wcc/news/press/99/24pre.html Komunika oficejo de Monda Konsilio de Eklezioj]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.hyeetch.nareg.com.au/religion/karekin_i.html Pri Garegino la 1-a] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Katolikosoj]] fypmo44valj2m5iju4p9aszldvjqrow Gino Bramieri 0 707840 9372692 9317272 2026-05-14T10:25:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372692 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Gino Bramieri |dosiero = Gino Bramieri 1966.jpg |grandeco de dosiero = 260px |priskribo de dosiero = Gino Bramieri en 1966 |naskonomo = Luigi Bramieri |dato de naskiĝo = {{naskiĝdato|1928|6|22}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Italio}} [[Milano]], [[Lombardio]], [[Italio]] |dato de morto = {{mortodato kaj aĝo|1996|6|18|1928|6|22}} |loko de morto = {{Flago|Italio}} [[Milano]], [[Lombardio]], [[Italio]] |kromnomo = |aktivaj jaroj = [[1943]] - [[1996]] |geedzo = |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = http://www.ginobramieri.it/ |karakteriza rolo = |oskar-premio = |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = |césar = |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Gino Bramieri''', realnome '''Luigi BRAMIERI''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1928|6|22}} en [[Milano]], mortis {{mortodato|1996|6|18}} en [[Milano]]) estis [[Italio|itala]] [[aktoro]] kaj [[humuro|humuristo]].<ref>[https://www.ilgiorno.it/milano/cronaca/gino-bramieri-1.4312326 Gino Bramieri, il comico milanese che debuttò tre volte]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Biografio == Li naskiĝis en [[Milano]] en [[1928]], li eklaboris kiel dungito de ''Banca Commerciale Italiana''. [[Italo Terzoli|Terzoli]] kaj [[Enrico Vaime|Vaime]] estis liaj referencaj aŭtoroj, li atingis grandan sukceson en la teatro per iliaj manuskriptoj, de ''La sveglia al collo'' ĝis ''Anche i bancari hanno un'anima'' kaj ''[[La vita comincia ogni mattina]]''. Li publikigis siajn ŝercojn en volumena serio: ''50 chili fa''.<ref>[https://www.ilgiornale.it/news/mio-padre-gino-bramieri-l-artista-che-voleva-milano-ai-suoi.html «Mio padre Gino Bramieri, l'artista che voleva Milano ai suoi piedi»]</ref>. Bramieri mortis en Milano en [[1996]] pro [[pankreata kancero]]. == Televido == * 1954 : ''Esami di maturità'', komedio de Ladislao Fodor, de Mario Landi * 1960 : ''Manettoni e Pippo Fantasma'' de Alda Grimaldi * 1961 : ''L'amico del giaguaro'' de Vito Molinari * 1964 : ''Biblioteca di Studio Uno: Il dottor Jekyll e mister Hyde'' de Antonello Falqui * 1964 : ''Biblioteca di Studio Uno: Al Grand Hotel'' de Antonello Falqui * 1967 : ''Graditi ospiti'' de Vito Molinari * 1968 : ''Felicita Colombo'' de Antonello Falqui * 1973 : ''Hai visto mai?'' de Enzo Trapani * 1974 : ''Un mandarino per Teo'' de Eros Macchi * 1975 : ''Punto e basta'' de Eros Macchi * 1979 : ''Anche i bancari hanno un'anima'' de Pietro Garinei kaj Gino Landi * 1979 : ''Mai di sabato signora Lisistrata'' de Vito Molinari * 1980-1988 : ''G. B. Show'' de Gino Landi * 1990 : ''Risate il Capodanno'' * 1992-1995 : ''Nonno Felice'' de Giancarlo Nicotra * 1995 : ''La sai l'ultima?'' * 1995 : ''Norma e Felice'' de Giorgio Vignali == Radio == * ''Batto quattro'' * ''Grand Varietà'' * ''Patatine Ai donné contour'' == Bibliografio == * Cesare Bramieri kaj Antonio Barbato, ''Ciao Gino!'', Milano, Ed. Mursia, 1998 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{it}} {{Oficiala retejo|http://www.ginobramieri.it/}} * {{en}} {{IMDb nomo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bramieri, Gino}} [[Kategorio:Italaj aktoroj]] [[Kategorio:Italaj humuristoj]] [[Kategorio:Italaj komikistoj]] jflhqp6u3fxwa0p6m8d7i6l5tdhu2y2 Martin Kocher 0 713300 9372209 9153754 2026-05-13T15:49:21Z ThomasPusch 1869 9372209 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | dato de naskiĝo = [[1973]] }} '''Martin Georg KOCHER''' (naskiĝinta la {{Daton|13|9|1973}} en [[Salzburg]])<ref>[https://medienportal.univie.ac.at/uniview/professuren/cv/artikel/univ-prof-mag-dr-martin-kocher/ Kocher ĉe medienportal.univie.ac.at]</ref> estas [[aŭstrio|aŭstra]] ekonomikisto, iama universitata profesoro kaj senpartia politikisto. Ekde la 11.1.2021 li estas federacia ministro pri laboraj, familiaj kaj junularaj aferoj en la dua kabineto de [[Sebastian Kurz]] posteulante [[Christine Aschbacher]] kiu demisiis pro [[plagiato]]-riproĉoj pridisertaciaj.<ref>[https://orf.at/stories/3196846/ noto en la retejo [[orf]].at] ({{de}})</ref> Kocher estis profesoro pri Kondutekonomio kun aplikado en la aŭstria ekonomipolitiko ĉe la Instituto pri [[politika ekonomio]] kaj ĉe Vienna Center for Experimental Economics de la [[Universitato de Vieno]] kaj inter 2016 kaj 2021 scienca estro de la Instituto pri superaj studoj/IHS. == Vivo == Post studo de politika ekonomio ĉe la [[Universitato de Innsbruck]] li doktoriĝis tie en 2002. Lia habilitiĝo fariĝis en 2007, denove en Innsbruck. Jam antaŭ la fino habilitiĝa li gajnis alifontajn rimedojn, i.a. tra [[Nacia Banko de Aŭstrio]] kaj Raiffeisen-landobanko de [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]]. Kiel gastscienculo li restadis du jarojn ĉe la [[Universitato de Amsterdamo]]. En 2010 li iĝis profesoro ĉe [[Universitato de Orienta Anglio]] kiun li baldaŭ forlasis por sekvi vokon je la [[Universitato de Munkeno]]. Tie li jam estis studa dekano kaj dekano de la politikekonomia fakultato estante direktoro de la Munkena laborejo pri eksperimenta esplorado rilate ekonomion kaj socion/MELISSA, kiu rekta frukto estis de la ŝtata apog- kaj plibonigprogramo ''Exzellenzinitiative''. Ekde 2011 Kocher estas vizitanta profesoro ĉe la [[Universitato de Göteborg]]. Inter 2014 kaj 2016 li estis adjunkta profesoro ĉe la Kvinslanda teknika universitato de [[Brisbano]]. Liaj ĉefaj esplorkampoj kuŝas en la temaro de konduta ekonomio, eksperimenta ekonomiesplorado kaj psiĥologio ekonomia. Ekde la 1.9.2016 li estris la Instituton pri superaj studoj/IHS.<ref>Andreas Sator: [https://derstandard.at/2000040245862/Neuer-IHS-Chef-Martin-Kocher-Oekonom-mit-Freude-am-Experimentieren ''Neuer IHS-Chef Martin Kocher: Ökonom mit Freude am Experimentieren.''] Ĉe: Wirtschaftspolitik, 1.7.2016</ref> En junio 2020 li posteulis [[Gottfried Haber]] prezidantece ĉe Fiska konsilio.<ref>[https://www.derstandard.at/story/2000118278393/ihs-chef-martin-kocher-wird-praesident-des-fiskalrats "IHS-Chef Martin Kocher wird Präsident des Fiskalrats"]</ref> == Sciencaj laboroj == Martin Kocher rangas inter la plej aktivaj esploristoj sur la kampo de eksperimenta ekonomiesplorado en [[Germanujo]]. En 2013 li havis la 12-an rangon ĉe Handelsblatt-konkurso pri sukcesegaj ekonomiistoj [[germanlingvio|germanlingvaj]] estantaj en la aĝo de malpli ol 40 jaroj. La saman jaron FAZ elektis lin la 38-a plej influhavanta germanlingva politikisto.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/wirtschaft/wirtschaftswissen/f-a-z-oekonomenranking-die-einflussreichsten-oekonomen-im-gesamt-ranking-12560426.html ''F.A.Z.-Ökonomenranking: Die einflussreichsten Ökonomen im Gesamt-Ranking.''] Ĉe: [[Frankfurter Allgemeine Zeitung]] – Wirtschaftswissen. 5.9. 2013</ref> Liaj eseoj fakaj publikigitis en multaj renomaj gazetoj (ekz. ĉe American Economic Review, Management Science). Kocher okupiĝis pri granda gamo da konduta ekonomio. Li ekzemple aperigis studojn pri la influo de tempopremo je individua decidprenado.<ref>[https://www.wiwo.de/erfolg/trends/zeitdruck-im-job-20-000-blitzentscheidungen-pro-tag-seite-2/5445178-2.html ''Zeitdruck im Job: 20.000 Blitzentscheidungen pro Tag.''] Ĉe: Wirtschaftswoche – Trends</ref> aŭ pri la evoluo de preferoj ĉe infanoj kaj adoleskantoj.<ref>Peter Brors: [https://www.handelsblatt.com/politik/konjunktur/oekonomie/nachrichten/portraetserie-jugend-forscht-martin-kocher-der-vertrauensmann/3086016.html ''Porträtserie Jugend forscht: Martin Kocher – Der Vertrauensmann.''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160328200914/http://www.handelsblatt.com/politik/konjunktur/oekonomie/nachrichten/portraetserie-jugend-forscht-martin-kocher-der-vertrauensmann/3086016.html |date=2016-03-28 }} Ĉe: Handelsblatt – Nachrichten. 11.1.2009.</ref> Koncerne sportekonomikon li klarigis kune kun la fakulo [[Matthias Sutter]], ke [[arbitraciisto]]j ofte malkorekte plihelpas la hejman teamon en kazo de minacanta malvenko.<ref>Urs Willmann: [https://www.zeit.de/2003/24/Fu_a7ball ''Der zwölfte Mann – Endlich bewiesen: Fußball-Schiedsrichter pfeifen ungerecht.''] Ĉe: Zeit Online – Sport. 5.6. 2003.</ref> == Honoroj == Martin Kocher ricevis la sekvajn premiojn kaj honorojn: * Preis der Nationalökonomischen Gesellschaft für den besten Beitrag eines jungen Ökonomen (2000) * Beste Dissertation der Wirtschafts- und Sozialwissenschaftlichen Fakultät der Universität Innsbruck (2003) * Preis des Fürstentums Liechtenstein für Forschung (2003) * Preis der Stadt Innsbruck für Forschung (2003) * Bayerischer Preis für exzellente Lehre (2013) == Eldoniste == Martin Kocher ekde 2013 kuneldonas la fakgazeton "Journal of Behavioral and Experimental Economics" kaj inter 2008 ĝis 2015 li kuneldonis krome "Journal of Economic Psychology.<ref>[https://www.ihs.ac.at/2Ffileadmin/2Fpublic/2Fcv/2Fcv_martinkocher_sep2016_long.pdf Curriculum Vitae Martin G. Kocher]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Verkoj == * Martin Kocher, J. Pahlke, S. Trautmann: ''Tempus fugit: Time pressure in risky decisions.'' Management Science 59 (10), 2013, p.&nbsp;2380–2391. * M. Sutter, Martin Kocher, D. Rützler, S. Trautmann: ''Impatience and uncertainty: experimental decisions predict adolescents' field behavior.'' American Economic Review 103 (1), 2013, p.&nbsp;510–531. * M. Sutter, S. Haigner, Martin Kocher: ''Choosing the stick or the carrot? Endogenous institutional choice in social dilemma situations.'' Review of Economic Studies 77 (4), 2010, p.&nbsp;1540–1566. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.experimentalforschung.econ.uni-muenchen.de/personen/ehemalige/martin_kocher/index.html Martin Kocher ĉe LMU Munkeno] * [https://medienportal.univie.ac.at/uniview/professuren/cv/artikel/univ-prof-mag-dr-martin-kocher/ Kocher sur paĝoj de la viena altlernejo] * {{DNB-Portal|124659217}} * [https://scholar.google.com/citations?user=1pZ1SaEAAAAJ&hl=de&oi=ao Prie ĉe GoogleScholar] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Kocher, Martin}} [[Kategorio:Aŭstraj ministroj]] [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Aŭstraj politikistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1973]] dtz3h9d5ozjo47ilw1307mtlacbg7uj Silento=Morto Projekto 0 718941 9372147 9281029 2026-05-13T14:23:06Z RG72 11847 9372147 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:A_pink_triangle_against_a_black_backdrop_with_the_words_'Silence=Death'_representing_an_advertisement_for_The_Silence_=_Death_Project_used_by_permission_by_ACT-UP,_The_AIDS_Coalition_To_Unleash_Power._Wellcome_L0052822.jpg|eta|Rozkolora triangulo kontraŭ nigra fono kun la vortoj 'Silento=Morto' reprezentanta reklamon por Silento=Morto Projekto uzita de permeso de AGO-UP. Kolora litografaĵo, 1987.]] La '''Silento=Morta Projekto''', plej bone konata per sia ikoneca politika [[afiŝo]], estis la laboro de sesopa kolektivo en Novjorko: Avram Finkelstein, Brian Howard, Oliver Johnston, Charles Kreloff, Chris Lione kaj Jorge Soccarás.<ref>[https://www.nytimes.com/2020/10/15/t-magazine/most-influential-protest-art.html]</ref><ref>[http://www.slate.com/blogs/outward/2016/07/13/silence_death_artist_avram_finkelstein_on_history_of_queer_art_and_activism.html] 13a de Julio, 2016</ref> == Formado == Avram Finkelstein fondis la Silent=Mortan projekton en 1987 kun Jorge Socarras, Chris Lione, Charles Kreloff, Oliver Johnston kaj Brian Howard dum la [[Aidoso]] krizo kiel konsci-levan grupon kaj kiel rimedon de reciproka subteno.<ref>[https://www.villagevoice.com/2017/06/20/how-six-nyc-activists-changed-history-with-silence-death/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210418231733/https://www.villagevoice.com/2017/06/20/how-six-nyc-activists-changed-history-with-silence-death/ |date=2021-04-18 }} 20a de Junio, 2017</ref><ref>[https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/159258]</ref> La enhavo de iliaj diskutoj rapide iĝis politika. Inspirita de afiŝoj faritaj de la Arta Laborista Koalicio kaj la Gerilaj Knabinoj, la grupo decidis krei sian propran afiŝon kaj afiŝi ĝin tra tuta Novjorko. Malakceptante ajnan fotografian bildon kiel nepre ekskluziva, la grupo decidis uzi pli abstraktan lingvon en provo atingi multoblajn spektantarojn.<ref> [https://www.nypl.org/blog/2013/11/22/silence-equals-death-poster] 21a de Novembro, 2013</ref> Ili kreis la Silento=Morto afiŝon uzante la titolan frazon kaj [[Rozkolora triangulo|rozkoloran triangulon]], jam bone konata de ties asocio kun la [[Persekutado de samseksemuloj en Nazia Germanio kaj la Holokaŭsto|turmentado de samseksemuloj en Nazia Germanio]] en la 1930aj jaroj kaj 1940aj jaroj.<ref> [https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/159258]</ref><ref>[http://www.actupny.org/reports/silencedeath.html]</ref> == ACT UP (vekiĝu kaj agu) == La Silento=Morto afiŝo estis ankaŭ uzita de la Aidos-Koalicio Ellasi Potencon (AGON UP) kiel centra bildo en ilia [[HIV/aidos-aktivismo|aktivisma kampanjo kontraŭ la Aidosa epidemio]].<ref> [https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/159258]</ref> Pro lobiado de ACT UP, la rozkolora triangulo restas sinonima kun Aidos-aktivismo. En 2017, la bildo estis reinstalita en la fenestroj de la Leslie Lohman Muzeo de Geja kaj Lesba Arto<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.leslielohman.org/exhibitions/current.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-03-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120709040241/http://leslielohman.org/exhibitions/current.html |arkivdato=2012-07-09 }}</ref> kun nova linio ĉe la fundo: "Estu Vigla, rifuzu, Rezistu." == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[HIV/aidos-aktivismo]] * Aidoso–Holokaŭsta metaforo {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Aidoso]] [[Kategorio:GLAT-rajtoj en Usono]] [[Kategorio:GLAT-historio en Usono]] [[Kategorio:Afiŝoj]] [[Kategorio:Grafikaj artoj]] qkxvevcm3gkjz950ltsftufy2yvs44g Paroĥa lernejo 0 722651 9372363 8398415 2026-05-13T20:48:33Z Moldur 2507 [[paroĥo]] 9372363 wikitext text/x-wiki '''Paroĥa lernejo''' estas privata baz- aŭ [[mezlernejo]] filiigita kun religia organizo kaj kies instruplano inkluzivas ĝeneralan [[Religia edukado|religian edukadon]] krom laikaj temoj, kiel [[scienco]], [[matematiko]] kaj lingvaj artoj. La vorto "paroĥa" venas de la sama radiko kiel "paroĥo" kaj [[wiktionary:parochial|paroĥaj]] lernejoj estis originale la eduka alo de la loka [[Paroĥo|paroĥa]] preĝejo. Kristanaj paroĥaj lernejoj estas ofte nomitaj "preĝejaj lernejoj" aŭ "kristanaj lernejoj". Krom lernejoj administrataj de kristanaj organizoj, estas ankaŭ religiaj lernejoj filiigitaj kun judaj, islamaj kaj aliaj grupoj. Ĉi tiuj, tamen, ne estas tiom ofte nomitaj "paroĥaj" pro historia asocio de la termino kun kristanaj paroĥoj. == Usono kaj Kanado == La evoluado de la nordamerika katolika paroĥa lerneja sistemo povas esti disigita en tri fazoj. Dum la unua (1750–1870), paroĥaj lernejoj aperis kiel ''ad hoc'' klopodoj de paroĥoj kaj la plej multo da katolikaj infanoj ĉeestis publikajn lernejojn. Dum la dua periodo (1870–1910), la katolika hierarkio faris bazan sindevontigon al aparta katolika lerneja sistemo. Ĉi tiuj paroĥaj lernejoj, kiel la grandurbaj paroĥoj ĉirkaŭ ili, ofte estis etne homogenaj; tio signifas, ke germana infano ne estu sendita al irlanda lernejo nek inverse nek litova lernanto al ili. Instruo en la lingvo de la malnova lando estis ofta. En la tria periodo (1910–1945), katolika edukado estis modernigita kaj modeligita de la publikaj lernejaj sistemoj kaj tiel etneco estis malzorgata en multaj areoj. En urboj kun grandaj katolikaj loĝantaroj (kiel [[Ĉikago]] kaj [[Bostono]]) estis fluo de instruistoj, administrantoj kaj studentoj de unu sistemo al la alia.<ref>Lazerson (1977)</ref> Krom la katolikoj, ankaŭ la germanaj luteranoj kaj kalvinismaj nederlandanoj komencis paroĥajn lernejojn, kiel faris ortodoksaj [[judoj]]. Ekde 1876, tridek naŭ statoj (de la 50 en tuto) aprobis konstituciajn ŝanĝojn al iliaj ŝtataj konstitucioj, nomataj "Blaine Ŝanĝoj," malpermesante impostan monon uzitan por financi paroĥajn lernejojn. En 2002, la [[Supera Kortumo de Usono]] konfirmis Ohian leĝon permesanta helpon sub specifaj cirkonstancoj. == Filipinoj == Ekde la hispana epoko, lernejoj estis tradicie administrata de la [[Katolika Eklezio|katolika eklezio]] kaj ties filiigitaj [[Religia instituto|religiaj institutoj]] (kiel la [[Jezuitoj]]). Nuntempe, paroĥaj lernejoj estas administrataj de lokanoj, teritoriaj [[Paroĥo|paroĥoj]] dum katolikaj lernejoj estas administritaj de [[Episkopujo|diocezoj]] aŭ religiaj institutoj. == Barato == En [[Barato]], katolikaj edukaj institucioj estas la dua en nombro malantaŭ registaraj lernejoj kun 14 539 instancoj laŭ konto. Dum la lernejoj estas decentre spuritaj de la katolika Episkopa Konsilio de Barato, ili estas kontrolitaj de la diocezo en kiu ili troviĝas. Estas 13 004 primaraj kaj duarangaj katolikaj lernejoj, 243 specialaj lernejoj, 448 katolikaj altlernejoj kaj 534 teknikaj institucioj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliotekoj == * Lazerson, Marvin. "Understanding American Catholic Educational History," History of Education Quarterly 1977 17(3): 297-317 in JSTOR [[Kategorio:Tipoj de lernejoj]] [[Kategorio:Kristanaj lernejoj]] [[Kategorio:Eduksistemoj]] rwxasmexk243u1v5999d9zzhb2tay2p Ecosia 0 729757 9372354 9358983 2026-05-13T20:30:39Z Wiki User 555555 255668 9372354 wikitext text/x-wiki {{Informkesto retejo |nomo= Ecosia |emblemo = Ecosia product images.jpg |emblema_grandeco =300px |ekrankopio = |ekrankopia_grandeco = |retadreso = {{URL|https://ecosia.org}} |comerca = Jes |loko = Berlino |tipo = [[serĉilo]] |lingvoj = Multaj |registriĝo= Neniu |posedanto = Ecosia GmbH |aŭtoro = Christian Kroll |fondiĝo = 7/12/2009 |stato = Aktiva |alexa = }} '''Ecosia''' estas interreta [[serĉilo]] kiu donacas 80% de siaj profitoj al asocioj kiuj agas al la programo de [[rearbarigo]] nune precipe en la landoj de la sudo. Ecosia plantis [[Arbo|arbojn]] en [[Burkino]], en [[Peruo]], en [[Tanzanio]], en [[Madagaskaro]] kaj en dek du aliaj landoj. La entrepreno estas certigita kiel [[B korporacio]], kaj sidejo estas en [[Germanio]] ([[Berlino]]). En julio 2020, Ecosia superas la 100 milionojn da plantitaj arboj tra la mondo ekde sia kreo. Tio reprezentas plurajn miliardojn da retserĉado. Averaĝe oni bezonas 45 esploradojn por planti arbon. La rezultoj ekrane de la serĉilo estas generitaj de [[Bing (retejo)|Bing]], plibonigitaj de [[Algoritmo|privataj algoritmoj]] de Ecosia kaj kun reklamoj per [[Yahoo!]]. Eblas ne plu afiŝi reklamajn ligojn, en tiu kazo la donacado estas pli malgrava. Kiel socia entrepreno, Ecosia volas «kultivi pli daŭripovan mondon en media, socia kaj ekonomia fakoj». Por tio, krom esti neŭtrala en karbono, ĝi plantas ankaŭ regule arbojn en iuj plej malriĉaj landoj. La sidejo de Ecosia GmbH estas lokita en la kvartalo [[Gesundbrunnen]] de la urbodistrikto [[Mitte]] de [[Berlino]], en [[Germanio]], kie laboras teamo de averaĝe 30 personoj. [[Dosiero:Re_publica_19_-_Day_3_(46886393095)_(cropped).jpg|alternative=Christian Kroll|eta|Christian Kroll (en 2019), la fondinto d Ecosia.]] [[Dosiero:Évolution_des_financements_d’Écosia_pour_les_plantations_d’arbres.png|alternative=Évolution des financements d'Écosia pour les plantations d'arbres|centra|eta|500px|Evoluo de la financadoj de Ecosia por la plantado de arboj,]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Interretaj serĉiloj]] [[Kategorio:Sociala ekonomio]] [[Kategorio:Publika trezoro]] [[Kategorio:Germanaj firmaoj]] s0kcv7qi8hhsi02zajv62gvqj7acjp2 Gabi Bárdy 0 731514 9372457 9322619 2026-05-13T22:53:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372457 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Gabi Bárdy |dosiero = Bárdy Gabi.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Gabi Bárdy |naskonomo = Heckel Gabriella Mária Róza }} '''Gabi Bárdy''' [bArdi], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo '''Bárdy Gabriella Mária Róza''' estis [[Hungario|hungara]] [[aktoro]], operet[[kantisto]], [[primadono]]. Ŝia origina familia nomo estis ''Heckel'', ŝia nomvarianto estis ''Bárdi''. [[Dosiero:Bárdy Gabi-Varázsgyűrű-Uher Ödön.jpg|eta|{{centre|Gabi Bárdy en 1898}}]] Gabriella Heckel<ref>https://hu.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1rdy_Gabi</ref> naskiĝis la {{daton|7|septembro|1876}} en [[Újpest]], ŝi mortis la {{daton|16|junio|1965}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Gabi Bárdy debutis sukcese en scenejo de [[Népszínház]] en [[1893]]. Post jaroj ŝi havis rolojn en [[Cluj|Kolozsvár]] (1901), [[Vieno]] (1903) kaj [[Pécs]]. Tamen ŝi ĉiam revenis al Népszínház, kie ŝi forlasis la aktoradon depost 1906. Ŝi edziniĝis en 1895 kaj 1912. == Ŝiaj teatraj roloj (elekto) == * [[György Verő]]: ''Szultán'' - Délia (debuta rolo) * [[Ferenc Lehár]]: ''Víg özvegy'' - Glavari Hanna * [[Károly Gerő]]: ''Próbaházasság'' - Birike * [[Jacques Offenbach]]: ''Párizsi élet'' – Pauline * [[Brandon Thomas]]: [[La Onklino de Charley]] – Annie == Fontoj == * [http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz02/227.html hungarlingva biografio]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20160304192831/http://www.ujpestlexikon.hu/ul/person?person_id=BARG-2196 hungarlingva biografio] * [https://mek.oszk.hu/08700/08756/html/I/szin_I.0146.pdf] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bardy Gabi}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj operetkantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj primadonoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] q45xn8jtm19geywik9x6y3capc0azow Jorma 0 733752 9372295 9291643 2026-05-13T18:18:04Z ThomasPusch 1869 9372295 wikitext text/x-wiki '''Jorma''' estas vira nomo, kiu estas originale el [[Karelio]] sed nuntempe estas ordinara ankaŭ en okcidenta Finnlando kaj estas en uzo ankaŭ en [[Usono]], kie ĝian popularecon kreskigis uson-finna muzikisto [[Jorma Kaukonen]]. Ĝi estas formo de nomo Jeremia. Ĝi estis antaŭe speciale ortodoksa nomo. Nomoj Jorma kaj Kari konatiĝis en Finnlando per romano ''Panu'', kiun [[Juhani Aho]] publikigis en la jaro 1897. En la libro prezentas scianto nome Jorma. Unu el unuaj homoj de tiu nomo post tio estis pentristo [[Jorma Gallen-Kallela]] (filo de [[Akseli Gallen-Kallela]]), kiu falis en unua aŭ dua tago de [[Vintra milito]] kontraŭ [[Sovetunio]]. Li ricevis sian nomon verŝajne laŭ la romano ''"Panu"'' de [[Juhani Aho]]. En [[Finnlando]] la nomo estis populara nomo proksimume de 1935 ĝis 1965, sed poste en finna slanga lingvo ''jorma'' fariĝis vorto por [[peniso]] <ref>[https://www.is.fi/kotimaa/art-2000000966212.html?_x_tr_hist=true is.fi/kotimaa/art-2000000966212] ([https://www-is-fi.translate.goog/kotimaa/art-2000000966212.html?_x_tr_sl=fi&_x_tr_tl=eo&_x_tr_hl=eo&_x_tr_pto=wapp&_x_tr_hist=true traduko])</ref><ref>https://yle.fi/a/3-10669296</ref> (simile al ''dick'' en la angla kaj ''petterniklas'' en la sveda). Pro la slanga signifo eĉ kelkaj portatoj de la nomo "Jorma" ŝanĝis sian nomon, kaj ekde 1980-aj jaroj oni en Finnlando donas tiun nomon al infanoj vere malofte. == Nomtago == Jorma estas en la finnlanda nomtagokalendaro ekde 1908. En 1908 - 1949 la nomtago estis la [[13-a de septembro]] kaj ekde 1950 estas la [[26-a de junio]], kiu estas ankaŭ nomtago de la nomformoj ''Jarmo'', ''Jarkko'', ''Jarno'', ''Jere'' kaj ''Jeremias''. En la finna ortodoksa kalendaro la nomtago de jorma estas la [[26-a de julio]]. == Konataj homoj de tiu nomo == * [[Jorma Gallen-Kallela]] (1898–1939), finna pentristo * [[Jorma Hynninen]] (n. 1941), finna operkantisto * [[Jorma Kääriäinen]] (n. 1961), finna kantisto * [[Jorma Kaukonen]] (n. 1940), usona kantisto * [[Jorma Kinnunen]] (1941–2019), finna lancoĵetisto * [[Joa Korhonen|Joa (antaŭe Jorma) Korhonen]] (n. 1980), finna gitaristo * [[Jorma Ollila]] (n. 1950), entreprenisto * [[Jorma Panula]] (n. 1930), dirigento * [[Jorma Piisinen]], glacihokeisto, televida prezentisto kaj politikisto * [[Jope Ruonansuu|Jorma "Jope" Ruonansuu]] (1964–2020), finna humuristo, imitulo, muzikisto kaj aktoro * [[Jorma Taccone]] (n. 1977), usona muzikisto, redaktoro, aktoro, humuristo kaj produktanto * [[Jorma Uotinen]] (n. 1950), finna dancisto kaj koreografo == Fikciaj homoj de tiu nomo == * Scianto Jorma en romano ''"Panu"'' de [[Juhani Aho]] * Jorma Kariluoto, oficiro en romano [[Nekonata soldato (romano)|Nekonata soldato]] de [[Väinö Linna]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Personaj nomoj]] [[Kategorio:Finnaj personaj nomoj]] q9aace6cyirj9luennwn32fz7eg0ym7 Antti 0 740107 9372298 9251527 2026-05-13T18:20:03Z ThomasPusch 1869 9372298 wikitext text/x-wiki '''Antti''' estas [[finna]] formo de nomo [[Andreo]]. == Konataj Antti-oj == * [[Antti Hackzell]], finna politikisto * [[Antti Hyry]], finna verkisto * [[Antti Häkkänen]], finna politikisto * [[Antti Leinonen]] (n. 1951), finna fotografiisto * [[Antti Pihlström]], finna hokeisto * [[Antti Rannanjärvi]], finna krimulo * [[Antti Rinne]], finna politikisto * [[Veikko Siltavuori|Antti Veikko "Jammu" Siltavuori]], finna krimulo * [[Antti Tuisku]], finna kantisto * [[Antti Tulenheimo]], finna politikisto * [[Antti Tuuri]] (n. 1944), finna verkisto. {{Apartigilo}} {{Projektoj}} {{ĝermeto}} [[Kategorio:Personaj nomoj]] [[Kategorio:Finnaj personaj nomoj]] n1x7gkc7xvtzmwf6fbr49l3cezbznn3 Fray Marcos 0 742394 9372266 8556001 2026-05-13T16:53:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372266 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | regiono-ISO = UY | bildo = | ŝanĝebla mapo=Urugvajo/Urugvajo | tipo1=reliefo | tipo2=normala }} '''{{PAĜONOMO}}''' estas municipo de [[Urugvajo]]. Ĝi apartenas al la [[departemento Florida]] en la centra sudo de la lando. Laŭ la censo de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: laŭ la censo de 2011 estis 2 398. --> == Eksteraj ligiloj == * [http://florida.gub.uy/ oficiala retejo de la departemento]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{es}}) {{projektoj}} {{ĝermo|Urugvajo}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Departemento Florida]] [[Kategorio:Urboj de Urugvajo]] g38m1ua5awc934evcduagbd2xr0pqiw Frigyes Gödrös 0 766707 9372316 8183440 2026-05-13T19:12:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372316 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Frigyes Gödrös |dosiero = Gödrös Frigyes.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Frigyes Gödrös |naskonomo = }} '''[[Frederiko|Frigyes]] Gödrös''' [fridjeŝ godroŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Gödrös Frigyes''' estis [[Hungario|hungara]] [[reĝisoro]], [[scenaristo]], [[aktoro]]. Frigyes Gödrös<ref>https://www.imdb.com/name/nm0351350/</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM36995;jsessionid=D498F2B3BEDBB329968DF9CFBDFFAEF0</ref> naskiĝis la {{daton|8|aŭgusto|1942}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Frigyes Gödrös maturiĝis en [[konservatorio]] en sia naskiĝurbo en [[1963]], iom poste li akiris reĝisoran [[diplomo]]n en [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Altlernejo pri Teatro kaj Filmo]] en 1970 aŭ 1971. Inter 1970–1972 li estis [[dramaturgo]], scenaristo kaj asistanto en filma produktejo, inter 1972–1975 li laboris en studio pri novaĵoj kaj dokumentaj filmoj, poste en laborejo pri mallongaj filmoj. Ekde 1971 li havis gravajn postenojn en filmaj produktejoj, sed iom poste li ankaŭ reĝisoris. Li ricevis [[premio]]jn inter 1995-2001. == Liaj filmaj roloj (elekto) == * ''Még kér a nép'' (1972) * ''Priváthorvát és Wolframbarát'' (1994) - Wolframbarát; ankaŭ kunscenaristo kaj reĝisoro * ''A halál kilovagolt Perzsiából'' (2005) * ''Tabló – Minden, ami egy nyomozás mögött van!'' (2008) * ''Fekete leves'' (2014) - Frici * ''Magyar Passió'' (2021) - Frato Rafael == Liaj scenarlibroj (elekto) == * ''Glamour'' (2000); ankaŭ reĝisoro * ''Szemétdomb'' (mallonga filmo, 2001) * ''Történetek az elveszett birodalomból'' (televida filmo, 2004); ankaŭ kunreĝisoro * ''Kolorádó Kid'' (2010) * ''A régi házban'' (televida filmo, 2013); ankaŭ reĝisoro == Liaj reĝisoraĵoj (elekto) == * ''Ifjú házasok'' (1974) * ''Da Capo'' (1988) == Fontoj == * [https://nfi.hu/hu/alkoto/godros-frigyes hungarlingva biografio] * [https://magyarfilmakademia.hu/hu/tag/g%C3%B6dr%C3%B6s-frigyes hungarlingva biografio]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.mafab.hu/people/frigyes-godros-236733.html filmoj] * [https://port.hu/adatlap/szemely/godros-frigyes/person-18237] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Godros Frigyes}} [[Kategorio:Hungaraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj scenaristoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio|Filmo}} o321wb92ao6lbqtdyz61td50wzt0t15 Frigyes Funtek 0 768313 9372315 8183438 2026-05-13T19:10:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372315 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Frigyes Funtek |dosiero = Funtek Frigyes.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Frigyes Funtek |naskonomo = }} '''[[Frederiko|Frigyes]] Funtek''' [fridjeŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Funtek Frigyes''' estas [[Hungario|hungara]] [[aktoro]], [[reĝisoro]], [[voĉoaktoro]], altlerneja [[instruisto]]. Frigyes Funtek<ref>https://www.imdb.com/name/nm0298795/</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM109843;jsessionid=614F188787C46C823927C6565EB9201C</ref> naskiĝis la {{daton|24|marto|1958}} en [[Szany]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Frigyes Funtek akiris arkitekturan diplomon en altlernejo en Budapeŝto en 1979, poste aktoran [[diplomo]]n en [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Altlernejo pri Teatro kaj Filmo]] en [[1984]]. Lia ĉefinstruisto estis [[Imre Kerényi]]. Li komencis sian aktoran karieron en [[Nacia Teatro (Budapeŝto)]], sed en 1988 li translokiĝis al [[Parizo]]. Inter [[1999]]–[[2007]] li instruis en [[Udine]], inter 2008-2011 li estis arta gvidanto de [[Nacia Teatro (Győr)]]. Ekde [[2022]] li instruis en la menciita altlernejo (intertempe levita universitato). Li edziĝis dufoje, fine li vidviĝis, li havis [[filo]]n. Li ricevis [[premio]]jn en 1984 kaj 1996. == Liaj teatraj roloj (elekto) == * [[William Shakespeare]]: ** [[Romeo kaj Julieta]] - vira titolrolo ** [[La Venecia Komercisto]] - Bassanio ** [[Henriko la 4-a]] - Harry ** [[Henriko la 5-a]] - dauphin * [[Ŝekspiro]]-[[Friedrich Dürrenmatt]] ''János király'' - Faulconbridge Fülöp; Sir Richard Plantagenet * [[Imre Madách]]: [[La tragedio de l' homo]] - juvelvendisto; kondamnito * [[Károly Szakonyi]]: ''Adáshiba'' - Emberfi * [[András Sütő]]: ''Ádvent a Hargitán'' - Gábor Zetelaki == Liaj teatraj reĝisoraĵoj == * [[István Örkény]]: ''Tóték'' (1992, 2000, 2012, 2013) * Ŝekspiro: [[La Dresado de la Megero]] (2003) * Károly Szakonyi: ''Adáshiba'' (2013) * [[Mihály Fazekas]]: ''Lúdas Matyi'' (2016) == Liaj kinaj filmaj roloj (elekto) == * ''Suli-buli'' (1982) * ''Köd'' (1994) - Viktor * en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj ekzemple de [[Brandon Lee]], Samvel Sarkisyan<ref>http://iszdb.hu/?szemely=20860</ref> == Liaj televidaj filmaj roloj (elekto) == * ''A nagyenyedi két fűzfa'' (1979) * [[Peer Gynt]] (1988) - maldikulo * ''Studio des artistes'' (serio, 1997) - Vladimir Slasky * ''Un homme en colère'' (serio, 2001) - Joseph Lamovi * ''A besúgó'' (serio, 2022) - Comrade Csaplár == Fontoj == * [https://www.jegy.hu/person/funtek-frigyes-4099 hungarlingva biografio kun foto] * [https://www.mafab.hu/people/frigyes-funtek-510350.html filmoj kun foto] * [http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz07/354.html hungarlingva biografio]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://port.hu/adatlap/szemely/funtek-frigyes/person-3498 roloj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Funtek Frigyes}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio|Filmo}} 1o3hq9xhvhijg0mh8svv58guwyv84fj Gergely Kesselyák 0 782152 9372589 7667313 2026-05-14T07:06:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372589 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Gergely Kesselyák |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''Gergely Kesselyák''' [gergej keŝejAk], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kesselyák Gergely''' estas [[Hungario|hungara]] [[dirigento]], [[reĝisoro]]. Lia [[edzino]] estas [[Ágnes Molnár (operkantisto)]]. Gergely Kesselyák<ref>https://www.imdb.com/name/nm8087276/</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM649301;jsessionid=41CC8B41A654B8762EA0609F91318480</ref> naskiĝis la {{daton|2|aprilo|1971}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Gergely Kesselyák maturiĝis en [[piaristoj|piarista]] [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en [[1989]], poste li akiris [[diplomo]]n en [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt]] en [[1995]]. Lia ĉefinstruisto estis [[Ervin Lukács]], sed li estis partoprenanto de [[kurso]] de [[:en:Yuri Simonov]]. Ekde 1993 li daŭre direktis la ĉefajn simfoniajn [[orkestro]]jn de Hungario, ekde 1997 li estis fondinta gvidanto de opera branĉo de [[Nacia Teatro (Miskolc)]]. Ekde 1999 li ankaŭ reĝisoris. En [[2001]] li ricevis dirigentan statuson en la [[Budapeŝta Ŝtata Operejo]], en 2016 li estis levita unua dirigento. En 2006 dum kelkaj monatoj li gvidis la Operejon. Li ricevis [[premio]]jn inter 2000-2012. Li edziĝis en 2011, lia edzino naskis [[filino]]n. == Liaj reĝisoraĵoj (elekto) == * [[Giuseppe Verdi]]: ** [[Rigoletto]] ** [[Nabucco]] * [[Gaetano Donizetti]]: ''L’elisir d’amore'' * [[Béla Bartók]]: [[Burgo de la duko Blubarbo]] * [[Giacomo Puccini]]: ** [[Turandot]] ** [[Tosca]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]]: ''Don Giovanni'' == Lia dirigenta repertuaro (elekto) == * Giuseppe Verdi: ** Nabucco ** Rigoletto ** [[Il Trovatore]] ** [[La Traviata]] ** ''I Vepri Siciliani'' ** ''Un balo in Maschera'' ** [[La Forto de la Destino]] ** [[Aida]] ** [[Rekviemo (Verdi)]] * Béla Bartók: ''A csodálatos mandarin'' * [[Sergej Prokofjev]]: [[Romeo kaj Julieta]] (baleta adapto) * [[Leonard Bernstein]]: [[West Side Story]] * Loewe: [[My Fair Lady]] * [[Imre Kálmán]]: ** ''Marica grófnő'' ** ''Csárdáskirálynő'' == Vidu, aŭdu ankaŭ == * [https://www.youtube.com/watch?v=MooAae_BZHo] == Fontoj == * [https://www.opera.hu/hu/tarsulat/szemely/kesselyak-gergely/30/ hungarlingva biografio kun foto]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.jegy.hu/person/kesselyak-gergely-3612 hungarlingva biografio kun foto] * [http://gergely.kesselyak.hu/bio oficiala paĝo kun foto] * [https://port.hu/adatlap/szemely/kesselyak-gergely/person-113148] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kesselyak Gergely}} [[Kategorio:Hungaraj dirigentoj]] [[Kategorio:Hungaraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} ahpulnsy665l5wbaizt0mp8n7kmdy87 Gabriella Balga 0 782622 9372465 8931841 2026-05-13T23:16:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372465 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Gabriella Balga |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''Gabriella Balga,''' [[slovake]] '''Gabriela Balgová''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Balga Gabriella''' estas [[Hungario|hungara]] [[operkantisto]] ([[mezosoprano]]). Gabriella Balga<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM2068688/91788295-391a-4eac-81cf-84ad3d303d5d/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|17|julio|1986}} en [[Veľký Krtíš]]<!--, ŝi mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Gabriella Balga apartenis al la hungara [[minoritato]] de [[Ĉeĥoslovakio]], poste de [[Slovakio]]. Ŝi frekventis plurajn muziklernejojn komence en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste en Slovakio, fine en [[Hungario]]. Ŝi akiris [[diplomo]]n en [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt]], ŝia ĉefinstruisto estis [[Júlia Pászthy]]. Ŝi frekventis ankaŭ majstrokursojn. Ŝi ricevis [[statuso]]n en [[2012]] en la [[Budapeŝta Ŝtata Operejo]], kie ŝi debutis. Ŝi ofte kantis [[oratorio]]jn. Ŝi ricevis [[premio]]jn inter 2010-2020, en 2013 [[stipendio]]n. Ŝi edziniĝis kaj naskis [[filino]]n dum la [[Kronvirusa malsano de 2019]]. == Ŝia repertuaro (elekto) == * [[Ferenc Erkel]] ''Hunyadi László'' (debuto) * [[Eugen d’Albert]]: [[:de:Tiefland (Oper)]] – Nuri * [[Zoltán Kodály]]: ''Háry János'' - Örzse * [[Wolfgang Amadeus Mozart]]: ** [[La geedziĝo de Figaro]] - Cherubino ** [[Così fan tutte]] - Dorabella ** [[Die Zauberflöte]] – dua damo * [[Gioachino Rossini]]: ** [[La barbiro de Sevilo]] - Rosina ** ''L'italiana in Algeri'' - Isabella * [[Giuseppe Verdi]]: [[Nabucco]] - Fenena == Vidu, aŭdu ankaŭ == * [https://www.youtube.com/watch?v=c7IjBR9KAro] == Fontoj == * [https://www.opera.hu/hu/tarsulat/szemely/balga-gabriella/932/ hungarlingva biografio kun foto]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://balgagabriella.com/magamrol/#bio oficiala paĝo kun foto] * [https://port.hu/adatlap/szemely/balga-gabriella/person-474026] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Balga Gabriella}} [[Kategorio:Hungaraj operkantistoj]] [[Kategorio:Slovakiaj hungaroj]] htcpkdrwhpknm5ku8dkt8xp09hp9shh Kategorio:Parokoj de Antigvo kaj Barbudo 14 791446 9372357 7705234 2026-05-13T20:34:54Z Moldur 2507 9372357 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Antigvo kaj Barbudo]] [[Kategorio:Paroĥoj laŭ landoj|Antigvo kaj Barbudo]] kl57o55glr3gkm59buvx9b6c1by77m0 9372408 9372357 2026-05-13T21:51:27Z Moldur 2507 9372408 wikitext text/x-wiki {{Alinomu|:Kategorio:Paroĥoj de Antigvo kaj Barbudo|ĥ}} [[Kategorio:Antigvo kaj Barbudo]] [[Kategorio:Paroĥoj laŭ landoj|Antigvo kaj Barbudo]] na38g1s58z9q5k32qs2oasbuq6qnqc7 Sankta Filipo (Antiguo kaj Barbudo) 0 791456 9372359 9266191 2026-05-13T20:41:44Z Moldur 2507 9372359 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Paroĥo |lando = Antigvo kaj Barbudo |mapo=Saint Philip in Antigua and Barbuda (cropped).svg |mapo priskribo=Situo de Sankta Filipo en Antigvo kaj Barbudo |ĉefurbo = [[Freetown]] kaj [[Willikies]] |regiono-ISO = AG-08 |mapo1 lokumilo = iso |kodo = AG-08 |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |mapligilo = jes |zomo = 5 |parenco = |parenco_tipo = }} '''Sankta Filipo''' estas civila [[paroĥo]] de [[Antigvo kaj Barbudo]], sur nordorienta [[Antigvo]]. En 2011 ĝi havis loĝantaron de {{unuo|3347}}. Tiu fakto faras ĝin la malplej loĝata paroĥo de Antigvo kaj Barbudo. == Loĝataj lokoj == La paroĥo enhavas la urbon Freetown. Aliaj loĝataj lokoj inkluzivas: * Collins * Ffryes * Glanvilles * Montpelier * Newfield * Seatons * Sankta Philips * Willikies * Willoughby {{Projektoj}} [[Kategorio:Parokoj de Antigvo kaj Barbudo]] ap4578v37qrnwxkjumkdkrysym9ep7u Ŝablono:Ŝanhaja Organizo por Kunlaboro 10 796324 9372117 7732648 2026-05-13T12:43:13Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Ŝablono:Ŝanhaja Kunlabora Organizaĵo]] 9372117 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ŝablono:Ŝanhaja Kunlabora Organizaĵo]] jid4ykq08o5o2bpq6p5yla8uypk5qcf Gergő Ármin Balázsi 0 797273 9372600 8561848 2026-05-14T07:22:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372600 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gergő Ármin Balázsi''' [balAĵi] laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Balázsi Gergő Ármin''' estas [[Hungario|hungara]] [[baletisto]]. Lia [[edzino]] estas same baletisto [[Lili Felméry]]. Gergő Ármin Balázsi<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM2437148/46955961-0fda-42a8-87a8-482526b676b5/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis en [[1996]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Gergő Ármin Balázsi studis baleton ekde 2005 kaj akiris baletistan diplomon en [[Hungara Dancarta Altlernejo]] en [[2014]]. Liaj plej gravaj instruistoj estis [[Gábor Keveházi]] kaj [[Imre Dózsa]]. Dum la studentaj jaroj li partoprenis ankaŭ somerajn kursojn kaj baletajn konkursojn, kie li estis kelkfoje la unua. Post la diplomo li ricevis membrecon en baleta branĉo de la [[Budapeŝta Ŝtata Operejo]]. Li ricevis premiojn inter 2016-2022. == Liaj roloj (elekto) == * [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij]]-Messerer: [[Cignolago]] - Siegfried; Pas de six * Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij: ** [[La Nuksrompilo]] - princo ** ''Eŭgeno Onegin'' - Lenskij ** ''Csipkerózsika'' - princo Florimund ** [[Anna Karenina]] (baleto) - Vronskij * [[Léo Delibes]]: ** [[Sylvia (baleto)]] - grupa dancisto ** ''Coppélia'' - ok amikoj * Ashton: ''La knabino gardita malbone'' - Colas (ĉefrolo) * MacMillan-Massenet-Yates: ''Manon'' – Des Grieux; tri dancistaj knaboj * [[László Seregi]]-[[Aram Ĥaĉaturjan]]: [[Spartacus]] (baleto) – Crassus == Referencoj == {{Referencoj|2}} * [https://www.opera.hu/hu/tarsulat/szemely/balazsi-gergo-armin/1313/ hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221002071518/https://www.opera.hu/hu/tarsulat/szemely/balazsi-gergo-armin/1313/ |date=2022-10-02 }} * [https://www.jegy.hu/person/balazsi-gergo-armin-12535 hungarlingva biografio kun foto] * [https://fidelio.hu/tanc/a-tokeletessegre-torekszik-balazsi-gergo-armin-148942.html hungarlingva intervjuo kun foto] == Vidu ankaŭ == * [https://www.youtube.com/watch?v=SJduT8QFEFI&ab_channel=Magyar%C3%81llamiOperah%C3%A1z%2FHungarianStateOpera] {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Balazsi, Gergo Armin}} [[Kategorio:Hungaraj baletistoj]] 7i7b3hsrr2mjzk92bgr0dv0wqvkmg8x Gergely Leblanc 0 797468 9372595 8927258 2026-05-14T07:09:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372595 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Gergely Leblanc |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''Gergely Leblanc''' [gergej], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Leblanc Gergely''' estas [[Hungario|hungara]] [[baletisto]]. Lia [[patro]] estis [[Győző Leblanc]]. Gergely Leblanc<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM2130965</ref><ref>https://szinhaztortenet.hu/record/-/record/OSZMI7695</ref> naskiĝis la {{daton|27|majo|1992}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Gergely Leblanc akiris baletistan [[diplomo]]n en la [[Hungara Dancarta Altlernejo]] en [[2011]], sed li studis jaron ankaŭ en [[:en:Royal Ballet School]]. Liaj pli gravaj instruistoj estis [[Imre Dózsa]] kaj [[Tamás Solymosi]]. Post la baleta diplomo li baletis en baleta branĉo de la [[Budapeŝta Ŝtata Operejo]], kie baldaŭ estis levita titulara privata baletisto. Li ricevis [[premio]]jn inter 2011-2021. == Elektitaj roloj == * [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij]]: ** [[La Nuksrompilo]] - princo ** [[Cignolago]] - Siegfried ** [[Eŭgeno Onegin]] (baleto) - Lenskij ** [[Anna Karenina]] (baleto) – Levin * [[Sergej Prokofjev]]-[[László Seregi]]: [[Romeo kaj Julieta]] (baleto) - vira titolrolo * [[Ŝekspiro]]-László Seregi: [[La Dresado de la Megero]] (baleto) - Lucentio * László Seregi: [[Spartacus]] (baleto) - titolrolo * MacMillan: Manon (baleto) - Des Grieux * [[Baĥĉisaraja fontano (Puŝkin)]] (baleto) - Waclaw * ''Giselle'' - grafo Albert * [[Léo Delibes]]: ''Coppélia'' - Ferenc == Fontoj == * [http://balett.info/leblanc-gergely-az-ifju-balett-tancos/ hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221004075040/http://balett.info/leblanc-gergely-az-ifju-balett-tancos/ |date=2022-10-04 }} * [https://www.opera.hu/hu/tarsulat/szemely/leblanc-gergely/632/ hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221004075038/https://www.opera.hu/hu/tarsulat/szemely/leblanc-gergely/632/ |date=2022-10-04 }} * [http://digitar.opera.hu/www/c16operadigitar.01.02.php?bm=1&mt=0&kr=A_10_%3D%22Leblanc%20Gergely%22 roloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210927094947/http://digitar.opera.hu/www/c16operadigitar.01.02.php?bm=1&mt=0&kr=A_10_%3D%22Leblanc%20Gergely%22 |date=2021-09-27 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Leblanc Gergely}} [[Kategorio:Hungaraj baletistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 5a9lkawzc9lhxhsdnkatnq7gwywmlfi Maria João Pires 0 799621 9372264 9371373 2026-05-13T16:52:23Z ThomasPusch 1869 {{orfa|Sudameriko}} 9372264 wikitext text/x-wiki {{orfa|Sudameriko}} {{Informkesto homo}} '''Maria João Alexandre Barbosa PIRES''' ([mɐˈɾi.ɐ ʒwɐ̃w ˈpiɾɨʃ]; n. la 23-an de julio 1944, do nun {{aĝo|1944|7|23}}-jaraĝa) estas [[Portugaloj|portugala]] [[pianistino]] de [[klasika muziko]], amplekse konsiderata kiel unu el la plej bonkvalitaj ludistoj de [[Mozart]] kaj [[Beethoven]]. Ŝia unua koncerto okazis kiam ŝi estis nur kvin-jaraĝa, kaj estante sep-jaraĝa ŝi jam ludis pianokonĉertojn de Mozart publike. Ŝi studis en Lisbono, kaj poste en [[Munkeno]] kaj [[Hanovro]]. Internacia famo venis en 1970, kiam ŝi venkis en la Ducentjara Konkurso [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]] en [[Bruselo]]. Poste, ŝi ludis kun gravaj orkestroj en Eŭropo, Ameriko, Israelo kaj Japanio, ludante verkojn de [[Bach]], [[Beethoven]], [[Robert Schumann|Schumann]], [[Schubert]], [[Mozart]], [[Brahms]], [[Chopin]] kaj aliaj klasikaj kaj romantismaj komponistoj. == Parta diskaro == * Chopin, Schubert, Mozart ktp.: Complete Concerto Recordings on [[Deutsche Grammophon]] 2014 * Chopin, Schubert, Mozart ktp.: Complete Solo Recordings on Deutsche Grammophon 2014 * Mozart: Lieder and Arias [Akompanisto al [[Barbara Hendricks]]] [EMI] * Mozart: Piano Sonatas Complete (Denon) * Beethoven: Piano Concertos 3 & 4 (2014, Onyx Classics) * Mozart; Fantasies KV 397-KV475, Rondos KV485-KV511 (Denon BB-7009) 1974 * Mozart: Piano Concertos 14, 17, 21, & 26 (2013, Deutsche Grammophon) * Schubert (2013, Deutsche Grammophon) * Chopin (2008, Deutsche Grammophon) * Beethoven: Piano Sonatas (2001, Erato) * Schumann: Piano Concerto, Piano Quintet (2000, Deutsche Grammophon) * Chopin: Piano Concertos 1 & 2 (1999, Erato) * Chopin: Nocturnes (1996, Deutsche Grammophon) * Franck, Debussy: Violin Sonatas; Ravel: Berceuse; Habanera; Tzigane (1996, Deutsche Grammophon) * Mozart: Piano Sonatas K. 281, K. 282, K. 533/K. 494 (1993, Deutsche Grammophon) * Mozart: Piano Sonatas K. 331 & 457; Fantasias K. 397 & 475 (1990, Deutsche Grammophon) * Schubert: Sonata; 6 Moments Musicaux; 2 Scherzi (1989, Deutsche Grammophon) * Mozart: The Great Concertos for Piano (1978, Erato) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bruceduffie.com/pires.html Intervjuo kun Maria João Pires], 25a de Marto, 1991 {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Pires, Maria João}} [[Kategorio:Portugalaj muzikistoj]] nz0id723z4gf34w0dh9124xfj46w808 Diocezo de Lavant 0 813011 9372587 8978380 2026-05-14T06:51:24Z Tirolischleioans 254019 /* Historio */ 9372587 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Lavant-Bistum.PNG|eta|blazono de la episkopoj de Lavant]] [[Dosiero:Austria dioecesis 13saec.png|eta|diocezoj en Aŭstrujo ĉ. la jaro 1300: dekstre malsupre nia lavant-a]] La '''Diocezo Lavant''' (latine: ''Dioecesis Lavantina'', slovene: ''Lavantinska škofija'') iam enhavis la teritorion ĉirkaŭ [[Sankt Andrä (Karintio)]]. Oni translokis en 1859 la sidejon al [[Mariboro]] sed konserviĝo de la historia nomo estis eĉ ĝis 1962. El ĝi naskiĝis la nuna [[Maribora ĉefepiskopujo]] en [[Slovenujo]]. == Historio == Stariĝis la Lavant-episkoplando en 1228 fare de [[Eberhard von Regensberg]] kun sidejo en St. Andrä. De 1317 episkopis [[Dietrich Wolfhauer]]. Tamen la episkopoj ofte regis de [[Friesach]] kaj akiris en 1329 [[Burgo Twinberg|Burgon Twinberg]] apud [[Bad St. Leonhard im Lavanttal|St.&nbsp;Leonhard im Lavanttal]], kiu kadukis ekde la mezo de la 17-a jarcento. Temis pri unu el kvar [[sufragano|sufraganaj]] episkopujoj de la [[princĉefepiskopujo Salcburgo]] (kun [[Gurk]], [[episkopujo Chiemsee|Chiemsee]], [[episkopujo de Graz-Seckau|Seckau]]). Pro la abundo de prunarboj sur sia teritorio ĝi moke ankaŭ nomata estis ''pruna episkoplando''. Inter la sume 24 reĝaj bienoj, kiujn donacis reĝo [[Ludoviko la Germano]] en 860 al la salcburganoj, nombriĝas ankaŭ unu ''ĉe Lavant-rivero''. Arkiepiskopo [[Theotmar]] akiris ĉ. 900 ankoraŭ du aliajn bienojn kaj du kapelojn. Centro iĝis la Andreo-kirko kie poste evoluis la komunumo St. Andrä. La trovo de la ostoj de la gesanktuloj Vito, Modesto kaj Krescencja (1223) igis lian ĉefepiskopan moŝton Eberhard von Regensberg starigi tie en la 1225-a jaro monaĥejon de la [[aŭgustenanoj]]. Jam tri jarojn pli malfrue estiĝis diocezo kies unua episkopo iĝis paroĥestro de la [[enns (rivero)|Enns-valo]]. Inter 1285 kaj 1291 episkopis [[Konrado de Fohnsdorf-Praitenfurt]]. Fine de la 17-a jarcento havis la diocezo du distriktojn: Arkidiakonujo de Malsupra Karintio (St. Andrä) kaj Komisarujo de Uesta Stirio ([[Groß Sankt Florian]]). Pro daŭra malriĉeco de tiu ĉi episkopujo diversaj taskoj estis plenumotaj fare de anoj de porpastraj seminarioj por kiuj en aliaj diocezoj disponis veraj pastroj. Por plibonigi la administradon oni cedis en 1857 la [[karintio|karintiajn]] paroĥojn al la diocezo de Gurk kaj inverse enkorpigis la distrikton de Mariboro. Tiam la urbo Mariboro fariĝis la nova sidejo. Pro situo en la nova ŝtato [[Jugoslavujo]] post la [[Unua mondmilito]] la diocezo elpreniĝis en la 1.5.1924 el la salcburga ekleziprovinco. Ĝis 1923 proponis kaj elektis ĉiujn episkopojn la salcburga arkiepiskopo mem. En la 22.11.1968 la en 1962 alinomita ''Diocezo de Mariboro'' iĝis [[sufragano|sufragana]] al la Arkiepiskopujo de [[Labako]]; en la 7.4.2006 lia papa moŝto [[Benedikto la 16-a]] starigis propran mariboran ekleziprovincon kaj plialtrangigis la diocezon je arkidiocezon kun metropolito. Interesege estis ke la episkopeco en Lavant-valo estis estinta por multaj ekleziuloj komenco de brila kariero (ekz. por [[Max Gandolf von Kuenburg]], [[Leopold Maximilian von Firmian]]). == Literaturo == * Ortner, Franz: ''Das Erzbistum Salzburg in seiner Geschichte'', Heft 2, Mittelalter, Missionszentrum und Kulturträger. Strasburgo 1995, p. 20-24. * Dopsch, Elisabeth: ''Das "Eigenbistum Lavant"''. Studmaterialoj okaze de ekskurso de salcburgaj studentoj en oktobro 2002. * [http://www.kath-kirche-kaernten.at/pfarren/pfarrdetail/C3168/bistum_lavant detaloj pri paroĥoj de Karintio] * Oskar Veselsky: ''Lavanter Ordinations- und Konsekrationsberichte von 1586 bis 1679.'' Ĉe: Quellen zur geschichtlichen Landeskunde der Steiermark, eldonis Historischen Landeskommission für Steiermark - HLK, 22. Band. Graz 2008. Selbstverlag der HLK. ISBN 978-3-901251-21-4 * Ferdinand Hutz: ''Das Weiheregister des Lavanter Bischofs Dr. Philipp Renner 1534–1553.'' Mit Renners Biographie und Register von Ursula Kohl. Ĉe: Quellen zur geschichtlichen Landeskunde der Steiermark, herausgegeben von der Historischen Landeskommission für Steiermark - HLK, volumo 17. Graz 2002. Selbstverlag der HLK. ISBN 3-901251-27-8 * Oskar Veselsky: ''Die Konsekrationsberichte aus den Ordinations- und Konsekrationsprotokollen der Bischöfe von Lavant im 16. Jahrhundert.'' Ĉe: Quellen zur geschichtlichen Landeskunde der Steiermark, eldonis Historische Landeskommission für Steiermark - HLK, XI. Band. Graz 1997. Selbstverlag der HLK. Keine ISBN. Seiten 5–6 und 10–16 * Ferdinand Hutz: ''Das Weiheregister des Lavanter Bischofs Leonhard Peurl 1509–1536.'' Ĉe: Quellen zur geschichtlichen Landeskunde der Steiermark, eldonis Historischen Landeskommission für Steiermark - HLK, X. Band. Graz 1994. Selbstverlag der HLK. ISBN 3-901251-06-5 * Alfred Jäger: ''Festschrift: 750 Jahre Bistum Lavant. (St. Andrä im Lavanttal.)'' Stadtpfarre St. Andrä 1978 * Ernst Tomek: ''Kirchengeschichte Österreichs''. Tyrolia, Innsbruck - Wien - München 1935–59 * Josef Wodka: ''Kirche in Österreich. Wegweiser durch ihre Geschichte''. Herder, Wien 1959 * Ignac Orožen: ''Das Bisthum und die Diözese Lavant'', 8 partoj, 1875–1893 {{Projektoj}} [[Kategorio:Episkopoj de Lavant| ]] [[Kategorio:Karintio]] [[Kategorio:Historio de Slovenio]] [[Kategorio:Mariboro]] [[Kategorio:Iamaj romkatolikaj episkopujoj|Lavant]] gqotmc9wy8hb6vghb4h80g5duzt1r70 Silvester Pflieger 0 819751 9372325 9007377 2026-05-13T19:51:29Z Moldur 2507 9372325 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dato de naskiĝo = ''nekonata'' | dato de morto = |dosiero = Sylvester Pflieger.JPG |priskribo de dosiero= Silvester Pflieger, portreto en la dekanejo de [[St. Johann (Tirolo)]] | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[episkopujo Chiemsee|episkopo de Chiemsee]] | dosiero = Wappen Bistum Chiemsee.png | periodo = inter 1438 kaj 1453 | antaŭ = [[Johann Ebser]] | post = }} }} '''Silvester PFLIEGER''' (ankaŭ ''Flieger'' aŭ ''Feyger''; mortinta la {{daton|21|10|1453}}) estis [[germanio|germana]] teologo kaj inter 1438 kaj 1453 [[episkopujo Chiemsee|episkopo de Chiemsee]]. == Vivo == Li estis verŝajne de burĝa origino el la diocezo de [[Augsburg]]. Kiel rektoro de la paroĥa kirko de [[Bodenkirchen|Binabiburg]] li studis ĉe la [[Universitato de Padovo]], kie li supozeble ankaŭ doktoriĝis. Ĉiaokaze oni titolis lin en 1421 doktoro pri jursciencoj kiam li pastris en [[Bruck an der Mur]]. La saman jaron li iĝis preposto de [[Friesach]]. En 1427 Pflieger iĝis paroĥestro ''ex provisione'' je [[Werfen]]. Kvankam li jam en 1424 klopodis iĝis [[kanoniko]] en la episkoplando de [[Passau]] li devis atendi ne tute kvar jarojn. En 1426 li estis rektoro de la paroĥa preĝejo de [[Bad Radkersburg]] kaj kanceliero de la [[princĉefepiskoplando Salcburgo|salcburga arkiepiskopo]] [[Eberhard von Neuhaus]]. Ekde 1427 Pflieger prepostis en la monaĥejo de [[Schliersee]] kies prebendon li ŝanĝis kontraŭ katedraldekaneco en Passau. Post la morto de [[Johann Ebser]] li nomumiĝis fare de la salcburga suvereno kaj ĉefepiskopo [[Johano de Reisberg]] en la 24.2.1438 ties posteulo je Chiemsee: episkopa konsekriĝo sekvis en la 2.3.1438. En marto 1439 li anis ĉe senditaro kiu mallonge antaŭ [[skismo]], laŭ ordono de reĝo [[Albreĥto la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Albreĥto la 2-a]], interparolu kun papo [[Eŭgeno la 4-a]] kaj la [[koncilio]] de [[Bazelo]]. Post la morto albreĥta en novembro 1439 Pflieger estis sendata fare de reĝo [[Frederiko la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 3-a]] kun kolegoj al la [[imperia dieto]] de [[Majenco]]. En 1441 li gvidis kun la episkopo aŭgsburga legatojn kiuj forte porparolu dum la disputoj ĉe la dieto de [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurto]]. En 1447 Pflieger eĉ anstataŭis la reĝon ĉe la dieto [[nurenbergo|nurenberga]]. Por la imperiestro li ankaŭ agis en 1447 ĉe la [[Universitato de Vieno]], en 1448 ĉe la kunveno de la landaj reprezentantoj je [[Krems an der Donau|Krems]] kaj en 1450 en [[Bamberg]]. === Episkopaj agadoj === Kiel episkopo de Chiemsee li konsekris en 1442 la salcburgan arkiepiskopon [[Frederiko de Emmerberg]]. Estante ties ĝenerala vikario li ricevis la reĝan mandaton kontroli la ekonomiajn kaj jurajn kondiĉojn por fondi [[cistercianoj|cistercian]] klostron en [[Wiener Neustadt]] kaj solene enoficigi tie abatece Heinrich Stremberger. Por plibonigi la enspezojn episkopajn oni enkorpigis en 1446 la komunumon de [[St. Johann (Tirolo)]] en la episkopujon: sekve la episkopo ekhavis animzorgantan rezidejon ene de sia diocezo kie eblis - sen ĝenoj kaj perturboj - agadi. [[Dosiero:Pfarrkirche Bischofshofen - Hochgrab Bischof Silvester Pflieger.jpg|eta|alta tombo de Pflieger en Bischofshofen]] Post la morto de eskviro Frederiko de Emmerberg 1452 Silvester Pflieger apartenis al la tri kompromiskandatoj. Li havis la honoron anonci la elekton al [[Sigismund von Volkersdorf]]. Pflieger estis entombigata en la [[Preĝejo Sankta Maksimiliano (Bischofshofen)]]. La alta tombo estas el fajna [[marmoro]] el [[Adnet]] kiun kreis tre verŝajne la skulptisto Hans Baldauf; la epitafo nomas lin ''reformanto de Chiemsee''.<ref>[https://www.bavarikon.de/object/bav:UBR-BOS-0000P603XTB00003 etbiografio ĉe Bavarikon]</ref> En la libro ''Pentalogus de rebus ecclesiae et imperii'' laŭdegis [[pio la 2-a|Eneo Silvio Piccolomini]] la klerecon kaj la diplomatian lertecon de Pfliegner. == Literaturo == * Erwin Naimer: ''Pflieger, Silvester († 1453)''. Ĉe: Erwin Gatz: ''Die Bischöfe des Heiligen Römischen Reiches 1448–1648''. ISBN 3-428-08422-5, p. 527 * Naimer, Erwin, "Silvester Pflieger" ĉe: Neue Deutsche Biographie 24 (2010), p. 416-418 ([https://www.deutsche-biographie.de/pnd136585876.html#ndbcontent tie ĉi interrete]) * Westermayer, Georg, "Silvester Pflieger" ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie'' 34 (1892), p. 342 ([https://www.deutsche-biographie.de/pnd136585876.html#adbcontent ĉi tie interrete]) == Eksteraj ligiloj == * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bpfli.html Pflieger ene de la katolika hierarkio] * {{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Silvester Pflieger | revizio = 217245395 }} == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Pflieger, Silvester}} [[Kategorio:Episkopoj de Chiemsee]] [[Kategorio:Germanaj juristoj]] [[Kategorio:Romkatolikaj pastroj en Aŭstrio]] gy4mrnit4ix4s8eog2gs1lgffnkwnbq Yrjö 0 820999 9372288 9371725 2026-05-13T18:02:57Z ThomasPusch 1869 9372288 wikitext text/x-wiki '''Yrjö''' ([yrjø], en [[Ostrobotnio (historia)|Ostrobotnio]] eventuale [yriø]) estas finna vira persona nomo, kiu korespondas al la internacia nomo [[Georgo]]. Aparte proksime ĝi rilatas al la [[germana]] formo ''Jürgen'', la dialekta [[platgermana]] formo ''Jörn'', la sveda formo ''Yrjan'' (kiu ŝanĝis al ''Örjan'') la [[estona]] formo ''Jüri'' kaj la [[litova]] variaĵo ''Jurgis''. ''Yrjö'' estas unu el la du plej gravaj finnaj formoj de Georgo. La alia estas ''[[Jyrki]]''. Ordinara kromnomo por Yrjö estas ''Ykä''. Ankaŭ la nomo ''Ylermi'' aperas ankaŭ kiel kromnomo de Yrjö. == Etimologio == La nomo Yrjö estas formita el la nomformo Yrjänä (same kiel, ekzemple, Juho estas formita el la formo Juhani aŭ Juhana), kiu estas formita el la sveda nomformo Yrjan, laŭ la sama principo kiel Juhana kaj Juhani el la sveda formo Johan (Johan nun estas prononcata ju:han aŭ ju:an, sed antaŭe estis prononcata juhan), sed la a ŝanĝiĝis al ä pro la influo de finna vokala harmonio. En la Mezepoko, la formo Yrjä ankaŭ estis vaste uzata en Finnlando (Yrjänä, Yrjö kaj Yrjä, kp. Juhana aŭ Juhani, Juho kaj Juha), sed la formo Yrjä preskaŭ mortis. == Disvastiĝo == La nomo Yrjö estas nur ofta en [[Finnlando]].<ref>[https://www.vornamen-weltweit.de/vorname.php?eintrag=4471 artikolo "Yrjö" en la retejo ''vornamen-weltweit.de'' (antaŭnomoj tutmonde), vidita je 2023-06-31] ({{de}})</ref> Ĝi estis tre ofte donita al infano fine de la 19-a kaj komence de la 20-a jarcento. Hodiaŭ ankaŭ en Finnlando nur tre malmultaj personoj ricevas tiun antaŭnomon. La nomo Yrjö aperas nun preskaŭ kiel nomo de finnaj pensioaĝaj viroj.<ref>[https://verkkopalvelu.vrk.fi/Nimipalvelu/default.asp?L=1 Digi- ja väestötietovirasto (cifereca kaj populacia informa agentejo), 2022-05-31] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230822110919/https://verkkopalvelu.vrk.fi/nimipalvelu/default.asp?L=1 |date=2023-08-22 }} ({{fi}})</ref> Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n. En pasintaj tempoj Yrjö estis la plej ordinara finna varianto de la nomo Georgo, sed en komunumoj, kie ortodoksuloj estis majoritato, tiun formon donis nur luteranoj. Ortodoksuloj uzis la formon ''Jyrki''. Post la dua mondmilito ankaŭ luteranoj multe donis la formon Jyrki, speciale en la 1960-aj jaroj. En tiu tempo, male ol pre la milito, en Finnlando oni donis pli la nomformon ''Jyrki'' ol ''Yrjö''. Nuntempe en la lando ne estas populara formo de la nomo Georgios. Yrjö estas en la finna lingvo uzata ankaŭ kiel traduko de nomoj de reĝoj Georgo. Sankta Georgo povas esti en la finna pyhä Yrjö, pyhä Yrjänä aŭ pyhä Georgios. === Kiel nomo de vomaĵo === La vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. ''yrjöpussi'' estas vomsako, ''yrjötauti'' voma malsano ktp.. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto.<ref>https://yle.fi/a/3-10669296</ref> La plej fruaj skribaj mencioj pri la slanga signifo troveblas meze de la 20-a jarcento. En la 1960-aj kaj 1980-aj jaroj, la vorto establiĝis, precipe en junulara lingvo kaj ĉiutaga parolmaniero. Hodiaŭ, "heittää yrjöt" aŭ "yrjötä" (la ambaŭ signifas "vomi") estas ofte komprenataj parolmanieroj. Ĉar Ykä estas ordinara kromnomo de Yrjö, ankaŭ ykä komencis signifi vomaĵon. == Nomtago == Yrjö estas unu el la plej longe (ekde la jaro [[1865]]) [[nomtago]]n havintaj finnlingvaj nomformoj (la finnlanda nomtaga kalendaro tiutempe inkludis precipe latinajn kaj svedajn nomformojn). Ĝia nomtago estas la 23-a de aprilo, en la tradicia memortago de sankta Georgo. Ĝi estis aldonita en la finnlanda nomtaga kalendaro sub influo de [[Georg Zacharias Forsman]] (pri sia verkistnomo Yrjö Koskinen, malantaŭe nobeligite pri sia oficiala nomo Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen). Aliaj nomformoj en la sama tago en la finnlingva nomtagokalendaro estas Jyrki (ekde 1929), Jyri, Yrjänä (ekde 1950) kaj Jori (ekde 1984). En la svedlingva finnlanda kalendaro estas en la sama tago Georg, Göran kaj Jörn. == Konataj portantoj == *[[Yrjö Jylhä]] (1903-1956), poeto *[[Yrjö Jyrinkoski]] (1920-1981), deklamisto *[[Yrjö Karilas]] (1891-1982), faranto de kristana porknaba laboro kaj verkisto de nefikcio *[[Yrjö Kokko]] (1903-1977), verkisto *[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] (antaŭe Georg Zacharias Forsman, 1830-1903), verkisto kaj politikisto *[[Yrjö Väisälä]] (1891-1971), deklamisto *[[Yrjö Nikkanen]] (1914-1985), lancojxetisto *[[Yrjö Kuorikoski]] (1903–1969), jxurnalisto === Esperantistoj === *Karilas *Väisälä *Kuorikoski == Vidu ankaŭ == *[[Jorma]], alia samtipa kazo {{projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{ĝermo|Finnlando}} [[kategorio:Personaj nomoj]] [[Kategorio:Finnaj personaj nomoj]] dwluahs1b2wc9249wkklnkpelli5kw2 Tapio 0 824204 9372297 9174649 2026-05-13T18:19:28Z ThomasPusch 1869 9372297 wikitext text/x-wiki {{informkesto rolulo | bildo = Tapio 1898.jpg }} '''"Tapio"''' estas arbara dio en finna paganismo. Laŭ pagana kredo, Tapio regas regnon nomitan Tapiola. [[Mikael Agricola]] skribis, ke Tapio estis laŭ finnaj paganoj dio, kiu helpis en ĉasado. Tapiola, loĝkvartalo en [[Espoo]], ricevis sian nomon de ĝi. Edzino de Tapio estas Mielikki. Liaj infanoj estas Tellervo, Tyytikki, Tuulikki, Annikki kaj Nyyrikki. Ekzistis ankoraŭ lokoj en Finnlando en la 19-a jarcento kie kelkaj serioze adoris Tapio. La luterana eklezio persekutis ilin, kaj en la 19-a jarcento okazis, ke la pastro rifuzis bapti la infanon Tapio ĉar ĝi estas pagana nomo. Tapio estas precipe okcidenta finna karaktero. Laŭ Mikael Agricola, la ekvivalenta orientfinna figuro estas Hiisi. Agricola mencias la diaĵon Tapio en la listo de dioj de [[okcidenta Finnlando]] (Tavastio). La [[simfonia poemo]] ''Tapiola'' de [[Jean Sibelius]] el 1926 estas bildigo de la arbaro en kiu Tapio loĝas. == Vidu ankaŭ == *[[Tapio (apartigilo)]] {{ĝermo|mitologio}} [[Kategorio:Finna mitologio]] [[Kategorio:Personaj nomoj]] [[Kategorio:Finnaj personaj nomoj]] rdedfhu2nbihr1fsrtqipch6allc232 Tutmonda Asocio de Esperantistaj Nefumantoj 0 824646 9372322 8559993 2026-05-13T19:29:57Z Ziko 159 9372322 wikitext text/x-wiki {{unua}}{{Informkesto organizaĵo}}'''Tutmonda Asocio de Esperantistaj Nefumantoj''' (TADEN) estas asocio fondita en [[1995]] kiu agadas kontraŭ konsumado de [[tabako]] kaj por konsciigi pri nefumismo kaj protekti [[Sano|sanstaton]] de homoj, ĉefe pere de sia oficiala [[bulteno]] ''Puraj Pulmoj'' kaj tra agado pere de sociaj retoj.<ref name="unesperante" >[https://unesperante.wordpress.com/2020/05/31/mesago-de-taden-kaj-uea-okaze-de-la-monda-tago-sen-tabako-31-majo-2020/ Mesaĝo de TADEN kaj UEA okaze de la Monda Tago sen Tabako, 31 majo 2020] Gazetaraj Komunikoj de UEA, N-ro 881 (2020-05-31) Alirita la 7an de Junio 2023.</ref> Tiukadre la asocio aliĝas al la konstantaj avertoj fare de sciencistoj kaj sanaŭtoritatoj, aparte de [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS), pri la nepra neceso redukti la konsumon de tabako, apartigi junularon el tia kutimo, kaj konsciigi pri la danĝeron kiun okazigas tia [[drogo]]. Tiucele precize oni eldonis gazetarnotojn profite de la [[Monda Tago sen Tabako]], nome la 31-an de majo ĉiujare.<ref name="unesperante" /> En Esperanto, inter aliaj iniciatoj, kaj TADEN kaj UEA proponas la legadon de ''La Fumado'', de Prof. R. Molimard.<ref>Robert Molimard, La Fumado, Fontenay-sous-Bois, 2007, SIDES, ISBN = 9782868611406 230 paĝoj. </ref> Aliflanke la asocio alvokas aliajn esperantlingvajn organizojn, kiel [[Universala Medicina Esperanto-Asocio]] (UMEA) kaj [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]] (ILEI) partopreni en tiucela agado, same kiel aliajn grupojn, kiuj eldonas revuojn kaj aliajn informilojn en Esperanto.<ref name="unesperante" /> Aparta agadkampo de la asocio celas la partoprenadon en la [[Universalaj Kongresoj de Esperanto]].<ref>Rob Moerbeek [https://uea.facila.org/artikoloj/movado/taden-%E2%80%93-tutmonda-asocio-de-esperantistaj-nefumantoj/ Tutmonda Asocio de Esperantistaj Nefumantoj TADEN] 2an de julio, 2019; alirita la 7an de Junio 2023. Ĉe uea.facila.org</ref> Unu al aktivuloj de tia agadkampo estis [[Rob Moerbeek]]. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-asocioj]] [[Kategorio:Esperanto-organizaĵoj pri medicino]] [[Kategorio:Organizaĵoj pri medicino]] [[Kategorio:Tabako]] o65cyhqpwqb7lru5m6lembxoqz3kja1 Charles Dana Gibson 0 824894 9372730 9166066 2026-05-14T11:58:11Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9372730 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Charles Dana Gibson''' (la [[14-a de septembro|14an‏ de septembro]] [[1867]] - la [[23-a de decembro|23-an de decembro]] [[1944]]) estis [[Usono|usona]] [[Grafiko|grafika]] [[artisto]], plej konata pro lia kreaĵo, The [[Gibson Girl]] - ikoneca reprezentado de la bela kaj sendependa usona [[virino]] ĉe la komenco de la [[20-a jarcento]]. Lia edzino, Irene Langhorne, kaj ŝiaj kvar fratinoj estis lia inspiro. Li publikigis siajn ilustraĵojn en [[revuo]] [[Life (magazino)|Life]] kaj aliaj gravaj naciaj publikaĵoj dum pli ol 30 jaroj, kaj estis dungita kiel redaktisto en 1918 kaj pli posta posedanto de la revuo. == Vivo == Gibson estis naskita en Roxbury, [[Masaĉuseco]]. Li estis filo de Josephine Elizabeth (née Lovett) kaj Charles DeWulf Gibson <ref>Rossiter Johnson, John Howard Brown (1904). [https://books.google.co.il/books?id=Q1IDAAAAYAAJ&pg=PT303&lpg=PT303&dq=DeWolf+Gibson&redir_esc=y The twentieth century biographical dictionary of notable Americans]. The Biographical Society.</ref> kaj frato de Josephine Gibson. Unu el iliaj prapatroj estis usona senatano James Dowolf, kaj praavo estis usona senatano William Bradford. Lia fratino Josephine heredis Longfield (Bristol, [[Rod-Insulo]]) de ilia patroflanka avino, Abby DeWulf Gibson <ref>Laura Barbeau (December 1979). [http://memory.loc.gov/pnp/habshaer/ri/ri0300/ri0359/data/ri0359.pdf "LONGFIELD (Gibson House) HABS No.RI-129"] (PDF). Historic American Buildings Survey. National Park Service. Altirita la 29an de junio 2010.</ref>. La gepatroj de Gibson, kiu montris intereson pri arto en juna aĝo, rekrutis lin en la Art Students League de New York, kie li studis dum du jaroj. == Kariero == [[Dosiero:Their_First_Quarrel,_Gibson.jpg|dekstra|eta|250x250ra|"Ilia unua kverelo" (1914)]] Gibson vendis siajn unuajn verkojn en 1886 al revuo [[Life (magazino)|Life]], fondita fare de John Ames Mitchell kaj Andrew Miller. Ĝi inkluzivis faktajn fraptitolojn, humuron, ilustraĵojn kaj bildstriojn. Lia laboro aperis ĉiusemajne en la populara nacia revuo dum pli ol 30 jaroj. Li rapide konstruis pli larĝan reputacion kun siaj ilustraĵoj publikigitaj, elstare, en ĉiuj plej gravaj Novjorkaj revuoj, inkluzive de [[Harper's Weekly]], [[Charles Scribner's Sons]] kaj [[Collier's]]. Liaj ilustritaj verkaĵoj inkluzivas The Prisoner of Zenda de Anthony Hope de 1898 kaj liaj daŭrigoj de Rupert of Hentzau. La evoluo de la "Gibson Girl" de 1890 kaj ĝia nacia publikigo alportis al Gibson famon kaj riĉaĵon. En 1895 li geedziĝis kun Irene Langhorne, naskita en Danville, [[Virginio]]. Unu el ŝiaj kvar fratinoj estis Lady [[Nancy Astor]], la unua virino kiu funkciis kiel parlamentano en brita la [[ĉambro de komunuloj]] <ref>[https://www.virginia.org/PageNotFound?item=%2fsite%2fdescription&user=extranet%5cAnonymous&site=website Langhorne House, 117 Broad Street, Danville, Va., virginia.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090115232901/http://www.virginia.org/site/description.asp?AttrID=26977 |date=2009-01-15 }} [https://web.archive.org/web/20080602145943/http://www.virginia.org/site/description.asp?attrID=14885 Archived] 2008-06-02 at the [Wayback Machine].</ref>. La elegantaj edzino kaj fratinoj de Langhorne ankaŭ inspiris liajn famajn Gibson Girl-desegnaĵojn, kiuj iĝis ikonecaj bildoj de la frua 20-a jarcento. Ilia dinamika kaj vigla patro, Chiswell Langhorne, perdis siajn aktivaĵojn en la Civita milito, sed en la malfrua 19-a jarcento rekonstruis sian riĉaĵon sur tabakaŭkcioj kaj la fervojindustrio <ref>[http://www.mainememory.net/artifact/1304/ "Charles Dana Gibson and his wife at their Islesboro, Maine, home"], mainememory.net; altirita la 2an de septembro 2017.</ref><ref>[https://www.mainememory.net/artifact/1301/ "Mrs. Gibson, the original Gibson girl"], Maine Memory Network; altirita la 2an de septembro 2017.</ref>. Post la morto de [[John Ames Mitchell]] en 1918, Gibson iĝis la redaktisto de [[Life (magazino)|Life revuo]] kaj poste transprenis kaj iĝis la posedanto de la revuo. Ĉar la populareco de la Gibson Girl malkreskis kaj dissolviĝis post [[Unua Mondmilito|1-a Mondmilito]], Gibson komencis pentri en oleoj por plezuro. En 1918, li estis elektita "asocia membro" de la National Academy of Design (Nacia Akademio de Dezajno kaj iĝis plena akademia membro en 1932 <ref>[https://www.nationalacademy.org/academy/national-academicians/?na=G "National Academicians – Past Academicians] [https://web.archive.org/web/20140116090401/http://www.nationalacademy.org/academy/national-academicians/?na=G Archived] 2014-01-16 at the [[Wayback Machine]].". National Academy. nationalacademy.org; retrieved March 19, 2017.</ref>. == Heredo == La skizoj en lia unika stilo aperis en preskaŭ senlima komerca maniero. Estas postulite ke [[Gibson (koktelo)|Gibson-]] [[koktelo]] estis nomita laŭ li, sed li preferis mendi [[Ĝino (brando)|ĝinan]] [[Martinio|martinion]] kun peklita cepo anstataŭe de la tradicia [[olivo]] aŭ citronŝelo. Por parto de lia kariero, Gibson loĝis en [[Nova Rochelle (Nov-Jorkio)|New Rochelle]], [[Nov-Jorkio]], arta kolonio populara inter aktoroj, verkistoj kaj artistoj de sia tempo. La komunumo estis plej konata pro senprecedenca nombro da elstaraj usonaj ilustristoj <ref>[https://books.google.co.il/books?id=mWfnAAAAMAAJ&pg=RA1-PA35&dq=New+Rochelle+Art+Association&ei=2ed8S_SPJ4b4zATapLCGCQ&cd=4&redir_esc=y#v=onepage&q=New%20Rochelle%20Art%20Association&f=false Progressive Architecture – Volume 3], 1922, google.com; accessed September 2, 2017.</ref>. Gibson posedis insulon de fronte al Isleboro, [[Majno]], kiu iĝis konata kiel 700 Acre Island; kie li kaj lia edzino pasigis ilian tempon, pli kaj pli laŭ la paso de la jaroj <ref>[http://www.vintagemaineimages.com/bin/Detail?ln 1299 Charles Dana Gibson at his Islesboro home, vintagemaineimages.com] [https://web.archive.org/web/20090306142848/http://www.vintagemaineimages.com/bin/Detail?ln=1299 Archived] March 6, 2009, at the [[Wayback Machine]].</ref>. Li demisiis en 1936, kaj la saman jaron lia biografio, eldonita fare de Scribner, "Period Portrait as Illustrated by Charles Dana Gibson: A Biography" de Fairfax Downey, estis publikigita. Charles Dana Gibson mortis en 1944, en aĝo de 77, kaj estis entombigita en Mount Auburn Cemetery en Kembriĝo, [[Kembriĝo (Masaĉuseco)|Masaĉuseco]]. == Ĝeneralaj kaj cititaj fontoj == * Bulloch, J. M (1896). [https://books.google.co.il/books?id=o_cEAAAAYAAJ&pg=PA75&redir_esc=y "Charles Dana Gibson"]. The Studio. VIII: 75–81. Altirita 2009-07-27. * Davis, Charles Belmont (January 1899). [https://books.google.co.il/books?id=uprPAAAAMAAJ&pg=PA48&redir_esc=y "Mr. Charles Dana Gibson and his Art"]. The Critic. XXXIV (859): 48–55. Altirita 2009-07-27. * Gelman, Woody (ed.) (1969). The Best of Charles Dana Gibson. New York: Bounty Books. * Marden, Orison Swett (1905). [https://books.google.co.il/books?id=xF0oAAAAYAAJ&pg=PA342&redir_esc=y Little Visits With Great Americans, Chapter XXXIII "Charles Dana Gibson, Originator of the "Gibson Girl"]. New York: The Success Company. pp. 342–352. Altirita 2009-07-27. * The Gibson Girl and Her America. The Best Drawings of Charles Dana Gibson selected by Edmund Vincent Gillon, Jr. Dover Publications, Inc., New York, 1969.*— (1905). [https://books.google.co.il/books?id=xhFOAAAAMAAJ&redir_esc=y Sketches in Egypt]. New York: Doubleday & McClure Co. Altirita 2009-07-2 == Galerio == <gallery widths="200px" heights="200px"> File:Zenda1_Gibson.jpg|Kovrilpaĝo de ''The Prisoner of Zenda'', 1898 File:Hentzau_Gibson.jpg|Ilustraĵo el ''Rupert of Hentzau'', 1898 File:At_the_Beach,_Gibson.jpg|''At the Beach'', 1901 File:Fancy_Dress,_Gibson.jpg|''Fancy Dress'', 1901 File:Love_in_a_Garden,_Gibson.jpg|''Love in a Garden'', 1901 File:The_Crush,_Gibson.jpg|''The Crush'', 1901 File:Art_Lesson,_Charles_Dana_Gibson.jpg|''Art Lesson'', 1901 File:Everything_in_the_World_That_Money_Can_Buy,_Gibson.jpg|''Everything in the World That Money Can Buy'', 1901 File:Stepped_On,_Gibson.jpg|''Stepped On'', 1901 File:Fanned_Out,_Charles_Dana_Gibson.jpg|''Fanned Out'', 1914 File:Charles_Dana_Gibson_(1902)_Studies_in_expression._When_women_are_jurors_(compressed).jpg|''Studies in Expression: When Women Are Jurors'', 1902 File:LIFEMagazine26Mar1925.jpg|Kovrilpaĝo de 26a de Marto, 1925 ''Life'' fare de Gibson </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Gutenberg|id=Gibson,+Charles+Dana}} * [https://fadedpage.com/csearch.php?author=Gibson%2C%20Charles%20Dana Verkaĵoj de Charles Dana Gibson] ĉe Faded Page (Kanado) * [https://archive.org/search.php?query=%28%28subject%3A%22Gibson%2C%20Charles%20Dana%22%20OR%20subject%3A%22Gibson%2C%20Charles%20D%2E%22%20OR%20subject%3A%22Gibson%2C%20C%2E%20D%2E%22%20OR%20subject%3A%22Charles%20Dana%20Gibson%22%20OR%20subject%3A%22Charles%20D%2E%20Gibson%22%20OR%20subject%3A%22C%2E%20D%2E%20Gibson%22%20OR%20creator%3A%22Charles%20Dana%20Gibson%22%20OR%20creator%3A%22Charles%20D%2E%20Gibson%22%20OR%20creator%3A%22C%2E%20D%2E%20Gibson%22%20OR%20creator%3A%22C%2E%20Dana%20Gibson%22%20OR%20creator%3A%22Gibson%2C%20Charles%20Dana%22%20OR%20creator%3A%22Gibson%2C%20Charles%20D%2E%22%20OR%20creator%3A%22Gibson%2C%20C%2E%20D%2E%22%20OR%20creator%3A%22Gibson%2C%20C%2E%20Dana%22%20OR%20title%3A%22Charles%20Dana%20Gibson%22%20OR%20title%3A%22Charles%20D%2E%20Gibson%22%20OR%20title%3A%22C%2E%20D%2E%20Gibson%22%20OR%20description%3A%22Charles%20Dana%20Gibson%22%20OR%20description%3A%22Charles%20D%2E%20Gibson%22%20OR%20description%3A%22C%2E%20D%2E%20Gibson%22%20OR%20description%3A%22Gibson%2C%20Charles%20Dana%22%20OR%20description%3A%22Gibson%2C%20Charles%20D%2E%22%29%20OR%20%28%221867-1944%22%20AND%20Gibson%29%29%20AND%20%28-mediatype:software%29 Verkaĵoj de aŭ pri Charles Dana Gibson] ĉe Internet Archive {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gibson, Charles Dana}} [[Kategorio:Usonaj ilustristoj]] [[Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1944]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1867]] [[Kategorio:Personoj de Novjorko]] bn5r4ygiafhzdcydf8ripydz4tcvtlv Konrado de Abenberg 0 834974 9372573 8523464 2026-05-14T06:13:31Z Tirolischleioans 254019 /* Vivo */ 9372573 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | titolo = [[ĉefepiskopo de Salcburgo]] | titolblazono = Wappen Erzbistum Salzburg.png | dosiero = | priskribo de dosiero = | regado = [[1106]]–[[1147]] | antaŭulo = (kontraŭ)episkopo [[Bertoldo de Moosburg]] | sekvanto = [[Eberhard von Biburg]] | dosiero de blazono = | grandeco de dosiero de blazono = 150 | priskribo de dosiero de blazono = | dato de naskiĝo = ĉ. [[1075]] | dato de morto = {{dato|9|4|1147}} | ceteraj titoloj = | kesteroj = }} '''Konrado de Abenberg''' (germane: ''Konrad von Abenberg''; naskiĝinta ĉ. 1075, mortinta la {{daton|9|4|1147}} ĉe [[Distrikto Tamsweg|Lungau]]) estis [[princĉefepiskoplando Salcburgo|salcburga ĉefepiskopo]] inter 1106 kaj 1147. Li evidentiĝis grava reformanto kiu gajnis la honoran titolon de dua fondinto de la eklezio de [[Salcburgio]]. Literature li ofte nekorekte listiĝis ene de anoj de la nobeloj ''Abensberg-oj'' el [[Malsupra Bavario]]. == Vivo == Estante el la dinastio de la grafoj de Abenberg (voktoj de [[Bamberg]])<ref>Franz Machilek: ''Die Grafen von Abenberg-Frensdorf.'' Ĉe: Ferdinand Kramer, [[Wilhelm Störmer]] (eld.): ''Hochmittelalterliche Familien in Altbayern, Franken und Schwaben.'' (= Studien zur bayerischen Verfassungs- und Sozialgeschichte; Bd. XX). München 2005, p. 213–238, konkrete p. 225-226</ref> li edukiĝis sur la kortego de imperiestro [[henriko la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 4-a]]. Konrado iĝis katedrala kapelano kaj [[kapitulo|kapitulano]] en [[Hildesheim]]. En la 7.1.1106 reĝo [[henriko la 5-a|Henriko la 5-a]] nomumis lin ĉefepiskopo de Salcburgo kie ankoraŭ regadis la kontraŭepiskopo [[Bertoldo de Moosburg]]. Danke al soldatara sukuro sub la gvido de la fratoj Otto kaj Wolfram eblis abdikigi Bertoldon. Papo [[Paskalo la 2-a]] konsekris lin en la 21-a de oktobro je [[Guastalla]] transdonante al li la [[paliumo (liturgio)|paliumon]]. En julio 1110 Konrado iris kune kun la posta imperiestro Henriko la 5-a [[Italujo]]n rifuzante la t.n. [[konkordato]]n de [[Sutri]]. Dum la [[investitura konflikto]] Konrado centprocente apogis la papan flankon kaj pro daŭraj malkonsentoj kun la imperiestraj oficistoj li devis fuĝi en [[1112]] kaj ne povis reveni al Salcburgeo antaŭ [[1121]]. Post la reveno li reorganizis la tutan diocezon fondante monaĥejojn kaj modernigante jam ekzistantajn. Li ekzemple funkciigis la regulon de la [[aŭgustenanoj|aŭgusten-kanonikoj]] (ekz. en la Katedrala konvento de Salcburgo, en [[Bad Reichenhall]], [[Gurk]], [[Reichersberg]], [[Berchtesgaden]], [[Baumburg]], [[Gars am Inn]], [[Au am Inn]], [[braunau am Inn|Braunau-Ranshofen]], [[Anger (Berchtesgadener Land)|Anger-Höglwörth]], [[Herrenchiemsee]], [[Seckau]], [[Suben]]). Tiaj modernigoj ankaŭ efektis ĉe distrikte dependantaj klostranoj en [[Sudtirolo]] (ekz. [[vahrn|Vahrn-Neustift]]) aŭ je [[San Michele all'Adige]].<ref>[[Hannes Obermair]], [[Martin Bitschnau]]: ''Die Traditionsnotizen des Augustinerchorherrenstifts St. Michael a. d. Etsch (San Michele all'Adige): Vorarbeiten zum „Tiroler Urkundenbuch“''. Ĉe: ''Mitteilungen des Instituts für Österreichische Geschichtsforsĉung'', Bd. 105, 1997, p. 263–329, konkrete p. 265–267.</ref> Ankaŭ la [[benediktanoj]] ĝuis pri helpo fare de la ĉefepiskopo Konrado. Li vojaĝis multe kaj vizitis inspektiste multajn lokojn. En 1121 la [[katedralo de Salcburgo]] ricevis turojn okcidentajn. En 1127 li ordonis rekonstruadon de la forbrulinta kirko. Por la malriĉuloj venis la Johano-hospitalo (nuntempe ''Spital der Barmherzigen Brüder am Kai''). La [[arkiabatejo Sankta Petro]] instalis la Laŭrenco-hospitalon (hodiaŭ ĉe [[Chiemseehof]]). En 1140 Konrado instituciigis la Katedralan [[tombejo]]n. La [[cistercianoj]]n li malpli ŝatis ol la benediktanoj kaj [[aŭgustenanoj]] (kion helpis en [[Malsupra Aŭstrio]] Gerhoh de Reichersberg). Krome li okazigis kaj gvidis tri grandajn provincajn sinodojn. Al la benediktanoj de la arkiabatejo li donis grundojn kiuj antaŭe apartenis al la ĉefepiskopa rezidejo. Ili servis por konstruado de klostraj ejoj. La nova rezidejo episkopa eksituis pli proksime de la katedralo. Sub lia regado estiĝis ankaŭ la konventa branĉo de Alm-[[kanalo (akvovojo)|kanalo]]. Por defendi la landojn kontraŭ la [[hungaroj]] estis starigitaj la burgoj de [[Leibnitz|Seggau (Leibnitz)]], [[Ptuj]] kaj [[kastelo Rajhenburg|Rajhenburg]]. Verŝajne ankaŭ por la plifortigo de la [[rokburgo]] de [[Deutschlandsberg]] en Okcidenta [[Stirio]] dankendas al li. == Eksteraj ligiloj == *Zeillinger, Kurt, "Konrad I." Ĉe: ''Neue Deutsche Biographie'' 12 (1980), p. 524 ([https://www.deutsche-biographie.de/pnd118713906.html#ndbcontent tie ĉi interrete]) *[https://www.heiligenlexikon.de/BiographienK/Konrad_I_von_Salzburg.html Konrado en ekumenisma leksikono pri sanktuloj] == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉefepiskopoj de Salcburgo]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 11-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en 1147]] pg9259mo7jbqqb3s2orgzwtvz9obnw4 Francisco de Lima e Silva 0 836105 9372140 9286251 2026-05-13T13:51:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372140 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo = |dosiero =Francisco_de_Lima_e_Silva_-_Litografia_(cropped).jpg |priskribo =Bildo de Francisco de Lima e Silva, patro de la [[Luís Alves de Lima e Silva|Duko de Kaŝiaso]] kaj brazila ŝtatestro. |dato de naskiĝo =[[5-a de julio]] [[1785]] |loko de naskiĝo =[[Rio-de-Ĵanejro]], [[Rio-de-Ĵanejrio]] |dato de morto =[[2-a de decembro]] [[1853]] |loko de morto =[[Rio-de-Ĵanejro]], [[Rio-de-Ĵanejrio]] |alma_mater = }} '''Francisco de Lima e Silva''' ([[Rio-de-Ĵanejro]], [[Rio-de-Ĵanejrio]], [[5-an de julio]] [[1785]] - [[Rio-de-Ĵanejro]], [[Rio-de-Ĵanejrio]], [[2-an de decembro]] [[1853]]) estis brazila militisto kaj politikisto kiu servis dufoje kiel regento de la Imperio de Brazilo dum la malpliaĝeco de la Imperiestro [[Petro la 2-a (Brazilo)|Petro la 2-a]]. == Vivo == Naskita en Rio-de-Ĵanejro, la 8-an de julio 1785. Lia familio estis el portugala origino, kun longa tradicio de altrangaj armeaj oficiroj en la Armeo, li estis filo de feldmarŝalo José Joaquim de Lima e Silva (1746-1821) kaj [http://pagfam.geneall.net/2762/pessoas.php?id=1060441 Joana Maria da Fonseca Costa (1762-1842)]. Liaj fratoj estis generaloj Manuel da Fonseca Lima e Silva (1793-1869), Barono de Suruí, José Joaquim de Lima e Silva, vicgrafo de Magé (1787-1855), marŝalo Luís Manuel Lima e Silva (1806-1873) kaj Kolonelo João Manuel de Lima e Silva (1805-1837). Li estis la patro de [[Luís Alves de Lima e Silva]], la Duko de Kaŝiaso, kiu estis senatano kaj prezidanto de la Konsilio de Ministroj. Li aliĝis al la armeo en la aĝo de kvin, en la Bragança Regimento, laŭ tradicio de sia familio. Li studis ĉe la Reĝa Akademio de Artilerio, Fortikeco kaj Desegno, transiĝante al la Akademio de Aritmetiko, Praktika Geometrio, Fortikeco, Desegno kaj Franca Lingvo, kreita por trejnado de la artilerio-oficiroj. Li estis apud la trupoj lojala al Dom Petro la 1-a, princreganto, okaze de la sendependeco. En 1824, li gvidis la imperiajn fortojn en kontraŭbatalado de la [https://brasilescola.uol.com.br/historiab/a-confederacao-equador.htm "Konfederacio de Ekvadoro"], separisma ribelo kiu komenciĝis en Pernambuko, sub la gvidado de Frato Joaquim do Amor Divino Rabelo (1779-1825) (pli konata kiel Frato Kaneka) kaj [https://blogs.diariodepernambuco.com.br/historiape/index.php/2016/09/05/manoel-de-carvalho-um-republicano/ Manoel de Carvalho Paes de Andrade (1774-1855)]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Li havis problemojn kun la imperiestro Dom Petro la 1-a, provante negoci la kapitulacon de la ribelantoj, estinte akuzita je prokrasto de la ekzekuto de iliaj punoj. Pro tio, li ne ricevis ajnan promocion por la venko de la Armeo en la Nordoriento. En Pernambuko, li estis nomumita provizora prezidanto de la provinco kaj de la armea komisiono establita por juĝi kaj juĝi la konfederaciajn ribelantojn (1824-1825). [[Dosiero:Regência Trina Provisória.png|eta|maldekstre|500ra|<center>La Provizora Triobla Regeco estis administrado en la Imperio de Brazilo, kiu daŭris ekde la 7-a de aprilo 1831 ĝis la 17-a de julio 1831.</center>]] Li estis guberniestro de la Armiloj de la provinco de San-Paŭlo (1828-1829) kaj de la kortego (1829-1830). Li havis rektan partoprenon en la okazaĵoj kiuj kaŭzis la abdikon de Dom Petro la 1-a, kiun li provis konvinki la imperiestron pri la reviziado rilate al la eksiĝo de la liberala ministerio kiun li starigis post la [https://brasilescola.uol.com.br/historiab/a-noite-das-garrafadas.htm "Nokto de la botelorompoj"], kaj aliĝis, kune kun armeaj grupoj, al la protestoj en [https://riomemorias.com.br/memoria/campo-de-santana/ "Campo de Santana"]. Okaze de la abdiko de D. Petro I en favoro de sia filo, la 7-an de aprilo 1831, li aliĝis al la elektita Provizora Triobla Regeco, kune kun [[José Joaquim Carneiro de Campos]] kaj [[Nicolau Pereira de Campos Vergueiro]], komisiita de la registaro de la lando dum la malpliaĝeco de la kronprinco, Dom Petro la 2-a. Li estis elektita de la Ĝenerala Asembleo por la Permanenta Triobla Regeco, konsistanta de deputitoj [[José da Costa Carvalho]] kaj [[João Bráulio Muniz]]. Kun la anstataŭigo de la Triobla Regeco je la Unuhoma Regeco, post la Aldona Akto de 1834, li estis elektita senatano de la regento [[Diogo Antônio Feijó]]. Li estis [[Komandoro]] de la Ordoj de Aviz kaj Rosa, grandkruco de la Imperia Ordo de la Kruco kaj ĝentila-sinjoro de la imperia konsilantaro. En 1841, li ricevis la titolon de barono de Barra Grande per imperia letero, kiun li rifuzis. Li ankaŭ rifuzis la dumvivan pension, duonon de la subvencio, kiun li havis kiel regento. Li asignis la pension al la infanoj de iamaj Revoluciuloj de la Konfederacio de Ekvadoro. Li estis elektita membro de la Brazila Historia kaj Geografia Instituto (IHGB), en 1847. Li mortis en Rio-de-Ĵanejro, la 2-an de decembro 1853. == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [https://dspace.stm.jus.br/handle/123456789/50421 José Joaquim de Lima e Silva (1746-1821)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230907141156/https://dspace.stm.jus.br/handle/123456789/50421 |date=2023-09-07 }} * [[José Bonifácio de Andrada e Silva]] (1763-1838) * [[José Saturnino da Costa Pereira]] (1771-1852) * [[Hipólito da Costa]] (1774-1823) * [[Nicolau Pereira de Campos Vergueiro]] (1778-1859) * [https://www.geni.com/people/Jos%C3%A9-Joaquim-de-Lima-e-Silva-1%C2%BA-visconde-de-Mag%C3%A9/6000000006754193277 José Joaquim de Lima e Silva] (1787-1855), frato de la Duko de Kaŝiaso * [[Paulo Barbosa da Silva]] (1790-1868) * [[Rafael Tobias de Aguiar]] (1795-1857) * [[José da Costa Carvalho]] (1796-1860) * [[Markizino de Santos]] (1797-1867) * [[Evaristo da Veiga]] (1799-1837) * [[Thomas Davatz]] (1815-1888) * [[Deodoro da Fonseca]] (1827-1892) * [[Joaquim Maria Machado de Assis|Machado de Assis]] (1839-1908) * [https://portal.tcu.gov.br/centro-cultural-tcu/museu-do-tribunal-de-contas-da-uniao/tcu-a-evolucao-do-controle/min-francisco-augusto-de-lima-e-silva-1893-1894.htm Francisco Augusto de Lima e Silva] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230907141156/https://portal.tcu.gov.br/centro-cultural-tcu/museu-do-tribunal-de-contas-da-uniao/tcu-a-evolucao-do-controle/min-francisco-augusto-de-lima-e-silva-1893-1894.htm |date=2023-09-07 }} (1893-1894) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Lima e Silva, Francisco de}} [[Kategorio:Brazilaj politikistoj]] [[Kategorio:Brazilaj militistoj]] km01swg3qqi19vq218m6ugu8z1571t2 Geedzeco pro konveno 0 836870 9372500 9230677 2026-05-14T02:41:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372500 wikitext text/x-wiki '''Geedzeco pro konveno''' aŭ '''Geedzeco de oportuno''' estas [[geedzeco]] kreita pro diversaj kialoj krom [[romantika amo]], [[fianĉiĝo]] kaj deziro konstrui vivon kune. Kutime la ĉefa celo estas akiri certan avantaĝon - kutime por persona gajno, aŭ alia strategia celo, kiel politika geedzeco. En modernaj tempoj, unu el la plej oftaj kialoj de oportuna geedzeco estas akiri [[vizo]]n. En ĉi tiuj kazoj, unu el la geedzoj eble bezonas loĝpermeson por daŭre vivi ene de la limoj de certa lando, dum lia/ŝia edzino povas konsenti geedziĝi por helpi ilin pri tio. Ĉi tiuj geedzeco ofte estas sen romantikaj sentoj, kaj ofte la sama paro havas neniun intencon vivi kune kiel vivpartneroj. Alia kialo por geedzeco de oportuno estas financa gajno. Ekzemple, riĉaj homoj povas elekti oportunan geedzecon por protekti siajn aktivaĵojn aŭ redukti sian impostdevon. En ĉi tiuj kazoj, foje la geedzoj ne intencas vivi kune kiel paro. Oportuna geedzeco kiuj estas faritaj por politikaj celoj okazas ekzemple por establi politikajn aliancojn inter landoj, dinastioj aŭ potencaj familioj kaj nomoj kiel simbolo de politika unueco. En la pasinteco, tiu speco de geedzeco estis ofta kaj ofte estis uzita por certigi la daŭrigon de la alianco kaj por krei strategiajn aliancojn inter potencaj familioj, sed nuntempe ĝi estas malpli ofta. Multaj fojoj, oportunaj geedzeco, kiuj estas faritaj por politikaj celoj, ne baziĝas sur romantika amo inter la paro kaj eblas, ke la paro ne konis unu la alian antaŭe. Gravas noti, ke oportuna geedzeco, kiu ne estas [[ŝajna geedzeco]] kreita por fraŭdaj celoj, aŭ [[Devigita geedzeco|malvola geedzeco]], ne estas farita kontraŭ la leĝo <ref>{{cite web|url=https://www.hg.org/legal-articles/a-bad-marriage-is-not-the-same-as-a-sham-marriage-28481|title=A Bad Marriage is Not the Same as a Sham Marriage|website=HG.org|author=Law Offices of Susan V. Perez|access-date=14a de Aprilo 2019}}{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Dum ambaŭ partioj estas plenkreskuloj, kiuj konsentis geedziĝi memstare, ĝi estas konsiderata valida laŭleĝa geedza unuiĝo. == Vidu ankaŭ == * [[Infana geedzeco]] * [[Devigita geedzeco]] * Lavenda geedziĝo * Geedziĝo de ŝtato * [[Aranĝita geedzeco]] == Por plia legado == * Jones, James A., [https://web.archive.org/web/20100717091300/http://www.law.fsu.edu/journals/lawreview/frames/243/jonefram.html "The Immigration Marriage Fraud Amendments: Sham Marriages or Sham Legislation?"], ''[[:en:Florida_State_University_Law_Review|Florida State University Law Review]]'', 1997 * Seminara, David, [http://www.cis.org/marriagefraud "Hello, I Love You, Won't You Tell Me Your Name: Inside the Green Card Marriage Phenomenon"], ''Center for Immigration Studies'', Washington, D.C., November 2008 * Winston, Ali, [http://www.citylimits.org/news/articles/3595/marrying-for-love "Marrying For Love?: You'll Have To Prove It"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140416063806/http://www.citylimits.org/news/articles/3595/marrying-for-love |date=2014-04-16 }}, ''City Limits News'', New York, Monday, Jul 28, 2008 * Winter, Jana, [http://www.foxnews.com/politics/2010/10/25/exclusive-aide-to-harry-reid-lied-to-feds-submitted-false-documents-about-sham-marriage/ "EXCLUSIVE: Aide to Harry Reid Lied to Feds, Submitted False Documents About Sham Marriage"], ''[[:en:Fox_News_Channel|Fox News]]'', October 25, 2010 * Academic article on political discourse & policies on forced and fraudulent marriages in the Netherlands: [http://ejw.sagepub.com/content/20/1/61.abstract Bonjour&De Hart 2013, "A proper wife, a proper marriage. Constructions of 'us' and 'them' in Dutch family migration policy", European Journal of Women's Studies]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091005000000/https://web.archive.org/web/20091005003206/http://ejw.sagepub.com/content/20/1/61.abstract |date=2009-10-05 }} * Hill, S. [https://web.archive.org/web/20150402154649/http://www.tbchambers.co.uk/Legal-Articles/the-eea-and-marriages-of-convenience.html "The European Economic Area and Marriages of Convenience"], ''Thomas Bingham Chambers'', London, Thursday, April 2, 2015 * Eli Coleman PhD (1989) The Married Lesbian, Marriage & Family Review, 14:3-4, 119-135, DOI: 10.1300/J002v14n03_06 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == [[Kategorio:Familia juro]] [[Kategorio:Geedzeco]] edmuzoecmvt8k2r3l27kkqt6nsfmx9s Reĝa Hortikultura Societo (Britio) 0 849064 9372565 9042032 2026-05-14T06:05:29Z Sj1mor 12103 9372565 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Reĝa Hortikultura Societo''' ({{lang-en|'''Royal Horticultural Society'''}}), akronime '''RHS''') estas brita asocio fondita en [[1804]] kaj kies celo estas antaŭenigi [[ĝardenado]]n kaj [[hortikulturo]]n en [[Britio]] <ref name="experts">{{cite web|title=RHS Level 2 Certificate in the Principles of Horticulture|url=https://www.learningwithexperts.com/gardening/rhs-level-2|publisher=learningwithexperts.com|access-date=25 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210411213618/https://www.learningwithexperts.com/gardening/rhs-level-2|archivedate=2021-04-11}}</ref><ref name="proland">{{cite news|title=RHS Appoints New Head of Science, Dr Alistair Griffiths|url=http://prolandscapermagazine.com/rhs-appoints-new-head-of-science-dr-alistair-griffiths/|access-date=25 February 2018|work=prolandscapermagazine.com|date=3 May 2013}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210411213758/https://www.prolandscapermagazine.com/rhs-appoints-new-head-of-science-dr-alistair-griffiths/ |date=2021-04-11 }}</ref>. Ĝi akiris sian nunan nomon laŭ [[reĝa ĉarto]] de 1861 kiu estis subskribita de [[Princo Alberto]]. La societo honoras per speciala rekono, juĝita de konsilio, per la Venko-Medalo, tiujn personecojn kiuj distingiĝis en la kampo de hortikulturo . Aliaj medaloj estas eldonitaj fare de la socio, inkluzive de la Banksiana Medalo, la Knightian Medalo kaj la Lindley Medalo. Ĉe floraj ekspozicioj, al gajnintoj estas premiitaj oraj, arĝentaj kaj bronzaj medaloj. La societo hodiaŭ havas tre maljuniĝantan membrecon <ref>Carolyn Fry, A passion for plants. Behind the Scenes at the Royal Horticultural society. London, BBC Books, S. 211.</ref> kaj ĝiaj reprezentantoj estas konsideritaj tre konservativaj <ref>Diana Ross, Gardeners, encounters with exceptional people. London, Francis Lincoln 2008, S. 155</ref>, eĉ se la societo provis modernigi sian bildigon en la lastaj jaroj. == Historio == La societo estis fondita la 7-an de marto 1804 kiel la ''London Horticultural Society ĉe'' Hatchards -librejo en [[Piccadilly]] <ref>Jane Owen, Diarmuid Gavin, Gardens through time London, BBC-Books 2004, S. 13.</ref>. Fondantaj membroj estis John Wedgwood (1766-1844) kiel prezidanto, William Townsend Aiton, estro de Kew Gardens, Joseph Banks, prezidanto de la [[Reĝa Societo de Londono]], James Dickson, [[ĝardenisto]], William Forsyth (prizonestro de la ĝardenoj de [[Sanktajakoba Palaco|Palaco St James's]] kaj [[Palaco Kensington]]), la politikisto Charles Francis Greville (1749-1809) kaj Richard Anthony Salisbury. La unua permanenta ĉefsidejo de la klubo estis sur Regent Street. Kiam la klubo renkontis monmalfacilaĵojn en 1859, kun ŝuldoj de pli ol 10,000 £, ĝi devis prirezigni la ĉefsidejon de la klubo kaj vendi la bibliotekon. Ĝi estis finfine renovigita fare de Princo [[Alberto de Saksio-Koburgo kaj Gotao]] kun financo de la [[Granda Ekspozicio]]; [[Reĝino Viktorio]] donacis 1,000 [[pundo]]jn, sekvitaj fare de aliaj membroj de la [[Brita reĝa familio|reĝa familio]] <ref>Jane Owen, Diarmuid Gavin, Gardens through time London, BBC-Books 2004, 61-62.</ref>. Ekde 1861, danke al dekreto de Princo Alberto de Saksio-Koburgo-[[Alberto de Saksio-Koburgo kaj Gotao|Gotao]], ĝi rajtas porti la nomon ''Reĝa Hortikultura Societo''. Laŭ la konsilo de la princo, li lizis teron en Kensington Gore, kaj lia unua Ital-stila spektakloĝardeno estis malfermita tie en 1861. En 1864 la ĝardenoj havis 152,962 pagantajn vizitantojn <ref>Jane Owen, Diarmuid Gavin, Gardens through time London, BBC-Books 2004, 64.</ref>. Krome, membroj de la societo kaj iliaj amikoj povis viziti la ĝardenojn senpage dum [[semajnfino]]j. Por igi ĝin pli alloga, [[teniso]] estis permesita sur la [[gazono]]j en la [[1870-aj jaroj]] <ref name="lindley">{{cite news|first=Sophie|last=Campbell|date=3 August 2012|title=RHS Lindley Library collection: all hail our plant hunters|url=https://www.telegraph.co.uk/gardening/9444972/RHS-Lindley-Library-collection-all-hail-our-plant-hunters.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/gardening/9444972/RHS-Lindley-Library-collection-all-hail-our-plant-hunters.html|archive-date=2022-01-12|url-access=subscription|url-status=live|newspaper=Daily Telegraph|access-date=12 August 2014}}</ref>. En 1867 la sekretario de la societo, [[John Lindley]], komencis konstrui novan [[biblioteko]]n. Ĉar la firmao denove tro etendis sin finance, la ĝardenoj devis esti fermitaj en la 1870-aj jaroj. Hodiaŭ la ejo estas hejmo al, inter aliaj aĵoj, la [[Imperia Kolegio Londona|Imperia Kolegio]] <ref>Jane Owen, Diarmuid Gavin, Gardens through time London, BBC-Books 2004, S. 64.</ref>. En 1928 la societo havis 25,000 membrojn. En 1979, post ondo de [[bankroto]]j de tradiciaj [[Infanvartejo (zoologio)|infanvartejoj]] en Britio dum la [[Margaret Thatcher|Thatcher]] -jaroj, la RHS fondis la ''Nacian Konsilion por la Konservado de Plantoj kaj Ĝardenoj <ref>Jane Owen, Diarmuid Gavin, Gardens through time London, BBC-Books 2004, S. 154.</ref>''. La Reĝa Hortikultura Societo nun havas [[Bonfara organizo|bonfaran statuson]]. === Agadoj === [[Dosiero:Jersey_Farmers_Union_Chelsea_Flower_Show_2009.jpg|eta|Florekspozicio stando en Chelsea]] Ekde 1827 kaj seninterrompe, la agadoj ''de la Royal Horticultural Society'' inkluzivis serion de ĝardenekspozicioj ([[:en:Garden_festival|en]]). Ekde 1862 printempa spektaklo estis okazigita, unue en [[Kensington]], tiam en la Templaj Ĝardenoj sur la Embankment (Riverdigo de Temso), de 1913 en Chelsea <ref>Jane Owen, Diarmuid Gavin, Gardens through time London, BBC-Books 2004, S. 112.</ref>. Tio evoluis en la ĉiujaran ''Chelsea Flower Show''. En 1985 la Reviziokomisiono de la societo trovis ke la RHS estis sub-reprezentita ekstere de [[Sud-orienta Anglio]]. Poste pli da ekspozicioj estis okazigitaj en aliaj partoj de [[Anglio]] <ref>Jane Owen, Diarmuid Gavin, Gardens through time London, BBC-Books 2004, S. 197.</ref>. En 2013 la RHS okazigis la RHS ''London Plant and Design'' Show meze de februaro, RHS ''Great London Plant Fair'' en malfrua marto, la ''Orchid & Botanical Art Show'' en aprilo, RHS Show Cardiff, ''Malvern Spring Gardening Show'' en frua majo (ekde 1988), RHS ''Hampton Court Palace Flower Show'' en julio (organizita fare de la RHS ekde 1993), ''RHS Flower Show Tatton Park'', ''Malvern Autumn Show'' ĉe la fino de septembro, RHS ''London Harvest Festival Show'' kaj RHS ''London Shades of Autumn Show'' en oktobro. La ''Harlow Carr Show'', ''Skotlanda Garden Show'' kaj la ''News International Spring Gardening Fair'' ne plu okazas. La RHS aljuĝas diversajn premiojn, kun la Premio de Ĝardeno-Merito ([[:en:Award_of_Garden_Merit|en]]) por plantvariaĵoj aparte estante de konsiderinda graveco por la komerco. === Instalaĵoj === [[Dosiero:Herbaceous_border_at_Rosemoor_Garden,_Devon_-_geograph.org.uk_-_349609.jpg|eta|RHS-Gardeno en Rosemoor, [[Devono]]]] [[Dosiero:Pond_and_stream_at_RHS_Rosemoor_-_geograph.org.uk_-_1379957.jpg|eta|RHS Garden Rosemoor (Devon)]] La RHS konservas modelĝardenojn en Wisley ([[Surrey]]), Rosemoor ([[Devono]]), Hyde Hall ([[Essex]]) kaj Harlow Carr ([[North Yorkshire]]), ĉi-lasta antaŭe apartenanta al la Norda Hortikultura Societo. En Londono, la asocio aŭ ĝia firmao ''RHS Enterprises Limited'' posedas du ekspoziciejojn (''RHS Horticultural Halls''), la Lindley Hall sur Elverton Street kaj Lawrence Hall sur Greycoat Street en Chelsea, en kiuj la Londonekspozicioj okazas. Lindley Hall en la tipa edvarda brika stilo estis konstruita en 1904 kaj estis listigita kiel protektita konstruaĵo en 1970. Lawrence Hall estis konstruita inter 1925 kaj 1928 fare de arkitektoj Easton kaj Robertson en la Dekostilo kaj estis listigita en 1983. Ĝardenekspozicioj antaŭe okazis ĉi tie ĉiujn du semajnojn, sed hodiaŭ ĝi ĉefe gastigas sportajn eventojn kaj komercajn konferencojn. En 2018, la nombro da ekspozicioj en Londono estis plu reduktita; la haloj estas ĉefe uzitaj por komercaj celoj. La RHS administras la Lindley Library, fakan botanikan bibliotekon ĉe la ĉefsidejo de RHS en ''Vincent Square'', Londono. Ĝi baziĝas sur la kolekto de la botanikisto John Lindley. Ekzistas ankaŭ biblioteko en Wisley. En la pasinteco, la Reĝa Hortikultura Societo plurfoje financis [[ekspedicio]]<nowiki/>jn por kolekti kaj klasifiki plantojn. Unu el tiuj ekspedicioj estis tiu de la germana botanikisto Karl Theodor Hartweg de 1836 ĝis 1843, dum kiu li kolektis, interalie, multajn fuksiojn. === Periodaĵoj kaj registroj === Ekde 1866, la Reĝa Hortikultura Societo publikigis ĉiumonatan revuon (ekde 1975 ''La Ĝardeno'') por ĝiaj membroj. Ĝi ankaŭ publikigas la kvaronjaran ''The Plantsman'' kaj la dumonatan ''Orchid Review''. ''Finfine, Hanburyana'', faka revuo por taksonomio, estas publikigita ĉiujare. La RHS konservas la internaciajn plantregistrojn por [[pingloarbo]]j, [[klematido]]j, [[Narciso (floro) |narciso]]j, [[dalio]]j, [[delfinio]]j, [[dianto]]j, [[lilio]]j, [[orkideo]]j kaj [[rododendro]]j. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Jane Owen, Diarmuid Gavin: ''Gardens through time.'' London, BBC-Books 2004. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.rhs.org.uk/}} {{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1804]] [[Kategorio:Organizaĵoj en Britio]] [[Kategorio:Hortikulturo]] snw0t5fgekjxfbqeawez0j2itbns2vh Frutillar 0 851271 9372340 9076457 2026-05-13T20:06:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372340 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo|regiono-ISO=CL-LL|bildo=Montaje de Frutillar.jpg|bildo-larĝeco = 300px |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}}|situo sur mapo2=Ĉilio|tipo1=reliefo|tipo2=reliefo|zomo=9}} '''Frutillar''' estas urbo kaj komunumo en la suda parto de [[Ĉilio]], situanta en la [[provinco Llanquihue]] (regiono [[Los Lagos]]). Ĝi estas karakterizita per vidoj de la [[Vulkano|vulkanoj]] kaj la bordo de la golfeto apud la horizonto de la granda Llanquihue Lago, situanta en [[ĉilia Patagonio]]. Ĝi estas konata pro la germanaj tradicioj de siaj fondintoj kaj la Frutillar Muzikaj Semajnoj. Danke al ĉi tiu festivalo kaj al la Teatro del Lago la urbo fariĝis grava kultura centro de Ĉilio <ref name="Official">{{Cite web|url=http://www.munifrutillar.cl/|title=Municipio de Frutillar|access-date=19 January 2011|language=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170803214410/http://www.munifrutillar.cl/|archivedate=2017-08-03}}</ref>. La nomo de la urbo ŝuldiĝas al la ĉilia [[frago]] ĉeestanta en la ĉirkaŭaĵo kaj arbaroj. ''fragaria chiloensis''. En 2017, la urbo Frutillar estis rekonita de [[Unesko]] kiel la unua [[Urbo de Muziko (Unesko)|Kreiva Urbo]] en Ĉilio kaj la plej suda en la mondo, estante parto de la [[Reto de Kreemaj Urboj de Unesko|Reto de Kreivaj Muzikaj Urboj]]. La ĉefstrato estas Philippi Avenue, kiu etendiĝas laŭ la golfo. Ili estas distingitaj per la Municipa konstruaĵo, la Romkatolika Eklezio kaj la Lutera Preĝejo, la Lago-Teatro, la urba doko, la Richter House (Lernejo de la Artoj), la Bernardo Philippi Lernejo, la Germana Klubo, heredaĵdomoj kaj gastejoj kiuj formas parton de la unua linio de la lagbordo en la golfo de Frutillar. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * {{PlurajLingvokodoj|es}} [http://www.munifrutillar.cl/ Municipio Frutillar] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170803214410/http://www.munifrutillar.cl/ |date=2017-08-03 }} * http://www.frutillar.com/ * http://www.patagoniavirgin.com * http://www.vipas.cl * http://www.semanasmusicales.cl/ * http://www.teatrodellago.cl * http://www.allsouthernchile.com/ {{Commons-inline}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Ĉilio]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Urboj de Ĉilio]] hm5eocc5hdrx805b8057m2ixmrhlcnb Imperia Milita Muzeo 0 855226 9372350 9026892 2026-05-13T20:21:35Z Ziv 215355 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:HMS Dunraven, Vc, in Action against the Submarine that Sank Her, 8th August 1917 Art.IWMART5130.jpg]] → [[File:HMS Dunraven.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:HMS Dunraven.jpg]] 9372350 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = GB | situo sur mapo = Centra Londono |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} [[Dosiero:ImperialWarMuseumNorth01.jpg|eta|Konstruaĵo de la Norda Imperia Muzeo en [[Manĉestro]]|278x278ra]] La '''Imperia Milita Muzeo''' ('''IMM''', {{lang-en|'''Imperial War Museum'''}}) aŭ efektive La '''Imperiaj Militmuzeoj''' estas kvin malsamaj britaj muzeoj, kun [[milito]] kiel sia temo. La plej granda estas la muzeo en Londono, kiu estas unu el la ''plej'' gravaj ''militmuzeoj en'' la mondo <ref>{{Cite web|url=https://museu.ms/museum/details/436/imperial-war-museum-london|title=Imperial War Museum London|website=Museums - The World Museums Network}}</ref>. LA IMM elmontras militajn veturilojn, armilojn, militajn artefaktojn kaj diversajn aliajn aferojn de armitaj konfliktoj, en kiuj Britio estis implikita. En 2006, pli ol 700,000 homoj vizitis la muzeon. La muzeo estas ornamita per du 38&nbsp;cm [[kanono]]j ekstere, kaj kun kelkaj [[aviadilo]]j kaj [[tanko]]j interne. Granda komplekso kun detalaj informoj kaj priskriboj ĉefe pri la du [[Mondmilito]]j. Por la krom-interesiuloj, ekzistas ankaŭ ekspozicioj ĉi tie pri specifaj aferoj de la militoj, inkluzive de "Vivo en la [[Tranĉeo]]j" kaj " La [[Holokaŭsto]] ". En 2002 la muzeo malfermis la Norda Imperia Milita Muzeo (Imperial War Museum North) kiu estas filio en [[Manĉestro]]. En 2022, la Imperia Militmuzeo Londono estis vizitita de ĉirkaŭ 685,000 homoj, post kiam la meza nombro da vizitantoj en la lastaj jaroj antaŭ la [[pandemio de KOVIM-19]] estis ĉirkaŭ 1 miliono jare. == Historio == La Imperia Militmuzeo estis fondita dum la [[Unua Mondmilito]] sur la iniciato de privataj individuoj, inkluzive de la industriisto Alfred Mond, unua barono Melchett, la verkisto Siro William Martin Conway kaj la kuratoro de la armilkolekto en la [[Turo de Londono]], Charles Ffoulkes. La brita registaro vidis la laŭplanan muzeon ĉefe kiel ŝanco por [[propagando]] kaj apogis la laboron finance <ref>{{cite journal|issn=0022-0094|author=Kavanagh, Gaynor|journal=Journal of Contemporary History|title=Museum as Memorial: The origins of the Imperial War Museum|volume=23|issue=1|date=January 1988|jstor=260869|pages=77–97 [81]|doi=10.1177/002200948802300105|s2cid=159747045}}</ref><ref>'National War Museum. The Collection of Relics And Souvenirs', ''The Times'', 26 March 1917 Issue 41436, page 5 column C</ref>. En 1917, la muzea komitato kolektis materialon kun la helpo de la britaj ambasadoj en amikaj kaj neŭtralaj landoj kaj kun la helpo de privataj individuoj. Conway propre iris al [[Francio]] por certigi erojn por la muzeo kiuj jam ne estis bezonataj por batalado. Ekzistis neniu spaco en la Turo de Londono, kaj la Reĝaj Armiloj ne volis inkluzivi artefaktojn de moderna militado en sia kolekto. La IMM havis sian unuan lokon ĉe [[Kristala Palaco|Kristalpalaco]], poste ĉe la [[Scienca Muzeo de Londono|Scienca Muzeo]] kaj finfine en [[Lambeth]] <ref>James Mann, 'ffoulkes, Charles John (1868–1947)’, rev. William Reid, ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004; online edn, Oct 2006 [http://www.oxforddnb.com/view/article/33120, accessed 22 June 2009]</ref><ref>'The Greatest War Memorial. Opening by the King. Human Interest at the Crystal Palace'.</ref>. De la komenco, la planoj iris preter pura armea muzeo. La celo estis montri kiel la milito influis homojn de ĉiuj [[Socia klaso|sociaj klasoj]] en ĉiuj landoj de la [[Brita imperio|Imperio]]. La unuaj ekspozicioj temis ankaŭ pri la laboro de la [[Ruĝa Kruco]] kaj la laboro de [[virinoj]] dum la milito <ref>Kavanagh 1988 p.82</ref>. La militpropaganda oficejo ankaŭ komisiis kelkajn artistojn dokumenti la ĉiutagan militvivon rekte ĉe la [[Okcidenta Fronto (Unua Mondmilito)|fronto]]. Tiuj inkluzivis la pentristojn William Orpen, [[Paul Nash]], Muirhead Bone kaj Wyndham Lewis. Hodiaŭ la muzeo havas pli ol 15,000 pentraĵojn, desegnaĵojn kaj skulptaĵojn. == Prezento == La muzeo temas ĉefe pri la du [[mondmilito]]j. Krom la ekspozicio de armiloj, veturiloj kaj aliaj teknikaj ekipaĵoj en la [[atrio]] de la konstruaĵo, etaĝo estas dediĉita al la milita kaj kultura historio de ambaŭ militoj. Kio montriĝas estas malpli dokumentoj aŭ fotoj ol [[uniformo]]j, ĉiutagaj objektoj kaj similaj. La [[holokaŭsto]] ludas elstaran rolon en la muzeo, kaj aparta ekspozicio estis kreita pri ĝi. Pliaj sekcioj traktas aliajn militojn de la [[20-a jarcento]] en kiuj britaj soldatoj estis implikitaj. Krome, provizoraj ekspozicioj estas regule kreitaj. La muzeo dezajnas siajn ekspoziciojn de la perspektivo de la brita militistaro kaj brita socio. Tio estas esprimita, ekzemple, en la ekspozicio de kaptita milita ekipaĵo, la intensa okupiteco kun la [[Blitz|bombado de Londono]] fare de la germana [[Luftwaffe]] en la Dua Mondmilito aŭ la okcidenta interpreto de la Orient-Okcidenta konflikto. En aŭtuno 2012, okaze de la venonta memorceremonio de la unua mondmilito, komenciĝis renovigo kostanta la ekvivalenton de 50 milionoj da [[eŭroj]]. Antaŭ ĉio, la muzeo tute restrukturis la ''Galeriojn de la Unumondo-Milito'', la novaj ekspoziciejoj estis malfermitaj de [[princo Vilhelmo]] la 17-an de julio 2014 <ref>[[William Mountbatten-Windsor|Princo William]]: ''Foreword''. In: Paul Cornish: ''The First World War Galleries''. Imperial War Museum, London 2014. ISBN 978-1-904897-86-6, S. 7</ref>. == Galerio == <gallery> Dosiero:Bronze_eagle_from_the_german_rechs_chancellery.jpg|Imperiestra aglo de la Reich-Kanceliero <!--Dosiero:IWM2.Jpg|Interna korto de la muzeo antaŭ restrukturo--> Dosiero:IMW_1.JPG|Aviadiloj en la korto antaŭ restrukturo <!--Dosiero:IWM3.jpg|P-51 Mustang antaŭ restrukturo--> Dosiero:HMS Dunraven.jpg|Pentraĵo de la brulanta helpŝipo ''Dunraven'' en 1917 de Charles Pears Dosiero:P-51D_Mustang_Imperial_War_Museum.jpg|P-51D Mustang en la muzeo. Dosiero:Sherman_Tank.jpg|M4 Sherman bataltanko en la muzeo Dosiero:British_25_pounder_Quick_firing_Mark_II_gun_at_the_Imperial_War_Museum.jpg|Mark II-kanono en la muzeo. Dosiero:V1.jpg|Germana V1 krozmisilo en la muzeo Dosiero:Guns_in_front_of_the_Imperial_War_Museum_(geograph_2788057).jpg|Kanonoj antaŭ la muzeo. Dosiero:T-34-85_Tank_at_the_Imperial_War_Museum.jpg|T-34-85 en la muzeo. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * Imperia Militmuzeo Duxford * Militpentristo == Eksteraj ligiloj == {{Komunejokat}} * {{Oficiala retejo}} * [https://artsandculture.google.com/partner/imperial-war-museums?hl=en Imperia Milita Muzeo] ene de Google Arto & Kulturo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Militmuzeoj en Britio]] [[Kategorio:Naciaj muzeoj]] [[Kategorio:Brita imperio]] [[Kategorio:Artmuzeoj en Londono]] [[Kategorio:Muzeoj pri Holokaŭsto]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Kupoloj]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] audgzqoco0m4w83ecrsy5en6p9jfdk7 Furfuriltioacetata acido 0 856657 9372402 9154471 2026-05-13T21:37:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372402 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Furanilacetata acido|Furanilpropionata acido|Furfurila alkoholo|Furfurilamino|Furfuralo|Furfurila etero|Furfurilamido|Furfurila glicidila etero|Furfurila merkaptano}} {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Arial" color="blue"><span style="font-size:200%;">Furfuriltioetanata acido</span></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<center><span style="font-size:300%;"> <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue"><b>C<sub>7</sub>H<sub>8</sub>O<sub>3</sub>S</b></font></span></span></center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Furfurylthioacetic acid sticks.png|300ra|Furfuriltioacetata acido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Bastona kemia strukturo de la <br />Furfuriltioetanata acido'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Furfurylthioacetic acid 3D.png|300ra|Furfuriltioacetata acido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Furfuriltioetanata acido'''</center> * Furfuriltioacetoksometiloksirano |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=89639-87-2 89639-87-2]<br /> |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.2288118.html 2288118]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/3021476 3021476] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blanka solidaĵo |- |[[Molmaso]]||172,20472 g mol<sup>−1</sup> |- |[[Denseco]]||1,323 g/cm<sup>−3</sup> |- |[[Fandpunkto]]||81,9{{GdC|}} <ref>[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/properties/DTXSID10237800 EPA United States Environmental Protection Agency]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Bolpunkto]]||302,7{{GdC|}} <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/89639-87-2_628541.html Chemsrc]</ref><ref>[https://www.alfa-chemistry.com/cas_89639-87-2.htm Alfa Chemistry]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.5630}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||136,8{{GdC|}} <ref>[https://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=89639-87-2&l=en&exact=dict&f=plist&mark=&submit.x=0&submit.y=0 Chemnet]</ref><ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/89639-87-2_628541.html Chemsrc]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:<1 x 10<sup>-3</sup> g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||>2000 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|05|07}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|315|318|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|264+265|270|271|280|301+317|302+352|304+340|305+354+338|317|319|321|330|332+317|362+364|403+233|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 {{GdC|}} kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Furfuriltioacetata acido'''</big> aŭ <big>'''furfuriltioetanata acido'''</big> estas organika kombinaĵo rezultanta per traktado de '''furfurila merkaptano''' kaj '''kloroacetata acido'''. Ĝi estas senkolora likvaĵo, nesolvebla en akvo, sed solvebla en nepolaraj organikaj solvantoj. Furfuriltioacetata acido posedas 7 karbonatomojn, 8 hidrogenatomojn kaj 3 oksigenatomojn. Furfuriltioacetata acido uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de farmaciaĵoj kaj industriaĵoj. == Sintezoj == === Sintezo 1 === * Preparado de la '''kloroacetata acido''' per traktado de '''furfurila merkaptano''' kaj '''kloroacetata acido''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Furan-thiocarbinol 3D.png|furfurila merkaptano|170ra]] +[[Dosiero:Chloroacetic acid 3D.png|kloroacetata acido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Furfurylthioacetic acid 3D.png|Furfuriltioacetata acido|170ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70ra]] |- |} === Sintezo 2 === * Preparado de la '''zinko''' per traktado de '''metilfurfurila klorido''' kaj '''kloroformiata acido''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Methyl furfuryl sulfide 3D.png|metilfurfurila klorido|170ra]] +[[Dosiero:Chloroformic acid 3D ball.png|kloroformiata acido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Zinc element 3D.png|zinko|70ra]] +[[Dosiero:Furfurylthioacetic acid 3D.png|Furfuriltioacetata acido|170ra]] +[[Dosiero:Zinc chloride 3D.png|zinka klorido|120ra]] |- |} === Sintezo 3 === * Preparado de la '''furfuriltioacetata acido''' per traktado de '''tioglikolata acido''' kaj '''furfurila klorido''':H2S {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Thioglycolic acid 3D.png|tioglikolata acido|170ra]] +[[Dosiero:Furfuryl chloride3D.png|furfurila klorido|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Furfurylthioacetic acid 3D.png|Furfuriltioacetata acido|170ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70ra]] |- |} === Sintezo 4 === * Preparado de la '''furfuriltioacetata acido''' per traktado de '''furanila klorido''' kaj '''klorometila tioacetato''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:2-Chlorofuran.png|furanila klorido|120ra]] +[[Dosiero:Chloromethyl thioacetic acid 3D.png|klorometila tioacetato|120ra]] +[[Dosiero:Zinc element 3D.png|zinko|70ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Furfurylthioacetic acid 3D.png|Furfuriltioacetata acido|170ra]] +[[Dosiero:Zinc chloride 3D.png|zinka klorido|120ra]] |- |} == Vidu ankaŭ == * [[Etero]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Eteroj]] 8r3jgpgjlkg2bvno4yc1ejhpvo1rb0q Furfurila vinila etero 0 856844 9372399 8896209 2026-05-13T21:34:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372399 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Furfurila metila etero|Furfurila fenila etero|Furfurila alila etero|Furfurila cinamila etero|Furfurila izoamila etero|Furfurila propargila etero|Furfurila benzila etero}} {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Arial" color="blue"><span style="font-size:200%;">Furfurila vinila etero</span></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<center><span style="font-size:300%;"> <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue"><b>C<sub>14</sub>H<sub>14</sub>O<sub>3</sub></b></font></span></span></center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Furfuryl vinyl ether sticks.png|300ra|Furfurila vinila etero]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Bastona kemia strukturo de la <br />Furfurila vinila etero'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Furfuryl vinyl ether 3D.png|300ra|Furfurila vinila etero]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Furfurila vinila etero'''</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Furfurilviniletero * Vinila furfurila etero * Viniloksometilfurano |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://www.guidechem.com/encyclopedia/furfuryl-vinyl-ether-dic1930009.html 27394-13-4]<br /> |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.13276326.html 13276326]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/129714554 129714554] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo |- |[[Molmaso]]||230,26336 g mol<sup>−1</sup> |- |[[Denseco]]||0,987 g/cm<sup>−3</sup> |- |[[Fandpunkto]]||-26,2{{GdC|}} |- |[[Bolpunkto]]||164,2{{GdC|}} <ref>[https://www.guidechem.com/encyclopedia/furfuryl-vinyl-ether-dic1930009.html GuideChem]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4680}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||61,3{{GdC|}} <ref>[https://www.chemspider.com/Chemical-Structure.13276326.html?rid=cad64d17-f37b-4179-8786-58c691343ce9 Chemspider Chemspider]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:<1 x 10<sup>-3</sup> g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||>2000 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|264+265|271|280|302+352|304+340|305+351+338|319|321|332+317|337+317|362+364|403+233|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 {{GdC|}} kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Furfurila vinila etero'''</big> aŭ <big>'''furanilmetoksoetileno'''</big> estas organika kombinaĵo rezultanta per hidratigado de '''vinila furfurila sulfido'''. Ĝi estas senkolora likvaĵo, nesolvebla en akvo, sed solvebla en nepolaraj organikaj solvantoj. Furfurila vinila etero posedas 14 karbonatomojn, 14 hidrogenatomojn kaj 3 oksigenatomojn. Furfurila vinila etero uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de farmaciaĵoj kaj industriaĵoj. == Sintezoj == === Sintezo 1 === * Preparado de la '''vinila furfurila etero''' per hidratigado de '''vinila furfurila sulfido''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Furfuryl vinyl sulfide 3D.png|vinila furfurila sulfido|200ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [H_2S]{H_2O}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl vinyl ether 3D.png|vinila furfurila etero|200ra]] |- |} === Sintezo 2 === * Preparado de la '''vinila furfurila etero''' per traktado de '''vinila bromido''' kaj '''furfurila alkoholo''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:vinyl bromide 3D.png|vinila bromido|120ra]] +[[Dosiero:Furfuryl alcohol 3D ball.png|furfurila alkoholo|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl vinyl ether 3D.png|vinila furfurila etero|220ra]] +[[Dosiero:Hydrogen bromide 3D.png|bromida acido|90ra]] |- |} === Sintezo 3 === * Preparado de la '''vinila furfurila etero''' per traktado de '''vinila alkoholo''' kaj '''furfurila alkoholo''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Vinyl alcohol 3D.png|vinila alkoholo|120ra]] +[[Dosiero:Furfuryl alcohol 3D ball.png|furfurila alkoholo|120ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [-\,H_2O]{H_2SO_4}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl vinyl ether 3D.png|vinila furfurila etero|220ra]] |- |} === Sintezo 4 === * Preparado de la '''vinila furfurila etero''' per traktado de '''vinila klorido''' kaj '''furfurila klorido''' en ĉeesto de [[natria hidroksido]]: {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Vinyl chloride 3D.png|vinila klorido|120ra]] +[[Dosiero:Furfuryl chloride3D.png|furfurila klorido|90ra]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50ra]][[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|natria hidroksido|90ra]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl vinyl ether 3D.png|vinila furfurila etero|200ra]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50ra]][[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|natetraa klorido|70ra]] +[[Dosiero:Water molecule.svg|akvo|70ra]] |- |} === Sintezo 5 === * Preparado de la '''vinila furfurila etero''' per traktado de '''furfurila alkoholo''' kaj '''vinila klorido''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Furfuryl alcohol 3D ball.png|furfurila alkoholo|120ra]] +[[Dosiero:Vinyl chloride 3D.png|vinila klorido|120ra]]<math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Furfuryl vinyl ether 3D.png|vinila furfurila etero|220ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70ra]] |- |} == Vidu ankaŭ == * [[Etero]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Eteroj]] 23x2fqz5tflplxnul6h0lwpnr6ta4j5 András Gerevich 0 857304 9372148 8650862 2026-05-13T14:25:59Z Андрей Романенко 11234 9372148 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Andreo|András]] Gerevich''' [andrAŝ gereviĉ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Gerevich András''' estas [[Hungario|hungara]] [[poeto]], [[scenaristo]], [[tradukisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia [[parenco]] estis [[József Gerevich]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM55859;jsessionid=3CCEBEC382E2E4EB8ED316F259A2EAB0 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://www.imdb.com/name/nm2407434/ usona filma datenaro</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1976|12|4}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. [[Dosiero:Valery Ledenev, Christopher Whyte, Andras Gerevich.jpg|eta|{{centre|{{paĝonomo}} (dekstre)}}]] == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris MSc-diplomojn en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (estetiko, 2000), [[Kolegio Dartmouth]] (2002) kaj [[:en:National Film and Television School]] (2006). Post la diplomoj li redaktis literaturan [[revuo]]n, verkis poemojn, scenarlibrojn, tradukis literaturaĵojn. Li ankaŭ instruis en Universitato Loránd Eötvös, [[Universitato Metropolitan]] kaj [[:en:McDaniel College Budapest]]. Li ricevis [[stipendio]]jn en 1998, 2012 kaj 2014, [[premio]]n en 2020. == Elektitaj kontribuoj == * ''Átadom a pórázt'' (poemaro, 1997) * [[Seamus Heaney]]: ''Különös Gyümölcs'' (tradukitaj poemoj, 1997) * ''Loved'' (scenarlibro, 2004) * ''Férfiak'' (poemaro, 2005, bulgare en 2011) * [[David Lynch]]: ''Hogyan fogjunk nagy halat?'' (tradukitaj poemoj, 2007) * ''Immeasurable'' (scenarlibro, 2007) * ''Tiresias’s Confession'' (poemaro angle, 2008, franca traduko: 2013) * ''Tizenhat naplemente'' (poemaro, 2014) * ''Légzésgyakorlatok'' (poemaro, 2022) * ''Nem lövöm fejbe magam. Kortárs amerikai versek.'' (tradukitaj poemoj, 2022) == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20160408032050/http://szepiroktarsasaga.hu/tagjaink/Gerevich_Andr%C3%A1s biografio hungare kun foto] * [https://www.andrasgerevich.com/%C3%A9letrajz oficiala paĝo] * [https://www.metropolitan.hu/munkatarsak/gerevich-andras-tibor biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gerevich Andras}} [[Kategorio:Hungaraj poetoj]] [[Kategorio:Hungaraj tradukistoj]] [[Kategorio:Hungaraj scenaristoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 07pfo6wtyky89kyavv554lobvf4cuvc Vicky Leandros 0 877498 9372355 8803952 2026-05-13T20:32:28Z Χριστόφης 256838 9372355 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' - {{lang-el|Βίκυ Λέανδρος}}, Viki Leandros, naskonome {{lang-el|Βασιλική Παπαθανασίου}}, Vasiliki Papathanasiu - estas germana-greka kantistino. Ŝi naskiĝis {{naskiĝdato|1949|8|23}}, laŭ aliaj fontoj samtage en 1952, en Παλαιοκαστρίτσα, latinliterigite ''Paleokastritsa/Paleokastrica'' aŭ ''Paleokastritsa'' sur la insulo [[Korfuo]] de [[Grekio]], do nun estas {{aĝo|1952|8|23}}-jaraĝa. Ekde 1958, 6-jara, ŝi vivas en Germanio kaj ekde tiam nomatas per la persona nomo Vicky. Ŝi reprezentis Luksemburgon en [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1972]], okazinta la [[25-an de marto]] [[1972]] en [[Edinburgo]] ([[Skotio]], [[Britio]]) kaj gajnis la konkurson: la [[franca|franclingva]] kanto ''Après toi'' - «Post vi» - atingis 128 poentojn. Jan kvar jarojn pli frue, en la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1967]], ŝi partoprenis, same nome de Luksemburgo, kun la same [[franca|franclingva]] kanto ''L'amour est bleu'' - «La amo bluas» kaj atingis la 4-an lokon. == Infanaĝo == Vicky Leandros estis naskita en Paleokastritsa sur Korfuo kiel la filino de ''Leandros Papathanasiu'', kiu jam estis sukcesa kiel kantisto kaj produktanto en Grekio kaj Germanio sub la pseŭdonimo ''Leo Leandros''. La familio translokiĝis al Germanio en 1958 kaj la knabino de nun estis nomita Vicky. La familio pasigis tri pliajn jarojn kune en [[Hamburgo]] ĝis patro Leo disiĝis de sia edzino ''Kiriaki Protopapa'' en 1961. Vicky kreskis kun sia patro en Hamburgo kaj finis mezlernejon tie. Kun la subteno de ŝia patro, ŝi ankaŭ komencis kantistan karieron en Germanio kaj Grekio. Vicky Leandros ricevis trejnadon en kantado, baleto kaj [[akustika gitaro]]. <!-- == Vidu ankaŭ == * [[Luksemburgo en la Eŭrovido-Kantokonkurso]] --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.vickyleandros.eu}} ({{de}})<!-- dua indikita retejo, vickyleandros.com, ne aktivas en somero 2024 --> {{projektoj}} {{ĝermo|muziko}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Leandros, V}} [[Kategorio:Grekaj kantistoj]] [[Kategorio:Germanaj kantistoj]] [[Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 1967]] [[Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 1972]] 6vz07oz3kft987e9p4qudlrfgwwtfql 9372568 9372355 2026-05-14T06:06:41Z Χριστόφης 256838 9372568 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' - {{lang-el|Βίκυ Λέανδρος}}, Viki Leandros, naskonome {{lang-el|Βασιλική Παπαθανασίου}}, Vasiliki Papathanasiu - estas germana-greka kantistino. Ŝi naskiĝis {{naskiĝdato|1949|8|23}} en Παλαιοκαστρίτσα, latinliterigite ''Paleokastritsa/Paleokastrica'' aŭ ''Paleokastritsa'' sur la insulo [[Korfuo]] de [[Grekio]], do nun estas {{aĝo|1952|8|23}}-jaraĝa. Ekde 1958, 6-jara, ŝi vivas en Germanio kaj ekde tiam nomatas per la persona nomo Vicky. Ŝi reprezentis Luksemburgon en [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1972]], okazinta la [[25-an de marto]] [[1972]] en [[Edinburgo]] ([[Skotio]], [[Britio]]) kaj gajnis la konkurson: la [[franca|franclingva]] kanto ''Après toi'' - «Post vi» - atingis 128 poentojn. Jan kvar jarojn pli frue, en la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1967]], ŝi partoprenis, same nome de Luksemburgo, kun la same [[franca|franclingva]] kanto ''L'amour est bleu'' - «La amo bluas» kaj atingis la 4-an lokon. == Infanaĝo == Vicky Leandros estis naskita en Paleokastritsa sur Korfuo kiel la filino de ''Leandros Papathanasiu'', kiu jam estis sukcesa kiel kantisto kaj produktanto en Grekio kaj Germanio sub la pseŭdonimo ''Leo Leandros''. La familio translokiĝis al Germanio en 1958 kaj la knabino de nun estis nomita Vicky. La familio pasigis tri pliajn jarojn kune en [[Hamburgo]] ĝis patro Leo disiĝis de sia edzino ''Kiriaki Protopapa'' en 1961. Vicky kreskis kun sia patro en Hamburgo kaj finis mezlernejon tie. Kun la subteno de ŝia patro, ŝi ankaŭ komencis kantistan karieron en Germanio kaj Grekio. Vicky Leandros ricevis trejnadon en kantado, baleto kaj [[akustika gitaro]]. <!-- == Vidu ankaŭ == * [[Luksemburgo en la Eŭrovido-Kantokonkurso]] --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.vickyleandros.eu}} ({{de}})<!-- dua indikita retejo, vickyleandros.com, ne aktivas en somero 2024 --> {{projektoj}} {{ĝermo|muziko}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Leandros, V}} [[Kategorio:Grekaj kantistoj]] [[Kategorio:Germanaj kantistoj]] [[Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 1967]] [[Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 1972]] c61to1o21ryvhhn5tfclaeyck84gt6k 9372715 9372568 2026-05-14T11:26:48Z Johannnes89 174806 Restored revision 8803952 by [[Special:Contributions/2001:7E8:C6A3:1901:3D59:2CA1:FFE4:D7F3|2001:7E8:C6A3:1901:3D59:2CA1:FFE4:D7F3]] ([[User talk:2001:7E8:C6A3:1901:3D59:2CA1:FFE4:D7F3|talk]]): -crosswiki abuse ([[:metawiki:TwinkleGlobal|TwinkleGlobal]]) 9372715 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' - {{lang-el|Βίκυ Λέανδρος}}, Viki Leandros, naskonome {{lang-el|Βασιλική Παπαθανασίου}}, Vasiliki Papathanasiu - estas germana-greka kantistino. Ŝi naskiĝis {{naskiĝdato|1949|8|23}}, laŭ aliaj fontoj samtage en 1948 aŭ en 1952, en Παλαιοκαστρίτσα, latinliterigite ''Paleokastritsa/Paleokastrica'' aŭ ''Paleokastritsa'' sur la insulo [[Korfuo]] de [[Grekio]], do nun estas {{aĝo|1952|8|23}}-jaraĝa. Ekde 1958, 6-jara, ŝi vivas en Germanio kaj ekde tiam nomatas per la persona nomo Vicky. Ŝi reprezentis Luksemburgon en [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1972]], okazinta la [[25-an de marto]] [[1972]] en [[Edinburgo]] ([[Skotio]], [[Britio]]) kaj gajnis la konkurson: la [[franca|franclingva]] kanto ''Après toi'' - «Post vi» - atingis 128 poentojn. Jan kvar jarojn pli frue, en la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1967]], ŝi partoprenis, same nome de Luksemburgo, kun la same [[franca|franclingva]] kanto ''L'amour est bleu'' - «La amo bluas» kaj atingis la 4-an lokon. == Infanaĝo == Vicky Leandros estis naskita en Paleokastritsa sur Korfuo kiel la filino de ''Leandros Papathanasiu'', kiu jam estis sukcesa kiel kantisto kaj produktanto en Grekio kaj Germanio sub la pseŭdonimo ''Leo Leandros''. La familio translokiĝis al Germanio en 1958 kaj la knabino de nun estis nomita Vicky. La familio pasigis tri pliajn jarojn kune en [[Hamburgo]] ĝis patro Leo disiĝis de sia edzino ''Kiriaki Protopapa'' en 1961. Vicky kreskis kun sia patro en Hamburgo kaj finis mezlernejon tie. Kun la subteno de ŝia patro, ŝi ankaŭ komencis kantistan karieron en Germanio kaj Grekio. Vicky Leandros ricevis trejnadon en kantado, baleto kaj [[akustika gitaro]]. <!-- == Vidu ankaŭ == * [[Luksemburgo en la Eŭrovido-Kantokonkurso]] --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.vickyleandros.eu}} ({{de}})<!-- dua indikita retejo, vickyleandros.com, ne aktivas en somero 2024 --> {{projektoj}} {{ĝermo|muziko}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Leandros, V}} [[Kategorio:Grekaj kantistoj]] [[Kategorio:Germanaj kantistoj]] [[Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 1967]] [[Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 1972]] 6zyb56shpuwhiycsciua98w44tcniwt Vintra Olimpiko 2026 0 878885 9372707 9332784 2026-05-14T11:13:02Z ThomasPusch 1869 /* Sportoj */ 9372707 wikitext text/x-wiki {{Informkesto olimpiko |Emblemo = 2026 Winter Olympics logo.svg |InformoPriEmblemo = |Cifero = 25 |Tipo = Vintra |NomoDeOlimpiko = XXV Vintra Olimpiko |Urbo = Milano-Cortina d'Ampezzo |Ŝtato = ITA <!-- devas esti la kodo, ne simpla nomo "Italio", ĉar alikaze la ŝanlono ne glate funkcias --> |Stadiono = |AliajKandidatojUrbo = |AliajKandidatojŜtato = {{}} |AliajKandidatojUrbo2 = |AliajKandidatojŜtato2 = {{}} |AliajKandidatojUrbo3 = |AliajKandidatojŜtato3 = {{}} |AliajKandidatojUrbo4 = |AliajKandidatojŜtato4 = {{}} |AliajKandidatojUrbo5 = |AliajKandidatojŜtato5 = {{}} |KomencaTago = 6 |KomencaMonato = februaro |KomencaJaro = 2026 |FinaTago = 22 |FinaMonato = februaro |FinaJaro = 2026 |Nacioj = 93 |Sportistoj = {{Unuo|2871}} |SportistojViroj = {{Unuo|1533}} |SportistojVirinoj = {{Unuo|1338}} |Sportoj = |Disciplinoj = |Malfermanto = |OlimpikaĴuro = |OlimpikaĴuro2 = |OlimpikaFlamo = |OlimpikaFlamo2 = |EnkondukaLinio = ne |AntaŭaSomera = |SekvaSomera = |AntaŭaVintra = 2022 |SekvaVintra = 2030 }} La '''Vintra Olimpiko 2026''' ({{Lang-it|Olimpiadi invernali del 2026}}) de la [[6-a de februaro]] ĝis la [[22-a de februaro]] [[2026]] okazis en [[Milano]], [[Cortina d'Ampezzo]] kaj en kvin aliaj lokoj de norda [[Italio]]. La [[Stadiono Giuseppe Meazza]] en [[Milano]] gastigis la malferman ceremonion, kaj la [[Areno de Verono]] la ferman ceremonion. Ĉi tio estas la unua fojo en la historio de la Olimpikoj, ke du urboj servis kiel samrajtaj oficialaj gastigantoj. La konkursoj okazis en entute sep malsamaj lokoj, disigitaj tra la itala parto de la [[Orientaj Alpoj]]: [[Milano]], [[Livigno]] kaj [[Bormio]] en [[Lombardio]], la valo ''Val di Fiemme / Fleimstal'' ([[Predazzo]] kaj [[Tesero]]) en [[provinco Trento]], [[Cortina d’Ampezzo]] en [[Veneto]] kaj [[Rasen-Antholz|Antholz]] / Anterselva en [[Sudtirolo]]. La Ludoj de 2026 prezentis la debuton de [[skigrimpado]] kiel Vintra Olimpika disciplino kaj estis la unuaj olimpikoj sub la [[Internacia Olimpika Komitato|IOK]]-prezidanteco de [[Kirsty Coventry]]. [[dosiero:27.02.2026 - Encontro com o atleta medalhista de ouro nos Jogos Olímpicos de Inverno Milão–Cortina 2026, Lucas Pinheiro Braathen - 55119248988.jpg|eta|maldekstra|260ra|{{centre|la [[ora medalo]] de 2026}}]] [[dosiero:Milano Cortina 2026 Opening Ceremony.jpg|eta|maldekstra|260ra|{{centre|sceno el la malferma ceremonio; la ekmontro de la [[Olimpikaj ringoj]]}}]] == Sportoj == La Olimpikoj inkluzivas 116 sportajn eventojn en 16 disciplinoj el 7 sportoj: sketado ([[arta sketado]], [[rapidsketado]] kaj [[mallongvoja rapidsketado]]), [[skiado]] ([[alpa skiado]], [[skigrimpado]], [[transterena skiado]], [[liberstila skiado]], [[Nordia kombinita skiisto|nordia kombinita skio]], [[skisaltado]] kaj [[neĝtabulado]]), bobsledo ([[bobado]] kaj [[skeletonado]]), [[biatlono]], [[glitŝtonludo]], [[glacihokeo]] kaj [[sledo]]. * Biatlono <small>(11)</small> * Bobado <small>(4)</small> * Nordia kombinita <small>(3)</small> * Glitŝtonludo <small>(3)</small> * Glacihokeo <small>(2)</small> * Arta sketado <small>(5)</small> * Rapidsketado <small>(14)</small> * Mallongvoja rapidsketado <small>(9)</small> * Sledo <small>(5)</small> * Skisaltado <small>(6)</small> * Skeletonado <small>(3)</small> * Liberstila skiado <small>(15)</small> * Alpa skiado <small>(10)</small> * Skio-montogrimpado <small>(3)</small> * Skikurado <small>(12)</small> * Neĝtabulado <small>(11)</small> Aparte sukcesa laŭ la nuna stato estis la 24-jara [[alpa skiado|alpskiisto]] [[Franjo von Allmen]], kiu atingis 3 orajn medalojn. Sed la rekordon akiris la 29-jra norvega skikuristo [[Johannes Høsflot Klæbo]], kiu atingis eĉ 6 orajn medalojn. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * [[Vintra Paralimpiko 2026]] == Eksteraj ligiloj == * [https://milanocortina2026.olympics.com/ Milano–Cortina 2026] ({{itale}}, {{france}} kaj en 12 pliaj lingvoj) <br/> {{NavigacioEnVintrajOlimpikoj}} {{NavigacioEnSomerajOlimpikoj}} {{Landoj en la Vintra Olimpiko 2026}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vintraj Olimpikoj laŭ jaroj|2026]] [[Kategorio:Plursportaj eventoj]] [[Kategorio:Sporto en 2026]] [[Kategorio:Sporto en Italio]] [[Kategorio:Sporto en Milano]] [[Kategorio:Sporto en Cortina d'Ampezzo]] [[Kategorio:2026 en Italio]] 7em64ktyqzprg12l9kg1xxd3kv9h8hn 9372708 9372707 2026-05-14T11:13:50Z ThomasPusch 1869 9372708 wikitext text/x-wiki {{Informkesto olimpiko |Emblemo = 2026 Winter Olympics logo.svg |InformoPriEmblemo = |Cifero = 25 |Tipo = Vintra |NomoDeOlimpiko = XXV Vintra Olimpiko |Urbo = Milano-Cortina d'Ampezzo |Ŝtato = ITA <!-- devas esti la kodo, ne simpla nomo "Italio", ĉar alikaze la ŝanlono ne glate funkcias --> |Stadiono = |AliajKandidatojUrbo = |AliajKandidatojŜtato = {{}} |AliajKandidatojUrbo2 = |AliajKandidatojŜtato2 = {{}} |AliajKandidatojUrbo3 = |AliajKandidatojŜtato3 = {{}} |AliajKandidatojUrbo4 = |AliajKandidatojŜtato4 = {{}} |AliajKandidatojUrbo5 = |AliajKandidatojŜtato5 = {{}} |KomencaTago = 6 |KomencaMonato = februaro |KomencaJaro = 2026 |FinaTago = 22 |FinaMonato = februaro |FinaJaro = 2026 |Nacioj = 93 |Sportistoj = {{Unuo|2871}} |SportistojViroj = {{Unuo|1533}} |SportistojVirinoj = {{Unuo|1338}} |Sportoj = |Disciplinoj = |Malfermanto = |OlimpikaĴuro = |OlimpikaĴuro2 = |OlimpikaFlamo = |OlimpikaFlamo2 = |EnkondukaLinio = ne |AntaŭaSomera = |SekvaSomera = |AntaŭaVintra = 2022 |SekvaVintra = 2030 }} La '''Vintra Olimpiko 2026''' ({{Lang-it|Olimpiadi invernali del 2026}}) de la [[6-a de februaro]] ĝis la [[22-a de februaro]] [[2026]] okazis en [[Milano]], [[Cortina d'Ampezzo]] kaj en kvin aliaj lokoj de norda [[Italio]]. La [[Stadiono Giuseppe Meazza]] en [[Milano]] gastigis la malferman ceremonion, kaj la [[Areno de Verono]] la ferman ceremonion. Ĉi tio estas la unua fojo en la historio de la Olimpikoj, ke du urboj servis kiel samrajtaj oficialaj gastigantoj. La konkursoj okazis en entute sep malsamaj lokoj, disigitaj tra la itala parto de la [[Orientaj Alpoj]]: [[Milano]], [[Livigno]] kaj [[Bormio]] en [[Lombardio]], la valo ''Val di Fiemme / Fleimstal'' ([[Predazzo]] kaj [[Tesero]]) en [[provinco Trento]], [[Cortina d’Ampezzo]] en [[Veneto]] kaj [[Rasen-Antholz|Antholz]] / Anterselva en [[Sudtirolo]]. La Ludoj de 2026 prezentis la debuton de [[skigrimpado]] kiel Vintra Olimpika disciplino kaj estis la unuaj olimpikoj sub la [[Internacia Olimpika Komitato|IOK]]-prezidanteco de [[Kirsty Coventry]]. == Sportoj == [[dosiero:27.02.2026 - Encontro com o atleta medalhista de ouro nos Jogos Olímpicos de Inverno Milão–Cortina 2026, Lucas Pinheiro Braathen - 55119248988.jpg|eta|maldekstra|275ra|{{centre|la [[ora medalo]] de 2026}}]] [[dosiero:Milano Cortina 2026 Opening Ceremony.jpg|eta|maldekstra|275ra|{{centre|sceno el la malferma ceremonio; la ekmontro de la [[Olimpikaj ringoj]]}}]] La Olimpikoj inkluzivas 116 sportajn eventojn en 16 disciplinoj el 7 sportoj: sketado ([[arta sketado]], [[rapidsketado]] kaj [[mallongvoja rapidsketado]]), [[skiado]] ([[alpa skiado]], [[skigrimpado]], [[transterena skiado]], [[liberstila skiado]], [[Nordia kombinita skiisto|nordia kombinita skio]], [[skisaltado]] kaj [[neĝtabulado]]), bobsledo ([[bobado]] kaj [[skeletonado]]), [[biatlono]], [[glitŝtonludo]], [[glacihokeo]] kaj [[sledo]]. * Biatlono <small>(11)</small> * Bobado <small>(4)</small> * Nordia kombinita <small>(3)</small> * Glitŝtonludo <small>(3)</small> * Glacihokeo <small>(2)</small> * Arta sketado <small>(5)</small> * Rapidsketado <small>(14)</small> * Mallongvoja rapidsketado <small>(9)</small> * Sledo <small>(5)</small> * Skisaltado <small>(6)</small> * Skeletonado <small>(3)</small> * Liberstila skiado <small>(15)</small> * Alpa skiado <small>(10)</small> * Skio-montogrimpado <small>(3)</small> * Skikurado <small>(12)</small> * Neĝtabulado <small>(11)</small> Aparte sukcesa laŭ la nuna stato estis la 24-jara [[alpa skiado|alpskiisto]] [[Franjo von Allmen]], kiu atingis 3 orajn medalojn. Sed la rekordon akiris la 29-jra norvega skikuristo [[Johannes Høsflot Klæbo]], kiu atingis eĉ 6 orajn medalojn. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * [[Vintra Paralimpiko 2026]] == Eksteraj ligiloj == * [https://milanocortina2026.olympics.com/ Milano–Cortina 2026] ({{itale}}, {{france}} kaj en 12 pliaj lingvoj) <br/> {{NavigacioEnVintrajOlimpikoj}} {{NavigacioEnSomerajOlimpikoj}} {{Landoj en la Vintra Olimpiko 2026}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vintraj Olimpikoj laŭ jaroj|2026]] [[Kategorio:Plursportaj eventoj]] [[Kategorio:Sporto en 2026]] [[Kategorio:Sporto en Italio]] [[Kategorio:Sporto en Milano]] [[Kategorio:Sporto en Cortina d'Ampezzo]] [[Kategorio:2026 en Italio]] 6r1f0ul87xodhn1wu248mmtfdbya2y7 9372709 9372708 2026-05-14T11:14:50Z ThomasPusch 1869 /* Sportoj */ 9372709 wikitext text/x-wiki {{Informkesto olimpiko |Emblemo = 2026 Winter Olympics logo.svg |InformoPriEmblemo = |Cifero = 25 |Tipo = Vintra |NomoDeOlimpiko = XXV Vintra Olimpiko |Urbo = Milano-Cortina d'Ampezzo |Ŝtato = ITA <!-- devas esti la kodo, ne simpla nomo "Italio", ĉar alikaze la ŝanlono ne glate funkcias --> |Stadiono = |AliajKandidatojUrbo = |AliajKandidatojŜtato = {{}} |AliajKandidatojUrbo2 = |AliajKandidatojŜtato2 = {{}} |AliajKandidatojUrbo3 = |AliajKandidatojŜtato3 = {{}} |AliajKandidatojUrbo4 = |AliajKandidatojŜtato4 = {{}} |AliajKandidatojUrbo5 = |AliajKandidatojŜtato5 = {{}} |KomencaTago = 6 |KomencaMonato = februaro |KomencaJaro = 2026 |FinaTago = 22 |FinaMonato = februaro |FinaJaro = 2026 |Nacioj = 93 |Sportistoj = {{Unuo|2871}} |SportistojViroj = {{Unuo|1533}} |SportistojVirinoj = {{Unuo|1338}} |Sportoj = |Disciplinoj = |Malfermanto = |OlimpikaĴuro = |OlimpikaĴuro2 = |OlimpikaFlamo = |OlimpikaFlamo2 = |EnkondukaLinio = ne |AntaŭaSomera = |SekvaSomera = |AntaŭaVintra = 2022 |SekvaVintra = 2030 }} La '''Vintra Olimpiko 2026''' ({{Lang-it|Olimpiadi invernali del 2026}}) de la [[6-a de februaro]] ĝis la [[22-a de februaro]] [[2026]] okazis en [[Milano]], [[Cortina d'Ampezzo]] kaj en kvin aliaj lokoj de norda [[Italio]]. La [[Stadiono Giuseppe Meazza]] en [[Milano]] gastigis la malferman ceremonion, kaj la [[Areno de Verono]] la ferman ceremonion. Ĉi tio estas la unua fojo en la historio de la Olimpikoj, ke du urboj servis kiel samrajtaj oficialaj gastigantoj. La konkursoj okazis en entute sep malsamaj lokoj, disigitaj tra la itala parto de la [[Orientaj Alpoj]]: [[Milano]], [[Livigno]] kaj [[Bormio]] en [[Lombardio]], la valo ''Val di Fiemme / Fleimstal'' ([[Predazzo]] kaj [[Tesero]]) en [[provinco Trento]], [[Cortina d’Ampezzo]] en [[Veneto]] kaj [[Rasen-Antholz|Antholz]] / Anterselva en [[Sudtirolo]]. La Ludoj de 2026 prezentis la debuton de [[skigrimpado]] kiel Vintra Olimpika disciplino kaj estis la unuaj olimpikoj sub la [[Internacia Olimpika Komitato|IOK]]-prezidanteco de [[Kirsty Coventry]]. == Sportoj == [[dosiero:27.02.2026 - Encontro com o atleta medalhista de ouro nos Jogos Olímpicos de Inverno Milão–Cortina 2026, Lucas Pinheiro Braathen - 55119248988.jpg|eta|maldekstra|275ra|{{centre|la [[ora medalo]] de 2026}}]] [[dosiero:Milano Cortina 2026 Opening Ceremony.jpg|eta|maldekstra|275ra|{{centre|sceno el la malferma ceremonio; la ekmontro de la [[Olimpikaj ringoj]]}}]] La Olimpikoj inkluzivas 116 sportajn eventojn en 16 disciplinoj el 7 sportoj: sketado ([[arta sketado]], [[rapidsketado]] kaj [[mallongvoja rapidsketado]]), [[skiado]] ([[alpa skiado]], [[skigrimpado]], [[transterena skiado]], [[liberstila skiado]], [[Nordia kombinita skiisto|nordia kombinita skio]], [[skisaltado]] kaj [[neĝtabulado]]), bobsledo ([[bobado]] kaj [[skeletonado]]), [[biatlono]], [[glitŝtonludo]], [[glacihokeo]] kaj [[sledo]]. * Biatlono <small>(11)</small> * Bobado <small>(4)</small> * Nordia kombinita <small>(3)</small> * Glitŝtonludo <small>(3)</small> * Glacihokeo <small>(2)</small> * Arta sketado <small>(5)</small> * Rapidsketado <small>(14)</small> * Mallongvoja rapidsketado <small>(9)</small> * Sledo <small>(5)</small> * Skisaltado <small>(6)</small> * Skeletonado <small>(3)</small> * Liberstila skiado <small>(15)</small> * Alpa skiado <small>(10)</small> * Skio-montogrimpado <small>(3)</small> * Skikurado <small>(12)</small> * Neĝtabulado <small>(11)</small> {{-l}} Aparte sukcesa post la unuaj tagoj estis la 24-jara [[alpa skiado|alpskiisto]] [[Franjo von Allmen]], kiu atingis 3 orajn medalojn. Sed la rekordon akiris la 29-jra norvega skikuristo [[Johannes Høsflot Klæbo]], kiu atingis eĉ 6 orajn medalojn. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * [[Vintra Paralimpiko 2026]] == Eksteraj ligiloj == * [https://milanocortina2026.olympics.com/ Milano–Cortina 2026] ({{itale}}, {{france}} kaj en 12 pliaj lingvoj) <br/> {{NavigacioEnVintrajOlimpikoj}} {{NavigacioEnSomerajOlimpikoj}} {{Landoj en la Vintra Olimpiko 2026}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vintraj Olimpikoj laŭ jaroj|2026]] [[Kategorio:Plursportaj eventoj]] [[Kategorio:Sporto en 2026]] [[Kategorio:Sporto en Italio]] [[Kategorio:Sporto en Milano]] [[Kategorio:Sporto en Cortina d'Ampezzo]] [[Kategorio:2026 en Italio]] oqay5hn6jb88rzutl99g2313rxf5e1v 9372710 9372709 2026-05-14T11:15:58Z ThomasPusch 1869 9372710 wikitext text/x-wiki {{Informkesto olimpiko |Emblemo = 2026 Winter Olympics logo.svg |InformoPriEmblemo = |Cifero = 25 |Tipo = Vintra |NomoDeOlimpiko = XXV Vintra Olimpiko |Urbo = Milano-Cortina d'Ampezzo |Ŝtato = ITA <!-- devas esti la kodo, ne simpla nomo "Italio", ĉar alikaze la ŝanlono ne glate funkcias --> |Stadiono = |AliajKandidatojUrbo = |AliajKandidatojŜtato = {{}} |AliajKandidatojUrbo2 = |AliajKandidatojŜtato2 = {{}} |AliajKandidatojUrbo3 = |AliajKandidatojŜtato3 = {{}} |AliajKandidatojUrbo4 = |AliajKandidatojŜtato4 = {{}} |AliajKandidatojUrbo5 = |AliajKandidatojŜtato5 = {{}} |KomencaTago = 6 |KomencaMonato = februaro |KomencaJaro = 2026 |FinaTago = 22 |FinaMonato = februaro |FinaJaro = 2026 |Nacioj = 93 |Sportistoj = {{Unuo|2871}} |SportistojViroj = {{Unuo|1533}} |SportistojVirinoj = {{Unuo|1338}} |Sportoj = |Disciplinoj = |Malfermanto = |OlimpikaĴuro = |OlimpikaĴuro2 = |OlimpikaFlamo = |OlimpikaFlamo2 = |EnkondukaLinio = ne |AntaŭaSomera = |SekvaSomera = |AntaŭaVintra = 2022 |SekvaVintra = 2030 }} La '''Vintra Olimpiko 2026''' ({{Lang-it|Olimpiadi invernali del 2026}}) de la [[6-a de februaro]] ĝis la [[22-a de februaro]] [[2026]] okazis en [[Milano]], [[Cortina d'Ampezzo]] kaj en kvin aliaj lokoj de norda [[Italio]]. La [[Stadiono Giuseppe Meazza]] en [[Milano]] gastigis la malferman ceremonion, kaj la [[Areno de Verono]] la ferman ceremonion. Ĉi tio estas la unua fojo en la historio de la Olimpikoj, ke du urboj servis kiel samrajtaj oficialaj gastigantoj. La konkursoj okazis en entute sep malsamaj lokoj, disigitaj tra la itala parto de la [[Orientaj Alpoj]]: [[Milano]], [[Livigno]] kaj [[Bormio]] en [[Lombardio]], la valo ''Val di Fiemme / Fleimstal'' ([[Predazzo]] kaj [[Tesero]]) en [[provinco Trento]], [[Cortina d’Ampezzo]] en [[Veneto]] kaj [[Rasen-Antholz|Antholz]] / Anterselva en [[Sudtirolo]]. La Ludoj de 2026 prezentis la debuton de [[skigrimpado]] kiel Vintra Olimpika disciplino kaj estis la unuaj olimpikoj sub la [[Internacia Olimpika Komitato|IOK]]-prezidanteco de [[Kirsty Coventry]]. == Sportoj == [[dosiero:27.02.2026 - Encontro com o atleta medalhista de ouro nos Jogos Olímpicos de Inverno Milão–Cortina 2026, Lucas Pinheiro Braathen - 55119248988.jpg|eta|maldekstra|275ra|{{centre|la [[ora medalo]] de 2026}}]] [[dosiero:Milano Cortina 2026 Opening Ceremony.jpg|eta|maldekstra|275ra|{{centre|sceno el la malferma ceremonio; la ekmontro de la [[Olimpikaj ringoj]]}}]] La Olimpikoj inkluzivas 116 sportajn eventojn en 16 disciplinoj el 7 sportoj: sketado ([[arta sketado]], [[rapidsketado]] kaj [[mallongvoja rapidsketado]]), [[skiado]] ([[alpa skiado]], [[skigrimpado]], [[transterena skiado]], [[liberstila skiado]], [[Nordia kombinita skiisto|nordia kombinita skio]], [[skisaltado]] kaj [[neĝtabulado]]), bobsledo ([[bobado]] kaj [[skeletonado]]), [[biatlono]], [[glitŝtonludo]], [[glacihokeo]] kaj [[sledo]]. * Biatlono <small>(11)</small> * Bobado <small>(4)</small> * Nordia kombinita <small>(3)</small> * Glitŝtonludo <small>(3)</small> * Glacihokeo <small>(2)</small> * Arta sketado <small>(5)</small> * Rapidsketado <small>(14)</small> * Mallongvoja rapidsketado <small>(9)</small> * Sledo <small>(5)</small> * Skisaltado <small>(6)</small> * Skeletonado <small>(3)</small> * Liberstila skiado <small>(15)</small> * Alpa skiado <small>(10)</small> * Skio-montogrimpado <small>(3)</small> * Skikurado <small>(12)</small> * Neĝtabulado <small>(11)</small> {{-l}} Aparte sukcesa post la unuaj tagoj estis la 24-jara [[alpa skiado|alpskiisto]] [[Franjo von Allmen]], kiu atingis 3 orajn medalojn. Sed la rekordon akiris la 29-jara norvega [[skikurado|skikuristo]] [[Johannes Høsflot Klæbo]], kiu atingis eĉ 6 orajn medalojn. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * [[Vintra Paralimpiko 2026]] == Eksteraj ligiloj == * [https://milanocortina2026.olympics.com/ Milano–Cortina 2026] ({{itale}}, {{france}} kaj en 12 pliaj lingvoj) <br/> {{NavigacioEnVintrajOlimpikoj}} {{NavigacioEnSomerajOlimpikoj}} {{Landoj en la Vintra Olimpiko 2026}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vintraj Olimpikoj laŭ jaroj|2026]] [[Kategorio:Plursportaj eventoj]] [[Kategorio:Sporto en 2026]] [[Kategorio:Sporto en Italio]] [[Kategorio:Sporto en Milano]] [[Kategorio:Sporto en Cortina d'Ampezzo]] [[Kategorio:2026 en Italio]] 3vcw2kiop6vsmadxiptg48353cbvjxk 9372711 9372710 2026-05-14T11:16:35Z ThomasPusch 1869 9372711 wikitext text/x-wiki {{Informkesto olimpiko |Emblemo = 2026 Winter Olympics logo.svg |InformoPriEmblemo = |Cifero = 25 |Tipo = Vintra |NomoDeOlimpiko = XXV Vintra Olimpiko |Urbo = Milano-Cortina d'Ampezzo |Ŝtato = ITA <!-- devas esti la kodo, ne simpla nomo "Italio", ĉar alikaze la ŝanlono ne glate funkcias --> |Stadiono = |AliajKandidatojUrbo = |AliajKandidatojŜtato = {{}} |AliajKandidatojUrbo2 = |AliajKandidatojŜtato2 = {{}} |AliajKandidatojUrbo3 = |AliajKandidatojŜtato3 = {{}} |AliajKandidatojUrbo4 = |AliajKandidatojŜtato4 = {{}} |AliajKandidatojUrbo5 = |AliajKandidatojŜtato5 = {{}} |KomencaTago = 6 |KomencaMonato = februaro |KomencaJaro = 2026 |FinaTago = 22 |FinaMonato = februaro |FinaJaro = 2026 |Nacioj = 93 |Sportistoj = {{Unuo|2871}} |SportistojViroj = {{Unuo|1533}} |SportistojVirinoj = {{Unuo|1338}} |Sportoj = |Disciplinoj = |Malfermanto = |OlimpikaĴuro = |OlimpikaĴuro2 = |OlimpikaFlamo = |OlimpikaFlamo2 = |EnkondukaLinio = ne |AntaŭaSomera = |SekvaSomera = |AntaŭaVintra = 2022 |SekvaVintra = 2030 }}La '''Vintra Olimpiko 2026''' ({{Lang-it|Olimpiadi invernali del 2026}}) de la [[6-a de februaro]] ĝis la [[22-a de februaro]] [[2026]] okazis en [[Milano]], [[Cortina d'Ampezzo]] kaj en kvin aliaj lokoj de norda [[Italio]]. La [[Stadiono Giuseppe Meazza]] en [[Milano]] gastigis la malferman ceremonion, kaj la [[Areno de Verono]] la ferman ceremonion. Ĉi tio estas la unua fojo en la historio de la Olimpikoj, ke du urboj servis kiel samrajtaj oficialaj gastigantoj. La konkursoj okazis en entute sep malsamaj lokoj, disigitaj tra la itala parto de la [[Orientaj Alpoj]]: [[Milano]], [[Livigno]] kaj [[Bormio]] en [[Lombardio]], la valo ''Val di Fiemme / Fleimstal'' ([[Predazzo]] kaj [[Tesero]]) en [[provinco Trento]], [[Cortina d’Ampezzo]] en [[Veneto]] kaj [[Rasen-Antholz|Antholz]] / Anterselva en [[Sudtirolo]]. La Ludoj de 2026 prezentis la debuton de [[skigrimpado]] kiel Vintra Olimpika disciplino kaj estis la unuaj olimpikoj sub la [[Internacia Olimpika Komitato|IOK]]-prezidanteco de [[Kirsty Coventry]]. == Sportoj == [[dosiero:27.02.2026 - Encontro com o atleta medalhista de ouro nos Jogos Olímpicos de Inverno Milão–Cortina 2026, Lucas Pinheiro Braathen - 55119248988.jpg|eta|maldekstra|275ra|{{centre|la [[ora medalo]] de 2026}}]] [[dosiero:Milano Cortina 2026 Opening Ceremony.jpg|eta|maldekstra|275ra|{{centre|sceno el la malferma ceremonio; la ekmontro de la [[Olimpikaj ringoj]]}}]] La Olimpikoj inkluzivas 116 sportajn eventojn en 16 disciplinoj el 7 sportoj: sketado ([[arta sketado]], [[rapidsketado]] kaj [[mallongvoja rapidsketado]]), [[skiado]] ([[alpa skiado]], [[skigrimpado]], [[transterena skiado]], [[liberstila skiado]], [[Nordia kombinita skiisto|nordia kombinita skio]], [[skisaltado]] kaj [[neĝtabulado]]), bobsledo ([[bobado]] kaj [[skeletonado]]), [[biatlono]], [[glitŝtonludo]], [[glacihokeo]] kaj [[sledo]]. * Biatlono <small>(11)</small> * Bobado <small>(4)</small> * Nordia kombinita <small>(3)</small> * Glitŝtonludo <small>(3)</small> * Glacihokeo <small>(2)</small> * Arta sketado <small>(5)</small> * Rapidsketado <small>(14)</small> * Mallongvoja rapidsketado <small>(9)</small> * Sledo <small>(5)</small> * Skisaltado <small>(6)</small> * Skeletonado <small>(3)</small> * Liberstila skiado <small>(15)</small> * Alpa skiado <small>(10)</small> * Skio-montogrimpado <small>(3)</small> * Skikurado <small>(12)</small> * Neĝtabulado <small>(11)</small> {{-l}} Aparte sukcesa post la unuaj tagoj estis la 24-jara [[alpa skiado|alpskiisto]] [[Franjo von Allmen]], kiu atingis 3 orajn medalojn. Sed la rekordon akiris la 29-jara norvega [[skikurado|skikuristo]] [[Johannes Høsflot Klæbo]], kiu atingis eĉ 6 orajn medalojn. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * [[Vintra Paralimpiko 2026]] == Eksteraj ligiloj == * [https://milanocortina2026.olympics.com/ Milano–Cortina 2026] ({{itale}}, {{france}} kaj en 12 pliaj lingvoj) <br/> {{NavigacioEnVintrajOlimpikoj}} {{NavigacioEnSomerajOlimpikoj}} {{Landoj en la Vintra Olimpiko 2026}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vintraj Olimpikoj laŭ jaroj|2026]] [[Kategorio:Plursportaj eventoj]] [[Kategorio:Sporto en 2026]] [[Kategorio:Sporto en Italio]] [[Kategorio:Sporto en Milano]] [[Kategorio:Sporto en Cortina d'Ampezzo]] [[Kategorio:2026 en Italio]] bwogzvx8476nldgvy99xry0a92ee413 Frances McDormand 0 879225 9372123 9135568 2026-05-13T12:52:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372123 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Frances Louise McDormand''' (denaske '''Cynthia Ann Smith'''; 23a de Junio, 1957) estas usona aktorino kaj produktorino. En kariero de ĉirkaŭ kvar jardekoj, ŝi ricevis laŭdojn pro siaj roloj en malmultekostaj {{J|sendependa filmo}}. == Biografio kaj kariero == McDormand ricevis nombrajn nomumojn kaj premiojn, kiel kvar [[Oskar-premio]]j, du [[Premio Emmy|Emmy]], kaj unu [[Premio Tony|Tony]], kio faris ŝin unu el la malmultaj artistoj kiuj ricevis la "Trioblan Kronon de Aktorado". Krome ŝi ricevis tri [[Kinpremioj BAFTA|BAFTA]] kaj du [[Premio Ora Globo|Orajn Globojn]].<ref>{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/forget-the-egot-only-22-actors-have-accomplished-this-more-impressive-feat/2017/02/21/bdd85036-d782-11e6-9f9f-5cdb4b7f8dd7_story.html|title= Only 22 people had ever accomplished this feat. Now Viola Davis Joins the Club|newspaper= [[The Washington Post]]|accessdate= 31a de Marto, 2023|archive-date= 1a de Marto, 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20170301074223/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/forget-the-egot-only-22-actors-have-accomplished-this-more-impressive-feat/2017/02/21/bdd85036-d782-11e6-9f9f-5cdb4b7f8dd7_story.html|url-status= live}}</ref><ref>{{cite news|url= https://www.theguardian.com/film/2021/apr/26/frances-mcdormand-wins-best-actress-oscar-for-nomadland|title= Frances McDormand wins third best actress Oscar for Nomadland|website= [[The Guardian]]|date= 26a de Aprilo, 2021|accessdate= 31a de Marto, 2023|last1= Pulver|first1= Andrew|archive-date= 1a de Aprilo 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230401010802/https://www.theguardian.com/film/2021/apr/26/frances-mcdormand-wins-best-actress-oscar-for-nomadland|url-status= live}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://variety.com/2015/tv/news/emmy-olive-kitteridge-hbo-1201598439/|title= Emmys: Big Winner 'Olive Kitteridge' Was Passion Project for Frances McDormand|website= Variety |date= 21a de Septembro, 2015|accessdate= 31a de Marto 2023|archive-date= 6a de Novembro 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20211106233320/https://variety.com/2015/tv/news/emmy-olive-kitteridge-hbo-1201598439/|url-status= live}}</ref> La tutmonda enspezo de McDormand superas 2.2 mil milionojn da dolaroj.<ref>{{cite news|url=https://www.the-numbers.com/person/95520401-Frances-McDormand#tab=summary|title=Frances McDormand - Career Summary|work=The Numbers|access-date=29a de Marto, 2021|archive-date=9a de Aprilo, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409035204/https://www.the-numbers.com/person/95520401-Frances-McDormand#tab=summary|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220409035204/https://www.the-numbers.com/person/95520401-Frances-McDormand#tab=summary |date=2022-04-09 }}</ref> McDormand edukiĝis en Bethany College (Okcidenta Virginio) kaj en la [[Universitato Yale]]. Ŝi estis edzino de Joel Coen de la [[Fratoj Coen]] ekde 1984. Ŝi aperis en nombro de iliaj filmoj, kiel ''[[Blood Simple]]'' (1984), ''[[Raising Arizona]]'' (1987), ''[[Miller's Crossing]]'' (1990), ''[[Barton Fink]]'' (1991), ''[[Fargo (filmo)|Fargo]]'' (1996), ''[[The Man Who Wasn't There|The Man Who Wasn't There]]'' (2001), ''[[Burn After Reading]]'' (2008), kaj ''[[Hail, Caesar!]]'' (2016). McDormand ricevis tri Oskar-premiojn al la Plej Bona Aktorino pro la ludado de graveda policestrino en ''Fargo'' (1996), doloriĝinta patrino serĉanta reveĝon en ''[[Three Billboards Outside Ebbing, Missouri]]'' (2017), kaj nomada vidvino en ''[[Nomadland]]'' (2020). Ŝi estis nomumita por la Oskar-premio al la Plej Bona Helpaktorino pro la ludado en ''[[Mississippi Burning]]'' (1988), ''[[Almost Famous]]'' (2000), kaj ''[[North Country (filmo)|North Country]]'' (2005). McDormand estas la dua virino kiu estis Plej Bona Aktorino trifoje (post [[Katharine Hepburn]]), kaj la sepa artisto kun tri aktor-Oskaroj (post [[Katharine Hepburn]] (kiu havas kvar titale) [[Walter Brennan]], [[Ingrid Bergman]], [[Jack Nicholson]], [[Meryl Streep]], kaj [[Daniel Day-Lewis]]).<ref name=indiewire>{{cite news|url=https://www.indiewire.com/2021/04/frances-mcdormand-wins-oscar-best-actress-nomadland-1234632159/|title=Frances McDormand Wins Best Actress: Third Career Oscar, Only Katharine Hepburn Won More|first=Chris|last=Lindahl|date=25a de Aprilo, 2021|work=IndieWire|access-date=25 de Aprilo, 2021|archive-date=20a de Decembro, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220025052/https://www.indiewire.com/2021/04/frances-mcdormand-wins-oscar-best-actress-nomadland-1234632159/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.businessinsider.com/actors-with-most-oscars-2018-2|title=The 44 actors who have won multiple Oscars, ranked by who has won the most|first=Travis|last=Clark|date=26a de Aprilo, 2021|work=Business Insider|access-date=28a de Aprilo, 2021|archive-date=30a de Aprilo, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430184424/https://www.businessinsider.com/actors-with-most-oscars-2018-2|url-status=live}}</ref> En televido, McDormand produktoris kaj stelulis kiel titoliga protagonisto en la serieto de [[HBO]] nome ''Olive Kitteridge'' (2014), kiu ricevis la premiojn Emmy por la Elstara Ĉefaktorino en Serio aŭ Filmo kaj por la Elstara Serio.<ref name="www.emmys.com">{{Cite web|title=Frances McDormand|url=https://www.emmys.com/bios/frances-mcdormand|access-date=22a de Februaro, 2021|website=Television Academy|language=en|archive-date=8a de Majo, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220508223300/https://www.emmys.com/bios/frances-mcdormand|url-status=live}}</ref> En teatro, McDormand faris sian debuton en [[Broadvejo]] en reludado de ''Awake and Sing!'' (1984). Ŝi ricevis la Premion Tony al la Plej Bona Aktorino de Teatraĵo kiel problemsuferanta solpatrino en ''Good People'' (2011).<ref>{{Cite web|title=Nominations/2011|url=https://www.tonyawards.com/nominees/year/2011/category/any/show/any/|access-date=22a de Februaro, 2021|website=www.tonyawards.com|archive-date=28a de Aprilo, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428013253/https://www.tonyawards.com/nominees/year/2011/category/any/show/any/|url-status=live}}</ref> Antaŭe ŝi estis nomumita en 1988 pro la remuntado de ''[[A Streetcar Named Desire]]''.<ref name="tonyawards.com">{{Cite web|title=Nominations/1988|url=https://www.tonyawards.com/nominees/year/1988/category/any/show/any/|access-date=27a de Aprilo, 2021|website=www.tonyawards.com|archive-date=28a de Aprilo, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428013256/https://www.tonyawards.com/nominees/year/1988/category/any/show/any/|url-status=live}}</ref> == Kelkaj filmoj == {{Div col|cols = 2}} * [[Blood Simple]] (1984) * [[Raising Arizona]] (1987) * Mississippi Burning (1988) * Darkman (1990) * Hidden Agenda (1990) * Short Cuts (1993) * [[Fargo]] (1996) * Primal Fear (1996) * Lone Star (1996) * Wonder Boys (2000) * Almost Famous (2000) * [[The Man Who Wasn't There]] (2001) * [[Burn After Reading]] (2008) * Miss Pettigrew Lives for a Day (2008) * Moonrise Kingdom (2012) * Madagascar 3: Europe's Most Wanted (2012) * The Good Dinosaur (2015) * Hail, Caesar! (2016) * Three Billboards Outside Ebbing, Missouri (2017) * Isle of Dogs (2018) * Nomadland (2020) * The French Dispatch (2021) * The Tragedy of Macbeth (2021) * Women Talking (2022) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|McDormand, Frances}} [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] pmhegt41e7uij29kcxcfbi2k29d1cu1 Félix Lebrun 0 879421 9372419 8822680 2026-05-13T22:06:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372419 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Félix Lebrun''' estas [[Francio|franca]] [[Tabloteniso|tablotenisto]], naskiĝinta la [[12an de septembro]] [[2006]] en [[Montpellier]] ([[Hérault]]). Atakanta dekstrulo ludante en [[Preno plumingo|pluminga preno]], li posedas stilon fonditan sur la rapido kaj la deĵoraj varioj. La 4an de aŭgusto 2024 li gajnis la [[bronza medalo|bronzan medalon]] de la [[Somera Olimpiko 2024]] en [[Parizo]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{ĝermo|sporto}} * [https://www.fftt.com/site/personnes/lebrun-felix FFTT-profilo de Félix Lebrun]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Portalo|sporto|francio}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Montpellier]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2006]] [[Kategorio:Tablotenisistoj]] [[Kategorio:Olimpiaj atletoj]] 9g9u8yuupe0sq74v5om3x871penu09t Giannozzo Manetti 0 881555 9372659 9056783 2026-05-14T09:24:43Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372659 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo = |dosiero =Giannozzo Manetti (1396-1459).png |priskribo =Portreto de Giannozzo Manetti, desegnita de Giuliano Traballesi, [[1761]] |dato de naskiĝo =[[5-an de junio]] [[1396]] |loko de naskiĝo =[[Florenco]], [[Italio]] |dato de morto =[[27-an de oktobro]] [[1459]] |loko de morto =[[Napolo]], [[Italio]] | alma_mater = }} '''Giannozzo Manetti''' estis itala politikisto, humanisto, historiisto, erudiciulo, diplomato kaj bibliofilo. De florenca origino, li iĝis unu el tiuj plejparte respondecaj por la aro de ideoj kiuj aperis dum la unua periodo de la [[Renesanco]] kaj kiu iĝis konata kiel [[humanismo]]. == Biografio == Politikisto kaj humanisto, naskita en Florenco la 5-an de junio 1396, mortis en Napolo la 27-an de oktobro 1459. Li komencis sian karieron en publika oficejo en jam matura aĝo, sed de 1437 ĝis 1452 li estis kontinue dungita en la internaj magistratoj kaj en la plej multaj gravaj legacioj. Li estis vikario de Pescia (1440), kapitano de Pistojo (1446), de la [https://www.de-medici.com/lordine-e-le-sue-istituzioni/corpo-militante/magistrature-granducali-al-3-novembre-2019/magistratura-degli-otto-di-guardia-e-balia Otto di balia] (1449), vikario de [https://www.feelflorence.it/en/node/43360 Scarperia] (1452). [[Dosiero:Leonardo Bruni Arretini Epistolarum.png|eta|maldekstre|250ra|<center>"Leteroj de Leonardo Bruni Arretini", verko eldonita en 1741</center>]] Lia unua ambasado estis en 1437, en Ĝenovo. Li tiam iĝis oratoro al [[Eŭgeno la 4-a]] en 1441, post la mortigo de [https://www.arteleonardo.com/en/blog/205/the-ghost-of-baldaccio-danghiari Baldaccio d'Anghiari]; al reĝo [[Alfonso la 5-a (Aragono)|Alfonso la 5-a]]; al [[Nikolao la 5-a]] por gratuli lin pro lia elekto (kaj ĉi-okaze la papo nomumis lin sekretario); en [[Rimini]], en [[Venecio]], en [[Sieno]]; al la [[Frederiko la 3-a (Sankta Romia Imperio)|imperiestro Frederiko]] kiun li akompanis al Romo (kaj tiam li estis nobeligita fare de la papo). Ni ne scias kia pozicio de Manetti estis en la movado de la grupoj dum la unua Mediĉa supereco; sed ĝis ĉirkaŭ 1450 li certe ĝuis la fidon de [[Kozimo de Mediĉo|Kozimo]]. La malkonsentoj ekestis kiam Kozimo, renversante la sistemon de la florencaj aliancoj, ŝanĝis la venecian amikecon per tiu de la [[Francisko Sforza|Sforzaj]], ĉar Manetti restis firma en sia alligiteco al siaj malnovaj aliancanoj, kaj, ŝajne, ekzercis, en Romo kaj Venecio, politikan agon en kontrasto kun tiu de la Mediĉoj. Tio devis esti la kialo de la malamikeco de Kozimo, kiu, por fleksi Manetti, uzis sian preferatan armilon kontraŭ sia riĉa kontraŭulo (la katastraj registroj de Manetti rivelas unu el la plej evidentaj aktivaĵoj de la grandurbo): la impostoj. Manetti ne volis cedi, kaj en 1453 li iris al Romo. Ordonita prezentiĝi antaŭ la Senjoreco, li revenis kun oficialaj leteroj kiel papa ambasadoro; li tiam ŝajne estis denove favorigita, ĉar li estis elektita unu el la Dek kiel oficisto en la milito kontraŭ Alfonso. Baldaŭ poste, tamen, li moviĝis permanente al Romo. Kiam Nikolao la 5-a mortis, kvankam li estis konfirmita kiel sekretario de papo [[Kaliksto la 3-a]], li preferis iri al Napolo, kie li ricevis honorojn kaj oficojn de Alfonso. Manetti komponis historiajn verkojn, grandan nombron da paroladoj, filozofiajn kaj teologiajn disertaĵojn; li faris tradukojn el la greka kaj la hebrea. Inter la historiaj verkoj, rimarkindaj estas la "Historia Pistoriensium", la "Vita Nicolai V", altvalora sed neorganika kolekto de informoj pri la arkitekturaj entreprenoj de tiu papo kaj reprezentaj trajtoj de lia morala personeco; kaj vivoj de Sokrato, Seneko, Dante, Petrarko kaj Boccaccio. La oratoraĵoj (inter kiuj meritas mencio tiu pri la morto de [[Leonardo Aretino]]) estas nenio alia ol retorikaj ekzercoj; Tamen indas konsideri, ke li plejparte verkis ilin en la popollingvo kaj ke ili poste estis tradukitaj en la latinan por publikigo. Inter liaj filozofiaj skribaĵoj, la traktado en kvar libroj "De dignitate et excellentia hominis", kiu estis presita en Bazelo, en 1532, ĝi estas aparte grava kiel la unua provo teoriigi la novan konscion, naskita ekde la Renesanco, pri la krea virto de la homa spirito, kondamnita de la [[Indekso de malpermesitaj libroj|Tridentina Indekso]] kaj de la postaj. Multo de la vasta produktado de Manetti daŭre restas neeldonita. == Verkaro == {{Div col|cols = 3}} * [https://www.google.com.br/books/edition/Giannozzo_Manetti/a_uwDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Historia+Pistoriensis&pg=PA59&printsec=frontcover Historia Pistoriensis], [[1447]], [https://www.cambridge.org/core/journals/renaissance-quarterly/article/abs/giannozzo-manetti-historia-pistoriensis-eds-stefano-u-baldassarri-benedetta-aldi-and-william-j-connell-il-ritorno-dei-classici-nellumanesimo-4-edizione-nazionale-dei-testi-della-storiografia-umanistica-7-florence-sismel-edizioni-del-galluzzo-2011-xvii-270-pp-54-isbn-9788884504425/368E33FA9ACC41939D29D27AD23B953B presita unuafoje] en [[1731]]. * [https://books.google.com.br/books/about/De_urbis_Constantinopoleos_jactura_capti.html?id=_phh0AEACAAJ&redir_esc=y De urbis Constantinopoleos jactura captivitateque], [[1500]] * [https://www.google.com.br/books/edition/CLARISSIMI_VIRI_IANOCII_DE_MANEctis_Equi/luIS6bthjiIC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Giannozzo+Manetti%22&printsec=frontcover Equitis ac Iureconsulti Florentini, ad inclytum Arragonum Regem Alfonvm, de dignitate & excellentia hominis Libri], [[1532]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Clarissimi_viri_Ianocii_de_Manectis_De_d/19OrKNmJenQC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Giannozzo+Manetti%22&printsec=frontcover De dignitate & excellentia hominis], [https://www.fucap.edu.br/dashboard/livros_online/d3a96398e5b6a4ce2d49c05309f9ade7.pdf Discurso pela Dignidade do Homem]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [Iohannes Alexander Brassicanus, [[1532]] * "Il De scriptoribus prophanis", [[1558]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Iacobi_Philippi_Tomasini_Patauini_Petrar/NfbzGeLUbW0C?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Giannozzo+Manetti%22&printsec=frontcover Petrarcha rediuiuus, integram poetæ celeberrimi vitam iconibus ære cælatis exhibens], [[1650]] * [https://books.google.co.ao/books?id=6y8fB1c9xc0C&printsec=frontcover&hl=pt-PT#v=onepage&q&f=false Rerum Italicarum scriptores], [[1731]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Leonardo_Bruni_Arretini_Epistolarum/rI02AAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Giannozzo+Manetti%22&printsec=frontcover Leonardo Bruni Arretini Epistolarum], [[1741]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Specimen_historiae_litterariae_florentin/_IVYAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Giannozzo+Manetti%22&printsec=frontcover Specimen historiae litterariae florentinae saeculi decimitertii, ac decimiquarti], Lorenzo Mehus, [[1747]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Specimen_historiae_litterariae_Florentin/52KggMwona8C?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Giannozzo+Manetti%22&printsec=frontcover Specimen historiae litterariae Florentinae saeculi decimitertii, ac decimiquarti sive Vitae Dantis, Petrarchae, ac Boccaccii], [[1747]] * [https://books.google.com.br/books?id=cVkWAAAAMAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Specimen historiae litterariae florentinae saeculi decimitertii], [[1747]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Commentario_della_vita_di_messer_Giannoz/rhbM6JANasgC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Giannozzo+Manetti%22&printsec=frontcover Commentario della vita di messer Giannozzo Manetti], [[1862]] * [https://www.google.com.br/books/edition/La_vita_di_Niccol%C3%B2_V_scritta_da_Giannoz/Y-UwAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Giannozzo+Manetti%22&printsec=frontcover La vita di Niccolò V], [[1891]] * [https://books.google.com.br/books?id=au0YAAAAIAAJ&q=nobis&dq=related:OCLC59188278&lr=&as_brr=0&output=html_text&source=gbs_word_cloud_r&redir_esc=y Das Corpus der Orationes], Heinz Willi Wittschier, [[1968]] * De dignitate et excellentia hominis, [[1975]] * [https://www.buchfreund.de/de/d/p/93437175/vita-socratis-et-senecae Vita Socratis et Senecae], [[1979]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Apologeticus/dXcihXAfbIgC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Giannozzo+Manetti%22&printsec=frontcover Apologeticus], [[1981]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Dialogus_consolatorius/zqMihTRdm7EC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Giannozzo+Manetti%22&printsec=frontcover Dialogus consolatorius], [[1983]] * [https://books.google.com.br/books/about/Vite_di_Dante_Petrarca_e_Boccaccio.html?id=t1ceAQAAIAAJ&redir_esc=y Vite di Dante, Petrarca e Boccaccio] * [https://www.eveningstarbooks.net/pages/books/000014237/giovanni-villani-filippo-villani-giovanni-boccaccio-leonardo-aretino-giannozzo-manetti/le-vite-di-dante-the-life-of-dante Le Vite di Dante]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Filippo Villani {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Leonardo Bruni]] (1369-1444) * [[Poggio Bracciolini]] (1380-1459) * Christophorus Bondelmontius (1386-1430) * [[Alfonso la 5-a (Aragono)|Alfonso la 5-a]] (1396-1458) * [[Carlo Marsuppini|Karlo Aretino]] (1398-1453) * [[Francesco Filelfo]] (1398-1481) * [[Vespasiano da Bisticci]] (1421-1498) * Johann Alexander Brassicanus (1500-1539) germana humanisto kaj juristo * [[Ludovico Antonio Muratori]] (1672-1750) * Lorenzo Mehus (1717-1802) * Francesco Pagnotti (1881-1933) == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Manetti, Giannozzo}} [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Italaj politikistoj]] [[Kategorio:Italaj humanistoj]] [[Kategorio:Italaj historiistoj]] [[Kategorio:Italaj erudiciuloj]] [[Kategorio:Italaj diplomatoj]] [[Kategorio:Italaj bibliofiloj]] [[Kategorio:Italaj helenistoj]] 9pefr1yab2s7nawon7znuuzz295thwm Bojan Pancevski 0 883445 9372578 9269142 2026-05-14T06:23:16Z KurtR 30979 no source for german 9372578 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Bojan PANCEVSKI''' (makedone: ''Бојан Панчевски'') estas ĵurnalisto kaj verkisto, kiu aktivas kiel korespondanto pri eŭropa politiko ĉe [[Wall Street Journal]].<ref>[https://www.wsj.com/news/author/bojan-pancevski "Bojan Pancevski, Chief European Political Correspondent, The Wall Street Journal"] - ĉe: ''The Wall Street Journal'', 2024</ref> == Kariero kaj fokusoj ĵurnalistaj == Pancevski naskiĝis en [[Nord-Makedonio]].<ref>[https://www.brusselsreport.eu/2021/05/17/brussels-report-podcast-wsj-berlin-germany-eu-vaccines/ "The Brussels Report Podcast Episode 3 – with WSJ Berlin correspondent Bojan Pancevski"] - ĉe: ''The Brussels Report'', 17.5.2021</ref> De 2009 jam li estas korespondanto verkinte pri multe da temoj, i.a. la financa krizo, la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|invado de Rusio en Ukrainion]], la [[Eŭropa migra krizo]] de 2015 aŭ [[Briteliro]]. Antaŭ ol veni en la 2018-a jaro al "Wall Street Journal", li estis korespondanto pri [[Eŭropa Unio|EU]] por "Sunday Times", raportante el [[Bruselo]] kaj [[Vieno]]. Liaj ĵurnalistaj fokusoj etendiĝas je temoj kiel: politika sistemo de EU, migrado, terorismo, internaj politikoj.<ref>[https://nr23.netzwerkrecherche.org/nr23/speaker/7FCB3P/ "Bojan Pancevski NR-Jahreskonferenz 2023"]</ref> Krome li raportis pri la invado de rusaj trupoj en januaro 2022 en Ukrainion, spionaj agadoj inter Rusujo kaj la Okcidento kaj gravaj diplomatiaj kaj politikaj evoluoj ene de EU.<ref>[https://encompass-europe.com/contributors#pancevski-bojan "Contributors Encompass"]</ref> Koncerne la gaskondukton [[Nord Stream]] kaj ties detruon en septembro 2022 li povis pruvi ke ĉio tia fariĝis laŭ planoj de ukrainia generalo, kun dekomenca scio de la prezidanto.<ref>Bojan Pancevski: [https://www.wsj.com/world/europe/nord-stream-pipeline-explosion-real-story-da24839c?mod=hp_lead_pos7 "A Drunken Evening, a Rented Yacht: The Real Story of the Nord Stream Pipeline Sabotage"] - ĉe: ''The Wall Street Journal'', 14.8.2024</ref><ref>[https://www.focus.de/politik/ausland/ukraine-krise/diese-pipeline-war-putins-groesster-coup-nach-brisanter-selenskyj-enthuellung-reporter-erklaert-seine-nord-stream-recherche_id_260229686.html "Nach brisanter Selenskyj-Enthüllung: Reporter erklärt seine Nord-Stream-Recherche"] - ĉe: ''focus.de''</ref><ref>Lars von Törne: [https://www.tagesspiegel.de/internationales/nord-stream-sprengung-mit-segen-von-selenskyj-ukrainischer-prasident-soll-anschlag-auf-pipeline-gebilligt-haben-12200783.html "Nord-Stream-Sprengung mit Segen von Selenskyj?: Ukrainischer Präsident soll Anschlag auf Pipeline gebilligt haben"] - ĉe: ''Der Tagesspiegel'', 15.8.2024</ref> == Honoroj == En 2016 li honoriĝis pro raporto pri subaĉetadoj ĉe [[FIFA]].<ref>[https://www.europeanpressprize.com/laureate/bojan-pancevski/ "Bojan Pancevski - European Press Prize"]</ref> Krome estis li ano de teamo kiu ricevis la premion ''British Journalism Award for Breaking News''. == Skribaĵoj (elekto) == * kune kun Stefanie Marsh: ''I'm No Monster. The Horrifying True Story of Josef Fritzl'', Penguin Random House, Londono 2009, ISBN 9780425244524 (pri la krimulo [[Josef Fritzl]] el [[Aŭstrujo]]) == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Pancevski, Bojan}} [[Kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Nord-makedonoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 20-a jarcento]] g2x8yc7z2atrdbzwwthz93cxs43kpxp Gavroche 0 883883 9372491 8942877 2026-05-14T02:04:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372491 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} [[Dosiero:Gavroche, 2339.jpg|eta|Gavroche, desegnis Gustave Brion en 1862]] '''''Gavroche''''' estas romano de [[Victor Hugo]] kaj samtempe fikcia rolulo. == Intrigo == La dek unu jara Gavroche vivis dum la junia revolucio de 1832 sur la parizaj stratoj elhejmigite fare de la gepatroj.<ref>[https://www.meineleselampe.de/gavroche-erzahlung-aus-les-miserables/ "Gavroche"] - ĉe: ''meineleselampe.de''</ref> Lia retiriĝejo estas la ligna skafaldo de la [[Bastila Elefanto]] perlaborante la vivon per ŝtelado kaj almozpetado. Inverse estas li kiu helpis infanojn kaj aliajn bezonantulojn, inter kiuj troviĝas ankaŭ du liaj fratoj (kion Gavroche mem ne scias). Batalante ĉian nejuston li nature partoprenis bravege la atakojn kontraŭ la Nacia Gardaro. == Fono == La franco Hugo verkis la famegan romanon ''Les Misérables'' inter 1845 kaj 1862. Unu rollulo en ĝi estas Gavroche. El ĉi ampleksa epopeo pli malfrue elfluis kurtaj eltiraĵoj kun la titolo ''Gavroche''. En 1934 aperis tia versio en [[Bielefeld]], verisimile en la franca lingvo ''(Le petit Gavroche)''. Germana versio de ĝi aperis en 1957 en [[Orienta Berlino]]; sekvis ĉ. 18 pluaj eldonoj. Ĝi estiĝis enlerneja literatura rekomendataĵo. Malgraŭ sia nekonformemo, Gavroche iĝis modelo de kuraĝa revoluciulo. En 1982 aperis licenca eldono en [[Okcidenta Berlino]]. Ekzistis krome tradukoj en la rumana kaj la [[malsuprasoraba lingvo|malsuprasoraba]] idiomoj kaj eĉ televidfilmo (1987).<ref>[https://www.fernsehenderddr.de/index.php?script=dokumentationsblatt-detail&id1=14747 "Gavroche"]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - ĉe: ''Fernsehen der DDR''</ref> Kanton pri li kreis [[Bernd Rump]] por anoj de la GDR-Kantomovado<ref>[https://lieder-aus-der-ddr.de/gavroche/ "Gavroche"] - ĉe: ''Lieder aus der DDR''</ref> En 1986 kreiĝis radidramo de Erhard Preuk sub la titolo ''Gavroche'' (40 minutoj, reĝisoris Klaus Zippel).<ref>[https://hoerspiele.dra.de/vollinfo.php?dukey=1519575&vi=1&SID radidrama dataro de ARD]</ref> == Germanlingvaj eldonoj == * ''Gavroche. Die Geschichte eines Pariser Jungen 1832'', prilaboris Edith Zenker, Kinderbuchverlag Berlin, 1957, sesa eldono 1987; de tio pluraj poŝlibraj eldonoj * ''Gavroche. Die Geschichte eines Pariser Jungen 1832'', versio iom mallongigita, Volk und Welt, Berlin 1960; ĉ. 16 pluaj eldonoj ĝis 1987 * ''Gavroche'', Elefanten Press, Berlin 1982, licenceldono por nesocialisma Germanujo == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=Gavroche+Hugo DNB] * [https://www.mondadorieducation.it/risorse/media/secondaria_secondo/francese/commerce_et_civilisation/fiches_documents/traina_fiches_documents/Hugo2.pdf originala franclingva tekstero] pri la surbarikada morto de Gavroche == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Franclingva literaturo]] [[Kategorio:Romanoj]] [[Kategorio:Victor Hugo]] lqp7dfnsrzcsu0de237y4rlp1ri6g38 Hierono la 1-a (Sirakuzo) 0 891351 9372699 9359273 2026-05-14T10:44:48Z Claudio Pistilli 25073 9372699 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Hierono la 2-a (Sirakuzo)}} {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big><b>Ιέρων Α΄ ο Συρακούσιος<br />(517 a. K. - 467 a. K.)</b></font></big></big></span> |dosiero =Hiero_of_Syracuse_and_victors.jpg |priskribo =Kronante la Venkintojn ĉe [[Olimpio]] - Hierono de Sirakuzo kaj la venkintoj, pentraĵo de James Barry (1741-1806). |dato de naskiĝo =[[6-a jarcento a.K.|517 a. K.]] |loko de naskiĝo =[[Sirakuzo]], [[Sicilio]], [[Italio]] |dato de morto =[[-467|467 a. K.]] |loko de morto =[[Sirakuzo]], [[Sicilio]], [[Italio]] | alma_mater = }} '''Hierono la 1-a (Sirakuzo)''' estis tirano de Sirakuzo, kiu sukcedis sian fraton [[Ĵelono la 1-a (tirano de Ĝela kaj Sirakuzo)|Ĵelono la 1-a]] (540 a. K. - 478 a. K.), kiu prenis la povon ĉirkaŭ 491 a. K., post la morto Hipokrato tirano de Ĝela (regis 498 a. K. - 491 a. K). Sukcedinte Ĵelonon, li konspiris kontraŭ tria frato, [https://www.attalus.org/names/p/polyzelus.html Polizelo]. En 485 a.K., la aristokratoj de Sirakuzo, kiuj estis forpelitaj fare de la popolo, petis lin helpon, kaj Ĵelono igis Sirakuzon sia loĝejo kaj nomumis sian fraton Hierono kiel reganto de Ĝela. Kiam en 480 a.K. grekaj tiranoj Ĵelono kaj [[Terono de Akraganto|Terono de Akragaso]] (417 a. K. - 473 a. K.) venkis Kartagon, Sirakuzo iĝis la ĉefa potenco de la [[Granda Grekio]]. Post la morto de Ĵelono, Hierono supozis prenis la povon en Sirakuzo, malgraŭ la postuloj de sia frato Polizelo. [[Dosiero:Hiero I of Syracuse.png|eta|maldekstre|300ra|<center>Bildo de Hierono la 1-a, tirano de Sirakuzo.</center>]] Frue en sia regado (477 a.K.), Hierono forte kontraŭbatalis [[Krotono]]n. En 475 a.K. li detruis la sicilian grandurbon de [[Katanio|Katanja]] kaj refondis ĝin kiel Aitna kun 10 mil novaj setlantoj. Li venkis la etruskojn en 474 a.K. en la decida marbatalo de [[Kumo|Cumae]] kaj fondis la kolonion de Sirakuzo sur la insulo Ischia. Du jarojn poste li senpotencigis la registaron de la tirano Terono de [[Agriĝento|Akraganto]], ĉar ĉi-lasta apogis Polizelo post la morto de Ĵelono. Lia reĝa kortego estis vizitata fare de famaj poetoj kaj filozofoj, inkluzive de [[Esĥilo]], [[Simonido el Kea|Simonido]], kaj [[Epikarmo de Kos]]. Liaj venkoj en la rajdĉevalaj kaj kvarradaj ĉaroj ĉe la [[Olimpiaj ludoj|Olimpiaj]] kaj [[Pitiaj ludoj]] estis festitaj ĉe [https://www.britannica.com/art/epinicion Epinikiono] fare de la lirikisto [[Pindaro]]. Hierono mortis en 467 a.K.kaj per lia morto la Tiranaj Povoj en Sirakuzo finiĝis.<ref>Ĉi-artikolo estis tradukita surbaze de la slovaka samnoma Vikipedia dokumento.</ref> == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en -503 |503 a. K.]] [[Kategorio:Mortintoj en -467|467 a. K.]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 6-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento a.K.]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hierono la 1-a (Surakuzo)}} [[Kategorio:Grekaj regantoj]] tqih2hg28dtl51xgwni45vnsxml4iol Gelono la 1-a 0 891392 9372698 9360478 2026-05-14T10:43:47Z Claudio Pistilli 25073 9372698 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big><b>Γέλων ο Συρακούσιος<br>(540 a. K. - 478 a. K.)</b></font></big></big></span> |dosiero =Gelon_I.jpg |priskribo =Bildo de Gelono de Gelo, tirano de Sirakuzo |dato de naskiĝo =[[-540|540 a. K.]] |loko de naskiĝo =[[Gelo]], [[Sicilio]], [[Italio]] |dato de morto =[[-478|478 a. K.]] |loko de morto =[[Sirakuzo]], [[Sicilio]], [[Italio]] | alma_mater = }} <big>'''Gelono la 1-a'''</big> estis tirano de [[Gela]] (post la morto de Hipokrato, tirano de [[Gela|Ĝela]] inter 491 a. K. ĝis la morto) kaj [[Sirakuzo]] (inter 485 a. K. ĝis la morto), kolonioj fonditaj de antikvaj grekoj en [[Sicilio]]. Okaze de la morto de Hipokrato, la tirano de Gela, en 491 a.K., Gelono, lia komandanto de kavalerio, kaptis la tronon. Ses jarojn poste li alianciĝis kun la ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0062:id=syracusae-harpers Gāmoroi]''<ref>Gāmoroi: Riĉaj terproprietuloj kiuj regis en Sirakuzo.</ref>, kiuj estis senpovigitaj kiel oligarkiaj regantoj de Sirakuzo. Li rapide aldonis Sirakuzon al sia domajno kaj transdonis la centron de siaj agadoj al tiu grandurbo. Sub lia gvidado Sirakuzo Ĝela iĝis la plej riĉa kaj plej potenca el la grekaj grandurboj de Sicilio, sed potenca defio ekestis rapide kun invado de Sicilio fare de Kartaganoj. [[Dosiero:Gela and Syracuse old map.png|eta|maldekstre|300px|<center>Antikva mapo de Gela kaj Sirakuzo.</center>]] Lia intenco daŭrigi agreseman politikon kontraŭ [[Kartago]] baldaŭ iĝis ŝajna. En 485 a. K. li intervenis en najbara Sirakuzo kun sociaj streĉitecoj inter la noblaj terposedantoj kaj la malriĉa loĝantaro. Kiel rezulto, li sukcesis akiri potencon, transigis sian loĝejon de Gelono al Sirakuzo kaj lasis la regadon de Gelono al sia frato [[Hierono la 1-a (Sirakuzo)|Hierono]]. Per sia venko ĉe la [https://news.harvard.edu/gazette/story/2022/10/legendary-battle-of-himera-was-triumph-of-greek-heroism-kind-of/ Batalo de Himera] (480 a.K.), li repuŝis kartagan influon en Sicilio. Lia kontraŭulo [[Anaksilao (Reggio di Calabria)|Anaksilao (tirano de Regio)]] (524 a. K. - 476 a. K.), kiu regis la Markolon de Mesino, subtenis la kartaganojn. [[Dosiero:Representacion_romantica_de_la_batalla_de_Himera.jpg|eta|maldekstre|300px|<center>Batalo de Himero (480 a. K.), kie venkis Gelono de Sirakuzo.</center>]] Tra masivaj kontraŭvolaj migradoj de la greklingva populacio de la areo, li transformis Sirakuzon en tre grandan grandurbon, kiu estis vastigita kaj loĝita per novaj najbarecoj. Post sia alianco kun Akraganto (hodiaŭ [[Agrigento]]), li reprezentis la plej grandan {{N|politika potenco}} en la tiama greka mondo. Tial, en 480 a.K., Ateno kaj Sparto vane provis akiri ilian aliancon kaj helpon kontraŭ la persa reĝo Kserkso. Gelono rifuzis ĉar li mem antaŭdiris kartagan atakon kontraŭ Sicilio. Tio fakte okazis kaj kaŭzis la grandan venkon de Gelono kaj lia aliancano [[Terono de Akraganto]] proksime de [[:en:Battle of Himera (480 BC)|Ĥimero]] en 480 a.K. == Referencoj == {{referencoj|3}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en -540|540 a. K.]] [[Kategorio:Mortintoj en -478|478 a. K.]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 6-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento a.K.]] {{DEFAŬLTORDIGO:Gelono}} [[Kategorio:Grekaj regantoj]] [[Kategorio:Grekaj militistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Ĝela]] [[Kategorio:Mortintoj en Sirakuzo]] 4f1chqpp89wyvz6mork3csmg208gfn8 Friedrich Georg Jünger 0 892707 9372294 8962853 2026-05-13T18:12:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372294 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |dosiero=Friedrich Georg Jünger - panoramio.jpg}} '''Friedrich Georg JÜNGER''' (naskiĝinta la {{daton|1|9|1898}} en [[Hanovro]], mortinta la {{Daton|20|7|1977}} en [[Überlingen]]) estis [[germanio|germana]] lirikisto, rakontisto kaj kulturkritika eseisto. Frato lia estis la famega verkisto [[Ernst Jünger]]. == Vivo kaj agado == [[file:Jüngerwohnhaus.jpg|eta|maldekstre|loĝdomo de Jünger je Überlingen]] Post frekvento de Leopoldinum-gimnazio en [[Detmold]] li en 1916 volontulis milite. En julio 1917 li estis grave vundita apud [[Langemark]]. Post la milito studis li en [[Lepsiko]] kaj [[halle (Saale)|Halle]] sciencojn jurajn kaj financajn. En 1923 li doktoriĝis pri demandoj rilate al laŭdom-etaĝa posedo. Eĉ antaŭ asesoreco en majo 1926, li ekverkis por [[der Stahlhelm|Stahlhelm]]-rondoj, ekz. por la periodaĵoj "Standarte" aŭ "Arminius". Ankaŭ la unuaj libroj de li samkuntekstaj estis, kun modelo de [[Karl Marx]] kaj ties manifesto (''Aufmarsch des Nationalismus'' 1926). En 1928 li sekvis la fraton Ernst al Berlino kie ambaŭ aliĝis kun [[Ernst von Salomon]], [[Friedrich Hielscher]], [[Arnolt Bronnen]], [[Rudolf Schlichter]], [[Alexander Mitscherlich]] kaj aliaj la bohemianoj naciemaj. Ili ankaŭ havis kontaktojn interesajn kun la eldonisto [[Ernst Rowohlt]] kaj intelektuloj maldekstraj kiel [[Bernard von Brentano]] kaj [[Bertolt Brecht]]. Berline li laboris por diversaj gazetoj naci-revoluciaj, ekz. "Der Vormarsch" de la [[puĉo de Kapp|kapp-puĉisto]] [[Hermann Ehrhardt]], "Widerstand. Zeitschrift für nationalrevolutionäre Politik" de la iama socialdemokrato [[Ernst Niekisch]] kaj "Das Reich" de la religia-liberignaciemujo Friedrich Hielscher. Pli grandan legantaron li havis verkante por la berlina ĵurnalo "Der Tag" de Hugenberg-konzerno. Famis lia polemikaĵo kontraŭ [[Thomas Mann]], kiu igis Ludwig Haas verki replikon en sia periodaĵo "Die literarische Welt". Lia radika malŝato de la parlamentismo de [[Vajmara Respubliko]] kialiĝis per la tro severaj pacfar-kondiĉoj de la [[traktato de Versajlo]]. Plua politika radikiĝo datumas je la 1923-a jaro kun la [[Ruhr-okupacio]], [[inflacio]], senlaborecoj, malsato kaj separatismaj ribelideoj. Kun [[Lenino]] li pensis ke la [[Unua mondmilito]] estis eko de tutmondiĝ-konflitkoj kaj la devo mem imperii se ne voli esti imperiata (kp. ''Aufmarsch des Nationalismus,'' 1926). Antaŭ ĉi fono, Jünger taksis sian publicadon kaj lirik-faradon por intelekta rearmiĝado de venita kaj ekonomie prirabita patrujo. Konoj de la Júnger-oj sed ankaŭ de Ernst Niekisch baziĝis sur laborrondoj estigitaj Berline fare de la amasadejo sovetia (ekz. ''Arplan'') kie eblis renkonti [[Karl August Wittfogel]] kaj [[Georg Lukács]]. Kiam la nazioj potencen akiris en 1933, Jünger ilin suspektis pri troa burĝeco kaj provinca. Lia eldonisto Niekisch eĉ estis arestita en 1937 fare de [[Gestapo]]. Kun pasanta tempo, Jünger rezignis pri naci-revoluciemo kaj fariĝis konservativa kultur- kaj civilizokritikisto. Sekve li taksis la naziojn reprezentantoj de radike teknik-ema kaj raciisma moderno. Post multaj transloĝiĝoj, Jünger ekloĝis en 1941 je Überlingen ĉe [[Bodenlago]]. Tiam serĉis kontakton kun li ankaŭ [[Martin Heidegger]] pretanta je portempa kunlaboro. Kulturkritikon flegis Jünger ankaŭ post 1945. Forme li modernigis siajn lirikaĵojn. Tiurilatajn ideojn (kp. ''Rhythmus und Sprache im deutschen Gedicht,'' 1952) eĉ [[Johannes R. Becher]] kritike pripensis kaj pluevoluigis. Furoris la jünger-a rakontoprozo ekde la 1950-a jaroj. Krom multe da historioj aperis du aŭtobiografioj kaj tri romanoj. Menciindas ankaŭ nova traduko de la [[Odiseo]]. En 1969 li publikigis ''Die vollkommene Schöpfung'', kritiko de absoluta kredemo je [[darvinismo|nov-darvinismo]]. Komence de la 1970-a jaroj li fondis kun la inĝeniero kaj eseisto [[Max Himmelheber]] la periodaĵon "Scheidewege", kie jam tre frue temigatas ekologiismo kaj [[daŭripoveco]]. Kuneldonisto estis [[Jürgen Dahl]], helpredaktoro kaj kolumnisto pri hortikulturo kaj ekologio. Post 1945, Jünger estis prominenta verkisto ofte honorita. Li estis iel forgesata ekde la 1960-aj jaroj kiam ŝanĝiĝis la literaturaj kondiĉoj en Uesta Germanujo. Reviviĝo ŝajnis veni en la 1990-aj, kiam oni tradukis aferojn jünger-ajn en diversajn lingvojn. == Honoroj == * 1950: Literaturpreis der Bayerischen Akademie der Schönen Künste ([[Munkeno]]) * 1952: Immermann-Preis (urbo [[Duseldorfo]]) * 1955: Bodensee-Literaturpreis (municipo Überlingen) * 1956: Ehrengabe des Kulturkreises der deutschen Wirtschaft (federacia ligo de germanaj industriistoj)<ref>[https://www.kulturkreis.eu/uploads/000/004/635/literaturpreistraeger_bis_2021.pdf kulturkreis.eu: ''1953-1989 Förderpreise, Ehrengaben'']</ref> * 1957: Wilhelm-Raabe-Preis ([[Braunschweig]]) * 1958: honora doktoreco de la universitato de [[Freiburg]] * 1960: Großer Preis des Landes Nordrhein-Westfalen für Literatur (literaturpremio de [[Nordrejn-Vestfalio]]) * 1963: Großes Bundesverdienstkreuz (federacia registaro) == Verkoj == {{div col|2}} * ''Der Aufmarsch des Nationalismus,'' 1926 (2010 reapero faksimile) * ''Krieg und Krieger,'' ĉe: [[Ernst Jünger]]: ''Krieg und Krieger,'' 1930, p. 51–67. * ''Der verkleidete Theseus,'' Lustspiel in fünf Aufzügen, 1934. * Gedichte,'' 1934. * ''Der Krieg,'' poemoj. 1936. * ''Über das Komische,'' 1936. * ''Der Taurus,'' poemoj. 1937. * ''Der Missouri,'' poemoj. 1940. * ''Briefe aus Mondello,'' 1943. * ''Wanderungen auf Rhodos,'' 1943. * ''Griechische Götter,'' 1943. * ''Die Titanen,'' 1944. * ''Der Westwind. Ein Gedichtband,'' 1946. * ''Perfektion der Technik,'' 1946. (Frankfurt am Main 2010, ISBN 978-3-465-02636-5) * ''Die Silberdistelklause,'' poemoj. 1947 * ''Das Weinberghaus,'' poemoj. 1947. * ''Die Perlenschnur,'' poemoj. 1947 * ''Griechische Mythen,'' 1947. (Frankfurt am Main 2001, ISBN 3-465-03141-5) * ''Orient und Okzident,'' Essays. 1948. (Frankfurt am Main 1966, ISBN 3-465-00238-5) * ''Gespräche,'' Frankfurt am Main 1948, ISBN 978-3-465-00217-8. * ''Nietzsche,'' 1949. (Frankfurt am Main 2000, ISBN 3-465-03053-2 (kun postparolo de Günter Figal) * ''Maschine und Eigentum,'' 1949. * ''poemoj,'' Frankfurt am Main 1949, ISBN 978-3-465-00225-3. * ''Gedanken und Merkzeichen,'' Aphorismen. 1949. * ''Dalmatinische Nacht,'' rakontoj. 1950. * ''Grüne Zweige. Ein Erinnerungsbuch,'' 1951. * ''Iris im Wind,'' poemoj. Frankfurt am Main 1952, ISBN 978-3-465-00226-0. * ''Rhythmus und Sprache im deutschen Gedicht,'' 1952. * ''Die Pfauen und andere rakontoj,'' Carl Hanser München, 1952, darin: Spargelzeit, Der Knopf, Der weiße Hase, Ein kleiner Unfall, Urlaub, Nachtlichter, Hahnenkamm, Die Pfauen, Mönchsleben und Der blaue Stein * ''Die morgenländische Stadt,'' poemoj. 1952. * ''Die Spiele. Ein Schlüssel zu ihrer Bedeutung,'' Frankfurt am Main 1953, ISBN 978-3-465-00228-4. * ''Sprache und Kalkül,'' 1953. * ''Gedanken und Merkzeichen. Zweite Sammlung Aphorismen,'' 1954. * ''Der erste Gang,'' romano. 1954. * ''Der weiße Hase,'' rakontoj. Reclam Stuttgart, 1955, kie ene: Der weiße Hase, Spargelzeit, Die Pfauen * ''Schwarzer Fluß und windweißer Wald,'' poemoj. Frankfurt am Main 1955, ISBN 978-3-465-00231-4. * ''Zwei Schwestern,'' romano. 1956. * ''Gedächtnis und Erinnerung,'' Frankfurt am Main 1957, ISBN 978-3-465-00234-5. * ''Spiegel der Jahre. Erinnerungen,'' 1958. * ''Kreuzwege,'' rakontoj. 1961. * ''Sprache und Denken,'' Frankfurt am Main 1962, ISBN 978-3-465-00235-2. * ''Wiederkehr,'' rakontoj. 1965. * ''Es pocht an der Tür,'' poemoj. Frankfurt am Main 1968, ISBN 978-3-465-00239-0. * ''Die vollkommene Schöpfung. Natur oder Naturwissenschaft?'' Frankfurt am Main 1969, ISBN 978-3-465-00241-3. * ''Laura und andere rakontoj,'' 1970. * ''Der Arzt und seine Zeit,'' 1970. * ''Heinrich March,'' romano. Frankfurt am Main 1970, ISBN 978-3-465-00556-8. * ''Homers Odyssee,'' 1979. * ''Im tiefen Granit. Nachgelassene Gedichte,'' 1983. {{div col end}} == Literaturo == * Ulrich Fröschle: ''Friedrich Georg Jünger und der radikale Geist. Fallstudie zum literarischen Radikalismus der Zwischenkriegszeit.'' (=Kulturstudien, 6). Thelem, Dresden 2008, ISBN 978-3-939888-16-1. * Andreas Geyer: ''Friedrich Georg Jünger. Werk und Leben.'' Karolinger Verlag, Wien/Leipzig 2007, ISBN 978-3-85418-121-7. * Ralf Heyer: ''Die Maschine ist kein glücksspendender Gott. Fortschrittsskeptizismus und ökologische Visionen im Werk von Friedrich Georg Jünger.'' Ibidem-Verlag, Stuttgart 2000, ISBN 3-89821-068-5. * Michael E. Sallinger: ''Wege und Zweige. Betrachtungen zu Ernst Jünger, Friedrich Georg Jünger, Martin Heidegger, Gottfried Benn, Carl Schmitt, Erhart Kästner und Armin Mohler.'' Studien-Verlag, Innsbruck k.a. 2002, ISBN 3-7065-1758-2. * Fred Slanitz: ''Wirtschaft, Technik, Mythos. Friedrich Georg Jünger nachdenken.'' Ergon, Würzburg 2000, ISBN 3-933563-81-X. * Friedrich Strack (eld.): ''Titan Technik. Ernst und Friedrich Georg Jünger über das technische Zeitalter.'' Königshausen & Neumann, Würzburg 2000, ISBN 3-8260-1785-4. * Lovis Maxim Wambach: ''Grenzgänger zwischen Jurisprudenz und Literatur. Werner Krauss, Kurt Tucholsky, Friedrich Georg Jünger und Martin Beradt.'' Nomos-Verlag-Ges., Baden-Baden 2000, ISBN 3-7890-6512-9. * Daniel Morat: ''Von der Tat zur Gelassenheit. Konservatives Denken bei Martin Heidegger, Ernst Jünger und Friedrich Georg Jünger.'' Wallstein, Göttingen 2007. * Jörg Magenau: ''Brüder unterm Sternenzelt: Friedrich Georg und Ernst Jünger; eine Biographie.'' Klett-Cotta, Stuttgart 2012, ISBN 978-3-608-93844-9. == Notoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|118558595}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118558595 ligiloj ĉe DDB] * [http://www.godenholm.de/2.Ebene/widerstand.htm teksoj de Jünger kaj ties kunpaŝantoj, ene de la gazeto "Widerstand"]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.juenger-haus.de/ memorloko je Langenenslingen-Wilflingen] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Junger, Friedrich Georg}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Konservativistoj]] [[Kategorio:Tradukistoj el la greka lingvo]] [[Kategorio:Germanaj artistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1898]] [[Kategorio:Mortintoj en 1977]] 62mjg57rjebme9schgolx567rdvefco Vincent Lindon 0 895844 9372417 9283098 2026-05-13T22:05:12Z ThomasPusch 1869 9372417 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Vincent Lindon''' (naskiĝis {{Naskiĝdato|1919|07|15}} en [[Boulogne-Billancourt]]) estas [[Francio|franca]] [[aktoro]], [[filmreĝisoro]] kaj [[scenaristo]]. Li estis precipe rekompencita per premio por Plej bona Aktoro ĉe la [[Festivalo de Cannes]] 2015 kaj [[César (filmpremio)|César]] por Plej bona Aktoro en 2016 por lia rolo en la filmo ''La Loi du marché'' (2015). En 2021, la filmo ''Titane'' de Julia Ducournau, en kiu li ludis la ĉefrolon, gajnis la [[Ora Palmo|Oran Palmon]] ĉe la Festivalo de Cannes. En 2022, li estis prezidanto de la ĵurio de la [[Festivalo de Cannes 2022|75-a Festivalo de Cannes]]. En 2024, li gajnis la Pokalon Volpi por Plej bona Aktoro ĉe la [[Festivalo de Venecio]] por la filmo ''Jouer avec le feu''. == Filmaro == === Aktoro === ==== Kino ==== ===== 1980-aj jaroj ===== * 1983: ''Le Faucon'' de Paul Boujenah: Inspektoro * 1984: ''L'Addition'' de Denis Amar: Magnum * 1984: ''Notre histoire'' de [[Bertrand Blier]]: Brechet * 1985: ''Parole de flic'' de José Pinheiro: Dax * 1985: ''[[37°2 le matin (filmo)|37°2 le matin]]'' de Jean-Jacques Beineix: Richard, juna policano * 1986: ''Suivez mon regard'' de Jean Curtelin: seksperfortanta brutulo * 1986: ''Prunelles Blues'' de Jacques Otmezguine: Fernand * 1986: ''Escort Girl'' de [[Bob Swaim]]: Sonny * 1986: ''Yiddish Connection'' de Paul Boujenah: Zvi * 1986: ''Un homme amoureux'' de Diane Kurys: Bruno Schlosser * 1987: ''Dernier Été à Tanger'' de [[Alexandre Arcady]]: Roland Barres * 1988: ''[[Quelques jours avec moi]]'' de [[Claude Sautet]]: Fernand * 1988: ''L'Étudiante'' de [[Claude Pinoteau]]: Ned ===== 1990-aj jaroj ===== * 1990: ''Il y a des jours... et des lunes'' de [[Claude Lelouch]]: Gastejestro * 1990: ''La Baule-les-Pins'' de Diane Kurys: Jean-Claude * 1990: ''Gaspard et Robinson'' de Tony Gatlif: Robinson * 1990: ''Netchaïev est de retour'' de Jacques Deray: Daniel Laurencon/Netchaiev * 1992: ''La Belle Histoire'' de [[Claude Lelouch]]: Simon Choulel * 1992: ''La Crise'' de [[Coline Serreau]]: Victor * 1993: ''Tout ça... pour ça !'' de [[Claude Lelouch]]: Lino * 1993: ''L'Irrésolu'' de Jean-Pierre Ronssin: François * 1995: ''La Haine'' de Mathieu Kassovitz: Ebriulo * 1996: ''Le Jour du chien'' de Ricky Tognazzi: Francesco * 1996: ''Les Victimes'' de Patrick Grandperret: Pierre Duval * 1996: ''[[La bela verda|La Belle Verte]]'' de [[Coline Serreau]]: Max * 1997: ''Fred'' de Pierre Jolivet: Fred * 1997: ''Le Septième Ciel'' de [[Benoît Jacquot]]: Nico * 1998: ''[[Paparazzi]]'' de Alain Berbérian: Michel Verdier * 1998: ''L'École de la chair'' de Benoît Jacquot: Chris * 1998: ''Belle Maman'' de Gabriel Aghion: Antoine * 1998: ''Pas de scandale'' de Benoît Jacquot: Louis Jeancourt * 1999: ''Ma petite entreprise'' de Pierre Jolivet: Ivan Lansi ===== 2000-aj jaroj ===== * 2000: ''Mercredi, folle journée !'' de Pascal Thomas: Martin Socoa * 2001: ''Chaos'' de [[Coline Serreau]]: Paul * 2001: ''Vendredi soir'' de Claire Denis: Jean * 2002: ''Le Frère du guerrier'' de Pierre Jolivet: Thomas * 2002: ''Filles uniques'' de Pierre Jolivet: Bruno * 2003: ''Le Coût de la vie'' de Philippe Le Guay: Coway * 2003: ''La confiance règne'' de Étienne Chatiliez: Christophe Gérard * 2004: ''La Moustache'' de [[Emmanuel Carrère]]: Marc Thiriez * 2004: ''L'Avion'' de Cédric Kahn: Pierre * 2006: ''Selon Charlie'' de Nicole Garcia: Serge * 2007: ''Je crois que je l'aime'' de Pierre Jolivet: Lucas * 2007: ''Ceux qui restent'' de Anne Le Ny: Bertrand Liévain * 2008: ''Chasseurs de dragons'' de Guillaume Ivernel kaj Arthur Qwak: Lian-Chu (voĉo) * 2008: ''Mes amis, mes amours'' de Lorraine Lévy: Mathias * 2008: ''Pour elle'', de Fred Cavayé: Julien * 2009: ''Welcome'' de Philippe Lioret: Simon Calmat * 2009: ''Mademoiselle Chambon'' de Stéphane Brizé: Jean ===== 2010-aj jaroj ===== * 2011: ''La Permission de minuit'' de Delphine Gleize: David * 2011: ''Pater'' de Alain Cavalier: Vincent * 2011: ''Toutes nos envies'' de Philippe Lioret: Stéphane * 2012: ''Quelques heures de printemps'' de Stéphane Brizé: Alain * 2012: ''Augustine'' de Alice Winocour: [[Jean-Martin Charcot|D-ro Charcot]] * 2013: ''Les Salauds'' de Claire Denis: Marco Silvestri * 2014: ''Mea Culpa'' de Fred Cavayé: Simon * 2015: ''Journal d'une femme de chambre'' de Benoît Jacquot: Joseph * 2015: ''Les Chevaliers blancs'' de Joachim Lafosse: Jacques Arnault * 2015: ''La Loi du marché'' de Stéphane Brizé: Thierry * 2017: ''Rodin'' de Jacques Doillon: [[Auguste Rodin]] * 2018: ''L'Apparition'' de Xavier Giannoli: Jacques Mayano * 2018: ''L'Île aux chiens'' (''Isle of Dogs'') de [[Wes Anderson]]: Chef {{Malgrande|(franca voĉo)}} * 2018: ''En guerre'' de Stéphane Brizé: Laurent Amédéo * 2019: ''Dernier Amour'' de Benoit Jacquot: [[Giacomo Casanova]] ===== 2020-aj jaroj ===== * 2020: ''Mon cousin'' de Jan Kounen: Pierre * 2021: ''Titane'' de Julia Ducournau: Vincent * 2021: ''Enquête sur un scandale d'État'' de Thierry de Peretti: Jacques Billard * 2021: ''Un autre monde'' de Stéphane Brizé: Philippe Lemesle * 2022: ''Avec amour et acharnement'' de Claire Denis: Jean * 2024: ''Comme un fils'' de Nicolas Boukhrief: Jacques Romand * 2024: ''Le Deuxième Acte'' de [[Quentin Dupieux]]: Guillaume Tardieu * 2024: ''Jouer avec le feu'' de Delphine Coulin kaj Muriel Coulin: Pierre * 2024: ''Le Choix'' de Gilles Bourdos: Joseph Cross * 2025: ''The Entertainment System Is Down'' de Ruben Östlund ==== Televido ==== * 1984: ''L'Île de la Jeune Fille Bleue'' de Patrick Jamain: ''Frédéric'' * 1984: ''The Ebony Tower'' de Robert Knights * 1985: ''Néo Polar'' (epizodo ''Salut ma puce''): ''Patrick, privatulo'' * 1985: ''Une vie comme je veux'' de Jean-Jacques Goron, kun Miou-Miou, Pierre Arditi * 2008: ''68'', dokumenta filmo de Patrick Rotman: ''voĉo de rakontanto'' * 2014: ''Winston Churchill, un géant dans le siècle'', dokumenta filmo de David Korn-Brzoza: ''voĉo de rakontanto'' * 2015: ''La Chute du Reich'', dokumenta filmo de David Korn-Brzoza: ''voĉo de rakontanto'' * 2016: ''Après Hitler'', dokumenta filmo de David Korn-Brzoza kaj Olivier Wieviorka: ''voĉo de rakontanto'' * 2017: ''Jeunesses hitlériennes, l’endoctrinement d’une nation'', dokumenta filmo de David Korn-Brzoza: ''voĉo de rakontanto'' * 2019: ''Sciences Nazies, la race, le sol et le sang'', dokumenta filmo de David Korn-Brzoza: ''voĉo de rakontanto'' * 2022: ''La Rafle du Vel'd'Hiv, la honte et les larmes'', dokumenta filmo de David Korn-Brzoza: ''voĉo de rakontanto'' * 2023: ''D'argent et de sang'' de Xavier Giannoli: Simon Weynachter * 2024: ''1914, et soudain la guerre !'' dokumenta filmo de Cédric Gruat: ''voĉo de rakontanto'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb nomo}} {{Vivtempo|Lindon, Vincent}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] [[Kategorio:Prezidantoj de la ĵurio de la Festivalo de Cannes]] nha9eojc5tujglpk9sao0bl6d0ym9ad Johann Ebser 0 898421 9372319 9171371 2026-05-13T19:18:15Z Moldur 2507 9372319 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dsto de nadkiĝo = [[14-a jarcento]] | dato de morto = [[1438]] }} '''Johann EBSER''' († [[1438]]) estis inter 1429 kaj 1438 [[episkopujo Chiemsee|episkopo de Chiemsee]]. Li originis el la dinastio de la senjoroj de [[Ebbs]]. En 1407 li estis [[katedralo de Salcburgo|katedralulo]] kaj de 1409 hospitalestro. Dum la malĉeesto de la salcburga generalvikario [[Eberhardo de Starhemberg]], kiu troviĝis ĉe la [[koncilio de Konstanco]], Ebser estis ties anstataŭanto. En 1427 Ebser fariĝis ĉefpastro de la salcburga urba paroĥo. Post la morto de Starhemberg li iĝis, kune kun la katedralulo [[Sigismondo de Volkersdorf]], helpanto de la ekonomo Kraft von Haslau. Samjare li konsekris la unuan kirkon je [[Frasdorf]]<ref>[https://web.archive.org/web/20070810031801/http://www.frasdorf.com/flori.htm pri la Floriano-kirko de Frasdorf]</ref>. Post kiam forpasis episkopo de Chiemsee [[Friedrich Deys]], [[Johano de Reisberg]] nomumis Ebler kiel ties postanton. Pro ke Ebser samtempe estis helpepiskopo Salcburge, li efektivigis inter 1431 kaj 1437 diversajn oficialajn agojn en [[Salcburgio]]. En 1434 li ĉeestis la dieton je [[Nurenbergo]], en 1434 je [[Ulm]]. Samjare li verŝajne almenaŭ mallonge ĉeestis ĉe la [[koncilio de Bazelo]]. En la 20.9.1433 li konsekris la novan pilgriman preĝejon en [[Tamsweg]]. Ekde 1434 li financis plurajn jartagojn. Malavare li donacis ankaŭ librojn al la biblioteko de la [[arkiabatejo Sankta Petro]]. Samloke li estis entombigita. Falsa estis la onidiro, ke Ebser verkis la furoran teologian verkon ''Onus ecclesiae'' verkitan pseŭdonime kaj publikigitan en 1519; ĝia aŭtoro estis [[Berthold Pürstinger]]<ref>[https://openlibrary.org/b/OL20134141M/Onus-ecclesiae "Onus ecclesiae"]</ref>. == Literaturo == * Manfred Heim: "Johann Ebser († 1438)". Ĉe: [[Erwin Gatz]]: ''Die Bischöfe des Heiligen Römischen Reiches 1198-1448''. ISBN 3-428-10303-3, p. 135 == Eksteraj ligiloj == * [https://www.catholic-hierarĉy.org/bishop/bvebbs.html Ebser ene de la katolika hierarkio]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Ebser, Johann}} [[Kategorio:Episkopoj de Chiemsee]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 14-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en 1438]] rz87trbg4uvgacvnwndt22hdu60qusj 9372320 9372319 2026-05-13T19:25:18Z Moldur 2507 9372320 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dato de naskiĝo = [[14-a jarcento]] | dato de morto = [[1438]] }} '''Johann EBSER''' († [[1438]]) estis inter 1429 kaj 1438 [[episkopujo Chiemsee|episkopo de Chiemsee]]. Li originis el la dinastio de la senjoroj de [[Ebbs]]. En 1407 li estis [[katedralo de Salcburgo|katedralulo]] kaj de 1409 hospitalestro. Dum la malĉeesto de la salcburga generalvikario [[Eberhardo de Starhemberg]], kiu troviĝis ĉe la [[koncilio de Konstanco]], Ebser estis ties anstataŭanto. En 1427 Ebser fariĝis ĉefpastro de la salcburga urba paroĥo. Post la morto de Starhemberg li iĝis, kune kun la katedralulo [[Sigismondo de Volkersdorf]], helpanto de la ekonomo Kraft von Haslau. Samjare li konsekris la unuan kirkon je [[Frasdorf]]<ref>[https://web.archive.org/web/20070810031801/http://www.frasdorf.com/flori.htm pri la Floriano-kirko de Frasdorf]</ref>. Post kiam forpasis episkopo de Chiemsee [[Friedrich Deys]], [[Johano de Reisberg]] nomumis Ebler kiel ties postanton. Pro ke Ebser samtempe estis helpepiskopo Salcburge, li efektivigis inter 1431 kaj 1437 diversajn oficialajn agojn en [[Salcburgio]]. En 1434 li ĉeestis la dieton je [[Nurenbergo]], en 1434 je [[Ulm]]. Samjare li verŝajne almenaŭ mallonge ĉeestis ĉe la [[koncilio de Bazelo]]. En la 20.9.1433 li konsekris la novan pilgriman preĝejon en [[Tamsweg]]. Ekde 1434 li financis plurajn jartagojn. Malavare li donacis ankaŭ librojn al la biblioteko de la [[arkiabatejo Sankta Petro]]. Samloke li estis entombigita. Falsa estis la onidiro, ke Ebser verkis la furoran teologian verkon ''Onus ecclesiae'' verkitan pseŭdonime kaj publikigitan en 1519; ĝia aŭtoro estis [[Berthold Pürstinger]]<ref>[https://openlibrary.org/b/OL20134141M/Onus-ecclesiae "Onus ecclesiae"]</ref>. == Literaturo == * Manfred Heim: "Johann Ebser († 1438)". Ĉe: [[Erwin Gatz]]: ''Die Bischöfe des Heiligen Römischen Reiches 1198-1448''. ISBN 3-428-10303-3, p. 135 == Eksteraj ligiloj == * [https://www.catholic-hierarĉy.org/bishop/bvebbs.html Ebser ene de la katolika hierarkio]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Ebser, Johann}} [[Kategorio:Episkopoj de Chiemsee]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 14-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en 1438]] f9pz97h22wh9x88nub0aiv21ia6wdvm 9372326 9372320 2026-05-13T19:54:45Z Moldur 2507 Informkestero 9372326 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dato de naskiĝo = [[14-a jarcento]] | dato de morto = [[1438]] | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[episkopujo Chiemsee|episkopo de Chiemsee]] | dosiero = Wappen Bistum Chiemsee.png | periodo = [[1429]]–[[1438]] | antaŭ = [[Friedrich Deys]] | post = [[Silvester Pflieger]] }} }} '''Johann EBSER''' († [[1438]]) estis inter 1429 kaj 1438 [[episkopujo Chiemsee|episkopo de Chiemsee]]. Li originis el la dinastio de la senjoroj de [[Ebbs]]. En 1407 li estis [[katedralo de Salcburgo|katedralulo]] kaj de 1409 hospitalestro. Dum la malĉeesto de la salcburga generalvikario [[Eberhardo de Starhemberg]], kiu troviĝis ĉe la [[koncilio de Konstanco]], Ebser estis ties anstataŭanto. En 1427 Ebser fariĝis ĉefpastro de la salcburga urba paroĥo. Post la morto de Starhemberg li iĝis, kune kun la katedralulo [[Sigismondo de Volkersdorf]], helpanto de la ekonomo Kraft von Haslau. Samjare li konsekris la unuan kirkon je [[Frasdorf]]<ref>[https://web.archive.org/web/20070810031801/http://www.frasdorf.com/flori.htm pri la Floriano-kirko de Frasdorf]</ref>. Post kiam forpasis episkopo de Chiemsee [[Friedrich Deys]], [[Johano de Reisberg]] nomumis Ebler kiel ties postanton. Pro ke Ebser samtempe estis helpepiskopo Salcburge, li efektivigis inter 1431 kaj 1437 diversajn oficialajn agojn en [[Salcburgio]]. En 1434 li ĉeestis la dieton je [[Nurenbergo]], en 1434 je [[Ulm]]. Samjare li verŝajne almenaŭ mallonge ĉeestis ĉe la [[koncilio de Bazelo]]. En la 20.9.1433 li konsekris la novan pilgriman preĝejon en [[Tamsweg]]. Ekde 1434 li financis plurajn jartagojn. Malavare li donacis ankaŭ librojn al la biblioteko de la [[arkiabatejo Sankta Petro]]. Samloke li estis entombigita. Falsa estis la onidiro, ke Ebser verkis la furoran teologian verkon ''Onus ecclesiae'' verkitan pseŭdonime kaj publikigitan en 1519; ĝia aŭtoro estis [[Berthold Pürstinger]]<ref>[https://openlibrary.org/b/OL20134141M/Onus-ecclesiae "Onus ecclesiae"]</ref>. == Literaturo == * Manfred Heim: "Johann Ebser († 1438)". Ĉe: [[Erwin Gatz]]: ''Die Bischöfe des Heiligen Römischen Reiches 1198-1448''. ISBN 3-428-10303-3, p. 135 == Eksteraj ligiloj == * [https://www.catholic-hierarĉy.org/bishop/bvebbs.html Ebser ene de la katolika hierarkio]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Ebser, Johann}} [[Kategorio:Episkopoj de Chiemsee]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 14-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en 1438]] rutbv7m7bcy94np9dh2qzs5m9l54pyc Fériel Djenidi 0 898510 9372421 9090269 2026-05-13T22:13:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372421 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto homo}} '''Fériel Djenidi''' <!-- vivdatoj nekonataj --> estas [[francoj|franca]] aktivulino kaj esperantistino. Ŝi iĝis [[volontulo de TEJO]] en februaro 2017<ref name="jarraporto2017">{{Citaĵo el la reto |url=https://www.tejo.org/wp-content/uploads/2018/09/Jarraporto-2017-publika-versio.pdf |titolo=Jarraporto 2017 |alirdato=2021-10-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211023083849/https://www.tejo.org/wp-content/uploads/2018/09/Jarraporto-2017-publika-versio.pdf |arkivdato=2021-10-23 }} ({{eo}})</ref> kadre de la [[Eŭropa Volontula Servo]] kaj oficis ĝis februaro 2018. En tio, ŝi estis anstataŭulo de la antaŭaj TEJO-volontuloj [[Jérémie Bert-Manoppongs]] kaj [[Michal Matúšov]], kiuj ambaŭ finis sian volontulan deĵoradon en januaro 2017. Krome ŝi studis en la arta altlernejo de [[Mulhaŭzo]], kiu konatas laŭ la multjara titolo ''École Supérieure d'Art - Le Quai'', sed ekde [[2011]] havas novan nomon ''Haute école des arts du Rhin de Mulhouse''.<ref>laŭ informoj de la persona reta paĝo ĉe [[Facebook]], ligita sube en "eksteraj ligiloj"</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.facebook.com/feriel.djenidi persona paĝo] ĉe [[Facebook]] <br/> {{ĝermo|franco}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Djenidi, F}} [[Kategorio:Volontuloj de TEJO]] [[Kategorio:Francaj esperantistoj]] 2aiy1x0tyfyyeprz49zz7vce7jl3fxc László Gereblyés 0 903359 9372173 9038383 2026-05-13T15:08:23Z Sj1mor 12103 9372173 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Ladislao|László]] Gereblyés''' [lAslO gerbjEŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Gereblyés László''' estis [[Hungario|hungara]] [[poeto]], [[tradukisto]]. Liaj [[pseŭdonimo]]j estis'': Góbé László, Orondi András, Czirák Pál, Eisner Kurt, Vidéky Sándor''. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM55835 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=672631&date=2025-03-05 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1904|3|30}} en [[Csákberény]], li mortis {{mortotago|1968|10|18}} en [[Balatonfüred]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en komerca [[mezlernejo]] en [[Székesfehérvár]] en 1922. Inter 1923–1932 li estis [[oficisto]] en banko, dum li partoprenis en laboristaj movadoj, eĉ en 1924 li aliĝis al la subteraj [[komunistoj]]. Li redaktis komunismajn gazetojn, periodaĵojn. Inter 1932–1936 li estis laboristo en tekstila fabriko, poste li estis forigita. Pro polica molestado en 1938 li vojaĝis al [[Parizo]], kie li redaktis hungarajn komunismajn periodaĵojn. Dum la milito li aliĝis al la franca armeo, respektive al partizanoj. En [[1945]] li hejmenvenis kaj redaktis gazetojn, inter 1949–1956 li laboris en instituto, inter 1959–1962 li estis institutestro en [[Parizo]]. Dum la socialismo li estis signifa figuro de la literatura vivo. Li ricevis [[premio]]jn inter 1955-1964. == Elektitaj kontribuoj == * ''Testvéreim!'' (poemoj, 1925) * ''A döntés felé'' (raportaro, 1932) * ''Nehogy engedj!'' (poemoj, 1937) * ''A textilipar dolgozói.'' ([[sociografio]], 1937) * ''Árnyék az időben.'' (poemoj, 1946) * ''Henri Martin.'' Verses színjáték. (poema teatraĵo, 1952) * ''Mindhalálig.'' (poemoj, 1958) * ''Versek mozgóképre.'' (poemoj, 1966) * ''Antanténusz. Mondókák és tréfás versek.'' (infanaj rimoj, 1968, 7-a eldono: 1997) * ''A bányász-tűzvonalban. – „Magyar föld” est a Vigadóban.'' (1981) == Elektitaj tradukaĵoj == * [[Paul Éluard]]: ''A francia költészet a világ színe előtt.'' (1946) * [[Victor Hugo]]: ''Válogatott versei.'' (kuntradukisto, 1953) * [[Elsa Triolet]]: ''Idegenek Párizsban.'' (romano, kuntradukisto, 1958) * [[:fr:Vladimir Pozner]]: ''Hispánia, első szerelmem.'' (romano, 1966) * ''Klasszikus francia költők.'' (poemoj, kuntradukisto, 1968) * [[Jules Supervielle]]: ''Válogatott versei.'' (poemoj, kuntradukisto, 1978) * [[Louis Aragon]]: ''Versei.'' (poemoj, kuntradukisto, 1984) == Memorigiloj == * memortabulo en Budapeŝto (vidu la foton!) * kulturdomo de Csákberény portas la nomon "Gereblyés László" == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC04834/05140.htm biografio hungare kun foto] * [https://www.ekmk.hu/lexikon/talalatok3.php?beture=GEREBLY%C3%89S%20L%C3%A1szl%C3%B3 biografio hungare kun foto] * [https://mek.oszk.hu/00000/00019/html/g/i004455.htm biografio datenoj kun foto] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/gereblyes-laszlo-24ac8 biografio hungare] * [https://provertes.hu/index.php/naturparki-kincsestar/alkotok-es-alkotasok/irok-zeneszek-muveszek/859-gereblyes-laszlo-grunfeld-laszlo biografio hungare] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Spenot-a-magyar-irodalom-tortenete-1/viii-kotet-a-magyar-irodalom-tortenete-19451975-ii-a-kolteszet-81D8/a-szocialista-mozgalom-vonzasaban-893B/a-szocialista-lira-masodik-nemzedeke-munkakozosseg-898B/gereblyes-laszlo-19041968-89A8/ aprezo] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gereblyes Laszlo}} [[Kategorio:Hungaraj poetoj]] [[Kategorio:Hungaraj tradukistoj]] [[Kategorio:Hungaraj redaktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj komunistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 1bvuanmqjnu2ufvghvscxy6bph5mu7g Jakob Glatz 0 903508 9372507 9251530 2026-05-14T03:54:46Z Sj1mor 12103 9372507 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Jakob GLATZ''' (naskiĝinta la {{daton|17|11|1776}} en [[Poprad]], mortinta la {{daton|25|9|1831}} en [[Bratislavo]]) estis [[hungario|hungara]] predikisto, edukisto kaj verkisto germanlingva. Edzigis lin en [[Spišská Nová Ves]] Sophie Rosine Laßgallner naskonte kvar filojn kaj tri filinojn. ==Vivo== Estante filo de forĝisto li frekventis protestantismajn liceojn en [[Kežmarok]], [[Miskolc]] kaj Bratislavo studonte teologion kaj filozofion en [[Jena]] (i.a. ĉe Fichte, Schelling, A. W. Schlegel). Inter 1797-1804 aktivis li ĉe [[salzmann-lernejo (Schnepfenthal)|Salzmann-lernejo]] en Schnepfenthal kie li havis bonajn rilatojn kun [[Johann Christoph Friedrich GutsMuths]] kaj [[Carl Ritter]]. Tie li ekkarieris kiel morala porjunulara verkisto. Lia una verko aperis anonime en [[Gotha]] en 1799 s.t. ''Freimütige Bemerkungen eines Ungars über sein Vaterland''. En ĝi estis kritikata la hungarlandaj kondiĉoj el vidpunktoj raciismaj kaj temis ankaŭ grava atesto de germanlingva hungarlandano. En 1804 li fariĝis instruisto ĉe la evangelia lernejo en [[Vieno]], en 1805 dua, poste tria predikisto de la vienaj protestantoj de [[aŭgsburga konfeso]]. En 1806 lia imperiestra moŝto [[Francisko la 1-a (Aŭstrio)|Francisko la 1-a]] nomumis lin spirita konsilisto ĉe la Tutmonarkia evangelia konsistorio. La oficon predikistan li pro sanecaj kialoj forlasis en 1816; konsistorianeco kontiĝuiĝis. Ĉi-funkcie Glatz sukcese postulis la neniigon de katolika [[cenzuro]] pri ĉiuj evangeliaj religiaj skribaĵoj. Krome la protestantaj bazlernejoj estis submetitaj al la kontrolo de la evangeliaj superuloj kaj [[superintendanto]]j. Glatz ankaŭ organizis la 300-an datrevenon de la [[Reformacio]] en 1817 kaj kunfondis teologian altlernejon en Vieno. Li minimume 80 verkojn skribis, en pli ol 120 volumoj/partoj. Nur 59 aĵoj estas porjunulaj kiuj ĝuis tradukon en multajn lingvojn. Ili intence estis moralegaj, sed ĉiam facile kompreneblaj kaj adaptitaj laŭ aĝoŝtupoj kaj sekso, havante do funkcion altkvalitan kaj estante eĉ ekumenismaj. Samtempuloj ne hezitis kompari lin gravece al [[Christoph von Schmid]] (ekz. Wurzbach!). La aliaj verkoj estis ĉefe kun teologia enhavo. Lia konvinko estis piretisma-raciisma kun influoj de [[Friedrich Jacobi]]. Glatz ankaŭ eldonis eklezikantajn librojn kaj en 1829 superrigardon pri farendaĵoj en Aŭstrujo. Krome li reporteris por la gazetoj "Teŭtscher Merkur" kaj "Allgemeine Literaturzeitung" (de Jena). En la 19-a viena urbodistrikto portas ekde 1895 strato nomon de li, ''Glatzgasse''. ==Fonto== Steinacker, Ruprecht: [https://www.deutsche-biographie.de/pnd116654694.html#ndbcontent "Glatz, Jakob"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie'' 6 (1964), p. 436 ==Verkoj== {{div col|2}} * Wenige Worte über den Tod des verewigten Professors und verdienstvollen Rectors des evang. Gymnasiums zu Preßburg Johann Georg Stretschko am 5. Nov. 1795 als an seinem Begräbnisstage in der Schule gesagt (Bratislavo) * Ein Wort über Erziehung. Den Professoren Hrn. Stephan Sabel u. Hrn. Stephan Fabry, am 16. Christmonath 1795. als an ihrem Namensfeste von der evang. studierenden Jugend in Pressburg gewidmet. Bratislavo (költemény) * Einige Züge aus dem Charakter Joh. Zach. Westers, aus Kaysmark in Ungarn, eines viel versprechenden, zu früh verstorbenen Mannes. Schnepfenthal, 1798 * Freimüthige Bemerkungen eines Ungars über sein Vaterland. Auf einer Reise durch einige Ungarische Provinzen (1799) =false Online] * Der sufriedene Jakob und sein Sohn. Leipzig 1799 * Familiengemälde und Erzählungen für die Jugend. Gotha, 1799 * Erzählungen für die zartere Jugend. Leipzig 1799-1801 * Das rothe Buch. Altenburg, 1800-1801 * Kleine Romane für die Jugend. Altona 1801 * Moralische Gemälde für die gebildete Jugend. Leipzig 1801-03 * Unterhaltungen und Sittengemälde für die Jugend. Dresden 1802 * Jacob Stille's Erzählungsbuch. Leipzig, 1802-03 * Merkwürdige Reisen in fremde Welttheile, zunächet für die jüngere Jugend herausg. Fürth 1802-04 * Vater Traumann. Ein Lesebuch zunächst für Bürgerschulen. Schnepfenthal 1803 * Naturhistorisches Bilder- und Lesebuch, oder Erzählungen über Genenstände aus den drei Reichen der Natur. Jena 1803 * Taschenbuch für die Deutsche Jugend. Fürth 1803 * Iduna. Ein moralisches Unterhaltungsbuch für die weibliche..... Frankfurt 1803 * Kleine Geschichten für die Jugend. Nürnber 1803 * Neue Unterhaltungen und Sittengemälde für Kinder von 12-16 Jahren. Dresden, 1803 * ABC- und Lesebuch. Wien, 1804, három füzet, dua eldono Vieno 1823 * Theodor's und Emiliens Lesebuch. Wien 1805 * Philosophischreligiöse Betrachtungen auf dem Gottesacker. Augsburg 1805 * Unterhaltendes Lesebuch. Wien 1805 * Handbuch von Erzählungen für das Kindesalter vom vierten bis zum siebenten Jahre... Leipzig 1806 * Die frohen Kinder, oder Erzählungen und Bilder aus der Kinderwelt... Wien 1806 * Theone. Ein Geschenk für gute Töchter zur Weckung und Veredlung ihren sittlichen und religiösen Gefühls... Frankfurt a. M. 1806 * Betrachtungen über Gegenstände der Religion, Sittenlehre und des menschlichen Lebens. Jena 1806 * Von der Pflicht, für das Leben und die Gesundheit unserer zarten Kinder zu sorgen. Und über die Pflichten der Wohlhabenden in Zeiten des Mangels und der Noth. Zwei Reden. Wien 1806 * Sittenlehre führ jüngere Mädchen, in Beispielen. Frankfurt a. M., 1807 * Minona, ein unterhaltendes Lesebuch für Mädchen von 4-7 Jahren. Frankfurt 1807 * Die glückliche Jugend, ein Seitenstück zu den frohen Kindern. Wien 1807 * Waldemar's Vermächtniss an seinen Sohn. Für Jünglinge. Tübingen 1808 * Der weise Christ in bösen Tagen. Kanzelreden. Jena 1808 * Andachtsbuch... für die Jugend... Leipzig 1808 * Rosaliens Vermächtniss an ihre Tochter Amanda, oder: Worte einer guten Mutter an den Geist und das Herz ihrer Tochter... Leipzig 1808 * Magazin von moralischen Erzählungen. Gesammelt von H. K. Gutmann (J. Glatz). Wien 1808 * Glatzens erste Nahrung für den keimenden Verstand guter Kinder, oder neues ABC-, Lese- und Bilderbuch. Wien 1808 * Neue Familiengemälde und Erzählungen. Wien, 1809 * Neues Bilder-Cabinet. Ein Bilder- und Lesebuch zur Belehrung und Unterhaltung. Wien 1809 * Die Kinderwelt in Bildern und Erzählungen. Leipzig 1809 * Kleines Sittenbüchlein für die zarte Jugend beiderlei Geschlechts. Leipzig 1809 * Fabeln und Erzählungen. Leipzig 1809 * Ueber die Nothwendigkeit und den Einfluss des Gemeingeistes in jedem bürgerlichen Vereine. Eine Rede. Leipzig 1809 * Lina's erstes Lesebuch, ein Elementarbuch für Mädchen, Frankfurt 1810 * Die Familie Karlsberg, oder die Tugendlehre anschaulich dargestellt. Amsterdam 1810 * Das goldene ABC, für Kinder, die schon lesen können. Nürnberg 1810 * Die frohen Abende, oder erzählungen eines Vaters im Kreise seiner Kinder. Leipzig 1810 * Die erzählende Mutter, oder kurze Geschichten für Kinder von 2-4 Jahren, Leipzig 1810 * Francz von Lilienfeld oder der Familienabend, ein Buch für deutsche Söhne und Töchter. Leipzig 1811 * Gratulationsbüchlein für die Jugend. Von Jakob Stille. Wien 1811 * Wilhelms erstes Lesebuch, ein elementar Lesebuch zunächst für Knaben... Frankfurt 1811 * Einige Züge aus dem Leben des Galizischen Superintendenten Samuel Bredetzky, 1812 * Worte der Religion über wichtige Angelegenheiten des Herzens und des Lebens, mit Rücksicht auf die Ereignisse und den Geist der Zeit. Wien 1812 * Selmar oder Worte der Belehrung. Wien 1812 * Die Bilderwelt, ein belehrendes Bilderbuch für die Jugend. mit erklärenden Erzählungen in deutscher, französischer und italienischer Sprache. Wien 1813 * Neues Erzählungsbüchlein für Kinder. Berlin 1813 * Ida, oder Worte der Belehrung. Wien 1813 * Die guten Kinder. Frankfurt 1813 * Deutschfranzösisches Elementar-Lesebuch für Anfänger in der deutschen und französischen Sprache, mit der französischen Uebersetzung zur Seite von Abbé Libert. Aarau 1814 * Kleines Erzählungsbuch für fleissige Knaben und Mädchen, welche sich in der deutschen und französischen Sprache üben... Aarau 1814 * Lina's zweites Lesebuch. Ein elementar Lesebuch, zunächst für Mädchen, Frankfurt 1814 * Trostbuch für Leidende. Wien 1814 * Geschichte für die jüngere Jugend. Wien 1814 * Geschichte für die ältere Jugend. Wien 1814 * Religionsbüchlein oder Unterhaltungen eines Vaters mit seinen Kindern über Gott und göttliche Dinge. Leipzig 1815 * Andachtsbuch für gebildete Familien ohne Unterschied des Glaubensbekenntnisses. Wien, 1815 (2. k. Lipcse 1817 * Ein Buch für redliche Dulder. Wien 1815 * Beispiele von Leidenden und Unglücklichen... Wien 1816 * Moralische Erzählungen für Mädchen. Gesammelt von K. H. Gutman. Wien, 1816 * Wilhelm's zweites Lesebuch, ein elementar Lesebuch für Knaben. Frankfurt 1816 * Sammlung unterhaltender Erzählungen Wien 1816 * Tugendlehre. Leipzig 1816 * Langdorff's Reise um die Welt. Wien 1816 * Sammlung ausgewälter Lieder, über die wichtigsten Gegenstände der Natur. Religions- und Sittenlehre und des menschlichen Lebens. Für Jung und Alt. Wien 1817 * Jakob Stille's Fabeln und Erzählungen. Wien 1817 * Neue Jugend-Bibliothek, oder belehrende und angenehme Unterhaltungen... Wien 1817 * Nachrichten über die Feier des dritten Jubelfestes der Reformation in den sämmtlichen k. k. österr. Staaten im Jahre 1817. Nebst einigen allgemeinen Bemerkungen über den gegenwärtigen kirchlichen Zustand der Protestanten in gedachten Staaten. Wien 1818 * Sammlung einiger Jubelpredigten... Wien 1818 * Eduard und Mathilde, oder kleine Geschichten für wissbegierige Knaben und Mädchen. Frankfurt 1819 * Einige Momente aus Dr. Luther's Leben, nebst einem kurzen Unterricht der im J. 1517. durch D. Martin Luther unternommenen Reformation und der dadurch gestifteten ev. Kirche. Wien 1820 * Le monde des enfant ou recueil ďhistorielles... par ľabbé Libert. Leipzig 1820 * Aureliens Stunden der Andacht. Ein Erbauungsbuch für Töchter gebildeter Stände. Frankfurt 1820 * Haus-Postille für religiös-gesinnte Familien, oder Religionsbetrachtungen für alle Sonn- und Festtage im Jahre. Wien 1821 * Beicht- und Communionbuch für evang. Christen von jedem Stande, Alter und Geschlechte. Wien 1821 * Rosaliens Erinnerungen aus ihrem Leben. Leipzig 1821 * Alwina, oder das Glück eines tugendhaften und frommen Herzens und Wandels. dargestellt in einer Reihe lehrreicher Beispiele. Für Frauen und Jungfrauen gebildeter Stände. Wien 1823 * Gebetbuch für den evang. Bürger und Landmann nebst der Leidensgeschichte Jesu Christi. Wien 1823 * Erzählungen für Kinder und Kinderfreunde. Leipzig 1824 * Warnungen für die Jugend. Wien 1824 * Julius von Klarenau, oder Stimme eines edlen Greises an den Geist und das Herz eines hoffnungsvollen Jünglings. Wien 1824 * Aurora. Ein Taschenbuch für deutsche Töchter und Frauen edlern Sinnes. Leipzig 1826-28 * Das grüne Buch. Ein belehrendes und unterhaltendes Lesebuch für jüngere Knaben und Mädchen. Wien 1828 * Maria, oder das unglückliche Mädchen. Eine rührende Geschichte. Wien 1829 * Evangelisch-christliches Gesangbuch, oder Sammlung geistlicher Lieder... Wien 1828 * Kirchen-Agende für die evang. Gemeinden des oesterr. Kaiserstaates... Wien 1829 * Gesänge über Tod, Grab und Unsterblichkeit... Wien 1829 * Gesängbuch für die Jugend. Wien 1831 {{div col end}} ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116654694 ligiloj ĉe DDB] *[https://kulturstiftung.org/biographien/glatz-jakob-2 etbiografio] - ĉe: ''Kulturstiftung der deutschen Vertriebenen'' (surbaze de A. Hudak/L. Guzsak: ''Karpatendeutsche Lebensbilder,'' Erlangen 1971) {{DEFAULTSORT:Glatz, Jakob}} [[kategorio:Naskiĝintoj en 1776]] [[kategorio:Mortintoj en 1831]] [[kategorio:Mortintoj en Bratislavo]] [[kategorio:Hungaraj teologoj]] [[kategorio:Instruistoj]] [[kategorio:Predikistoj]] [[kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[kategorio:Waltershausen]] fgknedc8j6vftdra82gdc00qvyyninx 9372508 9372507 2026-05-14T03:55:12Z Sj1mor 12103 9372508 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Jakob GLATZ''' (naskiĝinta la {{daton|17|11|1776}} en [[Poprad]], mortinta la {{daton|25|9|1831}} en [[Bratislavo]]) estis [[hungario|hungara]] predikisto, edukisto kaj verkisto germanlingva. Edzigis lin en [[Spišská Nová Ves]] Sophie Rosine Laßgallner naskonte kvar filojn kaj tri filinojn. ==Vivo== Estante filo de forĝisto li frekventis protestantismajn liceojn en [[Kežmarok]], [[Miskolc]] kaj Bratislavo studonte teologion kaj filozofion en [[Jena]] (i.a. ĉe Fichte, Schelling, A. W. Schlegel). Inter 1797-1804 aktivis li ĉe [[salzmann-lernejo (Schnepfenthal)|Salzmann-lernejo]] en Schnepfenthal kie li havis bonajn rilatojn kun [[Johann Christoph Friedrich GutsMuths]] kaj [[Carl Ritter]]. Tie li ekkarieris kiel morala porjunulara verkisto. Lia una verko aperis anonime en [[Gotha]] en 1799 s.t. ''Freimütige Bemerkungen eines Ungars über sein Vaterland''. En ĝi estis kritikata la hungarlandaj kondiĉoj el vidpunktoj raciismaj kaj temis ankaŭ grava atesto de germanlingva hungarlandano. En 1804 li fariĝis instruisto ĉe la evangelia lernejo en [[Vieno]], en 1805 dua, poste tria predikisto de la vienaj protestantoj de [[aŭgsburga konfeso]]. En 1806 lia imperiestra moŝto [[Francisko la 1-a (Aŭstrio)|Francisko la 1-a]] nomumis lin spirita konsilisto ĉe la Tutmonarkia evangelia konsistorio. La oficon predikistan li pro sanecaj kialoj forlasis en 1816; konsistorianeco kontiĝuiĝis. Ĉi-funkcie Glatz sukcese postulis la neniigon de katolika [[cenzuro]] pri ĉiuj evangeliaj religiaj skribaĵoj. Krome la protestantaj bazlernejoj estis submetitaj al la kontrolo de la evangeliaj superuloj kaj [[superintendanto]]j. Glatz ankaŭ organizis la 300-an datrevenon de la [[Reformacio]] en 1817 kaj kunfondis teologian altlernejon en Vieno. Li minimume 80 verkojn skribis, en pli ol 120 volumoj/partoj. Nur 59 aĵoj estas porjunulaj kiuj ĝuis tradukon en multajn lingvojn. Ili intence estis moralegaj, sed ĉiam facile kompreneblaj kaj adaptitaj laŭ aĝoŝtupoj kaj sekso, havante do funkcion altkvalitan kaj estante eĉ ekumenismaj. Samtempuloj ne hezitis kompari lin gravece al [[Christoph von Schmid]] (ekz. Wurzbach!). La aliaj verkoj estis ĉefe kun teologia enhavo. Lia konvinko estis piretisma-raciisma kun influoj de [[Friedrich Jacobi]]. Glatz ankaŭ eldonis eklezikantajn librojn kaj en 1829 superrigardon pri farendaĵoj en Aŭstrujo. Krome li reporteris por la gazetoj "Teŭtscher Merkur" kaj "Allgemeine Literaturzeitung" (de Jena). En la 19-a viena urbodistrikto portas ekde 1895 strato nomon de li, ''Glatzgasse''. ==Fonto== Steinacker, Ruprecht: [https://www.deutsche-biographie.de/pnd116654694.html#ndbcontent "Glatz, Jakob"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie'' 6 (1964), p. 436 ==Verkoj== {{div col|2}} * Wenige Worte über den Tod des verewigten Professors und verdienstvollen Rectors des evang. Gymnasiums zu Preßburg Johann Georg Stretschko am 5. Nov. 1795 als an seinem Begräbnisstage in der Schule gesagt (Bratislavo) * Ein Wort über Erziehung. Den Professoren Hrn. Stephan Sabel u. Hrn. Stephan Fabry, am 16. Christmonath 1795. als an ihrem Namensfeste von der evang. studierenden Jugend in Pressburg gewidmet. Bratislavo (költemény) * Einige Züge aus dem Charakter Joh. Zach. Westers, aus Kaysmark in Ungarn, eines viel versprechenden, zu früh verstorbenen Mannes. Schnepfenthal, 1798 * Freimüthige Bemerkungen eines Ungars über sein Vaterland. Auf einer Reise durch einige Ungarische Provinzen (1799) =false Online] * Der sufriedene Jakob und sein Sohn. Leipzig 1799 * Familiengemälde und Erzählungen für die Jugend. Gotha, 1799 * Erzählungen für die zartere Jugend. Leipzig 1799-1801 * Das rothe Buch. Altenburg, 1800-1801 * Kleine Romane für die Jugend. Altona 1801 * Moralische Gemälde für die gebildete Jugend. Leipzig 1801-03 * Unterhaltungen und Sittengemälde für die Jugend. Dresden 1802 * Jacob Stille's Erzählungsbuch. Leipzig, 1802-03 * Merkwürdige Reisen in fremde Welttheile, zunächet für die jüngere Jugend herausg. Fürth 1802-04 * Vater Traumann. Ein Lesebuch zunächst für Bürgerschulen. Schnepfenthal 1803 * Naturhistorisches Bilder- und Lesebuch, oder Erzählungen über Genenstände aus den drei Reichen der Natur. Jena 1803 * Taschenbuch für die Deutsche Jugend. Fürth 1803 * Iduna. Ein moralisches Unterhaltungsbuch für die weibliche..... Frankfurt 1803 * Kleine Geschichten für die Jugend. Nürnber 1803 * Neue Unterhaltungen und Sittengemälde für Kinder von 12-16 Jahren. Dresden, 1803 * ABC- und Lesebuch. Wien, 1804, három füzet, dua eldono Vieno 1823 * Theodor's und Emiliens Lesebuch. Wien 1805 * Philosophischreligiöse Betrachtungen auf dem Gottesacker. Augsburg 1805 * Unterhaltendes Lesebuch. Wien 1805 * Handbuch von Erzählungen für das Kindesalter vom vierten bis zum siebenten Jahre... Leipzig 1806 * Die frohen Kinder, oder Erzählungen und Bilder aus der Kinderwelt... Wien 1806 * Theone. Ein Geschenk für gute Töchter zur Weckung und Veredlung ihren sittlichen und religiösen Gefühls... Frankfurt a. M. 1806 * Betrachtungen über Gegenstände der Religion, Sittenlehre und des menschlichen Lebens. Jena 1806 * Von der Pflicht, für das Leben und die Gesundheit unserer zarten Kinder zu sorgen. Und über die Pflichten der Wohlhabenden in Zeiten des Mangels und der Noth. Zwei Reden. Wien 1806 * Sittenlehre führ jüngere Mädchen, in Beispielen. Frankfurt a. M., 1807 * Minona, ein unterhaltendes Lesebuch für Mädchen von 4-7 Jahren. Frankfurt 1807 * Die glückliche Jugend, ein Seitenstück zu den frohen Kindern. Wien 1807 * Waldemar's Vermächtniss an seinen Sohn. Für Jünglinge. Tübingen 1808 * Der weise Christ in bösen Tagen. Kanzelreden. Jena 1808 * Andachtsbuch... für die Jugend... Leipzig 1808 * Rosaliens Vermächtniss an ihre Tochter Amanda, oder: Worte einer guten Mutter an den Geist und das Herz ihrer Tochter... Leipzig 1808 * Magazin von moralischen Erzählungen. Gesammelt von H. K. Gutmann (J. Glatz). Wien 1808 * Glatzens erste Nahrung für den keimenden Verstand guter Kinder, oder neues ABC-, Lese- und Bilderbuch. Wien 1808 * Neue Familiengemälde und Erzählungen. Wien, 1809 * Neues Bilder-Cabinet. Ein Bilder- und Lesebuch zur Belehrung und Unterhaltung. Wien 1809 * Die Kinderwelt in Bildern und Erzählungen. Leipzig 1809 * Kleines Sittenbüchlein für die zarte Jugend beiderlei Geschlechts. Leipzig 1809 * Fabeln und Erzählungen. Leipzig 1809 * Ueber die Nothwendigkeit und den Einfluss des Gemeingeistes in jedem bürgerlichen Vereine. Eine Rede. Leipzig 1809 * Lina's erstes Lesebuch, ein Elementarbuch für Mädchen, Frankfurt 1810 * Die Familie Karlsberg, oder die Tugendlehre anschaulich dargestellt. Amsterdam 1810 * Das goldene ABC, für Kinder, die schon lesen können. Nürnberg 1810 * Die frohen Abende, oder erzählungen eines Vaters im Kreise seiner Kinder. Leipzig 1810 * Die erzählende Mutter, oder kurze Geschichten für Kinder von 2-4 Jahren, Leipzig 1810 * Francz von Lilienfeld oder der Familienabend, ein Buch für deutsche Söhne und Töchter. Leipzig 1811 * Gratulationsbüchlein für die Jugend. Von Jakob Stille. Wien 1811 * Wilhelms erstes Lesebuch, ein elementar Lesebuch zunächst für Knaben... Frankfurt 1811 * Einige Züge aus dem Leben des Galizischen Superintendenten Samuel Bredetzky, 1812 * Worte der Religion über wichtige Angelegenheiten des Herzens und des Lebens, mit Rücksicht auf die Ereignisse und den Geist der Zeit. Wien 1812 * Selmar oder Worte der Belehrung. Wien 1812 * Die Bilderwelt, ein belehrendes Bilderbuch für die Jugend. mit erklärenden Erzählungen in deutscher, französischer und italienischer Sprache. Wien 1813 * Neues Erzählungsbüchlein für Kinder. Berlin 1813 * Ida, oder Worte der Belehrung. Wien 1813 * Die guten Kinder. Frankfurt 1813 * Deutschfranzösisches Elementar-Lesebuch für Anfänger in der deutschen und französischen Sprache, mit der französischen Uebersetzung zur Seite von Abbé Libert. Aarau 1814 * Kleines Erzählungsbuch für fleissige Knaben und Mädchen, welche sich in der deutschen und französischen Sprache üben... Aarau 1814 * Lina's zweites Lesebuch. Ein elementar Lesebuch, zunächst für Mädchen, Frankfurt 1814 * Trostbuch für Leidende. Wien 1814 * Geschichte für die jüngere Jugend. Wien 1814 * Geschichte für die ältere Jugend. Wien 1814 * Religionsbüchlein oder Unterhaltungen eines Vaters mit seinen Kindern über Gott und göttliche Dinge. Leipzig 1815 * Andachtsbuch für gebildete Familien ohne Unterschied des Glaubensbekenntnisses. Wien, 1815 (2. k. Lipcse 1817 * Ein Buch für redliche Dulder. Wien 1815 * Beispiele von Leidenden und Unglücklichen... Wien 1816 * Moralische Erzählungen für Mädchen. Gesammelt von K. H. Gutman. Wien, 1816 * Wilhelm's zweites Lesebuch, ein elementar Lesebuch für Knaben. Frankfurt 1816 * Sammlung unterhaltender Erzählungen Wien 1816 * Tugendlehre. Leipzig 1816 * Langdorff's Reise um die Welt. Wien 1816 * Sammlung ausgewälter Lieder, über die wichtigsten Gegenstände der Natur. Religions- und Sittenlehre und des menschlichen Lebens. Für Jung und Alt. Wien 1817 * Jakob Stille's Fabeln und Erzählungen. Wien 1817 * Neue Jugend-Bibliothek, oder belehrende und angenehme Unterhaltungen... Wien 1817 * Nachrichten über die Feier des dritten Jubelfestes der Reformation in den sämmtlichen k. k. österr. Staaten im Jahre 1817. Nebst einigen allgemeinen Bemerkungen über den gegenwärtigen kirchlichen Zustand der Protestanten in gedachten Staaten. Wien 1818 * Sammlung einiger Jubelpredigten... Wien 1818 * Eduard und Mathilde, oder kleine Geschichten für wissbegierige Knaben und Mädchen. Frankfurt 1819 * Einige Momente aus Dr. Luther's Leben, nebst einem kurzen Unterricht der im J. 1517. durch D. Martin Luther unternommenen Reformation und der dadurch gestifteten ev. Kirche. Wien 1820 * Le monde des enfant ou recueil ďhistorielles... par ľabbé Libert. Leipzig 1820 * Aureliens Stunden der Andacht. Ein Erbauungsbuch für Töchter gebildeter Stände. Frankfurt 1820 * Haus-Postille für religiös-gesinnte Familien, oder Religionsbetrachtungen für alle Sonn- und Festtage im Jahre. Wien 1821 * Beicht- und Communionbuch für evang. Christen von jedem Stande, Alter und Geschlechte. Wien 1821 * Rosaliens Erinnerungen aus ihrem Leben. Leipzig 1821 * Alwina, oder das Glück eines tugendhaften und frommen Herzens und Wandels. dargestellt in einer Reihe lehrreicher Beispiele. Für Frauen und Jungfrauen gebildeter Stände. Wien 1823 * Gebetbuch für den evang. Bürger und Landmann nebst der Leidensgeschichte Jesu Christi. Wien 1823 * Erzählungen für Kinder und Kinderfreunde. Leipzig 1824 * Warnungen für die Jugend. Wien 1824 * Julius von Klarenau, oder Stimme eines edlen Greises an den Geist und das Herz eines hoffnungsvollen Jünglings. Wien 1824 * Aurora. Ein Taschenbuch für deutsche Töchter und Frauen edlern Sinnes. Leipzig 1826-28 * Das grüne Buch. Ein belehrendes und unterhaltendes Lesebuch für jüngere Knaben und Mädchen. Wien 1828 * Maria, oder das unglückliche Mädchen. Eine rührende Geschichte. Wien 1829 * Evangelisch-christliches Gesangbuch, oder Sammlung geistlicher Lieder... Wien 1828 * Kirchen-Agende für die evang. Gemeinden des oesterr. Kaiserstaates... Wien 1829 * Gesänge über Tod, Grab und Unsterblichkeit... Wien 1829 * Gesängbuch für die Jugend. Wien 1831 {{div col end}} ==Eksteraj ligiloj== {{Projektoj}} *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116654694 ligiloj ĉe DDB] *[https://kulturstiftung.org/biographien/glatz-jakob-2 etbiografio] - ĉe: ''Kulturstiftung der deutschen Vertriebenen'' (surbaze de A. Hudak/L. Guzsak: ''Karpatendeutsche Lebensbilder,'' Erlangen 1971) {{DEFAULTSORT:Glatz, Jakob}} [[kategorio:Naskiĝintoj en 1776]] [[kategorio:Mortintoj en 1831]] [[kategorio:Mortintoj en Bratislavo]] [[kategorio:Hungaraj teologoj]] [[kategorio:Instruistoj]] [[kategorio:Predikistoj]] [[kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[kategorio:Waltershausen]] s0xw6xrpqxz7l291cc0e27twod08i4b Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio/Esperantistoj 4 907407 9372403 9367836 2026-05-13T21:41:34Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9372403 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE { ?item wdt:P106 ?occ . VALUES ?occ { wd:Q860918 # Esperantist } FILTER NOT EXISTS { # has no eo.wikipedia sitelink ?wen schema:about ?item . ?wen schema:isPartOf <https://eo.wikipedia.org/> . } ?item wdt:P31 wd:Q5 . # human OPTIONAL { ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . } FILTER(?linkcount > 1) # more than 1 sitelink } ORDER BY DESC(?linkcount) LIMIT 400 |sort=P569 |columns=label:nomo,P18,description:priskribo,P27,P569,P570,P19,P20,item:vikidatuma ero,?linkcount:nombro de ligiloj |thumb=200 |links=red |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! nomo ! bildo ! priskribo ! ŝtataneco ! naskiĝdato ! mortdato ! naskiĝloko ! mortloko ! vikidatuma ero ! nombro de ligiloj |- | [[Louis Théophile Dufour-Vernes]] | | svisa arkivisto kaj esperantisto (1839-1909) | [[Svislando]] | data-sort-value="1839" | 1839-09-01 | data-sort-value="1909" | 1909-07-12 | [[Ĝenevo]] | [[Ĝenevo]] | [[:d:Q18533689|Q18533689]] | 2 |- | [[José Revilla Haya]] | [[Dosiero:José Revilla Haya años 30.jpg|center|200px]] | hispana esperantisto (1864-1955) | [[Hispanio]] | data-sort-value="1864" | 1864-11-15 | data-sort-value="1955" | 1955-10-09 | [[Madrido]] | [[Ascain]] | [[:d:Q5945075|Q5945075]] | 2 |- | [[Camille Duvaux]] | | franca katolika pastro | [[Francio]] | data-sort-value="1866" | 1866-10-01 | data-sort-value="1962" | 1962-10-28 | [[Lignières (Cher)|Lignières]] | [[Strato de Abatinoj]] | [[:d:Q43482483|Q43482483]] | 2 |- | [[Lluís Coll i Espadaler]] | | hispana pentristo | [[Hispanio]] | data-sort-value="1867" | 1867-04-22 | data-sort-value="1944" | 1944-01-20 | [[Sant Quirze de Besora]] | [[Barcelono]] | [[:d:Q29523780|Q29523780]] | 2 |- | [[Andrés Giménez Soler]] | [[Dosiero:Andrés Giménez Soler.jpg|center|200px]] | hispana historiisto kaj esperantisto | [[Hispanio]] | data-sort-value="1869" | 1869 | data-sort-value="1938" | 1938-09-30 | [[Zaragozo]] | [[Zaragozo]] | [[:d:Q8199341|Q8199341]] | 3 |- | [[Arturo Aly Belfàdel]] | | itala esperantisto | [[Itala Reĝlando|Reĝlando Italio]] | data-sort-value="1872" | 1872-07-04 | data-sort-value="1945" | 1945-07-06 | [[Petralia Sottana]] | [[Mirano]] | [[:d:Q3624496|Q3624496]] | 2 |- | [[Izraelo Fels]] | [[Dosiero:Fels Izraelo 311 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg|center|200px]] | pola juddevena kuracisto kaj esperantisto | [[Dua Pola Respubliko]] | data-sort-value="1879" | 1879-05-20 | data-sort-value="1942" | 1942<br/>1941 | [[Lvivo]] | [[Bełżec]] | [[:d:Q11714938|Q11714938]] | 2 |- | [[William Harris]] | | kimra pastro, akademiulo kaj esperantisto (1884–1956) | [[Unuiĝinta Reĝlando]]<br/>[[Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando|Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando (1801–1922)]] | data-sort-value="1884" | 1884-04-28 | data-sort-value="1956" | 1956-01-23 | [[Dowlais]] | [[Londono]] | [[:d:Q8010926|Q8010926]] | 3 |- | [[Jan Muszyński]] | [[Dosiero:Muszyński Jan 502 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg|center|200px]] | pola apotekisto | [[Pollando]] | data-sort-value="1884" | 1884-07-03 | data-sort-value="1957" | 1957-04-28 | [[Wólka Nosowska]] | [[Lodzo]] | [[:d:Q11718463|Q11718463]] | 2 |- | [[Rudolf Pavlovič Mareček]] | [[Dosiero:Rudolf Mareček 2025 stamp of Kyrgyzstan.jpg|center|200px]] | ĉeĥa esperantisto, komunisto | | data-sort-value="1888" | 1888-02-28 | data-sort-value="1970" | 1970-02-20 | [[Nový Hrozenkov]] | [[Almato]] | [[:d:Q25487818|Q25487818]] | 3 |- | [[Roman Kmiecik]] | [[Dosiero:Kmiecik Roman 460 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg|center|200px]] | pola eldonisto kaj esperantisto | [[Pollando]] | data-sort-value="1889" | 1889-02-26 | data-sort-value="1946" | 1946-07-09 | [[Mieleszyn, Łódź Voivodeship]] | [[Stawiszyn]] | [[:d:Q9312376|Q9312376]] | 2 |- | [[Jan Silhan]] | [[Dosiero:Ośrodek Leczniczo-Rehabilitacyjny im. kpt. Jana Silhana w Muszynie 9.jpg|center|200px]] | pola oficiro, socia aktivulo | | data-sort-value="1889" | 1889-11-01 | data-sort-value="1971" | 1971-06-29 | [[Kievo]] | [[Krakovo]] | [[:d:Q21499617|Q21499617]] | 2 |- | [[Frans van der Hoorn]] | | nederlanda, poste palestina, esperantisto kaj farmisto | | data-sort-value="1891" | 1891 | data-sort-value="1946" | 1946 | [[Hago]] | | [[:d:Q25492641|Q25492641]] | 2 |- | [[Jan Wyrwicz]] | [[Dosiero:Wyrwicz Jan 415 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg|center|200px]] | pola juĝisto, soldato de la Polaj Legioj kaj la Enlanda Armeo, Justuloj inter la Nacioj | [[Pollando]] | data-sort-value="1892" | 1892-01-16 | data-sort-value="1963" | 1963<br/>1964-03-08 | | | [[:d:Q20031124|Q20031124]] | 2 |- | [[Kazimierz Domosławski]] | [[Dosiero:Kazimierz Domosławski.jpg|center|200px]] | pola politikisto kaj esperantisto (1893-1960) | [[Pollando]] | data-sort-value="1893" | 1893-02-02 | data-sort-value="1960" | 1960-03-02 | [[Sobieszyn]] | [[Puławy]] | [[:d:Q11737806|Q11737806]] | 3 |- | [[Enric Aguadé Parés]] | [[Dosiero:Enric Aguadé i la seva esposa el 1918.jpg|center|200px]] | kataluna industriisto kaj politikisto | [[Hispanio]] | data-sort-value="1894" | 1894-03-03 | data-sort-value="1969" | 1969-06-24 | [[Reus]] | [[Reus]] | [[:d:Q19290432|Q19290432]] | 2 |- | [[Santiago Aznar Sarachaga]] | | hispana sindikatisto kaj politikisto (1903-1979) | [[Hispanio]] | data-sort-value="1903" | 1903-08-09 | data-sort-value="1979" | 1979-05-19 | [[Bilbao]] | [[Karakaso]] | [[:d:Q4892426|Q4892426]] | 3 |- | [[Edward Bugajski]] | [[Dosiero:Edward Bugajski.jpg|center|200px]] | pola esperantisto | [[Pollando]] | data-sort-value="1903" | 1903-05-15 | data-sort-value="1956" | 1956-03-22 | [[Varsovio]] | [[Varsovio]] | [[:d:Q11696150|Q11696150]] | 2 |- | [[Manuel Monleón]] | | hispana afiŝa artisto kaj esperantisto | [[Hispanio]] | data-sort-value="1904" | 1904-02-23 | data-sort-value="1976" | 1976-08-17 | [[Valencio]] | [[Mislata]] | [[:d:Q11934971|Q11934971]] | 3 |- | [[Gunĉo Gunĉev]] | [[Dosiero:Guncho Gunchev.jpg|center|200px]] | bulgara geografo (1904-1940) | [[Bulgario]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-09 | data-sort-value="1940" | 1940-06-02 | [[Byala]] | [[Sofio]] | [[:d:Q21962212|Q21962212]] | 2 |- | [[Morojo]] | | usona pioniro de kosplejo | | data-sort-value="1904" | 1904-06-20 | data-sort-value="1964" | 1964-11-30 | [[Fenikso (Arizono)|Fenikso]] | | [[:d:Q56248029|Q56248029]] | 2 |- | [[Rafael Gastón Burillo]] | | hispana filologo kaj esperantisto | [[Hispanio]] | data-sort-value="1908" | 1908 | data-sort-value="1963" | 1963-11-15 | [[Zaragozo]] | [[Zaragozo]] | [[:d:Q20100639|Q20100639]] | 2 |- | [[Siem de Waal]] | [[Dosiero:Siem de Waal.jpg|center|200px]] | nederlanda ĵurnalisto | [[Reĝlando de Nederlando]] | data-sort-value="1914" | 1914 | data-sort-value="1986" | 1986 | [[Nederlando]] | [[Sud-Afriko]] | [[:d:Q109558726|Q109558726]] | 2 |- | [[Sebastián Mendívil Urquijo]] | | eŭska militististo | [[Hispanio]] | data-sort-value="1915" | 1915-01-20 | data-sort-value="2014" | 2014-06-04 | [[Barakaldo]] | | [[:d:Q17353282|Q17353282]] | 2 |- | [[José Vidal Riembau]] | | hispana farmisto kaj politikisto | [[Hispanio]] | data-sort-value="1917" | 1917-10-25 | data-sort-value="1989" | 1989-07-04 | [[El Vendrell]] | [[El Vendrell]] | [[:d:Q11928987|Q11928987]] | 3 |- | [[Miquel Pedrola i Alegre]] | [[Dosiero:Miquel Pedrola.JPG|center|200px]] | kataluna komunisto kaj partizano | [[Hispanio]] | data-sort-value="1917" | 1917-06-22 | data-sort-value="1936" | 1936-09-08 | [[Barcelono]] | [[Aragona Fronto]] | [[:d:Q27974999|Q27974999]] | 3 |- | [[Jovan Davidović]] | [[Dosiero:Jovan Davidovic.jpg|center|200px]] | jugoslava esperantisto | [[Socialisma federacia respubliko Jugoslavio]]<br/>[[Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj]] | data-sort-value="1925" | 1925 | data-sort-value="1977" | 1977 | [[Ĉaĉak]] | [[Beogrado]] | [[:d:Q31181762|Q31181762]] | 2 |- | [[Maurício Tragtenberg]] | | brazila sociologo | [[Brazilo]] | data-sort-value="1929" | 1929-11-04 | data-sort-value="1998" | 1998-11-17 | [[Getúlio Vargas (Suda Rio-Grando)]] | [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]] | [[:d:Q10327679|Q10327679]] | 3 |- | [[Włodzimierz Strzyżewski]] | [[Dosiero:Włodzimierz Strzyżewski Pola Esperantisto 05-1972.jpg|center|200px]] | pola sportisto (1931-2001) | [[Pollando]] | data-sort-value="1931" | 1931-10-04 | data-sort-value="2001" | 2001-09-16 | | | [[:d:Q9382833|Q9382833]] | 2 |- | [[Kalju Lillepuu]] | [[Dosiero:Kalju Lillepuu 4.jpg|center|200px]] | estona literatura historiisto (1935-2020) | [[Estonio]] | data-sort-value="1935" | 1935-03-29 | data-sort-value="2020" | 2020-12-13 | [[Küti Rural Municipality]] | [[Viljandi]] | [[:d:Q31278435|Q31278435]] | 2 |- | [[Aleksandr Ivanoviĉ Salmin]] | | rusia esperantisto | [[Rusio]] | data-sort-value="1970" | 1970-05-26 | data-sort-value="2024" | 2024-11-04 | | | [[:d:Q131613997|Q131613997]] | 2 |- | [[Robin Hawkins]] | [[Dosiero:RobAutomatic.jpg|center|200px]] | brita muzikisto kaj esperantisto | [[Unuiĝinta Reĝlando]] | data-sort-value="1986" | 1986-02-11 | | | | [[:d:Q7352461|Q7352461]] | 3 |- | [[Brooke Vibber]] | [[Dosiero:Vibber, Brooke, Apr 2025.jpg|center|200px]] | usona programistino | [[Usono]] | | | [[Orange (Kalifornio)|Orange]] | | [[:d:Q14956410|Q14956410]] | 3 |} ---- &sum; 33 items. {{Wikidata list end}} 59ey13g0rbr6z3k6oi5fuzd1gpcp7rn Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio/Lingvoj 4 907453 9372155 9367590 2026-05-13T14:42:19Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9372155 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?speakers ?sitelinks WHERE { # Get items that are languages (more direct approach) {?item wdt:P31 wd:Q34770} UNION # language {?item wdt:P31 wd:Q33742} UNION # natural language {?item wdt:P31 wd:Q1288568} # modern language # Get number of speakers and sitelinks ?item wdt:P1098 ?speakers . ?item wikibase:sitelinks ?sitelinks . FILTER(?sitelinks > 2) # Exclude languages with Esperanto Wikipedia articles MINUS { ?article schema:about ?item . ?article schema:isPartOf <https://eo.wikipedia.org/> . } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "eo,en" . } } ORDER BY DESC(?speakers) LIMIT 30 |columns=label:nomo (propono),?speakers:parolantoj,?sitelinks:nombro de ligiloj,item:vikidatuma ero |thumb=200 |links=red |summary= }} {| class='wikitable sortable' ! nomo (propono) ! parolantoj ! nombro de ligiloj ! vikidatuma ero |- | [[moderna persa lingvo]] | 96308080 | 11 | [[:d:Q56356571|Q56356571]] |- | [[svahila]] | 82300000<br/>16010110 | 10 | [[:d:Q3197533|Q3197533]] |- | [[sudĉina lingvo]] | 73100000 | 66 | [[:d:Q7033959|Q7033959]] |- | [[Irana persa lingvo]] | 52800000 | 15 | [[:d:Q3513637|Q3513637]] |- | [[niĝeria piĝino]] | 47500000 | 24 | [[:d:Q33655|Q33655]] |- | [[hunana lingvo]] | 37300000 | 38 | [[:d:Q13220|Q13220]] |- | [[raĝastana lingvo]] | 36000000<br/>19972883<br/>12370010 | 61 | [[:d:Q13196|Q13196]] |- | [[sudana araba lingvo]] | 31900000 | 22 | [[:d:Q56573|Q56573]] |- | [[maroka araba lingvo]] | 27500000 | 49 | [[:d:Q56426|Q56426]] |- | [[N’Ko]] | 27000000 | 21 | [[:d:Q18546266|Q18546266]] |- | [[nordlevant-araba]] | 24600000 | 11 | [[:d:Q22809485|Q22809485]] |- | [[Saʽidi Arabic]] | 22400000 | 20 | [[:d:Q56592|Q56592]] |- | [[avadhia]] | 22000000 | 70 | [[:d:Q29579|Q29579]] |- | [[norda paŝtua]] | 20900000 | 7 | [[:d:Q12642194|Q12642194]] |- | [[magaha lingvo]] | 20700000 | 64 | [[:d:Q33728|Q33728]] |- | [[Kongu Tamil]] | 20000000 | 4 | [[:d:Q6429269|Q6429269]] |- | [[Tajvana lingvo]] | 18000000 | 43 | [[:d:Q36778|Q36778]] |- | [[chhattisgarhi]] | 16300000 | 57 | [[:d:Q33158|Q33158]] |- | [[madura lingvo]] | 15000000 | 59 | [[:d:Q36213|Q36213]] |- | [[Niĝera fulfulde]] | 14500000 | 7 | [[:d:Q36129|Q36129]] |- | [[marvari]] | 14000000 | 57 | [[:d:Q56312|Q56312]] |- | [[Sylheti]] | 13980000 | 200 | [[:d:Q2044560|Q2044560]] |- | [[sud-azerbajĝana lingvo]] | 13800000 | 13 | [[:d:Q3449805|Q3449805]] |- | [[chittagonien]] | 13000000 | 38 | [[:d:Q33173|Q33173]] |- | [[Dakni]] | 12800000 | 24 | [[:d:Q669431|Q669431]] |- | [[sud-levantena araba dialekto]] | 11600000 | 10 | [[:d:Q55633582|Q55633582]] |- | [[tunizia araba lingvo]] | 11600000 | 38 | [[:d:Q56240|Q56240]] |} {{Wikidata list end}} dx395iag2q9qtm9cmxohzlde96xroqe Duobla helico 0 908079 9372518 9081289 2026-05-14T04:52:22Z Sj1mor 12103 9372518 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:DNA orbit animated static thumb.png|eta|210ra|{{centre|komplementaj regionoj de nukleaj acidaj molekuloj ligos kaj formos duoblan helikforman strukturon tenitan kune per [[baza paro]]}}]] En [[molekula biologio]], la termino '''duobla helico'''<ref>[http://demonstrations.wolfram.com/DoubleHelix/ montrado de duobla helico en la anglalingva retejo ''wolfram.com'' de 2007]</ref> rilatas al la strukturo formita de [[baza paro|bazparaj]] molekuloj de [[nuklea acido|nukleacido]]j kiel [[DNA]]. La duobla [[helico]], do [[heliko]]-forma strukturo de nuklea acida komplekso ekestas kiel sekvo de sia duaranga strukturo, kaj estas fundamenta komponanto por determini sian triarangan strukturon. La strukturo estis malkovrita fare de interalie <!--[[Maurice Wilkins]],--> [[Rosalind Franklin]], <!--ŝia studento [[Raymond Gosling]],--> [[James Watson]], kaj [[Francis Crick]], dum la esprimo "duobla helico" eniris popolan kulturon kun la publikigo de 1968 de la anglalingva libro ''The Double Helix'' ("la duobla helico") de Watson. [[Dosiero:Bdna cropped.gif|eta|maldekstra|230ra|{{centre|Duobla helico de formo B-[[DNA]], geometrie ĝusta vidigo}}]] La DNA-duobla helico estas bio[[polimero]] de [[nuklea acido]] kuntenita per [[nukleotido]]j kiuj [[baza paro|parigas ĉiam du bazojn]]. [[Dosiero:Maurice Wilkins monument 'Double Helix' in Pongaroa.jpg|eta|Statuo fare de [[Maurice Wilkins]]]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * [[La Serĉado de la Vivo]], de [[Fujio Egami]] en 1971 * [[Nia Korpo. Anatomio kaj fiziologio de la homo por laikoj]], de [[Nishi Seiho]] en 1961 <br/> [[Dosiero:Vatican Museums Spiral Staircase 2012.jpg|eta|centra|300ra|{{centre|la duobla spirala ŝtuparo en la [[Vatikanaj Muzeoj]] estas arkitekta arta interpreto de duobla helico}}]] {{ĝermo|biologio}} [[Kategorio:DNA]] tos2bkm915aa9uv07eiku6xcqteevkj Reijo 0 908173 9372296 9078890 2026-05-13T18:19:01Z ThomasPusch 1869 9372296 wikitext text/x-wiki '''Reijo''' estas finna vira [[persona nomo]], formo de la [[latina]] nomo ''Gregorius''. Antaŭa finna formo Reko estis malfacila flekcii. Tial oni kreis por [[Gregorio]] novan finnan formon Reijo. == Konataj Reijoj == * [[Reijo Frank]], kantisto * [[Reijo Taipale]], kantisto. {{ĝermo|Finnlando}} [[Kategorio:Personaj nomoj]] [[Kategorio:Finnaj personaj nomoj]] ryrscsus4mbkiak3eab9y98yi6uk8fv Organizaĵo por la malpermeso de ĥemiaj armiloj 0 911149 9372114 9106950 2026-05-13T12:42:43Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Organizaĵo por malpermeso de ĥemiaj armiloj]] 9372114 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Organizaĵo por malpermeso de ĥemiaj armiloj]] 6apj2cofv805n5xw2o6jrjkdy0qplaf Gazeto de registro 0 914533 9372498 9314953 2026-05-14T02:17:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372498 wikitext text/x-wiki '''Gazeto de registro''' aŭ '''Referenca gazeto''' (laŭ {{lang-en|Newspaper of record}} kaj {{lang-fr|Presse de référence}}) estas grava nacia [[gazeto]] kun granda cirkulado, kies redaktaj kaj novaĵkolektaj funkcioj estas konsiderataj aŭtoritataj kaj sendependaj; ili estas do "gazetoj de registro laŭ [[reputacio]]" kaj inkluzivas kelkajn el la plej malnovaj kaj plej vaste respektataj gazetoj en la mondo. La nombro kaj tendenco de "gazetoj de registro laŭ reputacio" rilatas al la stato de [[gazetara libereco]] kaj [[politika libereco]] en lando. <ref name="Sterling" /> Ĝi ankaŭ povas esti gazeto rajtigita publikigi publikajn aŭ jurajn avizojn, tiel servante kiel '''gazeto de publika registro'''. Gazeto, kies redakcian enhavon regas la ŝtato, povas esti nomata '''oficiala gazeto de registro''', sed la manko de redakcia sendependeco signifas, ke ĝi ne estas "gazeto de registro laŭ reputacio". Gazetoj de registro laŭ reputacio, kiuj fokusiĝas pri [[komerco]], ankaŭ povas esti nomataj '''gazetoj de financa registro'''. == Gazetoj de ''publika'' registro == "Publika gazeto", aŭ registara gazeto, rilatas al publike havebla gazeto rajtigita de registaro publikigi publikajn aŭ jurajn avizojn. <ref name=":0">{{cite book|last1=Martin|first1=Shannon E.|url=https://archive.org/details/newspapersofreco0000mart|title=Newspapers of Record in a Digital Age: From Hot Type to Hot Link|last2=Hansen|first2=Kathleen A.|publisher=Praeger Publishers|year=1998|isbn=0-275-95960-0|location=Westport, CT|page=[https://archive.org/details/newspapersofreco0000mart/page/5 5]|url-access=registration}}</ref> Ĝi ofte estas establita per statuto aŭ oficiala [[akto]], kaj la publikigo de avizoj en ĝi, ĉu fare de la registaro aŭ privata partio, estas konsiderata sufiĉa por plenumi la jurajn postulojn por publika avizo. <ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/blackslawdiction0000blac_6edh1l9|title=Black's Law Dictionary, 6th edn.|publisher=West Publishing|year=1990|isbn=90-6544-631-1|url-access=registration}}</ref> Tiaj gazetoj povas havi minimuman aŭ neniun redakcian enhavon (opinartikoloj), kaj fokusiĝas al publika sciigo pri ŝtataj servoj kaj ŝtataj decidoj; ekzemploj estas la [[The London Gazette|''The London Gazette'']], la ''Canada Gazette'', la ''The Hong Kong Special Administrative Region Gazette'' kaj la latvia Latvijas ''Vēstnesis''. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AsJlnVU4ipoC&q=newspaper+of+record&pg=PA342|title=Nations in Transit 2004: Democratization in East Central Europe and Eurasia|last=House|first=Freedom|date=13 September 2004|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=9781461731412|page=342|language=en}}</ref> En iuj [[jurisdikcio]]<nowiki/>j, private posedataj gazetoj povas registriĝi ĉe la registaro por publikigi publikajn kaj jurajn avizojn, aŭ alie rajtas publikigi tiajn avizojn (terminoj uzataj povas inkluzivi "gazeto de ĝenerala cirkulado" inter aliaj). <ref>See, for example, L.N. 362 of 1997 of The Government of The Hong Kong Special Administrative Region Gazette</ref><ref>For example, see [http://www.statutes.legis.state.tx.us/Docs/LG/htm/LG.52.htm#52.004 Texas Local Government Code - Section 52.004. Official Newspaper] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160609000000/https://web.archive.org/web/20160609190800/http://www.statutes.legis.state.tx.us/Docs/LG/htm/LG.52.htm#52.004 |date=2016-06-09 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://cityofmccleary.com/index.asp?SEC=%7B821D9B2C-D6B1-4D12-AB18-1A88DE86A30D%7D&Type=B_LIST|title=1.12 Official Newspaper - City of McCleary|website=cityofmccleary.com|access-date=20 July 2022|archive-date=27 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227132244/https://cityofmccleary.com/index.asp?SEC=%7B821D9B2C-D6B1-4D12-AB18-1A88DE86A30D%7D&Type=B_LIST|url-status=dead}}</ref> Simile, privata gazeto povas esti nomumita de la tribunaloj por publikigo de juraj avizoj, kiel ekzemple avizoj pri fikciaj komercaj nomoj, se juraj kaj laŭleĝaj normoj estas plenumitaj. <ref>See, e.g., {{cite web|title=California Government Code, Sec. 6000 - 6008|url=https://leginfo.legislature.ca.gov/faces/codes_displayText.xhtml?lawCode=GOV&division=7.&title=1.&part=&chapter=1.&article=1.|website=California Legislative Information|publisher=California State Legislature|access-date=12 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://codes.findlaw.com/ny/general-construction-law/gcn-sect-60.html|title=New York Consolidated Laws, General Construction Law - GCN § 60|website=Findlaw}}</ref> Ĉi tiuj estas foje nomataj "laŭleĝe adjudikitaj gazetoj". <ref>{{cite web|title=Fictitious Names: Adjudicated Newspapers|url=http://www.sonoma-county.org/Clerk/HTML_Documents/FictitiousNames/Newspapers.htm|work=County Clerk|publisher=[[Sonoma County, California|County of Sonoma]]|access-date=4 October 2012|archive-date=29 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121029074233/http://sonoma-county.org/Clerk/HTML_Documents/FictitiousNames/Newspapers.htm|url-status=dead}}</ref> === Registaraj organoj === La termino "publikaj gazetoj" ankaŭ povas indiki tiujn posedatajn kaj funkciigatajn de registaro, kiu direktas ilian tutan redakcian enhavon. Tiaj gazetoj, kvankam pejorative nomataj " [[Ŝtata amaskomunikilaro|ŝtataj porparolantoj]] ", ankaŭ povas esti nomataj "oficialaj gazetoj", sendepende de ĉu ili publikigas jurajn avizojn - distingante ilin de gazeto, kies ĉefa rolo estas publikigi avizojn, ĉar ilia tuta enhavo reprezentas la oficialan vidpunkton kaj doktrinon de la ŝtato. Ĉi tiu speco de oficiala gazeto estas malsama ol gazetoj laŭ reputacio, kaj emas malsukcesi la reputacian kriterion pro sia registara kontrolo. La vorto "oficiala" povas esti uzata por distingi ilin de "gazetoj laŭ reputacio". Ekzemploj inkluzivas la rusan ''[[Rossiyskaya Gazeta]]'', <ref>{{cite book|last=Zadorozhnii|first=Oleksandr|url=https://books.google.com/books?id=lMokDwAAQBAJ|title=International Law in the Relations of Ukraine and the Russian Federation|date=July 2017|publisher=K.I.S|isbn=978-6176841463|page=144}}</ref> la nordkorean ''[[Rodong Sinmun]]'', <ref name="EmWard">{{cite journal|last1=Em|first1=Pavel P.|last2=Ward|first2=Peter|date=January 2021|title=City profile: Is Pyongyang a post-socialist city?|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0264275120312981|journal=Cities|volume=108|page=102950|doi=10.1016/j.cities.2020.102950|quote=... a line that appeared in Rodong Sinmun (Rodong Sinmun, 1999, 29) the official newspaper of record in North Korea.|s2cid=225116450|url-access=subscription}}</ref> kaj la ĉinan ''[[Renmin Ribao]]'' (''[[People’s Daily]]''). <ref>{{cite web|website=[[Australian Broadcasting Corporation]]|access-date=10 May 2022|first=Ryan|last=Manuel|date=14 December 2017|title=China is furious and Australia should expect more backlash after questioning its influence|quote=Most significantly, the People's Daily, China's official newspaper of record, had a special signed editorial attacking Australia's government and media.|url=https://www.abc.net.au/news/2017-12-14/china-backlash-australia-questions-of-political-interference/9258462}}</ref> == Gazetoj de registro ''de reputacio'' == [[Dosiero:NZZ_Erstausgabe_Titelseite.jpg|eta|Unua eldono de ''[[Neue Zürcher Zeitung]]'' (1780), plej malnova gazeto de la mondo de registro de reputacio]] La dua tipo de "gazeto de registro" (ankaŭ "revuo de registro" aŭ en la franca ''{{Lang|fr|presse de référence}}'') ne estas difinita de formalaj kriterioj kaj ties karakterizaĵoj varias. La kategorio konsistas gazetojn kiu estas konsiderita renkonti altajn [[Ĵurnalista etiko|normojn de ĵurnalismo]], inkluzivanta redakcian sendependecon (precipe de la registaro kaj de ties posedantoj), respondigeblecaj (eraroj estas agnoskita), atento al detaloj, precizeco, pridiskutada amplekso kaj ekvilibro de priraportado; <ref name="caulfield">{{Citation|last=Caulfield|first=Mike|title=National Newspapers of Record|date=8 January 2017|url=https://webliteracy.pressbooks.com/chapter/national-newspapers-of-record/|work=Web Literacy for Student Fact-Checkers|publisher=Self-published|language=en|access-date=20 July 2020}}</ref> ili estas rigardita internacie (tiel kiel en ilia propra landa regiono) de gravaj tutmondaj establoj. <ref name="Salles">{{cite journal|last=Salles|first=Chloë|title=Media Coverage of the Internet: An Acculturation Strategy for Press of Record?|journal=Innovation Journalism|date=January 2010|volume=7|issue=1|page=5|url=http://www.innovationjournalism.org/archive/INJO-7-1.pdf|access-date=13 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192414/http://www.innovationjournalism.org/archive/INJO-7-1.pdf|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303192414/http://www.innovationjournalism.org/archive/INJO-7-1.pdf |date=2016-03-03 }}</ref><ref name=":0" /> Malgraŭ ŝanĝoj en la socio, gazetoj registritaj laŭ reputacio historie emis konservi similan tonon, raportadon, stilon kaj tradiciojn; multaj estas pli ol jarcenton malnovaj kaj kelkaj pli ol du jarcentojn malnovaj (ekz., ''[[Neue Zürcher Zeitung]]'', ''[[The Times]]'', ''[[The Guardian]]'', ''[[Le Figaro]]'' kaj ''[[The Sydney Morning Herald]]''). <ref name="Salles" /> Gazetoj registritaj laŭ reputacio povas esti respektataj pro la precizeco kaj kvalito de sia raportado kaj tamen esti aŭ ideologie [[Konservativa|konservativaj]] (ekz., ''[[The Wall Street Journal]]'' kaj ''[[The Telegraph]]'') aŭ ideologie [[Liberala|liberalaj]] (ekz., ''[[The Washington Post]]'' kaj ''[[The Guardian]]''). <ref name="FrostWeingarten">{{cite book|author1=Corey Frost|url=https://books.google.com/books?id=7rGhDgAAQBAJ&pg=PA27|title=The Broadview Guide to Writing: A Handbook for Students|author2=Karen Weingarten|author3=Doug Babington|author4=Don LePan|author5=Maureen Okun|date=30 May 2017|publisher=Broadview Press|isbn=978-1-55481-313-1|edition=6th|pages=27–|access-date=7 May 2022}}</ref> Kvankam multaj landoj estas fieraj de iliaj gazetoj de registro de reputacio, en kelkaj landoj ili alfrontas publike malamikan staton aŭ politikan sistemon kiu provas subpremi iliajn gazetarajn liberecojn. Ekzemploj estas ''[[Cumhuriyet]]'' de Turkio, kie multaj de la personaroj estis malliberigita; <ref name="Tur">{{cite news|newspaper=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/world/2017/jul/24/turkish-activists-decry-attack-press-freedom-journalists-stand-trial|title=Turkish activists decry attack on press freedom as journalists stand trial|date=24 July 2017|access-date=10 May 2022|first1=Kareem|last1=Shaheen|first2=Gözde|last2=Hatunoğlu|quote=...because Cumhuriyet, the country’s newspaper of record that is committed to secularism...}}</ref> La Pernsa de [[Panamo]], kies personaro estis pafita kaj la posedantoj devigitaj en [[Ekzilo|ekzilon]]; <ref name="Pan">{{cite journal|journal=[[Columbia University Record]]|volume=21|issue=9|date=November 1995|url=http://www.columbia.edu/cu/pr/95/18746.html|quote=For the past 15 years, Mr. Eisenmann has led Panama's internationally respected daily newspaper of record, La Prensa, as founding editor and publisher.|access-date=9 May 2022|title=Four Journalists Win Columbia University's Cabot Prizes For Coverage of Latin America}}</ref> kaj ''El Nacional'' de Venezuelo, <ref name="EIMC" /> kiu estis devigita ĉesi presado kiam la ŝtato kaptis ties posedaĵojn (vidu ekzemplojn de ne plu funkciantaj gazetoj de registro). == Etimologio == La termino estas kredita deveni inter bibliotekistoj kiu komencis referenci al [[The New York Times|''The New York Times'']] kiel la "gazeto " de registro" kiam ĝi fariĝis la unua Usona gazeto en 1913 eldoni indekson de la temoj kiujn ĝi kovras. <ref name=":0" /> La ''The New York Times'' kaj aliaj gazetoj de ĝia tipo serĉis kroniki eventojn, agante kiel registro de la anoncoj de la tago, horaroj, adresaroj, procedaĵoj, transskribaĵoj kaj nomumoj. Ekde 2004, ''The New York Times'' ne plu konsideras sin mem gazeto de registro en la originala, laŭvorta senso. <ref name="Okrent2">{{cite news|last=Okrent|first=Daniel|date=25 April 2004|title=Paper of Record? No Way, No Reason, No Thanks|department=The Public Editor|url=https://www.nytimes.com/2004/04/25/weekinreview/the-public-editor-paper-of-record-no-way-no-reason-no-thanks.html?pagewanted=all&src=pm|work=[[The New York Times]]|access-date=18 April 2013}}</ref> == Ekzemploj de ekzistantaj gazetoj == {| class="wikitable sortable" !Lando !Regiono !Logoo !Nomo !Urbo de publikigo !Fondita !Lingvo !<abbr>Ref.</abbr> |- | rowspan="1" |[[Argentino]] | rowspan="1" |[[Sudameriko]] |{{sort|Nacion, La|[[File:La-Nación-Logo.svg|150px|alt=La Nación]]}} |''[[La Nación (Argentino)|La Nación]]'' |[[Bonaero]] |1870 |hispana |<ref name="EIMC">{{cite book|title=Encyclopedia of International Media and Communications|volume=2|page=143|first=Donald H.|last=Johnston|date=2003|isbn=978-0123876706|publisher=[[Academic Press]]|access-date=9 May 2022|chapter=Chapter: Freedom of the Press in Latin America|url=https://books.google.com/books?id=pfgKAQAAMAAJ&q=%22the+newspaper+of+record%22+%22El+Comercio%22|quote=...the newspaper of record in any country is compulsory reading for political, business, and cultural leaders and the most prestigious such papers in the region, organized into the Grupo de Diarios America, are La Nacion (Buenos Aires, Argentina), O Globo (Rio de Janeiro, Brazil), El Tiempo (Bogota, Colombia), El Mercurio (Santiago, Chile), El Comercio (Ecuador), Reforma (Mexico), El Nuevo Dia Interactivo (Puerto Rico), El Comercio (Lima, Peru), El Pais (Montevideo, Uruguay), and El Nacional (Caracas, Venezuela)}}</ref><ref name="Beezley">{{cite book|last=Beezley|first=William H.|url=https://books.google.com/books?id=8zlPEAAAQBAJ|title=Latin America 2020-2022|date=September 2021|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1475856439|edition=54th|page=154|quote=The country's newspaper of record is ''La Nación''.}}</ref> |- | rowspan="2" |[[Aŭstralio]] | rowspan="2" |[[Oceanio]] |{{sort|Age, The|[[File:Age-logo-blue.svg|150px|alt=The Age logo]]}} |''[[The Age]]'' |[[Melburno]] |1854 | rowspan="2" |angla |<ref name="caulfield" /><ref name="FrostWeingarten" /> |- |{{sort|Sydney Morning Herald, The|[[File:Sydney Morning Herald logo.svg|150px|alt=The Sydney Morning Herald logo]]}} |''[[The Sydney Morning Herald]]'' |[[Sidnejo]] |1831 |<ref>{{cite news|title=What We're Reading|url=http://dinersjournal.blogs.nytimes.com/2011/10/14/what-were-reading-290/?_php=true&_type=blogs&_r=0|access-date=6 May 2014|work=[[The New York Times]]|date=14 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218205653/http://dinersjournal.blogs.nytimes.com/2011/10/14/what-were-reading-290/?_php=true&_type=blogs&_r=0|url-status=live|archive-date=18 February 2015}}</ref><ref name="caulfield" /><ref name="FrostWeingarten" /> |- | rowspan="2" |[[Aŭstrio]] | rowspan="2" |[[Okcidenta Eŭropo]] |{{sort|Presse, Die|[[File:Die Presse logo.svg|150px|alt=Die Presse logo]]}} |''[[Die Presse]]'' | rowspan="2" |[[Vieno]] |1848 | rowspan="2" |germana |<ref>{{cite journal|last=Baber|first=Katherine|date=18 May 2022|title="American First Aid": Jerome Robbins and Leonard Bernstein at the Salzburg Festival, 1959|url=https://scholarlypublishingcollective.org/psup/austrian-american-history/article-pdf/6/1/74/1878946/jaustamerhist_6_1_74.pdf|journal=Journal of Austrian-American History|volume=6|issue=1|page=76|doi=10.5325/jaustamerhist.6.1.0074|doi-access=free|issn=2475-0913|access-date=25 October 2023}}</ref> |- |{{sort|Standard, Der|[[File:DER STANDARD schwarz.png|150px|alt=Der Standard logo]]}} |''[[Der Standard]]'' |1988 |<ref>{{cite book|last1=Markovits|first1=Andrei S.|last2=Reich|first2=Simon|date=18 October 2018|orig-year=1997|chapter=Austria: Germany's Junior Partner|chapter-url=https://books.google.com/books?id=DSZzDwAAQBAJ&pg=PA101|title=The German Predicament: Memory and Power in the New Europe|url=https://books.google.com/books?id=DSZzDwAAQBAJ&pg=cover|publication-place=Ithaca, NY|publisher=Cornell University Press|page=102|doi=10.7591/9781501732898|isbn=978-1-5017-3289-8|lccn=96042943|access-date=25 October 2023}}</ref> |- |[[Bahamoj]] |[[Nordameriko]] |{{sort|Nassau Guardian, The|[[File:Nassau Guardian logo.webp|150px|alt=The Nassau Guardian]]}} |''[[The Nassau Guardian]]'' |[[Nasaŭo]] |1844 |angla |<ref>{{cite book|last1=Beezley|first1=William H.|url=https://books.google.com/books?id=8zlPEAAAQBAJ|title=Latin America 2020-2022|date=September 2021|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1475856439|edition=54th|page=433|quote=The Nassau Guardian, founded in 1844, is the country's newspaper of record and one of the oldest continuously published newspapers in the Western Hemisphere.}}</ref> |- |[[Bangladeŝo]] |[[Suda Azio]] |{{sort|Daily Star, The|[[File:Logo of The Daily Star.svg|150px|alt=The Daily Star]]}} |''[[The Daily Star (Bangladeŝo)|The Daily Star]]'' |[[Dako]] |1991 |angla |<ref>{{cite book|last=Roy|first=Anupam Debashis|url=https://books.google.com/books?id=V6fcDwAAQBAJ|title=Not All Springs End Winter|date=January 2020|publisher=Adarsha|page=144|asin=B097ZL8NFW|quote=Reports on the demands of the students that were published on the Daily Star, often considered Bangladesh's newspaper of record, ....}}</ref><ref>{{cite book|last=Sklair|first=Leslie|url=https://books.google.com/books?id=whMHEAAAQBAJ|title=The Anthropocene in Global Media: Neutralizing the Risk|date=November 2020|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1000263763|page=126|quote=Bangladesh: The first and most articles (19) appear in The Daily Star, often considered the newspaper of record.}}</ref> |- | rowspan="2" |Belgio | rowspan="2" |Okcidenta Eŭropo |{{sort|Soir, Le|[[File:Logo du journal Le Soir.svg|150px|alt=Le Soir]]}} |''[[Le Soir]]'' |[[Bruselo]] |1887 |franca |<ref>{{cite book|last=Toussaint|first=Éric|url=https://books.google.com/books?id=QL0cAwAAQBAJ|title=A Glance in the Rearview Mirror: Neoliberal Ideology from its Origins to its Present|date=July 2012|publisher=Haymarket Books|isbn=9781608462841|quote=... Bruno Colmant, head of the Brussels stock exchange and professor of economics, published an oped in Le Soir, the Frenchlanguage daily newspaper of record, stating that ...}}</ref> |- |{{sort|Standaard, De|[[File:De Standaard logo.svg|150px|alt=De Standaard]]}} |''[[De Standaard]]'' |[[Groot-Bijgaarden]] |1918 |nederlanda |<ref>{{cite book|last=Art|first=David|url=https://archive.org/details/insideradicalrig0000artd|title=Inside the Radical Right: The Development of Anti-Immigrant Parties in Western Europe|date=May 2011|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0521720328|page=112|quote=For example, the Flemish newspaper of record, De Standaard, published an ...|url-access=registration}}</ref> |- |[[Bolivio]] |Sudameriko |{{sort|Diario, El|[[File:El Diario logo.jpg|150px|alt=El Diario]]}} |''[[El Diario (Bolivio)|El Diario]]'' |[[La-Pazo]] |1904 |hispana |<ref>{{cite book|last=Field|first=Thomas C., Jr.|year=2014|chapter=Preface|title=From Development to Dictatorship: Bolivia and the Alliance for Progress in the Kennedy Era|series=The United States in the World|location=Ithaca, NY|publisher=Cornell University Press|doi=10.7591/cornell/9780801452604.001.0001|isbn=978-0-8014-5260-4|lccn=2013038571|quote=Bolivia's newspaper of record, El Diario|quote-page=xii}}</ref> |- | rowspan="3" |[[Brazilo]] | rowspan="3" |Sudameriko |{{sort|Estado de S. Paulo, O|[[File:O Estado de S. Paulo Logo.svg|150px|alt=O Estado de S. Paulo Logo]]}} |''[[O Estado de S. Paulo]]'' | rowspan="2" |[[San-Paŭlo]] |1875 | rowspan="3" |portugala |<ref>{{cite journal|last=Robinson|first=Laura|date=July 2022|title=Institutional trauma across the Americas: Covid-19 as slow crisis|journal=International Journal of Cultural Studies|location=London|publisher=Sage Publishing|volume=25|issue=3–4|pages=462–478|doi=10.1177/13678779211070019|doi-access=free|issn=1367-8779|oclc=42449276|pmc=9127627|pmid=37519845|quote=the leading national right-of-center newspaper of record, Estadão|quote-page=467}}</ref><ref>{{cite news|last=Fabricio|first=Roberto|title=Brazilian Officers Issue Manifesto|url=http://articles.sun-sentinel.com/1992-04-16/news/9202030325_1_brazilian-officers-military-family-president-fernando-collor|access-date=10 October 2013|work=Sun-Sentinel|date=16 April 1992|quote=The statement, published on Tuesday by O Estado de Sao Paulo, Brazil's newspaper of record, was datelined in Fortaleza, a mid-sized city in northeastern Brazil.|archive-date=18 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218223740/http://articles.sun-sentinel.com/1992-04-16/news/9202030325_1_brazilian-officers-military-family-president-fernando-collor|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150218223740/http://articles.sun-sentinel.com/1992-04-16/news/9202030325_1_brazilian-officers-military-family-president-fernando-collor |date=2015-02-18 }}</ref> |- |{{sort|Folha de S.Paulo|[[File:Folha de S. Paulo.svg|150px|alt=Folha de S.Paulo]]}} |''[[Folha de S.Paulo]]'' |1921 |<ref>{{cite book|last1=Carter|first1=Cynthia|url=https://archive.org/details/routledgecompani0000unse_f9c1|title=The Routledge Companion to Media & Gender|last2=Steiner|first2=Linda|last3=McLaughlin|first3=Lisa|date=December 2013|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0415527699|pages=435|quote=The daily Folha de São Paulo is Brazil's newspaper of record|url-access=registration}}</ref> |- |{{sort|Globo, O|[[File:O Globo.svg|150px|alt=O Globo]]}} |''[[O Globo]]'' |[[Rio-de-Ĵanejro]] |1925 |<ref name="EIMC" /> |- | rowspan="3" |[[Kanado]] | rowspan="3" |Nordameriko |{{sort|Devoir, Le|[[File:Logo Le Devoir.svg|150px|alt=Le Devoir]]}} |''[[Le Devoir]]'' | rowspan="2" |[[Montrealo]] |1910 | rowspan="2" |franca |<ref>{{Cite journal|last1=Charron|first1=Jean|last2=Bastien|first2=Frédérick|date=2012-01-27|title=Les parlementaires québécois et Le Devoir dans le monde des médias|url=https://journals.openedition.org/communication/2784|journal=Communication|language=fr|volume=29|issue=2|doi=10.4000/communication.2784|issn=1189-3788|doi-access=free}}</ref> |- |{{sort|Presse, La|[[File:La Presse Canadian newspaper.svg|150px|alt=La Presse]]}} |''[[La Presse]]'' |1884 |<ref>{{cite news|url=http://www.macleans.ca/2008/08/25/wheres-mario/#more-5664|title=Where's Mario|date=25 August 2008|work=Maclean's|access-date=17 January 2010}}{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/story/2008/10/10/f-electionquebecvoices.html|title=Endorsements, opinions flourish in Quebec|date=10 October 2008|work=[[Canadian Broadcasting Corporation|cbc.ca]]|access-date=17 January 2010}}</ref> |- |{{sort|Globe and Mail, The|[[File:The Globe and Mail (2019-10-31).svg|150px|alt=The Globe and Mail]]}} |''[[The Globe and Mail]]'' |[[Toronto]] |1844 |angla |<ref>{{cite encyclopedia|title=The Globe and Mail|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/235427/The-Globe-and-Mail|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|date=5 February 2024}}</ref><ref>{{cite journal|last=Buchanan|first=Carrie|date=March 2009|editor1-last=Gasher|editor1-first=Mike|title=Sense of Place in the Daily Newspaper|url=https://www.researchgate.net/publication/254334817|journal=Aether: The Journal of Media Geography|volume=4|pages=62–84 [70]|quote=[T]he Toronto-based Globe and Mail has had the kind of success in Canada that the New York Times had enjoyed in the U.S., as the leading 'newspaper of record' with a national readership.}}</ref><ref>{{cite journal|last=Jiwani|first=Yasmin|year=2009|title=Helpless Maidens and Chivalrous Knights: Afghan Women in the Canadian Press|url=https://www.researchgate.net/publication/250195731|journal=Quarterly de la [[Universitato de Toronto]]|series=2|volume=78|issue=2|pages=728–744|doi=10.3138/utq.78.2.728|s2cid=153558457|quote=This essay interrogates representations of Afghan women in the Globe and Mail, Canada's major English-language daily and newspaper of record.}}</ref><ref>{{cite book|title=Networked Disease: Emerging Infections in the Global City|year=2011|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1444399110|url=https://books.google.com/books?id=wBaoTS2ks-gC&q=%22globe+and+mail%22+%22newspaper+of+record%22&pg=PT112|first1=Roger|last1=Keil|author2=S. Harris Ali|access-date=14 October 2012}}</ref><ref name="FrostWeingarten" /> |- |[[Ĉilio]] |Sudameriko |{{sort|Mercurio, El|[[File:El Mercurio.svg|150px|alt=El Mercurio]]}} |''[[El Mercurio (Ĉilio)|El Mercurio]]'' |[[Santiago]] |1900 |hispana |<ref name="EIMC" /><ref name="WIP">{{cite book|last1=Raicheva-Stover|first1=Maria|url=https://archive.org/details/womeninpoliticsm0000unse|title=Women in Politics and Media: Perspectives from Nations in Transition|last2=Ibroscheva|first2=Elza|date=2014|publisher=[[Bloomsbury Academic]]|isbn=978-1501318986|page=137|quote=Germany's FAZ [Frankfurter Allgemeine Zeitung] and Chile's El Mercurio are each nation's newspaper of record.|url-access=registration}}</ref> |- | rowspan="2" |[[Kolombio]] | rowspan="2" |Sudameriko |{{sort|Tiempo, El|[[File:NUEVO LOGO DE EL TIEMPO HD.jpg|150px|alt=El Tiempo]]}} |''[[El Tiempo (Kolombio)|El Tiempo]]'' |[[Bogoto]] |1911 |hispana |<ref name="EIMC" /><ref>{{cite news|last=Rathbone|first=John Paul|date=3 June 2013|title=The history and politics of Colombian media|url=https://www.ft.com/content/621bcdfc-9de5-11e2-9ccc-00144feabdc0|access-date=6 May 2022|work=[[Financial Times]]|quote=Luis Carlos Sarmiento, who has a $14bn fortune, according to Forbes, in 2012 bought El Tiempo, Colombia’s largest-circulation daily and the newspaper of record.}}</ref><ref>{{cite news|date=9 March 2001|title=Terror of the Black Hand (Part 1)|url=https://www.irishtimes.com/news/terror-of-the-black-hand-part-1-1.292276|access-date=6 May 2022|newspaper=[[The Irish Times]]|quote=On January 19th in Bogota, the city section of El Tiempo, Colombia's newspaper of record, ran a report which sent shivers through most urban readers.}}</ref> |- |{{sort|Tiempo, El|[[File:El-Espectador-logo-2024.svg|170px|alt=El Espectador]]}} |''[[El Espectador]]'' |Bogoto |1887 |hispana |<ref>{{Cite web|title=134 years of defending freedom of expression|date=11 June 2021|url=https://corporate.dw.com/en/134-years-of-defending-freedom-of-expression/a-57847120|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240725043859/https://corporate.dw.com/en/134-years-of-defending-freedom-of-expression/a-57847120|archive-date=2024-07-25|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|title=Journalists in the Front Lines Of Colombia's Cocaine War|website=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1989/09/14/world/journalists-in-the-front-lines-of-colombia-s-cocaine-war.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240513154645/https://www.nytimes.com/1989/09/14/world/journalists-in-the-front-lines-of-colombia-s-cocaine-war.html|archive-date=2024-05-13}}</ref><ref>{{Cite news|title=Mort de Gabriel Garcia Marquez, légende de la littérature|website=[[Le Monde]]|date=17 April 2014|url=https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2014/04/17/l-ecrivain-gabriel-garcia-marquez-est-mort_4401388_3382.html}}</ref> |- |[[Kostariko]] |Centrameriko |{{sort|Nación, La|[[File:La Nación (Costa Rica).svg|150px|alt=La Nación logo]]}} |''[[La Nación (Kostariko)|La Nación]]'' |[[San-Joseo]] |1946 |hispana |<ref>{{cite book|last1=Rockwell|first1=Rick|last2=Janus|first2=Noreene|year=2003|chapter=Chapter 6: Costa Rica, the Exception That Proves the Rule|chapter-url=https://archive.org/details/mediapowerincent0000unse/page/113/mode/2up?q=Nación|chapter-url-access=registration|title=Media Power in Central America|location=[[Urbana, Illinois|Urbana]] and Chicago|publisher=[[University of Illinois Press]]|pages=113–114|isbn=0-252-02802-3|access-date=2 February 2025|quote=Although still regarded as a conservative paper, ''La Nación'' has emerged as Costa Rica's most popular publication, and it is often mentioned as one of the best newspapers in Latin America.&nbsp;... Unlike ''La Nación'', which is a colorful yet serious newspaper of record&nbsp;...}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Bowman|first1=Kirk|last2=Baker|first2=Scott|year=2007|title=Noisy Regimes, Causal Processes, and Democratic Consolidation: The Case of Costa Rica|url=https://books.google.com/books?id=Ha5nAAAAMAAJ&q=%22Costa+Rica%22+%22La+Naci%C3%B3n%22+%22newspaper+of+record%22|journal=The Latin Americanist|volume=50|issue=2|location=[[Chapel Hill, North Carolina|Chapel Hill]]|publisher=[[University of North Carolina Press]]|page=29|id={{Project MUSE|706008|type=article}}|access-date=2 February 2025|quote=Quite simply, ''La Nación'' was and continues to be the newspaper of record for the country.}}</ref><ref>{{cite book|last1=Salas|first1=María Fernanda|last2=Guevara|first2=Erica|last3=Siles|first3=Ignacio|year=2025|chapter=Populism and Social Media Campaigning in Central America|chapter-url=https://books.google.com/books?id=CjwjEQAAQBAJ&pg=PA379|title=The Routledge Handbook of Political Communication in Ibero-America|location=Milton Park|publisher=[[Routledge]]|page=379|isbn=978-1-003-38893-7|access-date=2 February 2025|quote=He noted, for example, that ''La Nación'', the country's newspaper of record, was capable of 'removing and installing presidents'&nbsp;...}}</ref> |- |[[Ĉeĥio]] |Okcidenta Eŭropo |{{sort|Lidové noviny|[[File:Lidové-noviny-Logo.svg|150px|alt=Lidové noviny]]}} |''[[Lidové noviny]]'' |[[Prago]] |1893 |ĉeĥa |<ref>{{Cite book|last=Bermel|first=Neil|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783110197662/html?lang=en|title=Linguistic Authority, Language Ideology, and Metaphor: The Czech Orthography Wars|date=2007|publisher=[[De Gruyter]]|isbn=978-3-11-019766-2|series=Language, Power and Social Process|volume=17|location=Berlin|pages=175|doi=10.1515/9783110197662|language=en|oclc=290492567|quote=Lidové noviny is traditionally held to be the Czech Republic's paper of record.}}</ref> |- |[[Danio]] |Norda Eŭropo |{{sort|Berlingske|[[File:Berlingskelogo.svg|150px|alt=Berlingske]]}} |''[[Berlingske]]'' |[[Kopenhago]] |1749 |dana |<ref name="UCLA">{{Cite web|last=Ahari|first=Shannon K. Tanhayi|title=Research Guides: Scandinavian Studies: Newspapers|url=https://guides.library.ucla.edu/c.php?g=472615&p=8511494|access-date=2023-09-01|website=[[UCLA Library]]|language=en}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Berlingske|title=Berlingske|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=2 October 2022|quote="... generally regarded as Denmark’s leading paper."}}</ref><ref>{{cite web|newspaper=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/food/2020/feb/28/what-noma-did-next-new-nordic-food-rene-redzepi-claus-meyer-locavore-foraging|title=What Noma did next: how the 'New Nordic' is reshaping the food world|first=Kieran|last=Morris|date=20 February 2020|accessdate=2 October 2022|quote=At the time, Camilla Plum, a Danish food writer and TV personality, was quoted in Denmark’s newspaper of record, Berlingske, lambasting the manifesto’s toothlessness.}}</ref> |- |[[Dominika Respubliko]] |Nordameriko |{{sort|Listín Diario|[[File:Listindiariologo.png|150px|alt=Listín Diario logo]]}} |''[[Listín Diario]]'' |[[Sankta Domingo]] |1889 |hispana |<ref>{{harvnb|Buckman|2007|p=[https://archive.org/details/greenwoodencyclo0002unse_v5p9/page/234 234]}}: "The dean of Dominican newspapers is ''Listín Diario'', founded in 1889 and still the most-read newspaper in the country, with a reported circulation of 88,000."</ref><ref>{{cite book|last=Roorda|first=Eric Paul|year=2016|title=Historical Dictionary of the Dominican Republic|url=https://books.google.com/books?id=AozPCwAAQBAJ&pg=PA188|location=Lanham, Maryland|publisher=Rowman & Littlefield|page=188|isbn=9780810879065|access-date=4 February 2025|quote=''Listín Diario'' resumed publication and quickly reclaimed its position as the newspaper of record in the republic.}}</ref> |- |[[Ekvadoro]] |Sudameriko |{{sort|Comercio, El|[[File:Logo-ec.png|150px|alt=El Comercio logo]]}} |''[[El Comercio (Ekvadoro)|El Comercio]]'' |[[Kito]] |1921 |hispana |<ref name="EIMC" /><ref>{{cite encyclopedia|last1=Pozo Vélez|first1=Homero|last2=Knapp|first2=Gregory|year=2003|url=https://www.britannica.com/place/Ecuador/Media-and-publishing|title=Media and publishing in Ecuador|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=9 February 2025|quote=''El Comercio'' ("Commerce"), published in Quito, is perhaps the country's most prestigious newspaper; it provides detailed, serious coverage of political, economic, environmental, and cultural news, together with commentary by a number of well-known columnists.}}</ref><ref name="Buckman2007-p222">{{harvnb|Buckman|2007|p=[https://archive.org/details/greenwoodencyclo0002unse_v5p9/page/222 222]}}: "Some elite dailies are over a century old and have established global reputations for journalistic excellence. Some of the more venerable are ''La Prensa'' (1869) and ''La Nación'' (1870) of Buenos Aires, Argentina; ''O Estado de São Paulo'' (1875) of São Paulo, Brazil; ''Jornal do Brasil'' (1891) and ''O Globo'' (1925) of Rio de Janeiro, Brazil; ''Listín Diario'' (1889) of Santo Domingo, Dominican Republic; ''El Mercurio'' (1900) of Santiago, Chile; ''El Comercio'' (1839) of Lima, Peru; ''El Universal'' (1916) and ''Excélsior'' (1936) of Mexico City; ''El Tiempo'' (1911) of Bogotá, Colombia; ''El Universal'' (1909) and ''El Nacional'' (1943) of Caracas, Venezuela; ''El Telégrafo'' (1884) of Guayaquil and ''El Comercio'' (1921) of Quito, Ecuador; ''El Diario'' (1904) of La Paz, Bolivia; and ''La Prensa Libre'' (1889) and ''La Nación'' (1946) of San José, Costa Rica."</ref> |- | rowspan="2" |[[Egiptujo]] | rowspan="2" |Nordafriko |{{sort|Ahram, Al|}} |''[[Al-Ahram]]'' | rowspan="2" |[[Kairo]] |1875 | rowspan="2" |Araba |<ref>{{cite book|last1=Fleet|first1=Kate|url=https://books.google.com/books?id=k9C3uQEACAAJ|title=Middle Eastern and North African Societies in the Interwar Period|last2=Boyar|first2=Ebru|date=July 2018|publisher=[[Brill Publishers]]|isbn=978-9004367142|page=152|quote=Their relations were destined to end abruptly shortly thereafter, but as long as they lasted the report on their marriage along with their photos were featured on the front page of al-Ahram, Egypt's newspaper of record.}}</ref><ref>{{cite journal|last=Perreault|first=Gregory|title=Islam is Everywhere": Coverage of Islam in the English Egyptian Press|journal=Journalism and Mass Communication Quarterly|year=2011|page=14|url=http://citation.allacademic.com/meta/p_mla_apa_research_citation/5/1/8/6/5/pages518657/p518657-14.php|access-date=10 October 2013|quote=This is significant because the state-run Al Ahram is considered the paper of record in Egypt}}</ref><ref>{{cite book|last=Bein|first=Amit|url=https://books.google.com/books?id=dhA6DwAAQBAJ|title=Kemalist Turkey and the Middle East: International Relations in the Interwar Period|date=December 2017|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1107198005|page=173|quote=... with long excerpts of it published in columns on the front page of al-Ahram, Egypt's newspaper of record.}}</ref> |- |{{sort|Masry Al-Youm, Al|[[File:Almasry Alyoum logo.svg|150px|alt=Al-Masry Al-Youm]]}} |''[[Al-Masry Al-Youm]]'' |2004 |<ref>{{cite book|last=Cook|first=Steven A.|year=2012|chapter=A Tale of Two Egypts|title=The Struggle for Egypt: From Nasser to Tahrir Square|location=New York|publisher=Oxford University Press|doi=10.1093/acprof:osobl/9780199795260.001.0001|isbn=978-0-19-979526-0|lccn=2011016635|quote=al Masry al Youm quickly became Egypt's newspaper of record|quote-page=196}}</ref> |- |[[Finnlando]] |Norda Eŭropo |{{sort|Helsingin Sanomat|[[File:Helsingin Sanomat wordmark.svg|150px|alt=Helsingin Sanomat]]}} |''[[Helsingin Sanomat]]'' |[[Helsinko]] |1889 |finna |<ref name="UCLA" /><ref>{{Cite book|last1=Muir|first1=Simo|url=https://books.google.com/books?id=RtPT9Qe2z60C|title=Finland's Holocaust: Silences of History|last2=Worther|first2=Hana|year=2013|publisher=Springer|isbn=978-1137302649|page=20|quote=[T]hey appeared in the monthly magazine of Finland's paper of record, the Helsingin Sanomat.}}</ref> |- | rowspan="3" |[[Francio]] | rowspan="3" |Okcidenta Eŭropo |{{sort|Figaro, Le|[[File:Le Figaro.svg|150px|alt=Le Figaro]]}} |''[[Le Figaro]]'' | rowspan="3" |[[Parizo]] |1826 | rowspan="3" |franca |<ref name="Ballarini">{{cite book|last=Ballarini|first=Loïc|editor-last=Ballarini|editor-first=Loïc|year=2020|chapter=The Local Press as a Medium to Create Diversion|title=The Independence of the News Media: Francophone Research on Media, Economics and Politics|series=Global Transformations in Media and Communication Research|location=Cham|publisher=Palgrave Macmillan|doi=10.1007/978-3-030-34054-4|eissn=2634-5986|isbn=978-3-030-34054-4|issn=2634-5978|quote=The French newspapers of record that are reputed around the world for their supposed authority on France and French matters are national papers published in Paris: Le Monde (centre left) and Le Figaro (conservative right), as well as Libération (centre left), which has seen a significant decline in its readership numbers, and Mediapart (left, investigative journalism), which is the only pure play company considered to be a newspaper of record.|quote-page=133}}</ref><ref>"Le Monde, whose print edition comes out around lunchtime, was launched at the end of Nazi occupation of France in 1944 and took on the role of France's newspaper of record alongside the more conservative Le Figaro." - [https://www.reuters.com/article/france-lemonde-idUSL6N0O03TH20140514 France's Le Monde newspaper editor quits after power struggle with staff] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160310000000/https://web.archive.org/web/20160310064921/http://www.reuters.com/article/france-lemonde-idUSL6N0O03TH20140514 |date=2016-03-10 }}, [[Reuters]], 14 May 2014</ref><ref name="McMaster">{{cite web|website=[[McMaster University Library]]|url=https://libguides.mcmaster.ca/news/record|title=A Newspaper of Record|date=2022|access-date=8 July 2022}}</ref> |- |{{sort|Liberation|[[File:Logo liberation.svg|150px|alt=Libération]]}} |''[[Libération]]'' |1973 |<ref name="Ballarini" /><ref>{{Cite web|last=Bryant|first=Elizabeth|date=2006-10-27|title=A capital crisis may bring down leftist French paper / Liberation, founded in 1968, has seen circulation plummet|url=https://www.sfgate.com/news/article/a-capital-crisis-may-bring-down-leftist-french-2548623.php|access-date=2023-06-22|website=[[SFGATE]]|language=en-US}}</ref> |- |{{sort|Monde, Le|[[File:Le Monde.svg|150px|alt=Le Monde]]}} |''[[Le Monde]]'' |1944 |<ref name="Ballarini" /><ref>{{cite news|title=World of Le Monde looks set to expand|first=Thomas|last=Fuller|date=25 August 2003|work=[[International Herald Tribune]]}}</ref><ref>{{cite news|title=France profile|date=12 January 2014|access-date=24 January 2014|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17299010|work=[[BBC News]]|quote=Le Monde - respected national daily, considered to be France's newspaper of record}}</ref><ref name="McMaster" /> |- | rowspan="5" |[[Germanio]] | rowspan="5" |Okcidenta Eŭropo |{{sort|Frankfurter Allgemeine Zeitung|[[File:Frankfurter Allgemeine logo.svg|150px|alt=Frankfurter Allgemeine Zeitung]]}} |''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]'' |[[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurto]] |1949 | rowspan="5" |germana |<ref name="Zerofsky">{{cite news|last=Zerofsky|first=Elisabeth|date=11 November 2017|title=How a German Newspaper Became the Go-To Place for Leaks Like the Paradise Papers|url=https://www.newyorker.com/news/news-desk/how-a-german-newspaper-became-the-go-to-place-for-leaks-like-the-paradise-papers|url-status=live|newspaper=[[The New Yorker]]|archive-url=https://archive.today/20240502083554/https://www.newyorker.com/news/news-desk/how-a-german-newspaper-became-the-go-to-place-for-leaks-like-the-paradise-papers|archive-date=2 May 2024|access-date=11 May 2025|url-access=limited|quote=''Süddeutsche Zeitung'' has, in recent years, pulled even with, or perhaps surpassed, the ''Frankfurter Allgemeine'' as the daily newspaper of record in Germany.}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Frankfurter-Allgemeine-Zeitung|title=Frankfurter Allgemeine Zeitung {{!}} German newspaper|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=25 March 2018|language=en}}</ref><ref name="WIP2">{{cite book|last1=Raicheva-Stover|first1=Maria|url=https://archive.org/details/womeninpoliticsm0000unse|title=Women in Politics and Media: Perspectives from Nations in Transition|last2=Ibroscheva|first2=Elza|date=2014|publisher=[[Bloomsbury Academic]]|isbn=978-1501318986|page=137|quote=Germany's FAZ [Frankfurter Allgemeine Zeitung] and Chile's El Mercurio are each nation's newspaper of record.|url-access=registration}}</ref> |- |{{Sort|Spiegel, Der|[[File:Logo-der spiegel.svg|150px|alt=Logo-der spiegel]]}} |''[[Der Spiegel]]'' |[[Hamburgo]] |1947 |<ref>{{cite journal|last=Salle|first=Grégory|date=20 September 2013|title=La question carcérale en République fédérale d'Allemagne au reflet du Spiegel (1947-1979)|trans-title=The prison question in the Federal Republic of Germany as reflected in Spiegel (1947–1979)|url=https://journals.openedition.org/criminocorpus/2483|department=Miscellanies|journal=Criminocorpus|language=fr|doi=10.4000/criminocorpus.2483|doi-access=free|issn=2108-6907|access-date=21 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Deutsch-Französische Materialien: Die Leitmedien|url=http://www.deuframat.de/de/kulturbeziehungen/medien-und-kommunikation/die-ueberregionale-presse-in-frankreich-und-deutschland-eine-vergleichsstudie/die-leitmedien.html|access-date=22 October 2020|website=www.deuframat.de}}</ref><ref>{{cite web|last=Pohlmann|first=Sonja|date=17 November 2007|title=''Ein Leitmedium braucht eine Leitfigur''|url=https://www.tagesspiegel.de/gesellschaft/medien/der-spiegel-ein-leitmedium-braucht-eine-leitfigur/1097868.html|access-date=22 October 2020|website=www.tagesspiegel.de|language=de}}</ref><ref>{{cite web|last=Abramsohn|first=Jennifer|date=11 April 2003|title=Der Spiegel Mirrors Itself in English|url=https://www.dw.com/en/der-spiegel-mirrors-itself-in-english/a-830198|access-date=22 October 2020|website=DW|language=en-GB}}</ref> |- |{{sort|Suddeutsche Zeitung|[[File:Süddeutsche Zeitung Logo.svg|150px|alt=Süddeutsche Zeitung]]}} |''[[Süddeutsche Zeitung]]'' |[[Munkeno]] |1945 |<ref name="Zerofsky" /><ref name="Pfanner2011">{{cite news|last=Pfanner|first=Eric|date=13 March 2011|title=Gloves Off in German Media Scramble|url=https://www.nytimes.com/2011/03/14/business/global/14bild.html|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|archive-url=https://archive.today/20220717173617/https://www.nytimes.com/2011/03/14/business/global/14bild.html|archive-date=17 July 2022|access-date=11 May 2025|url-access=limited|quote='{{ill|leitmedium|de|italic=y}}' in Germany, ... using a term that translates as 'leading medium', and describes the role of what is sometimes called a 'newspaper of record' ... Frankfurter Allgemeine and Süddeutsche Zeitung and the weekly Die Zeit.}}</ref> |- |{{sort|Welt, Die|[[File:Die Welt Logo 2015.png|150px|alt=Die Welt]]}} |''[[Die Welt]]'' |[[Berlino]] |1946 |<ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=Wendell G.|last2=Barbe|first2=Katharina|year=2022|chapter=Media and Popular Culture|title=Modern Germany|series=Understanding Modern Nations|location=Santa Barbara, CA|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-4408-6454-4|lccn=2021042057|quote=Die Welt, published in Berlin, is often considered the German newspaper of record.}}</ref> |- |{{sort|Zeit, Die|[[File:Die Zeit-Logo-Bremen.svg|150px|alt=Die Zeit]]}} |''[[Die Zeit]]'' |Hamburgo |1946 |<ref name="Pfanner2011" /><ref name="McMaster" /> |- |[[Grekio]] |[[Suda Eŭropo]] |{{sort|Kathimerini|[[File:Kathimerini-logo.svg|150px|alt=Kathimerini]]}} |''[[Kathimerini]]'' |[[Ateno]] |1919 |greka |<ref>{{cite book|last=Clogg|first=Richard|url=https://books.google.com/books?id=s7mKDwAAQBAJ|title=Greek to Me: A Memoir of Academic Life|date=February 2018|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-1784539887|page=75|quote=She had been the courageous publisher of the conservative Kathimerini, the nearest thing that Greece had to a newspaper of record.}}</ref><ref>{{cite magazine|magazine=[[The Economist]]|date=30 June 2011|title=Greece's agony: What have we become?|quote=Alexis Papahelas, editor of Kathimerini, Greece's newspaper of record, has coined the term “coalition of the unwilling” to describe the array of ultra-leftist and ultra-traditionalist forces bent on blocking reform.|url=https://www.economist.com/europe/2011/06/30/what-have-we-become|access-date=9 May 2022}}</ref> |- |[[Gvatemalo]] |Nordameriko |{{sort|Prensa Libre|[[File:Prensa-libre.png|150px|alt=Prensa Libre]]}} |''[[Prensa Libre]]'' |[[Gvatemalurbo]] |1951 |hispana |<ref>{{cite book|last1=Rockwell|first1=Rick J.|last2=Janus|first2=Noreene|year=2003|chapter=Guatemala's Struggle with Manipulation|title=Media Power in Central America|series=The History of Media and Communication|location=Champaign|publisher=University of Illinois Press|isbn=0-252-02802-3|lccn=2002010964|quote=Prensa Libre, the traditional newspaper of record, represents business interests—increasingly, liberal business interests that might oppose the central government.|quote-page=102}}</ref> |- |[[Haitio]] |Nordameriko |{{sort|Nouvelliste, Le|}} |''[[Le Nouvelliste]]'' |[[Portoprinco]] |1898 |franca |<ref>{{cite book|last=Rhodes|first=Leara|year=2001|chapter=4. History: Development of Media in Haiti, 1700s–1956|chapter-url=https://books.google.com/books?id=2KMuAAAAYAAJ&q=%22Nouvelliste%22+%22newspaper+of+record%22|title=Democracy and the Role of the Haitian Media|location=Lewiston, New York|publisher=Edwin Mellen Press|page=69|isbn=0-7734-7314-9|access-date=4 February 2025|quote=To balance the editorial voices, ''Le Nouvelliste'' was founded in 1898 by Chéraquit and Henri Chauvet as a newspaper of record and one which strove for objectivity.}}</ref><ref>{{cite journal|last=Roberts|first=Shearon|year=2015|title=Then and Now: Haitian Journalism as Resistance to US Occupation and US-Led Reconstruction|journal=Journal of Haitian Studies|volume=21|issue=2|location=[[Santa Barbara, California]]|publisher=[[University of California, Santa Barbara]]|page=243|id={{Project MUSE|609563|type=article}}|quote=Ernest Chauvet, the patriarch of Haiti's current paper of record, ''Le Nouvelliste'', was considered to be Haiti's leading professional journalist because of his training at the ''Brooklyn Daily Eagle''.}}</ref> |- |[[Honkongo]] |Orienta Azio |{{sort|South China Morning Post, The|[[File:SCMP logo.svg|150px|alt=The South China Morning Post]]}} |''[[South China Morning Post]]'' |Honkongo |1903 |angla |<ref>{{cite book|last=Pepper|first=Suzanne|url=https://books.google.com/books?id=6cMC0WXM-iQC|title=Keeping Democracy at Bay: Hong Kong and the Challenge of Chinese Political Reform|date=June 2007|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0742508774|page=251|quote=The South China Morning Post remained staunchly pro—government and surpassed expectations by becoming the newspaper of record ...}}</ref><ref>{{cite book|last=Lanchester|first=John|title=Family Romance: A Love Story|url=https://archive.org/details/familyromancelov00lanc|url-access=registration|year=2008|publisher=Penguin|page=[https://archive.org/details/familyromancelov00lanc/page/140 140]|isbn=9780143112952|quote=The clippings are from the South China Morning Post, the paper of record in Hong Kong}}</ref> |- |[[Islando]] |Norda Eŭropo |{{sort|Morgunblaðið|[[File:Morgunblaðið Logo.svg|frameless|170x170px]]}} |''[[Morgunblaðið]]'' |[[Rejkjaviko]] |1913 |Islanda |<ref>{{Cite news|date=2015-03-02|title=Iceland: Paper published back to front in nod to history|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/blogs-news-from-elsewhere-31694187|access-date=2023-09-01}}</ref><ref>{{cite book|title=How Iceland Changed the World: The Big History of a Small Island|first=Egill|last=Bjarnason|page=38|date=201|isbn=978-0-14-313588-3|quote=The interview appeared in Morgunblaðið , Iceland's newspaper of record ...|publisher=Penguin}}</ref> |- | rowspan="2" |[[Barata]] | rowspan="2" |Suda Azio |{{sort|Hindu, The|[[File:The Hindu logo.svg|150px|alt=The Hindu]]}} |''[[The Hindu]]'' |[[Ĉenajo]] |1878 | rowspan="2" |angla |<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BkhHC6AgRrgC&q=%22newspaper+of+record%22+%22the+hindu%22+-thehindu.com&pg=PA163|title=The Political Economy of Hunger: Volume 1: Entitlement and Well-being|last1=Drèze|first1=Jean|last2=Sen|first2=Amartya|date=21 February 1991|publisher=Clarendon Press|isbn=9780191544460}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OSW8fg7zr8gC&q=%22newspaper+of+record%22+%22the+hindu%22&pg=PA185|title=The Sun Never Sets: South Asian Migrants in an Age of U.S. Power|last1=Bald|first1=Vivek|last2=Chatterji|first2=Miabi|last3=Reddy|first3=Sujani|last4=Vimalassery|first4=Manu|date=22 July 2013|publisher=NYU Press|isbn=978-0814786437}}</ref> |- |{{sort|Times of India, The|[[File:The times of india.svg|150px|alt=The Times of India]]}} |''[[The Times of India]]'' |[[Mumbajo]] |1838 |<ref name="FrostWeingarten" /><ref name="BartonWeller2014">{{cite book|author1=Greg Barton|author2=Paul Weller|author3=Ihsan Yilmaz|title=The Muslim World and Politics in Transition: Creative Contributions of the Gülen Movement|url=https://books.google.com/books?id=uZzNAwAAQBAJ&pg=PA28|access-date=9 March 2020|date=18 December 2014|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4411-5873-4|pages=28–}}</ref><ref name="caulfield" /> |- |[[Indonezio]] |Sudorienta Azio |{{sort|Kompas|[[File:Kompas.svg|150px|alt=Kompas]]}} |''[[Kompas]]'' |[[Ĝakarto]] |1965 |indonezia |<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=JHAkLnyJeKQC&q=Kompas+%22newspaper+of+record%22&pg=PA25|title=The Politics of Post-Suharto Indonesia|isbn=9780876092477|access-date=31 May 2015|last1=Schwarz|first1=Adam|last2=Paris|first2=Jonathan|year=1999|page=25|publisher=Council on Foreign Relations|quote=.. Kompass, the Indonesian national newspaper of record.}}</ref><ref>{{cite web|website=[[Reporters Without Borders]]|url=https://rsf.org/en/country/indonesia|title=Indonesia: Media Landscape|date=8 December 2021|quote=They include the daily Kompas, the newspaper of record, with a circulation of more than half a million, and the weekly Tempo, which has built a solid reputation for investigative journalism.|access-date=9 May 2022}}</ref> |- |[[Irano]] |Okcidenta Azio |{{sort|Ettela'at|[[File:Ettelaat.svg|125px|alt=Ettela'at]]}} |''[[Ettela'at]]'' |[[Teherano]] |1926 |persa |<ref>{{cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/12/media-guide.html|title=Iran Media Guide|work=FRONTLINE - Tehran Bureau|access-date=31 May 2015}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=LnZuSyJP2zUC&q=ettelaat+%22newspaper+of+record%22&pg=PA44|title=Journalism in Iran: From Mission to Profession|isbn=978-0415583169|access-date=8 May 2022|last1=Shahidi|first1=Hossein|date=May 2010|page=44|quote=In the years to come, of the three main pre-Revolution dailies, Ettela'at continued its traditional position as a 'newspaper of record'.|publisher=[[Routledge]]}}</ref> |- |[[Irlando]] |Norda Eŭropo |{{sort|Irish Times, The|[[File:The Irish Times logo.svg|150px|alt=The Irish Times]]}} |''[[The Irish Times]]'' |[[Dublino]] |1859 |angla |<ref>{{cite journal|last=Mercille|first=Julien|date=March 2014|title=The role of the media in fiscal consolidation programmes: the case of Ireland|journal=Cambridge Journal of Economics|publisher=Oxford University Press|volume=28|issue=2|page=289|doi=10.1093/cje/bet068|issn=0309-166X|jstor=24694930|quote=The Irish Times is often referred to as 'Ireland's newspaper of record'}}</ref><ref name="caulfield" /><ref>{{cite news|title=The Irish Times, book review|url=http://www.fourcourtspress.ie/reviews.php?intProductID=828|work=[[Evening Standard|The London Standard]]|access-date=26 May 2014|last=Dwan|first=David|quote=Today, the Irish Times is one of Ireland's most authoritative journals – the newspaper of record for political and intellectual elites from Mayo to Monkstown.|date=April 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527230042/http://www.fourcourtspress.ie/reviews.php?intProductID=828|archive-date=27 May 2014|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140527230042/http://www.fourcourtspress.ie/reviews.php?intProductID=828 |date=2014-05-27 }}</ref> |- |[[Israelo]] |[[Okcidenta Azio]] |{{sort|Haaretz|[[File:Haaretz logo.svg|150px|alt=Haaretz]]}} |''[[Haaretz]]'' |[[Tel-Avivo]] |1919 |hebrea kaj angla |<ref>{{cite web|url=https://fas.org/irp/dni/osc/israelmedia.pdf|title=Israel — Hebrew- and English-Language Media Guide|website=[[Open Source Enterprise|U.S. Government: Open Source Center]]|date=16 September 2008|page=12|quote=Ha'aretz, the left-of-center daily of record, ...|access-date=16 May 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210508142637/https://fas.org/irp/dni/osc/israelmedia.pdf|archivedate=2021-05-08}}</ref><ref>{{cite news|title=Pushing right-wing American politics — in Israel|url=http://www.salon.com/2008/08/21/influencing_israel/|date=21 August 2008|access-date=24 January 2014|work=retejo Salon|first=Gregory|last=Levey|quote=In the past few months, Haaretz, Israel's paper of record, has run a series of articles expressing misgivings about outside influence.}}</ref><ref>{{cite news|title=Alan Dershowitz and the Politics of Desperation|url=http://www.huffingtonpost.com/rabbi-brant-rosen/alan-dershowitz-and-the-p_b_572645.html|date=11 May 2010|access-date=24 January 2014|work=[[The Huffington Post]]|first=Brant|last=Rosen|quote=Recent polling, alongside articles in both the New York Times and the Israeli paper of record, Ha'aretz, indicate that the American Jewish community no longer feels represented by our so-called representatives - if we ever did.}}</ref><ref>{{cite news|title=The Thin Green Line|url=https://www.motherjones.com/politics/2002/09/thin-green-line|date=September 2002|access-date=24 January 2014|work=Mother Jones|first=Gershom|last=Gorenberg|quote=In late January, the declaration ran as an ad in Ha'aretz, the national paper of record...}}</ref><ref name="FrostWeingarten" /> |- | rowspan="5" |[[Italio]] | rowspan="5" |Suda Eŭropo |[[File:Il_Sole_24_Ore.svg|ligilo=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Il_Sole_24_Ore.svg|alternative=Il Sole 24 Ore|150x150ra]] |''[[Il Sole 24 Ore]]'' |[[Milano]] |1965 | rowspan="5" |itala |<ref>{{cite news|last1=Backus|first1=Emily|last2=Edgecliffe-Johnson|first2=Andrew|date=20 August 2007|title=Confindustria plans Il Sole float|url=https://www.ft.com/content/bcf0e37e-4f45-11dc-b485-0000779fd2ac|work=Financial Times|access-date=25 April 2024|quote=Il Sole 24 Ore is widely regarded in Italy as the business paper of record}}</ref> |- |{{sort|Corriere della Sera|[[File:Corriere della Sera.svg|150px|alt=Corriere della Sera]]}} |''[[Corriere della Sera]]'' |Milano |1876 |<ref>{{cite news|title=Editing Out Criticism|first=Jeff|last=Israely|author2=Macleod, Scott|magazine=[[Time (revuo)|Time]]|date=1 June 2003|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,455770,00.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130327122125/https://time.com/time/magazine/article/0,9171,455770,00.html|archive-date=27 March 2013}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130827034721/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,455770,00.html |date=2013-08-27 }}</ref><ref>{{cite news|title=Diplomatic Affinity|first=Lloyd|last=Grove|work=[[Los Angeles Times]]|date=6 February 1998|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-feb-06-ls-16003-story.html}}</ref><ref name="Thurman">{{cite magazine|title=Debenedetti Confesses!|first=Judith|last=Thurman|magazine=[[The New Yorker]]|date=24 June 2010|url=https://www.newyorker.com/news/news-desk/debenedetti-confesses}}</ref><ref name="McMaster2">{{cite web|website=[[McMaster University Library]]|url=https://libguides.mcmaster.ca/news/record|title=A Newspaper of Record|date=2022|access-date=8 July 2022}}</ref> |- |{{sort|La Stampa|[[File:La Stampa.svg|150px|alt=La Stampa]]}} |''[[La Stampa]]'' |[[Torino]] |1867 |<ref>{{cite web|last1=Denove|first1=Emmanuelle|last2=Michelet|first2=Elisa|last3=Savcisens|first3=Germans|last4=Fernández Fernández|first4=Elena|date=14 February 2024|title=An Industrial West? A Mixed-Methods Analysis of Newspapers Discourses about Technology over One Hundred and Ten Years (1830-1940)|url=https://zenodo.org/records/10657719/files/Denove%20et%20al.pdf|page=3|doi=10.5281/zenodo.10657719|doi-access=free|access-date=27 April 2024}}</ref><ref name="McMaster2" /> |- |{{sort|La Repubblica|[[File:La Repubblica.svg|150px|alt=La Repubblica]]}} |''[[la Repubblica]]'' |[[Romo]] |1976 |<ref name="Thurman" /> |- |{{sort|Il Messaggero|[[File:Il Messaggero.svg|150px|alt=Il Messaggero]]}} |''[[Il Messaggero]]'' |Romo |1878 |<ref>{{cite news|date=3 July 2023|title=Italy media guide|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17433146|url-status=live|work=[[BBC News Online]]|archive-url=https://archive.today/20231230212709/https://www.bbc.com/news/world-europe-17433146|archive-date=30 December 2023|access-date=30 December 2023}}</ref> |- |[[Jamajko]] |Nordameriko |{{sort|Gleaner, The|[[File:Gleanerlogo.png|150px|alt=The Gleaner]]}} |''[[The Gleaner]]'' |[[Kingstono]] |1834 |angla |<ref>{{cite book|last1=Beezley|first1=William H.|url=https://books.google.com/books?id=8zlPEAAAQBAJ|title=Latin America 2020-2022|date=September 2021|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1475856439|edition=54th|page=266|quote=The Daily Gleaner, established in 1834, is one of the oldest continually published newspapers in the hemisphere and is still Jamaica's newspaper of record.}}</ref><ref>{{cite book|last1=Surlin|first1=Stuart H.|url=https://archive.org/details/massmediacaribbe0000unse/page/20|title=Mass Media and the Caribbean|last2=Soderlund|first2=Walter C.|date=1990|publisher=Taylor & Francis|isbn=9782881244476|page=[https://archive.org/details/massmediacaribbe0000unse/page/20 20]}}</ref> |- | rowspan="4" |[[Japanio]] | rowspan="4" |Orienta Azio |{{sort|Asahi Shimbun|[[File:The Asahi Shimbun logo.svg|150px|alt=The Asahi Shimbun]]}} |''[[Asahi Shimbun|The Asahi Shimbun]]'' |[[Osako]] |1879 | rowspan="4" |japana kaj angla |<ref>{{cite news|newspaper=[[The Japan Times]]|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2021/11/27/national/media-national/japan-shifting-media-landscape/|first=Philip|last=Brasor|date=27 November 2021|title=Reporter's death puts spotlight on shifting media landscape|quote=One frequent target is the Asahi Shimbun, which to many is the liberal newspaper of record in Japan.|access-date=10 May 2022}}</ref><ref>{{cite book|last1=Johnson|first1=David T.|url=https://books.google.com/books?id=nZY8E6n-JAAC|title=The Next Frontier: National Development, Political Change, and the Death Penalty in Asia|last2=Zimring|first2=Franklin E.|date=February 2009|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0195337402|series=Studies in Crime and Public Policy|page=71|quote=Some months later, Japan's newspaper of record (the Asahi Shimbun) published a poem calling Hatoyama "the grim reaper" (shinigami).}}</ref><ref>{{cite book|last1=Lukner|first1=Kerstin|url=https://books.google.com/books?id=3fd1zAEACAAJ|title=Trust and Mistrust in Contemporary Japanese Politics|last2=Sakaki|first2=Alexandra|date=December 2019|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0367892753|edition=1st|quote=..Asahi Shimbun, Japan's second largest newspaper and the 'newspaper of record' ..}}</ref> |- |{{sort|Nihon Keizai Shimbun (Nikkei)|[[File:Nikkei logo ja.svg|150px|alt=Nihon Keizai Shimbun (Nikkei)]]}} |''[[Nihon Keizai Shimbun|Nihon Keizai Shimbun (Nikkei)]]'' | rowspan="3" |[[Tokio]] |1876 |<ref name="NKS">{{cite book|last=Culpepper|first=Pepper D.|url=https://www.cambridge.org/core/books/quiet-politics-and-business-power/56127E2EE022EBA207A337E49BFD16B5|title=Quiet Politics and Business Power: Corporate Control in Europe and Japan (Cambridge Studies in Comparative Politics)|date=January 2011|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0521134132|page=128|quote=...the Nihon Keizai Shimbun, the business or financial newspaper of record, had three million;...}}</ref> |- |{{sort|Yomiuri Shimbun|[[File:Yomiuri-Shimbun-Logo.svg|150px|alt=Yomiuri Shimbun]]}} |''[[Yomiuri Shimbun]]'' |1874 |<ref>{{cite journal|last1=Swenson|first1=Tamara|last2=Visgatis|first2=Brad|year=2008|title=Changing Representations of Homelessness in Japanese Newspapers|url=http://ir-lib.wilmina.ac.jp/dspace/bitstream/10775/31/1/02.pdf|journal=Journal of Osaka Jogakuin 4year College|issue=5|pages=19–44|issn=1880-0084|oclc=1097652041|access-date=11 May 2024|quote=The Yomiuri Shimbun is considered by many to be Japan's newspaper of record}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240511234931/http://ir-lib.wilmina.ac.jp/dspace/bitstream/10775/31/1/02.pdf |date=2024-05-11 }}</ref> |- |{{sort|Mainichi Shimbun|[[File:Mainichi_Shimbun_logo.svg|150px|alt=Mainichi Shimbun]]}} |''[[Mainichi Shimbun]]'' |1872 |<ref>{{cite web|title=They’re reading about it in Japan – Manuel Delia|url=https://manueldelia.com/2017/12/theyre-reading-about-it/|website=manueldelia.com|language=en|access-date=21 April 2025|quote=The Mainichi Shimbun, Japan’s oldest newspaper and its newspaper of record,}}</ref> |- |[[Kenjo]] |Orienta Afriko |{{sort|Daily Nation|[[File:Nationlogo.jpg|150px|alt=Daily Nation]]}} |''[[Daily Nation]]'' |[[Najrobo]] |1960 |angla |<ref>{{cite web|title=Historical Perspective|url=http://www.nationaudio.com/kenyapolitics/info/nationmedia.html|work=nationaudio.com|access-date=14 March 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20080917025344/http://www.nationaudio.com/kenyapolitics/info/nationmedia.html|archive-date=17 September 2008}}</ref><ref>{{cite news|last=Benesch|first=Susan|title=The Kenyan Elections: Peace Happened|url=http://www.huffingtonpost.com/susan-benesch/kenya-elections_b_2921096.html|access-date=10 October 2013|work=The Huffington Post|date=21 March 2013|quote=Kenya's newspaper of record, the Daily Nation, published a banner headline "Never Again" over an editorial with a sharp, eloquent warning}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Onyebadi|first1=Uche|last2=Oyedeji|first2=Tayo|date=2011|title=Newspaper coverage of post political election violence in Africa: an assessment of the Kenyan example|url=https://www.jstor.org/stable/26000315|journal=Media, War & Conflict|volume=4|issue=3|pages=217|doi=10.1177/1750635211420768|jstor=26000315|s2cid=144537355|issn=1750-6352|url-access=subscription}}</ref> |- |[[Libano]] |Okcidenta Azio |{{sort|An-Nahar|[[File:Annahar.png|150px|alt=An-Nahar]]}} |''[[An-Nahar]]'' |[[Bejruto]] |1933 |Araba |<ref>{{cite journal|last1=Hanssen|first1=Jens|last2=Safieddine|first2=Hicham|year=2016|title=Lebanon's Al-Akhbar and Radical Press Culture: Toward an Intellectual History of the Contemporary Arab Left|journal=Arab Studies Journal|location=Washington, D.C.|publisher=Arab Studies Institute|volume=24|issue=1|pages=192–227|issn=2328-9627|jstor=44746852|quote=Al-Nahar became the Lebanese paper of record in the 1950s|quote-page=201}}</ref> |- |[[Malajzio]] |Sudorienta Azio |{{sort|New Straits Times|[[File:NSTlogo.png|150px|alt=New Straits Times]]}} |''[[New Straits Times]]'' |[[Kuala-Lumpuro]] |1965 |angla |<ref name="Sterling">{{cite book|last=Christopher|first=H. Sterling|url=https://archive.org/details/encyclopediaofjo0001unse|title=Encyclopedia of Journalism|date=2009|publisher=[[SAGE Publishing]]|isbn=978-0761929574|volume=1|page=108|chapter=A–C|url-access=registration}}</ref><ref name="HDS">{{cite book|last=Corfield|first=Justin|url=https://books.google.com/books?id=vhBMmG9yXgYC|title=Historical Dictionary of Singapore|date=2010|publisher=Rowman & Littlefield (Scarecrow Press)|isbn=978-0810871847|page=255|quote=Straits Times (and New Straits Times): ... it has emerged as a newspaper of record|url-access=registration}}</ref><ref>{{cite news|last=Raslan|first=Karim|date=5 June 2017|title=A writer's writer: the life and times of Malaysia's Rehman Rashid|url=https://www.scmp.com/week-asia/personalities/article/2096986/writers-writer-life-and-times-malaysias-rehman-rashid|url-status=live|department=This Week in Asia|work=South China Morning Post|issn=1563-9371|archive-url=https://web.archive.org/web/20170610143941/https://www.scmp.com/week-asia/personalities/article/2096986/writers-writer-life-and-times-malaysias-rehman-rashid|archive-date=10 June 2017|access-date=24 May 2024|url-access=subscription|quote=The NST at the time was the doyen of Malaysia's English-language media, a paper of record which attracted the best writers.}}</ref> |- | rowspan="2" |[[Meksiko]] | rowspan="2" |Nordameriko |{{sort|Excelsior|[[File:Excélsior logo.svg|150px|alt=Excélsior]]}} |''[[Excélsior]]'' | rowspan="2" |[[Meksikurbo]] |1917 | rowspan="2" |hispana |<ref>{{cite book|last1=Elsey|first1=Brenda|last2=Nadel|first2=Joshua H.|year=2019|chapter=The Boom and Bust of Mexican Women's Football|title=Futbolera: A History of Women and Sports in Latin America|series=Joe R. and Teresa Lozano Long Endowment in Latin American and Latino Art and Culture|location=Austin|publisher=University of Texas Press|doi=10.7560/310427|isbn=978-1-4773-1859-1|lccn=2018037054|quote=Excelsior, Mexico's paper of record|quote-page=237}}</ref> |- |{{sort|Reforma|}} |''[[Reforma (gazeto)|Reforma]]'' |1993 |<ref name="EIMC" /> |- |[[Nederlando]] |Okcidenta Eŭropo |{{sort|NRC|[[File:NRC logo.svg|150px|alt=NRC]]}} |''[[NRC Handelsblad|NRC]]'' |[[Amsterdamo]] |1970 |nederlanda |<ref>{{cite news|title=Geert Wilders on course to be next Dutch prime minister|first=Bruno|last=Waterfield|work=[[The Daily Telegraph]]|date=4 March 2010|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/netherlands/7369693/Wilders-on-course-to-be-next-Dutch-prime-minister.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/netherlands/7369693/Wilders-on-course-to-be-next-Dutch-prime-minister.html|archive-date=12 January 2022|url-access=subscription|url-status=live}}</ref> |- |[[Nepalo]] |Azio |{{sort|Kantipur|}} |''[[Kantipur (gazeto)|Kantipur]]'' |[[Katmanduo]] |1993 |nepala |<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8Wk9EAAAQBAJ&pg=PA99|title=Understanding World Media|date=2021|page=99|publisher=K.K. Publications|access-date=2022-08-26|archive-date=2022-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220826141006/https://books.google.com/books?id=8Wk9EAAAQBAJ&pg=PA99|url-status=live}}</ref> |- |[[Nov-Zelando]] |Oceanio |{{sort|New Zealand Herald, The|[[File:The New Zealand Herald logo.webp|150px|alt=New Zealand Herald]]}} |''[[The New Zealand Herald]]'' |[[Aŭklando]] |1863 |angla |<ref name="caulfield" /><ref>{{cite book|last=Cooper|first=Matt|year=2015|chapter=Playing the long game|title=The Maximalist: The Rise and Fall of Tony O'Reilly|location=Dublin|publisher=Gill & Macmillan|isbn=978-07171-6723-4|quote=The New Zealand Herald was a paper with daily paid-for sales of over 250,000; it had an image of something of a 'paper-of-record'}}</ref> |- |[[Niĝerio]] |Okcidenta Afriko |{{sort|Guardian, The|}} |''[[The Guardian (Niĝerio)|The Guardian]]'' |[[Lagoso]] |1983 |angla |<ref>{{cite book|last=Bastian|first=Misty L.|year=2006|chapter='Terror against Terror': 9/11 or 'Kano War' in the Nigerian Electronic Press?|chapter-url=https://books.google.com/books?id=AyboAAAAIAAJ&q=%22Guardian%22|title=Terror and Violence: Imagination and the Unimaginable|location=London|publisher=Pluto Press|isbn=0-7453-2399-5|access-date=1 February 2025|page=49|quote=...&nbsp;''The Guardian'' – Nigeria's elite newspaper of record, usually compared within the country to ''The Times'' or to ''The New York Times''&nbsp;...}}</ref><ref>{{cite book|last=Ogbondah|first=Chris|year=2012|chapter=Chapter 8: Political Repression and Human Rights Abuses in Nigeria, 1999–2007|chapter-url=https://books.google.com/books?id=j-z15vptIYAC&pg=PA119|title=Communication, Culture, and Human Rights in Africa|series=Communication, Society, and Change Series|volume=1|location=[[Lanham, Maryland]]|publisher=[[University Press of America]]|isbn=978-0-7618-5307-7|access-date=1 February 2025|page=119|quote=Security agencies' unbridled cancellation of opposition political party rallies prompted the ''Guardian'', Nigeria's newspaper of record, to condemn the government's behavior in its editorial on December 5, 2006.}}</ref><ref>{{cite book|last=Ette|first=Mercy|year=2013|chapter=Chapter Six: The Press and Democratic Consolidation in Nigeria|chapter-url=https://books.google.com/books?id=_cowBwAAQBAJ&pg=PA104|title=Media/Democracy: A Comparative Study|location=[[Newcastle upon Tyne]]|publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]]|isbn=978-1-4438-4839-8|access-date=1 February 2025|page=104|quote=...&nbsp;''The Guardian'' newspaper, a Nigerian prestige newspaper and a publication of record. ''The Guardian'', like some other publications in Nigeria, still exercises considerable influence on policy-making, despite dwindling newspaper circulations, and, as a "favourite of the intellectuals", is one of the most influential national titles.}}</ref> |- |[[Nord-Koreio]] |Orienta Azio |{{sort|Rodong Sinmun|[[File:Rodong Sinmun.png|150px|alt=Rodong Sinmun]]}} |''[[Rodong Sinmun]]'' |[[Pjongjango]] |1945 |korea |<ref name="EmWard" /> |- |[[Norvegio]] |Norda Eŭropo |{{sort|Aftenposten|[[File:Aftenposten logo.svg|150px|alt=Aftenposten]]}} |''[[Aftenposten]]'' |[[Oslo]] |1860 |norvega ([[regnonorvega lingvo|Riksmål]]) |<ref name="UCLA2">{{Cite web|last=Ahari|first=Shannon K. Tanhayi|title=Research Guides: Scandinavian Studies: Newspapers|url=https://guides.library.ucla.edu/c.php?g=472615&p=8511494|access-date=2023-09-01|website=[[UCLA Library]]|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Midttun|first1=Atle|last2=Coulter|first2=Paddy|last3=Gadzekpo|first3=Audrey|last4=Wang|first4=Jin|date=December 2015|title=Comparing Media Framings of Climate Change in Developed, Rapid Growth and Developing Countries: Findings from Norway, China and Ghana|journal=Energy & Environment|publisher=Sage Publishing|volume=26|issue=8|pages=1271–1292|doi=10.1260/0958-305X.26.8.1271|issn=2048-4070|jstor=90006539|bibcode=2015EnEnv..26.1271M|quote=Aftenposten, Norway's newspaper of record and the newspaper with the widest circulation, is privately-owned and has broad coverage of news, culture, public policyand business.|quote-page=1277}}</ref> |- | rowspan="2" |[[Pakistano]] |Suda Azio |{{Sort|Dawn|[[File:Dawn Newspaper logo.png|150px|alt=Dawn]]}} |''[[Dawn (gazeto)|Dawn]]'' |[[Karaĉio]] |1941 |angla |<ref>{{cite book|last=Walsh|first=Declan|url=https://books.google.com/books?id=K1s3EAAAQBAJ|title=The Nine Lives of Pakistan: Dispatches from a Divided Nation|date=July 2021|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|isbn=978-1408868492|page=xxi|quote=Cyril Almeida, a senior journalist with Dawn, Pakistan's newspaper of record, who, furious at the news of my expulsion.}}</ref><ref>{{cite news|date=4 July 2018|title=The assault on Pakistan media ahead of vote|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-44693968|work=[[BBC]]|access-date=3 December 2020|first=Ahmed|last=Rashid|quote=Dawn is the unofficial newspaper of record - indispensable for businessmen, diplomats and military officers alike - and known for its influential editorials that affect Pakistan's image worldwide.}}</ref><ref>{{cite magazine|magazine=[[Time (revuo)|Time]]|url=https://time.com/5846698/world-reactions-george-floyd-protests/|first1=Ciara|last1=Nugent|first2=Billy|last2=Perrigo|title='The Edge of an Abyss.' How the World's Newspapers Are Responding as the U.S. Descends Into Chaos|quote=In Pakistan, which has a longstanding, if strained, military alliance with the U.S., the country’s newspaper of record, Dawn, ran an editorial under the headline "Trump on the Warpath."|date=2 June 2020|access-date=9 May 2022}}</ref> |- |Suda Azio |[[File:Daily_Jang_logo_(2024).png|ligilo=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Daily_Jang_logo_(2024).png|senkadra|70x70ra]] |''[[Daily Jang|Jang]]'' |Karaĉio |1939 |la urdua |<ref>{{cite web|title=Always busy, anxious but confident {{!}} Tribute - MAG THE WEEKLY|url=https://magtheweekly.com/detail/5577-always-busy-anxious-but-confident|website=magtheweekly.com|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Behind every great person and his achievements, stands a woman|url=https://www.thenews.com.pk/latest/272913-behind-every-great-person-and-his-achievements-stands-a-woman|work=www.thenews.com.pk|publisher=[[The News International]]|language=en}}</ref> |- |[[Panamo]] |Nordameriko |{{Sort|Prensa, La|[[File:La Prensa (Panama City) logo.svg|150px|alt=La Prensa]]}} |''[[La Prensa (Panamo)|La Prensa]]'' |[[Panamurbo]] |1980 |hispana |<ref>{{cite book|last1=Rockwell|first1=Rick J.|url=https://books.google.com/books?id=Luz_t4VpyBwC|title=Media Power in Central America|last2=Janus|first2=Noreene|date=2003|publisher=[[University of Illinois Press]]|isbn=978-0252028021|page=59|jstor=10.5406/j.ctt2ttd20}}</ref><ref>{{cite book|author=[[Center for Public Integrity]]|url=https://archive.org/details/corruptionnotebo0000unse|title=The Corruption Notebooks: 25 Investigative Journalists Report on Abuses of Power in Their Home Country|year=2004|isbn=978-1882583195|page=237|publisher=Public Integrity Books|quote=After the 1989 U.S. invasion of Panama , and the ouster of General Manuel Noriega , La Prensa became the country's newspaper of record|url-access=registration}}</ref><ref name="Pan" /> |- |[[Paragvajo]] |Sudameriko |{{Sort|ABC Color|[[File:Abc color.PNG|150px|alt=ABC Color]]}} |''[[ABC Color]]'' |[[Asunciono]] |1967 |hispana |<ref>{{cite book|last=Folch|first=Christine|year=2019|chapter=Currency|title=Hydropolitics: The Itaipu Dam, Sovereignty, and the Engineering of Modern South America|series=Princeton Studies in Culture and Technology|volume=39|location=Princeton, NJ|publisher=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctvdf0j6c|isbn=9780691186597|quote=ABC Color, the Paraguayan paper of record|quote-page=81}}</ref> |- |[[Peruo]] |Sudameriko |{{sort|Comercio, El|[[File:El comerciovector.svg|150px|alt=El Comercio]]}} |''[[El Comercio (Peruo)|El Comercio]]'' |[[Lima]] |1839 |hispana |<ref name="EIMC" /> |- |[[Filipinoj]] |Sudorienta Azio |{{sort|Philippine Daily Inquirer|[[File:PDI logo.svg|150px|alt=Philippine Daily Inquirer]]}} |''[[Philippine Daily Inquirer]]'' |[[Makati]] |1985 |angla |<ref>{{cite book|last=Claudio|first=Lisandro E.|year=2017|chapter=Salvador P. Lopez and the Space of Liberty|title=Liberalism and the Postcolony: Thinking the State in 20th-Century Philippines|series=Kyoto CSEAS Series on Asian Studies|volume=19|location=Singapore|publisher=NUS Press|isbn=978-981-4722-52-0|quote=the anti-Marcos weekly Mr. & Ms. [...] would become the Philippine Daily Inquirer, the present day paper of record|quote-page=144}}</ref><ref>{{cite web|website=[[Library of Congress]]|title=Philippine Daily Inquirer|url=https://www.loc.gov/item/lcwaN0027502/#:~:text=The%20Philippine%20Daily%20Inquirer%2C%20popularly,the%20Philippines'%20newspaper%20of%20record.|access-date=7 May 2022|quote=The Philippine Daily Inquirer, popularly known as the Inquirer, is an English-language newspaper in the Philippines. Founded in 1985, it is often regarded as the Philippines' newspaper of record.}}</ref> |- | rowspan="2" |[[Pollando]] | rowspan="2" |Orienta Eŭropo |{{sort|Gazeta Wyborcza|[[File:Gazeta Wyborcza.png|150px|alt=Gazeta Wyborcza]]}} |''[[Gazeta Wyborcza]]'' | rowspan="2" |[[Varsovio]] |1989 | rowspan="2" |pola |<ref name="PL1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ef2cAAAAQBAJ&q=newspaper+of+record&pg=PA131|title=Estonia, Latvia, Lithuania, and Poland|date=1 June 2013|publisher=Britannica Educational Publishing|isbn=9781615309917|page=131|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Örnebring|first=Henrik|url=https://books.google.com/books?id=nTFCDwAAQBAJ|title=Newsworkers: A Comparative European Perspective|date=November 2017|publisher=[[Bloomsbury Publishing|Bloomsbury Academic]]|isbn=978-1501338229|page=51|quote=The creation of what is arguably the national newspaper of record, Gazeta Wyborcza, stands as an example of ....}}</ref> |- |{{sort|Rzeczpospolita|[[File:Rz logo big txt.svg|150px|alt=Rzeczpospolita]]}} |''[[Rzeczpospolita (gazeto)|Rzeczpospolita]]'' |1920 |<ref name="PL1" /><ref>{{cite book|last=Szczerbiak|first=Aleks|url=https://books.google.com/books?id=yM1JDwAAQBAJ|title=Politicising the Communist Past: The Politics of Truth Revelation in Post-Communist Poland|date=2020|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0367433581|chapter=1 Introduction|quote=...Rzeczpospolita daily newspaper, the main Polish newspaper of record...}}</ref> |- | rowspan="2" |[[Portugalio]] | rowspan="2" |Suda Eŭropo |{{Sort|Diário de Notícias|[[File:Diário de Notícias.svg|150px]]}} |''[[Diário de Notícias]]'' |[[Lisbono]] |1864 | rowspan="2" |portugala |<ref>{{cite book|title=Historical Dictionary of Portugal|edition=3rd|page=189|publisher=The Scarecrow Press|date=2010|first1=Douglas L.|last1=Wheeler|first2=Walter C. Jr.|last2=Opello|quote=The major Lisbon newspapers are Diário de Noticias (daily and newspaper of record) ....|isbn=978-0810860889}}</ref><ref>{{cite book|last=Eaman|first=Ross|url=https://archive.org/details/atozofjournalism0000eama|title=The A to Z of Journalism|date=2009|publisher=The Scarecrow Press|isbn=978-0810871540|page=237|quote=The most prestigious newspaper for print journalists is the Diario de noticias, Portugal's "newspaper of record", followed by the more popular Jornal de noticias and the staunchly independent Publico.|url-access=registration}}</ref> |- |{{sort|Publico|[[File:Logo publico.svg|50px|alt=Publico]]}} |''[[Público (Portugalio)|Público]]'' |Lisbono |1990 |<ref>{{cite book|last1=Cavanagh|first1=Allison|url=https://books.google.com/books?id=ghC9DwAAQBAJ|title=Letters to the Editor: Comparative and Historical Perspectives|last2=Steel|first2=John|date=November 2019|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|isbn=978-3030264796|page=17|quote=Our case study of a Portuguese newspaper of record, Público, ....}}</ref><ref>{{cite book|last1=Carter|first1=Cynthia|url=https://archive.org/details/routledgecompani0000unse_f9c1|title=The Routledge Companion to Media & Gender|last2=Steiner|first2=Linda|last3=McLaughlin|first3=Lisa|date=December 2013|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0415527699|page=435|quote=The daily Público is Portugal's newspaper of record, with typical news and section divides.|url-access=registration}}</ref><ref>{{cite book|last=Fishman|first=Robert M.|url=https://books.google.com/books?id=2MGKDwAAQBAJ|title=Democratic Practice: Origins of the Iberian Divide in Political Inclusion|date=April 2019|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190912888|page=234|quote=.... with Portuguese journalists included José Manuel Fernandes, at the time director of Portugal's newspaper of record, Publico, Lisbon.}}</ref> |- |[[Respubliko Kongo]] |Centra Afriko | |''[[La Semaine africaine|La Semaine Africaine]]'' |[[Brazavilo]] |1952 |franca |<ref>{{cite book|last1=Clark|first1=John F.|last2=Decalo|first2=Samuel|year=2012|title=Historical Dictionary of Republic of the Congo|edition=Fourth|url=https://books.google.com/books?id=oyMgIlcKuFkC&pg=PA89|location=[[Lanham, Maryland]]|publisher=Scarecrow Press|page=89|isbn=978-0-8108-7989-8|access-date=4 February 2025|quote=...&nbsp;''La Semaine Africaine'', the Catholic weekly published in Brazzaville since preindependence, and the country's paper of record, continued to appear regularly at all times.}}</ref><ref>{{cite book|last1=Carter|first1=Erin Baggott|last2=Carter|first2=Brett L.|year=2023|chapter=1.1.1 Propaganda as Persuasion: The Republic of Congo|chapter-url=https://books.google.com/books?id=-kLGEAAAQBAJ&pg=PA5|title=Propaganda in Autocracies: Institutions, Information, and the Politics of Belief|location=Cambridge|publisher=[[Cambridge University Press]]|page=5|isbn=9781009271226|access-date=4 February 2025|quote=''La Semaine Africaine'' has long been regarded as Congo's ''vieille dame'': its 'gray lady,' a reference to ''The New York Times''. Founded as a church newsletter in the 1950s, ''La Semaine Africaine'' became Congo's newspaper of record during the democratic transition of the early 1990s. It now publishes twice weekly and, although its journalists self-censor, it remains independent.}}</ref> |- |[[Rumanio]] |Centra Eŭropo |{{sort|Adevărul|}} |''[[Adevărul]]'' |[[Bukareŝto]] |1871 |Rumana |<ref>{{cite book|last=Gallagher|first=Tom|year=2001|chapter=Nationalism and Romanian Political Culture in the 1990s|chapter-url=https://books.google.com/books?id=XMmGDAAAQBAJ&pg=PA112|title=Post-Communist Romania|location=London|publisher=[[Palgrave Publishers]]|page=112|isbn=978-0-333-97791-0|access-date=5 February 2025|quote=''Adevărul'', the closest approximation to a paper of record in Romania, has been particularly strident on Hungarian issues and on other themes that strike deep into the national psyche.}}</ref><ref>{{cite book|last1=Dimitrova|first1=Daniela V.|last2=Postelnicu|first2=Monica|year=2008|chapter=Chapter 11. Coverage of the Election in Candidate Countries: A View from Bulgaria and Romania|chapter-url=https://books.google.com/books?id=TSC4dVQAK6QC&pg=PA180|title=The EU Expansion: Communicating Shared Sovereignty in the Parliamentary|location=New York City|publisher=Peter Lang|page=180|isbn=978-1-4331-0243-1|access-date=5 February 2025|quote=''Adevarul'' was the largest newspaper in Romania during Communism.&nbsp;... Today ''Adevarul'' is considered a prestigious newspaper.}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Light|first1=Duncan|last2=Young|first2=Craig|year=2009|title=European Union enlargement, post-accession migration and imaginative geographies of the 'New Europe': media discourses in Romania and the United Kingdom|journal=Journal of Cultural Geography|volume=26|issue=3|location=Oxfordshire|publisher=[[Taylor & Francis]]|page=294|doi=10.1080/08873630903322205|quote=The first is Adevărul ('the Truth') one of Romania's most serious newspapers (equivalent to a UK 'broadsheet') with something of a reputation as a 'newspaper of record.'}}</ref> |- | rowspan="2" |[[Serbio]] | rowspan="2" |Suda Eŭropo |{{sort|Politika|[[File:Logo of Politika.svg|150px|alt=Politika]]}} |''[[Politika (gazeto)|Politika]]'' |[[Beogrado]] |1904 | rowspan="2" |Serba |<ref>{{cite web|url=http://bulletin.arcadia.edu/2011/02/grigorev-commentary-in-politika-serbs-vote-is-pragmatic/|title=Grigorev Commentary in Politika: Serbs Vote is Pragmatic|date=1 February 2011|website=The Bulletin Arcadia University|quote=...&nbsp;wrote a commentary in the Jan. 26 issue of Politika, the Serbian newspaper of record and the oldest daily in the Balkans.|archive-url=https://web.archive.org/web/20160108031113/http://bulletin.arcadia.edu/2011/02/grigorev-commentary-in-politika-serbs-vote-is-pragmatic/|archive-date=8 January 2016}}</ref><ref>{{cite book|title=Discourses on Identity in 'First' and 'Other' Serbia: Social Construction of the Self and the Other in a Divided Serbia|date=March 2020|isbn=978-3838207117|publisher=[[Columbia University Press]]|first=Ana Russell|last=Omaljev|quote=In addition, the conservative quality daily newspaper Politika is consulted on various issues, as it is still considered the daily newspaper of record in Serbia.|pages=43–44}}</ref> |- |{{sort|Danas|[[File:LogoDanas.png|100px|alt=Danas]]}} |''[[Danas]]'' |Beogrado |1997 |<ref name="voxeurop">{{cite web|url=http://www.voxeurop.eu/en/content/source-information/882181-danas|title=Danas|publisher=VOXeurop|date=18 January 2017|access-date=2 January 2018}}</ref> |- |[[Singapuro]] |Sudorienta Azio |{{sort|Straits Times, The|[[File:The Straits Times Logo.svg|150px|alt=The Straits Times]]}} |''[[The Straits Times]]'' |Singapuro |1845 |angla |<ref name="Sterling" /><ref name="HDS2">{{cite book|last=Corfield|first=Justin|url=https://books.google.com/books?id=vhBMmG9yXgYC|title=Historical Dictionary of Singapore|date=2010|publisher=Rowman & Littlefield (Scarecrow Press)|isbn=978-0810871847|page=255|quote=Straits Times (and New Straits Times): ... it has emerged as a newspaper of record|url-access=registration}}</ref><ref>{{cite journal|last=Babcock|first=Joshua|date=Winter 2023|title=(De)coupling Positional Whiteness and White Identities through "Good English" in Singapore|journal=Signs and Society|location=Chicago|publisher=University of Chicago Press|volume=11|issue=1|pages=23–44|doi=10.1086/722624|doi-access=free|issn=2326-4489|quote=the Straits Times [is] Singapore's state-run newspaper of record|quote-page=33}}</ref> |- |[[Sud-Afriko]] |Sud-Afriko |{{sort|Mail & Guardian|[[File:Mail & Guardian logo.jpg|100px]]}} |''[[Mail & Guardian]]'' |[[Johanesburgo]] |1985 |angla |<ref name="Sterling" /> |- | rowspan="3" |[[Sud-Koreio]] | rowspan="3" |Orienta Azio |{{sort|Chosun Ilbo, The|[[File:Chosun IIbo Logo.svg|150px|alt=The Chosun Ilbo]]}} |''[[The Chosun Ilbo]]'' | rowspan="3" |[[Seulo]] |1920 | rowspan="3" |korea |<ref name="CMC">{{cite book|last1=Youm|first1=Kyu Ho|url=https://books.google.com/books?id=IUdvDwAAQBAJ|title=Korean Communication, Media, and Culture: An Annotated Bibliography|last2=Kwak|first2=Nojin|date=August 2018|publisher=Lexington Books|isbn=978-1498583329|edition=1st|page=71|chapter=3|quote=The prominent "big three" publications — Chosun Ilbo, Dong-A Ilbo, and Joongang Ilbo — are newspapers of record with a combined three million subscribers.}}</ref> |- |{{sort|Dong-A Ilbo, The|[[File:Dong-a Ilbo logo.svg|150px|alt=The Dong-A Ilbo]]}} |''[[Dong-a Ilbo|The Dong-A Ilbo]]'' |1920 |<ref name="CMC" /> |- |{{sort|JoongAng Ilbo|[[File:중앙일보CI.png|150px|alt=JoongAng Ilbo]]}} |''[[JoongAng Ilbo]]'' |1965 |<ref name="CMC" /> |- | rowspan="3" |[[Hispanio]] | rowspan="3" |Suda Eŭropo |{{sort|La Vanguardia|[[File:La Vanguardia (cabecera).svg|150px|alt=La Vanguardia]]}} |''[[La Vanguardia]]'' |[[Barcelono]] |1881 | rowspan="3" |hispana |<ref>{{cite news|access-date=10 November 2022|date=5 July 2022|periodical=El País|title=EGM 2022: La SER cierra temporada de nuevo como la radio más escuchada|url=https://elpais.com/television/2022-07-05/la-ser-cierra-temporada-de-nuevo-como-la-radio-mas-escuchada.html}}</ref> |- |{{sort|Mundo, El|[[File:El Mundo logo.svg|150px|alt=El Mundo]]}} |''[[El Mundo]]'' | rowspan="2" |[[Madrido]] |1989 |<ref>{{cite book|last=Sklair|first=Leslie|url=https://books.google.com/books?id=whMHEAAAQBAJ|title=The Anthropocene in Global Media: Neutralizing the Risk|date=May 2022|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0367641993|page=174|quote=Coverage in El Mundo, the second 'newspaper of record' in Spain (mainly in 2016) begins with two well-researched ...}}</ref><ref name="McMaster3">{{cite web|website=[[McMaster University Library]]|url=https://libguides.mcmaster.ca/news/record|title=A Newspaper of Record|date=2022|access-date=8 July 2022}}</ref> |- |{{sort|Pais, El|[[File:El Pais logo 2007.svg|150px|alt=El País]]}} |''[[El País]]'' |1976 |<ref>{{cite book|last1=Sachsman|first1=David B|url=https://books.google.com/books?id=ES8WzwEACAAJ|title=Routledge Handbook of Environmental Journalism|last2=Myer Valenti|first2=JoAnn|date=June 2022|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1032336442|quote=For this chapter, we analyzed the environmental information published by the newspaper of record in Spain, El País.}}</ref><ref>{{cite book|last1=Enjuto-Rangel|first1=Cecilia|url=https://books.google.com/books?id=RnJvEAAAQBAJ|title=Transatlantic Studies: Latin America, Iberia, and Africa|last2=Faber|first2=Sebastiaan|last3=García-Caro|first3=Pedro|last4=Newcomb|first4=Robert Patrick|date=December 2019|publisher=[[Liverpool University Press]]|isbn=978-1789620252|page=127|quote=A few days later, a Spanish newspaper of record, El País, published an interview ...}}</ref><ref name="McMaster3" /> |- |[[Svedio]] |Norda Eŭropo |{{sort|Dagens Nyheter|[[File:Dagens Nyheter.svg|150px|alt=Dagens Nyheter]]}} |''[[Dagens Nyheter]]'' |[[Stokholmo]] |1864 |sveda |<ref name="UCLA3">{{Cite web|last=Ahari|first=Shannon K. Tanhayi|title=Research Guides: Scandinavian Studies: Newspapers|url=https://guides.library.ucla.edu/c.php?g=472615&p=8511494|access-date=2023-09-01|website=[[UCLA Library]]|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Immigrants outraged over Sweden's racial profiling|url=http://www.thestandard.com.hk/breaking_news_detail.asp?id=33363|access-date=10 October 2013|work=The Standard|date=15 March 2013|quote=Dagens Nyheter, Sweden's paper of record.}}</ref> |- | rowspan="2" |[[Svislando]] | rowspan="2" |Okcidenta Eŭropo |{{sort|Neue Zürcher Zeitung|[[File:Neue Zürcher Zeitung.svg|150px|alt=Neue Zürcher Zeitung]]}} |''[[Neue Zürcher Zeitung]]'' |[[Zuriko]] |1780 |germana |<ref>{{cite book|last=Fossedal|first=Gregory|year=2018|title=Direct Democracy in Switzerland|url=https://books.google.com/books?id=SvdKDwAAQBAJ&pg=PT352|location=UK|publisher=[[Routledge]]|page=352|isbn=978-14128-0505-6|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250507210325/https://books.google.com/books?id=SvdKDwAAQBAJ&pg=PT352|archive-date=7 May 2025|access-date=11 May 2025|quote=The ''Neue Zürcher Zeitung'', the newspaper of record as the ''New York Times'' is in the United States}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/410460/Neue-Zurcher-Zeitung|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|title=Neue Zürcher Zeitung|access-date=30 August 2012}}</ref><ref name="CMM">{{cite book|last1=Schiller-Merkens|first1=Simone|url=https://books.google.com/books?id=HwSqDwAAQBAJ|title=The Contested Moralities of Markets|last2=Balsiger|first2=Philip|date=October 2019|publisher=[[Emerald Group Publishing]]|isbn=978-1787691209|quote=In addition, we consulted all 302 newspaper articles in the Neue Zürcher Zeitung (the newspaper of record in the German-speaking part of Switzerland), and Le Temps (the newspaper of record in the German-speaking part of Switzerland), that covered...}}</ref><ref name="McMaster3" /> |- |{{sort|Temps, Le|[[File:Logo Le Temps (Schweiz).svg|150px|alt=Le Temps]]}} |''[[Le Temps]]'' |[[Ĝenevo]] |1998 |franca |<ref>{{cite news|last=Enderlin|first=Serge|date=5 November 2020|title=La Fondation Aventinus rachète le quotidien suisse 'Le Temps'|trans-title=The Aventinus Foundation acquires the Swiss daily newspaper 'Le Temps'|url=https://www.lemonde.fr/actualite-medias/article/2020/11/05/la-fondation-aventinus-rachete-le-quotidien-suisse-le-temps_6058623_3236.html|url-status=live|language=fr|newspaper=[[Le Monde]]|place=Geneva|archive-url=https://archive.today/20230912035128/https://www.lemonde.fr/actualite-medias/article/2020/11/05/la-fondation-aventinus-rachete-le-quotidien-suisse-le-temps_6058623_3236.html|archive-date=12 September 2023|access-date=11 May 2025|trans-quote=daily newspaper ''Le Temps'', the paper of record of the Francophone press in Switzerland}}</ref><ref name="CMM" /><ref>[http://www.foeg.uzh.ch/jahrbuch/Broschur_Jahrbuch_foeg_englisch_2012.pdf The Quality of the Media], {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924014134/http://www.foeg.uzh.ch/jahrbuch/Broschur_Jahrbuch_foeg_englisch_2012.pdf |date=2015-09-24 }}, main findings, Research Department on Public Opinion and Society (FÖG) of the [[Universitato de Zuriko|University of Zurich]], 2012.</ref> |- |[[Tajlando]] |Sudorienta Azio |{{sort|Bangkok Post|[[File:BangkokPost.svg|150px|alt=Bangkok Post]]}} |''[[Bangkok Post]]'' |[[Bangkoko]] |1946 |angla |<ref>{{Cite book|last1=Katz|first1=William A.|url=https://books.google.com/books?id=aCD0vxhNyuwC&q=Thailand%20%22Newspaper%20of%20Record%22|title=Magazines for Libraries For the General Reader and School, Junior College, College, University, and Public Libraries|last2=Katz|first2=Linda Sternberg|publisher=Bowker|year=1997|edition=9th|page=185|isbn=978-0-8352-3907-3|quote=''Bangkok Post'' is the English-language newspaper of record in Thailand...}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Lawler|first1=John J.|last2=Bae|first2=Johngseok|date=April 1998|title=Overt Employment Discrimination by Multinational Firms: Cultural and Economic Influences in a Developing Country|url=https://library.fes.de/libalt/journals/swetsfulltext/4177619.pdf|journal=Industrial Relations|publisher=Blackwell Publishers|volume=37|issue=2|pages=137|doi=10.1111/0019-8676.00079|s2cid=154396371|quote=The ''Bangkok Post'' was used because it is a newspaper of record in Thailand and the most widely read of the English-language dailies.|via=Bibliothek der Friedrich-Ebert-Stiftung}}</ref><ref>{{cite news|last1=Ruiz|first1=Todd|date=16 March 2022|title=Bangkok Post trashed for broadcasting Russian ambassador's 'propaganda'|url=https://coconuts.co/bangkok/news/bangkok-post-trashed-for-broadcasting-russian-ambassadors-propaganda/|work=Coconuts Bangkok|publisher=Coconuts Media|access-date=19 February 2024|quote=The newspaper of record’s decision to uncritically broadcast a closed session with Russia’s ambassador to Thailand yesterday has been met with anger and disbelief.}}</ref> |- |[[Trinidado kaj Tobago]] |Nordameriko |{{sort|Trinidad and Tobago Guardian|[[File:T&t guardian logo.png|150px|alt=Trinidad and Tobago Guardian]]}} |''[[Trinidad and Tobago Guardian]]'' |[[Portospeno]] |1917 |angla |<ref>{{cite journal|journal=Caribbean Review of Books|url=http://caribbeanreviewofbooks.com/crb-archive/10-november-2006/laureate-of-nowhere/|title=Laureate of nowhere|first=Laurence|last=Breiner|date=November 2006|access-date=10 May 2022|quote=..that although the Guardian is the nation's [Trinidad and Tobago] newspaper of record...|volume=10}}</ref><ref>{{cite book|last=Beezley|first=William H.|url=https://books.google.com/books?id=8zlPEAAAQBAJ|title=Latin America 2020-2022|date=September 2021|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1475856439|edition=54th|page=394|quote=The [Trinidad and Togabo] Guardian, founded in 1917, is the country's newspaper of record.}}</ref> |- |[[Turkio]] |Okcidenta Azio |{{sort|Cumhuriyet|[[File:Cumhuriyet logo.svg|150px|alt=Cumhuriyet]]}} |''[[Cumhuriyet]]'' |[[Istanbulo]] |1924 |Turka |<ref name="Tur" /> |- | rowspan="4" |[[Unuiĝinta Reĝlando]] | rowspan="4" |Norda Eŭropo |{{sort|Daily Telegraph, The|[[File:The Telegraph.svg|150px|alt=The Daily Telegraph]]}} |''[[The Daily Telegraph]]'' | rowspan="4" |[[Londono]] |1855 | rowspan="4" |angla |<ref name="caulfield" /><ref name="UK">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/3409185.stm|title=The UK's 'other paper of record'|date=19 January 2004|work=[[BBC News]]|access-date=21 March 2009}}</ref><ref name="FrostWeingarten" /> |- |{{sort|Financial Times, The|[[File:Financial Times masthead.svg|150px|alt=The Financial Times]]}} |''[[Financial Times]]'' |1888 |<ref name="caulfield" /><ref name="FrostWeingarten" /><ref name="Brooks">{{cite book|last=Brooks|first=Richard|url=https://books.google.com/books?id=4iA6ngEACAAJ|title=The Great Tax Robbery: How Britain Became a Tax Haven for Fat Cats and Big Business|date=2014|publisher=Oneworld Publications|isbn=978-1780743714}}</ref><ref name="McMaster3" /> |- |{{sort|Guardian, The|[[File:The Guardian 2018.svg|150px|alt=The Guardian]]}} |''[[The Guardian]]'' |1821 |<ref name="FrostWeingarten" /><ref name="McMaster3" /><ref name="BartonWeller20142">{{cite book|author1=Greg Barton|author2=Paul Weller|author3=Ihsan Yilmaz|title=The Muslim World and Politics in Transition: Creative Contributions of the Gülen Movement|url=https://books.google.com/books?id=uZzNAwAAQBAJ&pg=PA28|access-date=9 March 2020|date=18 December 2014|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4411-5873-4|pages=28–}}</ref> |- |{{sort|Times, The|[[File:The Times masthead.svg|150px|alt=The Times]]}} |''[[The Times]]'' |1785 |<ref name="UK" /><ref name="caulfield" /><ref name="FrostWeingarten" /> |- | rowspan="4" |[[Usono]] | rowspan="4" |Nordameriko |{{sort|Los Angeles Times|[[File:Los Angeles Times.svg|150px|alt=Los Angeles Times]]}} |''[[Los Angeles Times]]'' |[[Los-Anĝeleso]] |1881 | rowspan="4" |angla |<ref name="caulfield" /><ref name="FrostWeingarten" /> |- |{{sort|New York Times, The|[[File:NewYorkTimes.svg|150px|alt=The New York Times]]}} |''[[The New York Times]]'' | rowspan="2" |[[Novjorko]] |1851 |<ref name="caulfield" /><ref name="FrostWeingarten" /><ref>{{cite encyclopedia|title=The New York Times|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|date=8 May 2023|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/412546/The-New-York-Times|quote="... long the newspaper of record in the United States and one of the world's great newspapers."}}</ref><ref name="Sterling" /> |- |{{sort|Wall Street Journal, The|[[File:WSJ Logo.svg|150px|alt=The Wall Street Journal]]}} |''[[The Wall Street Journal]]'' |1889 |<ref name="caulfield" /><ref name="FrostWeingarten" /><ref name="McMaster3" /><ref name="Politico">{{cite web|title=On The Washington Post and the 'newspaper of record' epithet|url=https://www.politico.com/media/story/2015/12/on-the-washington-post-and-the-newspaper-of-record-epithet-004303/|website=[[Politico]]|first=Ken|last=Doctor|date=12 March 2015|access-date=8 May 2022}}</ref> |- |{{sort|Washington Post, The|[[File:The Logo of The Washington Post Newspaper.svg|150px|alt=The washington Post]]}} |''[[The Washington Post]]'' |[[Vaŝingtono]] |1877 |<ref name="caulfield" /><ref name="FrostWeingarten" /><ref name="McMaster3" /><ref name="Politico" /> |- |[[Vatikanurbo]] |Suda Eŭropo |{{sort|L'Osservatore Romano,|[[File:L'Osservatore-Romano-logo.svg|150px|alt=L'Osservatore Romano]]}} |''[[L'Osservatore Romano]]'' |[[Romo]] |1861 |la itala, la angla, la franca, la hispana, la germana, la pola kaj la portugala |<ref>{{Cite news|last=Bohlen|first=Celestine|date=1996-12-23|title=Vatican Newspaper of Record Best Read for What It Doesn't Record|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1996/12/23/business/vatican-newspaper-of-record-best-read-for-what-it-doesn-t-record.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114053416/https://www.nytimes.com/1996/12/23/business/vatican-newspaper-of-record-best-read-for-what-it-doesn-t-record.html|archive-date=14 November 2020|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web|title=L'Osservatore Romano {{!}} newspaper {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/LOsservatore-Romano|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924183342/https://www.britannica.com/topic/LOsservatore-Romano|archive-date=24 September 2022|website=britannica.com|language=en}}</ref> |} |<ref name="EIMC" /> == Ekzemploj de ne plu funkciantaj gazetoj == [[Dosiero:El_Nacional_building.jpg|eta|La eksa sidejo de ''[[El Nacional]]'', la venezuela longa-establita gazeto de registro, <ref name="EIMC" /> kiu estis kaptita de la ŝtato en 2018 kaj devigita de ĉesi presado. <ref name="EN2">{{cite web|website=[[Caracas Chronicles]]|title=From Distant Glory Days to Utter Degradation, El Nacional Mirrored Venezuela|date=19 December 2018|access-date=9 May 2022|first=José González|last=Vargas|url=https://www.caracaschronicles.com/2018/12/18/from-distant-glory-days-to-utter-degradation-el-nacional-mirrored-venezuela/}}</ref>]] Laŭ la paso de la tempo, kelkaj establitaj gazetoj de registro de reputacio perdis ilian statuson pro financa disfalo, akiro aŭ fuzio de alia ento kiu ne havis la samajn normojn aŭ permesis pliigitan registaran kontrolon kaj premado de redakcia sendependeco de la eldonaĵo. La ekzisto de gazetoj de registro de reputacio estas aspekto de la nivelo de [[Gazetarlibereco|gazetara libereco]] kaj politika libereco en lando, kun gravaj [[Unua mondo|unua-mondaj]] [[demokratio]]<nowiki/>j havantaj pluraj tiaj gazetoj (ekz. Usono, Britio, Germanio, Francio, Kanado, Italio kaj Japanio); en kontrasto, landoj kiu vidis malpliiĝon en iliaj gazetoj de registro de reputacio povas reprezenti malpliiĝon en niveloj de persona kaj [[politika libereco]] (ekz. [[Zimbabvo]], Venezuelo kaj [[Kamboĝio]]). <ref name="Sterling" /> * ''[[:en:The_Herald_(Zimbabwe)|The Herald]] de'' Zimbabwe, perdis ties statuson kiel establita gazeto de registro kiam ĝi estis transprenita de [[Zanu-PF]] partio de [[Robert Mugabe]]. <ref>{{cite book|last=Eckson Mugari|first=Zvenyika|url=https://books.google.com/books?id=MabYDwAAQBAJ|title=Press Silence in Postcolonial Zimbabwe: News Whiteouts, Journalism and Power|date=March 2020|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0367252250}}</ref> * ''[[El Nacional]]'', la gazeto de registro de Venezuelo, estis devigita eleldoniĝi fare de la ŝtato en 2018 kaj ties sidejo estis donita al altranga oficialulon. * Londono-bazita [[Tutarabismo|tutaraba]] gazeto de registro, ''[[Al-Hajat|Al-Hayat]]'', ĉesis en 2020 pro financaj kaj politikaj premoj. <ref>{{Cite news|author=Editorial|title=Pan-Arab newspaper al-Hayat officially closes after decades of journalism|url=http://www.middleeasteye.net/news/saudi-owned-newspaper-al-hayat-suspended-permenantly-after-32-jourmalism|access-date=14 May 2022|newspaper=[[Middle East Eye]]|language=en|date=4 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|date=26 May 2020|title=Will the Pandemic Kill Arab Print Journalism?|url=https://tcf.org/content/report/will-pandemic-kill-arab-print-journalism/|access-date=14 May 2022|website=[[The Century Foundation]]|language=en|first=Aron|last=Lund}}</ref> * En [[Kamboĝio]], la [[Hun Sen]] administro devigis ambaŭ de la gazetoj de registro de la lando elkomerciĝi uzante arbitraj impostaj monpunoj kiuj finfine rezultis en la fermiĝo de ''[[:en:The_Cambodia_Daily|The Cambodia Daily]]'' en 2017 kaj la vendo de ''[[:en:The_Phnom_Penh_Post|The Phnom Penh Post]]'' al proksima alianculo de la [[Hun Sen]] administro en 2018. <ref>{{cite news|last=Philp|first=Catherine|date=5 November 2017|title=Cambodia Daily survived tanks but not descent into outright dictatorship|url=https://www.thetimes.com/world/article/cambodia-daily-survived-tanks-but-not-descent-into-outright-dictatorship-vggtht07b|work=[[The Times]]|access-date=3 December 2020}}</ref><ref>{{cite news|newspaper=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/world/2017/sep/04/cambodia-daily-shuts-with-dictatorship-parting-shot-at-prime-minister-hun-sen|date=4 September 2017|title=Cambodia Daily shuts with 'dictatorship' parting shot at prime minister Hun Sen|access-date=14 May 2022|agency=Reuters}}</ref> * latva gazeto ''[[Diena]]'' vidis ties establita statuson kiel gazeto de registro malgrandiĝas en 2010 post akiro. La la ''Historia Vortaro de Latvio'' (2017) enlistigas ĝin kiel "arde tenanta al populara sento de gazeto-de-registro ĉe hejmo kaj eksterlande" pro "demandoj de proprieco kaj se okazis posedanta influo al la gazeta enhavo". <ref name="HDL4">{{cite book|last1=Plakans|first1=Andrejs|url=https://books.google.com/books?id=YbmnDgAAQBAJ|title=Historical Dictionary of Latvia|last2=Purs|first2=Aldis|publisher=Rowman & Littlefield|year=2017|isbn=978-1538102206|edition=3rd|page=90}}</ref> * ''[[Népszabadság]]'', la ''[[de facto]]'' hungara gazeto de registro, ĉesis eldonadon en 2016 pro politika kaj financa premo. <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/10/12/world/europe/hungary-newspaper-nepszabadsag.html|title=Newspaper Closes in Hungary, and Hungarians See Government's Hand|last=Bienvenu|first=Helene|date=2016-10-11|newspaper=The New York Times|issn=0362-4331|access-date=2016-10-15}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Gazetarlibereco|Libereco de la gazetaro]] * [[Monda Tago de Gazetarlibereco]] [[Kategorio:Ĵurnalismo]] [[Kategorio:Gazetoj]] h0ldqn60buqjutzi47gggt0554gqkh7 Mikenologo 0 919248 9372113 9371870 2026-05-13T12:42:33Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Mikena civilizo]] 9372113 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Mikena civilizo]] 7d3b365g9cvaz8e6izeetfvmkwiedgw Mandevilla sanderi 0 922605 9372564 9200910 2026-05-14T06:04:40Z Sj1mor 12103 9372564 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |nomo = ''Mandevilla sanderi'' |dosiero = Mandevilla sanderi red 1.jpg |priskribo de dosiero = Floroj de Mandevilla sanderi |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |subregno = [[Vaskulaj plantoj]] ''Tracheobionta'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''{{fremdlingve|la|Magnoliophyta}}'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Gencianaloj]] ''{{fremdlingve|la|Gentianales}}'' |familio = [[Apocinacoj]] ''{{fremdlingve|la|Apocynaceae}}'' |genro = [[Mandevilo]] |specio = '''''Mandevilla sanderi''''' <br> }} '''''Mandevilla sanderi''''', aŭ '''Brazila Jasmeno''', estas [[rebo]] apartenanta al la genro [[Mandevilo]] kultivata kiel ornama planto, la specio estas endemia en la stato [[Rio de Ĵanejro]] en [[Brazilo]]. Ĝi estas rapide kreskanta, rampanta, perena planto, ĝi kreskas ĉirkaŭ 60 cm jare. Malgraŭ ĝia komuna nomo, la specio ne estas "vera [[jasmeno]]" kaj ne el la genro [[Jasminum]]. ==Etimologio== La genronomo ''Mandevilla'' estis premiita de [[John Lindley]], botanikisto, memore al Henri Mandeville (1773-1861), unu el liaj kunaj britaj ĝardenaj entuziasmuloj, kiuj estis diplomato en [[Bonaero]] [[Argentino]]. La nomo Sanderi specoj rilatas al Henry Frederick Conrad Sander (1847-1920), hortikulturisto kaj kolektanto el [[Hertfordshire]] [[Britio]], kiuj revenigis la planton el Brazilo. En 1896 WB Hemsley de Kew Gardens donis la unuan botanikan priskribon de la planto, kiun li nomis Dipladenia sanderi hemsl. Tamen, en 1933 Robert E. Woodson, kiu entreprenis grandan taksonomian studon de la [[Apocynaceae]], faris gravajn ŝanĝojn en la balotdistrikto Mandevilla. Inkludante plurajn ĝenrojn kiel Dipladenia en Mandevilla, la planto finis kun la nomo "Mandevilla Sanderi". ==Galerio== <gallery> File:Mx flower01.jpg File:Mandevilla sanderi (Hemsl.) Woodson Wereldflora.jpg| File:Apocynaceae mx02.jpg File:Mandevilla sanderi a2.JPG File:Mandevilla sanderi a1.JPG File:Dipladenia sanderi 2009.JPG File:Dipladenia sanderi.JPG File:Mandevilla sanderi var. Sunmandecrim.jpg </gallery> [[Kategorio:Plantoj]] [[Kategorio:Magnoliofitoj]] [[Kategorio:Apocinacoj| ]] [[Kategorio:Plantofamilioj]] 6c1http30htxjvar8h40j7wnjbuqyb8 Ganĝou 0 923097 9372483 9251138 2026-05-14T01:04:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372483 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=CN|Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!-->|zomo=6}} '''Ganĝou,''' per [[simpligita ĉina skribo]] '''赣州,''' per [[pinjino]] ''Gànzhōu'' estas prefektujnivela milionurbo en [[provinco]] [[Ĝjangŝjio]] en [[Ĉina Popola Respubliko]]. La prefekturbo estas konata kiel la "Oranĝa Ĉefurbo de la Mondo" kaj ankaŭ la "Volframa Ĉefurbo de la Mondo". [[Dosiero:Ganzhou Chengqiang 2016.06.17 14-09-41.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Urbomuro}}]] == Demografio == En [[2020]] la prefektujnivela loĝantaro estis {{nombro|8970014}} homoj. == Geografio == La urbego kuŝas 107 m super la [[marnivelo]] laŭ rivero sur areo {{nombro|39380}} km² kaj administras 18 dividojn. Pli ol 70% de ĝia administra areo estas arbarkovrita, kaj pli ol 83% estas ankaŭ monta. Provinca sidejo [[Nanĉano]] troviĝas 46, [[Fuĝoŭo]] 490, [[Ŝanhajo]] 639, [[Ĉangŝa]] 764, ĉefurbo [[Pekino]] 1233 km laŭ [https://www.thedistancenow.com/hu/ganzhou_china/nanchang_china]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. == Historio == Ganĝou estas historia urbo kun pli ol du mil jaroj da historio. [[Dosiero:Ganzhou Railway Station 2016.06.17 07-42-21.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Stacidomo}}]] == Trafiko == La milionurbo estas ligita per fervojaj kaj ĉefvojaj linioj, krome enlanda [[flughaveno]] servas ekde 2008. == Klimato == La jara averaĝa temperaturo estas {{GdC|19}} kaj varias inter {{GdC|16-24}}. Jare averaĝe pluvas 1417 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, sed inter februaro-septembro pli ofte. [[Dosiero:八境台公園內大鼎 - panoramio.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Tripiedo}}]] == Vidindaĵoj == * preĝejoj * fortikaĵo * la plej granda mekanika [[horloĝo]], nomata la Horloĝturo Harmonia * [[tripiedo]] == Ĝemelurboj == * {{ĝemeleco|McAllen|Usono|Teksaso}} ekde 1994 * {{ĝemeleco|Roissy-en-France|Francio}} ekde 2008 * {{ĝemeleco|Fritaŭno|Sieraleono}} * {{ĝemeleco|Brunswick|Usono|Georgio}} ekde 2008 * {{ĝemeleco|Focido|Grekio}} ekde 2011 * {{ĝemeleco|Limeira|Brazilo|San-Paŭlio}} ekde 2013 {{Galerio |larĝo =250px |titolo = Bildoj pri Ganĝou |pozicio =right |fono =#EFDECD |bordero =#00008B |Dosiero:鱼仔潭围.jpg|<center>Urba panoramo |Dosiero:Ganzhou Ciyun Si Ta 2016.06.17 16-09-38.jpg|<center>Pagodo |Dosiero:Ganzhou Pontoon Bridge.jpg|<center>Pontono }} == Fontoj == * WikiTrans {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio]] fydxjzkzojtmn27yw5oygitsszlscp1 Fülöp Schey 0 923143 9372426 9203834 2026-05-13T22:20:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372426 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} [[Barono]] '''[[Filipo|Fülöp]] Schey''' [ŝej], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Schey Fülöp''' estis [[Hungario|hungara]]-[[Aŭstrio|aŭstra]] [[pograndisto]], [[mecenato]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''koromlai'' ekde 1859. {{Paĝonomo}}<ref>https://www.wikidata.org/wiki/Q2087171 Vikidatumoj</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=918437&date=2025-09-28 nemzeti névtér</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM74130/81adccf7-f58b-4671-ae95-5f6d2092d6ce/solr/0/24/0/3/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1798|9|20}} en [[Kőszeg]], li mortis {{mortotago|1881|6|26}} en [[Baden bei Wien]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Ekde 1823 li jam estis memstara [[komercisto]] en sia naskiĝurbo, sed li laboris ankaŭ en banko en [[Vieno]]. En 1831 li apartenis en Kőszeg al la komercistoj impostantaj plej alte kaj li havis bonajn kontaktojn kun la regionaj [[aristokrato]]j, same kun la [[kortego]]. Baldaŭ li estis pograndisto. En 1844 li estis fondinta membro de la banko de Kőszeg, foje li havis tie altajn postenojn. Dum la [[Hungara revolucio de 1848]] loke ne komercadis, sed pro liaj armeaj varprovizoj li riĉiĝis. Ekde la 1850-aj jaroj li estis elstara mecenato, li financis konstruadojn de [[hospitalo]], [[sinagogo]], [[infanĝardeno]] kaj loka [[fervojo]]. Li edziĝis jam en sia aĝo 18, sed ido nenian naskiĝis. == Memorigiloj == * [[strato]] kaj memortabulo en Kőszeg == Fontoj == * [https://www.nyugat.hu/cikk/ki_az_a_schey_fulop biografio hungare] * [http://mek.niif.hu/04000/04093/html/szocikk/14305.htm juda leksikono]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schey Fulop}} [[Kategorio:Hungaraj pograndistoj]] [[Kategorio:Hungaraj baronoj]] [[Kategorio:Hungaraj mecenatoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Hungaraj komercistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} rrrj3cla5ggvrcslocnlgceulrbyu3s Gilbert Jakubczyk-Liberman 0 925125 9372678 9270082 2026-05-14T09:51:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372678 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}}[[File:Luxembourg,_Kiermes_w%C3%A9i_fr%C3%A9ier_2021_(114).jpg|thumb|kamiono turnea de ''Gilberto, la honesta ĉarlatano'' (2021)]] '''Gilbert JAKUBCZYK-LIBERMAN''' (naskiĝinta la {{daton|31|7|1952}} en [[Bruselo]]<ref>[https://saltimbanque.de/d/Pressetext%20Gilbert.pdf gazetara etinformo]</ref>) estas belga artisto, pantomimisto, magiisto, prestidigitisto prezentante sin sub la artistaj nomoj ''Gilbert L'automate'' (pli frue) kaj ''Gilberto - honesta ĉarlatano'' (pli malfrue). Lia familio originas el Orienta Pollando; la avino estis murdita en [[koncentrejo]].<ref>Helmut Kuhn: [https://www.juedische-allgemeine.de/kultur/der-ehrliche-scharlatan/ "Der ehrliche Scharlatan"] - ĉe: ''Jüdische Allgemeine,'' 13.10.2014</ref> ==Vivo== En la aĝo de 13 jaroj li eskapis el porinfana hejmo ironte al [[Parizo]] kie li ellernis la stratan arton. Furoris li kiel skuege moviĝanta ''aŭtomathomo'': de februaro 1977 ĝis 1984 li regule admireblis tiurole antaŭ la [[Centro Georges Pompidou]].<ref>[https://www.centrepompidou.fr/en/ressources/personne/CfStcTF personaĵoj de la Pompidou-centro]</ref> Parize li organizis manifestaciojn por la agnosko de strata arto kaj dokumentis bilde klasikulojn de la stratarto. De la lastaj jardekoj, Gilberto okupiĝas pli pri tradicia iluziado kun [[pulcirko]] kaj fajroglutado. Turneoj kondukis la poligloton en multajn landojn. Post edziĝo al la germana akrobatino Jasmin Weisheit en 2018, li vivas en [[Gotha]].<ref>Tobias Leiser: [https://www.pressreader.com/germany/thuringische-landeszeitung-gotha/20251024/281874419635097?srsltid=AfmBOoqrARJDOmgSQuIGwQuMmp8yzghUx6MsnyFriMNqa9k54RL3-EnQ "Ich liebe meine Show und das Publikum"] - ĉe: ''Thüringer Landeszeitung'', 24.10.2025</ref> ==Verkoj (elekto)== *kun Didier Pasamonik: [https://www.amazon.de/Beaubourg-ann%C3%A9es-saltimbanque-Didier-Pasamonik/dp/235000208X ''Beaubourg: Les années saltimbanque''], Oskar Editions, Parizo 2007, ISBN 235000208X ==Biografia filmo== [https://filmhaus-koeln.de/film/gilbert-le-saltimbanque-ein-gespraech-unter-gauklern "Gilbert le Saltimbanque - Ein Gespräch unter Gauklern"] - Germanujo 2021, reĝisoris [[Gerhard Max Matheis]] (105 minutoj) ==Eksteraj ligiloj== *[https://saltimbanque.de/index.html hejmpaĝo] *Birgit Ebbert: [https://www.saltimbanque.de/d/HomeDer%20BlogProjekteSammlungenMeine%20OrteDie%20AŭtorinImpressum.htm "Gilbert Jakubczyk – der ehrliche Scharlatan"]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - blogo (2016) *[https://www.centrepompidou.fr/en/ressources/media/RSShQ8V klarigo de la laboro de la ''saltimbanque''-artistoj parizaj fare de Jakubczyk-Liberman] (ekde 1:08:32) - ĉe: ''La piazza Beaubourg. Son histoire, ses usages et ses figures'' (dokumentado de novembro 2023) ==Notoj== <references/> {{DEFAULTSORT:Jakubczyk, Gilbert}} [[kategorio:Strata arto]] [[kategorio:Belgaj judoj]] [[kategorio:Iluziistoj]] [[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] [[kategorio:Bruselanoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1952]] {{Unua}} fqmtk0vo5szvkfhgct9hffjouxocpfi Diskuto:Morto 1 929165 9372524 9248926 2026-05-14T05:20:25Z Sj1mor 12103 /* Signo de morto */ nova sekcio 9372524 wikitext text/x-wiki == "Mortita" == Ĉu korektas uzi tiun? PIV ne havas tian eniraĵon. Kion ĝi povus signifas? ĉu nature aŭ ne (mortigita)? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:07, 10 dec. 2025 (UTC) == mem aŭ sin == "La vortoj '''sinmortigi''' kaj '''memmortigi''' ambaŭ rilatas al suicido (kaŭzi sian propran morton), sed ili havas nuancan diferencon simile al tiu inter ''sinnomi'' kaj ''memnomi''. * '''Sinmortigi''' estas la vera refleksiva verbo: ĝi signifas "mortigi sin mem" per la refleksiva pronomo "sin". Ĉi tio estas la plej kutima kaj rekomendata formo por esprimi suicid(on). ** Ekzemplo: "Li sinmortigis pro malespero." = Li mortigis sin mem. * '''Memmortigi''' uzas la emfazan partikulon "mem" (signifanta "memstare, propraokaze"). Ĝi povas esti uzata por emfazi, ke la ago estas farita memstare (kontraste al iu helpo aŭ eksteraj faktoroj), sed en praktiko ĝi preskaŭ ĉiam aperas kun refleksiva pronomo kiel "sin" aŭ "min" por klarigi la signifon. ** Ekzemplo: "Ŝi memmortigis sin." = Ŝi mortigis sin memstare (emfaze). En la reala uzado (laŭ tekstokolektoj kiel Tekstaro de Esperanto kaj diskutadoj en Esperanto-komunumoj): * '''Sinmortigi''' estas multe pli ofta kaj konsiderata la "norma" aŭ "ĝusta" maniero por paroli pri suicido. * '''Memmortigi''' estas malofta kiel memstara verbo; kiam ĝi aperas, ĝi kutime inkluzivas "sin" (ekz. "memmortigi sin"), kaj sen tio ĝi povus signifi "mortigi ion memstare" (ekz. "Mi memmortigis la ŝafon" = Mi mortigis la ŝafon mem, ne iu alia). Vortaroj kiel ReVo kaj Reta Vortaro traktas "sinmortigo" kaj "memmortigo" kiel sinonimojn por suicido, sed la distingo inter "sin-" (refleksiva) kaj "mem-" (emfaza) restas en la formado de verboj. En praktiko, por eviti konfuzon, plej bone uzi '''sinmortigi''' por suicido. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:12, 14 dec. 2025 (UTC) == Signo de morto == Sufiĉe multe da artikoloj uzas la simbolon-signon * por naskiĝo kaj † por morto. Tiu praktiko okazas ankaŭ en aliaj vikipedio, ekzemple la germana. Malgraŭ ke tiu simbolo estas komune uzas pri rilati al tiu vivepizodo en sufiĉe multaj kulturoj (eŭropaj kaj kristanaj) sed por ni en la esperanta vikipedio mi opinias ke tio ne decas ĉar ĝi estas simbolo de religion (Kristanismo) kaj do tute ne estas universala. Ĉu eblas amase (per roboto) forigi ĝin? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:20, 14 maj. 2026 (UTC) ecamsgdfr53xyms19tg7xpe4wqfn4tn Galina Ulanova 0 935046 9372478 9302196 2026-05-14T00:20:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372478 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Galina Sergeevna ULANOVA''' ({{L-ru|Галина Сергеевна Уланова}}; naskiĝis la 26-an de decembro [[1909]] ([[Julia kalendaro|julia]]) / 8-an  de januaro 1910 ([[Gregoria kalendaro|gregoria]]) en [[Sankt-Peterburgo]] - mortis la 21-an de marto [[1998]]) estis rusa baledincistino. Ŝi estas ofte citita kiel unu el la plej grandaj [[Baleta dancisto|balerinoj]] de la 20-a jarcento.<ref>{{Cite web|title=Уланова Галина Сергеевна|url=https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=9969|access-date=2023-05-30|website=warheroes.ru}}</ref> Galina Ulanova estas [[Popola artisto de Sovetunio|Popola Artisto de USSR]] (1951), [[Heroo de Socialisma Laboro|Heroino de Socialisma Laboro]] (1974, 1980), laŭreato de la [[Lenin-premio|Lenin-Premio]] (1957) kaj kvar [[Stalin-premio|Stalin-Premioj]] de la unua grado (1941, 1946, 1947, 1950). == Vivo == [[Dosiero:RIAN_archive_11591_Galina_Ulanova_and_Yury_Zhdanov_in_the_ballet_"Romeo_And_Juliet".jpg|maldekstre|eta|Ulanova kun [[Yuri Timofeyevich Zhdanov|Jurij Ĵdanov]] en ''[[Romeo and Juliet (Prokofiev)|Romeo kaj Julieta]]'']] [[Dosiero:Grave_of_Galina_Ulanova.jpg|dekstra|eta|333x333ra|La tombo de Galina Ulanova ĉe la [[Novodeviĉe-tombejo]] en [[Moskvo]] .]] Galina Ulanova estis filino de solisto kaj dancistino kaj [[baletmajstro]] ĉe la [[Mariinskij-Teatro]]. Ŝi komencis sian trejnadon en la aĝo de naŭ jaroj ĉe la filiigita baletlernejo de la teatro. Ŝi estis instruita de [[Agripina Vaganova]] kaj post diplomiĝo en majo 1928, ŝi dancis por la baletkompanio de la ''[[Ŝtata Akademia Opera kaj Baleta Teatro Aĥundov de Azerbajĝano|Ŝtata Akademia Opero- kaj Baleta Teatro]]'', poste konata kiel la [[Kirov-baleto|Kirov-Baleto]]. Ŝi baldaŭ komencis siajn soloajn rolojn. La publiko amis ŝin precipe pro ŝia esprimivo, kiu permesis al ŝi vivigi siajn rolulojn. Ekzemple, en 1932 ŝi ludis Johanan en la drambaleto ''La Flamoj de Parizo'' de Vasilij Vainone, en kiu la popolo de [[Parizo]] en [[1792]] realigis la [[Franca revolucio de 1789|revolucion]] per [[koreografio]] sur la scenejo. En 1940, ŝi dancis Julietan en la rusa premiero de ''[[Romeo kaj Julieto|Romeo kaj Julieta]]'' de [[Prokofjev]]. Post pluraj gastaj aperoj, ŝi aliĝis al la [[Bolŝoj-baleto|Bolŝoj-Baleto]] en [[Moskvo]] en 1944. Ŝi restis ligita al la Bolŝoj-Baleto kiel baletinstruistino eĉ post sia emeritiĝo kiel dancistino en 1963. En 1960, ŝi fariĝis baletinstruistino ĉe la Bolŝoj-Teatro, kie ŝi estis solistino. Inter ŝiaj lernantoj estis Jekaterina Maksimova kaj Vladimir Vasiliev. Ŝin sukcedis ĉe la Bolŝoj Maja Plisetskaya. Rekonante ŝiajn atingojn, ŝi ricevis la titolon ''Prima Ballerina Assoluta''. En 1960, ŝi estis elektita al la [[Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]]. En 1994, la [[asteroido]] [[5421 Ulanova]] estis nomita laŭ ŝi. Galina Ulanova estis edziniĝinta dufoje sed ne havis infanojn. La urbo Moskvo starigis tombon por la mondfama dancistino en la [[Novodeviĉe-tombejo|Novodeviĉe-Tombejo]], sur kiu ŝi estas prezentita en la rolo de ''Odette'' el la baleto [[Cignolago]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9803E5DC1538F931A15750C0A96E958260&partner=rssnyt&emc=rss Nekrologo ''de la New York Times''] * [https://www.nytimes.com/1998/03/29/arts/dance-view-a-complex-artist-of-simple-bearing.html ''Dimanĉo New York Times''] de Anna Kisselgoff, 29-a de marto 1998 * [http://www.ballerinagallery.com/ulanova.htm ''La Balerina Galerio''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070419214224/http://www.ballerinagallery.com/ulanova.htm |date=2007-04-19 }} * [http://gallery-mt.narod.ru/pages-b/ulanova.html ''La Galerio de Majstroj de Muzika Teatro''] {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Ulanova, Galina}} [[Kategorio:Sovetiaj baletistoj]] [[Kategorio:Rusiaj baletinstruistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro]] [[Kategorio:Ordeno de Artoj kaj Literaturo (Francio)]] fbbpcsrbj1keg1yzwfuaxuvytkdysjf Fratoj Dardenne 0 937055 9372247 9317590 2026-05-13T16:44:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372247 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La fratoj '''Jean-Pierre DARDENNE''' (naskita la 21-an de aprilo 1951 en [[Engis (Belgio)|Engis]]) kaj '''Luc DARDENNE''' (naskita la 10-an de marto 1954 en [[Awirs]]) estas belgaj filmreĝisoroj, filmproduktantoj kaj scenaristoj. Ili faras la plej multajn el siaj filmoj kune.<ref name="bio">{{Cite web|title=Jean-Pierre & Luc Dardenne|url=https://lesfilmsdufleuve.be/en/les-freres-dardenne/|access-date=22 July 2022|website=Les Films du Fleuve|archive-date=30 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830204343/https://lesfilmsdufleuve.be/en/les-freres-dardenne/|url-status=live}}</ref> La temoj de la filmoj de la fratoj Dardenne estas sociaj problemoj, sed – kiel ili mem diras – temas pri rakontoj pri homoj implikitaj en kompleksaj situacioj, kaj ne pri ilustraĵoj de tipaj [[Socia klaso|klas]]- aŭ [[Enmigrado|enmigrad]]-rilataj problemoj, el kiuj oni povas tiri ĝeneralajn politikajn konkludojn aŭ [[Premiso|premisojn]] por kritiki la sistemon. Ilia verkaro reflektas aktualajn sociajn problemojn per pura, naturalisma stilo, kiu ofte kondukas al komparoj kun [[Ken Loach]] kaj [[Mike Leigh]]. Jean-Pierre estas aktoro laŭ trejnado, Luc studis filozofion. Ili havas du fratinojn, unu estas teatra scenejisto, la alia estas flegistino en hospitalo en Parizo. == Kariero == La fratoj komencis fari [[Dokumenta filmo|dokumentariojn]] kaj [[Rakonto|rakontajn]] filmojn en la fruaj [[1970-aj jaroj]], sed ili fariĝis internacie konataj meze de la 1990-aj jaroj, per la publikigo de sia filmo ''La Promesse''. Ili gajnis sian unuan internacian premion por sia filmo ''Rosetta'', kiu gajnis la [[Ora Palmo|Palme d'Or]] ĉe la [[Festivalo de Cannes]] en [[1999]], kaj nekutime, ili gajnis la premion denove en [[2005]] por sia filmo Ilia oka filmo, ''La Infano kun Biciklo'', gajnis la Grandpremion ĉe la Festivalo de Cannes en 2011, kaj estis nomumita por la [[Ora Globo de la plej bona internacia filmo fremdlingva|Premio Ora Globo por Plej Bona Fremdlingva Filmo]] kune kun ok nomumoj por la Magritte-premio.<ref name="Cannes">{{cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/article/58041.html|title=Festival de Cannes: Official Selection|access-date=14 April 2011|work=Cannes|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515065818/http://www.festival-cannes.com/en/article/58041.html|archive-date=15 May 2011}}</ref> En 2015, ilia filmo ''Du Tagoj, Unu Nokto'' ricevis naŭ nomumojn por la Magritte-premio (gajnante tri) kaj unu nomumon por la Akademia Premio por Plej Bona Aktorino por [[Marion Cotillard]]. Ilia filmo ''Juna Ahmed'' el 2019 gajnis la premion por Plej Bona Reĝisoro ĉe la Festivalo de Cannes en 2019,<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/cannes-2019-belgiums-dardenne-brothers-win-best-director-for-young-ahmed-6702121.html|title=Cannes 2019: Belgium's Dardenne brothers win best director for Young Ahmed|date=26 May 2019|website=Firstpost|language=en|access-date=27 May 2019|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527120654/https://www.firstpost.com/entertainment/cannes-2019-belgiums-dardenne-brothers-win-best-director-for-young-ahmed-6702121.html|url-status=live}}</ref> ilia filmo ''Tori kaj Lokita'' el 2022 gajnis la 75-an Datrevenan Premion ĉe la Festivalo de Cannes en 2022,<ref name="cannesawards">{{Cite web|title=Jean-Pierre Dardenne - Festival de Cannes|url=https://www.festival-cannes.com/en/artist/jean-pierre-dardenne|access-date=22 July 2022|website=festival-cannes|archive-date=20 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220720201451/https://www.festival-cannes.com/en/artist/jean-pierre-dardenne|url-status=live}}</ref> En [[2025]], ili verkis, produktis kaj reĝisoris la filmon " ''Junaj patrinoj'' ", kiu estis nomumita por la [[Ora Palmo|Palme d'Or]] kaj gajnis al ili la premion por Plej Bona Scenaro ĉe la [[Festivalo de Cannes]].<ref>{{cite web|title=Cannes Gives Warm Welcome to Dardennes and 'Young Mother's Home'|website=[[The Hollywood Reporter]]|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/cammes-dardenne-brothers-the-young-mothers-home-premiere-1236228324/}}</ref> Ilia verkado emas reflekti [[Politika maldekstro|maldekstrajn]] temojn kaj vidpunktojn en nuntempa Eŭropo. Ili ankaŭ posedas la produktentreprenon ''Les Films du Fleuve.'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|201094|Jean-Pierre Dardenne}} * {{Rotten Tomatoes nomo|jeanpierre_dardenne|Jean-Pierre Dardenne}} * {{IMDb nomo|201095|Luc Dardenne}} * {{Rotten Tomatoes nomo|luc_dardenne|Luc Dardenne}} * [http://www.cambridgescholars.com/download/sample/58269 Committed Cinema: The Films of Jean-Pierre and Luc Dardenne; Essays and Interviews]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150923000000/https://web.archive.org/web/20150923200038/http://www.cambridgescholars.com/download/sample/58269 |date=2015-09-23 }} * [http://www.filmjourney.org/?p=835 Filmjourney.org: Interview with the Dardennes] * [http://www.wsws.org/en/articles/2008/09/dard-s29.html Interview with Jean-Pierre and Luc Dardenne, directors of Lorna's Silence] kun David Walsh pri la ''World Socialist Web Site'' {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dardenne}} [[Kategorio:Belgaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Belga kino]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1951]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1954]] 7usdc3vrjc3kg0eksle6dnti19fbcwe Germana Kemia Societo 0 937101 9372616 9323453 2026-05-14T07:50:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372616 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = DE |situo sur mapo=Frankfurto ĉe Majno |zomo = 13 }} La '''Germana Kemia Societo''' aŭ '''Societo de Germanaj Kemiistoj''' ({{L-de|Gesellschaft Deutscher Chemiker}}, akronime, '''GDCh''') estas scienca socio kaj faka asocio, fondita en 1949 por reprezenti la interesojn de germanaj [[kemio|kemiistoj]] je loka, nacia kaj internacia niveloj. La Germana Kemia Societo "unuigas homojn engaĝitajn en kemio kaj molekulaj sciencoj kaj subtenas ilin en iliaj respondecaj kaj daŭripovaj klopodoj por la publika bono kaj onia medio." <ref name="gdch_about">Gesellschaft Deutscher Chemiker (GDCh), [https://en.gdch.de/main-navi/gdch/about-us-mission-statement-and-history.html Pri ni, Misia deklaro kaj Historio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190930000000/https://web.archive.org/web/20190930064224/https://en.gdch.de/main-navi/gdch/about-us-mission-statement-and-history.html |date=2019-09-30 }} ({{En}})</ref> La GDCh estis fondita en Frankfurto ĉe Majno en 1949, daŭrigante la tradicion de la Germana Kemia Societo de Berlino (DChG, fondita en 1867) kaj la Asocio de Germanaj Kemiistoj, kiuj eliris el antaŭaj organizoj en la okupaciaj zonoj. La unua ina membro estis akceptita en la Asocion de Germanaj Kemiistoj en 1910. Post la [[Germania reunuiĝo|germana reunuiĝo]], multaj membroj de la antaŭa Kemia Societo de [[GDR]] aliĝis al la GDCh. Sekvante ŝanĝon al ĝiaj statutoj, ekde la 11-a de oktobro 2006, ĉiu interesato povas fariĝi membro de la societo se ili volas subteni ĝiajn celojn kaj havas sciencan intereson pri kemio. Tiel, ĉiu membro de la GDCh sin devontigas, interalie, aliĝi al la [[kondutkodo]] kaj tiel promesas sian engaĝiĝon al [[libereco]], [[toleremo]] kaj [[integreco]] en [[scienco]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.gdch.de/ Oficiala retejo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1867]] fix4wfsr47zkv84wb471nldms8qxh4f Gerolf Steiner 0 937371 9372632 9323689 2026-05-14T08:23:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372632 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Gerolf STEINER''' (naskiĝis la 22-an de marto 1908 en [[Strasburgo]], [[Alzaco]] ; mortis la 14-an de aŭgusto 2009 en [[Hajdelbergo]])  Pseŭdonimoj : ''Harald Stümpke'' kaj ''Hararuto Shutyunpuke'', estis germana zoologo, universitata profesoro kaj libroverkisto. Li estas konata pro sia libro pri la [[anatomio]] kaj [[Besta konduto|konduto]] de rinograduloj, fikcia [[Ordo (biologio)|ordo]] de [[mamuloj]], kies nazoj evoluis laŭ kelkaj rimarkindaj manieroj. Li publikigis ankaŭ sub la pseŭdonimoj Justus Andereich,<ref name="katDNB2" /> Trotzhard Wiederumb,<ref name="katDNB2" /> kaj Karl D. S. Geeste.<ref name="furahan">Sigmund Nastrazzurro, ''[https://planetfuraha.blogspot.com/2008/07/rhinogradentia-ii.html Furahan Biology and Allied matters]''. Accessed 2009-06-29.</ref> == ''Rhinogradentia'' ([[d:Q261459]]) == Steiner estas plej konata pro libro el 1961 verkita pseŭdonime kiel Harald Stümpke pri la [[anatomio]] kaj kutimoj de la ''Rhinogradentia'', fikcia ordo de [[Formorto|formortintaj]] [[mamuloj]], kies [[nazo]] evoluis laŭ nekutimaj manieroj.<ref name="katDNB2">{{DNB portal|12182 2656|TYP=}}</ref> Steiner havis talenton por desegnado kaj helpis kolegojn ilustri iliajn publikaĵojn. Kiam teksto kun desegnaĵoj de [[Mito|mita]] [[estaĵo]] farita de li cirkulis inter liaj kolegaj zoologoj jam en 1945, li estis kuraĝigita daŭrigi. Li fariĝis tutmonde konata pro sia libro ''Bau und Leben der Rhinogradentia'' (Formo kaj Vivo de la Rhinogradentia, [[d:Q811086]]), en kiu, inspirita de ''Nasobēm'' de [[Christian Morgenstern]], li priskribis la anatomion kaj kutimojn de la Rhinogradentia, fikcia ordo de mamuloj. Li publikigis sian libron, celitan kiel scienca [[ŝerco]], en 1961 sub la pseŭdonimo ''Profesoro D-ro Harald Stümpke'', agnoskante sin kiel la ilustriston sub lia vera nomo. Dum kolegoj serioze recenzis lian verkon, [[Der Spiegel]] reprenis la rakonton en 1962 kaj malkaŝis lian fikcian konstruon. La franca traduko estis publikigita en 1962 fare de fama franca akademia eldonisto, movo kiu estis akceptita kun iom da amuziĝo. La angla traduko aperis en 1967. Ĉi tiu ŝerco daŭras ĝis nuntempe; nova eldono de la libro estis publikigita en 2006. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://stabikat.de/MAT=/NOMAT=T/CMD?ACT=SRCHA&IKT=1016&SRT=YOP&TRM=Steiner%2C+Gerolf Gerolf Steiner] en la katalogo de la [[Ŝtata Biblioteko en Berlino|Berlina Ŝtata Biblioteko]] * [http://www.vbio.de/der_vbio/landesverbaende/baden_wuerttemberg/ Avizo pri la morto de Gerolf Steiner]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081019000000/https://web.archive.org/web/20081019174439/http://www.vbio.de/der_vbio/landesverbaende/baden_wuerttemberg/ |date=2008-10-19 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Steiner, Gerolf}} [[Kategorio:Germanaj zoologoj]] czinkal5p5e29984yioim974aa3azzg Georgette Heyer 0 938400 9372554 9330331 2026-05-14T05:58:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372554 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Georgette HEYER''' prononco: /ʒɔʁˈʒɛt ˈheɪə/ (naskita la 16-an de aŭgusto 1902 en [[Wimbledon]] ; mortis la 4-an de julio 1974 en [[Londono]]) estis brita romanverkisto de krimromanoj kaj historiaj amromanoj. Ŝi estas konsiderata la fondinto de la ĝenro de amromanoj de la [[Regenteco (1715-1723)|Regenteco]]. Georgette Heyer ĉefe verkis historiajn romanojn, kiuj vendis milionojn da ekzempleroj. Ĝis 1972, ŝi publikigis 57 librojn, ĉefe historiajn amrakontojn lokigitajn en [[Regenteco (1715-1723)|Regenteco-epoko]] en [[Anglio]] aŭ [[Francio]]. Ĉi tiuj romanoj karakteriziĝas per detala scio pri la vivkondiĉoj de la periodo, same kiel spritaj dialogoj kaj vivece desegnitaj roluloj. Heyer ankaŭ publikigis dekduon da krimromanoj kaj plurajn romanojn kaj novelojn lokigitajn en la 20-a jarcento. Ŝia kariero komenciĝis en 1921 per la romano ''The Black Moth'' (La nigra [[tineo]]). Ekde tiam, Heyer komencis eldoni librojn ĉiun aŭ duan jaron - plejparte en la [[Georga epoko]] - ĝis en [[1935]] ŝi publikigis la libron "Regency Buck", kiu komencis ŝian engaĝiĝon kun la historia periodo, kiu plej identigiĝis kun ŝia verkado - la Regenteca periodo en Anglio. La engaĝiĝo de Heyer kun la Regenteca periodo estis influita de la romanoj de [[Jane Austen]], sed male al Austen, kiu estis samtempulino, Heyer bazigis siajn romanojn sur la zorgema historia esplorado, kiu fariĝis ŝia markostampo. En [[1950|1950,]] la romano '''''Sophie the Elder''''' (Sofio la Maljuna) estis publikigita, kiu estas konsiderata unu el la plej bonaj kaj plej amataj verkoj de Heyer. La verko, lokita en [[1816]], priskribas la spertojn de Sophie, 19-jaraĝa junulino, kiu venas loĝi ĉe parencoj en Londono post kiam ŝia patro estas sendita en [[Diplomatia misio|diplomatian mision]] al [[Sudameriko]]. La onklino de Sophie, Lady Umbersley, estas decidita adapti sian nevinon al la alta socio de Londono, sed Sophie ne ĉiam pretas konformiĝi al la reguloj: ŝi estas rekta, kuraĝa kaj laŭta, kaj ŝi decidas provi solvi la implikaĵon de personaj kaj romantikaj problemoj, en kiuj ŝiaj kuzinoj estas mergitaj, laŭ sia propra unika maniero. En 2021, la verkisto kaj aktoro [[Stephen Fry]] skribis, ke Heyer estis "unu el la plej spritaj, plej komprenemaj kaj rekompencaj prozverkistoj imageblaj." Ŝiaj rakontoj plenumis ĉiujn postulojn de la [[romantika romano]], sed la lingvaĵo, kiun ŝi uzis, la dialogo, la ironia konscio, la satiro kaj la komprenemo — ĉio ĉi furiozis multe preter la ĝenro.<ref>Stephen Fry: [https://www.theguardian.com/books/2021/oct/01/stephen-fry-on-the-enduring-appeal-of-georgette-heyer Stephen Fry pri la daŭra allogo de Georgette Heyer.] En: theguardian.com. 1a de oktobro 2021, alirita la 16an de junio 2023 (en la angla).</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * Retejo [http://www.georgette-heyer.com/ Georgette-Heyer.com]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201128000000/https://web.archive.org/web/20201128071908/http://www.georgette-heyer.com/ |date=2020-11-28 }} * [https://heyersociety.com/about-georgette/ Pri Georgette]– La Internacia Heyer Societo{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250914000000/https://web.archive.org/web/20250914212305/https://heyersociety.com/about-georgette/ |date=2025-09-14 }} * {{Gutenberg author|id=39614|name=Georgette Heyer}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Heyer, Georgette}} [[Kategorio:Anglaj historiaj romanistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] qrg86dssqwoxpnge2p09ifvftct0xp7 La aŭtodafeo de Barcelono (1861) 0 939193 9372454 9370026 2026-05-13T22:46:14Z Claudio Pistilli 25073 9372454 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png|eta|dekstre|300ra|<center>Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, okazinta la 9-an de oktobro 1861.</center>]] La Aŭtodafeo de Barcelono estis grava epizodo en la historio de [[Spiritismo]], kvankam ĝi estis ofensivo de la [[:en:Spanish_Inquisition|Katolika Inkvizicio]] kontraŭ la [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Espiritismo|Spiritisma Doktrino]. Ĝi rilatas al la plenumo de senprokrasta interveno fare de la Episkopo de Barcelono, ordonante la publikan bruligadon de sendaĵo de spiritismaj libroj, kiujn [[Allan Kardec]] sendis por esti venditaj en [[Hispanio]], konfiditaj al la librovendisto [[:fr:Maurice Lachâtre|Maurice Lachâtre]], laŭ peto de [https://dinamica-espirita.webnode.page/vultos-do-espiritismo/j/jose-maria-fernandez-colavida-/ José María Fernández Colavida] (1819-1888). La ekzekuto okazis la 9-an de oktobro 1861, tamen, malgraŭ la materia perdo, ĉi tiu ago fine vekis pli grandan intereson pri la Spiritismo en tiu regiono, krom instigi la kreskantan popolan ribelon kontraŭ la arbitraj agoj de la [[Kongregacio por la doktrino de la kredo|Sankta Ofico]] de la Katolika Eklezio. ==La Aŭtodafeo== Aŭtodafeo estis nomo donita al la ceremonio, en kiu la juĝoj de la Inkvizicia Tribunalo de la Katolika Eklezio estis proklamitaj kaj plenumitaj. Tiu religia tribunalo — ankaŭ konata kiel la Tribunalo de la Sankta Ofico — estis starigita komence de la 13-a jarcento, sub la preteksto ĉasi kaj juĝi kondamnitojn akuzitajn pri [[herezo]] (krimoj kontraŭ la kristana kredo). [[Dosiero:William Etty - Jeanne dArc.jpg|eta|maldekstre|300ra|<center>Johana de Arko, pentraĵo de [[:en:William Etty|William Etty]] (1787–1849) .</center>]] [[Dosiero:Maurice_Lachâtre.png|eta|dekstre|200ra|<center>[[:fr:Maurice Lachâtre|Maurice Lachâtre]] (1814-1900), franca eldonisto.</center>]] ==Dramo en Barcelono== Maurice Lachâtre, franca eldonisto, setliĝis en Barcelono kun librovendejo, kaj petis al sia samlandano Kardec sendon el Parizo de libroj pri spiritismo, cele al ĝia vendado en Hispanio. Kiam la libroj alvenis en Hispanion, ili estis kaptitaj en la [[dogano]], pro ordono de la Episkopo de Barcelono, Antonio Palau Termes (1857–1862), ĉar "la katolika eklezio estas universala, kaj estante la libroj malaj al la katolika fido, la registaro ne povas permesi, ke ili reverŝu la moralon kaj la religion de aliaj landoj".<ref> KARDEC, Allan. "O resto da Idade Média", en "Revue Spirite", novembro 1861. (Disponebla en [https://espirito.org.br/portal/codificacao/re/1861/11a-o-resto-da-idade-media.html Espírito.org])</ref> La sama ekleziulo malakceptis resendi la kaptitajn verkojn kaj kondamnis ilin al fajrodetruo. La sendaĵoj enhavis kopiojn de diversaj doktrinaj kaj rilataj verkoj, libroj kaj pamfletoj, kiel ekzemple: * [[Spiritisma Revuo]], direktita de Allan Kardec; * [https://books.google.com.br/books/about/Revue_Spiritualiste_Volumes_4_5.html?id=hoEZ0AEACAAJ&redir_esc=y Spiritualisma Revuo], direktita de [https://www.autoresespiritasclassicos.com.br/Pesquisadores%20Espiritas%20Cl%C3%A1ssicos%20do%20Espiritismo/Z.%20J.%20Pi%C3%A9rart/Z.%20Pierart.htm Zéphyr-Joseph Piérart] (1810-1878); * [[La Libro de la Spiritoj]], de Allan Kardec; * [[La Libro de la Mediumoj]], de Allan Kardec; * [[Kio estas spiritismo?]], de Allan Kardec; * [https://br.video.search.yahoo.com/yhs/search?fr=yhs-ima-remarklist2&ei=UTF-8&hsimp=yhs-remarklist2&hspart=ima&p=Fragmento+de+sonata%2C+atribu%C3%ADdo+ao+Esp%C3%ADrito+de+Mozart&type=chrome-q1000331_6002q#id=1&vid=2c8382daa55a5b4bc39a2dbc9235303f&action=click Fragmento de sonato], atribuita al la Spirito de [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]]; * [https://www.scribd.com/document/1000611497/Dr-Grand-Carta-de-um-Catolico-sobre-o-Espiritismo Letero de Katoliko pri Spiritismo], de [https://www.autoresespiritasclassicos.com.br/Obras%20de%20Autores%20Esp%C3%ADritas%20Cl%C3%A1ssicos/Dr%20Grand/Dr%20Grand%20-%20De%20Grand%20Boulogne.htm D-ro Alphonse de Grand] (1810-1874); * [https://idaselidas.wordpress.com/2016/10/05/a-historia-de-joana-darc-ditada-por-ela-mesma-psicografia-de-ermance-dufaux/ La Rakonto de [[Johana de Arko]] diktita de ŝi mem], pere de la mediumo [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Ermance%20Dufaux Ermance Dufaux] (1839-1915); * [https://www.idelivraria.com.br/a-realidade-dos-espiritos?srsltid=AfmBOopqxNB39R-u1b6jGeAbi_JwyyvIm1Nf2-6D59X698Yr0_uPHNk1 La Realeco de Spiritoj] Demonstrita per Rekta Skribo, de [https://www.autoresespiritasclassicos.com.br/Os%20Grandes%20M%C3%A9diuns%20do%20Espiritismo/Bar%C3%A3o%20de%20Guldenstubb%C3%A9/Bar%C3%A3o%20de%20Guldenstubb%C3%A9.htm Barono de Guldenstubbé] (1820-1873). La Aŭtodafeo de Barcelono estis grava epizodo en la historio de [[Spiritismo]], kvankam ĝi estis ofensivo de la [[:en:Spanish Inquisition|Katolika Inkvizicio]] kontraŭ la [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Espiritismo Spiritisma Doktrino]. Ĝi rilatas al la plenumo de senprokrasta interveno fare de la Episkopo de Barcelono, ordonante la publikan bruligadon de sendaĵo de spiritismaj libroj, kiujn [[Allan Kardec]] sendis por esti venditaj en [[Hispanio]], konfiditaj al la librovendisto [[:fr:Maurice Lachâtre|Maurice Lachâtre]], laŭ peto de [https://dinamica-espirita.webnode.page/vultos-do-espiritismo/j/jose-maria-fernandez-colavida-/ José María Fernández Colavida] (1819-1888). La ekzekuto okazis la 9-an de oktobro 1861, tamen, malgraŭ la materia perdo, ĉi tiu ago fine vekis pli grandan intereson pri la Spiritismo en tiu regiono, krom instigi la kreskantan popolan ribelon kontraŭ la arbitraj agoj de la [[Kongregacio por la doktrino de la kredo|Sankta Ofico]] de la Katolika Eklezio. ==La Aŭtodafeo== Aŭtodafeo estis nomo donita al la ceremonio, en kiu la juĝoj de la Inkvizicia Tribunalo de la Katolika Eklezio estis proklamitaj kaj plenumitaj. Tiu religia tribunalo — ankaŭ konata kiel la Tribunalo de la Sankta Ofico — estis starigita komence de la 13-a jarcento, sub la preteksto ĉasi kaj juĝi kondamnitojn akuzitajn pri [[herezo]] (krimoj kontraŭ la kristana kredo). [[Dosiero:William Etty - Jeanne dArc.jpg|eta|maldekstre|300ra|<center>Johana de Arko, pentraĵo de [[:en:William Etty|William Etty]] (1787–1849) .</center>]] [[Dosiero:Pedro_Berruguete_Saint_Dominic_Presiding_over_an_Auto-da-fe_1495.jpg|eta|dekstre|300ra|<center>Sankta Dominiko prezidanta la aŭtodafeo, [[1475]], pentraĵo de [[Pedro Berruguete]] (1450-1503).</center>]] En nacioj, kiuj proklamis la [[Katolikismo]]n kiel oficialan religion de la Ŝtato, ekleziaj aŭtoritatuloj havis la povon komenci procesojn, juĝi (ofte senprokraste, sen defendo aŭ apelacio), kaj eldoni verkojn, efektivigotajn de la Ŝtato, kontraŭ la kondamnitoj. ==La Dramo en Barcelono== El [[Parizo]], Francio, Allan Kardec estis sendinta ĉirkaŭ 300 spiritismajn verkojn, verkitajn de li mem kaj aliaj verkistoj, por esti distribuitaj de la librovendejo de Maurice Lachâtre — franca eldonisto, redaktisto kaj intelektulo ekzilita en Barcelono, Hispanio, post kiam li estis kondamnita en Francio ĝuste pro, inter aliaj akuzoj, publikigado kaj vendado de literaturaj verkoj, kiuj kondamnis la historiajn misuzojn de papoj kaj aliaj ekleziuloj de la Katolika Eklezio. Lachâtre mem poste priskribus la lokan etoson, kie la menciita atako okazis: {{Citaĵo|En 1858 estis nenia indiko pri la ekzisto de Spiritismo en Hispanio — almenaŭ neniu indiko sufiĉa por altiri la atenton de la fanatika sacerdotaro de la Duoninsulo. La 7-an de januaro de tiu jaro, ekzilo alportis al Barcelono sekvanton de la nova doktrino, kaj kun li estis enkondukitaj pluraj verkoj traktantaj la spiritisman demandon; ĉi tiuj libroj helpis en la propagando farita de la sekvanto, kaj baldaŭ Spiritismo havis novajn kredantojn, Spiritismaj revuoj kaj doktrinaj libroj estis enkondukitaj komence en malgrandaj nombroj, poste en konsiderindaj kvantoj.|[https://www.luzespirita.org.br/leitura/pdf/L191.pdf Maurice Lachâtre]: Inter la Reklamo kaj la Polemikoj, Ery Lopes kaj Wanderlei dos Santos - ‘Spiritismo en Hispanio’}} La sendaĵoj enhavis kopiojn de diversaj doktrinaj kaj rilataj verkoj, libroj kaj pamfletoj, kiel ekzemple: * [https://idaselidas.wordpress.com/2016/10/05/a-historia-de-joana-darc-ditada-por-ela-mesma-psicografia-de-ermance-dufaux/ La Rakonto de [[Johana de Arko]] diktita de ŝi mem], pere de la mediumo [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Ermance%20Dufaux Ermance Dufaux] (1839-1915); * [https://www.idelivraria.com.br/a-realidade-dos-espiritos?srsltid=AfmBOopqxNB39R-u1b6jGeAbi_JwyyvIm1Nf2-6D59X698Yr0_uPHNk1 La Realeco de Spiritoj] Demonstrita per Rekta Skribo, de [https://www.autoresespiritasclassicos.com.br/Os%20Grandes%20M%C3%A9diuns%20do%20Espiritismo/Bar%C3%A3o%20de%20Guldenstubb%C3%A9/Bar%C3%A3o%20de%20Guldenstubb%C3%A9.htm Barono de Guldenstubbé] (1820-1873). Dum trapaso tra la hispana dogano, la sendaĵo estis konfiskita de la loka Eklezio, laŭ ordonoj de la [[:pt:Antonio Palau Termes|Episkopo Antonio Palau y Térmens]] (1857-1862), citante la aŭtoritaton donitan al li de la Inkvizicio. Argumentante, ke ĉi tiuj verkoj kontraŭas la katolikan kredon, la Episkopo de Barcelono, kun la subteno de la loka registaro, tiam ordonis, ke ili estu bruligitaj sen ia kompenso al iliaj posedantoj. La ekzekuto okazis en la centra esplanado de tiu urbo je la 10:30 a.m. Episkopo Antonio Palau y Térmens, de la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-a de oktobro 1861 Tiele Lachâtre rakontas: {{citaĵo|La registaro, kiu montris sin tre indiferenta komence de la enkonduko de spiritismaj verkoj, tiam sub premo de ĉiopova sacerdotaro, ordonis la konfiskon de aro enhavanta plurcent librojn, revuojn kaj gazetojn de la moderna filozofia skolo, kaj, post eklezia proceso, ordonis ilian detruon per fajro, kiu okazis la 9-an de oktobro 1861, kun la tuta aparataro uzata por ĉi tiu tipo de aŭtodafeo, sub la protekto de sekulara aŭtoritato...|Maurice Lachâtre: inter publikado kaj la polemikoj, Ery Lopes kaj Wanderlei dos Santos - 'Spiritismo en Hispanio'}} Allan Kardec persone estis informita pri la Aŭtodafeo. Lia informanto priskribis: {{Citaĵo|La ĉeestantoj al la Aŭtodafeo estis: iu sacerdoto en klerikaj vestoj, tenante krucon en unu mano kaj torĉon en la alia; skribisto respondeca pri la redaktado de la protokolo de la Aŭtodafeo; asistanto de la skribisto; altranga dungito de la doganadministrado; tri doganistoj, respondecaj pri la prizorgado de la fajro; iu doganagento reprezentanta la posedanton de la verkoj kondamnitaj de la episkopo. "Nekalkulebla homamaso plenigis la trotuarojn kaj kovris la grandegan esplanadon, kie staris la fajrejo. Kiam la fajro konsumis la tricent volumojn aŭ spiritismajn pamfletojn, la sacerdoto kaj liaj asistantoj retiriĝis, kovritaj de la mokoj kaj malbenoj de multaj ĉeestantoj, kiuj kriis: Malsupren kun la Inkvizicio!" Poste, pluraj homoj alproksimiĝis al la fajrejo kaj kolektis ĝian cindron."|Spiritisma Revuo - Nov. 1861: 'Restaĵoj de la Mezepoko'}} ==Sekvaĵoj== La ĉefaj internaciaj gazetoj raportis la Aŭton per tono plejparte malaprobanta la kondamnon, kiu plue incitis la publikan opinion kontraŭ la ideologia maltoleremo de la Katolika Eklezio kaj la aŭtoritatismo de la aŭtoritatoj, kiuj konsideris sin kompetentaj pri la Aŭto. Krome, la evento finis plue disvastigi Spiritismon kaj veki popolan intereson pri la spiritismaj verkoj. La gazeto "La Novaĵoj pri Madrido" raportis: "Jen la abomeninda spektaklo, rajtigita de la viroj de la liberala unio, meze de la deknaŭa jarcento: fajrejo en [[Korunjo]], alia en [[Barcelono]], kaj multaj aliaj, kiuj ne mankos, en aliaj lokoj. Jen kio devas okazi, ĉar ĝi estas tuja sekvo de la ĝenerala karaktero, kiu dominas la nunan staton de aferoj kaj kiu speguliĝas en ĉio. Interna reago, koncerne la proponitajn leĝprojektojn; ekstera reago, subtenante ĉiujn reakciajn registarojn de Italio, antaŭ kaj post ilia falo, kontraŭbatalante liberalajn ideojn en ĉiu okazo, serĉante la subtenon de la reakciuloj ĉie, akirita je la prezo de la plej katastrofaj koncedoj." Tuj kiam li eksciis pri la konfisko de la libroj, sed antaŭ la plenumo de la juĝo, Kardec konsultis sian spiritan gvidanton — Spiriton de Vero — pri tio, ĉu estus favore postuli la restituon de la verkoj kaj ĉu li publikigu la rilatajn faktojn en la Spiritisma Revuo. Jen la respondo: {{Citaĵo|“Laŭrajte, vi povas postuli ilin kaj vi povus havi ilin redonitaj al vi se vi turnus vin al la franca Ministro pri Eksterlandaj Aferoj. Sed, laŭ mia opinio, ĉi tiu aŭtodafeo alportos pli da bono ol tio, kio rezultiĝus per legado de kelkaj volumoj. La materia perdo estas nenio kompare kun la sekvoj, kiujn tia evento produktos favore al la Doktrino.}} {{Citaĵo|Vi devas kompreni kiom tia ridinda kaj malantaŭenira persekutado povas fari por la progreso de Spiritismo en Hispanio. La bruligado de la libroj determinos grandan vastiĝon de spiritismaj ideoj kaj febran serĉadon de la verkoj de ĉi tiu doktrino. La ideoj disvastiĝos tie pli rapide kaj la verkoj estos serĉataj kun pli granda fervoro, ĉar ili estis bruligitaj. Ĉio estas glate. Pri la publikigado aŭ ne en la Spiritisma Revuo: “Atendu la aŭtodafeon.”|[[Postmortaj Verkoj]], Allan Kardec - Parto 2, ‘Aŭtodafeo en Barcelono’}} En la Spiritisma Revuo de la monato post la evento, Kardec publikigis du spiritajn komunikojn, inter multajn, ricevitajn ĉe la [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Sociedade%20Parisiense%20de%20Estudos%20Esp%C3%ADritas Pariza Societo por Spiritismaj Studoj]; la unua estis subskribita de la Spirito Dollet, kiu estis librovendisto en la 16-a jarcento: {{Citaĵo|“La amo al la vero devas ĉiam aŭdigi sin: ĝi rompas la vualon kaj brilas ĉie samtempe. Spiritismo fariĝis konata al ĉiuj, baldaŭ ĝi estos juĝata kaj praktikata. Ju pli da persekutoj estas, des pli baldaŭ ĉi tiu sublima doktrino atingos sian apogeon. Ĝiaj plej kruelaj malamikoj, la malamikoj de Kristo kaj de la progreso, agas tiel, ke neniu povas ignori la permeson de Dio, donitan al tiuj, kiuj forlasis ĉi tiun Teron en ekzilo, por reveni al tiuj, kiujn ili amis. Estu certaj: la ĝojfajroj estingiĝos, kaj se la libroj daŭre estas ĵetitaj en la fajron, la senmorta penso postvivas ilin."|Dollet}} La alia mesaĝo estis diktita de la Spirito de tiu, kiu enkarniĝis kiel monaĥo de hispana origino kaj inkviziciisto de la Sankta Ofico: [[Domingo de Guzmán|Sankta Dominiko de Guzmán]]: {{Citaĵo|“Estis necese, ke io perforte vundu certajn enkarniĝintajn Spiritojn, por ke ili decidu okupi sin per ĉi tiu granda doktrino, kiu regeneros la mondon. Nenio estas farata vane sur via Tero. Ni, kiuj inspiris la aŭtodafeon de Barcelono, sciis perfekte bone, ke agante tiele ni farus grandan paŝon antaŭen. Ĉi tiu brutala fakto, nekredebla en la nunaj tempoj, estis plenumita por atentigi ĵurnalistojn, kiuj restis indiferentaj pri la profunda agitado, kiu prenis la urbojn kaj spiritismajn centrojn. Ili lasis la aferojn esti diritaj kaj faritaj, sed, obstine, ili surdiĝis, respondante per silento al la deziro je propagando de la sekvantoj de Spiritismo. Ĉu ili ŝatas ĝin aŭ ne, estas necese, ke ili parolu hodiaŭ; iuj, konfirmante la historion de la kazo de Barcelono, aliaj neante ĝin, "Ili vivigis polemikon, kiu ĉirkaŭiros la mondon, kaj de kiu nur Spiritismo profitos. Jen kial hodiaŭ la ariergardo de la Inkvizicio efektivigis sian lastan aŭtodafeon, ĉar tion ni volis."|Sankta Dominiko, [[Spiritisma Revuo]], novembro 1861: 'Restaĵoj de la Mezepoko'}} Fakte, tio, kio celis esti mejloŝtono en la subpremo kontraŭ Spiritismo, fariĝis eksterordinara evento de doktrina propagando por [[Allan Kardec|Kardecismo]], kiel rimarkis la franca librovendisto ekzilita en Barcelono: {{Citaĵo|"Sed el la cindro de la ĝojfajro leviĝis radianta la Spiritisma ideo; registaraj agentoj deturnis plurajn el ĉi tiuj libroj kondamnitaj al la flamoj, kaj, posedataj de scivolemo, volis koni la doktrinon, kiu ekscitis la fanatikecon de la sacerdotaro; la doktrino plaĉis al ili, kaj ili mem fariĝis fervoraj adeptoj de Spiritismo. Ĉiuj gazetoj de Barcelono kaj Madrido parolis kontraŭ ĉi tiu ago de maltoleremo fare de la klerikaro; la Kortegoj kaj la Senato resonis per energiaj paroladoj kontraŭ la katolikaj tendencoj de la ministroj, kaj elstarigis la aŭtodafeon de spiritismaj libroj en Barcelono; dum pluraj jaroj, gazetartikoloj, paroladoj de demokratiaj deputitoj aŭ progresemaj senatanoj potence helpis en la disvastigon de Spiritismo. Tiam okazis, ke la doktrino kondamnita al la ŝtiparo akiris multajn sekvantojn en ĉiuj urboj de Hispanio; [[Madrido]], [[Sevilo]], [[Kadizo]], [[Granado]], [[Valadolido]], [[Burgoso]], [[Malago]], mallonge, ĉie, kien penetris la gazetoj de la ĉefurbo. Ĉiuj spiritismaj verkoj baldaŭ estis tradukitaj en la hispanan kaj sekrete disvastigitaj inter la superaj klasoj de la socio; kaj en Madrido mem, en la salono de la ministro de la [[Isabel la 2-a (Hispanio)|reĝino Izabela]], [[:en:Nicomedes Pastor Díaz y Corbelle|Pastro Díaz]] (1811-1863), okazis spiritismaj kunsidoj, kiujn ĉeestis sacerdotoj, altrangaj personecoj kaj diversaj eminentuloj de la eklezio!”|Maurice Lachâtre: Inter diskonigo kaj polemikoj - ‘Spiritismo en Hispanio’}} ==Raportado de la Spiritisma Revuo== Post publikigo de la eventoj en la novembro 1861-a eldono, la Spiritisma Revuo daŭre raportis pri ĝiaj evoluoj. En la aŭgusta eldono de la sekva jaro, la periodaĵo raportis la morton de la Episkopo de Barcelono kaj la sugeston, kiun la Pariza Societo por Spiritismaj Studoj ricevis de hispana korespondanto, elvoki la spiriton de Dom Antonio Palau, kiu tamen anticipis tion, manifestante sin en kunsido tie, diktante mesaĝon en pentotono, el kiu legeblas la sekva eltiraĵo: "Helpata de via spirita gvidanto, mi povis veni kaj instrui vin per mia ekzemplo kaj diri al vi: Ne malakceptu iujn ajn el la anoncitaj ideoj, ĉar iam, tagon kiu daŭros kaj pezos kiel unu jarcento, ĉi tiuj akumulitaj ideoj krios kiel la voĉo de Anĝelo: Kain, kion vi faris al via frato? Kion vi faris kun nia povo, kiu devus konsoli kaj levi la Homaron? La homo, kiu libervole vivas blinde kaj surde en spirito, kiel aliaj en korpo, suferos, pentos, kaj renaskiĝos por rekomenci la intelektan laboron, kiun lia mallaboremo kaj fiereco igis lin eviti; kaj tiu terura voĉo diris al mi: Vi bruligis la ideojn, kaj la ideoj bruligos vin! Preĝu por mi. Preĝu, ĉar la preĝo ofertita de la persekutatoj nome de la persekutanto plaĉas al Dio. Li, kiu estis episkopo kaj nun estas nenio pli ol pentanto.”|Dom Antonio Palau (Spirito), Spiritisma Revuo - Aŭgusto, 1862: ‘Nekrologo: Morto de la Episkopo de Barcelono’}} Komentante la mesaĝon de la episkopo, Kardec skribas: “Ni ne povas cenzuri lin, pro la triobla kialo, ke la vera spiritisto kondamnas neniun, ne gardas rankorojn, forgesas ofendojn kaj, kiel Kristo, pardonas siajn malamikojn; due, anstataŭ damaĝi nin, li estis utila al ni; fine, ĉar li petas de ni la preĝon de la persekutatoj por la persekutanto, kiel la plej plaĉan al Dio, penson plenan de karitato, indan de kristana humileco, rivelitan per liaj lastaj vortoj: ‘Li, kiu estis episkopo kaj nun estas nenio pli ol pentanto.’ Bela bildo de teraj dignoj lasitaj ĉe la rando de la tombo, por prezenti sin al Dio tia, kia oni estas, sen la ornamaĵoj truditaj al la homoj.” Poste, li faras admonon al siaj kunfrataj spiritistoj: “Spiritistoj, ni pardonu al li la malbonon, kiun li volis fari al ni, kiel ni dezirus, ke niaj ofendoj estu pardonitaj, kaj ni preĝu por li je la datreveno de la aŭtodafeo de la 9-a de oktobro 1861.” En septembro 1864, la sama revuo de Kardec raportis, ke la nova episkopo de Barcelono, [https://bibliadocaminho.com/ocaminho/BI/P/BiP05.1.htm Dom Pantaleón Monserra y Navarro] (1807-1970), sekvis la samajn mezepokajn kutimojn kiel Dom Antonio Palau, en krucmilito kontraŭ Spiritismo, laŭ la transskribo de paŝtista letero de la kleriko, el kiu ni eltiras la jenan pasaĵon: {{Citaĵo|“La nuna generacio estas devigita atesti ĉi tiun malĝojan spektaklon, kiun la plej science kaj civilizitaj popoloj nun prezentas al ni. Usono, tiu tiel nomata modela nacio, kaj kelkaj partoj de Francio, inkluzive de la kolonio Alĝerio, jam de iom da tempo strebas al la ridinda studado kaj apliko de Spiritismo, kiu, sub tiu nomo, revivigas la antikvajn praktikojn de [[nekromancio]], per la elvoko de nevideblaj Spiritoj, kiuj ripozas en ilia destino trans la tombo, kaj konsultas ilin por malkovri la sekretojn kaŝitajn sub la vualo, kiun Dio disvastigis inter tempo kaj eterneco.|”Dom Pantaleão Monserra y Navarro, Episkopo de Barcelono Spiritisma Revuo - Septembro 1864: 'La nova Episkopo de Barcelono, Allan Kardec, la Spiritisma kodigisto.}} Refutante la akuzojn de ĉi tiu paŝtista letero, la Spiritisma kodigisto finas per rekta mesaĝo al la episkopo: {{Citaĵo|"Kaj vi estas surprizita, Monsinjoro, de la progreso de nekredo! Prefere, vi devus esti surprizita, ke, en la deknaŭa jarcento, la religio de Kristo estas tiel malbone komprenata de tiuj, kiuj estas komisiitaj instrui ĝin. Ne miru do, se Dio sendas siajn bonajn Spiritojn por memorigi vin pri la vera signifo de sia leĝo. Ili ne venas por detrui kristanismon, sed por liberigi ĝin de la falsaj interpretoj kaj misuzoj, kiujn homoj enkondukis en ĝin."}} ==Aliaj roluloj kaj atestantoj== Inter la ĉeestintoj de ĉi tiu historia epizodo, ni trovas Ramón Bernardo Ferrer, tiam dekkvinjara; post tia terura spektaklo, li interesiĝis pri Spiritismo, lernis pri kaj ampleksis la Kardecisman doktrinon, kaj fariĝis granda aktivulo por ĝi. Pri li, la spiritisma akademiulo kaj verkisto [https://www.autoresespiritasclassicos.com.br/Obras%20de%20Autores%20Esp%C3%ADritas%20Cl%C3%A1ssicos/Florentino%20Barrera/Florentino%20Barrera%20-%20Auto%20da%20fe.htm Florentino Barrera] diris: “Ferrer, kiu esploris la doktrinon de la Spiritoj, konatiĝis kun [https://www.febeditora.com.br/custom.asp?arq=autores/JoseMariaFernandezColavida.html Fernández-Colavida] (1819-1888), [[:pt:Amalia Domingo Soler|Amália Domingo Soler]] (1835-1909), la [[:es:Antonio Torres-Solanot|vicgrafo de Torres-Solanot]] (1840-1902), inter multaj aliaj hispanaj personecoj, dum sia longa vivo. La libro pri la [https://www.autoresespiritasclassicos.com.br/Obras%20de%20Autores%20Esp%C3%ADritas%20Cl%C3%A1ssicos/Vizconde%20Torres%20Solanot/1%20Congresso%20Esp%C3%ADrita/Primeiro%20Congresso%20Internacional%20Esp%C3%ADrita%20de%20Barcelona%20em%201888.htm Unua Internacia Spiritisma Kongreso] (1888), sur paĝo 89, notas lian ĉeeston inter la delegitaro de la Centro de Sankta Kvintino. Poste li elmigris al Brazilo, ekloĝante en Piaŭio, nordoriente de San-Paŭlo, kie li laboris kiel mediumo ĉe la "Centro Amor e Caridade".”|La Aŭtodafeo de Barcelono, Florentino Barrera - 'Protagonistoj kaj Atestantoj'}} Barrera plue asertas, ke Ferrer raportis, ke laŭ peto de José María Fernández Colavida, Maurice Lachâtre mendis la objektojn celitajn en la Autoda-feo diskutita ĉi tie. Colavida, cetere, alia spektanto de la jam menciita bruligado de la verkoj, estis unu el la plej grandaj apostoloj de Kardec en Hispanio. Pri li, Florentino Barrera diras: "(...) fondinto de la Barcelona Societo por la Disvastigo de Spiritismo (1860) kaj de la Spiritisma Revuo, Revuo de Psikologiaj Studoj, Barcelono 1869, konsiderata unu el la plej gravaj de la tempo, kiun li direktis dum dudek jaroj." Baldaŭ antaŭ sia morto, Colavida publikigis specialan suplementon por sia Revuo, en la maja eldono de 1888, titolitan 'Autoda-feo kaj la Universala Ekspozicio de Barcelono', en kiu li dividas siajn impresojn pri la supre priskribitaj eventoj. Ni ankaŭ elstarigas inter la observantoj de tiu inkvizicia ekzekuto [[:es:Ramón Lagier|Ramón Lagier Y Pomares]] (1821-1897), kapitanon de la ŝipoj "Le Monarch" kaj "Buenaventura", kiuj navigis la itineron Barcelono-Marsejlo: ĉar lia ŝipo estis albordigita en la haveno de Barcelono tiun tagon, kapitano Lagier povis ĉeesti la agon, kiun li priskribis kiel la "bapto de Spiritismo en Hispanio": "En Hispanio, Spiritismo estis baptita de la episkopo de Barcelono, la baptopatro estis Fernández Colavida, kaj mi ankaŭ ludis certan rolon en ĉio ĉi." Efektive, la kapitano ludis rolon en la disvolviĝo de la doktrino en hispanaj landoj, kiel rakontita en la biografio de [[:es:Pedro Ibarra Ruiz|Pedro Ibarra y Ruiz]] (1858-1934), "Notoj por Ilustri la Biografion de la Kuraĝa Kapitano de la Buenaventura" (1901), kiu deklaras: {{Citaĵo|La kuraĝa Kapitano Lagier, komandanto de la vaporŝipo "El Monarca" kaj ankaŭ de la "Buenaventura", havis la ŝancon ĉeesti la bedaŭrinde faman Aŭtodafeon de Barcelono, kaj li rakontas, ke, vidinte multajn homojn alproksimiĝantajn al la estingita ĝojfajro kaj kunportantajn cindron kaj kelkajn paĝojn, kiuj ne estis tute detruitaj (por konservi ilin kiel pruvon de la klerikala perforto), li ne povis sin deteni kaj laŭte ekkriis: ‘Dum mia sekva vojaĝo al Marsejlo mi alportos al vi ĉiujn librojn, kiujn vi deziras.’ Kaj tiel, per la ŝipoj, kiuj alvenis al la haveno de Marsejlo (Francio), multaj ekzempleroj de la verkoj de Allan Kardec eniris Hispanion, venditaj aŭ distribuitaj senpage de komandantoj aŭ subuloj, kaj precipe de la kuraĝa kaj neforgesebla Kapitano Lagier. La kredito apartenas al la [https://www.espiritismo.es/ Hispana Spiritisma Federacio]."|La Aŭtodafeo de Barcelono, Florentino Barrera - 'Protagonistoj kaj Atestantoj'}} Pro la simileco de la rakontoj, estas probable Kapitano Lagier, kiun Allan Kardec mencias en la jam menciita artikolo 'Restaĵoj de la Mezepoko' en la [[Spiritisma Revuo]], rilate al tio, ke li persone eksciis pri la eventoj en Hispanio per unu el siaj atestantoj; konfirmante ĉi tiun eblecon, lia biografiisto aldonas: "Dum la oftaj vojaĝoj de Kapitano Lagier al Francio, li kutimis viziti la domon de Kardec."<ref>[https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona Auto de Fé de Barcelona.]</ref> == Referencoj == {{referencoj}} {{Trad|pt|Auto de fé de Barcelona|71567031}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Spiritismo]] mcgyoh88j47jmryqzojqr3ulcwkqsca Fratoj de la Karitato 0 940352 9372253 9344233 2026-05-13T16:47:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372253 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Fratoj de la Karitato''' ({{lang-la|Fratres a caritate}}, mallongigo '''FC''') estas [[Katolika Eklezio|katolika]] [[Ordeno (eklezio)|ordeno]], kiu ĉefe akceptas laikajn fratojn ([[d:Q135450]]). Temas pri estas vira religia instituto de pontifika juro ([[d:Q490372]]), kies celo estas servi la plej bezonulojn, precipe en la kampoj de [[edukado]] kaj [[sanservo]]. La membroj de ĉi tiu laika kongregacio aldonas la inicialojn '''F.C.''' al sia nomo.<ref name="AP07">''Ann. Pont. 2007'', p. 1501.</ref> == Priskribo == Ĝi estis fondita en 1807 de [[Kanoniko]] Petro Jozefo Triest en [[Gento]] ([[Belgio]]) kaj ĉefe dediĉis sin al [[flegado]] kaj [[edukado]]. Nuntempe, plurcent fratoj aktivas en [[Irlando]], [[Belgio]], [[Rumanio]], [[Usono]], [[Ukrainio]], [[Italio]], [[Indonezio]], [[Japanio]], [[Filipinoj]], [[Barato]], [[Pakistano]], [[Srilanko]], [[Papuo-Nov-Gvineo]], [[Kanado]], [[Peruo]], [[Brazilo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Ruando]], [[Burundo]], [[Sud-Afriko]], [[Tanzanio]], [[Ebur-Bordo]], [[Kenjo]], [[Vjetnamio]], [[Respubliko Kongo]] kaj [[Nederlando]]. La [[parokanaro]] mem havas proksimume 600 membrojn tutmonde kaj aktivas en ĉirkaŭ 30 landoj.<ref>[https://brothersofcharity.org/who-are-the-brothers/founder/?lang=en "Founder", Brothers of Charity]</ref> En Belgio, ĝi funkciigas dek du psikiatriajn [[Kliniko|klinikojn]] kaj ankaŭ dekojn da [[Lernejo|lernejoj]], [[Infanvartejo|infanvartejoj]] kaj ortopediaj centroj, dungante proksimume 14 000 homojn. La religia ordeno altiris atenton en 2017 per deklaro de sia subteno por aktiva [[eŭtanazio]].<ref>Frank Judo: Crazy Love, in: Herder Korrespondenz 11/2017, S. 38–40.</ref><ref>Die Tagespost : Eŭtanazio ankaŭ en katolikaj hospitaloj. En: [https://www.die-tagespost.de/politik/pl/Euthanasie-auch-in-katholischen-Kliniken;art315,180909 die-tagespost.de]. la 11-an de aŭgusto 2017 (alirita la 28-an de aŭgusto 2018).</ref> Ili estas aligitaj kun [[Kuracisto|kuracistoj]], kiuj diagnozas laŭ siaj propraj kulturaj normoj. La difinoj de [[mensmalsano]], kiujn ili uzas, kontraŭdiras internaciajn protektojn de [[religia libereco]]. Ili estis akre kritikitaj pro [[perforto]] kaj misuzo de rajtoj ([[d:Q490372]]). En marto 2020, la [[Kongregacio por la doktrino de la kredo|Kongregacio por la Doktrino de la Kredo]] de la [[Vatikano]] dekretis, ke la psikiatriaj klinikoj ne plu povas nomi sin "katolikaj" pro sia praktiko de aktiva eŭtanazio por mensmalsanuloj.<ref>katholisch.de : "[https://www.katholisch.de/artikel/25406-vatikan-erkennt-ordens-kliniken-katholische-identitaet-ab Vatikano neas katolikan identecon al hospitaloj de religiaj ordenoj]". la 7-an de majo 2020 (alirita la 7-an de majo 2020).</ref> == Esperantistoj == * [[Izidoro Clé]] * [[Arni Decorte]] * [[Leotadio de Ruyver]] == Eldonejo / esperantlingvaj eldonaĵoj == La kongregacio (precipe tra la S-ta Kamilo Instituto en [[Bierbeek]]) aktive eldonis esperantajn librojn kaj bultenon, ĉefe katolikajn kaj religiajn temojn, [[Hagiografio|hagiografiajn]] verkojn (vivoj de [[Sanktulo|sanktuloj]]), tradukojn kaj materialojn por blinduloj. Jen la ĉefaj konataj: === Revuo / bulteno === * ''Esperanta Karitato'' (trimonata bulteno por amikoj de Nia Sinjorino de la Vokigoj; antaŭe ''Nia Preĝanta Frontlinio'' ĝis ĉ. 1957). Eldonita en Bierbeek (kaj Gento) de 1958 ĝis 1965 (eble iom pli longe). Redaktoro: Frato Arni. Ĝi estis organo de la kongregacio mem. === Libroj kaj libretoj === * ''Ĉu vi konas la kongregacion de la Fratoj de la Karitato?'' (propaganda broŝuro pri ili mem, 1955, ĉ. 14 paĝoj) * ''La Aperoj de la Sankta Virgulino en la pasinta jarcento'' de Arni Decorte (Gento, ĉ. 1957) * ''“[[Johano Maria Vianney|Johano Vianney]], la sankta pastreto de Ars”.'' — S-kta Kamilo Instituto, 1958. — 32 p. * Alberto del Fante, ''Kiu etas [[Patro Pio]]?'', tradukita de frato Arni F.C., 1959, 47 p. * Alberto del Fante, Alberto, ''De la Dubo al la Kredo'', Bierbeek, 1960, 32 p. * ''[[Edel Quinn]]. En la servo de la [[Maria Legio|Legio]]''. (1961, trad. de Frato Leotado de Ruyver; ĉ. 63 paĝoj) * ''La patro de la [[Lepro|lepruloj]]'' de Arni Decorte * ''Moderna martiro. Patro [[Maksimiliano Kolbe]]''. A. Buckinx-Luyks. Trad. Leotado De Ruyver. Bierbeek. Krome aperis diversaj aliaj religiaj tradukoj kaj broŝuroj en esperantaj katalogo kaj brokantaj listoj. Multaj el ili estis haveblaj ĉe [[FEL]] kaj aliaj esperantaj [[Libroservo|libro-servoj]]. == Bibliografio/fontoj == * ''Annuario Pontificio per l'anno 2007'', [[Vatikana Eldona Librejo]], [[Vatikano]] 2007. <nowiki>ISBN 978-88-209-7908-9</nowiki>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Katolika Esperanto-movado]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.odis.be/lnk/en/OR_12455 Fratoj de Karitato] en [https://www.odis.eu ODIS - Interreta Datumbazo por Perantaj Strukturoj]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160428000000/https://web.archive.org/web/20160428134547/https://www.odis.eu/ |date=2016-04-28 }} * [http://www.odis.be/lnk/en/AE_2536 Arkivoj de Fratoj de Karitato] en [https://www.odis.eu ODIS - Interreta Datumbazo por Perantaj Strukturoj]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160428000000/https://web.archive.org/web/20160428134547/https://www.odis.eu/ |date=2016-04-28 }} * [http://www.odis.be/lnk/en/OR_24727 Fratoj de Karitato, Indonezio] en [https://www.odis.eu ODIS - Interreta Datumbazo por Perantaj Strukturoj]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160428000000/https://web.archive.org/web/20160428134547/https://www.odis.eu/ |date=2016-04-28 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fratoj de la Karitato| ]] gx698p4r7nsui7691t3qvgggfees5db Geo Bogza 0 941034 9372509 9349855 2026-05-14T03:56:43Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372509 wikitext text/x-wiki {{Nesufiĉaj fontoj|temo = |dato = aprilo 2026}} {{Informkesto verkisto}} '''Geo BOGZA''' [ˈd͡ʒe.o ˈboɡza] (naskita '''Gheorghe Bogza''', la 6-an de februaro 1908 em Blejoi, [[Prahova (distrikto)|Prahova]], [[Reĝlando Rumanio]] - mortis la 14-an de septembro 1993 en [[Bukareŝto]]) estis rumana verkisto, poeto, publicisto, ĵurnalisto, literatura kritikisto, militkorespondanto kaj unu el la fondintoj de la raportaĵa [[ĝenro]] en la [[rumana literaturo]]. Plena membro de la [[Rumana Akademio]]. Heroo de Socialista Laboro de RUR (1971). Premiito de la Ŝtata Premio de Rumanio. Li estis konata pro siaj kredoj je [[politika maldekstro]] kaj [[komunismo]]. Kiel junulo dum la [[intermilita periodo]], li estis konata kiel ribelanto kaj estis unu el la plej influaj [[Superrealisto|superrealistoj]] de Rumanio. Pluraj el liaj polemikaj poemoj kondukis al lia dufoja malliberigo pro [[obsceneco]] ([[pornografio]]),<ref name="butnaru">{{in lang|ro}} Leo Butnaru, [http://www.contrafort.md/2006/140/1022_4.html "Note despre avangarda românească"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080107000000/https://web.archive.org/web/20080107095423/http://www.contrafort.md/2006/140/1022_4.html |date=2008-01-07 }}, en ''Contrafort'', 6 (140), junio 2006</ref><ref name="sontica">Daniela Şontică, "Între poezie şi închisoare" (kun transskribaĵo de skandala poemo el 1933), en ''Jurnalul Național'', la 10-an de oktobro 2005</ref> kaj li partoprenis en la konflikto inter junaj kaj maljunaj rumanaj verkistoj, same kiel en la konfrontiĝo inter la [[avangardo]] kaj [[dekstra ekstremismo]]. Poste, Bogza famiĝis pro sia akra kaj lerta raportado, en kiu li estis unu el la unuaj, kiuj skribis pri rumana literaturo, uzante ĝin por prezenti [[Socia kritiko|socian kritikon]]. Post la establado de [[komunisma Rumanio]], Bogza adaptis sian stilon al [[socialisma realismo]] kaj fariĝis unu el la plej gravaj literaturaj figuroj servintaj la registaron. Kun la tempo, li fariĝis subtila kritikisto de la reĝimo, precipe sub [[Nicolae Ceaușescu]], kiam li alprenis disidentan sintenon. Ekde la fino de la 1960-aj jaroj, li publikigis siajn maltrankvilajn sintenojn kiel subtekston de ŝajne sendanĝeraj artikoloj kaj eseoj. Redaktoro de la revuoj ''Viața Românească'' kaj ''România Literară'', Geo Bogza estis gvidanto de la Rumana Verkista Unio kaj membro de la [[Rumana Akademio]]. Aŭtoro de libroj de lirikaj raportoj, eseoj, pamfletoj "Sovetiaj Meridianoj" (1956), "La Lumturisto" (1974), "Libroj de Olt" (1976) pri la vivo de antaŭmilita kaj moderna Rumanio, kaj poemaroj. == Verkaro (elekto) == '''Kolektoj de poemoj''' * Jurnal de sex, 1929 * Poemul invectivă, 1933 * Ioana Maria: 17 poeme, 1937 * Cântec de revoltă, de dragoste și de moarte, 1947 * Orion, 1978 '''Ĵurnalismo''' * Cartea Oltului, 1945 * Țări de piatră, de foc, de pământ, 1939 * Oameni și carbuni în Valea Jiului, 1947 * Trei călătorii în inima țării, 1951 * Tablou Geografic, 1954 * Years of Darkness, 1955 * Meridiane sovietice, 1956 * Azi, ín România: carte radiofonică de reportaj, 1972 * Statui în lună, 1977 '''Aliaj''' * Sfârșitul lui Iacob Onisia, 1949; romano * Eu sunt ținta: Geo Bogza în dialog cu Diana Turconi, 1994 * Rânduri către tinerii scriitori ardeleni, 2003 == En Esperanto == * ''Daŭro'', aperis en [[Rumana Antologio]] * ''Hipotezo''; ''Wagner''; ''Signoj''; ''Premsonĝo''; ''Tiuaŭtune'' (trad. [[Ionel Oneţ]]), aperis en [[BA3]]. * Du poemoj: ''Johana Maria, vi nun estas for...''; ''Johana Maria, ni estis nur du ŝipoj...'' (trad. [[Ionel Oneţ]]), aperis en [[BA29]]. * ''Ioana Maria'', poemaro, trad. [[Ionel Oneț]] en 2024 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * (rumane) [http://www.studia.ubbcluj.ro/download/pdf/292.pdf ''Studia Universitas Babeș-Bolyai Ephemerides'', LII, 1, 2007], ĉe la [[Universitato de Kluĵo|Babeș-Bolyai Universitato]] de [[Kluĵo]]: ** Mihai Lisei, "Gabriel García Márquez şi romanul-reportaj", p.&nbsp;99–104 ** Claudia Talașman Chiorean, "Promovarea mitului Erei Noi în perioada 1989–2000 prin ''România Literară''", p.&nbsp;121–150 * G. Brătescu, ''Ce-a fost să fie. Notații autobiografice'', Humanitas, Bukareŝto, 2003. [[Special:BookSources/973-50-0425-9|<bdi>973-50-0425-9</bdi>]] * George Călinescu, ''Istoria literaturii române de la origini până în prezent'', Editura Minerva, Bukareŝto, 1986 * Victor Frunză, ''Istoria stalinismului în România'', Humanitas, Bukareŝto, 1990 * Andrew Hammond, ''The Balkans and the West'', Ashgate Publishing, Londono, 2004. [[Special:BookSources/0-7546-3234-2|<bdi>0-7546-3234-2</bdi>]] * Z. Ornea, ''Anii treizeci. Extrema dreaptă românească'', [[Rumana Kultura Instituto]], Bukareŝto, 1995. [[Special:BookSources/973-9155-43-X|<bdi>973-9155-43-X</bdi>]] * Vladimir Tismăneanu, ''Stalinism pentru eternitate'', Polirom, Iași, 2005. [[Special:BookSources/973-681-899-3|<bdi>973-681-899-3</bdi>]] (anglalingva traduko de ''Stalinism for All Seasons: A Political History of Romanian Communism'', University of California Press, Berkeley, 2003. {{ISBN|0-520-23747-1}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bogza, Geo}} [[Kategorio:Rumanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Rumanaj verkistoj]] [[Kategorio:Rumanaj poetoj]] [[Kategorio:Militkorespondantoj]] gb5ic6sui1tpx5mh2b1y09equbamdj5 Diskuto:Primeco-testo 1 942660 9372517 9363549 2026-05-14T04:40:06Z Filozofo 3592 Korektis mistajpon 9372517 wikitext text/x-wiki == [[Primeca testo]] == Ĉu sencas alidirektilo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:06, 29 apr. 2026 (UTC) :Do jam delonge ekzistas! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:07, 29 apr. 2026 (UTC) Kara kolego [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]], Bonvolu noti, ke la lingve preferinda formo de tiu ĉi termino estas "'''primeco-testo'''" (ne "primeca testo"!): temas pri testo je primeco, sed ne pri tio, ke testo mem estas primeca. Mi provu konstrui analogion: Se oni testas komplikecon, oni normale nomus tion komplikeco-testo, ne komplikeca testo, ĉu? Kaj simile pri ajna X-eco. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 01:00, 30 apr. 2026 (UTC) e46vqhe2hkcayxagwy2iddvf8wynf2t Nicodemus Frischlin 0 943095 9372468 9370766 2026-05-13T23:19:47Z Claudio Pistilli 25073 /* Vivo */ 9372468 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[File:Frischlin Haus.JPG|thumb|la domo de Frischlin en Tubingeno]] '''Philipp Nicodemus FRISCHLIN''' (naskiĝinta la {{daton|22|9|1547}} en [[balingen|Balingen-Erzingen]], mortinta la {{daton|29|11|1590}} en [[bad Urach|Urach]]) estis [[germanio|germana]] filologo kaj novlatina dramisto kaj lirikisto. Edzigis lin en 1568 Margarethe Brenz. ==Vivo== Estante filo de paroĥestro li frekventis lernejojn en Balingen kaj [[tübingen|Tubingeno]] kaj klostrajn lernejojn je Königsbronn kaj Bebenhausen. En 1562 li enmatrikuliĝis en la Tubingena Konvento kaj bakalaŭriĝis en 1564. En 1565 li magistriĝis kaj en 1568 li akiris ''lectio poetices'', do eksterordan profesorecon. Imperiestro [[Rudolfo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Rudolfo la 2-a]] kronis lin poeto kaj nomumis lin palatinan grafon. Longtempe li ĝuis la apogon de la stutgarta kortego kverelante senĉese kun tubingenaj kolegoj (i.a. [[Martin Crusius]]). Pro tio li iĝis lernejestro en [[Labako]]. Post kiam li restadis vintre 1584/85 en [[Strasburgo]] por prizorgi publikadon de verkoj, li reiris Tubingenon. Tie baldaŭ reflamiĝis la malnovaj malpacetoj! Migrado irigis lin poste al [[Prago]], [[lutherstadt Wittenberg|Wittenberg]], [[Braunschweig]], [[Kaselo], [[Marburg]] kaj [[Frankfurto ĉe Majno]] ĝis kiam li arestiĝis laŭ duka ordono. Enkarceriĝo de li estis sur la citadelo de Hohenurach. Li mortis malsuprenglitante dum fuĝoprovo elprizona. ==Graveco== Frischlin estis plurtalentulo, filologe kaj poete. Krom filologiaĵojn li tradukis komediojn de [[Aristofano]] en la latinan kaj verkis mem latinlingvajn komediojn - inter kiuj la plej bona estis ''Iulius redivivus'', Strasburgo 1585; ĝi ĝuis surscenigon antaŭ la kortegon de [[Stutgarto]]. Li skribis ankaŭ germanlingvajn dramojn, el kiuj unusola estis presita, nome ''Frau Wendelgard'' (Tubingeno 1581). La komediojn inter 1575-82 Stutgarte kaj Tubingene ofte oni povis spekto, ekz. ankaŭ okaze de la 100-a datreveno de la tubingena universitatfondiĝo. Liaj laŭokazaj poemoj estas elegantaj kaj malpezaj, sed ankaŭ liaj epigramoj, elegioj, odoj, eposoj kaj satiroj bonkvalitas. Li majstre verkis ankaŭ satirajn novelojn laŭ renesanca tradicio (''facetiae''), sed eĉ seriozaj kaj religiaj aĵoj ne mankis. La grotesko kaj komiko tamen estis lia ĉefa metio, kun enmetitaj proverboj kaj ŝercoj. ==Verkoj== *Operum poeticorum pars scenica, Strasburgo 1569 *Op. poet. p. epica, Strasburgo 1599 *Op. poet. p. elegiaca, Strasburgo 1601 *Op. poet. p. paraphrastica, Frankfurto ĉe Majno 1602 *Elegiae, Strasburgo 1607 ==Fonto== Bebermeyer, Gustav: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd118693719.html#ndbcontent "Frischlin, Nicodemus"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 5 (1961), p. 620-621 ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118693719 ligiloj ĉe DDB {{DEFAULTSORT:Frischlin, Nicodemus}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1547]]] [[kategorio:Mortintoj en 1590]] 7vj8zwqdco3w3njyi4kysvmbzdk3b36 Kontraŭklerikalisto 0 943268 9372112 9370043 2026-05-13T12:42:23Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Antiklerikalismo]] 9372112 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Antiklerikalismo]] 7sted9xr9m7rvsklnsz3r3x1mfs7qtx Edward Fitzgerald 0 943308 9372110 9370619 2026-05-13T12:42:03Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Edward FitzGerald (poeto)]] 9372110 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Edward FitzGerald (poeto)]] e5xumv46vvgtgy28fjsa84ihyrbsfa3 Luiza Gimnazio (Klaipėda) 0 943341 9372139 9371062 2026-05-13T13:34:31Z Tirolischleioans 254019 /* Historio */ 9372139 wikitext text/x-wiki [[File:Luisengymnasium Memel.JPG|thumb|Luiza Gimnazio, 1890-aj jaroj]] [[file:Ehem. Luisengymnasium Memel (Rückseite).jpg|eta|malantaŭo de la eksa lernejo]] '''Luiza Gimnazio''' (germane: ''Luisengymnasium Memel'', litove: ''Klaipėdos Luizės gimnazija'') estis supera lernejo en [[Klaipėda]], Litovujo (tiam [[Orienta Prusio|Orienta Prusujo]]). Portas ĝi la nomon de reĝino [[Luiza de Meklenburgo-Strelitz|Luizo de Meklenburgo-Strelitz]]. == Historio == Verŝajne ĝi estiĝis jam dum [[Reformacio]]; la [[latina lernejo|latina lernejo]] eklezia havis komence tri, post la prusuja edukadreformo de 1816 kvar klasojn. En 1826 alvenis kvina kiel preparŝtupo. En 1827 estis nova aliaranĝo. Havante ne ĉiujn klasoŝtupojn ĝi ne ofertis la trapason de la abiturienta ekzamenoj tiutempe. Malgraŭ la gravego de la instruado de la [[latina lingvo]] la tuto pli evoluis je reala lernejtipo. Lernintoj tuj rajtis volontuli ĉe la Prusuja Armeo. De 95 prusujaj burĝaj lernejoj nur 18 rajtis sendi lernantojn siajn al la Reĝa arĥitekturakademio [[Berlino]]n: inter ili estis ankaŭ la institucio de Klaipėda. Post brulkonsumiĝo de 1854 estis rekonstruo en 1856, apud la ankoraŭ kadukega [[preĝejo Sankta Johano (Klaipėda)|Johana Kirko]]. En 1860 la lernejo ŝanĝiĝis je humanisma porknaba gimnazio, kiu estis ŝtatiĝita en 1888. En aprilo 1891 oni transloĝiĝis al tute nova brika ejo (kun propra sportohalo!) proksime de la Nova Parko. En 1914 la enkonduko de la t.n. ''Frankfurta edukadsistemo'' estis finita. Post kiam la urbo Klaipėda iĝis parto de Litovujo, la deviga lernado de la [[litova lingvo]] ekoficialis en 1924. Antaŭe jam estis anstataŭigita la franca per la angla lingvo.<ref>[https://wiki-de.genealogy.net/Schulen_in_Memel#Luisen-Gymnasium informoj ĉe ''GenWiki'']</ref> La ejo ĉe la strato ''Puodžių gatvė 1'' uzatas hodiaŭ kiel Porjunulara renkontiĝcentro, nome ''Klaipėdos jaunimo centras''.<ref>[https://www.kkljc.lt/ hejmpaĝo de la porjunula centro] </ref> == Instruintoj (elekto) == * [[Johann Samuel Rosenheyn]], lernejestro 1815–1824 * Eduard Küsel, lernejestro * Heinrich Becker, lernejestro * Franz Scharffetter, lernejestro * s-ro Gesinski, geografio/sporto * s-ro Belgardt, anglisto kaj komercisto * s-ro Huber el [[bavario|Bavarujo]], filologo por la litova<ref>[https://wiki-de.genealogy.net/Juden_im_Memelland rememoroj de ''Israel Behr'']</ref> * [[Johann Eduard Loch]] (1840–1905), klasika filologo * [[Albert Zweck]] (1857–1934) == Lernintoj (elekto)== * [[Karl-Heinz Ruffmann]] (1922–1996), historiisto * [[Dietrich Borm]] (1928–2018), ĥirurgo ] == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} *[https://www.ahnen-spuren.de/ostpreussen/kirchspiele/hoehere-schulen-in-ostpreussen/memel/schulgeschichte-des-luisen-gymnasium-memel-im-ersten-kriegsjahr-1914 rememoroj pri la lerneja jaro aprilo 2014-marto 2015] *[https://wiki.genealogy.net/Schulen_in_Memel#Luisen-Gymnasium bildoj de la ejo kaj de lernejanoj] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Klaipėda]] [[Kategorio:Gimnazioj|Klaipeda]] [[Kategorio:Malaperintaj lernejoj|Klaipeda]] [[Kategorio:Orienta Prusio]] 3wkct029eyfhmv6w0og4tkhgumj6kf0 Humanitara krizo 0 943413 9372111 9371568 2026-05-13T12:42:13Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Humaneca helpo]] 9372111 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Humaneca helpo]] h6wcnnxabpq8uvwuu7j1oqgg6l43tx7 Robert Enrico 0 943414 9372376 9371648 2026-05-13T21:03:42Z ThomasPusch 1869 9372376 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[reĝisoro]] kaj [[scenaristo]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro la reĝisorado kaj [[scenaro]] de la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|R}} [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Francaj scenaristoj]] f2alzazdzivyqeell9xkdbr4v7lqmjm 9372379 9372376 2026-05-13T21:07:26Z ThomasPusch 1869 9372379 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |loko de morto = la [[15-a arondismento de Parizo|15-a arondismento]] de [[Parizo]] }} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[reĝisoro]] kaj [[scenaristo]]. Li naskiĝis la 13-an de aprilo 1931 en [[Liévin]], [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Pas-de-Calais]] de la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Hauts-de-France]] kaj mortis 69-jaraĝa, la 23-an de februaro 2001 en la [[15-a arondismento de Parizo|15-a arondismento]] de [[Parizo]], ambaŭ en [[Francio]]. Interalie li konatiĝis pro la reĝisorado kaj [[scenaro]] de la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|R}} [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Francaj scenaristoj]] 4yujvc9dl8cgvngig41k8qg75k6o5ya 9372383 9372379 2026-05-13T21:11:02Z ThomasPusch 1869 9372383 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |loko de morto = la [[15-a arondismento de Parizo|15-a arondismento]] de [[Parizo]] }} '''{{paĝonomo}}''', je plena nomo ''Robert Georgio Enrico'', estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[reĝisoro]] kaj [[scenaristo]]. Li naskiĝis la 13-an de aprilo 1931 en [[Liévin]], [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Pas-de-Calais]] de la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Hauts-de-France]], en la pleja nordo de [[Francio]], kiel ido de italaj enmigrintoj, kaj mortis 69-jaraĝa, la 23-an de februaro 2001 en la [[15-a arondismento de Parizo|15-a arondismento]] de [[Parizo]]. Interalie li konatiĝis pro la reĝisorado kaj [[scenaro]] de la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|R}} [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Francaj scenaristoj]] 3vnqr9gpfjweb424qrh84r420m11aio 9372386 9372383 2026-05-13T21:11:48Z ThomasPusch 1869 9372386 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |loko de morto = la [[15-a arondismento de Parizo|15-a arondismento]] de [[Parizo]] }} '''{{paĝonomo}}''', je plena nomo ''Robert Georgio Enrico'', estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[reĝisoro]] kaj [[scenaristo]]. Li naskiĝis la 13-an de aprilo 1931 en [[Liévin]], [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Pas-de-Calais]] de la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Hauts-de-France]], en la pleja nordo de [[Francio]], kiel ido de italaj enmigrintoj, kaj mortis 69-jaraĝa, la 23-an de februaro 2001 en la [[15-a arondismento de Parizo|15-a arondismento]] de [[Parizo]]. Interalie li konatiĝis pro la reĝisorado kaj [[scenaro]] de la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|R}} [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Francaj scenaristoj]] jf026ajf6l1v0eoa4suakw58tvr2ar2 Claude Veillot 0 943416 9372269 9371646 2026-05-13T16:57:17Z ThomasPusch 1869 9372269 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[scenaristo]]. Li naskiĝis la 29-an de septembro 1925 en [[Fontenay-le-Comte]], [[Vendée]] kaj mortis, 82-jaraĝa la 21-an de aprilo 2008 en [[La Rochelle]], [[Charente-Maritime]], ambaŭ en [[Francio]]. Interalie li konatiĝis pro la kunverkado de la [[scenaro]] de la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|V}} [[Kategorio:Francaj scenaristoj]] 7f345aemf0ypspkckxa25lidfrs1me0 Pascal Jardin 0 943417 9372249 9371650 2026-05-13T16:45:16Z ThomasPusch 1869 4 ligiloj, do ne orfa 9372249 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[scenaristo]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro la kunverkado de la [[scenaro]] de la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Jardin, P}} [[Kategorio:Francaj scenaristoj]] etnccv7emvx9i6u0wf5enb4jehlo1ho 9372270 9372249 2026-05-13T16:59:36Z ThomasPusch 1869 9372270 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[scenaristo]]. Li naskiĝis la la 14-an de majo 1934 en la [[14-a arondismento de Parizo|14-a arondismento]] de [[Parizo]] kaj mortis nur 46-jaraĝa, la 30-an de julio 1980 en [[Villejuif]], [[Val-de-Marne]], ambaŭ en [[Francio]]. Interalie li konatiĝis pro la kunverkado de la [[scenaro]] de la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Jardin, P}} [[Kategorio:Francaj scenaristoj]] gbakdis457q25cd713l3kf7eob3s0kn Caroline Bonhomme 0 943420 9372254 9371647 2026-05-13T16:47:50Z ThomasPusch 1869 9372254 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{unua}} {{informkesto homo | dato de naskiĝo = ekzakte ne konata, sed proksimume en 1966 aŭ 1967 | loko de naskiĝo = [[Francio]], ekzakta loko ne konata }} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Naskiĝjaro pri ŝi ne estas konata,<ref>[https://mubi.com/de/cast/caroline-bonhomme manko de naskiĝdato interalie en la retejo ''mubi.com''] [https://www.cinema.de/stars/star/caroline-bonhomme,1582771,ApplicationStar.html aŭ la datumbazo ''cinema.de'']</ref> sed laŭ la aĝo de la rolulino portretita en la filmo de 1975 eblas dedukti ke ŝi povus esti naskiĝinta en 1966 aŭ 1967. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 8-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. Kun Caroline Bonhomme la 13-jara knabino [[Catherine Delaporte]] aperis kies infana kunaktorino en la filmo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|0094516}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Bonhomme, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] 9czlbm8c80m9f45ps95720p271hdh7x Catherine Delaporte 0 943421 9372255 9371907 2026-05-13T16:48:31Z ThomasPusch 1869 9372255 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo | dato de naskiĝo = ekzakte ne konata, sed proksimume en 1961 aŭ 1962 | loko de naskiĝo = [[Francio]], ekzakta loko ne konata }} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Naskiĝjaro pri ŝi ne estas konata,<ref>[https://www.themoviedb.org/person/32023-catherine-delaporte manko de naskiĝdato interalie en la retejo ''themoviedb.org'']</ref> sed laŭ la aĝo de la rolulino portretita en la filmo de 1975 eblas dedukti ke ĉi povus esti naskiĝinta en 1961 aŭ 1962. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 13-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. Kun Catherine Delaporte la 8-jara knabino [[Caroline Bonhomme]] aperis kies infana kunaktorino en la filmo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|0216448}} <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Delaporte, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] n3glm9ughdoa7qaoofon6tpnum2f3ps Jean-Paul Cisife 0 943427 9372268 9371651 2026-05-13T16:55:26Z ThomasPusch 1869 9372268 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la 19-an de junio 1933 en la [[15-a arondismento de Parizo|15-a arondismento]] de [[Parizo]] kaj mortis 55-jaraĝa, la 11-an de julio 1988 en la [[7-a arondismento de Parizo]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Cisife, J}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] 4bifmkfrmlw05dvj6afk87oicdrgz82 Diskuto:Felix Baumgartner 1 943436 9372237 9371681 2026-05-13T16:30:50Z ThomasPusch 1869 9372237 wikitext text/x-wiki Se vi vidas strangan ruĝan kategorion, '''restu skeptika!''' Ekzemple ĉi tie la neekzista kategorio [[:Kategorio:Morto en Italio]] - la ĝusta kategorio simple nomiĝas [[:Kategorio:Mortintoj en Italio]]. Ne akceptu ĉiun eraron - kontrolu! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 12 maj. 2026 (UTC) Sed bona konstato estas ke la teksto nun estas ligata el '''naŭ''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:30, 13 maj. 2026 (UTC) k7zwmhr4sf9aaff4d1v2m6dy199d10l Kuprovosta kolibro 0 943443 9372441 9371776 2026-05-13T22:28:31Z Kani 670 9372441 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kuprovosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Saucerottia cupreicauda - David McCorquodale - 464851435.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kuprovosta kolibro''' ''S. cupreicauda'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Saucerottia cupreicauda'' | article-number = e.T61201753A281007685 | publisher = IUCN | date = 2025 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T61201753A281007685.en}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia cupreicauda'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1884) |vikispecio = ''Saucerottia cupreicauda'' |komunejo = ''Saucerottia cupreicauda'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Saucerottia_cupreicauda_map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kuprovosta kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia cupreicauda'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en [[tepujo]]j de [[Venezuelo]] kaj apudaj areoj de [[Brazilo]] kaj [[Gujano]]; ĝi estas [[Vaganteco ĉe birdoj|vaganto]] en [[Franca Gujano]].<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. 30a de Januaro 2023. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 30an de Januaro, 2023</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kuprovostan kolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1884 la anglaj natursciencistoj [[Osbert Salvin]] kaj [[Frederick DuCane Godman]] baze sur specimenoj kolektitaj de Henry Whitely proksime de la [[Monto Rorajmo]] en [[Gujano]]. Salvin kaj Godman metis la novan specion en la genron ''[[Amazilia]]'' kaj stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Amazilia cupreicauda''.<ref>{{ cite journal | last1=Salvin | first1=Osbert | author1-link=Osbert Salvin | last2=Godman | first2=Frederick DuCane | author2-link=Frederick DuCane Godman | year=1884 | title=Notes on the birds from British Guiana. Part III | journal=Ibis | series=5th Series | volume=2 | pages=443–452 [452] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8526815 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=72 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480083 }}</ref> La [[specia epiteto]] kombinas la [[Latina]]jn vortojn ''cupreus'' kunla signifo "kupra" kaj ''cauda'' kun signifo "vosto".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=cupreicauda | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=cupreicauda | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=17a de Majo 2025 }}</ref> Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Kuprovosta kolibro estis movita de plimultaj taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | doi-access=free | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name=HBW7> HBW kaj [[BirdLife International]] (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022 </ref> La kvar subspecioj de la kuprovosta kolibro antaŭe estis konsiderataj subspecioj de la [[verdaventra kolibro]] (''S. viridigaster''). Komence de 2023, plej multaj taksonomiaj sistemoj kreis la kuprovostan kolibron (''S. cupreicauda'') enhavantan kvar el ili.<ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> Tamen, la Sudamerika Klasifika Komitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] ne agnoskas la kuprovostan kolibron kiel apartan specion.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 30a de Januaro 2023. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 30an de Januaro, 2023</ref> La kvar subspecioj estas jenaj:<ref name=IOC13.1/> *''Saucerottia cupreicauda cupreicauda'' <small>([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1884)</small> *''Saucerottia cupreicauda duidae'' <small>[[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1929</small> *''Saucerottia cupreicauda laireti'' <small>([[William H. Phelps Jr.|Phelps, WH Jr]] & Ramon Aveledo Hostos, 1988)</small> *''Saucerottia cupreicauda pacaraimae'' <small>André-Alexander Weller, 2000</small> ==Aspekto== [[File:MonographTrochiSupplementGoul 0300 (cropped).jpg|thumb|Bildo el la verko de [[John Gould]] nome ''A monograph of the Trochilidae, or family of humming-birds'' (1880)]] La kuprovosta kolibro estas 8 ĝis 10,5 cm longa kaj pezas 3,1 ĝis 5 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan, mezlongan, nigrecan bekon kun rozkolora ĝis ruĝeca bazo de la [[mandiblo]]. Maskloj de la nomiga subspecio ''S. c. cupreicauda'' havas kronon, nukon kaj supran dorson orverdajn ĝis bronzverdajn, kiuj iras tra kuproverda ĝis la malhela cinamkolora pugo kaj supravostaj kovriloj. La internaj kvar paroj de vostoplumoj estas malhelcinamaj kun malhele irizaj bronzviolkoloraj pintoj kaj la plej ekstera paro cinamkolora kun ruĝecbronzaj ĝis ruĝbrunaj pintoj. Ilia frunto, vizaĝo, mentono, gorĝo kaj brusto estas smeraldverdaj, ilia malsupra ventro kaj ventro grizbrunaj, kaj iliaj subvostaj kovriloj palcinemaj. Inoj de la nomiga subspecio estas similaj al la masklo kun la aldono de blankaj bazoj al la mentonplumoj kaj bronzaj anstataŭ ruĝecbrunaj pintoj al la plej eksteraj vostoplumoj.<ref name=CTHU-BOW>Greeney, H. F., P. F. D. Boesman, kaj A.A. Weller (2022). Copper-tailed Hummingbird (''Saucerottia cupreicauda''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (H. F. Greeney, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.gnbhum2.01] Alirita la 1an de Februaro, 2023</ref> La malsupra dorso kaj pugo de la subspecio ''S. c. duidae'' estas pli kuprokoloraj ol tiuj de la nomiga subspecio, kaj ĝia vosto estas tre bronzkolora, sen ruĝecbruno aŭ cinamokoloro. La subspecio ''S. c. laireti'' similas al la nomiga subspecio, sed estas iomete pli malhelverda. Ĝiaj supravostaj kovriloj kaj vosto estas orbronzaj ĝis kupraj. La subspecio ''S. c. pacaraimae'' estas ankaŭ pli malhelverda ol la nomiga subspecio, kaj ĝia dorso havas pli fortan kuprokoloran nuancon. Ĝiaj pugo kaj supravostaj kovriloj havas purpuran brilon, kaj kiel ''laireti'', ne havas ruĝbrunan aŭ cinamokoloran voston.<ref name=CTHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de la Kuprovosta kolibro troviĝas jene:<ref name=IOC13.1> Gill, F.; Donsker, D.; Rasmussen, P., eld. (Aŭgusto 2022). [https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ "Hummingbirds".] IOC World Bird List. v 13.1. Alirita la 30an de Januaro, 2023. </ref><ref name=CTHU-BOW/> *''Saucerottia cupreicauda cupreicauda'', [[tepujo]]j kie kuniĝas sudorienta Venezuelo, okcidenta Gujano, kaj plej norda Brazilo *''Saucerottia cupreicauda duidae'', Cerro Duida en suda Venezuelo *''Saucerottia cupreicauda laireti'', tepujoj de Sierra de Unturán kaj de Cerro de la Neblina en suda Venezuelo *''Saucerottia cupreicauda pacaraimae'', Pakarajmaj Montoj en suda Venezuelo La Sudamerika Klasigkomitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] inkludas [[Surinamo]]n en la teritorio de ''S. c. cupreicauda'' kaj notas ankaŭ ĝian ekziston kiel [[vaganteco ĉe birdoj|vaganto]] en Franca Gujano.<ref name=SACCcountries/> La kuprovosta kolibro loĝas en diversaj duonmalfermaj ĝis malfermaj subtropikaj pejzaĝoj, inkluzive de la randoj de galeriaj arbaroj, plantejoj, veprejoj kaj arbustejoj, riveraj insuloj, kaj malaltaj sekundaraj arbaroj. Ĝi plejparte troviĝas sur la pli malaltaj ĝis mezaj deklivoj de la tepujoj je altitudoj inter 400 kaj 1 700 m. ''S. c. cupreicauda'' estis trovita tiom malalte kiom ĝis 60 m kaj ''S. c. duidae'' tiom malalte kiom ĝis 180 m.<ref name=CTHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La kuprovosta kolibro estas esence sidlokema, sed la nomiga subspecio faras nekonstantajn laŭsezonajn movojn.<ref name=CTHU-BOW/> ===Manĝado=== La manĝostrategio de la kuprovosta kolibro kaj detaloj pri ĝia dieto ne estas bone dokumentitaj. Kvankam ĝiaj nektarfontoj ne estis studitaj, ĝi estis fotita manĝante ĉe plantoj de multaj malsamaj familioj. Aldone al [[nektaro]], ĝi manĝas ankaŭ malgrandajn [[artikuloj]]n.<ref name=CTHU-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la kuprovosta kolibro ŝajne inkluzivas almenaŭ januaron ĝis majon.<ref name=CTHU-BOW/> La sola plene priskribita nesto estas de ''S. c. cupreicauda''. Ĝi estis malferma taso farita el lanugo kun [[musko]] kaj [[likeno]] ekstere, sur maldikaj branĉetoj de malgranda arbo 3 m super la grundo.<ref>{{cite journal |last1=Snow |first1=B.K. |last2=Snow |first2=D.W. |date=1974 |title=Breeding of the Green-bellied Hummingbird |journal=Auk |volume=91 |issue=3 |page=626 |doi=10.2307/4084485 |jstor=4084485 }}</ref> La grandeco de la ovodemetado, la kovoperiodo kaj la tempo ĝis [[elnestiĝo]] ne estas konataj.<ref name=CTHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-viridigaster |species=Kuprovosta kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la kuprovostan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n, kvankam ĝia populacio ne estas konata kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas pro habitatodetruo. Neniu specifa minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Saucerottia cupreicauda'' | article-number = e.T61201753A281007685 | publisher = IUCN | date = 2025 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T61201753A281007685.en}}</ref> Ĝi estas "ĝenerale priskribita kiel sufiĉe ofta ĝis malofta, sed la plej multaj populacioj estas sufiĉe izolaj." La plej multaj el la subspecioj troviĝas en almenaŭ unu protektita areo. "Kvankam neniu specifa datumo estis publikigita pri la efikoj de antropogena habitatomodifo, la kuprovosta kolibro ŝajna persistas en sufiĉe ĝenitaj areoj."<ref name=CTHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia cupreicauda}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] 55nvoqr99fr8iukw9yeasm9sqb6c7x7 Finnlandaj personnomoj 0 943447 9372299 9371808 2026-05-13T18:26:43Z Näin on näreet 255377 9372299 wikitext text/x-wiki Laŭ finnlanda leĝo la ĉiuj devas havi unu familinomon kaj unu aŭ pluraj antaŭnomojn. La familinomo iĝis deviga por ĉiuj en 1921. Virinoj devis kiam ili edziniĝis preni familinomon de la edzo aŭ unuigon de la antaŭa nomo kaj la nomo de la edzo, ĝis en 1985 la familinoma leĝo estis reformita kaj la virinoj ricevis eblon edziniĝi sen nomŝanĝo. La maksimuma nombro de la antaŭnomoj estis en 1946–2018 tri, ekde 2019 kvar. La granda plejo havas 2–3 antaŭnomojn. == Historio de la finnlandaj familinomoj == Mezepoke en Savonio iĝis la unua en vasta uzo de normala popolo estinta familinoma sistemo de Eŭropo. Oni ekuzis familinomojn kun la sufikso -''nen'', kaj uzo de tiaj nomoj vastiĝis, kiam savonoj transloĝiĝis. Ankaŭ en la finna Karelio uzo de familinomoj iĝis ordinara frue, sed tie la nomoj normale ne havis la sufikson -nen. Vere multaj okcidentfinnlandaj familinomoj estas pri sia origino nomoj de bieno. Unu tipo de tiuj nomoj estas -''la''-sufiksaj nomoj (aŭ -''lä'', dependante pri la vokala harmonio). Ekzemple la sufikso estas ligita al vorto inspirita de pejzaĝo en la areo (''mäki'' (monteto) -> [[Mäkelä]], ''joki'' (rivero) -> [[Jokela]], ''koski'' (rapidfluo) -> [[Koskela]]) aŭ de tie ordinara planto (''kuusi'' (piceo) -> [[Kuusela]]) por la bieno kaj sekve eĉ kiel familinomo por la loĝantoj. Aŭ la sufikso estas ligita al antaŭnomo de la majstro de la bieno, ekzemple bieno de [[Yrjö]] povis ricevi nomon ''Yrjölä'', kiu povis poste iĝi ankaŭ familinomo de la loĝantoj de la bieno. Longe en finnlingva okcidenta Finnlando oni uzis bienajn nomojn kiel kromnoma pozicio. Nur poste ili iĝis familinomoj, nedependaj pri la loĝloko. Ekzistis ankaŭ patronimoj kiel kromnomoj, sed ne iĝis tia forta patronima familinoma tradicio kiel en Svedio. Ankoraŭ en la 1870-aj jaroj finnlingvajn familinomojn havis preskau nur orientfinnaj terkultivadaj kaj laboristaj familioj. La okcidentfinnlandaj tiaj familioj normale ne havis familinomon. Aliflanke la elito havis familinomon en tuta Finnlando. El ĝiaj nomoj estis plejo svedlingvaj, iuj germanlingvaj. Krome estis tamen tiaj finnoriginaj nomoj, al kiuj oni aldonis iun fremdan sufikson. En fino de la 19-a jarcento multaj en okcidenta Finnlando kredis por si familinomon aldonante la malnovan orientfinnan familinoman sufikson al iu naturtema vorto (tamen ne al nomo de bestspeco). Ekzemple el la vortoj ''virta'' (fluo), ''mäki'' (monteto) kaj ''joki'' (rivero) oni ricevis la familinomojn [[Virtanen]], [[Mäkinen]] kaj [[Jokinen]]. En 1906 estis grandega nomŝanĝo, kie multaj, kiuj havas alilingvan (en la plej multaj kazoj svedlingvan) nomon, prenis finnlingvan nomon. reqacllwl8pie94o24cpbl431lp1zi9 9372301 9372299 2026-05-13T18:32:49Z Näin on näreet 255377 9372301 wikitext text/x-wiki Laŭ finnlanda leĝo la ĉiuj devas havi unu familinomon kaj unu aŭ pluraj antaŭnomojn. La familinomo iĝis deviga por ĉiuj en 1921. Virinoj devis kiam ili edziniĝis preni familinomon de la edzo aŭ unuigon de la antaŭa nomo kaj la nomo de la edzo, ĝis en 1985 la familinoma leĝo estis reformita kaj la virinoj ricevis eblon edziniĝi sen nomŝanĝo. La maksimuma nombro de la antaŭnomoj estis en 1946–2018 tri, ekde 2019 kvar. La granda plejo havas 2–3 antaŭnomojn. == Historio de la finnlandaj familinomoj == Mezepoke en Savonio iĝis la unua en vasta uzo de normala popolo estinta familinoma sistemo de Eŭropo. Oni ekuzis familinomojn kun la sufikso -''nen'', kaj uzo de tiaj nomoj vastiĝis, kiam savonoj transloĝiĝis. Ankaŭ en la finna Karelio uzo de familinomoj iĝis ordinara frue, sed tie la nomoj normale ne havis la sufikson -nen. Vere multaj okcidentfinnlandaj familinomoj estas pri sia origino nomoj de bieno. Unu tipo de tiuj nomoj estas -''la''-sufiksaj nomoj (aŭ -''lä'', dependante pri la vokala harmonio). Ekzemple la sufikso estas ligita al vorto inspirita de pejzaĝo en la areo (''mäki'' (monteto) -> [[Mäkelä]], ''joki'' (rivero) -> [[Jokela]], ''koski'' (rapidfluo) -> [[Koskela]]) aŭ de tie ordinara planto (''kuusi'' (piceo) -> [[Kuusela]]) por la bieno kaj sekve eĉ kiel familinomo por la loĝantoj. Aŭ la sufikso estas ligita al antaŭnomo de la majstro de la bieno, ekzemple bieno de [[Yrjö]] povis ricevi nomon ''Yrjölä'', kiu povis poste iĝi ankaŭ familinomo de la loĝantoj de la bieno. Longe en finnlingva okcidenta Finnlando oni uzis bienajn nomojn kiel kromnoma pozicio. Nur poste ili iĝis familinomoj, nedependaj pri la loĝloko. Ekzistis ankaŭ patronimoj kiel kromnomoj, sed ne iĝis tia forta patronima familinoma tradicio kiel en Svedio. Ankoraŭ en la 1870-aj jaroj finnlingvajn familinomojn havis preskau nur orientfinnaj terkultivadaj kaj laboristaj familioj. La okcidentfinnlandaj tiaj familioj normale ne havis familinomon. Aliflanke la elito havis familinomon en tuta Finnlando. El ĝiaj nomoj estis plejo svedlingvaj, iuj germanlingvaj. Krome estis tamen tiaj finnoriginaj nomoj, al kiuj oni aldonis iun fremdan sufikson. En fino de la 19-a jarcento multaj en okcidenta Finnlando kredis por si familinomon aldonante la malnovan orientfinnan familinoman sufikson al iu naturtema vorto (tamen ne al nomo de bestspeco). Ekzemple el la vortoj ''virta'' (fluo), ''mäki'' (monteto) kaj ''joki'' (rivero) oni ricevis la familinomojn [[Virtanen]], [[Mäkinen]] kaj [[Jokinen]]. Baldaŭ post tio multaj prenis signife samtipan nomon sen sufikso. En 1906 estis grandega nomŝanĝo, kie multaj, kiuj havas alilingvan (en la plej multaj kazoj svedlingvan) nomon, prenis finnlingvan nomon. o8851fpvuwann8zjlx5q4dtle6yeup8 Nagayo Yoshirō 0 943456 9372127 9371938 2026-05-13T12:57:44Z Arbarulo 135469 Arbarulo movis paĝon [[Yoshiro Nagayo]] al [[Nagayo Yoshirō]]: hepburno, originala nomordo 9371938 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Yoŝirō NAGAYO''' ({{lang-ja|長与 善郎|t=''Nagayo Yoshirō''}}; naskiĝis la 6-an de aŭgusto 1888 en [[Tokio]] - mortis la 29-an de oktobro 1961 samloke) estis verkisto kaj dramisto aktiva dum la Shōwa periodo en Japanio. Li estas konsiderata tipa reprezentanto de la humanisma filozofio de la ''Ŝirakaba'' skolo. Liaj plej gravaj verkoj inkluzivas la verkojn ''Kou to Ryuho'' (1916-1917), ''Indara no ko'' (''La infano de Indra'', 1921), kaj la historian romanon ''Takezawa sensei to iu hito'' (1924-25). En la Okcidento li estas plej konata pro sia filmscenaro ''Seido no Kirisuto'' ("Kristo en Bronzo"), rakonto pri [[religia persekutado]] en la [[Edo-periodo]] de Japanio, kiu estis unu el la partoprenantoj en la [[Festivalo de Cannes]] en 1956. == Verkado == Nagayo laboris kiel verkisto por la literatura revuo ''Ŝirakaba''. Li iĝis precipe konata kiel dramisto kaj romanverkisto kun teatraĵoj kiel ekzemple ''Kōu to Ryūhō'' ({{lang|ja|項羽と劉邦}}; 1917) kaj ''Indara no ko'' ({{lang|ja|因陀羅の子}}; 1920) kaj la historia romano ''Takezawa-sensei to iuto.'' ({{lang|ja|竹沢先生と云ふ人}}; 1925). Li ankaŭ skribis du vojaĝraportojn de [[Manĉurio]] - ''Shōnen Manshū tokuhon'' ({{lang|ja|少年満洲読本}}) kaj ''Manshū no kengaku'' ({{lang|ja|満洲の見学}}) - kaj publikigis aŭtobiografian laboron, ''Waga kokoro no henreki'' ({{lang|ja|わが心の遍歴}}). En la Okcidento, li fariĝis aparte konata ''pro Seidō no Kirisutu'' ({{lang|ja|青銅の基督}}, "La Bronza Kristo"; 1923), romano pri la persekutado de kristanoj en la 17-a-jarcenta Japanio, kiu ankaŭ funkciis kiel bazo por filmscenaro. == En Esperanto aperis == * ''Kristo el Bronzo'', tradukis [[Ueyama Masao|UEYAMA Masao]], eldonis [[Librejo Pirato]], 1970 == Referencoj == {{Referencoj}} * Mortimer, Maya. ''Meeting the Sensei: The Role of the Master in Shirakaba Writers.'' Brill's Japanese Studies Library, 11. (2000). {{ISBN|90-04-11655-9}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nagayo, Yoshiro}} [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] [[Kategorio:Japanaj dramistoj]] [[Kategorio:Japanaj literaturkritikistoj]] kfezuygicez9gykk6yeh3hgl8qdwphl 9372129 9372127 2026-05-13T13:04:57Z Arbarulo 135469 9372129 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''NAGAYO Yoshirō''' ({{lang-ja|長与 善郎'}}; naskiĝis la 6-an de aŭgusto 1888 en [[Tokio]] - mortis la 29-an de oktobro 1961 samloke) estis verkisto kaj dramisto aktiva dum la periodo Shōwa en Japanio. Li estas konsiderata tipa reprezentanto de la humanisma filozofio de la skolo ''Shirakaba''. Liaj plej gravaj verkoj inkluzivas la verkojn ''Kō to Ryūhō'' (1916-1917), ''Indara no ko'' (''La infano de Indra'', 1921), kaj la historian romanon ''Takezawa sensei to iu hito'' (1924-25). En la Okcidento li estas plej konata pro sia filmscenaro ''Seido no Kirisuto'' ("Kristo en Bronzo"), rakonto pri [[religia persekutado]] en la [[Edo-periodo]] de Japanio, kiu estis unu el la partoprenantoj en la [[Festivalo de Cannes]] en 1956. == Verkado == Nagayo laboris kiel verkisto por la literatura revuo ''Shirakaba''. Li iĝis precipe konata kiel dramisto kaj romanverkisto kun teatraĵoj kiel ekzemple ''Kō to Ryūhō'' ({{lang|ja|項羽と劉邦}}; 1917) kaj ''Indara no ko'' ({{lang|ja|因陀羅の子}}; 1920) kaj la historia romano ''Takezawa-sensei to iu hito.'' ({{lang|ja|竹沢先生と云ふ人}}; 1925). Li ankaŭ skribis du vojaĝraportojn de [[Manĉurio]] - ''Shōnen Manshū tokuhon'' ({{lang|ja|少年満洲読本}}) kaj ''Manshū no kengaku'' ({{lang|ja|満洲の見学}}) - kaj publikigis aŭtobiografian laboron, ''Waga kokoro no henreki'' ({{lang|ja|わが心の遍歴}}). En la Okcidento, li fariĝis aparte konata pro ''Seidō no Kirisutu'' ({{lang|ja|青銅の基督}}, "La Bronza Kristo"; 1923), romano pri la persekutado de kristanoj en la 17-a-jarcenta Japanio, kiu ankaŭ funkciis kiel bazo por filmscenaro. == En Esperanto aperis == * ''Kristo el Bronzo'', tradukis [[Ueyama Masao|UEYAMA Masao]], eldonis [[Librejo Pirato]], 1970 == Referencoj == {{Referencoj}} * Mortimer, Maya. ''Meeting the Sensei: The Role of the Master in Shirakaba Writers.'' Brill's Japanese Studies Library, 11. (2000). {{ISBN|90-04-11655-9}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nagayo, Yoshiro}} [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] [[Kategorio:Japanaj dramistoj]] [[Kategorio:Japanaj literaturkritikistoj]] 1cb3gy8aau79xugd2g0u7pbclo5qqe7 Nagayo Yosiro 0 943457 9372467 9371935 2026-05-13T23:17:28Z Xqbot 13076 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Nagayo Yoshirō]] 9372467 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nagayo Yoshirō]] czs4mlwlmupkknk68w2gd8sqfe9hkhy Preĝejo Sankta Johano (Klaipėda) 0 943459 9372224 9371980 2026-05-13T16:07:39Z Tirolischleioans 254019 /* Notoj */ 9372224 wikitext text/x-wiki [[file:St. Johannis (Memel).jpg|eta|Johano-kirko de Klaipėda]] [[File:Sv Jono banzycios vieta-Klaipedoje2016.JPG|thumb|memorloko hodiaŭa; fone ejo kiu nuntempe kirkas]] '''Preĝejo Sankta Johano''' (litove: ''Šv. Jono bažnyčia''; germane: ''Deutsche Kirche'', ''Stadtkirche'') estis [[marteno Lutero|luterana]] kirko en [[Klaipėda]] (Litovujo) ekzistine inter 1258 kaj 1944. Ekzistis pluraj ejoj sur pluraj lokoj en la kuro de la historio. == Historio == La paroĥkirka promociiĝo okazis en julio 1258, fare de [[Burkhard von Hornhausen]]. Filia kirko ĝi estis de la pli malnova Nikolaa Kirko; pri ĝia unua situo oni ne estas informata, eble ke ŝi troviĝie ie en la antaŭburga areo de la ordena kastelo antaŭ translokiĝo pli eosten. La animzorgantoj de la Johana Kirko respondecis pri la gemranlingvanoj de ambaŭ burgo kaj urbo, dum ĉirkaŭ la Nikolaa Kirko kolektiĝis alilingvanoj (praprusa kaj la [[kurona lingvo|kurona]]). Ĉirkaŭ la 1525-a jaro ĉiuj kirkoj de Prusujo iĝis protestantismaj. Brulkonsumiĝo estis en 1540; poste la tuto rekonstruiĝis. De 1630 estis mencio pri nova domaro. Post detruoj dum la [[Nordia Milito 1655-1660|Nordia Milito (1678)]] eblis restarigo aliloka inter 1696 kaj 1706; tie poste kondukis la Bazara Strato. Ĉe la urba fajrego de 1854 egaj damaĝoj estis ankaŭ je la kirka ejo. Laŭ planoj de [[Friedrich August Stüler]] sukcesis ĝia renovigo. Turetojn de la flankaj navoj kaj gablojn instigis laŭdire reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo]] mem. De 1858 la Johana iĝis paroĥa kirko por ĉiuj urbanoj sendepende de lingvo - kaj la Nikolaa daŭre pretis por la neŭrbanoj de la vilaĝoj de la medio. Eĉ post kreo de la moderna Litovujo la komunumanoj ĉefe estis germanlingvaj. Post detruoj militaj (1944/45) la ruino estis forigita. En 2012 tuj apuda loĝdomo en la strato ''Turgaus gatve 24'' ekfunkciis kirke. Inter 2002 kaj 2012 estis elfosadoj arĥeologiaj ĉe la eklezia grundo (jarcentoj 16-a kaj 17-a): tiam troviĝis tie multaj tomboj. == Arĥitekturo == [[file:Johanniskirche Memel (Altar).jpg|eta|altaro]] La ejo de 1859 estis trinava, volbita halokirko. Reĝo Frideriko Vilhelmo ne nur elpensis gablojn kaj turetojn flanknavajn sed ankaŭ donacis la ĉefaltaran bildon de [[Friedrich August Bouterwek]] pri Kristo je [[Golgoto]]. La altvaloraj lignaj skulptaĵoj ĉe la altarflankoj pri Jesuo Kristo kaj Moseo estis de [[Jakob Alberty]].<ref>"Alberty, Jakob" - ĉe: Ulrich Thieme, Felix Becker (eld.): ''Allgemeines Lexikon der Bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart,'' volumo 1, Wilhelm Engelmann, Leipzig 1907, p. 226</ref> Finfaron de la 75 metrojn alta turo estis ebligita danke al [[legaco]] de urbano. Ĉe la eksteraj flanko de la turo memoris terakota figuro pri la poeto kaj urbano [[Simon Dach]]. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://wiki-de.genealogy.net/Memel/Johanniskirche historio detalega kun fontoj de la Johana Kirko] - ĉe: ''genealogy.net'' * [http://www.krastogidas.lt/de/objekte/332-die-st-johannes-kirche prikirke ĉe ''krastogidas.lt''] == Eksteraj ligiloj == *Rasa Miuller: [https://paz.de/artikel/gemeinsames-streben-fuer-die-st-johannis-kirche-a6876.html "Gemeinsames Streben für die St.-Johannis-Kirche"] - je: ''Preußische Allgemeine,' 23.5.2022 ==Notoj== <references /> {{Coordinate|NS=55.709576|EW=21.136703|type=landmark|region=LT-KL}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Klaipėda]] [[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio]] [[kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Johano Baptista|Klaipeda]] n5svsro9wb9rlws3hcv8thbr178iiqe 9372226 9372224 2026-05-13T16:08:11Z Tirolischleioans 254019 9372226 wikitext text/x-wiki [[file:St. Johannis (Memel).jpg|eta|Johano-kirko de Klaipėda]] [[File:Sv Jono banzycios vieta-Klaipedoje2016.JPG|thumb|memorloko hodiaŭa; fone ejo kiu nuntempe kirkas]] '''Preĝejo Sankta Johano''' (litove: ''Šv. Jono bažnyčia''; germane: ''Deutsche Kirche'', ''Stadtkirche'') estis [[marteno Lutero|luterana]] kirko en [[Klaipėda]] (Litovujo) ekzistine inter 1258 kaj 1944. Ekzistis pluraj ejoj sur pluraj lokoj en la kuro de la historio. == Historio == La paroĥkirka promociiĝo okazis en julio 1258, fare de [[Burkhard von Hornhausen]]. Filia kirko ĝi estis de la pli malnova Nikolaa Kirko; pri ĝia unua situo oni ne estas informata, eble ke ŝi troviĝie ie en la antaŭburga areo de la ordena kastelo antaŭ translokiĝo pli eosten. La animzorgantoj de la Johana Kirko respondecis pri la gemranlingvanoj de ambaŭ burgo kaj urbo, dum ĉirkaŭ la Nikolaa Kirko kolektiĝis alilingvanoj (praprusa kaj la [[kurona lingvo|kurona]]). Ĉirkaŭ la 1525-a jaro ĉiuj kirkoj de Prusujo iĝis protestantismaj. Brulkonsumiĝo estis en 1540; poste la tuto rekonstruiĝis. De 1630 estis mencio pri nova domaro. Post detruoj dum la [[Nordia Milito 1655-1660|Nordia Milito (1678)]] eblis restarigo aliloka inter 1696 kaj 1706; tie poste kondukis la Bazara Strato. Ĉe la urba fajrego de 1854 egaj damaĝoj estis ankaŭ je la kirka ejo. Laŭ planoj de [[Friedrich August Stüler]] sukcesis ĝia renovigo. Turetojn de la flankaj navoj kaj gablojn instigis laŭdire reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo]] mem. De 1858 la Johana iĝis paroĥa kirko por ĉiuj urbanoj sendepende de lingvo - kaj la Nikolaa daŭre pretis por la neŭrbanoj de la vilaĝoj de la medio. Eĉ post kreo de la moderna Litovujo la komunumanoj ĉefe estis germanlingvaj. Post detruoj militaj (1944/45) la ruino estis forigita. En 2012 tuj apuda loĝdomo en la strato ''Turgaus gatve 24'' ekfunkciis kirke. Inter 2002 kaj 2012 estis elfosadoj arĥeologiaj ĉe la eklezia grundo (jarcentoj 16-a kaj 17-a): tiam troviĝis tie multaj tomboj. == Arĥitekturo == [[file:Johanniskirche Memel (Altar).jpg|eta|altaro]] La ejo de 1859 estis trinava, volbita halokirko. Reĝo Frideriko Vilhelmo ne nur elpensis gablojn kaj turetojn flanknavajn sed ankaŭ donacis la ĉefaltaran bildon de [[Friedrich August Bouterwek]] pri Kristo je [[Golgoto]]. La altvaloraj lignaj skulptaĵoj ĉe la altarflankoj pri Jesuo Kristo kaj Moseo estis de [[Jakob Alberty]].<ref>"Alberty, Jakob" - ĉe: Ulrich Thieme, Felix Becker (eld.): ''Allgemeines Lexikon der Bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart,'' volumo 1, Wilhelm Engelmann, Leipzig 1907, p. 226</ref> Finfaron de la 75 metrojn alta turo estis ebligita danke al [[legaco]] de urbano. Ĉe la eksteraj flanko de la turo memoris terakota figuro pri la poeto kaj urbano [[Simon Dach]]. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://wiki-de.genealogy.net/Memel/Johanniskirche historio detalega kun fontoj de la Johana Kirko] - ĉe: ''genealogy.net'' * [http://www.krastogidas.lt/de/objekte/332-die-st-johannes-kirche prikirke ĉe ''krastogidas.lt''] == Eksteraj ligiloj == *Rasa Miuller: [https://paz.de/artikel/gemeinsames-streben-fuer-die-st-johannis-kirche-a6876.html "Gemeinsames Streben für die St.-Johannis-Kirche"] - je: ''Preußische Allgemeine,' 23.5.2022 ==Notoj== <references /> {{Coordinate|NS=55.709576|EW=21.136703|type=landmark|region=LT-KL}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Klaipėda]] [[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio]] [[kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Johano Baptisto|Klaipeda]] 1kypaj25besgi9ft2l0ktpkirlmse70 Osada Arata 0 943461 9372130 9371994 2026-05-13T13:07:26Z Arbarulo 135469 Arbarulo movis paĝon [[Arata Osada]] al [[Osada Arata]] anstataŭigante alidirektilon: ĝusta nomordo 9371994 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Arata OSADA''' ({{Lang-ja|長田新}} (naskita [[1887]]; mortis [[1961]]) estis [[Japanio|japana]] [[Pedagogo|edukisto]], admiranto de [[Johann Heinrich Pestalozzi|Pestalozzi]], kaj tradukisto kaj redaktanto de liaj skribaĵoj en la [[Japana lingvo|japanan]]. Li estis la rektoro de la [[Universitato de Hiroŝimo]]. Li estis kontraŭulo de naciisma Japanio kaj mem estis viktimo de la [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki|atombombado de Hiroŝimo]] en 1945.<ref>[https://www.ref-kirchen-ag.ch/kirchen/birr/umgebung ref-kirchen-ag.ch]</ref> Internacie, lia nomo estas memorata pro la kolekto, kiun li redaktis, ''Infanoj de Hiroŝimo'', kies esperanta traduko, bazita sur la originala japana titolo ({{lang-ja|原爆の子}}), titoliĝis ''Infanoj de l' atombombo''. Ĉi tiu kolekto konsistas el selektado de proksimume 2,000 eseoj de japanaj bazlernejanoj ĝis gimnazianoj pri iliaj spertoj dum la ĵeto de la atombombo sur Hiroŝimon la 6-an de aŭgusto 1945. La verko ricevis la Kulturan Premion Mainichi en 1952. En 1959 li publikigis ĉiujn verkojn de Pestalozzi en la japana lingvo.<ref>https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/043940/2009-10-27/</ref> == En Esperanto aperis == * ''Infanoj de l' atombombo'' (tradŭkis [[Miyamoto Masao]], 1962) == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Osada, Arata}} [[Kategorio:Tradukistoj el la germana lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj al la japana lingvo]] [[Kategorio:Pedagogoj]] [[Kategorio:Redaktoroj]] rel157elzr6e8xl9jn8j037ppnachwk 9372132 9372130 2026-05-13T13:08:04Z Arbarulo 135469 9372132 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''OSADA Arata''' ({{Lang-ja|長田新}} (naskita [[1887]]; mortis [[1961]]) estis [[Japanio|japana]] [[Pedagogo|edukisto]], admiranto de [[Johann Heinrich Pestalozzi|Pestalozzi]], kaj tradukisto kaj redaktanto de liaj skribaĵoj en la [[Japana lingvo|japanan]]. Li estis la rektoro de la [[Universitato de Hiroŝimo]]. Li estis kontraŭulo de naciisma Japanio kaj mem estis viktimo de la [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki|atombombado de Hiroŝimo]] en 1945.<ref>[https://www.ref-kirchen-ag.ch/kirchen/birr/umgebung ref-kirchen-ag.ch]</ref> Internacie, lia nomo estas memorata pro la kolekto, kiun li redaktis, ''Infanoj de Hiroŝimo'', kies esperanta traduko, bazita sur la originala japana titolo ({{lang-ja|原爆の子}}), titoliĝis ''Infanoj de l' atombombo''. Ĉi tiu kolekto konsistas el selektado de proksimume 2,000 eseoj de japanaj bazlernejanoj ĝis gimnazianoj pri iliaj spertoj dum la ĵeto de la atombombo sur Hiroŝimon la 6-an de aŭgusto 1945. La verko ricevis la Kulturan Premion Mainichi en 1952. En 1959 li publikigis ĉiujn verkojn de Pestalozzi en la japana lingvo.<ref>https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/043940/2009-10-27/</ref> == En Esperanto aperis == * ''Infanoj de l' atombombo'' (tradŭkis [[Miyamoto Masao]], 1962) == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Osada, Arata}} [[Kategorio:Tradukistoj el la germana lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj al la japana lingvo]] [[Kategorio:Pedagogoj]] [[Kategorio:Redaktoroj]] oaxswcswlt3qh8kb1y4xo0n8cpn292u Johan Bojer 0 943470 9372135 9372041 2026-05-13T13:12:53Z Arbarulo 135469 senfonta analizo 9372135 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Johan BOJER''' (naskiĝis la 6-an de marto 1872 en [[Orkdal]] apud [[Trondheim]]; mortis la 3-an de julio 1959 en [[Oslo]]) estis norvega verkisto. Li ĉefe verkis pri la vivoj de malriĉaj farmistoj kaj fiŝkaptistoj, kaj en sia denaska Norvegio kaj inter la norvegaj enmigrintoj en Usono. Li estis kvin fojojn nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]].<ref>{{Cite web|title=Nomuma datenbazo|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=1126|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026002031/http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=1126|archive-date=2016-10-26|access-date=2017-04-19|website=www.nobelprize.org}}</ref> La verkstilo de Johan Bojer estas influita de [[Victor Hugo]] kaj [[Alexander Lange Kielland]]. Per simpla, naturalisma lingvaĵo, li priskribas la vivojn de ordinaraj homoj kaj la belecon de la pejzaĝo de sia patrujo. Lia plej konata kaj plej sukcesa verko estas ''Den siste viking'' (La Lasta Vikingo), romano pri [[Fiŝkaptado|fiŝkapta]] vivtenado en [[Lofoten]] ĉirkaŭ 1900, kiu restas interesa legaĵo nuntempe. En ĝi, li &nbsp;mencias, interalie, la tiel nomatan Batalon de Trollfjord la 6-an de marto 1890, batalon inter riĉaj entreprenistoj en vaporŝipoj kaj simplaj fiŝkaptistoj en velŝipoj pri la fiŝkaptaj resursoj de la maro. Ankaŭ interesa estas lia romano ''Vår egen stamme'' (La Elmigrintoj), pri la finfine malsukcesa provo de pluraj norvegaj elmigrintoj establi sin en [[Norda Dakoto]], [[Usono]]. Por tiu celo, Bojer entreprenis esplorvojaĝon al Usono en 1923, dum kiu li ankaŭ renkontis [[Upton Sinclair]] kaj [[Douglas Fairbanks Sr.]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=1069}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bojer, Johan}} [[Kategorio:Norvegaj dramistoj]] [[Kategorio:Norvegaj verkistoj]] 9vf7eabh9igtbtzmd2kstfusg9q94ft Henri Bosco 0 943480 9372085 9372084 2026-05-13T12:00:47Z Sj1mor 12103 9372085 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Henri BOSCO''' (naskiĝis la 16-an de novembro 1888 en [[Avignono]]; mortis la 4-an de majo 1976 en [[Nico]]) estis franca poeto, romanisto kaj aŭtoro de infanlibroj. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] kvar fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12119|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Henri Bosco verkis ĉirkaŭ tridek [[Bukoliko|bukol]]-fantastajn romanojn, laŭ la modelo de [[Charles Nodier]], [[Alain-Fournier]] kaj [[Jean Giono]], en kiuj li esprimis sian romantikan kaj misteran mondkoncepton. En ĉi tiuj verkoj, [[Provenco]] estas [[Arkadio]], la perdita [[paradizo]]. Li ankaŭ verkis plurajn eklogojn. Liaj verkoj por junuloj estas inter la klasikaĵoj de sia ĝenro en Francio. La romano ''Le Mas Théotime'' ("La Théotime-Kortumo"), kiu gajnis la [[Premio Renaudot|Premion Renaudot]] en 1945, estas la plej konata verkaĵo de la aŭtoro ĝis nuntempe. La centra temo de la verkoj de Bosco estas la esplorado de la homa [[animo]]  en la serĉado de paradizo. Infanoj okupas specialan pozicion en ĉi tiu esplorado. Por ĉi tiu celo, Bosco uzas ne nur facile kompreneblan surfacan tavolon kaj allogan intrigon, sed ankaŭ densan reton de simboloj kaj referencoj, "kies [[deĉifrado]] rivelas la pli profundan signifon de la rakonto." Krome, kombinante kontraŭojn, li provas psikologie esplori iliajn esence diverĝajn [[Mondkoncepto|mondkonceptojn]]. == Verkaro == * ''Pierre Lampédouze'', 1924 * ''Le Sanglier'', 1932 * ''Le Trestoulas'' with ''L'Habitant de Sivergues'', 1935 * ''L'Ane Culotte'', 1937 * ''Hyacinthe'', 1940 * ''L'Apocalypse de Saint Jean'' 1942 * ''Bucoliques de Provence'', 1944 * ''Le Jardin d'Hyacinthe'', 1945 * ''Le Mas Théotime'', 1945 ([[:en:Prix_Renaudot|Prix Renaudot]] 1945) * ''L'Enfant et la Rivière'', 1945. Pri la anglalingva traduko <ref>{{Cite news|last=Roth|first=Marco|date=2023-06-27|title=Called the French ‘Huck Finn,’ This Book Has Pleasures All Its Own|url=https://www.nytimes.com/2023/06/27/books/review/child-and-the-river-henri-bosco.html|access-date=2024-04-11|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> * ''Monsieur Carre-Benoît à la campagne'', 1947 * ''Malicroix'', 1948 (translated by Joyce Zonana, 2020. {{ISBN|9781681374109}}) * ''Le Roseau et la Source'', 1949 * ''Un Rameau de la nuit'', 1950 * ''Des sables à la mer. Pages marocaines'', 1950 * ''Sites et Mirages'', 1951 * ''Antonin'', 1952 * ''L'Antiquaire'', 1954 * ''Le Renard dans l'île'', 1956 * ''Les Balesta'', 1956 * ''Sabinus'', 1957 * ''Barboche'', 1957 * ''Bargabot'', 1958 * ''Saint Jean Bosco'', 1959 * ''Un Oubli moins profond'', 1961 * ''Le Chemin de Monclar'', 1962 * ''L'Epervier'', 1963 * ''Le Jardin des Trinitaires'', 1966 * ''Mon Compagnon de songes'', 1967 * ''Le Récif'', 1971 * ''Tante Martine'', 1972 * ''Une Ombre'', 1978 * ''Des nuages'', 1980 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://henribosco.org/ Retejo pri Henri Bosco] ({{Fr}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bosco, Henri}} [[Kategorio:Italdevenaj francoj]] [[Kategorio:Francaj katolikaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Premiitoj per premio Renaudot]] 63fgh3ud2okj29lqpjsw2mtmdx9edy7 9372086 9372085 2026-05-13T12:02:24Z Sj1mor 12103 9372086 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Henri BOSCO''' (naskiĝis la 16-an de novembro 1888 en [[Avignono]]; mortis la 4-an de majo 1976 en [[Nico]]) estis franca poeto, romanisto kaj aŭtoro de infanlibroj. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] kvar fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12119|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Henri Bosco verkis ĉirkaŭ tridek [[Bukoliko|bukol]]-fantastajn romanojn, laŭ la modelo de [[Charles Nodier]], [[Alain-Fournier]] kaj [[Jean Giono]], en kiuj li esprimis sian romantikan kaj misteran mondkoncepton. En ĉi tiuj verkoj, [[Provenco]] estas [[Arkadio]], la perdita [[paradizo]]. Li ankaŭ verkis plurajn eklogojn. Liaj verkoj por junuloj estas inter la klasikaĵoj de sia ĝenro en Francio. La romano ''Le Mas Théotime'' ("La Théotime-Kortumo"), kiu gajnis la [[Premio Renaudot|Premion Renaudot]] en 1945, estas la plej konata verkaĵo de la aŭtoro ĝis nuntempe. Inter liaj poemaroj estas ''Les bucoliques de Provence'' (1944-1945). Bosco ankaŭ publikigis franclingvan tradukon de la [[Apokalipso de Johano]]. De 1931 ĝis 1955, li loĝis kaj laboris en [[Maroko]]. Dum ĉi tiu periodo, li evoluigis profundan intereson pri sufia spirita praktiko, kiu speguliĝis en lia prozo. La centra temo de la verkoj de Bosco estas la esplorado de la homa [[animo]]  en la serĉado de paradizo. Infanoj okupas specialan pozicion en ĉi tiu esplorado. Por ĉi tiu celo, Bosco uzas ne nur facile kompreneblan surfacan tavolon kaj allogan intrigon, sed ankaŭ densan reton de simboloj kaj referencoj, "kies [[deĉifrado]] rivelas la pli profundan signifon de la rakonto." Krome, kombinante kontraŭojn, li provas psikologie esplori iliajn esence diverĝajn [[Mondkoncepto|mondkonceptojn]]. == Verkaro == * ''Pierre Lampédouze'', 1924 * ''Le Sanglier'', 1932 * ''Le Trestoulas'' with ''L'Habitant de Sivergues'', 1935 * ''L'Ane Culotte'', 1937 * ''Hyacinthe'', 1940 * ''L'Apocalypse de Saint Jean'' 1942 * ''Bucoliques de Provence'', 1944 * ''Le Jardin d'Hyacinthe'', 1945 * ''Le Mas Théotime'', 1945 ([[:en:Prix_Renaudot|Prix Renaudot]] 1945) * ''L'Enfant et la Rivière'', 1945. Pri la anglalingva traduko <ref>{{Cite news|last=Roth|first=Marco|date=2023-06-27|title=Called the French ‘Huck Finn,’ This Book Has Pleasures All Its Own|url=https://www.nytimes.com/2023/06/27/books/review/child-and-the-river-henri-bosco.html|access-date=2024-04-11|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> * ''Monsieur Carre-Benoît à la campagne'', 1947 * ''Malicroix'', 1948 (translated by Joyce Zonana, 2020. {{ISBN|9781681374109}}) * ''Le Roseau et la Source'', 1949 * ''Un Rameau de la nuit'', 1950 * ''Des sables à la mer. Pages marocaines'', 1950 * ''Sites et Mirages'', 1951 * ''Antonin'', 1952 * ''L'Antiquaire'', 1954 * ''Le Renard dans l'île'', 1956 * ''Les Balesta'', 1956 * ''Sabinus'', 1957 * ''Barboche'', 1957 * ''Bargabot'', 1958 * ''Saint Jean Bosco'', 1959 * ''Un Oubli moins profond'', 1961 * ''Le Chemin de Monclar'', 1962 * ''L'Epervier'', 1963 * ''Le Jardin des Trinitaires'', 1966 * ''Mon Compagnon de songes'', 1967 * ''Le Récif'', 1971 * ''Tante Martine'', 1972 * ''Une Ombre'', 1978 * ''Des nuages'', 1980 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://henribosco.org/ Retejo pri Henri Bosco] ({{Fr}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bosco, Henri}} [[Kategorio:Italdevenaj francoj]] [[Kategorio:Francaj katolikaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Premiitoj per premio Renaudot]] 7dhhkcctv34ejgjg2hyfsfeajuub7es Diskuto:Hardo Bourguignon 1 943481 9372092 2026-05-13T12:18:19Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Ne estas sekreto, ke Hardo B. ne estis la unua konata esperantisto de tiu familia nomo. Jam jardekojn pli frue estis la franco [[Honoré Bourguignon]], en Esperanto Honoreo Burginjono (1899-1944). Ĉu povus esti iu familia ligo inter ili, preter pluraj generacioj? ~~~~" 9372092 wikitext text/x-wiki Ne estas sekreto, ke Hardo B. ne estis la unua konata esperantisto de tiu familia nomo. Jam jardekojn pli frue estis la franco [[Honoré Bourguignon]], en Esperanto Honoreo Burginjono (1899-1944). Ĉu povus esti iu familia ligo inter ili, preter pluraj generacioj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:18, 13 maj. 2026 (UTC) a4sygxy1hwv6p4hqt27ld3nmr5udynh Kategorio:1878 en Germanio 14 943482 9372096 2026-05-13T12:25:09Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Kategorioj laŭ jaro | kategorio = | fino = en Germanio | jaro = 1878 | titolo = Kategorio: | titolo post jarvico = en Germanio }} {{Projektoj}} [[Kategorio:1880-1889 en Germanio|#]] [[Kategorio:Jaroj en Germanio]] [[Kategorio:1878 en Eŭropo|Germanio]] [[Kategorio:1878 laŭ landoj|Germanio]]" 9372096 wikitext text/x-wiki {{Kategorioj laŭ jaro | kategorio = | fino = en Germanio | jaro = 1878 | titolo = Kategorio: | titolo post jarvico = en Germanio }} {{Projektoj}} [[Kategorio:1880-1889 en Germanio|#]] [[Kategorio:Jaroj en Germanio]] [[Kategorio:1878 en Eŭropo|Germanio]] [[Kategorio:1878 laŭ landoj|Germanio]] qwoac1nh5sqmdwut8h9hnf9eoqop7ls Kategorio:1880-1889 en Germanio 14 943483 9372098 2026-05-13T12:26:11Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Kategorioj laŭ valoro | komenco = | fino = en Germanio | valoro1 = 1860-1869 | valoro2 = 1870-1879 | valoro3 = 1880-1889 | valoro4 = 1890-1899 | valoro5 = 1900-1909 | valoro6 = 1910-1919 | valoro7 = 1920-1929 | antaŭa teksto = Kategorio: | posta teksto = en Germanio }} {{Projektoj}} [[Kategorio:19-a jarcento en Germanio|#]] [[Kategorio:Jardekoj en Germanio]] [[Kategorio:1880-1889 en Eŭropo|Germanio]] [[Kategorio:1880-1889 laŭ landoj|Germanio]]" 9372098 wikitext text/x-wiki {{Kategorioj laŭ valoro | komenco = | fino = en Germanio | valoro1 = 1860-1869 | valoro2 = 1870-1879 | valoro3 = 1880-1889 | valoro4 = 1890-1899 | valoro5 = 1900-1909 | valoro6 = 1910-1919 | valoro7 = 1920-1929 | antaŭa teksto = Kategorio: | posta teksto = en Germanio }} {{Projektoj}} [[Kategorio:19-a jarcento en Germanio|#]] [[Kategorio:Jardekoj en Germanio]] [[Kategorio:1880-1889 en Eŭropo|Germanio]] [[Kategorio:1880-1889 laŭ landoj|Germanio]] 05l8vipv0e5lz75u1pfuyfkk75amb8k Kategorio:19-a jarcento en Berlino 14 943484 9372100 2026-05-13T12:28:13Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "'''Jarcentoj en Berlino:''' [[:Kategorio:13-a jarcento en Berlino|13]] * [[:Kategorio:14-a jarcento en Berlino|14]] * [[:Kategorio:15-a jarcento en Berlino|15]] * [[:Kategorio:16-a jarcento en Berlino|16]] * [[:Kategorio:17-a jarcento en Berlino|17]] * [[:Kategorio:18-a jarcento en Berlino|18]] * [[:Kategorio:19-a jarcento en Berlino|19]] * [[:Kategorio:20-a jarcento en Berlino|20]] * [[:Kategorio:21-a jarcento en Berlino|21]] Ĉi tiu kategorio enhavas informon ril..." 9372100 wikitext text/x-wiki '''Jarcentoj en Berlino:''' [[:Kategorio:13-a jarcento en Berlino|13]] * [[:Kategorio:14-a jarcento en Berlino|14]] * [[:Kategorio:15-a jarcento en Berlino|15]] * [[:Kategorio:16-a jarcento en Berlino|16]] * [[:Kategorio:17-a jarcento en Berlino|17]] * [[:Kategorio:18-a jarcento en Berlino|18]] * [[:Kategorio:19-a jarcento en Berlino|19]] * [[:Kategorio:20-a jarcento en Berlino|20]] * [[:Kategorio:21-a jarcento en Berlino|21]] Ĉi tiu kategorio enhavas informon rilatan al [[Berlino]] pri eventoj okazintaj en [[19-a jarcento]] kaj pri objektoj tiam aperintaj. {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Jarcentoj en Berlino]] [[Kategorio:19-a jarcento laŭ urboj|Berlino]] [[Kategorio:19-a jarcento en Germanio|Berlino]] ssj9gf0v2th64n45quevb83ky0qklcv Kategorio:Diplomatiaj konferencoj en Germanio 14 943485 9372102 2026-05-13T12:29:38Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Diplomatiaj konferencoj laŭ lokoj|Germanio]] [[Kategorio:Ekstera politiko de Germanio]] [[Kategorio:Internaciaj konferencoj en Germanio]]" 9372102 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Diplomatiaj konferencoj laŭ lokoj|Germanio]] [[Kategorio:Ekstera politiko de Germanio]] [[Kategorio:Internaciaj konferencoj en Germanio]] lorelwm4fc615rls1o23vw2xizjy9cr Kategorio:Internaciaj konferencoj en Germanio 14 943486 9372103 2026-05-13T12:30:38Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Internaciaj konferencoj laŭ lokoj|Germanio]] [[Kategorio:Konferencoj en Germanio]]" 9372103 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Internaciaj konferencoj laŭ lokoj|Germanio]] [[Kategorio:Konferencoj en Germanio]] hs7hesugzo0x9sehh411v278jccc9gg Zoltán Badó 0 943487 9372104 2026-05-13T12:31:30Z Crosstor 3176 traŭmatologo 9372104 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Zoltán (nomo)|Zoltán]] Badó,''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Badó Zoltán''' estis [[Hungario|hungara]] [[kirurgo]], [[traŭmatologo]], altlerneja [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM42568/e6dc352f-2549-4d14-979d-4fb51d5079ba/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=682910&date=2026-05-13 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1935|11|9}} en [[Szolnok]], li mortis {{mortotago|1997|7|21}} en [[Szentes]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en Szentes en 1954, poste li akiris medicinan diplomon en [[Scienca Universitato de Szeged]] en [[1960]]. Post la diplomo li laboris en malsanulejo de Szentes apud [[István Bugyi]], dum li akiris kirurgian (1964) kaj traŭmatologian (1969) licencojn. En 1969 li estis levita ĉefkuracisto, inter 1974–1994 li estis traŭmatologia ĉefkuracisto de [[Csongrád]]. Li studvojaĝis en Aŭstrio (1974–1975) kaj [[Okcidenta Germanio]] (1978), poste en la sama jaro li kandidatiĝis (CSc), li doktoriĝis en 1992 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]], 2 jarojn poste lia [[habilitiĝo]] okazis. Inter 1985–1994 li estis [[docento]] en la universitato. Libertempe li ĉasadis, krome li kreis resume dek [[patento]]jn. Li edziĝis en 1960, ŝia edzino naskis 2 filojn en 1964 kaj 1965. Li ricevis 3 [[premio]]jn inter 1977-1991. == Elektitaj kontribuoj == * ''Die unvermedlichen, tödlichen Komplikationen der Magenresection.'' (1968) * ''Repetitorium Chirurgiae.'' (1971) * ''A koponya traumás eredetű csonthiányának pótlása.'' ([[disertaĵo]], 1977) * ''Velőűrszeggel kombinált csípőprotézis.'' (1985) * ''Hazai csont- és ízületpótló endoprotézisek előállításával és alkalmazásával szerzett tapasztalatok. Tudományos alkotás leírása.'' (disertaĵo, 1990) * ''Gelenkprothesenherstellung in Ungarn.'' (1993) == Elektitaj patentoj == * Csípőprotézis. (1984) * Mesterséges csípőízület. (1984) * Ragasztóanyag nélküli ízvápa elsősorban csípőprotézisekhez, valamint szerkezet az ízvápa rögzítésére. (1985) * Csípőprotézis szár. (1990) == Memorigiloj == * busto en Szentes (2002) == Fontoj == * [https://szenteskincsei.gportal.hu/gindex.php?pg=35309849&nid=6299536 biografio hungare kun foto] * [https://www.szentesinfo.hu/cd/helyismeret/emberek/html/oldal3.htm biografio hungare kun foto] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/bado-zoltan-a9a66 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bado Zoltan}} [[Kategorio:Hungaraj kirurgoj]] [[Kategorio:Hungaraj traŭmatologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} puuqczaoedll8ihiwloh4u1ie066j62 Kategorio:Konferencoj en Germanio 14 943488 9372105 2026-05-13T12:31:34Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Konferencoj laŭ lokoj|Germanio]] [[Kategorio:Eventoj en Germanio]] [[Kategorio:Historio de Germanio]]" 9372105 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Konferencoj laŭ lokoj|Germanio]] [[Kategorio:Eventoj en Germanio]] [[Kategorio:Historio de Germanio]] szy2hbf3302u776uccg2m1uccb9yfoy Karso 0 943489 9372120 2026-05-13T12:49:46Z RG72 11847 Alidirektigis al [[Kars]] 9372120 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU[[Kars]] 25cxoiyxe8sg8zgahroam3yz7vg1bfr Yoshiro Nagayo 0 943490 9372128 2026-05-13T12:57:44Z Arbarulo 135469 Arbarulo movis paĝon [[Yoshiro Nagayo]] al [[Nagayo Yoshirō]]: hepburno, originala nomordo 9372128 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nagayo Yoshirō]] czs4mlwlmupkknk68w2gd8sqfe9hkhy Arata Osada 0 943491 9372131 2026-05-13T13:07:26Z Arbarulo 135469 Arbarulo movis paĝon [[Arata Osada]] al [[Osada Arata]] anstataŭigante alidirektilon: ĝusta nomordo 9372131 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Osada Arata]] mr56sl0wjf2yzjdc9rhb7x4css0bxpy Endre Bakay 0 943492 9372142 2026-05-13T14:08:10Z Crosstor 3176 traŭmatologo 9372142 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [bakai], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Bakay Endre''' estis [[Hungario|hungara]] [[traŭmatologo]], [[osteologo]], altlerneja [[instruisto]]. Lia familia nomo estis ''Brunekker'' ĝis 1947, poste lia familia nomvarianto estis''Bakai''. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM42735/803ca9a1-5154-4883-898f-f0a62268e346/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=792549&date=2026-05-13 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1928|2|16}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|2010|10|13}} en Budapeŝto. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li akiris medicinan diplomon en [[Universitato Semmelweis|Budapeŝta Medicinscienca Universitato]] en [[1953]]. Post la diplomo li praktikadis en la kliniko 2 jarojn, poste same 2 jarojn en ĉefurba hospitalo. En kliniko li estis [[asistanto]] (1957–1976), [[lektoro]] (1976–1982), [[docento]] (1982–1986), fine ĉefkuracisto en malsanulejo inter (1986–1999). Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 19, li doktoriĝis en 19 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Li edziĝis en 1971. Li ricevis [[premio]]jn inter 1948-1998. == Elektitaj kontribuoj == * == Fontoj == * [https://nevpont.hu/palyakep/bakay-endre-8226a?__cf_chl_tk=YERmuwya8zPsaX4.ldoui5BLcE3wRsDL8TtLweeSX2E-1778677590-1.0.1.1-_V.mKQwAZQ6SA2gLvTdvtEER8jzJLw2ewc3YTM5F6Sg biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bakay Endre}} [[Kategorio:Hungaraj traŭmatologoj]] [[Kategorio:Hungaraj osteologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} ia511j79hp18a3z461mnmk3cbcp6jhu 9372154 9372142 2026-05-13T14:40:55Z Crosstor 3176 finredakto 9372154 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [bakai], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Bakay Endre''' estis [[Hungario|hungara]] [[traŭmatologo]], [[osteologo]], altlerneja [[instruisto]]. Lia familia nomo estis ''Brunekker'' ĝis 1947, poste lia familia nomvarianto estis ''Bakai''. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM42735/803ca9a1-5154-4883-898f-f0a62268e346/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=792549&date=2026-05-13 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1928|2|16}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|2010|10|13}} en Budapeŝto. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li akiris medicinan diplomon en [[Universitato Semmelweis|Budapeŝta Medicinscienca Universitato]] en [[1953]]. Post la diplomo li praktikadis en la kliniko 2 jarojn, poste same 2 jarojn en ĉefurba hospitalo. En kliniko li estis [[asistanto]] (1957–1976), [[lektoro]] (1976–1982), [[docento]] (1982–1986), fine ĉefkuracisto en malsanulejo inter (1986–1999). Intertempe li akiris ortopedian (1958) kaj anestezologian (1962) licencojn, baldaŭ li kandidatiĝis (CSc) en 1980 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Li edziĝis en 1953, lia edzino naskis gefilojn en 1956 kaj 1959. == Elektitaj kontribuoj == * ''Az os cunei forme I. és az os naviculare pedis együttes osteochondritise.'' (kunaŭtoro, 1959) * ''Az anaesthesiologiai munka szervezési problémái orthopaediai sebészeti osztályokon.'' (1964) * ''A panastragal arthrodesises betegek ellátása orthopaed cipővel.'' (kunaŭtoro, 1975) * ''A csontregeneráció stimulálása elektromos árammal.'' ([[disertaĵo]], 1979) * ''Patológiás combnyaktörések psoriasisban.'' Koczor Jánossal és Vajda Andrással. (kunaŭtoro, 1984) * ''A trapeziometacarpalis ízület artrózisa és műtéti kezelése.'' (1998) == Fontoj == * [https://nevpont.hu/palyakep/bakay-endre-8226a?__cf_chl_tk=YERmuwya8zPsaX4.ldoui5BLcE3wRsDL8TtLweeSX2E-1778677590-1.0.1.1-_V.mKQwAZQ6SA2gLvTdvtEER8jzJLw2ewc3YTM5F6Sg biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bakay Endre}} [[Kategorio:Hungaraj traŭmatologoj]] [[Kategorio:Hungaraj osteologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 833an3f4ly87c7q5im4mp7h3ulbeij2 Vasco Pratolini 0 943493 9372143 2026-05-13T14:08:14Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1321413548|Vasco Pratolini]]" 9372143 wikitext text/x-wiki '''Vasco PRATOLINI''' (naskiĝis la 19-an de oktobro 1913 en [[Florenco]] ; mortis la 12-an de januaro 1991 en [[Romo]]) estis itala romanisto kaj scenaristo. Liaj romanoj kaj noveloj apartenas al literatura [[novrealismo]]. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12285|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> * [https://web.archive.org/web/20070310160849/http://www.italica.rai.it/argomenti/grandi_narratori_900/speciale_pratolini.htm Biografio] ({{It}}) [[Kategorio:Italaj kontraŭfaŝistoj]] [[Kategorio:Italaj verkistoj]] [[Kategorio:Italaj scenaristoj]] oqmz5g2r5n0s38anc9ujlfduhn7spta 9372146 9372143 2026-05-13T14:21:25Z Sj1mor 12103 9372146 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Vasco PRATOLINI''' (naskiĝis la 19-an de oktobro 1913 en [[Florenco]] ; mortis la 12-an de januaro 1991 en [[Romo]]) estis itala romanisto kaj scenaristo. Liaj romanoj kaj noveloj apartenas al literatura [[novrealismo]]. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12285|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> == Verkado == La literatura sukceso de Pratolini komenciĝis tuj post la milito per la romanoj ''Il Quartiere'' (1945), ''Cronache di poveri amanti'' (1947), kaj ''Cronaca familiare'' (1947). En 1955, ''Metello'' estis publikigita, por kiu Pratolini ricevis la Premion Viareggio. ''Metello'', kune kun la romanoj ''Lo scialo'' (1960) kaj ''Allegoria e derisione'' (1966), formas la trilogion ''Una storia Italiana''. Li ricevis la Premion Veillon en 1961 pro ''Lo scialo''. En siaj aŭtobiografie influitaj romanoj, Pratolini ofte priskribas simplajn, privatajn rakontojn interplektitajn kun la politikaj fluoj de la tempo kaj la milito. La fono estas la kvartaloj kaj stratoj de [[Florenco]], loĝataj de ordinaraj homoj, laboristoj kaj la malalta meza klaso. Pluraj romanoj de Vasco Pratolini estis adaptitaj en filmojn. Li mem kunlaboris pri filmoj, inkluzive de ''[[Paisà]]'' de [[Roberto Rossellini]] (kun [[Federico Fellini]]), ''Appunti su un fatto di cronaca'' de [[Luchino Visconti]] kaj ''[[Rocco e i suoi fratelli]]'', same kiel ''Le quattro giornate di Napoli'' de Nanni Loy (La kvar tagoj de Napolo). Ĉi-lasta scenaro estis nomumita al [[Oskar-premio|Oskaro]] en 1964. == Verkaro == * ''Il tappeto verde'' (1941) * ''Via de' magazzini'' (1941) * ''Le amiche'' (1943) * ''[[:en:Il quartiere]]'' (1943) * ''Cronaca familiare'' (1947) * ''Cronache di poveri amanti'' (1947) * ''[[:en:Diario sentimentale]]'' (1947) * ''Mestiere da vagabondo'', 1947 (rakontkolekto) * ''[[:en:Un eroe del nostro tempo]]'' (1947) * ''[[:en:Le ragazze di San Frediano]]'' (1949) * ''La domenica della povera gente'' (1952) * ''Lungo viaggio di Natale'' (1954) * ''Metello'' (1955) * ''[[:en:Lo scialo]]'' (1960) * ''La costanza della ragione'' (1963) * ''Allegoria e derisione'' (1966) * ''La mia città ha trent'anni'' (1967) * ''Il mannello di Natascia'' (1985) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20070310160849/http://www.italica.rai.it/argomenti/grandi_narratori_900/speciale_pratolini.htm Biografio] ({{It}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pratolini, Vasco}} [[Kategorio:Italaj kontraŭfaŝistoj]] [[Kategorio:Italaj verkistoj]] [[Kategorio:Italaj scenaristoj]] qcmjasryjs2wds1o3i7eg0h8alwdamr Jules Supervielle 0 943494 9372151 2026-05-13T14:29:29Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1317152122|Jules Supervielle]]" 9372151 wikitext text/x-wiki '''Jules SUPERVIELLE''' (naskiĝis la 16-an de januaro 1884 en [[Montevideo]]; mortis la 17-an de majo 1960 en [[Parizo]])<ref>{{cite web|url=https://brecha.com.uy/supervielle-en-el-punto-de-partida/|title=Supervielle en el punto de partida|date=13 August 2015|website=[[Brecha (newspaper)|Brecha]]|last=Bajter|first=Ignacio}} {{in lang|es}}</ref> estis lirikisto, dramisto kaj novelisto, kiu verkis en la franca sed ankaŭ laŭ la hispana tradicio. La temoj de Supervielle inkluzivas la sopiron al feliĉa infanaĝo, la vastecon de lia sudamerika patrujo, kaj demandojn pri la pli profunda identeco de ĉiuj vivantaj estaĵoj kaj nia homa harmonio kun la mondo. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12292|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> * [http://supervielle.blogspot.com Jules Supervielle kaj poezio] * [https://web.archive.org/web/20090810155924/http://webetab.ac-bordeaux.fr/Etablissement/Supervielle/pages/hjules.htm Jules Supervielle] * [[hdl:10079/fa/beinecke.super|Kolekto Jules Supervielle]]. Ĝenerala Kolekto, Biblioteko Beinecke de Maloftaj Libroj kaj Manuskriptoj, [[Universitato Yale]]. [[Kategorio:Urugvajaj tradukistoj]] [[Kategorio:Urugvajaj poetoj]] [[Kategorio:Franclingvaj poetoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj poetoj de la 20-a jarcento]] i9clyyedm8u0wx05mr934tw8fuzzm1l 9372159 9372151 2026-05-13T14:54:58Z Sj1mor 12103 9372159 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Jules SUPERVIELLE''' (naskiĝis la 16-an de januaro 1884 en [[Montevideo]]; mortis la 17-an de majo 1960 en [[Parizo]])<ref>{{cite web|url=https://brecha.com.uy/supervielle-en-el-punto-de-partida/|title=Supervielle en el punto de partida|date=13 August 2015|website=[[Brecha (newspaper)|Brecha]]|last=Bajter|first=Ignacio}} {{in lang|es}}</ref> estis lirikisto, dramisto kaj novelisto, kiu verkis en la franca sed ankaŭ laŭ la hispana tradicio. La temoj de Supervielle inkluzivas la sopiron al feliĉa infanaĝo, la vastecon de lia sudamerika patrujo, kaj demandojn pri la pli profunda identeco de ĉiuj vivantaj estaĵoj kaj nia homa harmonio kun la mondo. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12292|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Supervielle rigardis la superrealistan skolon kun suspekto kaj anstataŭe trovis alternativajn amikecojn en [[Jean de La Fontaine]], [[Charles Baudelaire]] kaj [[Walt Whitman]], same kiel en [[Rainer Maria Rilke]], kun kiu li korespondis dum la lastaj jaroj de ĉi-lasta. Paralele al sia poezio, kiu altiris la plej multe da atento, li ankaŭ verkis romanojn kaj novelojn. Jules Supervielle publikigis interalie la poeziajn volumojn ''Poèmes'' (1919), ''Gravitations'' (1925), ''Les Amis inconnus'' (1934) kaj ''La Fable du monde'' (1938). Li ankaŭ publikigis la romanojn ''Le Voleur d'enfants'' (1926) kaj ''L'Enfant de la haute mer'' (1931) kaj la teatraĵojn ''La Belle au bois'' (1932) kaj ''Robinson'' (1949) . == Verkado == Atenta al la universo ĉirkaŭ li, same kiel al la fantomoj de sia interna mondo, li estis unu el la unuaj, kiuj rekomendis viglecon rilate al la superrealismo. Efektive li kontraŭis la [[Superrealismo|superrealismon]] en poezio kaj malakceptis [[Psikografio|psikografion]], kvankam li adoptis aliajn teknikojn de moderna poezio. Tiel farante, li anticipis la literaturajn movadojn de la malfruaj 1940-aj jaroj, inkluzive de la verkoj de tiaj aŭtoroj kiel [[René Char]], [[Henri Michaux]], [[Saint-John Perse]] aŭ [[Francis Ponge]]. Inter liaj admirantoj estas René-Guy Cadou, Alain Bosquet, Lionel Ray, [[Claude Roy (poet)|Claude Roy]], [[Philippe Jaccottet]] kaj Jacques Réda. Poste, post la avangarda movado de la 1960-1970-aj jaroj, la iniciaton krei novan lirikon kaj aliron al la misteroj de la universo, sen radikale modifi la poezian lingvon, antaŭenigitan de la poetoj [[Yves Bonnefoy]], [[Philippe Jaccottet]], Jacques Dupin, [[Eugène Guillevic]], Jean Grosjean, André Frénaud, André du Bouchet kaj Jean Follain. === Versformoj === Klasikaj formoj de franca poezio estas revivigitaj en multaj el la poemoj. Iafoje, la aŭtoro uzas modernajn, liberversajn ritmojn laŭ la stilo de [[Paul Claudel]] kaj [[Walt Whitman]] - sed ankaŭ la viglan, saltantan ''Vers commun'' ([[d:Q2517788]]) kaj diversajn hibridajn formojn. Supervielle revivigas la striktan strukturon de la franca [[Aleksandro (poetiko)|aleksandrina lingvo]], ekzemple, inkluzivante 14 silabojn en ĝi, sekvante la hispanan modelon, aŭ nombrante neakcentitajn silabojn. La [[cezuro]] meze de la linio estas foje preterlasita, moligita per divido en tri partojn, aŭ solvita per ĝia lokigo ene de vorto. Tiu ĉi malferma interagado kun klasikaj formoj atingiĝas ankaŭ en la [[soneto]], kiun li strukturas kaj laŭ la modelo de [[Shakespeare]] per tri kvarliniaj strofoj kaj duobla konkluda verso, kaj ankaŭ per du [[Terceto|tercetoj]] ĉe la fino. La poeto ankaŭ ĉerpas inspiron el hispanaj strofoj kaj malkovras novajn, mallongajn formojn similajn al la deka ([[d:Q109517916]]). Kio ŝajnas grava en la poemoj de Supervielle ne estas la perfekta formo, la kompleta tuto, sed prefere komencoj, transiroj, subestaj disonancoj kaj nuancoj. === Rimoj === Supervielle intence rompas la klasikajn regulojn, precipe en sia rimtekniko: Li aldonas senrimajn versojn al plejparte neregule rimitaj versoj kun vira aŭ virina [[kadenco]] ; li ankaŭ amas [[Asonanco|asonancon]] kaj internajn rimojn ([[d:Q2098331]]). === Vida lingvo === La bildoj en multaj el liaj poemoj ŝajnas [[Hermetikismo|kriptaj]] nur unuarigarde. Supervielle distingas sin de la francaj superrealistoj per sia alta grado de klareco, logike konektitaj metaforoj, kaj kohera frazstrukturo. Multaj el liaj poemoj traktas la mondon de [[vojaĝado]], [[akvo]], kaj la [[homa korpo]]. [[Geologio]] kaj [[astronomio]] ankaŭ inspiras lin krei impresajn bildojn, kiujn li teksas en mallongajn fablojn en verso. {{Citaĵo | teksto = Por mi, poezio estas io konkreta. Se abstraktado ne estas anstataŭigita aŭ superita de io konkreta, ĝi nur alportas stagnon kaj forpelas poezion. | verko = Œuvres poétiques complètes, p. 1051 | originala teksto = La poésie, pour moi, c'est le concrete. L'abstraction, à moins qu'elle ne soit singulièrement exaltée par le concrete qui la précède et qui la suit,<br><br> l'abstraction glace la poésie et la fait fuir. }} == Verkaro == === Poezio === * Les poèmes de l'humour triste (1919) * Débarcadères (1922) * Gravitations (1925) * Oublieuse mémoire (1949) * L'escalier (1956) * Le corps tragique (1959) === Prozo === * L'homme de la pampa (1923) * Le voleur d'enfants, Roman (1926) * Le Survivant, Roman (1928) * L'enfant de la haute mer, Erzählungen (1931) * L'arche de Noé (1938) * Premier pas de l'univers (1950) === Teatro === * La belle au bois, Komödie (1932) * Libreto por ''Bolívar''. Opero (kune kun Madeleine Milhaud). Muziko (1943): Darius Milhaud. UA 1950. * Shéhérazade (1949) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://supervielle.blogspot.com Jules Supervielle kaj poezio] * [https://web.archive.org/web/20090810155924/http://webetab.ac-bordeaux.fr/Etablissement/Supervielle/pages/hjules.htm Jules Supervielle] * [[hdl:10079/fa/beinecke.super|Kolekto Jules Supervielle]]. Ĝenerala Kolekto, Biblioteko Beinecke de Maloftaj Libroj kaj Manuskriptoj, [[Universitato Yale]]. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Supervielle, Jules}} [[Kategorio:Urugvajaj tradukistoj]] [[Kategorio:Urugvajaj poetoj]] [[Kategorio:Franclingvaj poetoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj poetoj de la 20-a jarcento]] i6336y9ehcn7hmi4lbqvg6hngbyprw8 9372166 9372159 2026-05-13T15:03:32Z Sj1mor 12103 9372166 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Jules SUPERVIELLE''' (naskiĝis la 16-an de januaro 1884 en [[Montevideo]]; mortis la 17-an de majo 1960 en [[Parizo]])<ref>{{cite web|url=https://brecha.com.uy/supervielle-en-el-punto-de-partida/|title=Supervielle en el punto de partida|date=13 August 2015|website=[[Brecha (newspaper)|Brecha]]|last=Bajter|first=Ignacio}} {{in lang|es}}</ref> estis urugvaj-franca poeto, dramisto kaj verkisto franclingva, sed ankaŭ laŭ la hispana tradicio. La temoj de Supervielle inkluzivas la sopiron al feliĉa infanaĝo, la vastecon de lia sudamerika patrujo, kaj demandojn pri la pli profunda identeco de ĉiuj vivantaj estaĵoj kaj nia homa harmonio kun la mondo. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12292|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Supervielle rigardis la superrealistan skolon kun suspekto kaj anstataŭe trovis alternativajn amikecojn en [[Jean de La Fontaine]], [[Charles Baudelaire]] kaj [[Walt Whitman]], same kiel en [[Rainer Maria Rilke]], kun kiu li korespondis dum la lastaj jaroj de ĉi-lasta. Paralele al sia poezio, kiu altiris la plej multe da atento, li ankaŭ verkis romanojn kaj novelojn. De la unuaj versoj de 1900-aj jaroj sekvintis longa serio da kolektoj, de ''Débarcadères'' (Devenoj, 1922) ĝis ''Oublieuse memoire'' (Nekonscia memoro, 1949). Jules Supervielle publikigis interalie la poeziajn volumojn ''Poèmes'' (1919), ''Gravitations'' (1925), ''Les Amis inconnus'' (1934) kaj ''La Fable du monde'' (1938). Li ankaŭ publikigis la romanojn ''Le Voleur d'enfants'' (1926) kaj ''L'Enfant de la haute mer'' (1931) kaj la teatraĵojn ''La Belle au bois'' (1932) kaj ''Robinson'' (1949). Lia poezio kelkfoje limas al superrealismo, sed ĉefe esprimas, per elementaj temoj kaj tre simplaj formoj, senton de kosma miro. == Verkado == Atenta al la universo ĉirkaŭ li, same kiel al la fantomoj de sia interna mondo, li estis unu el la unuaj, kiuj rekomendis viglecon rilate al la superrealismo. Efektive li kontraŭis la [[Superrealismo|superrealismon]] en poezio kaj malakceptis [[Psikografio|psikografion]], kvankam li adoptis aliajn teknikojn de moderna poezio. Tiel farante, li anticipis la literaturajn movadojn de la malfruaj 1940-aj jaroj, inkluzive de la verkoj de tiaj aŭtoroj kiel [[René Char]], [[Henri Michaux]], [[Saint-John Perse]] aŭ [[Francis Ponge]]. Inter liaj admirantoj estas René-Guy Cadou, Alain Bosquet, Lionel Ray, [[Claude Roy (poet)|Claude Roy]], [[Philippe Jaccottet]] kaj Jacques Réda. Poste, post la avangarda movado de la 1960-1970-aj jaroj, la iniciaton krei novan lirikon kaj aliron al la misteroj de la universo, sen radikale modifi la poezian lingvon, antaŭenigitan de la poetoj [[Yves Bonnefoy]], [[Philippe Jaccottet]], Jacques Dupin, [[Eugène Guillevic]], Jean Grosjean, André Frénaud, André du Bouchet kaj Jean Follain. === Versformoj === Klasikaj formoj de franca poezio estas revivigitaj en multaj el la poemoj. Iafoje, la aŭtoro uzas modernajn, liberversajn ritmojn laŭ la stilo de [[Paul Claudel]] kaj [[Walt Whitman]] - sed ankaŭ la viglan, saltantan ''Vers commun'' ([[d:Q2517788]]) kaj diversajn hibridajn formojn. Supervielle revivigas la striktan strukturon de la franca [[Aleksandro (poetiko)|aleksandrina lingvo]], ekzemple, inkluzivante 14 silabojn en ĝi, sekvante la hispanan modelon, aŭ nombrante neakcentitajn silabojn. La [[cezuro]] meze de la linio estas foje preterlasita, moligita per divido en tri partojn, aŭ solvita per ĝia lokigo ene de vorto. Tiu ĉi malferma interagado kun klasikaj formoj atingiĝas ankaŭ en la [[soneto]], kiun li strukturas kaj laŭ la modelo de [[Shakespeare]] per tri kvarliniaj strofoj kaj duobla konkluda verso, kaj ankaŭ per du [[Terceto|tercetoj]] ĉe la fino. La poeto ankaŭ ĉerpas inspiron el hispanaj strofoj kaj malkovras novajn, mallongajn formojn similajn al la deka ([[d:Q109517916]]). Kio ŝajnas grava en la poemoj de Supervielle ne estas la perfekta formo, la kompleta tuto, sed prefere komencoj, transiroj, subestaj disonancoj kaj nuancoj. === Rimoj === Supervielle intence rompas la klasikajn regulojn, precipe en sia rimtekniko: Li aldonas senrimajn versojn al plejparte neregule rimitaj versoj kun vira aŭ virina [[kadenco]] ; li ankaŭ amas [[Asonanco|asonancon]] kaj internajn rimojn ([[d:Q2098331]]). === Vida lingvo === La bildoj en multaj el liaj poemoj ŝajnas [[Hermetikismo|kriptaj]] nur unuarigarde. Supervielle distingas sin de la francaj superrealistoj per sia alta grado de klareco, logike konektitaj metaforoj, kaj kohera frazstrukturo. Multaj el liaj poemoj traktas la mondon de [[vojaĝado]], [[akvo]], kaj la [[homa korpo]]. [[Geologio]] kaj [[astronomio]] ankaŭ inspiras lin krei impresajn bildojn, kiujn li teksas en mallongajn fablojn en verso. {{Citaĵo | teksto = Por mi, poezio estas io konkreta. Se abstraktado ne estas anstataŭigita aŭ superita de io konkreta, ĝi nur alportas stagnon kaj forpelas poezion. | verko = Œuvres poétiques complètes, p. 1051 | originala teksto = La poésie, pour moi, c'est le concrete. L'abstraction, à moins qu'elle ne soit singulièrement exaltée par le concrete qui la précède et qui la suit,<br><br> l'abstraction glace la poésie et la fait fuir. }} == Verkaro == === Poezio === * Les poèmes de l'humour triste (1919) * Débarcadères (1922) * Gravitations (1925) * Oublieuse mémoire (1949) * L'escalier (1956) * Le corps tragique (1959) === Prozo === * L'homme de la pampa (1923) * Le voleur d'enfants, Roman (1926) * Le Survivant, Roman (1928) * L'enfant de la haute mer, Erzählungen (1931) * L'arche de Noé (1938) * Premier pas de l'univers (1950) === Teatro === * La belle au bois, Komödie (1932) * Libreto por ''Bolívar''. Opero (kune kun Madeleine Milhaud). Muziko (1943): Darius Milhaud. UA 1950. * Shéhérazade (1949) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://supervielle.blogspot.com Jules Supervielle kaj poezio] * [https://web.archive.org/web/20090810155924/http://webetab.ac-bordeaux.fr/Etablissement/Supervielle/pages/hjules.htm Jules Supervielle] * [[hdl:10079/fa/beinecke.super|Kolekto Jules Supervielle]]. Ĝenerala Kolekto, Biblioteko Beinecke de Maloftaj Libroj kaj Manuskriptoj, [[Universitato Yale]]. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Supervielle, Jules}} [[Kategorio:Urugvajaj tradukistoj]] [[Kategorio:Urugvajaj poetoj]] [[Kategorio:Franclingvaj poetoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj poetoj de la 20-a jarcento]] m483oad8mnnm2dce4rd629krj4yqou0 9372168 9372166 2026-05-13T15:06:22Z Sj1mor 12103 /* Verkado */ 9372168 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Jules SUPERVIELLE''' (naskiĝis la 16-an de januaro 1884 en [[Montevideo]]; mortis la 17-an de majo 1960 en [[Parizo]])<ref>{{cite web|url=https://brecha.com.uy/supervielle-en-el-punto-de-partida/|title=Supervielle en el punto de partida|date=13 August 2015|website=[[Brecha (newspaper)|Brecha]]|last=Bajter|first=Ignacio}} {{in lang|es}}</ref> estis urugvaj-franca poeto, dramisto kaj verkisto franclingva, sed ankaŭ laŭ la hispana tradicio. La temoj de Supervielle inkluzivas la sopiron al feliĉa infanaĝo, la vastecon de lia sudamerika patrujo, kaj demandojn pri la pli profunda identeco de ĉiuj vivantaj estaĵoj kaj nia homa harmonio kun la mondo. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12292|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Supervielle rigardis la superrealistan skolon kun suspekto kaj anstataŭe trovis alternativajn amikecojn en [[Jean de La Fontaine]], [[Charles Baudelaire]] kaj [[Walt Whitman]], same kiel en [[Rainer Maria Rilke]], kun kiu li korespondis dum la lastaj jaroj de ĉi-lasta. Paralele al sia poezio, kiu altiris la plej multe da atento, li ankaŭ verkis romanojn kaj novelojn. De la unuaj versoj de 1900-aj jaroj sekvintis longa serio da kolektoj, de ''Débarcadères'' (Devenoj, 1922) ĝis ''Oublieuse memoire'' (Nekonscia memoro, 1949). Jules Supervielle publikigis interalie la poeziajn volumojn ''Poèmes'' (1919), ''Gravitations'' (1925), ''Les Amis inconnus'' (1934) kaj ''La Fable du monde'' (1938). Li ankaŭ publikigis la romanojn ''Le Voleur d'enfants'' (1926) kaj ''L'Enfant de la haute mer'' (1931) kaj la teatraĵojn ''La Belle au bois'' (1932) kaj ''Robinson'' (1949). Lia poezio kelkfoje limas al superrealismo, sed ĉefe esprimas, per elementaj temoj kaj tre simplaj formoj, senton de kosma miro. == Verkado == Atenta al la universo ĉirkaŭ li, same kiel al la fantomoj de sia interna mondo, li estis unu el la unuaj, kiuj rekomendis viglecon rilate al la superrealismo. Efektive li kontraŭis la [[Superrealismo|superrealismon]] en poezio kaj malakceptis [[Psikografio|psikografion]], kvankam li adoptis aliajn teknikojn de moderna poezio. Tiel farante, li anticipis la literaturajn movadojn de la malfruaj 1940-aj jaroj, inkluzive de la verkoj de tiaj aŭtoroj kiel [[René Char]], [[Henri Michaux]], [[Saint-John Perse]] aŭ [[Francis Ponge]]. Inter liaj admirantoj estas René-Guy Cadou, Alain Bosquet, Lionel Ray, [[Claude Roy (poet)|Claude Roy]], [[Philippe Jaccottet]] kaj Jacques Réda. Poste, post la avangarda movado de la 1960-1970-aj jaroj, venis la iniciaton krei novan poezion kaj aliron al la misteroj de la [[universo]], sen radikale modifi la poezian lingvaĵon, antaŭenigitan de la poetoj [[Yves Bonnefoy]], [[Philippe Jaccottet]], Jacques Dupin, [[Eugène Guillevic]], Jean Grosjean, André Frénaud, André du Bouchet kaj Jean Follain. === Versformoj === Klasikaj formoj de franca poezio estas revivigitaj en multaj el la poemoj. Iafoje, la aŭtoro uzas modernajn, liberversajn ritmojn laŭ la stilo de [[Paul Claudel]] kaj [[Walt Whitman]] - sed ankaŭ la viglan, saltantan ''Vers commun'' ([[d:Q2517788]]) kaj diversajn hibridajn formojn. Supervielle revivigas la striktan strukturon de la franca [[Aleksandro (poetiko)|aleksandrina lingvo]], ekzemple, inkluzivante 14 silabojn en ĝi, sekvante la hispanan modelon, aŭ nombrante neakcentitajn silabojn. La [[cezuro]] meze de la linio estas foje preterlasita, moligita per divido en tri partojn, aŭ solvita per ĝia lokigo ene de vorto. Tiu ĉi malferma interagado kun klasikaj formoj atingiĝas ankaŭ en la [[soneto]], kiun li strukturas kaj laŭ la modelo de [[Shakespeare]] per tri kvarliniaj strofoj kaj duobla konkluda verso, kaj ankaŭ per du [[Terceto|tercetoj]] ĉe la fino. La poeto ankaŭ ĉerpas inspiron el hispanaj strofoj kaj malkovras novajn, mallongajn formojn similajn al la deka ([[d:Q109517916]]). Kio ŝajnas grava en la poemoj de Supervielle ne estas la perfekta formo, la kompleta tuto, sed prefere komencoj, transiroj, subestaj disonancoj kaj nuancoj. === Rimoj === Supervielle intence rompas la klasikajn regulojn, precipe en sia rimtekniko: Li aldonas senrimajn versojn al plejparte neregule rimitaj versoj kun vira aŭ virina [[kadenco]] ; li ankaŭ amas [[Asonanco|asonancon]] kaj internajn rimojn ([[d:Q2098331]]). === Vida lingvo === La bildoj en multaj el liaj poemoj ŝajnas [[Hermetikismo|kriptaj]] nur unuarigarde. Supervielle distingas sin de la francaj superrealistoj per sia alta grado de klareco, logike konektitaj metaforoj, kaj kohera frazstrukturo. Multaj el liaj poemoj traktas la mondon de [[vojaĝado]], [[akvo]], kaj la [[homa korpo]]. [[Geologio]] kaj [[astronomio]] ankaŭ inspiras lin krei impresajn bildojn, kiujn li teksas en mallongajn fablojn en verso. {{Citaĵo | teksto = Por mi, poezio estas io konkreta. Se abstraktado ne estas anstataŭigita aŭ superita de io konkreta, ĝi nur alportas stagnon kaj forpelas poezion. | verko = Œuvres poétiques complètes, p. 1051 | originala teksto = La poésie, pour moi, c'est le concrete. L'abstraction, à moins qu'elle ne soit singulièrement exaltée par le concrete qui la précède et qui la suit,<br><br> l'abstraction glace la poésie et la fait fuir. }} == Verkaro == === Poezio === * Les poèmes de l'humour triste (1919) * Débarcadères (1922) * Gravitations (1925) * Oublieuse mémoire (1949) * L'escalier (1956) * Le corps tragique (1959) === Prozo === * L'homme de la pampa (1923) * Le voleur d'enfants, Roman (1926) * Le Survivant, Roman (1928) * L'enfant de la haute mer, Erzählungen (1931) * L'arche de Noé (1938) * Premier pas de l'univers (1950) === Teatro === * La belle au bois, Komödie (1932) * Libreto por ''Bolívar''. Opero (kune kun Madeleine Milhaud). Muziko (1943): Darius Milhaud. UA 1950. * Shéhérazade (1949) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://supervielle.blogspot.com Jules Supervielle kaj poezio] * [https://web.archive.org/web/20090810155924/http://webetab.ac-bordeaux.fr/Etablissement/Supervielle/pages/hjules.htm Jules Supervielle] * [[hdl:10079/fa/beinecke.super|Kolekto Jules Supervielle]]. Ĝenerala Kolekto, Biblioteko Beinecke de Maloftaj Libroj kaj Manuskriptoj, [[Universitato Yale]]. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Supervielle, Jules}} [[Kategorio:Urugvajaj tradukistoj]] [[Kategorio:Urugvajaj poetoj]] [[Kategorio:Franclingvaj poetoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj poetoj de la 20-a jarcento]] eyxgwz8s0x9d0jn6bzix0j1ky4aje1v Kategorio:Hungaraj osteologoj 14 943495 9372156 2026-05-13T14:42:37Z Crosstor 3176 nova kategorio 9372156 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj|osteologoj]] deib9lrwcr3m2otuv2t68f7cdowf65h Diskuto:Jules Supervielle 1 943496 9372160 2026-05-13T14:55:38Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9372160 wikitext text/x-wiki == Fontoj == Plejparte al la germana, kun iom el la sveda, pola kaj rumana. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:55, 13 maj. 2026 (UTC) gymticamljphpcvbpf5i4kwrgpcyqtn Kategorio:Aluminiaj alojoj 14 943497 9372180 2026-05-13T15:12:02Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Aluminio|Alojoj]] [[Kategorio:Alojoj]]" 9372180 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Aluminio|Alojoj]] [[Kategorio:Alojoj]] a4p8310nq9jq4rdkve46moey14dke3l Kategorio:Kupraj alojoj 14 943498 9372183 2026-05-13T15:13:00Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Kupro|Alojoj]] [[Kategorio:Alojoj]]" 9372183 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Kupro|Alojoj]] [[Kategorio:Alojoj]] 6sndqqy2jykvgwhwov3olf4pl37d1in Salvatore Farina 0 943499 9372186 2026-05-13T15:14:26Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1345510330|Salvatore Farina]]" 9372186 wikitext text/x-wiki '''Salvatore FARINA''' (naskiĝis la 10-an de januaro 1846 en [[Sorso]], [[Sardio]]; mortis la 15-an de decembro 1918 en [[Milano]]) estis itala verkisto, advokato kaj redaktisto, kies romanoj, noveloj kaj teatraĵoj humure prezentis la burĝan Italion en la 19-a jarcento, ofte kun aŭtobiografiaj elementoj. Li ankaŭ atingis grandan legantaron en [[Skandinavio]] kaj precipe en [[Germanlingvio]]. La tre distinga, sentimentala kaj foje melankolia humuro de Farina ofte estis komparata kun tiu de [[Charles Dickens]]. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=2910|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> * {{Gutenberg|id=7674}} * [http://www.letteraturaalfemminile.it/salvatore_farina.htm Paĝo de Farina, kun bildoj] ({{It}}) [[Kategorio:Italaj verkistoj]] h9dzmb76b032at0mtbtj428cuxxnwm7 9372199 9372186 2026-05-13T15:25:14Z Sj1mor 12103 9372199 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Salvatore FARINA''' (naskiĝis la 10-an de januaro 1846 en [[Sorso]], [[Sardio]]; mortis la 15-an de decembro 1918 en [[Milano]]) estis itala verkisto, advokato kaj redaktisto, kies romanoj, noveloj kaj teatraĵoj humure prezentis la burĝan Italion en la 19-a jarcento, ofte kun aŭtobiografiaj elementoj. Li verkaro ĝuis grandan popularecon en la malfrua 19-a kaj frua 20-a jarcentoj kaj atingis grandan legantaron en [[Skandinavio]] kaj precipe en [[Germanlingvio]]. La tre distinga, sentimentala kaj foje melankolia humuro de Farina ofte estis komparata kun tiu de [[Charles Dickens]]. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=2910|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Farina estis populara portretisto de burĝa ĉiutaga vivo en ĉirkaŭ 50 romanoj. Inter ili estas ''Due amori'' (1869), ''Il tesoro di donnina'' (1874), ''Amore bendato'' (1874), kaj ''Pe'begli occhi della gloria'' (1887). Farina akiris eĉ pli grandan popularecon en Germanio ol en Italio. Inter liaj aliaj verkoj estas la novelciklo ''Mio figlio'' (1879-1892), kiu delikate analizas la evoluon de infano. Ankaŭ tre interesa estas la [[membiografio]] ''La mia giornata'' (tri volumoj, 1910-1915), ĉefe pro ĝiaj multaj portretoj de la samtempuloj, verkistoj kaj artistoj. Farina apartenis al la bonhava etburĝa intelektularo. Talenta rakontisto, konata kiel la "itala Dickens" pro sia varma humuro kaj universala humanisma sento, li limigis sian realismon al bonvola priskribo de homoj kaj ĉiutaga vivo, mildigante la akrajn randojn kaj fokusigante siajn temojn al familiaj aferoj kaj amrakontoj. La multnombraj verkoj de Farina (ĉirkaŭ 60 titoloj) mankas la socian signifon karakterizan por la verkoj de [[Edmondo De Amicis|Amicis]] kaj [[Giovanni Verga|Verga]]. Iliaj allogaj intrigoj, simpla kaj leĝera tono, kaj feliĉaj, instruaj finoj allogis larĝan burĝan publikon. == Verkaro == * ''Il tesoro di Donnina'' (1873) * ''Amore bendato'' (1875) * ''Capelli biondi'' (1876) * ''Mio figlio!'' (1877–1881) * ''Si Muore: L'ultima battaglia di Prete Agostino'' (1886) * ''Frutti proibiti'' * ''Un tiranno al bagni di mare'' * ''Cuore e blasone'' * ''Due amori'' * ''Amore ha cento occhi'' * ''Per la vita e per la morte'' * ''La mia giornata'', a trilogy: ** ''Dall'alba al meriggio'' (1910) ** ''Care ombre'' (1913) ** ''Dal meriggio al tramonto'' (1915) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=7674}} * [http://www.letteraturaalfemminile.it/salvatore_farina.htm Paĝo de Farina, kun bildoj] ({{It}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Farina, Salvatore}} [[Kategorio:Italaj verkistoj]] rianayfxwuut1hpxvcgvw1pzkfrf8rv Kategorio:Oktilaj esteroj 14 943500 9372190 2026-05-13T15:15:56Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Alkilaj esteroj]] [[Kategorio:Oktilaj kombinaĵoj|Esteroj]]" 9372190 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Alkilaj esteroj]] [[Kategorio:Oktilaj kombinaĵoj|Esteroj]] 5eh1mxmnfpya3m472ohfic7m8ucsxnt Kategorio:Alkilaj esteroj 14 943501 9372195 2026-05-13T15:20:01Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Esteroj]]" 9372195 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Esteroj]] 07y9unusfj8wwn8bpqld7tjkavzaehr Theodor Zahn 0 943502 9372201 2026-05-13T15:30:18Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1341133307|Theodor Zahn]]" 9372201 wikitext text/x-wiki '''Theodor ZAHN''' aŭ '''Theodor von Zahn''' (naskiĝis la 10a de oktobro 1838 en [[Moers]] – mortis 5a nde marto 1933 en [[Erlangen]]) estis germana [[Protestantismo|protestanta]] [[Teologio|teologo]] kaj [[Biblio|biblia]] [[Erudiciulo|akademiulo]]. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=10370|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> * [http://bennozuiddam.com/Theodor%20Zahn.htm ''Kommentar zum Neuen Testament''] La serio de komentaĵoj pri la Nova Testamento de Zahn en la tasmania studo de D-ro B. A. Zuiddam. * {{BBKL|z/zahn_t}} [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] bscrkvsxcmx6t7avfu7hwm4muip6byi 9372202 9372201 2026-05-13T15:39:16Z Sj1mor 12103 9372202 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Theodor ZAHN''' aŭ '''Theodor von Zahn''' (naskiĝis la 10a de oktobro 1838 en [[Moers]] – mortis 5a nde marto 1933 en [[Erlangen]]) estis germana [[Protestantismo|protestanta]] [[Teologio|teologo]] kaj [[Biblio|biblia]] [[Erudiciulo|akademiulo]]. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=10370|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Zahn laboris en konservativa tradicio kaj estis aprezata pro sia scienceco kaj detaleco, kio videblas el la nombro da referencoj al lia verko en nuntempa literaturo. Li laboris dum multaj jaroj kiel profesoro pri [[Nova Testamento]] ĉe la [[Universitato de Erlangen]]. Kiel novtestamenta akademiulo, Zahn ankaŭ faris ampleksan esploradon en la kampo de [[patristiko]]. Lia ĉefa fokuso estis la origino kaj evoluo de la novtestamenta [[Kanono (kulturo)|kanono]]. Li studis protestantan teologion en Bazelo, Erlangen, kaj Berlino. Ekde 1858, li instruis en diversaj lernejoj kaj altlernejoj. En 1868, li fariĝis profesoro pri Nova Testamento en Göttingen, kaj tri jarojn poste, li estis promociita al asociita profesoro. En 1877, li ricevis nomumon ĉe la [[Universitato de Kiel]]. Jaron poste, li translokiĝis al Erlangen. En 1888, Zahn ricevis invitojn de la Universitatoj de [[Universitato de Greifswald|Greifswald]] kaj [[Universitato de Leipzig|Leipzig]]. Li elektis Leipzig kaj instruis tie ĝis 1892, kiam li revenis al Erlangen kaj fariĝis profesoro pri la Nova Testamento. La graveco de Zahn kiel teologo kuŝas preskaŭ ekskluzive en la kampo de Novtestamenta [[ekzegezo]]. Tie li produktis grandan verkon kiel la plej elstara defendanto de konservativa ekzegezo. Kun ampleksa esplorado pri la historio de pli malnova ekzegezo kaj pri manuskripta materialo, li kombinas escepte akran okulon por la kunteksto de penso en la Novtestamentaj skribaĵoj. Tamen, kelkfoje, kiel lia granda instruisto [[Johann Christian Konrad von Hofmann|Hofmann]] ([[d:Q68800]]), li falas en pli-malpli artefaritan komprenon de la teksto, kaj li montris neniun veran senton por la problemoj de pli alta kritiko en tekstkritika biblia esplorado. La enhavo de la [[Evangelio laŭ Johano]] ŝajnas al li esti sur la sama historia nivelo kiel la [[Sinoptikaj evangelioj|Sinoptikaj]] [[Sinoptikaj evangelioj|evangelioj]]. La intereso de Zahn estis defendi la [[Aŭtenteco|aŭtentecon]] de ĉiuj skribaĵoj en la Nova Testamento. == Verkaro == * ''Marcellus of Ancyra'' (1867) * ''Der Hirt des Hermas untersucht'' (1868) * [https://archive.org/stream/ignatiusvonanti01zahngoog#page/n8/mode/2up ''Ignatius von Antiochien''] (1873) * ''Patrum Apostolicorum Opera'' (1875–78) * ''The Acts of Saint John'' (1880) * ''Forschungen zur Geschichte des neutestamentlichen Kanons und der altkirchlichen Litteratur'' (eight volumes, 1881–1908) * ''Cyprian of Antioch and the German Story of Faust'' (1882) * ''Geschichte des neutestamentlichen Kanons'' (du volumoj, 1889–92) * ''Das apostolische Symbolum'' (1892) * ''The Gospel of Peter'' (1893) * ''Einleitung in das neue Testament'' (du volumoj, 1897–1900) * ''Brot und Salz aus Gottes Wort'', 20 sermons, (1901) * ''Grundriss der Geschichte des neutestamentlichen Kanons'' (1901) * ''Das Evangelium des Lucas'' (1912) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://bennozuiddam.com/Theodor%20Zahn.htm ''Kommentar zum Neuen Testament''] La serio de komentaĵoj pri la Nova Testamento de Zahn en la tasmania studo de D-ro B. A. Zuiddam. * {{BBKL|z/zahn_t}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zahn, Theodor}} [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] thr1r6jsvxrvga5bnj7ptvv9squdy8a Christine Aschbacher 0 943503 9372207 2026-05-13T15:48:39Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto politikisto | dato de naskiĝo = }} '''Christine ASCHBACHER''' - prononco {{prononco|krisTIːn<small><sup>e</sup></small> AŜbaĥa}} - estas [[aŭstroj|aŭstra]] politikistino. Ŝi naskiĝia la en [[Salzburg]], do nun estas {{aĝo}}-jaraĝa. Ĝia la 11-a de januaro 2021 ŝi estis federacia ministro pri laboraj, familiaj kaj junularaj aferoj en la dua kabineto de [[Sebastian Kurz]]. Tiam ŝi devis demisii pro [[plagiato]]-riproĉoj pri sia universita..." 9372207 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | dato de naskiĝo = }} '''Christine ASCHBACHER''' - prononco {{prononco|krisTIːn<small><sup>e</sup></small> AŜbaĥa}} - estas [[aŭstroj|aŭstra]] politikistino. Ŝi naskiĝia la en [[Salzburg]], do nun estas {{aĝo}}-jaraĝa. Ĝia la 11-a de januaro 2021 ŝi estis federacia ministro pri laboraj, familiaj kaj junularaj aferoj en la dua kabineto de [[Sebastian Kurz]]. Tiam ŝi devis demisii pro [[plagiato]]-riproĉoj pri sia universitata disertacio.<ref>[https://orf.at/stories/3196846/ noto en la retejo [[orf]].at] ({{de}})</ref> Ŝian ministran postenon transprenis la politikista kolego [[]]. == Referencoj == {{Referencoj }} == Eksteraj ligiloj == {{ĝermo|aŭstro}} {{vivtempo|Aschbacher, C}} 1a11as1siflxm7kp1e5nrfe901jj7ax 9372210 9372207 2026-05-13T15:49:50Z ThomasPusch 1869 + Martin Kocher 9372210 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | dato de naskiĝo = }} '''Christine ASCHBACHER''' - prononco {{prononco|krisTIːn<small><sup>e</sup></small> AŜbaĥa}} - estas [[aŭstroj|aŭstra]] politikistino. Ŝi naskiĝia la en [[Salzburg]], do nun estas {{aĝo}}-jaraĝa. Ĝia la 11-a de januaro 2021 ŝi estis federacia ministro pri laboraj, familiaj kaj junularaj aferoj en la dua kabineto de [[Sebastian Kurz]]. Tiam ŝi devis demisii pro [[plagiato]]-riproĉoj pri sia universitata disertacio.<ref>[https://orf.at/stories/3196846/ noto en la retejo [[orf]].at] ({{de}})</ref> Ŝian ministran postenon transprenis la politikista kolego [[Martin Kocher]]. == Referencoj == {{Referencoj }} == Eksteraj ligiloj == {{ĝermo|aŭstro}} {{vivtempo|Aschbacher, C}} tm6mkod7g7g3xfv51mg33fjf1p1un0z 9372211 9372210 2026-05-13T15:51:43Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9372211 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | dato de naskiĝo = }} '''Christine ASCHBACHER''' - prononco {{prononco|krisTIːn<small><sup>e</sup></small> AŜbaĥa}} - estas [[aŭstroj|aŭstra]] politikistino kaj entreprenistino. Ŝi naskiĝia la 10-an de julio 1983 en [[Graz]], do nun estas {{aĝo|1983|4|10}}-jaraĝa. Ĝisla 11-a de januaro 2021 ŝi estis federacia ministro pri laboraj, familiaj kaj junularaj aferoj en la dua kabineto de [[Sebastian Kurz]]. Tiam ŝi devis demisii pro [[plagiato]]-riproĉoj pri sia universitata disertacio.<ref>[https://orf.at/stories/3196846/ noto en la retejo [[orf]].at] ({{de}})</ref> Ŝian ministran postenon transprenis la politikista kolego [[Martin Kocher]]. == Referencoj == {{Referencoj }} == Eksteraj ligiloj == {{ĝermo|aŭstro}} {{vivtempo|Aschbacher, C}} [[Kategorio:aŭstraj politikistoj]] lsb0opxnto8vy2zsl963x0e8y2bkxyf 9372212 9372211 2026-05-13T15:54:17Z ThomasPusch 1869 + 2 retejoj 9372212 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | dato de naskiĝo = }} '''Christine ASCHBACHER''' - prononco {{prononco|krisTIːn<small><sup>e</sup></small> AŜbaĥa}} - estas [[aŭstroj|aŭstra]] politikistino kaj entreprenistino. Ŝi naskiĝia la 10-an de julio 1983 en [[Graz]], do nun estas {{aĝo|1983|4|10}}-jaraĝa. Ĝisla 11-a de januaro 2021 ŝi estis federacia ministro pri laboraj, familiaj kaj junularaj aferoj en la dua kabineto de [[Sebastian Kurz]]. Tiam ŝi devis demisii pro [[plagiato]]-riproĉoj pri sia universitata disertacio.<ref>[https://orf.at/stories/3196846/ noto en la retejo [[orf]].at] ({{de}})</ref> Ŝian ministran postenon transprenis la politikista kolego [[Martin Kocher]]. == Referencoj == {{Referencoj }} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.parlament.gv.at/person/6484 Christine Aschbacher] en la retejo de la [[parlamento de Aŭstrio]] ({{de}}) * [[https://www.meineabgeordneten.at/Abgeordnete/christine.aschbacher Christine Aschbacher] en la retejo ''meineabgeordneten.at'' ({{de}}) {{ĝermo|aŭstro}} {{vivtempo|Aschbacher, C}} [[Kategorio:aŭstraj politikistoj]] 5jtmivhb340jmtn7255a8qy89vpna55 9372213 9372212 2026-05-13T15:56:00Z ThomasPusch 1869 9372213 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | dato de naskiĝo = }} '''Christine ASCHBACHER''' - prononco {{prononco|krisTIːn<small><sup>e</sup></small> AŜbaĥa}} - estas [[aŭstroj|aŭstra]] politikistino kaj entreprenistino, kies [[politika partio]] estas la konservativa kaj kristandemokrata [[Aŭstria Popola Partio]] ''(ÖVP)''. Ŝi naskiĝis la 10-an de julio 1983 en [[Graz]], do nun estas {{aĝo|1983|4|10}}-jaraĝa. Ĝisla 11-a de januaro 2021 ŝi estis federacia ministro pri laboraj, familiaj kaj junularaj aferoj en la dua kabineto de [[Sebastian Kurz]]. Tiam ŝi devis demisii pro [[plagiato]]-riproĉoj pri sia universitata disertacio.<ref>[https://orf.at/stories/3196846/ noto en la retejo [[orf]].at] ({{de}})</ref> Ŝian ministran postenon transprenis la politikista kolego [[Martin Kocher]]. == Referencoj == {{Referencoj }} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.parlament.gv.at/person/6484 Christine Aschbacher] en la retejo de la [[parlamento de Aŭstrio]] ({{de}}) * [[https://www.meineabgeordneten.at/Abgeordnete/christine.aschbacher Christine Aschbacher] en la retejo ''meineabgeordneten.at'' ({{de}}) {{ĝermo|aŭstro}} {{vivtempo|Aschbacher, C}} [[Kategorio:aŭstraj politikistoj]] 91l0ax1cpg3tsoa4k4tffhfgxi5j074 9372215 9372213 2026-05-13T15:58:00Z ThomasPusch 1869 9372215 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | dato de naskiĝo = }} '''Christine ASCHBACHER''' - prononco {{prononco|krisTIːn<small><sup>e</sup></small> AŜbaĥa}} - estas [[aŭstroj|aŭstra]] politikistino kaj entreprenistino, kies [[politika partio]] estas la konservativa kaj kristandemokrata [[Aŭstria Popola Partio]] ''(ÖVP)''. Ŝi naskiĝis la 10-an de julio 1983 en [[Graz]], do nun estas {{aĝo|1983|4|10}}-jaraĝa. Ekde la 7-a de januaro [[2020]] ĝis la 11-a de januaro [[2021]] ŝi estis federacia ministro pri laboraj, familiaj kaj junularaj aferoj en la dua kabineto de [[Sebastian Kurz]]. Tiam ŝi devis demisii pro [[plagiato]]-riproĉoj pri sia universitata disertacio.<ref>[https://orf.at/stories/3196846/ noto en la retejo [[orf]].at] ({{de}})</ref> Ŝian ministran postenon transprenis la politikista kolego [[Martin Kocher]]. == Referencoj == {{Referencoj }} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.parlament.gv.at/person/6484 Christine Aschbacher] en la retejo de la [[parlamento de Aŭstrio]] ({{de}}) * [[https://www.meineabgeordneten.at/Abgeordnete/christine.aschbacher Christine Aschbacher] en la retejo ''meineabgeordneten.at'' ({{de}}) {{ĝermo|aŭstro}} {{vivtempo|Aschbacher, C}} [[Kategorio:aŭstraj politikistoj]] fd6fgjehvvc3cc8xtk9maecn4p4b7dw 9372216 9372215 2026-05-13T15:58:43Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9372216 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | dato de naskiĝo = }} '''Christine ASCHBACHER''' - prononco {{prononco|krisTIːn<small><sup>e</sup></small> AŜbaĥa}} - estas [[aŭstroj|aŭstra]] politikistino kaj entreprenistino, kies [[politika partio]] estas la konservativa kaj kristandemokrata [[Aŭstria Popola Partio]] ''(ÖVP)''. Ŝi naskiĝis la 10-an de julio 1983 en [[Graz]], do nun estas {{aĝo|1983|4|10}}-jaraĝa. Ekde la 7-a de januaro [[2020]] ĝis la 11-a de januaro [[2021]] ŝi estis federacia ministro pri laboraj, familiaj kaj junularaj aferoj en la dua kabineto de [[Sebastian Kurz]]. Tiam ŝi devis demisii pro [[plagiato]]-riproĉoj pri sia universitata disertacio.<ref>[https://orf.at/stories/3196846/ noto en la retejo [[orf]].at] ({{de}})</ref> Ŝian ministran postenon transprenis la politikista kolego [[Martin Kocher]]. == Referencoj == {{Referencoj }} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.parlament.gv.at/person/6484 Christine Aschbacher] en la retejo de la [[parlamento de Aŭstrio]] ({{de}}) * [https://www.meineabgeordneten.at/Abgeordnete/christine.aschbacher Christine Aschbacher] en la retejo ''meineabgeordneten.at'' ({{de}}) {{ĝermo|aŭstro}} {{vivtempo|Aschbacher, C}} [[Kategorio:aŭstraj politikistoj]] a1fe4cw58aa8cv614byrfktynah377k 9372217 9372216 2026-05-13T15:59:32Z ThomasPusch 1869 9372217 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | dato de naskiĝo = }} '''Christine ASCHBACHER''' - prononco {{prononco|krisTIːn<small><sup>e</sup></small> AŜbaĥa}} - estas [[aŭstroj|aŭstra]] politikistino kaj entreprenistino, kies [[politika partio]] estas la konservativa kaj kristandemokrata [[Aŭstria Popola Partio]] ''(ÖVP)''. Ŝi naskiĝis la 10-an de julio 1983 en [[Graz]], [[Stirio]], do nun estas {{aĝo|1983|4|10}}-jaraĝa. Ekde la 7-a de januaro [[2020]] ĝis la 11-a de januaro [[2021]] ŝi estis federacia ministro pri laboraj, familiaj kaj junularaj aferoj en la dua kabineto de [[Sebastian Kurz]]. Tiam ŝi devis demisii pro [[plagiato]]-riproĉoj pri sia universitata disertacio.<ref>[https://orf.at/stories/3196846/ noto en la retejo [[orf]].at] ({{de}})</ref> Ŝian ministran postenon transprenis la politikista kolego [[Martin Kocher]]. == Referencoj == {{Referencoj }} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.parlament.gv.at/person/6484 Christine Aschbacher] en la retejo de la [[parlamento de Aŭstrio]] ({{de}}) * [https://www.meineabgeordneten.at/Abgeordnete/christine.aschbacher Christine Aschbacher] en la retejo ''meineabgeordneten.at'' ({{de}}) {{ĝermo|aŭstro}} {{vivtempo|Aschbacher, C}} [[Kategorio:aŭstraj politikistoj]] ru2ioweqz9aecdazjkhnfaornjzc6kr Josip Kosor 0 943504 9372208 2026-05-13T15:49:12Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1294438762|Josip Kosor]]" 9372208 wikitext text/x-wiki '''Josip Kosor''' (naskiĝis la 27-a de januaro 1879 en [[Trbounje]] &#x2013; mortis la 23-an de januaro 1961 en [[Dubrovnik]]) estis kroata [[Romanisto|romanverkisto]], [[poeto]] kaj [[Dramaturgo (profesio)|dramisto]]. Komencante kiel romanisto prezentanta [[Kamparano|kamparanan]] vivon en [[Dalmatio]], Kosor "diplomiĝis al naturalisma dramisto de iom da povo".<ref name="Seymour-Smith1985">{{cite book|author=Martin Seymour-Smith|title=The new guide to modern world literature|url=https://archive.org/details/newguidetomodern00seym|url-access=registration|accessdate=26 November 2012|year=1985|publisher=P. Bedrick Books|isbn=978-0-87226-000-9|page=[https://archive.org/details/newguidetomodern00seym/page/1302 1302]}}</ref> Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=4993|title=Nomuma datenbazo|website=nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> [[Kategorio:Jugoslavaj verkistoj]] [[Kategorio:Kroataj verkistoj]] [[Kategorio:Kroataj dramistoj]] [[Kategorio:Kroataj poetoj]] m7pj09a7t3mrg39wskht729a9nncvpv 9372223 9372208 2026-05-13T16:05:53Z Sj1mor 12103 9372223 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Josip KOSOR''' [jǒsip kǒsor] (naskiĝis la 27-a de januaro 1879 en [[Trbounje]] ([[d:Q6962277]]), [[Šibenik-Knin]], [[Aŭstrio-Hungario]] &#x2013; mortis la 23-an de januaro 1961 en [[Dubrovnik]]) estis kroata [[verkisto]], [[Dramaturgo (profesio)|dramisto]] kaj [[poeto]]. Kromnomita la kroata [[Gorkij]], unu el la malmultaj siatempaj kroataj verkistoj, kiuj atingis internacian popularecon. == Verkado == Komencante kiel romanisto prezentanta [[Kamparano|kamparanan]] vivon en [[Dalmatio]], Kosor "diplomiĝis al naturalisma dramisto de iom da povo".<ref name="Seymour-Smith1985">{{cite book|author=Martin Seymour-Smith|title=The new guide to modern world literature|url=https://archive.org/details/newguidetomodern00seym|url-access=registration|accessdate=26 November 2012|year=1985|publisher=P. Bedrick Books|isbn=978-0-87226-000-9|page=[https://archive.org/details/newguidetomodern00seym/page/1302 1302]}}</ref> Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn (1926, 1927 kaj 1939).<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=4993|title=Nomuma datenbazo|website=nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Josip Kosor komencis sian literaturan karieron per rakontoj pri kamparana vivo en [[Slavonio]]. En 1906, li entreprenis sian unuan vojaĝon al la centroj de la [[Secesio (stilo)|Secesio]]: [[Vieno]] kaj [[Munkeno]]. Kun interrompoj, li poste loĝis en Vieno, Munkeno kaj [[Berlino]] ĝis 1915. Li rapide lernis la germanan lingvon kaj trovis subtenon de famaj aŭtoroj kiel [[Richard von Schaukal]], [[Stefan Zweig]] kaj [[Hermann Bahr]]. Sub tiu influo, Kosor verkis siajn unuajn teatraĵojn, ''Brand der Leidenschaften'' (1910) kaj ''Versöhnung'' (1911), kiuj estis sukcese prezentitaj sur pluraj scenejoj. Liaj poemoj kaj noveloj aperis en revuoj. Pliaj teatraĵoj estis verkitaj en la 1920-aj jaroj, inkluzive de ''Zena'' (1920), ''Nepobjediva lada'' (1921), ''U Café du Dôme'' (1922), ''Rotonda'' (1925), ''Covjecanstvo'' (1925), kaj ''Nijemak'' (1926). En 1950, li verkis aŭtobiografion ({{Lang-hr|Kratka autobiografiji}})''.'' La aŭtoro de romanoj, inkluzive de "Kolapso" (1906), noveloj kaj teatraĵoj. Naturista dramisto. Verkisto de la malklasa medio, bohema verkisto, kiu trovis neniun rifuĝon en ambaŭ konkurencantaj klasoj. Tial lia [[Tolstoi|tolstoja]] serĉado de Dio, lia protesto kontraŭ la detruo de kamparana komunuma vivo fare de kapitalismo (la romano "Kolapso", 1906, la dramo "Repaciĝo", 1914), kaj, fine, lia serĉado de kompromiso inter la filozofiaj sistemoj de la du [[Klasbatalo|militantaj klasoj]] - [[idealismo]] kaj [[materialismo]] (la dramo "U Cafe du Dome"). Kosor verkis ĉirkaŭ sepdek novelojn, kiuj estis publikigitaj en liaj kolektoj, kaj ankaŭ en multaj revuoj, kiel ekzemple ''Narodna obrana'' ("Nacia Defendo", 1903-1904 ); ''Srpski književni glasnik'' ("Serba Literatura Revuo", 1908-1936 ); ''Misao ("''Penso''",'' 1919-1923 ); ''Vreme'' ("Tempo", 1934) Liajn skribaĵojn karakterizis [[Ekspresionismo|ekspresionisma stilo]], per la manifestiĝo de sincereco kaj spontaneco en la priskribo de la "submondo de la vivo", de la marĝenigitaj, de ribeluloj, de la naturo, de la potenco, de ĉefe sociaj temoj, sed ankaŭ de psikologiaj, kun komprenoj pri la subkonscio, pasioj kaj instinktoj, kombinitaj kun simbolismaj elementoj. Tiuj stilaj elementoj ĉeestis en liaj fruaj verkoj, kiel ekzemple la novelaroj ''Optužba'' ("Akuzo", 1905 ) kaj ''Crni glasovi'' ("Nigraj Voĉoj", 1905); la romanoj ''Rasap'' ("Detruo", 1906), bazita sur la temo de la malkresko de kampara socio kaj patriarka komunumo, kaj ''Radnici (''Laboristoj, 1906), ambaŭ karakterizitaj per bohema spirito. Kosor verkis poemojn tradukitajn en la anglan kaj francan, inkluzive de ''Beli plamenovi'' ("Blankaj Flamoj", 1919). Entute liaj verkoj ankaŭ estis tradukitaj en la germanan, ĉeĥan, hungaran, polan, slovakan kaj italan. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kosor, Josip}} [[Kategorio:Jugoslavaj verkistoj]] [[Kategorio:Kroataj verkistoj]] [[Kategorio:Kroataj dramistoj]] [[Kategorio:Kroataj poetoj]] sjnnvd5wdf0kxw9ggkdk3g1k6q1l8k4 Kategorio:Naskiĝintoj en Graz 14 943505 9372218 2026-05-13T16:00:14Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Naskiĝintoj en Stirio]] [[Kategorio:Homoj el Graz]]" 9372218 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Naskiĝintoj en Stirio]] [[Kategorio:Homoj el Graz]] 5vcx74ywka39jle8x7sfr7wfatlik2b 9372220 9372218 2026-05-13T16:01:50Z ThomasPusch 1869 9372220 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Naskiĝintoj en Stirio]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Graz]] fuvmqf35rjgetm8e48z7obi2k45svoo Kategorio:Naskiĝintoj en Stirio 14 943506 9372219 2026-05-13T16:00:42Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Naskiĝintoj en Aŭstrio]]" 9372219 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Naskiĝintoj en Aŭstrio]] alr9159roiqehlsl9lyqogwjy9cnqid 9372221 9372219 2026-05-13T16:05:27Z ThomasPusch 1869 9372221 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Naskiĝintoj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Stirianoj]] hqo1ob2a268vg9gtxjwo1730pzqbk8k 9372225 9372221 2026-05-13T16:07:53Z ThomasPusch 1869 9372225 wikitext text/x-wiki {{PliPri|Stirio}}{{projektoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Stirianoj]] jn51tw6hczpkbgbp770uqio4g5xiwai Kategorio:Stirianoj 14 943507 9372222 2026-05-13T16:05:46Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Aŭstroj]]" 9372222 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Aŭstroj]] 4rpun4c99alou1ucgz5ar94776vg0h1 Stratis Myrivilis 0 943508 9372230 2026-05-13T16:19:43Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1353337839|Stratis Myrivilis]]" 9372230 wikitext text/x-wiki '''Efstratios STAMATOPOULOS''' (naskiĝis la 30-an de junio 1890 – mortis la 19-an de julio 1969) estis greka verkisto. Li estas konata pro verkado de romanoj, noveloj kaj noveloj sub la pseŭdonimo '''Stratis MYRIVILIS'''. Li estas asociita kun la " Generacio de la 30-aj jaroj " ([[d:Q174988]]).<ref>A. Karantonis, ''Πεζογράφοι και πεζογραφήματα της γενιάς του '30'', Papadimas, Athens, 1990.</ref> Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn (1960, 1962 kaj 1963).<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12541|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> * [http://andronikos.net/myrivilis.htm "Stratis Myrivilis: Mallonga biografio" fare de Pavlos Andronikos] * [http://www.ascsa.edu.gr/pdf/uploads/GLnews_winsum2005.pdf “Kronikoj de moderna Grekio: Myrivilis-Paperoj” de Leda Costaki en ''Gennadeion News'' Vintro/Somero 2005, p. 4] * [https://web.archive.org/web/20110201090933/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,866016,00.html La Maroj de amo] * [http://wiki.bath.ac.uk/display/libraryreviews/The+schoolmistress+with+the+golden+eyes+-+Myrivilis,+Stratis. La instruistino kun la oraj okuloj] [[Kategorio:Grekaj verkistoj]] 73tdqa72gh6vj3a1jm5oag2qe99n6pz 9372233 9372230 2026-05-13T16:22:29Z Sj1mor 12103 9372233 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Efstratios STAMATOPOULOS''' ({{Lang-el|Ευστράτιος Σταματόπουλος}}, naskiĝis la 30-an de junio 1890 – mortis la 19-an de julio 1969) estis greka verkisto. Li estas konata pro verkado de romanoj, noveloj kaj noveloj sub la pseŭdonimo '''Stratis MYRIVILIS''' ({{Lang|el|Στρατής Μυριβήλης}}). Li estas asociita kun la " Generacio de la 1930-aj jaroj " ([[d:Q174988]]).<ref>A. Karantonis, ''Πεζογράφοι και πεζογραφήματα της γενιάς του '30'', Papadimas, Athens, 1990.</ref> Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn (1960, 1962 kaj 1963).<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12541|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://andronikos.net/myrivilis.htm "Stratis Myrivilis: Mallonga biografio" fare de Pavlos Andronikos] * [http://www.ascsa.edu.gr/pdf/uploads/GLnews_winsum2005.pdf “Kronikoj de moderna Grekio: Myrivilis-Paperoj” de Leda Costaki en ''Gennadeion News'' Vintro/Somero 2005, p. 4] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Myrivilis, Stratis}} [[Kategorio:Grekaj verkistoj]] [[Kategorio:Pseŭdonimaj verkistoj]] em51n36wa5phtfom1c245jx95oelu0x 9372243 9372233 2026-05-13T16:41:02Z Sj1mor 12103 9372243 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Efstratios STAMATOPOULOS''' ({{Lang-el|Ευστράτιος Σταματόπουλος}}, naskiĝis la 30-an de junio 1890 en [[Lesbo]] – mortis la 19-an de julio 1969 en [[Ateno]]) estis greka verkisto. Li estas konata pro verkado de romanoj, noveloj kaj noveloj sub la pseŭdonimo '''Stratis MYRIVILIS''' ({{Lang|el|Στρατής Μυριβήλης}}). Li estas asociita kun la " Generacio de la 1930-aj jaroj " ([[d:Q174988]]).<ref>A. Karantonis, ''Πεζογράφοι και πεζογραφήματα της γενιάς του '30'', Papadimas, Athens, 1990.</ref> kaj ofte konsiderata la plej elstara reprezentanto de la [[modernismo]] en sia lando. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn (1960, 1962 kaj 1963).<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12541|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Liaj gravaj verkaĵoj estas Vivo en la Tombo, La Sankta Sireno kaj La Instruisto kun Oraj Okuloj. Li estis prezidanto de la arta konsilio de la Greka Nacia Teatro, prezidanto de la Verkista Unio en sia lando. En 1958, post malsukcese nomumita ses fojojn, li fine fariĝis membro de la Helena Akademio (Akademio de Atemo) - malfrua rekono de lia grava kontribuo al la [[greka literaturo]]. Li verkis romanojn, novelojn kaj novelojn kun militaj temoj kaj protesta karaktero aŭ per kiuj li priskribis la ordinaran vivon de la greka socio. La riĉeco de lirikaj elementoj kaj stila prilaboro estas rimarkindaj. Myrivilis debutis en prozo per la poemo ''"La Frenezulo"'' (1909). Li unue deklaris sin verkisto en 1915 per la noveloj "Ruĝaj Rakontoj". La unua periodo de lia literatura verkaro reflektas lian nunan kaj lastatempan pasintecon, lian vivon en [[Mitileno]], sed ĉefe lian partoprenon en militoj. La kulmino de lia kontraŭmilita spirito estas lia romano " Vivo en la Tombo " (1924), kun motivoj el la [[Unua Mondmilito]], altiris internacian atenton, kaj ĉi tiu periodo kulminis en 1932 per la romano "La Instruisto kun Oraj Okuloj". De aprilo 1923 ĝis januaro 1924, Myrivilis publikigis, en seriigita formo, la unuan version de sia [[Militnovelo|romano]] pri la Unua Mondmilito'', Vivo en la Tombo,'' en la semajna gazeto ''Kambana''. Pli longa, reviziita versio estis publikigita en Ateno en 1930, kaj preskaŭ subite, Myrivilis famiĝis tra Grekio. ''Vivo en la Tombo'' establis lin kiel majstran metiiston de greka prozo, kaj la verko mem estis vidita kiel turnopunkto en la evoluo de greka proza fikcio, markante ĝian plenaĝiĝon.<ref>Andreas Karandonis, "The Prose of Stratis Myrivilis", trans. J. A. Case-Kessissoglou, The Charioteer, 1(1960), 92.</ref> Dum la dua periodo, li turnis sin al la pasinteco kaj memoroj el sia infanaĝo. Verkoj de tiu periodo inkluzivas la novelojn ''Vasilis Arvanitis'' (1943), ''Idoloj'' ({{lang|el|Τα παγανά}}, 1945), ''Pan'' (1946), la romanon ''La Sankta Sireno'' ({{lang|el|Η Παναγιά η Γοργόνα}}, 1949) kaj la kolektojn de "La Libroj", nome: ''Verda libro'' (1935), ''Blua libro'' (1939), ''Ruĝa Libro'' (1952) kaj ''Roza libro'' (1959). == Verkaro == * 1923 : ''Nē zoē en táphō'' ("Vivo en la Tombo"); * 1933 : ''Hē daskála me ta chrysā mátia'' ("La Instruisto kun la Oraj Okuloj"); * 1955 : ''Hē Panagia hē Gorgóna'' ("Madono Gorgona"). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://andronikos.net/myrivilis.htm "Stratis Myrivilis: Mallonga biografio" fare de Pavlos Andronikos] * [http://www.ascsa.edu.gr/pdf/uploads/GLnews_winsum2005.pdf “Kronikoj de moderna Grekio: Myrivilis-Paperoj” de Leda Costaki en ''Gennadeion News'' Vintro/Somero 2005, p. 4] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Myrivilis, Stratis}} [[Kategorio:Grekaj verkistoj]] [[Kategorio:Pseŭdonimaj verkistoj]] de6575t42xkqb2xng10ckaci24x4wrr 9372245 9372243 2026-05-13T16:43:37Z Sj1mor 12103 9372245 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Efstratios STAMATOPOULOS''' ({{Lang-el|Ευστράτιος Σταματόπουλος}}, naskiĝis la 30-an de junio 1890 en [[Lesbo]] – mortis la 19-an de julio 1969 en [[Ateno]]) estis greka verkisto. Li estas konata pro verkado de romanoj, noveloj kaj noveloj sub la pseŭdonimo '''Stratis MYRIVILIS''' ({{Lang|el|Στρατής Μυριβήλης}}). Li estas asociita kun la " Generacio de la 1930-aj jaroj " ([[d:Q174988]]).<ref>A. Karantonis, ''Πεζογράφοι και πεζογραφήματα της γενιάς του '30'', Papadimas, Athens, 1990.</ref> kaj ofte konsiderata la plej elstara reprezentanto de la [[modernismo]] en sia lando. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn (1960, 1962 kaj 1963).<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12541|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Liaj gravaj verkaĵoj estas Vivo en la Tombo, La Sankta Sireno kaj La Instruisto kun Oraj Okuloj. Li estis prezidanto de la arta konsilio de la Greka Nacia Teatro, prezidanto de la Verkista Unio en sia lando. En 1958, post malsukcese nomumita ses fojojn, li fine fariĝis membro de la Helena Akademio (Akademio de Atemo) - malfrua rekono de lia grava kontribuo al la [[greka literaturo]]. Li verkis romanojn, novelojn kaj novelojn kun militaj temoj kaj protesta karaktero aŭ per kiuj li priskribis la ordinaran vivon de la greka socio. La riĉeco de lirikaj elementoj kaj stila prilaboro estas rimarkindaj. Myrivilis debutis en prozo per la poemo ''"La Frenezulo"'' (1909). Li unue deklaris sin verkisto en 1915 per la noveloj "Ruĝaj Rakontoj". La unua periodo de lia literatura verkaro reflektas lian nunan kaj lastatempan pasintecon, lian vivon en [[Mitileno]], sed ĉefe lian partoprenon en militoj. La kulmino de lia kontraŭmilita spirito estas lia romano " Vivo en la Tombo " (1924), kun motivoj el la [[Unua Mondmilito]], altiris internacian atenton, kaj ĉi tiu periodo kulminis en 1932 per la romano "La Instruisto kun Oraj Okuloj". Lia plej grava verko, ''Vivo en la Tombo'', enhavas multajn aŭtobiografiajn elementojn. Kiel Kostoulas, la ĉefrolulo, Myrivilis servis en la armeo, kaj multaj el la ĉapitroj de la verko komenciĝas per notoj el lia propra [[taglibro]]. Kiel lia ĉefrolulo, li estis studento sur Lesbo kiam li estis rekrutita meze de ondo da naciisma fervoro. Myrivilis havis abundan milittempan sperton por uzi post jardeko. Reveninte al civila vivo, li verkis fikcion, ĵurnalismon kaj pacifistan propagandon. De aprilo 1923 ĝis januaro 1924, Myrivilis publikigis, en seriigita formo, la unuan version de sia [[Militnovelo|romano]] pri la Unua Mondmilito'', Vivo en la Tombo,'' en la semajna gazeto ''Kambana''. Pli longa, reviziita versio estis publikigita en Ateno en 1930, kaj preskaŭ subite, Myrivilis famiĝis tra Grekio. ''Vivo en la Tombo'' establis lin kiel majstran metiiston de greka prozo, kaj la verko mem estis vidita kiel turnopunkto en la evoluo de greka proza fikcio, markante ĝian plenaĝiĝon.<ref>Andreas Karandonis, "The Prose of Stratis Myrivilis", trans. J. A. Case-Kessissoglou, The Charioteer, 1(1960), 92.</ref> Dum la dua periodo, li turnis sin al la pasinteco kaj memoroj el sia infanaĝo. Verkoj de tiu periodo inkluzivas la novelojn ''Vasilis Arvanitis'' (1943), ''Idoloj'' ({{lang|el|Τα παγανά}}, 1945), ''Pan'' (1946), la romanon ''La Sankta Sireno'' ({{lang|el|Η Παναγιά η Γοργόνα}}, 1949) kaj la kolektojn de "La Libroj", nome: ''Verda libro'' (1935), ''Blua libro'' (1939), ''Ruĝa Libro'' (1952) kaj ''Roza libro'' (1959). == Verkaro == * 1923 : ''Nē zoē en táphō'' ("Vivo en la Tombo"); * 1933 : ''Hē daskála me ta chrysā mátia'' ("La Instruisto kun la Oraj Okuloj"); * 1955 : ''Hē Panagia hē Gorgóna'' ("Madono Gorgona"). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://andronikos.net/myrivilis.htm "Stratis Myrivilis: Mallonga biografio" fare de Pavlos Andronikos] * [http://www.ascsa.edu.gr/pdf/uploads/GLnews_winsum2005.pdf “Kronikoj de moderna Grekio: Myrivilis-Paperoj” de Leda Costaki en ''Gennadeion News'' Vintro/Somero 2005, p. 4] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Myrivilis, Stratis}} [[Kategorio:Grekaj verkistoj]] [[Kategorio:Pseŭdonimaj verkistoj]] t8vtpcnumnwdugmi7wdux0ilfen7bc9 Diskuto:Friedrich von Lama 1 943509 9372234 2026-05-13T16:29:53Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La teksto nun estas ligata el '''kvin''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. ~~~~" 9372234 wikitext text/x-wiki La teksto nun estas ligata el '''kvin''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:29, 13 maj. 2026 (UTC) 0rnu558m6gvv1v98k9xgf5it4mtrh6o Diskuto:Franz Martin 1 943510 9372236 2026-05-13T16:30:29Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La teksto nun estas ligata el '''dek''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. ~~~~" 9372236 wikitext text/x-wiki La teksto nun estas ligata el '''dek''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:30, 13 maj. 2026 (UTC) 4gqiu0ovcbvrgeptt1j2sju2kvths8d Diskuto:Erich Windbichler 1 943511 9372238 2026-05-13T16:31:07Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La teksto nun estas ligata el '''kvar''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. ~~~~" 9372238 wikitext text/x-wiki La teksto nun estas ligata el '''kvar''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:31, 13 maj. 2026 (UTC) 0zghqolqaoim9knc0l6pbloxbnbc5cm Diskuto:Edmund Sinnhuber 1 943512 9372239 2026-05-13T16:31:44Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La teksto nun estas ligata el '''kvar''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. ~~~~" 9372239 wikitext text/x-wiki La teksto nun estas ligata el '''kvar''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:31, 13 maj. 2026 (UTC) 0zghqolqaoim9knc0l6pbloxbnbc5cm Diskuto:Berthold Pürstinger 1 943513 9372241 2026-05-13T16:32:28Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La teksto nun estas ligata el '''dek du''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. ~~~~" 9372241 wikitext text/x-wiki La teksto nun estas ligata el '''dek du''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:32, 13 maj. 2026 (UTC) 6qjij241tk0edfkwwlbcys9u1moc09r Diskuto:Adolf Schemel 1 943514 9372242 2026-05-13T16:33:22Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Tiu teksto ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar iom tro malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas tri ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. ~~~~" 9372242 wikitext text/x-wiki Tiu teksto ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar iom tro malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas tri ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:33, 13 maj. 2026 (UTC) 3upm2vd2k4tyr13v5kl2r6a0fdn392k Diskuto:Antoine Saint-John 1 943515 9372246 2026-05-13T16:44:02Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Tiu teksto ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar iom tro malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas du ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. ~~~~" 9372246 wikitext text/x-wiki Tiu teksto ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar iom tro malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas du ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:44, 13 maj. 2026 (UTC) kx8m9e3gadei7sg2y3mrbeptefflpri Diskuto:Jean-Paul Cisife 1 943516 9372248 2026-05-13T16:44:27Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Tiu teksto ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar iom tro malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas du ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. ~~~~" 9372248 wikitext text/x-wiki Tiu teksto ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar iom tro malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas du ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:44, 13 maj. 2026 (UTC) kx8m9e3gadei7sg2y3mrbeptefflpri 9372271 9372248 2026-05-13T16:59:57Z ThomasPusch 1869 9372271 wikitext text/x-wiki Tiu teksto ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar iom tro malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''du''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:44, 13 maj. 2026 (UTC) agz0a2lfu8u7r87n0lbfu42h1kr1g1t Diskuto:Claude Veillot 1 943517 9372250 2026-05-13T16:45:56Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Tiu teksto ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar tro malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas unu ligilo de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. ~~~~" 9372250 wikitext text/x-wiki Tiu teksto ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar tro malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas unu ligilo de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:45, 13 maj. 2026 (UTC) jog9hd0i49qbz2s7nhawp6gtifoid65 Alexander Baumgartner 0 943518 9372252 2026-05-13T16:47:01Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1305332815|Alexander Baumgartner]]" 9372252 wikitext text/x-wiki '''Aleksandro Baumgartner''' SJ (naskiĝis la 27-an de junio 1841 en [[Sankt-Galo]] – mortis la 5-an de oktobro 1910 en [[Luksemburgo]]) estis svisa jezuito, poeto kaj verkisto pri la historio de literaturo. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=763|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> [[Kategorio:Germanaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Svisaj jezuitoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] 46taeb6h602598m8tx1jm44pb6xwcal 9372263 9372252 2026-05-13T16:52:20Z Sj1mor 12103 9372263 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Aleksandro Baumgartner''' SJ (naskiĝis la 27-an de junio 1841 en [[Sankt-Galo]] – mortis la 5-an de oktobro 1910 en [[Luksemburgo]]) estis svisa jezuito, poeto kaj verkisto pri la historio de literaturo. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=763|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Kelkaj el liaj poemoj estis verkitaj por specialaj okazoj, inkluzive de ''"Festspiel Zur Calderonfeier''" (1881), kiu unue aperis en ''"Stimmen aus Maria-Laach"'' sed baldaŭ, pro ripetaj petoj, estis publikigita kiel libro kun mallonga biografio pri la hispana poeto [[Calderón]]. Lia ''"Lauretanische Litane''", konsistanta el kvindek naŭ sonetoj, ankaŭ estis verkita por speciala okazo kaj unue presita en 1883. Li ankaŭ tradukis fremdlingvan poezion. En 1883, Aleksandro vizitis [[Islando|Islandon]], [[Ferooj|Feroojn]] kaj [[Skandinavio|Skandinavion]]. Tri jarojn poste, li vizitis [[Danio|Danion]], [[Svedio|Svedion]] kaj [[Norvegio|Norvegion]]. Ambaŭ vojaĝoj estis dokumentitaj en liaj verkoj, ''Nordische Fahrten'' (1889 kaj 1890). Li ankaŭ verkis multajn artikolojn pri literaturhistorio en ''Stimmen aus Maria-Laach'', kiuj estis kolektitaj kaj publikigitaj en 1912. Li publikigis ''Lessings religiosen Entwicklungsgang'' (1877); ''Longfellow'' (1887), takson de la poemoj de [[Henry Longfellow]]; kaj biografion de [[Goethe]] en tri volumoj (1879). La ses volumoj de lia historio de la mondliteraturo estas la jenaj: * {{lang|de|''Westasien und die Nillander''}} (1897) * {{lang|de|''Indien und Ostasien''}} (1897) * {{lang|de|''Die klassische Literatur der Griechen und Römer''}} (1900) * {{lang|de|''Die lateinische und griechische Literatur der christlichen Volker''}} (1900) * {{lang|de|''Die französische Literatur''}} (1905) * {{lang|de|''Die italienische Literatur''}} (1911) La plene katolika vidpunkto en ĉiuj liaj verkoj estas memevidenta. Liaj fortaj religiaj konvinkoj igis lin partopreni en la disputo pri katolika literaturo per la publikigo de la pamfleto ''{{Lang|de|Die Stellung der deutschen Katholiken zur neueren Literatur}}''. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Baumgartner, Aleksandro}} [[Kategorio:Germanaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Svisaj jezuitoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] dz9i7r0s5g9k0mvd0yiniinv9yoqe2v Diskuto:Catherine Delaporte 1 943519 9372256 2026-05-13T16:48:55Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Tiu teksto ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar iom tro malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas du ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:44, 13 maj. 2026 (UTC)" 9372256 wikitext text/x-wiki Tiu teksto ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar iom tro malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas du ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:44, 13 maj. 2026 (UTC) kx8m9e3gadei7sg2y3mrbeptefflpri Diskuto:Caroline Bonhomme 1 943520 9372257 2026-05-13T16:49:05Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Tiu teksto ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar iom tro malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas du ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:44, 13 maj. 2026 (UTC)" 9372257 wikitext text/x-wiki Tiu teksto ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar iom tro malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas du ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:44, 13 maj. 2026 (UTC) kx8m9e3gadei7sg2y3mrbeptefflpri Diskuto:Karl-Michael Vogler 1 943521 9372259 2026-05-13T16:50:29Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La teksto nun estas ligata el '''kvin''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. ~~~~" 9372259 wikitext text/x-wiki La teksto nun estas ligata el '''kvin''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:50, 13 maj. 2026 (UTC) 9qmp4d8n0iwy72nqxk9sr2gfzu6yag4 Diskuto:Joachim Hansen 1 943522 9372260 2026-05-13T16:50:46Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La teksto nun estas ligata el '''sep''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. ~~~~" 9372260 wikitext text/x-wiki La teksto nun estas ligata el '''sep''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:50, 13 maj. 2026 (UTC) m10l41f9keanky0kee9crzyk7huyeeo Diskuto:Pascal Jardin 1 943523 9372261 2026-05-13T16:51:21Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La teksto nun estas ligata el '''kvar''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. ~~~~" 9372261 wikitext text/x-wiki La teksto nun estas ligata el '''kvar''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:51, 13 maj. 2026 (UTC) 3kv7rnaki0xwctjoyp4dz22wtvg6gq7 Diskuto:Robert Enrico 1 943524 9372262 2026-05-13T16:51:37Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "La teksto nun estas ligata el '''16''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. ~~~~" 9372262 wikitext text/x-wiki La teksto nun estas ligata el '''16''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:51, 13 maj. 2026 (UTC) o3rplthq2skx0k1jidhn8ujhphrbt3a 9372655 9372262 2026-05-14T09:15:16Z ThomasPusch 1869 9372655 wikitext text/x-wiki La teksto nun estas ligata el '''16''' aliaj artikoloj (teknikaj listoj, diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkuliĝas). Tio plene sufiĉas por ne esti [[vikipedio:orfo|artikola orfo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:51, 13 maj. 2026 (UTC) l8wtca0xmxfry1a30qxu6gbbuu81juv Diskuto:Maria João Pires 1 943525 9372265 2026-05-13T16:52:54Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Tiu teksto ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar iom tro malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas du ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:44, 13 maj. 2026 (UTC)" 9372265 wikitext text/x-wiki Tiu teksto ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar iom tro malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas du ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:44, 13 maj. 2026 (UTC) kx8m9e3gadei7sg2y3mrbeptefflpri Diskuto:Alexander Baumgartner 1 943526 9372267 2026-05-13T16:54:03Z Sj1mor 12103 /* Nom(ig)o kun x */ nova sekcio 9372267 wikitext text/x-wiki == Nom(ig)o kun x == Ĉu pli bone nomi la artikolon kun "Aleksander" ? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 16:54, 13 maj. 2026 (UTC) hs41q1g61ttk0kgsxf0ukx4qoy6yyb9 William Ralph Inge 0 943527 9372273 2026-05-13T17:01:19Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1353651323|William Ralph Inge]]" 9372273 wikitext text/x-wiki '''William Ralph INGE''' ( / ˈɪŋ / (naskiĝis la 6-an de junio 1860, en Crayke, [[Yorkshire]] - mortis la 26-an de februaro 1954, en [[Wallingford]], [[Oxfordshire]]) estis angla verkisto, [[Anglikanismo|anglikana]] [[pastro]], profesoro pri [[teologio]] ĉe [[Universitato Kembriĝo|Kembriĝo]], kaj [[Dekano (eklezio)|dekano]] de la [[Katedralo Sankta Paŭlo (Londono)|Katedralo Sankta Paŭlo]]. Kvankam kiel verkisto li uzis la verkojn '''de W.&nbsp;R. Inge''', kaj li persone estis konata kiel Ralph,<ref>e.g. in [[Hensley Henson]]'s diaries: {{cite web|title=The Henson Journals|date=31 March 1923|url=https://henson.durham.ac.uk/journals/23-03-31|access-date=23 September 2023}}</ref> li estis vaste konata per sia titolo kiel '''Dekano Inge'''. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn.<ref name="Nomination Database">{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=4451|title=Nomuma datenbazo|website=nobelprize.org|access-date=19 April 2017}}</ref> Li famiĝis kiel unu el la ĉefaj subtenantoj de sintezo de [[platonismo]] kaj [[kristanismo]]. Kun forta intelekta inklino, li tre laŭdis kristanan mistikismon ([[d:Q655970]]). [[Dosiero:TIMEMagazine24Nov1924.jpg|dekstra|eta|265x265ra|Kovrilo de ''[[Time]]'', la 24-an de novembro 1924]] * [http://anglicanhistory.org/england/wringe/ Bibliografia gvidlibro] de Project Canterbury * {{Gutenberg|id=1534}} * [[iarchive:MickeyDeanWilliamInge1960|Registraĵo de Inge parolanta]] [[Kategorio:Protestantaj mistikuloj]] [[Kategorio:Anglaj eŭgenikistoj]] [[Kategorio:Anglaj anglikanoj]] [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] 911te7kv7lfors3xzttozcdf880gbsh 9372278 9372273 2026-05-13T17:14:53Z Sj1mor 12103 9372278 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''William Ralph INGE''' /ˈɪŋ/ (naskiĝis la 6-an de junio 1860, en Crayke, [[Yorkshire]] - mortis la 26-an de februaro 1954, en [[Wallingford]], [[Oxfordshire]]) estis angla verkisto, [[Anglikanismo|anglikana]] [[pastro]], profesoro pri [[teologio]] ĉe [[Universitato Kembriĝo|Kembriĝo]], kaj [[Dekano (eklezio)|dekano]] de la [[Katedralo Sankta Paŭlo (Londono)|Katedralo Sankta Paŭlo]]. Kvankam kiel verkisto li uzis la verkojn '''de W.&nbsp;R. Inge''', kaj li persone estis konata kiel Ralph,<ref>ekz. en la taglibroj de Hensley Henson: {{cite web|title=The Henson Journals|date=31 March 1923|url=https://henson.durham.ac.uk/journals/23-03-31|access-date=23 September 2023}}</ref> li estis vaste konata per sia titolo kiel '''Dekano Inge'''. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn.<ref name="Nomination Database">{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=4451|title=Nomuma datenbazo|website=nobelprize.org|access-date=19 April 2017}}</ref> Li famiĝis kiel unu el la ĉefaj subtenantoj de sintezo de [[platonismo]] kaj [[kristanismo]]. Kun forta intelekta inklino, li tre laŭdis kristanan mistikismon ([[d:Q655970]]). [[Dosiero:The_Idea_of_Progress.djvu|maldekstra|eta|272x272ra|[[wikisource:The_Idea_of_Progress|La Ideo de Progreso]] . La [[Romanes Lecture|Prelego de Romanes]] 1920.]] Inge famiĝis kiel kulturkritikisto kaj kritikisto de naiva kredo je [[progresismo]]. Li esprimis ĉi tiujn vidpunktojn, interalie, en siaj [[George John Romanes|Romanes]] ([[d:Q983825]])-prelegoj de 1920 kaj en siaj kolumnoj en la ''[[Evening Standard]]''. Tial li estis kromnomita " ''La Malgaja Dekano'' " fare de la gazetaro. En ĉi tiuj publikaĵoj, li argumentis, ke kvankam la mirindaj malkovroj de la moderna mondo havis grandan teknikan valoron, ili ne reprezentis ian veran progreson por la [[homa naturo]]. Laŭ Timothy Austen en la Gifford-prelegoj, William Inge ne havis nur elitistajn vidpunktojn. Li kritikis [[Demokratio|demokration]] favore al la regado de [[Klera despotismo|klera]] [[elito]], eĥante [[Alexis de Tocqueville|Tocqueville]] kaj [[Burke]], dum restante subtenanta la [[Parlamenta sistemo|parlamentan]] kaj [[Reprezenta demokratio|reprezentan sistemon]] kontraŭ [[aŭtokratio]]. Li ankaŭ kritikis [[Sociala ŝtato|socialŝtatajn]] mezurojn. Li emis al [[Eŭgeniko|eŭgenikaj]] pozicioj, kiujn li nur parte kvalifikis konsiderante la maljustecojn faritajn de la [[naziismo]]. Koncerne [[Nudismo|nudismon]], li havis tre progresemajn vidpunktojn por la tempo. Li subtenis la publikigon de la libro ''The New Gymnosophy: Nudity and the Modern Life'' de Maurice Parmelee kaj kritikis tiujn lokajn politikistojn, kiuj postulis, ke strandvizitantoj portu tutkorpajn naĝkostumojn. Inge estis produktiva verkisto. Aldone al amaso da artikoloj, prelegoj kaj predikoj, li ankaŭ verkis pli ol 35 verkojn. Li estas plej konata pro siaj verkoj pri [[Plotino]] kaj [[Novplatonismo|novplatona]] filozofio, kaj pri kristana mistikismo, sed ankaŭ verkis pri ĝeneralaj temoj de la vivo kaj aktuala politiko. [[Dosiero:TIMEMagazine24Nov1924.jpg|dekstra|eta|265x265ra|Kovrilo de ''[[Time]]'', la 24-an de novembro 1924]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://anglicanhistory.org/england/wringe/ Bibliografia gvidlibro] de Project Canterbury * {{Gutenberg|id=1534}} * [[iarchive:MickeyDeanWilliamInge1960|Registraĵo de Inge parolanta]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Inge, William Ralph}} [[Kategorio:Protestantaj mistikuloj]] [[Kategorio:Anglaj eŭgenikistoj]] [[Kategorio:Anglaj anglikanoj]] [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] jlwjpsq9naozlkqox7iqtcgn6miz0ul Burke 0 943528 9372277 2026-05-13T17:10:57Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Edmund Burke]] 9372277 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Edmund Burke]] n0u4ohamlxhmh9pdlkhsk6w6xnzowgq Abatejo Rajhenburg 0 943529 9372279 2026-05-13T17:58:27Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun " [[file:Rajhenburg Castle 01.JPG|eta|Reiĉenburg (2013)]] '''Abatejo Rajhenburg''' (germane: ''Abtei Reichenburg'', latine: ''Abbatia Beatae Mariae de Liberatione'') estis inter 1881 kaj 2004 klostro de la [[trapistoj]] je Rajhenburg-kastelo en Brestanica ([[Občina Krško|municipo Krško]]), Slovenujo. == Historio == Kiam la franca abatejo ''Notre-Dame des Dombes]] (en Le Plantay// [[Kantono Ceyzériat]]) sentis sin minacatoj fare de aŭtoritatoj de la tria Respu..." 9372279 wikitext text/x-wiki [[file:Rajhenburg Castle 01.JPG|eta|Reiĉenburg (2013)]] '''Abatejo Rajhenburg''' (germane: ''Abtei Reichenburg'', latine: ''Abbatia Beatae Mariae de Liberatione'') estis inter 1881 kaj 2004 klostro de la [[trapistoj]] je Rajhenburg-kastelo en Brestanica ([[Občina Krško|municipo Krško]]), Slovenujo. == Historio == Kiam la franca abatejo ''Notre-Dame des Dombes]] (en Le Plantay// [[Kantono Ceyzériat]]) sentis sin minacatoj fare de aŭtoritatoj de la [[tria Respubliko de Francio|Tria respubliko]] ili ekserĉis alternativan lokon por spirita ekfloro. En 1881 ili fondis, kun financa helpo de la oblato Gabriel Giraŭd (1836–1899), ĉe rivero [[Savo]] novan monaĥejon ''Notre-Dame de la Délivrance''. En 1885 ĝi promociiĝis je memstara priorejo kaj en 1891 je abatejo. La trapistoj, kiuj laŭ modernaj metodoj produktis ĉokoladon kaj likvoron, faris terkultivadon kaj presadon de libroj kaj periodaĵoj, vere antaŭenpuŝis la enregionan evoluon. Pro politika nestabileco en la tiama [[Regno Jugoslavio]] ili sendis de 1934 ordenanojn al [[Alĝerio]], kie ili starigis la monaĥejon ''Notre-Dame de l'Atlas''. Ĝia oficiala fondiĝo estis en la 1938-a jaro fare de la monaĥejo ''Abbaye Notre-Dame d’Aiguebelle'' (en [[Montjoyer]]). En 1941 la [[nazioj]] neniigis la monaĥejon kaj establis surloke deportacian lageron.<ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' p. 649, Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8</ref> La al la klostro ''Marija-Zvijezda'' (en [[Banjaluko]]) irintaj monaĥoj rajtis reveni post fino de la okupado fare de [[Wehrmaĉt]]. Sed ja en 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] denove forpelis lin. Ĝis 1963 la monaĥoj vivis en la [[diasporo]]: inter 1963 kaj 1965 ili ankoraŭfoje kunvivis en Radmirje, kvartalo de [[Ljubno]]. En 1965 estis nova dissplitiĝo. Kiam forpasis la lasta trapisto de Rajhenburg en 2004, ankaŭ la abatejo oficiale malfondiĝis. === Superuloj === * Bernard Sirvain (1880–1885) * Jean-Baptiste Epalle (1885–1910) * Placide Epalle (1910–1940) * Pius Novak (1940–1982) == Literaturo == * ''Le frère Gabriel Giraŭd et son œuvre à Reichenburg (Autriche) 1836–1899''. Notre-Dame de la Délivrance 1909. * [[Laurent Henri Cottineaŭ]]: ''Répertoire topo-bibliographique des abbayes et prieurés''. Vol. 2. Protat, Mâcon 1939–1970. Represo: Brepols, Turnhout 1995. Kol. 2431. * [[Bernard Peugniez]]: ''Le Guide routier de l'Europe cistercienne,'' Editions du Signe, Strasburgo 2012, p. 1110–1111. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=481 fotoj historiaj de la abatejo] * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Reichenburg Rajhenburg-kovento] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Giraud,_Gabriel Giraud, Gabriel] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Sirvain,_Bernard Sirvain, Bernard] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' isterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Jean-Baptiste Epalle, Jean-Baptiste] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Placide Epalle, Placide] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Novak,_Pius Novak, Pius] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.muzej-nz.si/?page_id=1267 slovenlingva muzea paĝaro konventonrilata] * [http://www.gradrajhenburg.si/fotogalerija/grad-rajhenburg-pred-obnovo fotoj de la burgo hodiaŭa] == Notoj == <references /> {{Coordinate|NS=45.989258|EW=15.466536|type=landmark|region=SI}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Trapistoj]] [[Kategorio:Malaperis en 2004]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] q6ax4l7pz9k0pm07vdqx1w3ksjireu8 9372282 9372279 2026-05-13T18:00:15Z Tirolischleioans 254019 9372282 wikitext text/x-wiki [[file:Rajhenburg Castle 01.JPG|eta|Rajhenburg-kastelo (2013)]] '''Abatejo Rajhenburg''' (slovene: ''Trapistovski samostan Marijinega odrešenja Rajhenburg,'' germane: ''Abtei Reichenburg'', latine: ''Abbatia Beatae Mariae de Liberatione'') estis inter 1881 kaj 2004 klostro de la [[trapistoj]] je Rajhenburg-kastelo en Brestanica ([[Občina Krško|municipo Krško]]), Slovenujo. == Historio == Kiam la franca abatejo ''Notre-Dame des Dombes]] (en Le Plantay// [[Kantono Ceyzériat]]) sentis sin minacatoj fare de aŭtoritatoj de la [[tria Respubliko de Francio|Tria respubliko]] ili ekserĉis alternativan lokon por spirita ekfloro. En 1881 ili fondis, kun financa helpo de la oblato Gabriel Giraŭd (1836–1899), ĉe rivero [[Savo]] novan monaĥejon ''Notre-Dame de la Délivrance''. En 1885 ĝi promociiĝis je memstara priorejo kaj en 1891 je abatejo. La trapistoj, kiuj laŭ modernaj metodoj produktis ĉokoladon kaj likvoron, faris terkultivadon kaj presadon de libroj kaj periodaĵoj, vere antaŭenpuŝis la enregionan evoluon. Pro politika nestabileco en la tiama [[Regno Jugoslavio]] ili sendis de 1934 ordenanojn al [[Alĝerio]], kie ili starigis la monaĥejon ''Notre-Dame de l'Atlas''. Ĝia oficiala fondiĝo estis en la 1938-a jaro fare de la monaĥejo ''Abbaye Notre-Dame d’Aiguebelle'' (en [[Montjoyer]]). En 1941 la [[nazioj]] neniigis la monaĥejon kaj establis surloke deportacian lageron.<ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' p. 649, Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8</ref> La al la klostro ''Marija-Zvijezda'' (en [[Banjaluko]]) irintaj monaĥoj rajtis reveni post fino de la okupado fare de [[Wehrmaĉt]]. Sed ja en 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] denove forpelis lin. Ĝis 1963 la monaĥoj vivis en la [[diasporo]]: inter 1963 kaj 1965 ili ankoraŭfoje kunvivis en Radmirje, kvartalo de [[Ljubno]]. En 1965 estis nova dissplitiĝo. Kiam forpasis la lasta trapisto de Rajhenburg en 2004, ankaŭ la abatejo oficiale malfondiĝis. === Superuloj === * Bernard Sirvain (1880–1885) * Jean-Baptiste Epalle (1885–1910) * Placide Epalle (1910–1940) * Pius Novak (1940–1982) == Literaturo == * ''Le frère Gabriel Giraŭd et son œuvre à Reichenburg (Autriche) 1836–1899''. Notre-Dame de la Délivrance 1909. * [[Laurent Henri Cottineaŭ]]: ''Répertoire topo-bibliographique des abbayes et prieurés''. Vol. 2. Protat, Mâcon 1939–1970. Represo: Brepols, Turnhout 1995. Kol. 2431. * [[Bernard Peugniez]]: ''Le Guide routier de l'Europe cistercienne,'' Editions du Signe, Strasburgo 2012, p. 1110–1111. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=481 fotoj historiaj de la abatejo] * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Reichenburg Rajhenburg-kovento] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Giraud,_Gabriel Giraud, Gabriel] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Sirvain,_Bernard Sirvain, Bernard] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' isterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Jean-Baptiste Epalle, Jean-Baptiste] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Placide Epalle, Placide] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Novak,_Pius Novak, Pius] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.muzej-nz.si/?page_id=1267 slovenlingva muzea paĝaro konventonrilata] * [http://www.gradrajhenburg.si/fotogalerija/grad-rajhenburg-pred-obnovo fotoj de la burgo hodiaŭa] == Notoj == <references /> {{Coordinate|NS=45.989258|EW=15.466536|type=landmark|region=SI}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Trapistoj]] [[Kategorio:Malaperis en 2004]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] jyv45pvb90ifki19fq42lzr7czp62zt 9372283 9372282 2026-05-13T18:00:35Z Tirolischleioans 254019 /* Historio */ 9372283 wikitext text/x-wiki [[file:Rajhenburg Castle 01.JPG|eta|Rajhenburg-kastelo (2013)]] '''Abatejo Rajhenburg''' (slovene: ''Trapistovski samostan Marijinega odrešenja Rajhenburg,'' germane: ''Abtei Reichenburg'', latine: ''Abbatia Beatae Mariae de Liberatione'') estis inter 1881 kaj 2004 klostro de la [[trapistoj]] je Rajhenburg-kastelo en Brestanica ([[Občina Krško|municipo Krško]]), Slovenujo. == Historio == Kiam la franca abatejo ''Notre-Dame des Dombes]] (en Le Plantay/ [[Kantono Ceyzériat]]) sentis sin minacatoj fare de aŭtoritatoj de la [[tria Respubliko de Francio|Tria respubliko]] ili ekserĉis alternativan lokon por spirita ekfloro. En 1881 ili fondis, kun financa helpo de la oblato Gabriel Giraŭd (1836–1899), ĉe rivero [[Savo]] novan monaĥejon ''Notre-Dame de la Délivrance''. En 1885 ĝi promociiĝis je memstara priorejo kaj en 1891 je abatejo. La trapistoj, kiuj laŭ modernaj metodoj produktis ĉokoladon kaj likvoron, faris terkultivadon kaj presadon de libroj kaj periodaĵoj, vere antaŭenpuŝis la enregionan evoluon. Pro politika nestabileco en la tiama [[Regno Jugoslavio]] ili sendis de 1934 ordenanojn al [[Alĝerio]], kie ili starigis la monaĥejon ''Notre-Dame de l'Atlas''. Ĝia oficiala fondiĝo estis en la 1938-a jaro fare de la monaĥejo ''Abbaye Notre-Dame d’Aiguebelle'' (en [[Montjoyer]]). En 1941 la [[nazioj]] neniigis la monaĥejon kaj establis surloke deportacian lageron.<ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' p. 649, Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8</ref> La al la klostro ''Marija-Zvijezda'' (en [[Banjaluko]]) irintaj monaĥoj rajtis reveni post fino de la okupado fare de [[Wehrmaĉt]]. Sed ja en 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] denove forpelis lin. Ĝis 1963 la monaĥoj vivis en la [[diasporo]]: inter 1963 kaj 1965 ili ankoraŭfoje kunvivis en Radmirje, kvartalo de [[Ljubno]]. En 1965 estis nova dissplitiĝo. Kiam forpasis la lasta trapisto de Rajhenburg en 2004, ankaŭ la abatejo oficiale malfondiĝis. === Superuloj === * Bernard Sirvain (1880–1885) * Jean-Baptiste Epalle (1885–1910) * Placide Epalle (1910–1940) * Pius Novak (1940–1982) == Literaturo == * ''Le frère Gabriel Giraŭd et son œuvre à Reichenburg (Autriche) 1836–1899''. Notre-Dame de la Délivrance 1909. * [[Laurent Henri Cottineaŭ]]: ''Répertoire topo-bibliographique des abbayes et prieurés''. Vol. 2. Protat, Mâcon 1939–1970. Represo: Brepols, Turnhout 1995. Kol. 2431. * [[Bernard Peugniez]]: ''Le Guide routier de l'Europe cistercienne,'' Editions du Signe, Strasburgo 2012, p. 1110–1111. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=481 fotoj historiaj de la abatejo] * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Reichenburg Rajhenburg-kovento] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Giraud,_Gabriel Giraud, Gabriel] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Sirvain,_Bernard Sirvain, Bernard] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' isterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Jean-Baptiste Epalle, Jean-Baptiste] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Placide Epalle, Placide] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Novak,_Pius Novak, Pius] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.muzej-nz.si/?page_id=1267 slovenlingva muzea paĝaro konventonrilata] * [http://www.gradrajhenburg.si/fotogalerija/grad-rajhenburg-pred-obnovo fotoj de la burgo hodiaŭa] == Notoj == <references /> {{Coordinate|NS=45.989258|EW=15.466536|type=landmark|region=SI}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Trapistoj]] [[Kategorio:Malaperis en 2004]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] 17gyzfhvwjchlac0mpwcmq4254tipyz 9372284 9372283 2026-05-13T18:00:47Z Tirolischleioans 254019 /* Historio */ 9372284 wikitext text/x-wiki [[file:Rajhenburg Castle 01.JPG|eta|Rajhenburg-kastelo (2013)]] '''Abatejo Rajhenburg''' (slovene: ''Trapistovski samostan Marijinega odrešenja Rajhenburg,'' germane: ''Abtei Reichenburg'', latine: ''Abbatia Beatae Mariae de Liberatione'') estis inter 1881 kaj 2004 klostro de la [[trapistoj]] je Rajhenburg-kastelo en Brestanica ([[Občina Krško|municipo Krško]]), Slovenujo. == Historio == Kiam la franca abatejo ''Notre-Dame des Dombes'' (en Le Plantay/ [[Kantono Ceyzériat]]) sentis sin minacatoj fare de aŭtoritatoj de la [[tria Respubliko de Francio|Tria respubliko]] ili ekserĉis alternativan lokon por spirita ekfloro. En 1881 ili fondis, kun financa helpo de la oblato Gabriel Giraŭd (1836–1899), ĉe rivero [[Savo]] novan monaĥejon ''Notre-Dame de la Délivrance''. En 1885 ĝi promociiĝis je memstara priorejo kaj en 1891 je abatejo. La trapistoj, kiuj laŭ modernaj metodoj produktis ĉokoladon kaj likvoron, faris terkultivadon kaj presadon de libroj kaj periodaĵoj, vere antaŭenpuŝis la enregionan evoluon. Pro politika nestabileco en la tiama [[Regno Jugoslavio]] ili sendis de 1934 ordenanojn al [[Alĝerio]], kie ili starigis la monaĥejon ''Notre-Dame de l'Atlas''. Ĝia oficiala fondiĝo estis en la 1938-a jaro fare de la monaĥejo ''Abbaye Notre-Dame d’Aiguebelle'' (en [[Montjoyer]]). En 1941 la [[nazioj]] neniigis la monaĥejon kaj establis surloke deportacian lageron.<ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' p. 649, Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8</ref> La al la klostro ''Marija-Zvijezda'' (en [[Banjaluko]]) irintaj monaĥoj rajtis reveni post fino de la okupado fare de [[Wehrmaĉt]]. Sed ja en 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] denove forpelis lin. Ĝis 1963 la monaĥoj vivis en la [[diasporo]]: inter 1963 kaj 1965 ili ankoraŭfoje kunvivis en Radmirje, kvartalo de [[Ljubno]]. En 1965 estis nova dissplitiĝo. Kiam forpasis la lasta trapisto de Rajhenburg en 2004, ankaŭ la abatejo oficiale malfondiĝis. === Superuloj === * Bernard Sirvain (1880–1885) * Jean-Baptiste Epalle (1885–1910) * Placide Epalle (1910–1940) * Pius Novak (1940–1982) == Literaturo == * ''Le frère Gabriel Giraŭd et son œuvre à Reichenburg (Autriche) 1836–1899''. Notre-Dame de la Délivrance 1909. * [[Laurent Henri Cottineaŭ]]: ''Répertoire topo-bibliographique des abbayes et prieurés''. Vol. 2. Protat, Mâcon 1939–1970. Represo: Brepols, Turnhout 1995. Kol. 2431. * [[Bernard Peugniez]]: ''Le Guide routier de l'Europe cistercienne,'' Editions du Signe, Strasburgo 2012, p. 1110–1111. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=481 fotoj historiaj de la abatejo] * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Reichenburg Rajhenburg-kovento] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Giraud,_Gabriel Giraud, Gabriel] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Sirvain,_Bernard Sirvain, Bernard] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' isterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Jean-Baptiste Epalle, Jean-Baptiste] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Placide Epalle, Placide] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Novak,_Pius Novak, Pius] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.muzej-nz.si/?page_id=1267 slovenlingva muzea paĝaro konventonrilata] * [http://www.gradrajhenburg.si/fotogalerija/grad-rajhenburg-pred-obnovo fotoj de la burgo hodiaŭa] == Notoj == <references /> {{Coordinate|NS=45.989258|EW=15.466536|type=landmark|region=SI}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Trapistoj]] [[Kategorio:Malaperis en 2004]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] ozek2gp56ukgrqic3zcz77bfvjayyjn 9372285 9372284 2026-05-13T18:01:01Z Tirolischleioans 254019 9372285 wikitext text/x-wiki [[file:Rajhenburg Castle 01.JPG|eta|Rajhenburg-kastelo (2013)]] '''Abatejo Rajhenburg''' (slovene: ''Trapistovski samostan Marijinega odrešenja Rajhenburg,'' germane: ''Abtei Reichenburg'', latine: ''Abbatia Beatae Mariae de Liberatione'') estis inter 1881 kaj 2004 klostro de la [[trapistoj]] je Rajhenburg-kastelo en Brestanica ([[Občina Krško|municipo Krško]]), Slovenujo. == Historio == Kiam la franca abatejo ''Notre-Dame des Dombes'' (en Le Plantay/ [[Kantono Ceyzériat]]) sentis sin minacatoj fare de aŭtoritatoj de la [[tria Respubliko de Francio|Tria respubliko]] ili ekserĉis alternativan lokon por spirita ekfloro. En 1881 ili fondis, kun financa helpo de la oblato Gabriel Giraŭd (1836–1899), ĉe rivero [[Savo]] novan monaĥejon ''Notre-Dame de la Délivrance''. En 1885 ĝi promociiĝis je memstara priorejo kaj en 1891 je abatejo. La trapistoj, kiuj laŭ modernaj metodoj produktis ĉokoladon kaj likvoron, faris terkultivadon kaj presadon de libroj kaj periodaĵoj, vere antaŭenpuŝis la enregionan evoluon. Pro politika nestabileco en la tiama [[Regno Jugoslavio]] ili sendis de 1934 ordenanojn al [[Alĝerio]], kie ili starigis la monaĥejon ''Notre-Dame de l'Atlas''. Ĝia oficiala fondiĝo estis en la 1938-a jaro fare de la monaĥejo ''Abbaye Notre-Dame d’Aiguebelle'' (en [[Montjoyer]]). En 1941 la [[nazioj]] neniigis la monaĥejon kaj establis surloke deportacian lageron.<ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' p. 649, Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8</ref> La al la klostro ''Marija-Zvijezda'' (en [[Banjaluko]]) irintaj monaĥoj rajtis reveni post fino de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. Sed ja en 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] denove forpelis lin. Ĝis 1963 la monaĥoj vivis en la [[diasporo]]: inter 1963 kaj 1965 ili ankoraŭfoje kunvivis en Radmirje, kvartalo de [[Ljubno]]. En 1965 estis nova dissplitiĝo. Kiam forpasis la lasta trapisto de Rajhenburg en 2004, ankaŭ la abatejo oficiale malfondiĝis. === Superuloj === * Bernard Sirvain (1880–1885) * Jean-Baptiste Epalle (1885–1910) * Placide Epalle (1910–1940) * Pius Novak (1940–1982) == Literaturo == * ''Le frère Gabriel Giraŭd et son œuvre à Reichenburg (Autriche) 1836–1899''. Notre-Dame de la Délivrance 1909. * [[Laurent Henri Cottineaŭ]]: ''Répertoire topo-bibliographique des abbayes et prieurés''. Vol. 2. Protat, Mâcon 1939–1970. Represo: Brepols, Turnhout 1995. Kol. 2431. * [[Bernard Peugniez]]: ''Le Guide routier de l'Europe cistercienne,'' Editions du Signe, Strasburgo 2012, p. 1110–1111. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=481 fotoj historiaj de la abatejo] * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Reichenburg Rajhenburg-kovento] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Giraud,_Gabriel Giraud, Gabriel] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Sirvain,_Bernard Sirvain, Bernard] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' isterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Jean-Baptiste Epalle, Jean-Baptiste] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Placide Epalle, Placide] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Novak,_Pius Novak, Pius] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.muzej-nz.si/?page_id=1267 slovenlingva muzea paĝaro konventonrilata] * [http://www.gradrajhenburg.si/fotogalerija/grad-rajhenburg-pred-obnovo fotoj de la burgo hodiaŭa] == Notoj == <references /> {{Coordinate|NS=45.989258|EW=15.466536|type=landmark|region=SI}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Trapistoj]] [[Kategorio:Malaperis en 2004]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] agxiju054jgz7inxxtuw8il3fsgt86v 9372287 9372285 2026-05-13T18:01:42Z Tirolischleioans 254019 /* Literaturo */ 9372287 wikitext text/x-wiki [[file:Rajhenburg Castle 01.JPG|eta|Rajhenburg-kastelo (2013)]] '''Abatejo Rajhenburg''' (slovene: ''Trapistovski samostan Marijinega odrešenja Rajhenburg,'' germane: ''Abtei Reichenburg'', latine: ''Abbatia Beatae Mariae de Liberatione'') estis inter 1881 kaj 2004 klostro de la [[trapistoj]] je Rajhenburg-kastelo en Brestanica ([[Občina Krško|municipo Krško]]), Slovenujo. == Historio == Kiam la franca abatejo ''Notre-Dame des Dombes'' (en Le Plantay/ [[Kantono Ceyzériat]]) sentis sin minacatoj fare de aŭtoritatoj de la [[tria Respubliko de Francio|Tria respubliko]] ili ekserĉis alternativan lokon por spirita ekfloro. En 1881 ili fondis, kun financa helpo de la oblato Gabriel Giraŭd (1836–1899), ĉe rivero [[Savo]] novan monaĥejon ''Notre-Dame de la Délivrance''. En 1885 ĝi promociiĝis je memstara priorejo kaj en 1891 je abatejo. La trapistoj, kiuj laŭ modernaj metodoj produktis ĉokoladon kaj likvoron, faris terkultivadon kaj presadon de libroj kaj periodaĵoj, vere antaŭenpuŝis la enregionan evoluon. Pro politika nestabileco en la tiama [[Regno Jugoslavio]] ili sendis de 1934 ordenanojn al [[Alĝerio]], kie ili starigis la monaĥejon ''Notre-Dame de l'Atlas''. Ĝia oficiala fondiĝo estis en la 1938-a jaro fare de la monaĥejo ''Abbaye Notre-Dame d’Aiguebelle'' (en [[Montjoyer]]). En 1941 la [[nazioj]] neniigis la monaĥejon kaj establis surloke deportacian lageron.<ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' p. 649, Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8</ref> La al la klostro ''Marija-Zvijezda'' (en [[Banjaluko]]) irintaj monaĥoj rajtis reveni post fino de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. Sed ja en 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] denove forpelis lin. Ĝis 1963 la monaĥoj vivis en la [[diasporo]]: inter 1963 kaj 1965 ili ankoraŭfoje kunvivis en Radmirje, kvartalo de [[Ljubno]]. En 1965 estis nova dissplitiĝo. Kiam forpasis la lasta trapisto de Rajhenburg en 2004, ankaŭ la abatejo oficiale malfondiĝis. === Superuloj === * Bernard Sirvain (1880–1885) * Jean-Baptiste Epalle (1885–1910) * Placide Epalle (1910–1940) * Pius Novak (1940–1982) == Literaturo == * ''Le frère Gabriel Giraud et son œuvre à Reichenburg (Autriche) 1836–1899''. Notre-Dame de la Délivrance 1909. * [[Laurent Henri Cottineaŭ]]: ''Répertoire topo-bibliographique des abbayes et prieurés''. Vol. 2. Protat, Mâcon 1939–1970. Represo: Brepols, Turnhout 1995. Kol. 2431. * [[Bernard Peugniez]]: ''Le Guide routier de l'Europe cistercienne,'' Editions du Signe, Strasburgo 2012, p. 1110–1111. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=481 fotoj historiaj de la abatejo] * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Reichenburg Rajhenburg-kovento] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Giraud,_Gabriel Giraud, Gabriel] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Sirvain,_Bernard Sirvain, Bernard] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' isterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Jean-Baptiste Epalle, Jean-Baptiste] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Placide Epalle, Placide] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Novak,_Pius Novak, Pius] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.muzej-nz.si/?page_id=1267 slovenlingva muzea paĝaro konventonrilata] * [http://www.gradrajhenburg.si/fotogalerija/grad-rajhenburg-pred-obnovo fotoj de la burgo hodiaŭa] == Notoj == <references /> {{Coordinate|NS=45.989258|EW=15.466536|type=landmark|region=SI}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Trapistoj]] [[Kategorio:Malaperis en 2004]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] rj6sxa35fx18kg53o6rei6q1y6r6w50 9372309 9372287 2026-05-13T18:51:33Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9372309 wikitext text/x-wiki [[file:Rajhenburg Castle 01.JPG|eta|Rajhenburg-kastelo (2013)]] '''Abatejo Rajhenburg''' (slovene: ''Trapistovski samostan Marijinega odrešenja Rajhenburg,'' germane: ''Abtei Reichenburg'', latine: ''Abbatia Beatae Mariae de Liberatione'') estis inter 1881 kaj 2004 klostro de la [[trapistoj]] je Rajhenburg-kastelo en Brestanica ([[Občina Krško|municipo Krško]]), Slovenujo. == Historio == Kiam la franca abatejo ''Notre-Dame des Dombes'' (en Le Plantay/ [[Kantono Ceyzériat]]) sentis sin minacatoj fare de aŭtoritatoj de la [[tria Respubliko de Francio|Tria respubliko]] ili ekserĉis alternativan lokon por spirita ekfloro. En 1881 ili fondis, kun financa helpo de la oblato Gabriel Giraŭd (1836–1899), ĉe rivero [[Savo]] novan monaĥejon ''Notre-Dame de la Délivrance''. En 1885 ĝi promociiĝis je memstara priorejo kaj en 1891 je abatejo. La trapistoj, kiuj laŭ modernaj metodoj produktis ĉokoladon kaj likvoron, faris terkultivadon kaj presadon de libroj kaj periodaĵoj, vere antaŭenpuŝis la enregionan evoluon. Pro politika nestabileco en la tiama [[Regno Jugoslavio]] ili sendis de 1934 ordenanojn al [[Alĝerio]], kie ili starigis la monaĥejon ''Notre-Dame de l'Atlas''. Ĝia oficiala fondiĝo estis en la 1938-a jaro fare de la monaĥejo ''Abbaye Notre-Dame d’Aiguebelle'' (en [[Montjoyer]]). En 1941 la [[nazioj]] neniigis la monaĥejon kaj establis surloke deportacian lageron.<ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' p. 649, Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8</ref> La al la klostro ''Marija-Zvijezda'' (en [[Banjaluko]]) irintaj monaĥoj rajtis reveni post fino de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. Sed ja en 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] denove forpelis lin. Ĝis 1963 la monaĥoj vivis en la [[diasporo]]: inter 1963 kaj 1965 ili ankoraŭfoje kunvivis en Radmirje, kvartalo de [[Ljubno]]. En 1965 estis nova dissplitiĝo. Kiam forpasis la lasta trapisto de Rajhenburg en 2004, ankaŭ la abatejo oficiale malfondiĝis. === Superuloj === * Bernard Sirvain (1880–1885) * Jean-Baptiste Epalle (1885–1910) * Placide Epalle (1910–1940) * Pius Novak (1940–1982) == Literaturo == * ''Le frère Gabriel Giraud et son œuvre à Reichenburg (Autriche) 1836–1899''. Notre-Dame de la Délivrance 1909. * [[Laurent Henri Cottineaŭ]]: ''Répertoire topo-bibliographique des abbayes et prieurés''. Vol. 2. Protat, Mâcon 1939–1970. Represo: Brepols, Turnhout 1995. Kol. 2431. * [[Bernard Peugniez]]: ''Le Guide routier de l'Europe cistercienne,'' Editions du Signe, Strasburgo 2012, p. 1110–1111. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=481 fotoj historiaj de la abatejo] * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Reichenburg Rajhenburg-kovento] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Giraud,_Gabriel Giraud, Gabriel] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Sirvain,_Bernard Sirvain, Bernard] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' isterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Jean-Baptiste Epalle, Jean-Baptiste] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Placide Epalle, Placide] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Novak,_Pius Novak, Pius] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [https://www.muzej-nz.si/razstava/trapisti-v-rajhenburgu/ slovenlingva muzea paĝaro konventonrilata] * [http://www.gradrajhenburg.si/fotogalerija/grad-rajhenburg-pred-obnovo fotoj de la burgo hodiaŭa] == Notoj == <references /> {{Coordinate|NS=45.989258|EW=15.466536|type=landmark|region=SI}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Trapistoj]] [[Kategorio:Malaperis en 2004]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] cl86sj9kp1dohsngamfsehp3no7aq7j 9372310 9372309 2026-05-13T18:52:04Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9372310 wikitext text/x-wiki [[file:Rajhenburg Castle 01.JPG|eta|Rajhenburg-kastelo (2013)]] '''Abatejo Rajhenburg''' (slovene: ''Trapistovski samostan Marijinega odrešenja Rajhenburg,'' germane: ''Abtei Reichenburg'', latine: ''Abbatia Beatae Mariae de Liberatione'') estis inter 1881 kaj 2004 klostro de la [[trapistoj]] je Rajhenburg-kastelo en Brestanica ([[Občina Krško|municipo Krško]]), Slovenujo. == Historio == Kiam la franca abatejo ''Notre-Dame des Dombes'' (en Le Plantay/ [[Kantono Ceyzériat]]) sentis sin minacatoj fare de aŭtoritatoj de la [[tria Respubliko de Francio|Tria respubliko]] ili ekserĉis alternativan lokon por spirita ekfloro. En 1881 ili fondis, kun financa helpo de la oblato Gabriel Giraŭd (1836–1899), ĉe rivero [[Savo]] novan monaĥejon ''Notre-Dame de la Délivrance''. En 1885 ĝi promociiĝis je memstara priorejo kaj en 1891 je abatejo. La trapistoj, kiuj laŭ modernaj metodoj produktis ĉokoladon kaj likvoron, faris terkultivadon kaj presadon de libroj kaj periodaĵoj, vere antaŭenpuŝis la enregionan evoluon. Pro politika nestabileco en la tiama [[Regno Jugoslavio]] ili sendis de 1934 ordenanojn al [[Alĝerio]], kie ili starigis la monaĥejon ''Notre-Dame de l'Atlas''. Ĝia oficiala fondiĝo estis en la 1938-a jaro fare de la monaĥejo ''Abbaye Notre-Dame d’Aiguebelle'' (en [[Montjoyer]]). En 1941 la [[nazioj]] neniigis la monaĥejon kaj establis surloke deportacian lageron.<ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' p. 649, Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8</ref> La al la klostro ''Marija-Zvijezda'' (en [[Banjaluko]]) irintaj monaĥoj rajtis reveni post fino de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. Sed ja en 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] denove forpelis lin. Ĝis 1963 la monaĥoj vivis en la [[diasporo]]: inter 1963 kaj 1965 ili ankoraŭfoje kunvivis en Radmirje, kvartalo de [[Ljubno]]. En 1965 estis nova dissplitiĝo. Kiam forpasis la lasta trapisto de Rajhenburg en 2004, ankaŭ la abatejo oficiale malfondiĝis. === Superuloj === * Bernard Sirvain (1880–1885) * Jean-Baptiste Epalle (1885–1910) * Placide Epalle (1910–1940) * Pius Novak (1940–1982) == Literaturo == * ''Le frère Gabriel Giraud et son œuvre à Reichenburg (Autriche) 1836–1899''. Notre-Dame de la Délivrance 1909. * [[Laurent Henri Cottineaŭ]]: ''Répertoire topo-bibliographique des abbayes et prieurés''. Vol. 2. Protat, Mâcon 1939–1970. Represo: Brepols, Turnhout 1995. Kol. 2431. * [[Bernard Peugniez]]: ''Le Guide routier de l'Europe cistercienne,'' Editions du Signe, Strasburgo 2012, p. 1110–1111. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=481 fotoj historiaj de la abatejo] * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Reichenburg Rajhenburg-kovento] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Giraud,_Gabriel Giraud, Gabriel] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Sirvain,_Bernard Sirvain, Bernard] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' isterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Jean-Baptiste Epalle, Jean-Baptiste] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Placide Epalle, Placide] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Novak,_Pius Novak, Pius] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [https://www.muzej-nz.si/razstava/trapisti-v-rajhenburgu/ tutslovenuja muzea paĝaro] * [http://www.gradrajhenburg.si/fotogalerija/grad-rajhenburg-pred-obnovo fotoj de la burgo hodiaŭa] == Notoj == <references /> {{Coordinate|NS=45.989258|EW=15.466536|type=landmark|region=SI}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Trapistoj]] [[Kategorio:Malaperis en 2004]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] lixunv5bbwghy2lcwos3gv0iv28dp4i 9372526 9372310 2026-05-14T05:26:23Z Tirolischleioans 254019 9372526 wikitext text/x-wiki [[file:Rajhenburg Castle 01.JPG|eta|Rajhenburg-kastelo (2013)]] '''Abatejo Rajhenburg''' (slovene: ''Trapistovski samostan Marijinega odrešenja Rajhenburg,'' germane: ''Abtei Reichenburg'', latine: ''Abbatia Beatae Mariae de Liberatione'') estis inter 1881 kaj 2004 klostro de la [[trapistoj]] je [[Kastelo Rajhenburg|Rajhenburg-kastelo]] en Brestanica ([[Občina Krško|municipo Krško]]), Slovenujo. == Historio == Kiam la franca abatejo ''Notre-Dame des Dombes'' (en Le Plantay/ [[Kantono Ceyzériat]]) sentis sin minacatoj fare de aŭtoritatoj de la [[tria Respubliko de Francio|Tria respubliko]] ili ekserĉis alternativan lokon por spirita ekfloro. En 1881 ili fondis, kun financa helpo de la oblato Gabriel Giraŭd (1836–1899), ĉe rivero [[Savo]] novan monaĥejon ''Notre-Dame de la Délivrance''. En 1885 ĝi promociiĝis je memstara priorejo kaj en 1891 je abatejo. La trapistoj, kiuj laŭ modernaj metodoj produktis ĉokoladon kaj likvoron, faris terkultivadon kaj presadon de libroj kaj periodaĵoj, vere antaŭenpuŝis la enregionan evoluon. Pro politika nestabileco en la tiama [[Regno Jugoslavio]] ili sendis de 1934 ordenanojn al [[Alĝerio]], kie ili starigis la monaĥejon ''Notre-Dame de l'Atlas''. Ĝia oficiala fondiĝo estis en la 1938-a jaro fare de la monaĥejo ''Abbaye Notre-Dame d’Aiguebelle'' (en [[Montjoyer]]). En 1941 la [[nazioj]] neniigis la monaĥejon kaj establis surloke deportacian lageron.<ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' p. 649, Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8</ref> La al la klostro ''Marija-Zvijezda'' (en [[Banjaluko]]) irintaj monaĥoj rajtis reveni post fino de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. Sed ja en 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] denove forpelis lin. Ĝis 1963 la monaĥoj vivis en la [[diasporo]]: inter 1963 kaj 1965 ili ankoraŭfoje kunvivis en Radmirje, kvartalo de [[Ljubno]]. En 1965 estis nova dissplitiĝo. Kiam forpasis la lasta trapisto de Rajhenburg en 2004, ankaŭ la abatejo oficiale malfondiĝis. === Superuloj === * Bernard Sirvain (1880–1885) * Jean-Baptiste Epalle (1885–1910) * Placide Epalle (1910–1940) * Pius Novak (1940–1982) == Literaturo == * ''Le frère Gabriel Giraud et son œuvre à Reichenburg (Autriche) 1836–1899''. Notre-Dame de la Délivrance 1909. * [[Laurent Henri Cottineaŭ]]: ''Répertoire topo-bibliographique des abbayes et prieurés''. Vol. 2. Protat, Mâcon 1939–1970. Represo: Brepols, Turnhout 1995. Kol. 2431. * [[Bernard Peugniez]]: ''Le Guide routier de l'Europe cistercienne,'' Editions du Signe, Strasburgo 2012, p. 1110–1111. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=481 fotoj historiaj de la abatejo] * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Reichenburg Rajhenburg-kovento] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Giraud,_Gabriel Giraud, Gabriel] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Sirvain,_Bernard Sirvain, Bernard] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' isterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Jean-Baptiste Epalle, Jean-Baptiste] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Placide Epalle, Placide] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Novak,_Pius Novak, Pius] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [https://www.muzej-nz.si/razstava/trapisti-v-rajhenburgu/ tutslovenuja muzea paĝaro] * [http://www.gradrajhenburg.si/fotogalerija/grad-rajhenburg-pred-obnovo fotoj de la burgo hodiaŭa] == Notoj == <references /> {{Coordinate|NS=45.989258|EW=15.466536|type=landmark|region=SI}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Trapistoj]] [[Kategorio:Malaperis en 2004]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] 7dc4nguik0sjhezz1qdahidsfpn5m3s 9372530 9372526 2026-05-14T05:30:47Z Tirolischleioans 254019 9372530 wikitext text/x-wiki [[file:Rajhenburg Castle 01.JPG|eta|Rajhenburg-kastelo (2013)]] '''Abatejo Rajhenburg''' (slovene: ''Trapistovski samostan Marijinega odrešenja Rajhenburg,'' germane: ''Abtei Reichenburg'', latine: ''Abbatia Beatae Mariae de Liberatione'') estis inter 1881 kaj 2004 klostro de la [[trapistoj]] je [[Kastelo Rajhenburg|Rajhenburg-kastelo]] en Brestanica ([[Občina Krško|municipo Krško]]), Slovenujo. == Historio == Kiam la franca abatejo ''Notre-Dame des Dombes'' (en Le Plantay/ [[Kantono Ceyzériat]]) sentis sin minacatoj fare de aŭtoritatoj de la [[tria Respubliko de Francio|Tria respubliko]] ili ekserĉis alternativan lokon por spirita ekfloro. En 1881 ili fondis, kun financa helpo de la oblato Gabriel Giraŭd (1836–1899), ĉe rivero [[Savo]] novan monaĥejon ''Notre-Dame de la Délivrance''. En 1885 ĝi promociiĝis je memstara priorejo kaj en 1891 je abatejo. La trapistoj, kiuj laŭ modernaj metodoj produktis ĉokoladon kaj likvoron, faris terkultivadon kaj presadon de libroj kaj periodaĵoj, vere antaŭenpuŝis la enregionan evoluon. Pro politika nestabileco en la tiama [[Regno Jugoslavio]] ili sendis de 1934 ordenanojn al [[Alĝerio]], kie ili starigis la monaĥejon ''Notre-Dame de l'Atlas''. Ĝia oficiala fondiĝo estis en la 1938-a jaro fare de la monaĥejo ''Abbaye Notre-Dame d’Aiguebelle'' (en [[Montjoyer]]). En 1941 la [[nazioj]] neniigis la monaĥejon kaj establis surloke deportadan lageron.<ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' p. 649, Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8</ref> La al la klostro ''Marija-Zvijezda'' (en [[Banjaluko]]) irintaj monaĥoj rajtis reveni post fino de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. Sed ja en 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] denove forpelis lin. Ĝis 1963 la monaĥoj vivis en la [[diasporo]]: inter 1963 kaj 1965 ili ankoraŭfoje kunvivis en Radmirje, kvartalo de [[Ljubno]]. En 1965 estis nova dissplitiĝo. Kiam forpasis la lasta trapisto de Rajhenburg en 2004, ankaŭ la abatejo oficiale malfondiĝis. === Superuloj === * Bernard Sirvain (1880–1885) * Jean-Baptiste Epalle (1885–1910) * Placide Epalle (1910–1940) * Pius Novak (1940–1982) == Literaturo == * ''Le frère Gabriel Giraud et son œuvre à Reichenburg (Autriche) 1836–1899''. Notre-Dame de la Délivrance 1909. * [[Laurent Henri Cottineaŭ]]: ''Répertoire topo-bibliographique des abbayes et prieurés''. Vol. 2. Protat, Mâcon 1939–1970. Represo: Brepols, Turnhout 1995. Kol. 2431. * [[Bernard Peugniez]]: ''Le Guide routier de l'Europe cistercienne,'' Editions du Signe, Strasburgo 2012, p. 1110–1111. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=481 fotoj historiaj de la abatejo] * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Reichenburg Rajhenburg-kovento] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Giraud,_Gabriel Giraud, Gabriel] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Sirvain,_Bernard Sirvain, Bernard] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' isterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Jean-Baptiste Epalle, Jean-Baptiste] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Placide Epalle, Placide] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Novak,_Pius Novak, Pius] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [https://www.muzej-nz.si/razstava/trapisti-v-rajhenburgu/ tutslovenuja muzea paĝaro] * [http://www.gradrajhenburg.si/fotogalerija/grad-rajhenburg-pred-obnovo fotoj de la burgo hodiaŭa] == Notoj == <references /> {{Coordinate|NS=45.989258|EW=15.466536|type=landmark|region=SI}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Trapistoj]] [[Kategorio:Malaperis en 2004]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] 7g3klu7jkl7qg6ycpteey9hc3w4lv3z 9372534 9372530 2026-05-14T05:35:12Z Tirolischleioans 254019 9372534 wikitext text/x-wiki [[file:Rajhenburg Castle 01.JPG|eta|Rajhenburg-kastelo (2013)]] '''Abatejo Rajhenburg''' (slovene: ''Trapistovski samostan Marijinega odrešenja Rajhenburg,'' germane: ''Abtei Reichenburg'', latine: ''Abbatia Beatae Mariae de Liberatione'') estis inter 1881 kaj 2004 klostro de la [[trapistoj]] je [[Kastelo Rajhenburg|Rajhenburg-kastelo]] en Brestanica ([[Občina Krško|municipo Krško]]), Slovenujo. == Historio == Kiam la franca abatejo ''Notre-Dame des Dombes'' (en Le Plantay/ [[Kantono Ceyzériat]]) sentis sin minacatoj fare de aŭtoritatoj de la [[tria Respubliko de Francio|Tria respubliko]] ili ekserĉis alternativan lokon por spirita ekfloro. En 1881 ili fondis, kun financa helpo de la oblato Gabriel Giraŭd (1836–1899), ĉe rivero [[Savo]] novan monaĥejon ''Notre-Dame de la Délivrance''. En 1885 ĝi promociiĝis je memstara priorejo kaj en 1891 je abatejo. La trapistoj, kiuj laŭ modernaj metodoj produktis ĉokoladon kaj likvoron, faris terkultivadon kaj presadon de libroj kaj periodaĵoj, vere antaŭenpuŝis la enregionan evoluon. Pro politika nestabileco en la tiama [[Regno Jugoslavio]] ili sendis de 1934 ordenanojn al [[Alĝerio]], kie ili starigis la monaĥejon ''Notre-Dame de l'Atlas''. Ĝia oficiala fondiĝo estis en la 1938-a jaro fare de la monaĥejo ''Abbaye Notre-Dame d’Aiguebelle'' (en [[Montjoyer]]). En 1941 la [[nazioj]] neniigis la monaĥejon kaj establis surloke deportadan lageron.<ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' p. 649, Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8</ref> La al la klostro ''Marija-Zvijezda'' (en [[Banjaluko]]) irintaj monaĥoj rajtis reveni post fino de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. Sed ja en 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] denove forpelis lin. Ĝis 1963 la monaĥoj vivis en la [[diasporo]]: inter 1963 kaj 1965 ili ankoraŭfoje kunvivis en Radmirje, kvartalo de [[Ljubno]]. En 1965 estis nova dissplitiĝo. Kiam forpasis la lasta trapisto de Rajhenburg en 2004, ankaŭ la abatejo oficiale malfondiĝis. === Superuloj === * Bernard Sirvain (1880–1885) * Jean-Baptiste Epalle (1885–1910) * Placide Epalle (1910–1940) * Pius Novak (1940–1982) == Literaturo == * ''Le frère Gabriel Giraud et son œuvre à Reichenburg (Autriche) 1836–1899''. Notre-Dame de la Délivrance 1909. * [[Laurent Henri Cottineaŭ]]: ''Répertoire topo-bibliographique des abbayes et prieurés''. Vol. 2. Protat, Mâcon 1939–1970. Represo: Brepols, Turnhout 1995. Kol. 2431. * [[Bernard Peugniez]]: ''Le Guide routier de l'Europe cistercienne,'' Editions du Signe, Strasburgo 2012, p. 1110–1111. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=481 fotoj historiaj de la abatejo] * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Reichenburg Rajhenburg-kovento] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Giraud,_Gabriel Giraud, Gabriel] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Sirvain,_Bernard Sirvain, Bernard] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' isterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Jean-Baptiste Epalle, Jean-Baptiste] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Placide Epalle, Placide] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Novak,_Pius Novak, Pius] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [https://www.muzej-nz.si/razstava/trapisti-v-rajhenburgu/ tutslovenuja muzea paĝaro] * [http://www.gradrajhenburg.si/fotogalerija/grad-rajhenburg-pred-obnovo fotoj de la burgo hodiaŭa] == Notoj == <references /> {{Coordinate|NS=45.989258|EW=15.466536|type=landmark|region=SI}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Trapistaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Malaperis en 2004]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] rgkourvxpoflc6z5mjxu51zrth38axt 9372542 9372534 2026-05-14T05:42:02Z Tirolischleioans 254019 /* Literaturo */ 9372542 wikitext text/x-wiki [[file:Rajhenburg Castle 01.JPG|eta|Rajhenburg-kastelo (2013)]] '''Abatejo Rajhenburg''' (slovene: ''Trapistovski samostan Marijinega odrešenja Rajhenburg,'' germane: ''Abtei Reichenburg'', latine: ''Abbatia Beatae Mariae de Liberatione'') estis inter 1881 kaj 2004 klostro de la [[trapistoj]] je [[Kastelo Rajhenburg|Rajhenburg-kastelo]] en Brestanica ([[Občina Krško|municipo Krško]]), Slovenujo. == Historio == Kiam la franca abatejo ''Notre-Dame des Dombes'' (en Le Plantay/ [[Kantono Ceyzériat]]) sentis sin minacatoj fare de aŭtoritatoj de la [[tria Respubliko de Francio|Tria respubliko]] ili ekserĉis alternativan lokon por spirita ekfloro. En 1881 ili fondis, kun financa helpo de la oblato Gabriel Giraŭd (1836–1899), ĉe rivero [[Savo]] novan monaĥejon ''Notre-Dame de la Délivrance''. En 1885 ĝi promociiĝis je memstara priorejo kaj en 1891 je abatejo. La trapistoj, kiuj laŭ modernaj metodoj produktis ĉokoladon kaj likvoron, faris terkultivadon kaj presadon de libroj kaj periodaĵoj, vere antaŭenpuŝis la enregionan evoluon. Pro politika nestabileco en la tiama [[Regno Jugoslavio]] ili sendis de 1934 ordenanojn al [[Alĝerio]], kie ili starigis la monaĥejon ''Notre-Dame de l'Atlas''. Ĝia oficiala fondiĝo estis en la 1938-a jaro fare de la monaĥejo ''Abbaye Notre-Dame d’Aiguebelle'' (en [[Montjoyer]]). En 1941 la [[nazioj]] neniigis la monaĥejon kaj establis surloke deportadan lageron.<ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' p. 649, Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8</ref> La al la klostro ''Marija-Zvijezda'' (en [[Banjaluko]]) irintaj monaĥoj rajtis reveni post fino de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. Sed ja en 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] denove forpelis lin. Ĝis 1963 la monaĥoj vivis en la [[diasporo]]: inter 1963 kaj 1965 ili ankoraŭfoje kunvivis en Radmirje, kvartalo de [[Ljubno]]. En 1965 estis nova dissplitiĝo. Kiam forpasis la lasta trapisto de Rajhenburg en 2004, ankaŭ la abatejo oficiale malfondiĝis. === Superuloj === * Bernard Sirvain (1880–1885) * Jean-Baptiste Epalle (1885–1910) * Placide Epalle (1910–1940) * Pius Novak (1940–1982) == Literaturo == * ''Le frère Gabriel Giraud et son œuvre à Reichenburg (Autriche) 1836–1899''. Notre-Dame de la Délivrance 1909. * [[Laurent Henri Cottineau]]: ''Répertoire topo-bibliographique des abbayes et prieurés''. Vol. 2. Protat, Mâcon 1939–1970. Represo: Brepols, Turnhout 1995. Kol. 2431. * [[Bernard Peugniez]]: ''Le Guide routier de l'Europe cistercienne,'' Editions du Signe, Strasburgo 2012, p. 1110–1111. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=481 fotoj historiaj de la abatejo] * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Reichenburg Rajhenburg-kovento] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Giraud,_Gabriel Giraud, Gabriel] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Sirvain,_Bernard Sirvain, Bernard] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' isterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Jean-Baptiste Epalle, Jean-Baptiste] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Placide Epalle, Placide] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Novak,_Pius Novak, Pius] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [https://www.muzej-nz.si/razstava/trapisti-v-rajhenburgu/ tutslovenuja muzea paĝaro] * [http://www.gradrajhenburg.si/fotogalerija/grad-rajhenburg-pred-obnovo fotoj de la burgo hodiaŭa] == Notoj == <references /> {{Coordinate|NS=45.989258|EW=15.466536|type=landmark|region=SI}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Trapistaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Malaperis en 2004]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] 6m58zir15n83vjjvqf7e82p8xboe7qj 9372544 9372542 2026-05-14T05:42:58Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9372544 wikitext text/x-wiki [[file:Rajhenburg Castle 01.JPG|eta|Rajhenburg-kastelo (2013)]] '''Abatejo Rajhenburg''' (slovene: ''Trapistovski samostan Marijinega odrešenja Rajhenburg,'' germane: ''Abtei Reichenburg'', latine: ''Abbatia Beatae Mariae de Liberatione'') estis inter 1881 kaj 2004 klostro de la [[trapistoj]] je [[Kastelo Rajhenburg|Rajhenburg-kastelo]] en Brestanica ([[Občina Krško|municipo Krško]]), Slovenujo. == Historio == Kiam la franca abatejo ''Notre-Dame des Dombes'' (en Le Plantay/ [[Kantono Ceyzériat]]) sentis sin minacatoj fare de aŭtoritatoj de la [[tria Respubliko de Francio|Tria respubliko]] ili ekserĉis alternativan lokon por spirita ekfloro. En 1881 ili fondis, kun financa helpo de la oblato Gabriel Giraŭd (1836–1899), ĉe rivero [[Savo]] novan monaĥejon ''Notre-Dame de la Délivrance''. En 1885 ĝi promociiĝis je memstara priorejo kaj en 1891 je abatejo. La trapistoj, kiuj laŭ modernaj metodoj produktis ĉokoladon kaj likvoron, faris terkultivadon kaj presadon de libroj kaj periodaĵoj, vere antaŭenpuŝis la enregionan evoluon. Pro politika nestabileco en la tiama [[Regno Jugoslavio]] ili sendis de 1934 ordenanojn al [[Alĝerio]], kie ili starigis la monaĥejon ''Notre-Dame de l'Atlas''. Ĝia oficiala fondiĝo estis en la 1938-a jaro fare de la monaĥejo ''Abbaye Notre-Dame d’Aiguebelle'' (en [[Montjoyer]]). En 1941 la [[nazioj]] neniigis la monaĥejon kaj establis surloke deportadan lageron.<ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' p. 649, Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8</ref> La al la klostro ''Marija-Zvijezda'' (en [[Banjaluko]]) irintaj monaĥoj rajtis reveni post fino de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. Sed ja en 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] denove forpelis lin. Ĝis 1963 la monaĥoj vivis en la [[diasporo]]: inter 1963 kaj 1965 ili ankoraŭfoje kunvivis en Radmirje, kvartalo de [[Ljubno]]. En 1965 estis nova dissplitiĝo. Kiam forpasis la lasta trapisto de Rajhenburg en 2004, ankaŭ la abatejo oficiale malfondiĝis. === Superuloj === * Bernard Sirvain (1880–1885) * Jean-Baptiste Epalle (1885–1910) * Placide Epalle (1910–1940) * Pius Novak (1940–1982) == Literaturo == * ''Le frère Gabriel Giraud et son œuvre à Reichenburg (Autriche) 1836–1899''. Notre-Dame de la Délivrance 1909. * [[Laurent Henri Cottineau]]: ''Répertoire topo-bibliographique des abbayes et prieurés''. Vol. 2. Protat, Mâcon 1939–1970. Represo: Brepols, Turnhout 1995. Kol. 2431. * [[Bernard Peugniez]]: ''Le Guide routier de l'Europe cistercienne,'' Editions du Signe, Strasburgo 2012, p. 1110–1111. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=481 fota serio pri la interno] * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Reichenburg Rajhenburg-kovento] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Giraud,_Gabriel Giraud, Gabriel] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Sirvain,_Bernard Sirvain, Bernard] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' isterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Jean-Baptiste Epalle, Jean-Baptiste] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Placide Epalle, Placide] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Novak,_Pius Novak, Pius] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [https://www.muzej-nz.si/razstava/trapisti-v-rajhenburgu/ tutslovenuja muzea paĝaro] * [http://www.gradrajhenburg.si/fotogalerija/grad-rajhenburg-pred-obnovo fotoj de la burgo hodiaŭa] == Notoj == <references /> {{Coordinate|NS=45.989258|EW=15.466536|type=landmark|region=SI}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Trapistaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Malaperis en 2004]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] ghwu0zks7o7wucg6omopls9l32eg7ro 9372552 9372544 2026-05-14T05:56:28Z Tirolischleioans 254019 9372552 wikitext text/x-wiki [[File:Brestanica (40104197600).jpg|thumb|eksa monaĥejo en Brestanica]] '''Abatejo Rajhenburg''' (slovene: ''Trapistovski samostan Marijinega odrešenja Rajhenburg,'' germane: ''Abtei Reichenburg'', latine: ''Abbatia Beatae Mariae de Liberatione'') estis inter 1881 kaj 2004 klostro de la [[trapistoj]] je [[Kastelo Rajhenburg|Rajhenburg-kastelo]] en Brestanica ([[Občina Krško|municipo Krško]]), Slovenujo. == Historio == Kiam la franca abatejo ''Notre-Dame des Dombes'' (en Le Plantay/ [[Kantono Ceyzériat]]) sentis sin minacatoj fare de aŭtoritatoj de la [[tria Respubliko de Francio|Tria respubliko]] ili ekserĉis alternativan lokon por spirita ekfloro. En 1881 ili fondis, kun financa helpo de la oblato Gabriel Giraŭd (1836–1899), ĉe rivero [[Savo]] novan monaĥejon ''Notre-Dame de la Délivrance''. En 1885 ĝi promociiĝis je memstara priorejo kaj en 1891 je abatejo. La trapistoj, kiuj laŭ modernaj metodoj produktis ĉokoladon kaj likvoron, faris terkultivadon kaj presadon de libroj kaj periodaĵoj, vere antaŭenpuŝis la enregionan evoluon. Pro politika nestabileco en la tiama [[Regno Jugoslavio]] ili sendis de 1934 ordenanojn al [[Alĝerio]], kie ili starigis la monaĥejon ''Notre-Dame de l'Atlas''. Ĝia oficiala fondiĝo estis en la 1938-a jaro fare de la monaĥejo ''Abbaye Notre-Dame d’Aiguebelle'' (en [[Montjoyer]]). En 1941 la [[nazioj]] neniigis la monaĥejon kaj establis surloke deportadan lageron.<ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' p. 649, Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8</ref> La al la klostro ''Marija-Zvijezda'' (en [[Banjaluko]]) irintaj monaĥoj rajtis reveni post fino de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. Sed ja en 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] denove forpelis lin. Ĝis 1963 la monaĥoj vivis en la [[diasporo]]: inter 1963 kaj 1965 ili ankoraŭfoje kunvivis en Radmirje, kvartalo de [[Ljubno]]. En 1965 estis nova dissplitiĝo. Kiam forpasis la lasta trapisto de Rajhenburg en 2004, ankaŭ la abatejo oficiale malfondiĝis. === Superuloj === * Bernard Sirvain (1880–1885) * Jean-Baptiste Epalle (1885–1910) * Placide Epalle (1910–1940) * Pius Novak (1940–1982) == Literaturo == * ''Le frère Gabriel Giraud et son œuvre à Reichenburg (Autriche) 1836–1899''. Notre-Dame de la Délivrance 1909. * [[Laurent Henri Cottineau]]: ''Répertoire topo-bibliographique des abbayes et prieurés''. Vol. 2. Protat, Mâcon 1939–1970. Represo: Brepols, Turnhout 1995. Kol. 2431. * [[Bernard Peugniez]]: ''Le Guide routier de l'Europe cistercienne,'' Editions du Signe, Strasburgo 2012, p. 1110–1111. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=481 fota serio pri la interno] * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Reichenburg Rajhenburg-kovento] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Giraud,_Gabriel Giraud, Gabriel] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Sirvain,_Bernard Sirvain, Bernard] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' isterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Jean-Baptiste Epalle, Jean-Baptiste] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Placide Epalle, Placide] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Novak,_Pius Novak, Pius] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [https://www.muzej-nz.si/razstava/trapisti-v-rajhenburgu/ tutslovenuja muzea paĝaro] * [http://www.gradrajhenburg.si/fotogalerija/grad-rajhenburg-pred-obnovo fotoj de la burgo hodiaŭa] == Notoj == <references /> {{Coordinate|NS=45.989258|EW=15.466536|type=landmark|region=SI}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Trapistaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Malaperis en 2004]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] 0jpmzl0rhi7gp2bimwdu79uymj7in18 9372553 9372552 2026-05-14T05:58:32Z Tirolischleioans 254019 9372553 wikitext text/x-wiki [[File:Brestanica (40104197600).jpg|thumb|eksa monaĥejo en Brestanica]] [[File:Brestanica Castle 1830.jpg|thumb|komplekso ĉ. 1830]] '''Abatejo Rajhenburg''' (slovene: ''Trapistovski samostan Marijinega odrešenja Rajhenburg,'' germane: ''Abtei Reichenburg'', latine: ''Abbatia Beatae Mariae de Liberatione'') estis inter 1881 kaj 2004 klostro de la [[trapistoj]] je [[Kastelo Rajhenburg|Rajhenburg-kastelo]] en Brestanica ([[Občina Krško|municipo Krško]]), Slovenujo. == Historio == Kiam la franca abatejo ''Notre-Dame des Dombes'' (en Le Plantay/ [[Kantono Ceyzériat]]) sentis sin minacatoj fare de aŭtoritatoj de la [[tria Respubliko de Francio|Tria respubliko]] ili ekserĉis alternativan lokon por spirita ekfloro. En 1881 ili fondis, kun financa helpo de la oblato Gabriel Giraŭd (1836–1899), ĉe rivero [[Savo]] novan monaĥejon ''Notre-Dame de la Délivrance''. En 1885 ĝi promociiĝis je memstara priorejo kaj en 1891 je abatejo. La trapistoj, kiuj laŭ modernaj metodoj produktis ĉokoladon kaj likvoron, faris terkultivadon kaj presadon de libroj kaj periodaĵoj, vere antaŭenpuŝis la enregionan evoluon. Pro politika nestabileco en la tiama [[Regno Jugoslavio]] ili sendis de 1934 ordenanojn al [[Alĝerio]], kie ili starigis la monaĥejon ''Notre-Dame de l'Atlas''. Ĝia oficiala fondiĝo estis en la 1938-a jaro fare de la monaĥejo ''Abbaye Notre-Dame d’Aiguebelle'' (en [[Montjoyer]]). En 1941 la [[nazioj]] neniigis la monaĥejon kaj establis surloke deportadan lageron.<ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' p. 649, Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8</ref> La al la klostro ''Marija-Zvijezda'' (en [[Banjaluko]]) irintaj monaĥoj rajtis reveni post fino de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. Sed ja en 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] denove forpelis lin. Ĝis 1963 la monaĥoj vivis en la [[diasporo]]: inter 1963 kaj 1965 ili ankoraŭfoje kunvivis en Radmirje, kvartalo de [[Ljubno]]. En 1965 estis nova dissplitiĝo. Kiam forpasis la lasta trapisto de Rajhenburg en 2004, ankaŭ la abatejo oficiale malfondiĝis. === Superuloj === * Bernard Sirvain (1880–1885) * Jean-Baptiste Epalle (1885–1910) * Placide Epalle (1910–1940) * Pius Novak (1940–1982) == Literaturo == * ''Le frère Gabriel Giraud et son œuvre à Reichenburg (Autriche) 1836–1899''. Notre-Dame de la Délivrance 1909. * [[Laurent Henri Cottineau]]: ''Répertoire topo-bibliographique des abbayes et prieurés''. Vol. 2. Protat, Mâcon 1939–1970. Represo: Brepols, Turnhout 1995. Kol. 2431. * [[Bernard Peugniez]]: ''Le Guide routier de l'Europe cistercienne,'' Editions du Signe, Strasburgo 2012, p. 1110–1111. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=481 fota serio pri la interno] * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Reichenburg Rajhenburg-kovento] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Giraud,_Gabriel Giraud, Gabriel] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Sirvain,_Bernard Sirvain, Bernard] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' isterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Jean-Baptiste Epalle, Jean-Baptiste] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Placide Epalle, Placide] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Novak,_Pius Novak, Pius] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [https://www.muzej-nz.si/razstava/trapisti-v-rajhenburgu/ tutslovenuja muzea paĝaro] * [http://www.gradrajhenburg.si/fotogalerija/grad-rajhenburg-pred-obnovo fotoj de la burgo hodiaŭa] == Notoj == <references /> {{Coordinate|NS=45.989258|EW=15.466536|type=landmark|region=SI}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Trapistaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Malaperis en 2004]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] 4m5tj7q2cslwrudd2gwxjisrpin2ujf 9372555 9372553 2026-05-14T05:59:28Z Tirolischleioans 254019 9372555 wikitext text/x-wiki [[File:Brestanica (40104197600).jpg|thumb|eksa monaĥejo en Brestanica]] [[File:Brestanica Castle 1830.jpg|thumb|komplekso ĉ. 1830]] '''Abatejo Rajhenburg''' (slovene: ''Trapistovski samostan Marijinega odrešenja Rajhenburg,'' germane: ''Abtei Reichenburg'', latine: ''Abbatia Beatae Mariae de Liberatione'') estis inter 1881 kaj 2004 klostro de la [[trapistoj]] je [[Kastelo Rajhenburg|Rajhenburg-kastelo]] en Brestanica ([[Občina Krško|municipo Krško]]), Slovenujo. == Historio == Kiam la franca abatejo ''Notre-Dame des Dombes'' (en Le Plantay/ [[Kantono Ceyzériat]]) sentis sin minacatoj fare de aŭtoritatoj de la [[tria Respubliko de Francio|Tria respubliko]] ili ekserĉis alternativan lokon por spirita ekfloro. En 1881 ili fondis, kun financa helpo de la oblato Gabriel Giraŭd (1836–1899), ĉe rivero [[Savo]] novan monaĥejon ''Notre-Dame de la Délivrance''. En 1885 ĝi promociiĝis je memstara priorejo kaj en 1891 je abatejo. La trapistoj, kiuj laŭ modernaj metodoj produktis ĉokoladon kaj likvoron, faris terkultivadon kaj presadon de libroj kaj periodaĵoj, vere antaŭenpuŝis la enregionan evoluon. Pro politika nestabileco en la tiama [[Regno Jugoslavio]] ili sendis de 1934 ordenanojn al [[Alĝerio]], kie ili starigis la monaĥejon ''Notre-Dame de l'Atlas''. Ĝia oficiala fondiĝo estis en la 1938-a jaro fare de la monaĥejo ''Abbaye Notre-Dame d’Aiguebelle'' (en [[Montjoyer]]). En 1941 la [[nazioj]] neniigis la monaĥejon kaj establis surloke deportadan lageron.<ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' p. 649, Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8</ref> La al la klostro ''Marija-Zvijezda'' (en [[Banjaluko]]) irintaj monaĥoj rajtis reveni post fino de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. Sed ja en 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] denove forpelis lin. Ĝis 1963 la monaĥoj vivis en la [[diasporo]]: inter 1963 kaj 1965 ili ankoraŭfoje kunvivis en Radmirje, kvartalo de [[Občina Ljubno|Ljubno]]. En 1965 estis nova dissplitiĝo. Kiam forpasis la lasta trapisto de Rajhenburg en 2004, ankaŭ la abatejo oficiale malfondiĝis. === Superuloj === * Bernard Sirvain (1880–1885) * Jean-Baptiste Epalle (1885–1910) * Placide Epalle (1910–1940) * Pius Novak (1940–1982) == Literaturo == * ''Le frère Gabriel Giraud et son œuvre à Reichenburg (Autriche) 1836–1899''. Notre-Dame de la Délivrance 1909. * [[Laurent Henri Cottineau]]: ''Répertoire topo-bibliographique des abbayes et prieurés''. Vol. 2. Protat, Mâcon 1939–1970. Represo: Brepols, Turnhout 1995. Kol. 2431. * [[Bernard Peugniez]]: ''Le Guide routier de l'Europe cistercienne,'' Editions du Signe, Strasburgo 2012, p. 1110–1111. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=481 fota serio pri la interno] * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Reichenburg Rajhenburg-kovento] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Giraud,_Gabriel Giraud, Gabriel] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Sirvain,_Bernard Sirvain, Bernard] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' isterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Jean-Baptiste Epalle, Jean-Baptiste] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Placide Epalle, Placide] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Novak,_Pius Novak, Pius] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [https://www.muzej-nz.si/razstava/trapisti-v-rajhenburgu/ tutslovenuja muzea paĝaro] * [http://www.gradrajhenburg.si/fotogalerija/grad-rajhenburg-pred-obnovo fotoj de la burgo hodiaŭa] == Notoj == <references /> {{Coordinate|NS=45.989258|EW=15.466536|type=landmark|region=SI}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Trapistaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Malaperis en 2004]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] o31v7mho6hiscgr46rn8qy8tem5vfr1 9372556 9372555 2026-05-14T05:59:51Z Tirolischleioans 254019 /* Historio */ 9372556 wikitext text/x-wiki [[File:Brestanica (40104197600).jpg|thumb|eksa monaĥejo en Brestanica]] [[File:Brestanica Castle 1830.jpg|thumb|komplekso ĉ. 1830]] '''Abatejo Rajhenburg''' (slovene: ''Trapistovski samostan Marijinega odrešenja Rajhenburg,'' germane: ''Abtei Reichenburg'', latine: ''Abbatia Beatae Mariae de Liberatione'') estis inter 1881 kaj 2004 klostro de la [[trapistoj]] je [[Kastelo Rajhenburg|Rajhenburg-kastelo]] en Brestanica ([[Občina Krško|municipo Krško]]), Slovenujo. == Historio == Kiam la franca abatejo ''Notre-Dame des Dombes'' (en Le Plantay/ [[Kantono Ceyzériat]]) sentis sin minacatoj fare de aŭtoritatoj de la [[tria Respubliko de Francio|Tria respubliko]] ili ekserĉis alternativan lokon por spirita ekfloro. En 1881 ili fondis, kun financa helpo de la oblato Gabriel Giraŭd (1836–1899), ĉe rivero [[Savo]] novan monaĥejon ''Notre-Dame de la Délivrance''. En 1885 ĝi promociiĝis je memstara priorejo kaj en 1891 je abatejo. La trapistoj, kiuj laŭ modernaj metodoj produktis ĉokoladon kaj likvoron, faris terkultivadon kaj presadon de libroj kaj periodaĵoj, vere antaŭenpuŝis la enregionan evoluon. Pro politika nestabileco en la tiama [[Regno Jugoslavio]] ili sendis de 1934 ordenanojn al [[Alĝerio]], kie ili starigis la monaĥejon ''Notre-Dame de l'Atlas''. Ĝia oficiala fondiĝo estis en la 1938-a jaro fare de la monaĥejo ''Abbaye Notre-Dame d’Aiguebelle'' (en [[Montjoyer]]). En 1941 la [[nazioj]] neniigis la monaĥejon kaj establis surloke deportadan lageron.<ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' p. 649, Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8</ref> La al la klostro ''Marija-Zvijezda'' (en [[Banjaluko]]) irintaj monaĥoj rajtis reveni post fino de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. Sed ja en 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] denove forpelis lin. Ĝis 1963 la monaĥoj vivis en la [[diasporo]]: inter 1963 kaj 1965 ili ankoraŭfoje kunvivis en Radmirje, kvartalo de [[Občina Ljubno|Ljubno]]. En 1965 estis nova disiro. Kiam forpasis la lasta trapisto de Rajhenburg en 2004, ankaŭ la abatejo oficiale malfondiĝis. === Superuloj === * Bernard Sirvain (1880–1885) * Jean-Baptiste Epalle (1885–1910) * Placide Epalle (1910–1940) * Pius Novak (1940–1982) == Literaturo == * ''Le frère Gabriel Giraud et son œuvre à Reichenburg (Autriche) 1836–1899''. Notre-Dame de la Délivrance 1909. * [[Laurent Henri Cottineau]]: ''Répertoire topo-bibliographique des abbayes et prieurés''. Vol. 2. Protat, Mâcon 1939–1970. Represo: Brepols, Turnhout 1995. Kol. 2431. * [[Bernard Peugniez]]: ''Le Guide routier de l'Europe cistercienne,'' Editions du Signe, Strasburgo 2012, p. 1110–1111. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=481 fota serio pri la interno] * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Reichenburg Rajhenburg-kovento] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Giraud,_Gabriel Giraud, Gabriel] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Sirvain,_Bernard Sirvain, Bernard] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' isterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Jean-Baptiste Epalle, Jean-Baptiste] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Placide Epalle, Placide] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Novak,_Pius Novak, Pius] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [https://www.muzej-nz.si/razstava/trapisti-v-rajhenburgu/ tutslovenuja muzea paĝaro] * [http://www.gradrajhenburg.si/fotogalerija/grad-rajhenburg-pred-obnovo fotoj de la burgo hodiaŭa] == Notoj == <references /> {{Coordinate|NS=45.989258|EW=15.466536|type=landmark|region=SI}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Trapistaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Malaperis en 2004]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] 3r285n6rvygr12qoqdc8j5mf6kxxtyq 9372557 9372556 2026-05-14T06:00:56Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9372557 wikitext text/x-wiki [[File:Brestanica (40104197600).jpg|thumb|eksa monaĥejo en Brestanica]] [[File:Brestanica Castle 1830.jpg|thumb|komplekso ĉ. 1830]] '''Abatejo Rajhenburg''' (slovene: ''Trapistovski samostan Marijinega odrešenja Rajhenburg,'' germane: ''Abtei Reichenburg'', latine: ''Abbatia Beatae Mariae de Liberatione'') estis inter 1881 kaj 2004 klostro de la [[trapistoj]] je [[Kastelo Rajhenburg|Rajhenburg-kastelo]] en Brestanica ([[Občina Krško|municipo Krško]]), Slovenujo. == Historio == Kiam la franca abatejo ''Notre-Dame des Dombes'' (en Le Plantay/ [[Kantono Ceyzériat]]) sentis sin minacatoj fare de aŭtoritatoj de la [[tria Respubliko de Francio|Tria respubliko]] ili ekserĉis alternativan lokon por spirita ekfloro. En 1881 ili fondis, kun financa helpo de la oblato Gabriel Giraŭd (1836–1899), ĉe rivero [[Savo]] novan monaĥejon ''Notre-Dame de la Délivrance''. En 1885 ĝi promociiĝis je memstara priorejo kaj en 1891 je abatejo. La trapistoj, kiuj laŭ modernaj metodoj produktis ĉokoladon kaj likvoron, faris terkultivadon kaj presadon de libroj kaj periodaĵoj, vere antaŭenpuŝis la enregionan evoluon. Pro politika nestabileco en la tiama [[Regno Jugoslavio]] ili sendis de 1934 ordenanojn al [[Alĝerio]], kie ili starigis la monaĥejon ''Notre-Dame de l'Atlas''. Ĝia oficiala fondiĝo estis en la 1938-a jaro fare de la monaĥejo ''Abbaye Notre-Dame d’Aiguebelle'' (en [[Montjoyer]]). En 1941 la [[nazioj]] neniigis la monaĥejon kaj establis surloke deportadan lageron.<ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' p. 649, Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8</ref> La al la klostro ''Marija-Zvijezda'' (en [[Banjaluko]]) irintaj monaĥoj rajtis reveni post fino de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. Sed ja en 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] denove forpelis lin. Ĝis 1963 la monaĥoj vivis en la [[diasporo]]: inter 1963 kaj 1965 ili ankoraŭfoje kunvivis en Radmirje, kvartalo de [[Občina Ljubno|Ljubno]]. En 1965 estis nova disiro. Kiam forpasis la lasta trapisto de Rajhenburg en 2004, ankaŭ la abatejo oficiale malfondiĝis. === Superuloj === * Bernard Sirvain (1880–1885) * Jean-Baptiste Epalle (1885–1910) * Placide Epalle (1910–1940) * Pius Novak (1940–1982) == Literaturo == * ''Le frère Gabriel Giraud et son œuvre à Reichenburg (Autriche) 1836–1899''. Notre-Dame de la Délivrance 1909. * [[Laurent Henri Cottineau]]: ''Répertoire topo-bibliographique des abbayes et prieurés''. Vol. 2. Protat, Mâcon 1939–1970. Represo: Brepols, Turnhout 1995. Kol. 2431. * [[Bernard Peugniez]]: ''Le Guide routier de l'Europe cistercienne,'' Editions du Signe, Strasburgo 2012, p. 1110–1111. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=481 fota serio pri la interno] * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Reichenburg Rajhenburg-kovento] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Giraud,_Gabriel Giraud, Gabriel] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Sirvain,_Bernard Sirvain, Bernard] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' Epalle, Jean-Baptiste] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Placide Epalle, Placide] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Novak,_Pius Novak, Pius] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [https://www.muzej-nz.si/razstava/trapisti-v-rajhenburgu/ tutslovenuja muzea paĝaro] * [http://www.gradrajhenburg.si/fotogalerija/grad-rajhenburg-pred-obnovo fotoj de la burgo hodiaŭa] == Notoj == <references /> {{Coordinate|NS=45.989258|EW=15.466536|type=landmark|region=SI}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Trapistaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Malaperis en 2004]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] sugphlprj6mnibwjbjsnpcrq74ncfco 9372567 9372557 2026-05-14T06:05:53Z Tirolischleioans 254019 9372567 wikitext text/x-wiki [[File:Brestanica (40104197600).jpg|thumb|eksa monaĥejo en Brestanica]] [[File:Brestanica Castle 1830.jpg|thumb|komplekso ĉ. 1830]] [[File:Rajhenburg castle yard.jpg|thumb|interna korto]] '''Abatejo Rajhenburg''' (slovene: ''Trapistovski samostan Marijinega odrešenja Rajhenburg,'' germane: ''Abtei Reichenburg'', latine: ''Abbatia Beatae Mariae de Liberatione'') estis inter 1881 kaj 2004 klostro de la [[trapistoj]] je [[Kastelo Rajhenburg|Rajhenburg-kastelo]] en Brestanica ([[Občina Krško|municipo Krško]]), Slovenujo. == Historio == Kiam la franca abatejo ''Notre-Dame des Dombes'' (en Le Plantay/ [[Kantono Ceyzériat]]) sentis sin minacatoj fare de aŭtoritatoj de la [[tria Respubliko de Francio|Tria respubliko]] ili ekserĉis alternativan lokon por spirita ekfloro. En 1881 ili fondis, kun financa helpo de la oblato Gabriel Giraŭd (1836–1899), ĉe rivero [[Savo]] novan monaĥejon ''Notre-Dame de la Délivrance''. En 1885 ĝi promociiĝis je memstara priorejo kaj en 1891 je abatejo. La trapistoj, kiuj laŭ modernaj metodoj produktis ĉokoladon kaj likvoron, faris terkultivadon kaj presadon de libroj kaj periodaĵoj, vere antaŭenpuŝis la enregionan evoluon. Pro politika nestabileco en la tiama [[Regno Jugoslavio]] ili sendis de 1934 ordenanojn al [[Alĝerio]], kie ili starigis la monaĥejon ''Notre-Dame de l'Atlas''. Ĝia oficiala fondiĝo estis en la 1938-a jaro fare de la monaĥejo ''Abbaye Notre-Dame d’Aiguebelle'' (en [[Montjoyer]]). En 1941 la [[nazioj]] neniigis la monaĥejon kaj establis surloke deportadan lageron.<ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' p. 649, Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8</ref> La al la klostro ''Marija-Zvijezda'' (en [[Banjaluko]]) irintaj monaĥoj rajtis reveni post fino de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. Sed ja en 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] denove forpelis lin. Ĝis 1963 la monaĥoj vivis en la [[diasporo]]: inter 1963 kaj 1965 ili ankoraŭfoje kunvivis en Radmirje, kvartalo de [[Občina Ljubno|Ljubno]]. En 1965 estis nova disiro. Kiam forpasis la lasta trapisto de Rajhenburg en 2004, ankaŭ la abatejo oficiale malfondiĝis. === Superuloj === * Bernard Sirvain (1880–1885) * Jean-Baptiste Epalle (1885–1910) * Placide Epalle (1910–1940) * Pius Novak (1940–1982) == Literaturo == * ''Le frère Gabriel Giraud et son œuvre à Reichenburg (Autriche) 1836–1899''. Notre-Dame de la Délivrance 1909. * [[Laurent Henri Cottineau]]: ''Répertoire topo-bibliographique des abbayes et prieurés''. Vol. 2. Protat, Mâcon 1939–1970. Represo: Brepols, Turnhout 1995. Kol. 2431. * [[Bernard Peugniez]]: ''Le Guide routier de l'Europe cistercienne,'' Editions du Signe, Strasburgo 2012, p. 1110–1111. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=481 fota serio pri la interno] * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Reichenburg Rajhenburg-kovento] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Giraud,_Gabriel Giraud, Gabriel] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Sirvain,_Bernard Sirvain, Bernard] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' Epalle, Jean-Baptiste] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Placide Epalle, Placide] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Novak,_Pius Novak, Pius] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [https://www.muzej-nz.si/razstava/trapisti-v-rajhenburgu/ tutslovenuja muzea paĝaro] * [http://www.gradrajhenburg.si/fotogalerija/grad-rajhenburg-pred-obnovo fotoj de la burgo hodiaŭa] == Notoj == <references /> {{Coordinate|NS=45.989258|EW=15.466536|type=landmark|region=SI}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Trapistaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Malaperis en 2004]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] iq7rk5aht848hjjvkxvga4j3eubfnyk 9372569 9372567 2026-05-14T06:08:04Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9372569 wikitext text/x-wiki [[File:Brestanica (40104197600).jpg|thumb|eksa monaĥejo en Brestanica]] [[File:Brestanica Castle 1830.jpg|thumb|komplekso ĉ. 1830]] [[File:Rajhenburg castle yard.jpg|thumb|interna korto]] '''Abatejo Rajhenburg''' (slovene: ''Trapistovski samostan Marijinega odrešenja Rajhenburg,'' germane: ''Abtei Reichenburg'', latine: ''Abbatia Beatae Mariae de Liberatione'') estis inter 1881 kaj 2004 klostro de la [[trapistoj]] je [[Kastelo Rajhenburg|Rajhenburg-kastelo]] en Brestanica ([[Občina Krško|municipo Krško]]), Slovenujo. == Historio == Kiam la franca abatejo ''Notre-Dame des Dombes'' (en Le Plantay/ [[Kantono Ceyzériat]]) sentis sin minacatoj fare de aŭtoritatoj de la [[tria Respubliko de Francio|Tria respubliko]] ili ekserĉis alternativan lokon por spirita ekfloro. En 1881 ili fondis, kun financa helpo de la oblato Gabriel Giraŭd (1836–1899), ĉe rivero [[Savo]] novan monaĥejon ''Notre-Dame de la Délivrance''. En 1885 ĝi promociiĝis je memstara priorejo kaj en 1891 je abatejo. La trapistoj, kiuj laŭ modernaj metodoj produktis ĉokoladon kaj likvoron, faris terkultivadon kaj presadon de libroj kaj periodaĵoj, vere antaŭenpuŝis la enregionan evoluon. Pro politika nestabileco en la tiama [[Regno Jugoslavio]] ili sendis de 1934 ordenanojn al [[Alĝerio]], kie ili starigis la monaĥejon ''Notre-Dame de l'Atlas''. Ĝia oficiala fondiĝo estis en la 1938-a jaro fare de la monaĥejo ''Abbaye Notre-Dame d’Aiguebelle'' (en [[Montjoyer]]). En 1941 la [[nazioj]] neniigis la monaĥejon kaj establis surloke deportadan lageron.<ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' p. 649, Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8</ref> La al la klostro ''Marija-Zvijezda'' (en [[Banjaluko]]) irintaj monaĥoj rajtis reveni post fino de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. Sed ja en 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] denove forpelis lin. Ĝis 1963 la monaĥoj vivis en la [[diasporo]]: inter 1963 kaj 1965 ili ankoraŭfoje kunvivis en Radmirje, kvartalo de [[Občina Ljubno|Ljubno]]. En 1965 estis nova disiro. Kiam forpasis la lasta trapisto de Rajhenburg en 2004, ankaŭ la abatejo oficiale malfondiĝis. === Superuloj === * Bernard Sirvain (1880–1885) * Jean-Baptiste Epalle (1885–1910) * Placide Epalle (1910–1940) * Pius Novak (1940–1982) == Literaturo == * ''Le frère Gabriel Giraud et son œuvre à Reichenburg (Autriche) 1836–1899''. Notre-Dame de la Délivrance 1909. * [[Laurent Henri Cottineau]]: ''Répertoire topo-bibliographique des abbayes et prieurés''. Vol. 2. Protat, Mâcon 1939–1970. Represo: Brepols, Turnhout 1995. Kol. 2431. * [[Bernard Peugniez]]: ''Le Guide routier de l'Europe cistercienne,'' Editions du Signe, Strasburgo 2012, p. 1110–1111. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://www.cistercensi.info/abbazie/abbazie.php?ab=481 fota serio pri la interno] * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Reichenburg Rajhenburg-kovento] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Giraud,_Gabriel Giraud, Gabriel] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Sirvain,_Bernard Sirvain, Bernard] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' Epalle, Jean-Baptiste] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Epalle,_Placide Epalle, Placide] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [http://www.biocist.org/wiki/Novak,_Pius Novak, Pius] - ĉe: ''Biographia Cisterciensis'' * [https://www.muzej-nz.si/razstava/trapisti-v-rajhenburgu/ tutslovenuja muzea paĝaro] * [http://www.gradrajhenburg.si/fotogalerija/grad-rajhenburg-pred-obnovo fotoj de la burgo hodiaŭa] == Notoj == <references /> {{Coordinate|NS=45.989258|EW=15.466536|type=landmark|region=SI}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Trapistaj monaĥejoj|Rajhenburg]] [[Kategorio:Malaperis en 2004]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] cmrjrvis62g2rj0tbxduelr0j1hjyau Kategorio:Finnaj personaj nomoj 14 943530 9372286 2026-05-13T18:01:23Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Personaj nomoj laŭ kulturo]] [[Kategorio:finna lingvo]]" 9372286 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Personaj nomoj laŭ kulturo]] [[Kategorio:finna lingvo]] krebd03157d4wq4s6qdze0drg1g0zsz Maila Talvio 0 943531 9372323 2026-05-13T19:46:35Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1281697800|Maila Talvio]]" 9372323 wikitext text/x-wiki '''Maila TALVIO''' (naskita '''Winter''', edziniĝinta al '''Mikkola''', naskiĝis la 17-an de oktobro 1871 en [[Hartola]] - mortis la 6-an de januaro 1951 en [[Helsinki]]) estis [[Finnlando|finna]] verkistino kaj {{переводчица|Финляндии|Российской империи|XIX века|XX века|с польского языка|на финский язык}}, socia aktivulo kaj feministino; konata per sia plumnomo ''Maila Talvio.'' Ŝi estis gvidinta finna verkisto pri la demando de [[abstinado]]-[[Senalkohola kulturo|modereco]] kaj pluraj el ŝiaj verkoj estis tradukitaj en la [[Sveda lingvo|svedan]] kaj aliajn lingvojn. Ŝi estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn <ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=8990|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref>, kaj ricevis la Akademian Laŭron kaj la Premion Aleksis Kivi * {{Gutenberg|id=39128}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] oh00952vvej009samc9ka6l742c4ve8 9372328 9372323 2026-05-13T19:56:38Z Sj1mor 12103 9372328 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Maila TALVIO''' (naskita '''Winter''', edziniĝinta al '''Mikkola''', naskiĝis la 17-an de oktobro 1871 en [[Hartola]] - mortis la 6-an de januaro 1951 en [[Helsinki]]) estis [[Finnlando|finna]] verkistino kaj tradukisto, socia aktivulo kaj feministino; konata per sia plumnomo ''Maila Talvio.'' Ŝi estis gvidinta finna verkisto pri la demando de [[abstinado]]-[[Senalkohola kulturo|modereco]] kaj pluraj el ŝiaj verkoj estis tradukitaj en la [[Sveda lingvo|svedan]] kaj aliajn lingvojn. Ŝi estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=8990|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Maila Talvio estis ampleksa verkistino, inkluzive de malgrandaj teatraĵoj, paroladoj, noveloj kaj romanoj. Ŝi havis grandan intereson pri politikaj kaj sociaj temoj, precipe la finna ideo kaj la demando pri modereco, kaj ŝi ne hezitis meti sian arton je la servo de la tendenco. Ŝi verkis realismajn [[Socia romano|sociajn]] kaj moralajn romanojn, interalie rilatajn al la medioj de urbaj kaj kamparaj malriĉuloj. Ŝi tradukis la verkojn de [[Henryk Sienkiewicz]], [[Eliza Orzeszkowa]], [[Bolesław Prus]], [[Stanisław Przybyszewski]]. Maila Talvios laboris por siaj ideoj ankaŭ kiel ĵurnalistino kaj kiel parolantino; ''Puheita'' ("Parolado", 1908) estas kolekto de ŝiaj paroladoj. Ŝi ankaŭ laboris kiel tradukistino. En 1947, ŝi donis siajn infanmemoraĵojn sub la titolo ''Rukkaset ja kukkaset''. == Verkaro == {{Div col|cols = 2}} *Haapaniemen keinu, 1895 *Nähtyä ja tunnettua, 1896 *Aili, novelo. 1897 *Kaksi rakkautta, novelo. 1898 *Suomesta pois, 1899 *Johan Ludvig Runebeg, 1900 *Kansan seassa, novelo. 1900 *Pimeän pirtin hävitys, novelo. 1901 *Rumaa ja kaunista, 1901 *Peter Wieselgren, 1902 *Juha Joutsia, novelo. 1903 *Muuan äiti, 1904 *Savipäiviltä, 1904 *Kauppaneuvoksen kuoltua, 1905 *Louhilinna, novelo. 1906 *Eri teitä, 1908 *Puheita, 1908 *Anna sarkoila, 1910 *Tähtien alla, novelo. 1910 *Kirjava keto, 1911 *Elinan häät, 1912 *Hämähäkki ja muita kertomuksia, 1912 *Kun meidän kaivosta vesi loppui, 1913 *Talonhuijari, 1913 *Yölintu, novel. 1913 *Huhtikuun-manta, 1914 *Elämänleikki ynnä muita puheita maalaisille, 1915 *Lempiäniemen tyttäret, 1915 *Niniven lapset, novelo. 1915 *Elämän kasvot, novelo. 1916 *Kultainen lyyra, 1916 *Kootut teokset 1–8, 1917–26 *Silmä yössä, novelo. 1917 *Näkymätön kirjanpitäjä, kolekto de mallongaj rakontoj. 1918 *Kurjet, novel. 1919 *Yötä ja aamua, 1919 *Valkea huvila, 1920 *Kihlasormus, novelo. 1921 *Kirkonkellot, novelo. 1922 *Viimeinen laiva, 1922 *Opin sauna, novel. 1923 *Sydämet, kolekto de mallongaj rakontoj. 1924 *Hiljentykäämme, 1929 *Itämeren tytär, 1929–36 : Kaukaa tullut (1929); Hed-ulla ja hänen kosijansa (1931); Hopealaiva (1936) *Ne 45 000, 1932 *Leipäkulta, 1934 *Millaista parantolassa on, 1935 *Terveisiä, 1936 *Itämeren tytär, 1940 (trilogio) *Linnoituksen iloiset rouvat, 1941 *Rukkaset ja kukkaset, 1947 *Lokakuun morsian, 1948 *Juhlavalkeat, 1948 *Rukkaset ja kukkaset, 1947 *Kootut teokset i-xiii, 1951 *Valitut teokset, 1953 *Linnoituksen iloiset rouvat, 1982 {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Ĝermo|}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo| * {{Gutenberg|id=39128}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] mnoro8o6mfd0kqsv69yz6ex3xmtlv3g 9372329 9372328 2026-05-13T19:57:28Z Sj1mor 12103 9372329 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Maila TALVIO''' (naskita '''Winter''', edziniĝinta al '''Mikkola''', naskiĝis la 17-an de oktobro 1871 en [[Hartola]] - mortis la 6-an de januaro 1951 en [[Helsinki]]) estis [[Finnlando|finna]] verkistino kaj tradukisto, socia aktivulo kaj feministino; konata per sia plumnomo ''Maila Talvio.'' Ŝi estis gvidinta finna verkisto pri la demando de [[abstinado]]-[[Senalkohola kulturo|modereco]] kaj pluraj el ŝiaj verkoj estis tradukitaj en la [[Sveda lingvo|svedan]] kaj aliajn lingvojn. Ŝi estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=8990|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Maila Talvio estis ampleksa verkistino, inkluzive de malgrandaj teatraĵoj, paroladoj, noveloj kaj romanoj. Ŝi havis grandan intereson pri politikaj kaj sociaj temoj, precipe la finna ideo kaj la demando pri modereco, kaj ŝi ne hezitis meti sian arton je la servo de la tendenco. Ŝi verkis realismajn [[Socia romano|sociajn]] kaj moralajn romanojn, interalie rilatajn al la medioj de urbaj kaj kamparaj malriĉuloj. Ŝi tradukis la verkojn de [[Henryk Sienkiewicz]], [[Eliza Orzeszkowa]], [[Bolesław Prus]], [[Stanisław Przybyszewski]]. Maila Talvios laboris por siaj ideoj ankaŭ kiel ĵurnalistino kaj kiel parolantino; ''Puheita'' ("Parolado", 1908) estas kolekto de ŝiaj paroladoj. Ŝi ankaŭ laboris kiel tradukistino. En 1947, ŝi donis siajn infanmemoraĵojn sub la titolo ''Rukkaset ja kukkaset''. == Verkaro == {{Div col|cols = 2}} *Haapaniemen keinu, 1895 *Nähtyä ja tunnettua, 1896 *Aili, novelo. 1897 *Kaksi rakkautta, novelo. 1898 *Suomesta pois, 1899 *Johan Ludvig Runebeg, 1900 *Kansan seassa, novelo. 1900 *Pimeän pirtin hävitys, novelo. 1901 *Rumaa ja kaunista, 1901 *Peter Wieselgren, 1902 *Juha Joutsia, novelo. 1903 *Muuan äiti, 1904 *Savipäiviltä, 1904 *Kauppaneuvoksen kuoltua, 1905 *Louhilinna, novelo. 1906 *Eri teitä, 1908 *Puheita, 1908 *Anna sarkoila, 1910 *Tähtien alla, novelo. 1910 *Kirjava keto, 1911 *Elinan häät, 1912 *Hämähäkki ja muita kertomuksia, 1912 *Kun meidän kaivosta vesi loppui, 1913 *Talonhuijari, 1913 *Yölintu, novel. 1913 *Huhtikuun-manta, 1914 *Elämänleikki ynnä muita puheita maalaisille, 1915 *Lempiäniemen tyttäret, 1915 *Niniven lapset, novelo. 1915 *Elämän kasvot, novelo. 1916 *Kultainen lyyra, 1916 *Kootut teokset 1–8, 1917–26 *Silmä yössä, novelo. 1917 *Näkymätön kirjanpitäjä, kolekto de mallongaj rakontoj. 1918 *Kurjet, novel. 1919 *Yötä ja aamua, 1919 *Valkea huvila, 1920 *Kihlasormus, novelo. 1921 *Kirkonkellot, novelo. 1922 *Viimeinen laiva, 1922 *Opin sauna, novel. 1923 *Sydämet, kolekto de mallongaj rakontoj. 1924 *Hiljentykäämme, 1929 *Itämeren tytär, 1929–36 : Kaukaa tullut (1929); Hed-ulla ja hänen kosijansa (1931); Hopealaiva (1936) *Ne 45 000, 1932 *Leipäkulta, 1934 *Millaista parantolassa on, 1935 *Terveisiä, 1936 *Itämeren tytär, 1940 (trilogio) *Linnoituksen iloiset rouvat, 1941 *Rukkaset ja kukkaset, 1947 *Lokakuun morsian, 1948 *Juhlavalkeat, 1948 *Rukkaset ja kukkaset, 1947 *Kootut teokset i-xiii, 1951 *Valitut teokset, 1953 *Linnoituksen iloiset rouvat, 1982 {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=39128}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Talvio, Maila}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] 2t1plfazlmmgrnulxpizeqbdo0opusi 9372334 9372329 2026-05-13T19:58:23Z Sj1mor 12103 /* Verkaro */ 9372334 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Maila TALVIO''' (naskita '''Winter''', edziniĝinta al '''Mikkola''', naskiĝis la 17-an de oktobro 1871 en [[Hartola]] - mortis la 6-an de januaro 1951 en [[Helsinki]]) estis [[Finnlando|finna]] verkistino kaj tradukisto, socia aktivulo kaj feministino; konata per sia plumnomo ''Maila Talvio.'' Ŝi estis gvidinta finna verkisto pri la demando de [[abstinado]]-[[Senalkohola kulturo|modereco]] kaj pluraj el ŝiaj verkoj estis tradukitaj en la [[Sveda lingvo|svedan]] kaj aliajn lingvojn. Ŝi estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=8990|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Maila Talvio estis ampleksa verkistino, inkluzive de malgrandaj teatraĵoj, paroladoj, noveloj kaj romanoj. Ŝi havis grandan intereson pri politikaj kaj sociaj temoj, precipe la finna ideo kaj la demando pri modereco, kaj ŝi ne hezitis meti sian arton je la servo de la tendenco. Ŝi verkis realismajn [[Socia romano|sociajn]] kaj moralajn romanojn, interalie rilatajn al la medioj de urbaj kaj kamparaj malriĉuloj. Ŝi tradukis la verkojn de [[Henryk Sienkiewicz]], [[Eliza Orzeszkowa]], [[Bolesław Prus]], [[Stanisław Przybyszewski]]. Maila Talvios laboris por siaj ideoj ankaŭ kiel ĵurnalistino kaj kiel parolantino; ''Puheita'' ("Parolado", 1908) estas kolekto de ŝiaj paroladoj. Ŝi ankaŭ laboris kiel tradukistino. En 1947, ŝi donis siajn infanmemoraĵojn sub la titolo ''Rukkaset ja kukkaset''. == Verkaro == {{Div col|cols = 2}} * ''Haapaniemen keinu'', 1895 * ''Nähtyä ja tunnettua'', 1896 * ''Aili'', novelo. 1897 * ''Kaksi rakkautta'', novelo. 1898 * ''Suomesta pois'', 1899 * ''Johan Ludvig Runebeg'', 1900 * ''Kansan seassa'', novelo. 1900 * ''Pimeän pirtin hävitys'', novelo. 1901 * ''Rumaa ja kaunista'', 1901 * ''Peter Wieselgren'', 1902 * ''Juha Joutsia'', novelo. 1903 * ''Muuan äiti'', 1904 * ''Savipäiviltä'', 1904 * ''Kauppaneuvoksen kuoltua'', 1905 * ''Louhilinna'', novelo. 1906 * ''Eri teitä'', 1908 * ''Puheita'', 1908 * ''Anna sarkoila'', 1910 * ''Tähtien alla'', novelo. 1910 * ''Kirjava keto'', 1911 * ''Elinan häät'', 1912 * ''Hämähäkki ja muita kertomuksia'', 1912 * ''Kun meidän kaivosta vesi loppui'', 1913 * ''Talonhuijari'', 1913 * ''Yölintu'', novelo. 1913 * ''Huhtikuun-manta'', 1914 * ''Elämänleikki ynnä muita puheita maalaisille'', 1915 * ''Lempiäniemen tyttäret'', 1915 * ''Niniven lapset'', novelo. 1915 * ''Elämän kasvot'', novelo. 1916 * ''Kultainen lyyra'', 1916 * ''Kootut teokset 1–8'', 1917–26 * ''Silmä yössä'', novelo. 1917 * ''Näkymätön kirjanpitäjä'', kolekto de mallongaj rakontoj. 1918 * ''Kurjet'', novel. 1919 * ''Yötä ja aamua'', 1919 * ''Valkea huvila'', 1920 * ''Kihlasormus'', novelo. 1921 * ''Kirkonkellot'', novelo. 1922 * ''Viimeinen laiva'', 1922 * ''Opin sauna'', novel. 1923 * ''Sydämet'', kolekto de mallongaj rakontoj. 1924 * ''Hiljentykäämme'', 1929 * ''Itämeren tytär'', 1929–36 : Kaukaa tullut (1929); Hed-ulla ja hänen kosijansa (1931); Hopealaiva (1936) * ''Ne 45 000'', 1932 * ''Leipäkulta'', 1934 * ''Millaista parantolassa on'', 1935 * ''Terveisiä'', 1936 * ''Itämeren tytär'', 1940 (trilogio) * ''Linnoituksen iloiset rouvat'', 1941 * ''Rukkaset ja kukkaset'', 1947 * ''Lokakuun morsian'', 1948 * ''Juhlavalkeat'', 1948 * ''Rukkaset ja kukkaset'', 1947 * ''Kootut teokset i-xiii'', 1951 * ''Valitut teokset'', 1953 * ''Linnoituksen iloiset rouvat'', 1982 {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=39128}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Talvio, Maila}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] gs4ekga0x6mw6p6h13n7wvf1z5u818o 9372335 9372334 2026-05-13T19:58:40Z Sj1mor 12103 /* Verkaro */ 9372335 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Maila TALVIO''' (naskita '''Winter''', edziniĝinta al '''Mikkola''', naskiĝis la 17-an de oktobro 1871 en [[Hartola]] - mortis la 6-an de januaro 1951 en [[Helsinki]]) estis [[Finnlando|finna]] verkistino kaj tradukisto, socia aktivulo kaj feministino; konata per sia plumnomo ''Maila Talvio.'' Ŝi estis gvidinta finna verkisto pri la demando de [[abstinado]]-[[Senalkohola kulturo|modereco]] kaj pluraj el ŝiaj verkoj estis tradukitaj en la [[Sveda lingvo|svedan]] kaj aliajn lingvojn. Ŝi estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=8990|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Maila Talvio estis ampleksa verkistino, inkluzive de malgrandaj teatraĵoj, paroladoj, noveloj kaj romanoj. Ŝi havis grandan intereson pri politikaj kaj sociaj temoj, precipe la finna ideo kaj la demando pri modereco, kaj ŝi ne hezitis meti sian arton je la servo de la tendenco. Ŝi verkis realismajn [[Socia romano|sociajn]] kaj moralajn romanojn, interalie rilatajn al la medioj de urbaj kaj kamparaj malriĉuloj. Ŝi tradukis la verkojn de [[Henryk Sienkiewicz]], [[Eliza Orzeszkowa]], [[Bolesław Prus]], [[Stanisław Przybyszewski]]. Maila Talvios laboris por siaj ideoj ankaŭ kiel ĵurnalistino kaj kiel parolantino; ''Puheita'' ("Parolado", 1908) estas kolekto de ŝiaj paroladoj. Ŝi ankaŭ laboris kiel tradukistino. En 1947, ŝi donis siajn infanmemoraĵojn sub la titolo ''Rukkaset ja kukkaset''. == Verkaro == {{Div col|cols = 2}} * ''Haapaniemen keinu'', 1895 * ''Nähtyä ja tunnettua'', 1896 * ''Aili'', novelo. 1897 * ''Kaksi rakkautta'', novelo. 1898 * ''Suomesta pois'', 1899 * ''Johan Ludvig Runebeg'', 1900 * ''Kansan seassa'', novelo. 1900 * ''Pimeän pirtin hävitys'', novelo. 1901 * ''Rumaa ja kaunista'', 1901 * ''Peter Wieselgren'', 1902 * ''Juha Joutsia'', novelo. 1903 * ''Muuan äiti'', 1904 * ''Savipäiviltä'', 1904 * ''Kauppaneuvoksen kuoltua'', 1905 * ''Louhilinna'', novelo. 1906 * ''Eri teitä'', 1908 * ''Puheita'', 1908 * ''Anna sarkoila'', 1910 * ''Tähtien alla'', novelo. 1910 * ''Kirjava keto'', 1911 * ''Elinan häät'', 1912 * ''Hämähäkki ja muita kertomuksia'', 1912 * ''Kun meidän kaivosta vesi loppui'', 1913 * ''Talonhuijari'', 1913 * ''Yölintu'', novelo. 1913 * ''Huhtikuun-manta'', 1914 * ''Elämänleikki ynnä muita puheita maalaisille'', 1915 * ''Lempiäniemen tyttäret'', 1915 * ''Niniven lapset'', novelo. 1915 * ''Elämän kasvot'', novelo. 1916 * ''Kultainen lyyra'', 1916 * ''Kootut teokset 1–8'', 1917–26 * ''Silmä yössä'', novelo. 1917 * ''Näkymätön kirjanpitäjä'', kolekto de mallongaj rakontoj. 1918 * ''Kurjet'', novelo. 1919 * ''Yötä ja aamua'', 1919 * ''Valkea huvila'', 1920 * ''Kihlasormus'', novelo. 1921 * ''Kirkonkellot'', novelo. 1922 * ''Viimeinen laiva'', 1922 * ''Opin sauna'', novelo. 1923 * ''Sydämet'', kolekto de mallongaj rakontoj. 1924 * ''Hiljentykäämme'', 1929 * ''Itämeren tytär'', 1929–36 : Kaukaa tullut (1929); Hed-ulla ja hänen kosijansa (1931); Hopealaiva (1936) * ''Ne 45 000'', 1932 * ''Leipäkulta'', 1934 * ''Millaista parantolassa on'', 1935 * ''Terveisiä'', 1936 * ''Itämeren tytär'', 1940 (trilogio) * ''Linnoituksen iloiset rouvat'', 1941 * ''Rukkaset ja kukkaset'', 1947 * ''Lokakuun morsian'', 1948 * ''Juhlavalkeat'', 1948 * ''Rukkaset ja kukkaset'', 1947 * ''Kootut teokset i-xiii'', 1951 * ''Valitut teokset'', 1953 * ''Linnoituksen iloiset rouvat'', 1982 {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=39128}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Talvio, Maila}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] cyc621eifzj20i8lq22mzd0ym2iwgzj Kategorio:Parokoj de Andoro 14 943532 9372331 2026-05-13T19:57:34Z Moldur 2507 Moldur movis paĝon [[Kategorio:Parokoj de Andoro]] al [[Kategorio:Paroĥoj de Andoro]] 9372331 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[:Kategorio:Paroĥoj de Andoro]] czo6gzrmiho3tem3353yg9jom68g5ky Sally Salminen 0 943533 9372338 2026-05-13T20:04:06Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1343950232|Sally Salminen]]" 9372338 wikitext text/x-wiki '''Sally Alina Ingeborg SALMINEN''' (ekde 1940 '''Salminen-Dührkop''', naskiĝis la 25-an de aprilo 1906 en [[Vårdö]] – mortis la 18-an de julio 1976 en [[Kopenhago]]), estis finna-sveda verkistino kaj tradukisto el [[Vărgata|Vargata]], la [[Alando|Alando-Insuloj]], [[Finnlando]]. Ŝi estas konsiderata unu el la plej sukcesaj verkistinoj de alanda literaturo kaj estas asociita kun finna-sveda [[modernismo]]. Ŝi estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=8058|title=Nomuma datenbazo|website=nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> * [http://www.mhbibl.aland.fi/forf/index.php?id=105&lang=english Biografio de Sally Salminen, Biblioteko de Mariehamn, Alando]  * [http://home.aland.net/lindbacken/salminensvanner/index.htm Sällskapet Salminens Vänner rf, nun malfunkcia organizaĵo] ({{Sv}}) * [http://uppslagsverket.fi/sv/view-103684-SalminenSally Salminen, Sally] ĉe ''Uppslagsverket Finnlando'' ({{Sv}}) * [http://www.blf.fi/artikel.php?id=5593 Salminen, Sally] ĉe ''Biografiskt lexikon för'' ''Finland'' ({{Sv}}) * [https://web.archive.org/web/20071007113049/http://www.compuline.fi/ComDocs/Suomi/uushlp/html/fin-12p2.htm Mallongaj biografioj de Ralf Nordgren, Aili Nordgren, Runar Salminen kaj Sally Salminen] ({{Fi}}) [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] dtz2xeb24qvm7kp89605aiaivusnsma 9372345 9372338 2026-05-13T20:12:24Z Sj1mor 12103 9372345 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Sally Alina Ingeborg SALMINEN''' (ekde 1940 '''Salminen-Dührkop''', naskiĝis la 25-an de aprilo 1906 en [[Vårdö]] – mortis la 18-an de julio 1976 en [[Kopenhago]]), estis finna-sveda verkistino kaj tradukisto el [[Vărgata|Vargata]], la [[Alando|Alando-Insuloj]], [[Finnlando]]. Ŝi estas konsiderata unu el la plej sukcesaj verkistinoj de alanda literaturo kaj estas asociita kun finna-sveda [[modernismo]]. Ŝi estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=8058|title=Nomuma datenbazo|website=nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> == Verkado == En 1936, Sally Salminen publikigis sian debutan romanon, ''Katrina''. En ĝi, Salminen rakontas la fikcian vivrakonton de Katrina, filino de farmisto el [[Ostrobotnio]], kiu enamiĝas al la maristo Johan kaj sekvas lin al lia patrujo Alando. Ŝia malfacila vivo kiel dometulino estas prezentita malkaŝe sed ankaŭ senteme, kie Salminen aludas al la sociaj renversiĝoj en Alando fine de la 19-a kaj komence de la 20-a jarcentoj kaj kritikas sociajn maljustecojn. La rakonta stilo de la romano memorigas pri la verkoj de [[Knut Hamsun]]. ''Katrina'' estis presita en granda nombro kaj tradukita en 21 lingvojn kaj tiu verko famigis Salminen en multaj landoj. En la sama jaro kiel la publikigo de ''Katrina'', ŝi ricevis la Svedan-Finnan Literaturan Premion por 1936 ĉe duobla ceremonio en [[Stokholmo]] kaj [[Helsinko]]. Pozitiva recenzo de la dana kritikisto Jørgen Bukdahl estis konsiderata unu el la kialoj de ĝia sukceso. En 1943, la rakonto estis adaptita en filmon fare de Gustaf Edgren. La pli postaj romanoj de Salminen ricevis malpli da atento, kvankam ankaŭ ili estis tradukitaj en plurajn lingvojn. En 1943, ŝi publikigis la romanon ''Lars Laurila'', kiu prezentas la plenaĝiĝon de la titolrolulo, knabo el finna-sveda geedzeco, sur malgranda insulo en la Alanda insularo de la aĝo de kvin jaroj ĝis lia elmigrado al Svedio je ĉirkaŭ 22 jaroj. Kiel multaj el ŝiaj verkoj'', Lars Laurila'' havis fortajn aŭtobiografiajn elementojn. Ĝi prezentas kiel, sub la kondiĉoj de simpla, intelekte nestimula vivo, la karaktero kaj pensmaniero de scivola junulo disvolviĝas, ĉerpante sian tutan forton el meditema amo por sia Alanda patrujo. ''Lars Laurila'' estis la unua parto de tetralogio, kiu ankaŭ inkluzivis la romanojn ''Nya land'', ''Små världar'' kaj ''Klyftan och stjärnan''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.mhbibl.aland.fi/forf/index.php?id=105&lang=english Biografio de Sally Salminen, Biblioteko de Mariehamn, Alando]  * [http://home.aland.net/lindbacken/salminensvanner/index.htm Sällskapet Salminens Vänner rf, nun malfunkcia organizaĵo] ({{Sv}}) * [http://uppslagsverket.fi/sv/view-103684-SalminenSally Salminen, Sally] ĉe ''Uppslagsverket Finnlando'' ({{Sv}}) * [http://www.blf.fi/artikel.php?id=5593 Salminen, Sally] ĉe ''Biografiskt lexikon för'' ''Finland'' ({{Sv}}) * [https://web.archive.org/web/20071007113049/http://www.compuline.fi/ComDocs/Suomi/uushlp/html/fin-12p2.htm Mallongaj biografioj de Ralf Nordgren, Aili Nordgren, Runar Salminen kaj Sally Salminen] ({{Fi}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Salminen, Sally}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] fcszzif0cxqzn9x0lel180hhmytmztv Ordino (paroko) 0 943534 9372343 2026-05-13T20:10:19Z Moldur 2507 Moldur movis paĝon [[Ordino (paroko)]] al [[Ordino (paroĥo)]] 9372343 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ordino (paroĥo)]] iql2t9ryikzyc15nyxperinn3xtum7k Osman Türkay 0 943535 9372348 2026-05-13T20:18:01Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1342535285|Osman Türkay]]" 9372348 wikitext text/x-wiki '''Osman Türkay''' (naskita la 16-an de februaro 1927 en Ozanköy – mortis en 2001) estis [[Turkaj kipranoj|turk-kipra]] poeto, verkisto kaj literatura kritikisto.<ref>{{Cite book|last=Halman|first=Talat S.|url=https://books.google.com/books?id=LxMjxriQB8IC|title=The Turkish Muse: Views and Reviews, 1960s-1990s|date=2006-06-26|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0-8156-3068-5|pages=76–77|language=en}}</ref> Li estis kandidato por la [[Nobel-premio pri literaturo]] en 1988.<ref>{{Cite book|last1=Young-Brown|first1=Fiona|url=https://books.google.com/books?id=KbfXDwAAQBAJ|title=Cyprus|last2=Spilling|first2=Michael|last3=Spilling|first3=Jo-Ann|date=2019-04-15|publisher=Cavendish Square Publishing, LLC|isbn=978-1-5026-4733-7|pages=102|language=en}}</ref> Liaj verkoj estas tradukitaj kaj publikigitaj en pli ol 30 lingvoj. [[Kategorio:Poetoj de la 20-a jarcento]] 60u6w5le962wy7u6woenfcia63bnic9 9372349 9372348 2026-05-13T20:20:41Z Sj1mor 12103 9372349 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Osman TÜRKAY''' (naskita la 16-an de februaro 1927 en Ozanköy – mortis en 2001) estis [[Turkaj kipranoj|turk-kipra]] poeto, verkisto kaj literatura kritikisto.<ref>{{Cite book|last=Halman|first=Talat S.|url=https://books.google.com/books?id=LxMjxriQB8IC|title=The Turkish Muse: Views and Reviews, 1960s-1990s|date=2006-06-26|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0-8156-3068-5|pages=76–77|language=en}}</ref> Li estis dufoje kandidato por la [[Nobel-premio pri literaturo]] (1988 kaj 1990).<ref>{{Cite book|last1=Young-Brown|first1=Fiona|url=https://books.google.com/books?id=KbfXDwAAQBAJ|title=Cyprus|last2=Spilling|first2=Michael|last3=Spilling|first3=Jo-Ann|date=2019-04-15|publisher=Cavendish Square Publishing, LLC|isbn=978-1-5026-4733-7|pages=102|language=en}}</ref> Liaj verkoj estas tradukitaj kaj publikigitaj en pli ol 30 lingvoj. [[Kategorio:Poetoj de la 20-a jarcento]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Türkay, Osman}} [[Kategorio:Verkistoj]] [[Kategorio:Poetoj]] mj7ah0bz5075ea5gp8cw7bszr0d2aho 9372352 9372349 2026-05-13T20:28:23Z Sj1mor 12103 9372352 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Osman TÜRKAY''' (naskita la 16-an de februaro 1927 en Ozanköy – mortis en 2001) estis [[Turkaj kipranoj|turk-kipra]] poeto, verkisto kaj literatura kritikisto.<ref>{{Cite book|last=Halman|first=Talat S.|url=https://books.google.com/books?id=LxMjxriQB8IC|title=The Turkish Muse: Views and Reviews, 1960s-1990s|date=2006-06-26|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0-8156-3068-5|pages=76–77|language=en}}</ref> Li estis dufoje kandidato por la [[Nobel-premio pri literaturo]] (1988 kaj 1990).<ref>{{Cite book|last1=Young-Brown|first1=Fiona|url=https://books.google.com/books?id=KbfXDwAAQBAJ|title=Cyprus|last2=Spilling|first2=Michael|last3=Spilling|first3=Jo-Ann|date=2019-04-15|publisher=Cavendish Square Publishing, LLC|isbn=978-1-5026-4733-7|pages=102|language=en}}</ref> == Verkado == Poezio okupas ĉefan lokon en lia verkaro. Li estas nomata la "kosma poeto", aŭ "ĉiela poeto" ĉar li provas montri la lokon de la homo en la universo en siaj poemoj. Elementoj rilataj al turka historio kaj folkloro, la kultura mondo, mediteranea kulturo kaj la kosma epoko elstaras en liaj verkoj, formante la ĉefan ŝtofon de liaj universalaj kaj ribelemaj poemoj. Osman Türkay estas ankaŭ konata kiel iu, kiu provas transdoni metafizikajn zorgojn kaj eksciton en siaj poemoj. La fruaj poemoj de la poeto, kiuj baziĝas sur longaj versoj kaj ŝajnas ne sufiĉe ĝeneraligitaj, plejparte traktas la realaĵojn kaj problemojn de la lando. En liaj lastaj poemoj oni observas, ke ne ekzistas io simila al "realeco". La aŭtoro, kiu antaŭe verkis en la turka lingvo, emis verki en la angla en la lastaj jaroj de sia [[Kreiva verkado|kreiva]] [[Kreiva verkado|verkado]], kaj liaj poemoj ankaŭ alprenis pli abstraktan formon laŭ esenco kaj koncepto. La fama serio de poemoj "kosma epoko" alportis al li grandan famon. Krom okupiĝo pri arta kreivo, Osman Türkay ankaŭ verkis literaturajn kritikajn artikolojn kaj filozofiajn eseojn. La poemoj de Osman Türkay kolektitaj en liaj libroj "7 Telli", "Uyurgazar", "Beethovenle aydinlıga ulaşmak", "Vojaĝante en la Revo de la Universo", "Observantoj de Finjuĝo", "Variacioj", "Elektitaj Poemoj", "Mapo de la Voĉo el la Nevideblaĵo", "Piramida Trilogio", "La Doloro de Senmorteco" kaj aliaj baziĝas sur la riĉaj poeziaj tradicioj de turka poezio laŭ enhavo kaj formo. Osman Türkay ankaŭ okupiĝis pri tradukado, tradukante poezion de la angla al la turka kaj inverse. Inter liaj tradukoj, la poemoj de la fama angla poeto [[T. S. Eliot]] okupas specialan lokon. Krome, la verkoj de famaj figuroj kiel [[Ezra Pound]], [[Dylan Thomas]], [[Pablo Neruda]] kaj [[Vladimir Majakovskij]] ankaŭ estas inter liaj tradukoj. [[Kategorio:Poetoj de la 20-a jarcento]] Liaj verkoj estas tradukitaj kaj publikigitaj en pli ol 30 lingvoj. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Türkay, Osman}} [[Kategorio:Verkistoj]] [[Kategorio:Poetoj]] fis8ajmbbih3b3tn0zxvf43scxwq8l0 Ho Tzu Nyen 0 943536 9372358 2026-05-13T20:41:39Z Alifono 114488 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1343085944|Ho Tzu Nyen]]" 9372358 wikitext text/x-wiki '''Ho Tzu Nyen''' ([[simpligita ĉina skribo]]: 何子彥; pinjine: Hé Zǐyàn; naskita en [[1976]]) estas [[Singapuro|singapura]] nuntempa [[artisto]] kaj [[filmreĝisoro]], kies verkoj inkluzivas filmojn, videaĵojn, prezentojn kaj multmediajn instalaĵojn <ref name=":2">(en) "[https://www.guggenheim.org/map/ho-tzu-nyen Ho Tzu Nyen]". Guggenheim. Arkivita de la originalo, la 11-an de Aŭgusto 2020.</ref>. Lia verkaro kunigas [[Fakto|faktojn]] kaj [[Mito|mitojn]] por mobilizi malsamajn komprenojn pri la historio, [[politiko]] kaj [[religio]] [[Sud-Orienta Azio|de Sud-Orienta Azio]], ofte bazitaj sur kompleksa aro da referencoj de [[Bildartohistorio|arthistorio]] ĝis [[teatro]], kinarto kaj [[filozofio]] <ref>(en) "[http://ntu.ccasingapore.org/residencies/ho-tzu-nyen/ Artist-in-Residence: Ho Tzu Nyen]". NTU Centre for Contemporary Art. 2019. Arkivita de la originalo, la 14-an de Aŭgusto 2020. Alirdato: la14-an de Aŭgust 2020.</ref>. En 2011, Ho reprezentis Singapuron ĉe la [[Venecia Bienalo|54-a Venecia Bienalo]] en la Singapura Pavilono, prezentante la verkon The Coud of Unknowing (''La Nubo de Nescio)'' <ref>(en) "[https://www.guggenheim.org/artwork/artist/ho-tzu-nyen ''Collection Online: The Cloud of Unknowin''g]". Alirdato: la 11-an de Aŭgust 2020.</ref>. Liaj lastatempaj projektoj sub ''The Critical Dictionary of Southeast Asia'' ekzamenas la kompleksan unuon de [[Sud-Orienta Azio]], regiono kiu historie ne estis unuigita per lingvo, religio aŭ politika potenco<ref>(en) "''[https://aaa.cdosea.org/#about/a About]''". The Critical Dictionary of Southeast Asia. Alirdato: la 18-an de Septembro 2020.</ref>. == Eksteraj ligiloj == ''[https://aaa.cdosea.org/ The Critical Dictionary of Southeast Asia] (La Kritika Vortaro de Sudorienta Azio)'' [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1976]] [[Kategorio:Filmreĝisoroj]] [[Kategorio:Singapuraj artistoj]] 9m9m2x8js0tw83fpraozkjig85slnz2 9372410 9372358 2026-05-13T21:57:10Z Alifono 114488 Referencoj 9372410 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ho Tzu Nyen''' ([[simpligita ĉina skribo]]: 何子彥; pinjine: Hé Zǐyàn; naskita en [[1976]]) estas [[Singapuro|singapura]] nuntempa [[artisto]] kaj [[filmreĝisoro]], kies verkoj inkluzivas filmojn, videaĵojn, prezentojn kaj multmediajn instalaĵojn <ref name=":2">(en) "[https://www.guggenheim.org/map/ho-tzu-nyen Ho Tzu Nyen]". Guggenheim. Arkivita de la originalo, la 11-an de Aŭgusto 2020.</ref>. Lia verkaro kunigas [[Fakto|faktojn]] kaj [[Mito|mitojn]] por mobilizi malsamajn komprenojn pri la historio, [[politiko]] kaj [[religio]] [[Sud-Orienta Azio|de Sud-Orienta Azio]], ofte bazitaj sur kompleksa aro da referencoj de [[Bildartohistorio|arthistorio]] ĝis [[teatro]], kinarto kaj [[filozofio]] <ref>(en) "[http://ntu.ccasingapore.org/residencies/ho-tzu-nyen/ Artist-in-Residence: Ho Tzu Nyen]". NTU Centre for Contemporary Art. 2019. Arkivita de la originalo, la 14-an de Aŭgusto 2020. Alirdato: la14-an de Aŭgust 2020.</ref>. En 2011, Ho reprezentis Singapuron ĉe la [[Venecia Bienalo|54-a Venecia Bienalo]] en la Singapura Pavilono, prezentante la verkon ''The Coud of Unknowing'' (''La Nubo de Nescio)'' <ref>(en) "[https://www.guggenheim.org/artwork/artist/ho-tzu-nyen ''Collection Online: The Cloud of Unknowin''g]". Alirdato: la 11-an de Aŭgust 2020.</ref>. Li gajnis la Premion ''CHANEL Next 2024''. En [[2026]], li estos arta direktoro de la 16-a [[bienalo Gwanju]]. == Verkaro == Komuna fadeno en lia verkaro estas la esplorado de la konstruado de historio, mitoj, kulturaj identecoj kaj politiko en Sud-Orienta Azio, regiono tiel diversa laŭ lingvoj, religioj, kulturoj kaj influoj. Tekstoj ludas gravan rolon en llia vekaro kiel la uzado de babilrobotoj sed multaj el liaj filmoj kaj instalaĵoj (kiel ekzemple *''One or Several Tigers''*) uzas [[Komenta voĉo|komentan voĉon]] aŭ tekstmuntadon, arta tekniko en kiu diversaj tekstoj aŭ tekstfragmentoj el diversaj fontoj estas kombinataj en novan tutaĵon. === La kritika vortaro de Sud-Orienta Azio === Liaj lastatempaj projektoj sub ''The Critical Dictionary of Southeast Asia'' kiu estas daŭriganta projekto (ekde 2012) en kiu li uzas algoritman "vortaron" por generi bildojn, sonojn kaj tekstojn, kiuj provas difini la regionon de Sudorienta Azio, ekzamenante la kompleksan regionon de [[Sud-Orienta Azio]], kiu historie ne estis unuigita per [[lingvo]], [[religio]] aŭ politika potenco<ref>(en) "''[https://aaa.cdosea.org/#about/a About]''". The Critical Dictionary of Southeast Asia. Alirdato: la 18-an de Septembro 2020.</ref>. La artaĵo estas strukturita ĉirkaŭ ŝlosilvortoj, kiuj estas esplorataj per tekstoj, bildoj kaj filmetoj. == Eksteraj ligiloj == ''[https://aaa.cdosea.org/ The Critical Dictionary of Southeast Asia] (La kritika vortaro de Sud-Orienta Azio)'' == Referencoj == [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1976]] [[Kategorio:Filmreĝisoroj]] [[Kategorio:Singapuraj artistoj]] <references /> [[Kategorio:Tekst-arto]] 7qd4w7h61wbzm1zj2vrji2dd9lzle1l Diskuto:Norbert Wiener 1 943537 9372367 2026-05-13T20:52:36Z Alifono 114488 /* Misinformo, ĉu? */ nova sekcio 9372367 wikitext text/x-wiki == Misinformo, ĉu? == Mi forigis jenan frazon el la artikolo ĉar estas neniuj fontoj pri la pretendo en jena frazo : "Kiam en Varsovio Wienser estis gimnazianokolego de Ludvik Lazaro Zamenhof, kaj partoprenis la feston de decembro 1875 en lia ĉambro." Wiener naskiĝis [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 20:52, 13 maj. 2026 (UTC) 9a682vctt4o57wgt5jgm16cc09gdfkd 9372368 9372367 2026-05-13T20:53:14Z Alifono 114488 /* Misinformo, ĉu? */ 9372368 wikitext text/x-wiki == Misinformo, ĉu? == Mi forigis jenan frazon el la artikolo ĉar estas neniuj fontoj pri la pretendo en jena frazo : "Kiam en Varsovio Wienser estis gimnazianokolego de Ludvik Lazaro Zamenhof, kaj partoprenis la feston de decembro 1875 en lia ĉambro." Wiener naskiĝis en 1894... [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 20:52, 13 maj. 2026 (UTC) dllb3w1objvul5ylk92sfsqz18qrb0y Paroko de Santiago Tequixquiac 0 943538 9372371 2026-05-13T20:56:19Z Moldur 2507 Moldur movis paĝon [[Paroko de Santiago Tequixquiac]] al [[Paroĥo de Santiago Tequixquiac]] 9372371 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Paroĥo de Santiago Tequixquiac]] aaqtm8jqo3jkh7jy5rixksxkc9es13s Diskuto:Paroko de Santiago Tequixquiac 1 943539 9372373 2026-05-13T20:56:19Z Moldur 2507 Moldur movis paĝon [[Diskuto:Paroko de Santiago Tequixquiac]] al [[Diskuto:Paroĥo de Santiago Tequixquiac]] 9372373 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Diskuto:Paroĥo de Santiago Tequixquiac]] jhkyeeacop1h9n0zopbhv9ni80frr81 Festivalo de Cannes 2022 0 943540 9372374 2026-05-13T21:02:30Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "[[Dosiero:Bandeau cannes.JPG|eta|centre|775ra|{{centre|Bendo de la festivalo kun la [[Ora Palmo]] ambaŭflanke}}]] {{Informkesto organizaĵo |emblemo = Palme d'Or gold silhouette.svg |bildo = Patchwork-Cannes-2.jpg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=FR |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |situo sur mapo=Francio Cannes |zomo=13 }} La '''75-a..." 9372374 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bandeau cannes.JPG|eta|centre|775ra|{{centre|Bendo de la festivalo kun la [[Ora Palmo]] ambaŭflanke}}]] {{Informkesto organizaĵo |emblemo = Palme d'Or gold silhouette.svg |bildo = Patchwork-Cannes-2.jpg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=FR |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |situo sur mapo=Francio Cannes |zomo=13 }} La '''75-a [[Festivalo de Cannes]]''' de [[2022]] estis la 75-a eldono de la prestiĝa internacia filmofestivalo, [[france]] nomata ''Festival de Cannes}}'', kiu okazas ekde la jaro [[1946]] ĉiujare, kutime dum la tria semajno de majo en la [[Francio|franca]] urbo [[Cannes]] en ejo nomita ''Palais des Festivals et des Congrès''. La jubilea evento okazis de la 17-a ĝis la 28-a de majo 2022. La Festivalo de Cannes en la antaŭa jaro devis esti prokrastita de siaj regulaj majaj datoj al julio pro la [[pandemio de KOVIM-19]], kaj nun retrovis la kutiman ritmon. La eldono de 2022 markis la lastan fojon kiam ''Pierre Lescure'' funkciis kiel festivala prezidanto, dum ''Thierry Frémaux'' respondecis pri arta gvidado kiel ĝenerala komisiito. [[Dosiero:Vincent Lindon, Berlin 2022 (cropped).jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|la ĵuria prezidanto [[Vincent Lindon]]}}]] La rolon de ĵuria prezidanto por la Internacia Konkurso, en kiu, inter aliaj premioj, la [[Ora Palmo]] por Plej Bona Filmo de la Festivalo estis aljuĝita al la filmo ''Triangulo de Tristeco'' (origine angle ''Triangle of Sadness'') de la sveda reĝisoro [[Ruben Östlund]], transprenis la franca aktoro [[Vincent Lindon]]. La kandidatiĝintoj en la oficialaj sekcioj estis anoncitaj ekde meze de aprilo 2022. La festivalo malfermiĝis per la franca horora komedio ''Coupez!'' ("Tranĉu!", varia angla titolo ''Final Cut of the Dead'', "fina tranĉo de la mortuloj") de [[Michel Hazanavicius]], kiu estis montrita ekster konkurso. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.festival-cannes.com oficiala festivala retejo] {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} [[Kategorio:Filmfestivaloj|Cannes]] [[Kategorio:2022]] [[Kategorio:2022 en Francio]] kkz1xkh9tcyniu17qgtxew5lh61z0fq 9372656 9372374 2026-05-14T09:15:57Z ThomasPusch 1869 9372656 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bandeau cannes.JPG|eta|centre|775ra|{{centre|Bendo de la festivalo kun la [[Ora Palmo]] ambaŭflanke}}]] {{Informkesto organizaĵo |emblemo = Palme d'Or gold silhouette.svg |bildo = Patchwork-Cannes-2.jpg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=FR |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |situo sur mapo=Francio Cannes |zomo=13 }} La '''75-a [[Festivalo de Cannes]]''' de [[2022]] estis la 75-a eldono de la prestiĝa internacia filmofestivalo, [[france]] nomata ''Festival de Cannes'', kiu okazas ekde la jaro [[1946]] ĉiujare, kutime dum la tria semajno de majo en la [[Francio|franca]] urbo [[Cannes]] en ejo nomita ''Palais des Festivals et des Congrès''. La jubilea evento okazis de la 17-a ĝis la 28-a de majo 2022. La Festivalo de Cannes en la antaŭa jaro devis esti prokrastita de siaj regulaj majaj datoj al julio pro la [[pandemio de KOVIM-19]], kaj nun retrovis la kutiman ritmon. La eldono de 2022 markis la lastan fojon kiam ''Pierre Lescure'' funkciis kiel festivala prezidanto, dum ''Thierry Frémaux'' respondecis pri arta gvidado kiel ĝenerala komisiito. [[Dosiero:Vincent Lindon, Berlin 2022 (cropped).jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|la ĵuria prezidanto [[Vincent Lindon]]}}]] La rolon de ĵuria prezidanto por la Internacia Konkurso, en kiu, inter aliaj premioj, la [[Ora Palmo]] por Plej Bona Filmo de la Festivalo estis aljuĝita al la filmo ''Triangulo de Tristeco'' (origine angle ''Triangle of Sadness'') de la sveda reĝisoro [[Ruben Östlund]], transprenis la franca aktoro [[Vincent Lindon]]. La kandidatiĝintoj en la oficialaj sekcioj estis anoncitaj ekde meze de aprilo 2022. La festivalo malfermiĝis per la franca horora komedio ''Coupez!'' ("Tranĉu!", varia angla titolo ''Final Cut of the Dead'', "fina tranĉo de la mortuloj") de [[Michel Hazanavicius]], kiu estis montrita ekster konkurso. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.festival-cannes.com oficiala festivala retejo] {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} [[Kategorio:Filmfestivaloj|Cannes]] [[Kategorio:2022]] [[Kategorio:2022 en Francio]] oulugd5dkzf7fka5nwk9ljciiwp1m4g Paroka Preĝejo Nia Sinjorino de la Ĉieliro 0 943541 9372382 2026-05-13T21:09:38Z Moldur 2507 Moldur movis paĝon [[Paroka Preĝejo Nia Sinjorino de la Ĉieliro]] al [[Paroĥa Preĝejo Nia Sinjorino de la Ĉieliro]] 9372382 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Paroĥa Preĝejo Nia Sinjorino de la Ĉieliro]] qmlte0538yacmanb7nai0pj0r1pwmkv Ruben Östlund 0 943542 9372404 2026-05-13T21:44:14Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo |loko de morto = }} '''{{paĝonomo}}''' estas [[svedoj|sveda]] [[kino|kinfilma]] [[reĝisoro]] kaj [[scenaristo]]. Li naskiĝis la , do nun estas {{}}-jaraĝa. Plurfoje li honoriĝis pro siaj filmoj en la [[festivalo de Cannes]], notinde en [[2017]], kaj ankaŭ en la [[festivalo de Cannes 2022]], kiam la [[Ora Palmo]] por Plej Bona Filmo de la Festivalo estis aljuĝita al lia filmo ''Triangulo de Tristeco'' (origine angle ''Triangle of Sadness'')..." 9372404 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |loko de morto = }} '''{{paĝonomo}}''' estas [[svedoj|sveda]] [[kino|kinfilma]] [[reĝisoro]] kaj [[scenaristo]]. Li naskiĝis la , do nun estas {{}}-jaraĝa. Plurfoje li honoriĝis pro siaj filmoj en la [[festivalo de Cannes]], notinde en [[2017]], kaj ankaŭ en la [[festivalo de Cannes 2022]], kiam la [[Ora Palmo]] por Plej Bona Filmo de la Festivalo estis aljuĝita al lia filmo ''Triangulo de Tristeco'' (origine angle ''Triangle of Sadness'') == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Ostlund, R}} [[Kategorio:Svedaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Svedaj scenaristoj]] 88nnt7jhji56wkh3pms0uhantd3mw9e 9372406 9372404 2026-05-13T21:47:19Z ThomasPusch 1869 9372406 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |loko de morto = }} '''{{paĝonomo}}''' estas [[svedoj|sveda]] [[kino|kinfilma]] [[reĝisoro]] kaj [[scenaristo]], sed dum sia ĝisnuna vivo ankaŭ aktivis kiel [[filmmuntisto]], [[filmproduktoro]] kaj [[ĉefkameraisto]]. Li naskiĝis la 13-an de aprilo 1974 en Styrsö, do nun estas {{aĝo|1974|4|13}}-jaraĝa. Plurfoje li honoriĝis pro siaj filmoj en la [[festivalo de Cannes]], notinde en [[2017]], kaj ankaŭ en la [[festivalo de Cannes 2022]], kiam la [[Ora Palmo]] por Plej Bona Filmo de la Festivalo estis aljuĝita al lia filmo ''Triangulo de Tristeco'' (origine angle ''Triangle of Sadness''). == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Ostlund, R}} [[Kategorio:Svedaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Svedaj scenaristoj]] n3d41wdexzx73ceubwkj8mb1uvbek83 9372407 9372406 2026-05-13T21:47:48Z ThomasPusch 1869 9372407 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |loko de morto = }} '''{{paĝonomo}}''' estas [[svedoj|sveda]] [[kino|kinfilma]] [[reĝisoro]] kaj [[scenaristo]], sed dum sia ĝisnuna vivo ankaŭ aktivis kiel [[filmmuntisto]], [[filmproduktoro]] kaj ĉef[[kameraisto]]. Li naskiĝis la 13-an de aprilo 1974 en Styrsö, do nun estas {{aĝo|1974|4|13}}-jaraĝa. Plurfoje li honoriĝis pro siaj filmoj en la [[festivalo de Cannes]], notinde en [[2017]], kaj ankaŭ en la [[festivalo de Cannes 2022]], kiam la [[Ora Palmo]] por Plej Bona Filmo de la Festivalo estis aljuĝita al lia filmo ''Triangulo de Tristeco'' (origine angle ''Triangle of Sadness''). == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Ostlund, R}} [[Kategorio:Svedaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Svedaj scenaristoj]] 7coum9bki1jj8cukz0fzprkyo7mof55 9372411 9372407 2026-05-13T21:59:04Z ThomasPusch 1869 9372411 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dosiero = Ruben Östlund in August 2014.jpg <!-- grafike pli bonas se portreto ĉe la dekstra parto de paĝo rigardas al la paĝocentro --> }} '''{{paĝonomo}}''' estas [[svedoj|sveda]] [[kino|kinfilma]] [[reĝisoro]] kaj [[scenaristo]], sed dum sia ĝisnuna vivo ankaŭ aktivis kiel [[filmmuntisto]], [[filmproduktoro]] kaj ĉef[[kameraisto]]. Li naskiĝis la 13-an de aprilo 1974 en la insula komunumo Styrsö, en la provinco [[Västra Götalands län]] kaj la historia provinco [[Västergötland]], do nun estas {{aĝo|1974|4|13}}-jaraĝa. [[dosiero:Ruben ostlund (til venstre) har skrevet manuskriptet og instrueret filmen Play, og star sammen med produceren Erik Hemmendorff, vinder af Nordisk Rads Filmpris 2012 (cropped).jpg|180ra|eta|maldekstra|{{centre|en 2012}}]] Plurfoje li ekzemple honoriĝis pro siaj filmoj en la [[festivalo de Cannes]], notinde en [[2017]] kiam li ricevis la [[Ora Palmo|Oran Palmon]] por Plej Bona Filmo pro sia iom [[absurda teatro|absurda]] filmo ''The square'' ("la kubo", la titolo aludas al modernisma skulptaĵo en la filmo), kaj ankaŭ en la [[festivalo de Cannes 2022]], kiam la [[Ora Palmo]] por Plej Bona Filmo de la Festivalo estis aljuĝita al lia filmo ''Triangulo de Tristeco'' (origine angle ''Triangle of Sadness''). == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Ostlund, R}} [[Kategorio:Svedaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Svedaj scenaristoj]] nmu4njnaocu5xpwys8q32iiqej9g8ze 9372412 9372411 2026-05-13T22:00:28Z ThomasPusch 1869 9372412 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dosiero = Ruben Östlund in August 2014.jpg <!-- grafike pli bonas se portreto ĉe la dekstra parto de paĝo rigardas al la paĝocentro --> }} '''{{paĝonomo}}''' estas [[svedoj|sveda]] [[kino|kinfilma]] [[reĝisoro]] kaj [[scenaristo]], sed dum sia ĝisnuna vivo ankaŭ aktivis kiel [[filmmuntisto]], [[filmproduktoro]] kaj ĉef[[kameraisto]]. Li naskiĝis la 13-an de aprilo 1974 en la insula komunumo ''Styrsö'', en la provinco ''[[Västra Götalands län]]'' kaj la [[Historiaj provincoj de Svedio|historia provinco]] ''[[Västergötland]]'' (en Esperanto ''Vestrogotio''), do nun estas {{aĝo|1974|4|13}}-jaraĝa. [[dosiero:Ruben ostlund (til venstre) har skrevet manuskriptet og instrueret filmen Play, og star sammen med produceren Erik Hemmendorff, vinder af Nordisk Rads Filmpris 2012 (cropped).jpg|180ra|eta|maldekstra|{{centre|en 2012}}]] Plurfoje li ekzemple honoriĝis pro siaj filmoj en la [[festivalo de Cannes]], notinde en [[2017]] kiam li ricevis la [[Ora Palmo|Oran Palmon]] por Plej Bona Filmo pro sia iom [[absurda teatro|absurda]] filmo ''The square'' ("la kubo", la titolo aludas al modernisma skulptaĵo en la filmo), kaj ankaŭ en la [[festivalo de Cannes 2022]], kiam la [[Ora Palmo]] por Plej Bona Filmo de la Festivalo estis aljuĝita al lia filmo ''Triangulo de Tristeco'' (origine angle ''Triangle of Sadness''). == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Ostlund, R}} [[Kategorio:Svedaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Svedaj scenaristoj]] h8qb4wc6om0tgkn44f2ai83w0ki6kom 9372413 9372412 2026-05-13T22:01:08Z ThomasPusch 1869 9372413 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dosiero = Ruben Östlund in August 2014.jpg <!-- grafike pli bonas se portreto ĉe la dekstra parto de paĝo rigardas al la paĝocentro --> }} '''{{paĝonomo}}''' estas [[svedoj|sveda]] [[kino|kinfilma]] [[reĝisoro]] kaj [[scenaristo]], sed dum sia ĝisnuna vivo ankaŭ aktivis kiel [[filmmuntisto]], [[filmproduktoro]] kaj [[kameraisto|ĉefkameraisto]]. Li naskiĝis la 13-an de aprilo 1974 en la insula komunumo ''Styrsö'', en la provinco ''[[Västra Götalands län]]'' kaj la [[Historiaj provincoj de Svedio|historia provinco]] ''[[Västergötland]]'' (en Esperanto ''Vestrogotio''), do nun estas {{aĝo|1974|4|13}}-jaraĝa. [[dosiero:Ruben ostlund (til venstre) har skrevet manuskriptet og instrueret filmen Play, og star sammen med produceren Erik Hemmendorff, vinder af Nordisk Rads Filmpris 2012 (cropped).jpg|180ra|eta|maldekstra|{{centre|en 2012}}]] Plurfoje li ekzemple honoriĝis pro siaj filmoj en la [[festivalo de Cannes]], notinde en [[2017]] kiam li ricevis la [[Ora Palmo|Oran Palmon]] por Plej Bona Filmo pro sia iom [[absurda teatro|absurda]] filmo ''The square'' ("la kubo", la titolo aludas al modernisma skulptaĵo en la filmo), kaj ankaŭ en la [[festivalo de Cannes 2022]], kiam la [[Ora Palmo]] por Plej Bona Filmo de la Festivalo estis aljuĝita al lia filmo ''Triangulo de Tristeco'' (origine angle ''Triangle of Sadness''). == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Ostlund, R}} [[Kategorio:Svedaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Svedaj scenaristoj]] sqomki9zte2bdimil7ppg2cyw64czw5 9372414 9372413 2026-05-13T22:01:44Z ThomasPusch 1869 9372414 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dosiero = Ruben Östlund in August 2014.jpg <!-- grafike pli bonas se portreto ĉe la dekstra parto de paĝo rigardas al la paĝocentro --> }} '''{{paĝonomo}}''' estas [[svedoj|sveda]] [[kino|kinfilma]] [[reĝisoro]] kaj [[scenaristo]], sed dum sia ĝisnuna vivo ankaŭ aktivis kiel [[filmmuntisto]], [[filmproduktoro]] kaj [[kameraisto|ĉefkameraisto]]. Li naskiĝis la 13-an de aprilo 1974 en la insula komunumo ''Styrsö'', en la provinco ''[[Västra Götalands län]]'' kaj la [[Historiaj provincoj de Svedio|historia provinco]] ''[[Västergötland]]'' (en Esperanto ''Vestrogotio'') de [[Svedio]], do nun estas {{aĝo|1974|4|13}}-jaraĝa. [[dosiero:Ruben ostlund (til venstre) har skrevet manuskriptet og instrueret filmen Play, og star sammen med produceren Erik Hemmendorff, vinder af Nordisk Rads Filmpris 2012 (cropped).jpg|180ra|eta|maldekstra|{{centre|en 2012}}]] Plurfoje li ekzemple honoriĝis pro siaj filmoj en la [[festivalo de Cannes]], notinde en [[2017]] kiam li ricevis la [[Ora Palmo|Oran Palmon]] por Plej Bona Filmo pro sia iom [[absurda teatro|absurda]] filmo ''The square'' ("la kubo", la titolo aludas al modernisma skulptaĵo en la filmo), kaj ankaŭ en la [[festivalo de Cannes 2022]], kiam la [[Ora Palmo]] por Plej Bona Filmo de la Festivalo estis aljuĝita al lia filmo ''Triangulo de Tristeco'' (origine angle ''Triangle of Sadness''). == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Ostlund, R}} [[Kategorio:Svedaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Svedaj scenaristoj]] 8mss6t1a9oa2r5c86kd7u7ujdbevu21 75-a Festivalo de Cannes 0 943543 9372416 2026-05-13T22:04:46Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Festivalo de Cannes 2022]] 9372416 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Festivalo de Cannes 2022]] elpt6ksut7oupfikkrym8h377a3tufo Ikonia sultanlando 0 943544 9372423 2026-05-13T22:19:42Z Claudio Pistilli 25073 Alidirektigis al [[Ruma sultanlando]] 9372423 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU[[Ruma sultanlando]] 45j2rqtp3ykrqahdl9nvayhsv02trrd Cinama kolibro 0 943545 9372425 2026-05-13T22:20:43Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Cinama kolibro |koloro = pink |dosiero = Cinnamon hummingbird (Amazilia rutila) in flight Los Tarrales.jpg |priskribo de dosiero = ''A. r. rutila''<br />[[Departemento Suĉitepekezo]], Gvatemalo. |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |fa..." 9372425 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Cinama kolibro |koloro = pink |dosiero = Cinnamon hummingbird (Amazilia rutila) in flight Los Tarrales.jpg |priskribo de dosiero = ''A. r. rutila''<br />[[Departemento Suĉitepekezo]], Gvatemalo. |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Cinama kolibro''' ''A. rutila'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Cinnamon Hummingbird ''Amazilia rutila'' |volume=2016 |article-number=e.T22687603A93160040 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687603A93160040.en |access-date=14a de Februaro 2022}}</ref> |dunomo = ''Amazilia rutila'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Delattre|Delattre]], 1843) |vikispecio = ''Amazilia rutila'' |komunejo = ''Amazilia rutila'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia_rutila_map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Cinama kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia rutila'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi nomiĝas tiel pro sia brila bruneca or-koloro). Ĝi havas nuntempe kvar regionajn [[subspecio]]jn agnoskitajn. Cinnamon hummingbirds are typically found at or just slightly above [[sea level]], often inhabiting coastal and [[Upland and lowland|lowland]] areas, as well as further inland in warmer locations in the southern parts of their range. They are predominantly found along the [[Pacific Coast of Mexico|Pacific western coast]] of [[Mexico|México]] and south through [[Guatemala]], [[El Salvador]], [[Honduras]], [[Nicaragua]] and [[Costa Rica]].<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?taxon_id=5758 |website=[[iNaturalist]].org}}</ref> They are also found in [[Belize]] and the southern [[List of states of Mexico|Mexican states]] of [[Campeche]], [[Quintana Roo]] and [[Yucatán]].<ref>{{Cite web |date=25 July 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?nelat=22.00435577334706&nelng=-85.99470768833552&place_id=any&subview=map&swlat=16.320326601019502&swlng=-92.76228581333552&taxon_id=5758 |website=[[iNaturalist]]}}</ref> ==Taksonomio== The cinnamon hummingbird was [[species description|formally described]] in 1842 by French naturalist [[René Lesson]] after a specimen he had collected near [[Acapulco]], [[Guerrero]], in southwestern Mexico. Lesson placed the new species in the genus ''Ornismya'' and coined the [[binomial name]] ''Ornismya cinnamomea''.<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1842 | title=Species avium novae aut minimus cognitae | language=Latin | journal=Revue Zoologique | volume=1842 | pages=174–175 [175] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14714704 }}</ref> Unfortunately, the specific epithet was already in-use, as [[Paul Gervais]] had previously used ''O. cinnamomeus'' for a separate species of hummingbird described in 1835.<ref>{{ cite journal | last=Gervais | first=Paul | author-link=Paul Gervais | date=1835 | title=Oiseau-Mouche ''Ornismya'' | journal=Magasin de Zoologie | volume=5 | at=Classe 2, [https://www.biodiversitylibrary.org/page/37121573 p. 1], [https://www.biodiversitylibrary.org/page/37121993 Plate 43] }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=73 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480084 }}</ref> In 1843, French [[Ornithology|ornithologist]] [[Adolphe Delattre]] introduced ''O. rutila'' as a new name for Lesson's hummingbird.<ref>{{ cite journal | last=Delattre | first=Adolphe | author1-link=Adolphe Delattre | year=1843 | title=Oiseaux-mouches nouveaux ou peux connus, découverts au Guatimala | language=French | journal=L'Écho du Monde Savant et l'Hermès | volume=10 (Part 2) | at=Column 1068–1070 [1069] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080463 }}</ref> Today, the cinnamon hummingbird is placed in the genus ''[[Amazilia]]'', first introduced by Lesson in 1843.<ref>{{cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name="ioc">{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=August 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13 September 2022 }}</ref> The generic name comes from an [[Inca Empire|Inca]] heroine in [[Jean-François Marmontel]]'s novel ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou'' ("The Incas, or the destruction of the Peruvian Empire"). The specific epithet ''rutila'' is from the [[Latin]] ''rutilus'', meaning "golden", "red" or "auburn".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages=[https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n43/mode/1up 43], [https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n344/mode/1up 344]}}</ref> Four subspecies are recognised:<ref name="ioc" /> * ''Amazilia rutila diluta'' <small>([[Adriaan Joseph van Rossem|Van Rossem]], 1938)</small> * ''Amazilia rutila graysoni'' <small>([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1867)</small>—[[Islas Marías]], Mexico * ''Amazilia rutila rutila'' <small>([[Adolphe Delattre|DeLattre]], 1843)</small>—Western coastal Mexico * ''Amazilia rutila corallirostris'' <small>([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846)</small>—Honduras and Nicaragua It has been suggested that ''graysoni'' be treated as a separate species, due to its restricted and isolated range on the Islas Marías.<ref>{{Cite web |date=24 July 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?taxon_id=206873 }}</ref> Additionally, it has been debated as to whether or not ''diluta'' should be included with ''rutila'', as the two subspecies [[Intergradation|intergrade]].<ref name="HBW2020">HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Available at: http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip [.xls zipped 1 MB] retrieved May 27, 2021</ref> ==Aspekto== The cinnamon hummingbird is {{convert|9.5|to|11.5|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and on average weighs about {{convert|5|to|5.5|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. Adults of the nominate subspecies ''A. r. rutila'' have metallic bronze green upperparts and cinnamon to cinnamon rufous underparts that are paler on the chin and upper throat. The tail is deep cinnamon rufous to rufous chestnut; the feathers have dark metallic bronze tips and the outermost have dark metallic bronze outer edges. The wings are a dark brownish slate. Males' bills are red with a black tip and females' mostly black with red at the base. Juveniles are similar to adults but have rufous edges to the face, crown, and rump feathers and an all black bill.<ref name=CIHU-BOW>Arizmendi, M. d. C., C. I. Rodríguez-Flores, C. A. Soberanes-González, and T. S. Schulenberg (2020). Cinnamon Hummingbird (''Amazilia rutila''), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.cinhum1.01 retrieved February 14, 2022</ref> The song is "varied, high, thin, slightly squeaky chips, ''si ch chi-chit'' or ''tsi si si-si-sit'', or ''chi chi-chi chi chi'', etc." Its call has been described as "a buzzy, scratchy ''tzip''" and "a hard to sharp ''chik''".<ref name=CIHU-BOW/> ''Amazilia rutila diluta'' is similar to the [[nominate subspecies|nominate]], with slightly less intense green upperparts and paler and pinker underparts. ''A. r. corallirostris'' is also similar to the nominate but overall its colors are richer and deeper. ''A. r. graysoni'' is significantly larger and darker than the nominate but otherwise similar.<ref name=CIHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The cinnamon hummingbird is resident throughout its range.<ref name=CIHU-BOW/> The subspecies of cinnamon hummingbird are found in the following regions:<ref name=ioc/><ref name=CIHU-BOW/> * ''Amazilia rutila diluta'' — NW Mexican states of [[Sinaloa]] and [[Nayarit]]. * ''A. rutila graysoni'' — María Madre and Cleopha Islands, part of the Islas Tres Marías [[archipelago]] off the coast of Western Mexico. * ''A. r. rutila'' — [[Jalisco]], [[Colima]], [[Guerrero]], [[Michoacán]] and [[Oaxaca]] in Mexico; [[El Salvador]], W. [[Honduras]], [[Nicaragua]] and Costa Rica. * ''A. rutila corallirostris'' — [[Chiapas]] in S. Mexico through to El Salvador. The populations in Mexico's [[Yucatán Peninsula]], as well as N.E. Honduras, Nicaragua, and Costa Rica, are often attributed to ''A. r. rutila'' but have sometimes been considered part of ''A. r. corallirostris''.<ref name=CIHU-BOW/><ref name=HBW2020/> The cinnamon hummingbird inhabits [[Primary forest|primary]] and [[Secondary forest|secondary]] [[Deciduous#regions|deciduous]] and [[semi-deciduous]] forests and [[thorn forest]]. It ranges from sea level to about {{convert|1600|m|ft|abbr=on}} of elevation.<ref name=CIHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The cinnamon hummingbird usually forages from the understory to the mid-story, but also will visit taller flowering trees. It feeds on nectar from a very wide variety of flowering plants and also eats insects. It is territorial and defends feeding sites from intrusion by other hummingbirds, bees, and butterflies.<ref name=CIHU-BOW/> ===Reproduktado=== The cinnamon hummingbird's breeding season varies throughout its range; every month is represented somewhere. Its nest is a cup made of plant material and spider web placed on a horizontal branch. Three nests in western Mexico had a small platform of wood pieces under the cup. The cup was made of [[Ceiba pentandra|kapok]] seed fibers with grass, bits of wood, and lichens on the outside. All three were in semi-deciduous forest. The clutch size is two eggs, but little more is known about the species' breeding [[phenology]].<ref name=CIHU-BOW/><ref>{{cite journal |last1=Nuñez-Rosas |first1=Laura E. |last2=Ramírez-García |first2=Enrique |last3=Lara |first3=Carlos |last4=del Coro Arizmendi |first4=María |date=June 2021 |title=Nest description, nest survival, and habitat use of three resident hummingbird species in western Mexico |journal=[[The Wilson Journal of Ornithology]] |volume=133 |issue=2 |pages=236–246 |doi=10.1676/20-00065 |s2cid=245539704 }}</ref> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the cinnamon hummingbird as being of Least Concern. It has a large range and its population is estimated to be at least 500,000 mature individuals and stable.<ref name=IUCN/> Localized habitat destruction appears to be its only threat.<ref name=CIHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia rutila}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] 0y5ge0riehqh0eu59jpslieyqim6r5a 9372434 9372425 2026-05-13T22:26:11Z Kani 670 9372434 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Cinama kolibro |koloro = pink |dosiero = Cinnamon hummingbird (Amazilia rutila) in flight Los Tarrales.jpg |priskribo de dosiero = ''A. r. rutila''<br />[[Departemento Suĉitepekezo]], Gvatemalo. |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Cinama kolibro''' ''A. rutila'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Cinnamon Hummingbird ''Amazilia rutila'' |volume=2016 |article-number=e.T22687603A93160040 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687603A93160040.en |access-date=14a de Februaro 2022}}</ref> |dunomo = ''Amazilia rutila'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Delattre|Delattre]], 1843) |vikispecio = ''Amazilia rutila'' |komunejo = ''Amazilia rutila'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia_rutila_map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Cinama kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia rutila'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi nomiĝas tiel pro sia brila bruneca or-koloro). Ĝi havas nuntempe kvar regionajn [[subspecio]]jn agnoskitajn. Cinamokolibroj tipe troviĝas ĉe aŭ iomete super [[marnivelo]], ofte loĝante en marbordaj kaj malaltaj areoj, same kiel pli interne en pli varmaj lokoj en la sudaj partoj de sia teritorio. Ili troviĝas ĉefe laŭlonge de la pacifika okcidenta marbordo de [[Meksiko]] kaj sude tra [[Gvatemalo]], [[Salvadoro]], [[Honduro]], [[Nikaragvo]] kaj [[Kostariko]].<ref>{{Cite web |date=25a de Julio 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?taxon_id=5758 |website=[[iNaturalist]].org}}</ref> Ili ankaŭ troviĝas en [[Belizo]] kaj la sudmeksikaj ŝtatoj [[Campeche]], [[Quintana Roo]] kaj [[Jukatanio]].<ref>{{Cite web |date=25a de Julio 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?nelat=22.00435577334706&nelng=-85.99470768833552&place_id=any&subview=map&swlat=16.320326601019502&swlng=-92.76228581333552&taxon_id=5758 |website=[[iNaturalist]]}}</ref> ==Taksonomio== The cinnamon hummingbird was [[species description|formally described]] in 1842 by French naturalist [[René Lesson]] after a specimen he had collected near [[Acapulco]], [[Guerrero]], in southwestern Mexico. Lesson placed the new species in the genus ''Ornismya'' and coined the [[binomial name]] ''Ornismya cinnamomea''.<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1842 | title=Species avium novae aut minimus cognitae | language=Latin | journal=Revue Zoologique | volume=1842 | pages=174–175 [175] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14714704 }}</ref> Unfortunately, the specific epithet was already in-use, as [[Paul Gervais]] had previously used ''O. cinnamomeus'' for a separate species of hummingbird described in 1835.<ref>{{ cite journal | last=Gervais | first=Paul | author-link=Paul Gervais | date=1835 | title=Oiseau-Mouche ''Ornismya'' | journal=Magasin de Zoologie | volume=5 | at=Classe 2, [https://www.biodiversitylibrary.org/page/37121573 p. 1], [https://www.biodiversitylibrary.org/page/37121993 Plate 43] }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=73 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480084 }}</ref> In 1843, French [[Ornithology|ornithologist]] [[Adolphe Delattre]] introduced ''O. rutila'' as a new name for Lesson's hummingbird.<ref>{{ cite journal | last=Delattre | first=Adolphe | author1-link=Adolphe Delattre | year=1843 | title=Oiseaux-mouches nouveaux ou peux connus, découverts au Guatimala | language=French | journal=L'Écho du Monde Savant et l'Hermès | volume=10 (Part 2) | at=Column 1068–1070 [1069] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080463 }}</ref> Today, the cinnamon hummingbird is placed in the genus ''[[Amazilia]]'', first introduced by Lesson in 1843.<ref>{{cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name="ioc">{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=August 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13 September 2022 }}</ref> The generic name comes from an [[Inca Empire|Inca]] heroine in [[Jean-François Marmontel]]'s novel ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou'' ("The Incas, or the destruction of the Peruvian Empire"). The specific epithet ''rutila'' is from the [[Latin]] ''rutilus'', meaning "golden", "red" or "auburn".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages=[https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n43/mode/1up 43], [https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n344/mode/1up 344]}}</ref> Four subspecies are recognised:<ref name="ioc" /> * ''Amazilia rutila diluta'' <small>([[Adriaan Joseph van Rossem|Van Rossem]], 1938)</small> * ''Amazilia rutila graysoni'' <small>([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1867)</small>—[[Islas Marías]], Mexico * ''Amazilia rutila rutila'' <small>([[Adolphe Delattre|DeLattre]], 1843)</small>—Western coastal Mexico * ''Amazilia rutila corallirostris'' <small>([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846)</small>—Honduras and Nicaragua It has been suggested that ''graysoni'' be treated as a separate species, due to its restricted and isolated range on the Islas Marías.<ref>{{Cite web |date=24 July 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?taxon_id=206873 }}</ref> Additionally, it has been debated as to whether or not ''diluta'' should be included with ''rutila'', as the two subspecies [[Intergradation|intergrade]].<ref name="HBW2020">HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Available at: http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip [.xls zipped 1 MB] retrieved May 27, 2021</ref> ==Aspekto== The cinnamon hummingbird is {{convert|9.5|to|11.5|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and on average weighs about {{convert|5|to|5.5|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. Adults of the nominate subspecies ''A. r. rutila'' have metallic bronze green upperparts and cinnamon to cinnamon rufous underparts that are paler on the chin and upper throat. The tail is deep cinnamon rufous to rufous chestnut; the feathers have dark metallic bronze tips and the outermost have dark metallic bronze outer edges. The wings are a dark brownish slate. Males' bills are red with a black tip and females' mostly black with red at the base. Juveniles are similar to adults but have rufous edges to the face, crown, and rump feathers and an all black bill.<ref name=CIHU-BOW>Arizmendi, M. d. C., C. I. Rodríguez-Flores, C. A. Soberanes-González, and T. S. Schulenberg (2020). Cinnamon Hummingbird (''Amazilia rutila''), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.cinhum1.01 retrieved February 14, 2022</ref> The song is "varied, high, thin, slightly squeaky chips, ''si ch chi-chit'' or ''tsi si si-si-sit'', or ''chi chi-chi chi chi'', etc." Its call has been described as "a buzzy, scratchy ''tzip''" and "a hard to sharp ''chik''".<ref name=CIHU-BOW/> ''Amazilia rutila diluta'' is similar to the [[nominate subspecies|nominate]], with slightly less intense green upperparts and paler and pinker underparts. ''A. r. corallirostris'' is also similar to the nominate but overall its colors are richer and deeper. ''A. r. graysoni'' is significantly larger and darker than the nominate but otherwise similar.<ref name=CIHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The cinnamon hummingbird is resident throughout its range.<ref name=CIHU-BOW/> The subspecies of cinnamon hummingbird are found in the following regions:<ref name=ioc/><ref name=CIHU-BOW/> * ''Amazilia rutila diluta'' — NW Mexican states of [[Sinaloa]] and [[Nayarit]]. * ''A. rutila graysoni'' — María Madre and Cleopha Islands, part of the Islas Tres Marías [[archipelago]] off the coast of Western Mexico. * ''A. r. rutila'' — [[Jalisco]], [[Colima]], [[Guerrero]], [[Michoacán]] and [[Oaxaca]] in Mexico; [[El Salvador]], W. [[Honduras]], [[Nicaragua]] and Costa Rica. * ''A. rutila corallirostris'' — [[Chiapas]] in S. Mexico through to El Salvador. The populations in Mexico's [[Yucatán Peninsula]], as well as N.E. Honduras, Nicaragua, and Costa Rica, are often attributed to ''A. r. rutila'' but have sometimes been considered part of ''A. r. corallirostris''.<ref name=CIHU-BOW/><ref name=HBW2020/> The cinnamon hummingbird inhabits [[Primary forest|primary]] and [[Secondary forest|secondary]] [[Deciduous#regions|deciduous]] and [[semi-deciduous]] forests and [[thorn forest]]. It ranges from sea level to about {{convert|1600|m|ft|abbr=on}} of elevation.<ref name=CIHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The cinnamon hummingbird usually forages from the understory to the mid-story, but also will visit taller flowering trees. It feeds on nectar from a very wide variety of flowering plants and also eats insects. It is territorial and defends feeding sites from intrusion by other hummingbirds, bees, and butterflies.<ref name=CIHU-BOW/> ===Reproduktado=== The cinnamon hummingbird's breeding season varies throughout its range; every month is represented somewhere. Its nest is a cup made of plant material and spider web placed on a horizontal branch. Three nests in western Mexico had a small platform of wood pieces under the cup. The cup was made of [[Ceiba pentandra|kapok]] seed fibers with grass, bits of wood, and lichens on the outside. All three were in semi-deciduous forest. The clutch size is two eggs, but little more is known about the species' breeding [[phenology]].<ref name=CIHU-BOW/><ref>{{cite journal |last1=Nuñez-Rosas |first1=Laura E. |last2=Ramírez-García |first2=Enrique |last3=Lara |first3=Carlos |last4=del Coro Arizmendi |first4=María |date=June 2021 |title=Nest description, nest survival, and habitat use of three resident hummingbird species in western Mexico |journal= The Wilson Journal of Ornithology |volume=133 |issue=2 |pages=236–246 |doi=10.1676/20-00065 |s2cid=245539704 }}</ref> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the cinnamon hummingbird as being of Least Concern. It has a large range and its population is estimated to be at least 500,000 mature individuals and stable.<ref name=IUCN/> Localized habitat destruction appears to be its only threat.<ref name=CIHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia rutila}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] b1e8ox98s2qlgweizgimrodufg9rmuf 9372452 9372434 2026-05-13T22:43:23Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9372452 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Cinama kolibro |koloro = pink |dosiero = Cinnamon hummingbird (Amazilia rutila) in flight Los Tarrales.jpg |priskribo de dosiero = ''A. r. rutila''<br />[[Departemento Suĉitepekezo]], Gvatemalo. |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Cinama kolibro''' ''A. rutila'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Cinnamon Hummingbird ''Amazilia rutila'' |volume=2016 |article-number=e.T22687603A93160040 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687603A93160040.en |access-date=14a de Februaro 2022}}</ref> |dunomo = ''Amazilia rutila'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Delattre|Delattre]], 1843) |vikispecio = ''Amazilia rutila'' |komunejo = ''Amazilia rutila'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia_rutila_map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Cinama kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia rutila'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi nomiĝas tiel pro sia brila bruneca or-koloro). Ĝi havas nuntempe kvar regionajn [[subspecio]]jn agnoskitajn. Cinamokolibroj tipe troviĝas ĉe aŭ iomete super [[marnivelo]], ofte loĝante en marbordaj kaj malaltaj areoj, same kiel pli interne en pli varmaj lokoj en la sudaj partoj de sia teritorio. Ili troviĝas ĉefe laŭlonge de la pacifika okcidenta marbordo de [[Meksiko]] kaj sude tra [[Gvatemalo]], [[Salvadoro]], [[Honduro]], [[Nikaragvo]] kaj [[Kostariko]].<ref>{{Cite web |date=25a de Julio 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?taxon_id=5758 |website=[[iNaturalist]].org}}</ref> Ili ankaŭ troviĝas en [[Belizo]] kaj la sudmeksikaj ŝtatoj [[Campeche]], [[Quintana Roo]] kaj [[Jukatanio]].<ref>{{Cite web |date=25a de Julio 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?nelat=22.00435577334706&nelng=-85.99470768833552&place_id=any&subview=map&swlat=16.320326601019502&swlng=-92.76228581333552&taxon_id=5758 |website=[[iNaturalist]]}}</ref> ==Taksonomio== La cinaman kolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1842 la franca natursciencisto [[René Lesson]] laŭ specimeno, kiun li kolektis proksime de [[Acapulco]], [[Guerrero]], en sudokcidenta Meksiko. Lesson lokigis la novan specion en la genron ''Ornismya'' kaj kreis la [[dunoma moneklaturo|duvortan nomon]] ''Ornismya cinnamomea''.<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1842 | title=Species avium novae aut minimus cognitae | language=Latin | journal=Revue Zoologique | volume=1842 | pages=174–175 [175] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14714704 }}</ref> Bedaŭrinde, la [[specia epiteto]] jam estis uzata, ĉar Paul Gervais antaŭe uzis ''O. cinnamomeus'' por aparta specio de kolibro priskribita en 1835.<ref>{{ cite journal | last=Gervais | first=Paul | author-link=Paul Gervais | date=1835 | title=Oiseau-Mouche ''Ornismya'' | journal=Magasin de Zoologie | volume=5 | at=Classe 2, [https://www.biodiversitylibrary.org/page/37121573 p. 1], [https://www.biodiversitylibrary.org/page/37121993 Plate 43] }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=73 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480084 }}</ref> En 1843, la franca ornitologo [[Adolphe Delattre]] enkondukis ''O. rutila'' kiel novan nomon por la kolibro de Lesson.<ref>{{ cite journal | last=Delattre | first=Adolphe | author1-link=Adolphe Delattre | year=1843 | title=Oiseaux-mouches nouveaux ou peux connus, découverts au Guatimala | language=French | journal=L'Écho du Monde Savant et l'Hermès | volume=10 (Part 2) | at=Column 1068–1070 [1069] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080463 }}</ref> Nuntempe, la Cinama kolibro estas metita en la genron ''[[Amazilia]]'', enkondukita de Lesson en 1843.<ref>{{cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name="ioc">{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo devenas el [[Inkaoj|Inkaa]] heroino en romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou'' ("La Inkaoj, aŭ la detruo de la Perua Imperio"). La [[specia epiteto]] ''rutila'' devenas el la [[Latina]] ''rutilus, -a, -um'', kun la signifo "ora", "ruĝa" aŭ "kaŝtanbruna".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 43 kaj 344}}</ref> Oni agnoskis kvar subspeciojn:<ref name="ioc" /> * ''Amazilia rutila diluta'' <small>([[Adriaan Joseph van Rossem|Van Rossem]], 1938)</small> * ''Amazilia rutila graysoni'' <small>([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1867)</small>—[[Insuloj Marías]], Meksiko * ''Amazilia rutila rutila'' <small>([[Adolphe Delattre|DeLattre]], 1843)</small>—okcidenta marbordo de Meksiko * ''Amazilia rutila corallirostris'' <small>([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846)</small>—Honduro kaj Nikaragvo Oni sugestis, ke ''graysoni'' estu traktata kiel aparta specio, pro ĝia limigita kaj izola teritorio sur la insuloj Marías. <ref>{{Cite web |date=24a de Julio 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?taxon_id=206873 }}</ref> Krome, oni diskutis ĉu ''diluta'' estu inkludita kun ''rutila'', ĉar la du subspecioj interreproduktiĝas.<ref name="HBW2020">HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo, 2021</ref> ==Aspekto== The cinnamon hummingbird is {{convert|9.5|to|11.5|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and on average weighs about {{convert|5|to|5.5|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. Adults of the nominate subspecies ''A. r. rutila'' have metallic bronze green upperparts and cinnamon to cinnamon rufous underparts that are paler on the chin and upper throat. The tail is deep cinnamon rufous to rufous chestnut; the feathers have dark metallic bronze tips and the outermost have dark metallic bronze outer edges. The wings are a dark brownish slate. Males' bills are red with a black tip and females' mostly black with red at the base. Juveniles are similar to adults but have rufous edges to the face, crown, and rump feathers and an all black bill.<ref name=CIHU-BOW>Arizmendi, M. d. C., C. I. Rodríguez-Flores, C. A. Soberanes-González, and T. S. Schulenberg (2020). Cinnamon Hummingbird (''Amazilia rutila''), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.cinhum1.01 retrieved February 14, 2022</ref> The song is "varied, high, thin, slightly squeaky chips, ''si ch chi-chit'' or ''tsi si si-si-sit'', or ''chi chi-chi chi chi'', etc." Its call has been described as "a buzzy, scratchy ''tzip''" and "a hard to sharp ''chik''".<ref name=CIHU-BOW/> ''Amazilia rutila diluta'' is similar to the [[nominate subspecies|nominate]], with slightly less intense green upperparts and paler and pinker underparts. ''A. r. corallirostris'' is also similar to the nominate but overall its colors are richer and deeper. ''A. r. graysoni'' is significantly larger and darker than the nominate but otherwise similar.<ref name=CIHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The cinnamon hummingbird is resident throughout its range.<ref name=CIHU-BOW/> The subspecies of cinnamon hummingbird are found in the following regions:<ref name=ioc/><ref name=CIHU-BOW/> * ''Amazilia rutila diluta'' — NW Mexican states of [[Sinaloa]] and [[Nayarit]]. * ''A. rutila graysoni'' — María Madre and Cleopha Islands, part of the Islas Tres Marías [[archipelago]] off the coast of Western Mexico. * ''A. r. rutila'' — [[Jalisco]], [[Colima]], [[Guerrero]], [[Michoacán]] and [[Oaxaca]] in Mexico; [[El Salvador]], W. [[Honduras]], [[Nicaragua]] and Costa Rica. * ''A. rutila corallirostris'' — [[Chiapas]] in S. Mexico through to El Salvador. The populations in Mexico's [[Yucatán Peninsula]], as well as N.E. Honduras, Nicaragua, and Costa Rica, are often attributed to ''A. r. rutila'' but have sometimes been considered part of ''A. r. corallirostris''.<ref name=CIHU-BOW/><ref name=HBW2020/> The cinnamon hummingbird inhabits [[Primary forest|primary]] and [[Secondary forest|secondary]] [[Deciduous#regions|deciduous]] and [[semi-deciduous]] forests and [[thorn forest]]. It ranges from sea level to about {{convert|1600|m|ft|abbr=on}} of elevation.<ref name=CIHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The cinnamon hummingbird usually forages from the understory to the mid-story, but also will visit taller flowering trees. It feeds on nectar from a very wide variety of flowering plants and also eats insects. It is territorial and defends feeding sites from intrusion by other hummingbirds, bees, and butterflies.<ref name=CIHU-BOW/> ===Reproduktado=== The cinnamon hummingbird's breeding season varies throughout its range; every month is represented somewhere. Its nest is a cup made of plant material and spider web placed on a horizontal branch. Three nests in western Mexico had a small platform of wood pieces under the cup. The cup was made of [[Ceiba pentandra|kapok]] seed fibers with grass, bits of wood, and lichens on the outside. All three were in semi-deciduous forest. The clutch size is two eggs, but little more is known about the species' breeding [[phenology]].<ref name=CIHU-BOW/><ref>{{cite journal |last1=Nuñez-Rosas |first1=Laura E. |last2=Ramírez-García |first2=Enrique |last3=Lara |first3=Carlos |last4=del Coro Arizmendi |first4=María |date=June 2021 |title=Nest description, nest survival, and habitat use of three resident hummingbird species in western Mexico |journal= The Wilson Journal of Ornithology |volume=133 |issue=2 |pages=236–246 |doi=10.1676/20-00065 |s2cid=245539704 }}</ref> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the cinnamon hummingbird as being of Least Concern. It has a large range and its population is estimated to be at least 500,000 mature individuals and stable.<ref name=IUCN/> Localized habitat destruction appears to be its only threat.<ref name=CIHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia rutila}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] ousphl3rlyp28gzvq0bwezkz7kfg593 9372453 9372452 2026-05-13T22:43:43Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9372453 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Cinama kolibro |koloro = pink |dosiero = Cinnamon hummingbird (Amazilia rutila) in flight Los Tarrales.jpg |priskribo de dosiero = ''A. r. rutila''<br />[[Departemento Suĉitepekezo]], Gvatemalo. |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Cinama kolibro''' ''A. rutila'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Cinnamon Hummingbird ''Amazilia rutila'' |volume=2016 |article-number=e.T22687603A93160040 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687603A93160040.en |access-date=14a de Februaro 2022}}</ref> |dunomo = ''Amazilia rutila'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Delattre|Delattre]], 1843) |vikispecio = ''Amazilia rutila'' |komunejo = ''Amazilia rutila'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia_rutila_map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Cinama kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia rutila'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi nomiĝas tiel pro sia brila bruneca or-koloro). Ĝi havas nuntempe kvar regionajn [[subspecio]]jn agnoskitajn. Cinamokolibroj tipe troviĝas ĉe aŭ iomete super [[marnivelo]], ofte loĝante en marbordaj kaj malaltaj areoj, same kiel pli interne en pli varmaj lokoj en la sudaj partoj de sia teritorio. Ili troviĝas ĉefe laŭlonge de la pacifika okcidenta marbordo de [[Meksiko]] kaj sude tra [[Gvatemalo]], [[Salvadoro]], [[Honduro]], [[Nikaragvo]] kaj [[Kostariko]].<ref>{{Cite web |date=25a de Julio 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?taxon_id=5758 |website=[[iNaturalist]].org}}</ref> Ili ankaŭ troviĝas en [[Belizo]] kaj la sudmeksikaj ŝtatoj [[Campeche]], [[Quintana Roo]] kaj [[Jukatanio]].<ref>{{Cite web |date=25a de Julio 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?nelat=22.00435577334706&nelng=-85.99470768833552&place_id=any&subview=map&swlat=16.320326601019502&swlng=-92.76228581333552&taxon_id=5758 |website=[[iNaturalist]]}}</ref> ==Taksonomio== La cinaman kolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1842 la franca natursciencisto [[René Lesson]] laŭ specimeno, kiun li kolektis proksime de [[Acapulco]], [[Guerrero]], en sudokcidenta Meksiko. Lesson lokigis la novan specion en la genron ''Ornismya'' kaj kreis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Ornismya cinnamomea''.<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1842 | title=Species avium novae aut minimus cognitae | language=Latin | journal=Revue Zoologique | volume=1842 | pages=174–175 [175] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14714704 }}</ref> Bedaŭrinde, la [[specia epiteto]] jam estis uzata, ĉar Paul Gervais antaŭe uzis ''O. cinnamomeus'' por aparta specio de kolibro priskribita en 1835.<ref>{{ cite journal | last=Gervais | first=Paul | author-link=Paul Gervais | date=1835 | title=Oiseau-Mouche ''Ornismya'' | journal=Magasin de Zoologie | volume=5 | at=Classe 2, [https://www.biodiversitylibrary.org/page/37121573 p. 1], [https://www.biodiversitylibrary.org/page/37121993 Plate 43] }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=73 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480084 }}</ref> En 1843, la franca ornitologo [[Adolphe Delattre]] enkondukis ''O. rutila'' kiel novan nomon por la kolibro de Lesson.<ref>{{ cite journal | last=Delattre | first=Adolphe | author1-link=Adolphe Delattre | year=1843 | title=Oiseaux-mouches nouveaux ou peux connus, découverts au Guatimala | language=French | journal=L'Écho du Monde Savant et l'Hermès | volume=10 (Part 2) | at=Column 1068–1070 [1069] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080463 }}</ref> Nuntempe, la Cinama kolibro estas metita en la genron ''[[Amazilia]]'', enkondukita de Lesson en 1843.<ref>{{cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name="ioc">{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo devenas el [[Inkaoj|Inkaa]] heroino en romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou'' ("La Inkaoj, aŭ la detruo de la Perua Imperio"). La [[specia epiteto]] ''rutila'' devenas el la [[Latina]] ''rutilus, -a, -um'', kun la signifo "ora", "ruĝa" aŭ "kaŝtanbruna".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 43 kaj 344}}</ref> Oni agnoskis kvar subspeciojn:<ref name="ioc" /> * ''Amazilia rutila diluta'' <small>([[Adriaan Joseph van Rossem|Van Rossem]], 1938)</small> * ''Amazilia rutila graysoni'' <small>([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1867)</small>—[[Insuloj Marías]], Meksiko * ''Amazilia rutila rutila'' <small>([[Adolphe Delattre|DeLattre]], 1843)</small>—okcidenta marbordo de Meksiko * ''Amazilia rutila corallirostris'' <small>([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846)</small>—Honduro kaj Nikaragvo Oni sugestis, ke ''graysoni'' estu traktata kiel aparta specio, pro ĝia limigita kaj izola teritorio sur la insuloj Marías. <ref>{{Cite web |date=24a de Julio 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?taxon_id=206873 }}</ref> Krome, oni diskutis ĉu ''diluta'' estu inkludita kun ''rutila'', ĉar la du subspecioj interreproduktiĝas.<ref name="HBW2020">HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo, 2021</ref> ==Aspekto== The cinnamon hummingbird is {{convert|9.5|to|11.5|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and on average weighs about {{convert|5|to|5.5|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. Adults of the nominate subspecies ''A. r. rutila'' have metallic bronze green upperparts and cinnamon to cinnamon rufous underparts that are paler on the chin and upper throat. The tail is deep cinnamon rufous to rufous chestnut; the feathers have dark metallic bronze tips and the outermost have dark metallic bronze outer edges. The wings are a dark brownish slate. Males' bills are red with a black tip and females' mostly black with red at the base. Juveniles are similar to adults but have rufous edges to the face, crown, and rump feathers and an all black bill.<ref name=CIHU-BOW>Arizmendi, M. d. C., C. I. Rodríguez-Flores, C. A. Soberanes-González, and T. S. Schulenberg (2020). Cinnamon Hummingbird (''Amazilia rutila''), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.cinhum1.01 retrieved February 14, 2022</ref> The song is "varied, high, thin, slightly squeaky chips, ''si ch chi-chit'' or ''tsi si si-si-sit'', or ''chi chi-chi chi chi'', etc." Its call has been described as "a buzzy, scratchy ''tzip''" and "a hard to sharp ''chik''".<ref name=CIHU-BOW/> ''Amazilia rutila diluta'' is similar to the [[nominate subspecies|nominate]], with slightly less intense green upperparts and paler and pinker underparts. ''A. r. corallirostris'' is also similar to the nominate but overall its colors are richer and deeper. ''A. r. graysoni'' is significantly larger and darker than the nominate but otherwise similar.<ref name=CIHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The cinnamon hummingbird is resident throughout its range.<ref name=CIHU-BOW/> The subspecies of cinnamon hummingbird are found in the following regions:<ref name=ioc/><ref name=CIHU-BOW/> * ''Amazilia rutila diluta'' — NW Mexican states of [[Sinaloa]] and [[Nayarit]]. * ''A. rutila graysoni'' — María Madre and Cleopha Islands, part of the Islas Tres Marías [[archipelago]] off the coast of Western Mexico. * ''A. r. rutila'' — [[Jalisco]], [[Colima]], [[Guerrero]], [[Michoacán]] and [[Oaxaca]] in Mexico; [[El Salvador]], W. [[Honduras]], [[Nicaragua]] and Costa Rica. * ''A. rutila corallirostris'' — [[Chiapas]] in S. Mexico through to El Salvador. The populations in Mexico's [[Yucatán Peninsula]], as well as N.E. Honduras, Nicaragua, and Costa Rica, are often attributed to ''A. r. rutila'' but have sometimes been considered part of ''A. r. corallirostris''.<ref name=CIHU-BOW/><ref name=HBW2020/> The cinnamon hummingbird inhabits [[Primary forest|primary]] and [[Secondary forest|secondary]] [[Deciduous#regions|deciduous]] and [[semi-deciduous]] forests and [[thorn forest]]. It ranges from sea level to about {{convert|1600|m|ft|abbr=on}} of elevation.<ref name=CIHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The cinnamon hummingbird usually forages from the understory to the mid-story, but also will visit taller flowering trees. It feeds on nectar from a very wide variety of flowering plants and also eats insects. It is territorial and defends feeding sites from intrusion by other hummingbirds, bees, and butterflies.<ref name=CIHU-BOW/> ===Reproduktado=== The cinnamon hummingbird's breeding season varies throughout its range; every month is represented somewhere. Its nest is a cup made of plant material and spider web placed on a horizontal branch. Three nests in western Mexico had a small platform of wood pieces under the cup. The cup was made of [[Ceiba pentandra|kapok]] seed fibers with grass, bits of wood, and lichens on the outside. All three were in semi-deciduous forest. The clutch size is two eggs, but little more is known about the species' breeding [[phenology]].<ref name=CIHU-BOW/><ref>{{cite journal |last1=Nuñez-Rosas |first1=Laura E. |last2=Ramírez-García |first2=Enrique |last3=Lara |first3=Carlos |last4=del Coro Arizmendi |first4=María |date=June 2021 |title=Nest description, nest survival, and habitat use of three resident hummingbird species in western Mexico |journal= The Wilson Journal of Ornithology |volume=133 |issue=2 |pages=236–246 |doi=10.1676/20-00065 |s2cid=245539704 }}</ref> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the cinnamon hummingbird as being of Least Concern. It has a large range and its population is estimated to be at least 500,000 mature individuals and stable.<ref name=IUCN/> Localized habitat destruction appears to be its only threat.<ref name=CIHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia rutila}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] 6q04h37wr5h9710bo8vxc83ruc7pcqb 9372455 9372453 2026-05-13T22:48:26Z Kani 670 /* Aspekto */ 9372455 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Cinama kolibro |koloro = pink |dosiero = Cinnamon hummingbird (Amazilia rutila) in flight Los Tarrales.jpg |priskribo de dosiero = ''A. r. rutila''<br />[[Departemento Suĉitepekezo]], Gvatemalo. |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Cinama kolibro''' ''A. rutila'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Cinnamon Hummingbird ''Amazilia rutila'' |volume=2016 |article-number=e.T22687603A93160040 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687603A93160040.en |access-date=14a de Februaro 2022}}</ref> |dunomo = ''Amazilia rutila'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Delattre|Delattre]], 1843) |vikispecio = ''Amazilia rutila'' |komunejo = ''Amazilia rutila'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia_rutila_map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Cinama kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia rutila'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi nomiĝas tiel pro sia brila bruneca or-koloro). Ĝi havas nuntempe kvar regionajn [[subspecio]]jn agnoskitajn. Cinamokolibroj tipe troviĝas ĉe aŭ iomete super [[marnivelo]], ofte loĝante en marbordaj kaj malaltaj areoj, same kiel pli interne en pli varmaj lokoj en la sudaj partoj de sia teritorio. Ili troviĝas ĉefe laŭlonge de la pacifika okcidenta marbordo de [[Meksiko]] kaj sude tra [[Gvatemalo]], [[Salvadoro]], [[Honduro]], [[Nikaragvo]] kaj [[Kostariko]].<ref>{{Cite web |date=25a de Julio 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?taxon_id=5758 |website=[[iNaturalist]].org}}</ref> Ili ankaŭ troviĝas en [[Belizo]] kaj la sudmeksikaj ŝtatoj [[Campeche]], [[Quintana Roo]] kaj [[Jukatanio]].<ref>{{Cite web |date=25a de Julio 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?nelat=22.00435577334706&nelng=-85.99470768833552&place_id=any&subview=map&swlat=16.320326601019502&swlng=-92.76228581333552&taxon_id=5758 |website=[[iNaturalist]]}}</ref> ==Taksonomio== La cinaman kolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1842 la franca natursciencisto [[René Lesson]] laŭ specimeno, kiun li kolektis proksime de [[Acapulco]], [[Guerrero]], en sudokcidenta Meksiko. Lesson lokigis la novan specion en la genron ''Ornismya'' kaj kreis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Ornismya cinnamomea''.<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1842 | title=Species avium novae aut minimus cognitae | language=Latin | journal=Revue Zoologique | volume=1842 | pages=174–175 [175] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14714704 }}</ref> Bedaŭrinde, la [[specia epiteto]] jam estis uzata, ĉar Paul Gervais antaŭe uzis ''O. cinnamomeus'' por aparta specio de kolibro priskribita en 1835.<ref>{{ cite journal | last=Gervais | first=Paul | author-link=Paul Gervais | date=1835 | title=Oiseau-Mouche ''Ornismya'' | journal=Magasin de Zoologie | volume=5 | at=Classe 2, [https://www.biodiversitylibrary.org/page/37121573 p. 1], [https://www.biodiversitylibrary.org/page/37121993 Plate 43] }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=73 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480084 }}</ref> En 1843, la franca ornitologo [[Adolphe Delattre]] enkondukis ''O. rutila'' kiel novan nomon por la kolibro de Lesson.<ref>{{ cite journal | last=Delattre | first=Adolphe | author1-link=Adolphe Delattre | year=1843 | title=Oiseaux-mouches nouveaux ou peux connus, découverts au Guatimala | language=French | journal=L'Écho du Monde Savant et l'Hermès | volume=10 (Part 2) | at=Column 1068–1070 [1069] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080463 }}</ref> Nuntempe, la Cinama kolibro estas metita en la genron ''[[Amazilia]]'', enkondukita de Lesson en 1843.<ref>{{cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name="ioc">{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo devenas el [[Inkaoj|Inkaa]] heroino en romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou'' ("La Inkaoj, aŭ la detruo de la Perua Imperio"). La [[specia epiteto]] ''rutila'' devenas el la [[Latina]] ''rutilus, -a, -um'', kun la signifo "ora", "ruĝa" aŭ "kaŝtanbruna".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 43 kaj 344}}</ref> Oni agnoskis kvar subspeciojn:<ref name="ioc" /> * ''Amazilia rutila diluta'' <small>([[Adriaan Joseph van Rossem|Van Rossem]], 1938)</small> * ''Amazilia rutila graysoni'' <small>([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1867)</small>—[[Insuloj Marías]], Meksiko * ''Amazilia rutila rutila'' <small>([[Adolphe Delattre|DeLattre]], 1843)</small>—okcidenta marbordo de Meksiko * ''Amazilia rutila corallirostris'' <small>([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846)</small>—Honduro kaj Nikaragvo Oni sugestis, ke ''graysoni'' estu traktata kiel aparta specio, pro ĝia limigita kaj izola teritorio sur la insuloj Marías. <ref>{{Cite web |date=24a de Julio 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?taxon_id=206873 }}</ref> Krome, oni diskutis ĉu ''diluta'' estu inkludita kun ''rutila'', ĉar la du subspecioj interreproduktiĝas.<ref name="HBW2020">HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo, 2021</ref> ==Aspekto== La cinama kolibro estas 9,5 ĝis 11,5 cm longa kaj averaĝe pezas ĉirkaŭ 5 ĝis 5,5 g. Plenkreskuloj de la nomiga subspecio ''A. r. rutila'' havas metalbronzverdajn suprajn partojn kaj cinamo- ĝis cinamo-ruĝbrunajn subajn partojn, kiuj estas pli palaj sur la mentono kaj supra gorĝo. La vosto estas profunde cinamo-ruĝbruna ĝis ruĝbruna kaŝtankolora; la plumoj havas malhele metalbronzajn pintojn kaj la plej eksteraj havas malhele metalbronzajn randojn. La flugiloj estas malhelbrunaj ardezkoloraj. La bekoj de maskloj estas ruĝaj kun nigra pinto kaj tiuj de inoj estas plejparte nigraj kun ruĝo ĉe la bazo. Junuloj similas al plenkreskuloj sed havas ruĝbrunajn randojn ĉe la vizaĝo, krono kaj pugoplumoj kaj tute nigran bekon.<ref name=CIHU-BOW>Arizmendi, M. d. C., C. I. Rodríguez-Flores, C. A. Soberanes-González, kaj T. S. Schulenberg (2020). Cinnamon Hummingbird (''Amazilia rutila''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.cinhum1.01] Alirita la 14an de Februaro, 2022</ref> ''Amazilia rutila diluta'' similas al la nomiga subspecio, kun iom malpli intense verdaj supraj partoj kaj pli palaj kaj rozkoloraj subaj partoj. Ankaŭ ''A. r. corallirostris'' similas al la nomiga subspecio, sed ĝenerale ĝiaj koloroj estas pli riĉaj kaj pli profundaj. ''A. r. graysoni'' estas signife pli granda kaj pli malhela ol la nomiga subspecio, sed alie simila.<ref name=CIHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The cinnamon hummingbird is resident throughout its range.<ref name=CIHU-BOW/> The subspecies of cinnamon hummingbird are found in the following regions:<ref name=ioc/><ref name=CIHU-BOW/> * ''Amazilia rutila diluta'' — NW Mexican states of [[Sinaloa]] and [[Nayarit]]. * ''A. rutila graysoni'' — María Madre and Cleopha Islands, part of the Islas Tres Marías [[archipelago]] off the coast of Western Mexico. * ''A. r. rutila'' — [[Jalisco]], [[Colima]], [[Guerrero]], [[Michoacán]] and [[Oaxaca]] in Mexico; [[El Salvador]], W. [[Honduras]], [[Nicaragua]] and Costa Rica. * ''A. rutila corallirostris'' — [[Chiapas]] in S. Mexico through to El Salvador. The populations in Mexico's [[Yucatán Peninsula]], as well as N.E. Honduras, Nicaragua, and Costa Rica, are often attributed to ''A. r. rutila'' but have sometimes been considered part of ''A. r. corallirostris''.<ref name=CIHU-BOW/><ref name=HBW2020/> The cinnamon hummingbird inhabits [[Primary forest|primary]] and [[Secondary forest|secondary]] [[Deciduous#regions|deciduous]] and [[semi-deciduous]] forests and [[thorn forest]]. It ranges from sea level to about {{convert|1600|m|ft|abbr=on}} of elevation.<ref name=CIHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The cinnamon hummingbird usually forages from the understory to the mid-story, but also will visit taller flowering trees. It feeds on nectar from a very wide variety of flowering plants and also eats insects. It is territorial and defends feeding sites from intrusion by other hummingbirds, bees, and butterflies.<ref name=CIHU-BOW/> ===Reproduktado=== The cinnamon hummingbird's breeding season varies throughout its range; every month is represented somewhere. Its nest is a cup made of plant material and spider web placed on a horizontal branch. Three nests in western Mexico had a small platform of wood pieces under the cup. The cup was made of [[Ceiba pentandra|kapok]] seed fibers with grass, bits of wood, and lichens on the outside. All three were in semi-deciduous forest. The clutch size is two eggs, but little more is known about the species' breeding [[phenology]].<ref name=CIHU-BOW/><ref>{{cite journal |last1=Nuñez-Rosas |first1=Laura E. |last2=Ramírez-García |first2=Enrique |last3=Lara |first3=Carlos |last4=del Coro Arizmendi |first4=María |date=June 2021 |title=Nest description, nest survival, and habitat use of three resident hummingbird species in western Mexico |journal= The Wilson Journal of Ornithology |volume=133 |issue=2 |pages=236–246 |doi=10.1676/20-00065 |s2cid=245539704 }}</ref> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the cinnamon hummingbird as being of Least Concern. It has a large range and its population is estimated to be at least 500,000 mature individuals and stable.<ref name=IUCN/> Localized habitat destruction appears to be its only threat.<ref name=CIHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia rutila}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] i0jd1mphqpbykzn2yg4sexwjand1cea 9372458 9372455 2026-05-13T22:58:58Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9372458 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Cinama kolibro |koloro = pink |dosiero = Cinnamon hummingbird (Amazilia rutila) in flight Los Tarrales.jpg |priskribo de dosiero = ''A. r. rutila''<br />[[Departemento Suĉitepekezo]], Gvatemalo. |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Cinama kolibro''' ''A. rutila'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Cinnamon Hummingbird ''Amazilia rutila'' |volume=2016 |article-number=e.T22687603A93160040 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687603A93160040.en |access-date=14a de Februaro 2022}}</ref> |dunomo = ''Amazilia rutila'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Delattre|Delattre]], 1843) |vikispecio = ''Amazilia rutila'' |komunejo = ''Amazilia rutila'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia_rutila_map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Cinama kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia rutila'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi nomiĝas tiel pro sia brila bruneca or-koloro). Ĝi havas nuntempe kvar regionajn [[subspecio]]jn agnoskitajn. Cinamokolibroj tipe troviĝas ĉe aŭ iomete super [[marnivelo]], ofte loĝante en marbordaj kaj malaltaj areoj, same kiel pli interne en pli varmaj lokoj en la sudaj partoj de sia teritorio. Ili troviĝas ĉefe laŭlonge de la pacifika okcidenta marbordo de [[Meksiko]] kaj sude tra [[Gvatemalo]], [[Salvadoro]], [[Honduro]], [[Nikaragvo]] kaj [[Kostariko]].<ref>{{Cite web |date=25a de Julio 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?taxon_id=5758 |website=[[iNaturalist]].org}}</ref> Ili ankaŭ troviĝas en [[Belizo]] kaj la sudmeksikaj ŝtatoj [[Campeche]], [[Quintana Roo]] kaj [[Jukatanio]].<ref>{{Cite web |date=25a de Julio 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?nelat=22.00435577334706&nelng=-85.99470768833552&place_id=any&subview=map&swlat=16.320326601019502&swlng=-92.76228581333552&taxon_id=5758 |website=[[iNaturalist]]}}</ref> ==Taksonomio== La cinaman kolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1842 la franca natursciencisto [[René Lesson]] laŭ specimeno, kiun li kolektis proksime de [[Acapulco]], [[Guerrero]], en sudokcidenta Meksiko. Lesson lokigis la novan specion en la genron ''Ornismya'' kaj kreis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Ornismya cinnamomea''.<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1842 | title=Species avium novae aut minimus cognitae | language=Latin | journal=Revue Zoologique | volume=1842 | pages=174–175 [175] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14714704 }}</ref> Bedaŭrinde, la [[specia epiteto]] jam estis uzata, ĉar Paul Gervais antaŭe uzis ''O. cinnamomeus'' por aparta specio de kolibro priskribita en 1835.<ref>{{ cite journal | last=Gervais | first=Paul | author-link=Paul Gervais | date=1835 | title=Oiseau-Mouche ''Ornismya'' | journal=Magasin de Zoologie | volume=5 | at=Classe 2, [https://www.biodiversitylibrary.org/page/37121573 p. 1], [https://www.biodiversitylibrary.org/page/37121993 Plate 43] }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=73 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480084 }}</ref> En 1843, la franca ornitologo [[Adolphe Delattre]] enkondukis ''O. rutila'' kiel novan nomon por la kolibro de Lesson.<ref>{{ cite journal | last=Delattre | first=Adolphe | author1-link=Adolphe Delattre | year=1843 | title=Oiseaux-mouches nouveaux ou peux connus, découverts au Guatimala | language=French | journal=L'Écho du Monde Savant et l'Hermès | volume=10 (Part 2) | at=Column 1068–1070 [1069] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080463 }}</ref> Nuntempe, la Cinama kolibro estas metita en la genron ''[[Amazilia]]'', enkondukita de Lesson en 1843.<ref>{{cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name="ioc">{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo devenas el [[Inkaoj|Inkaa]] heroino en romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou'' ("La Inkaoj, aŭ la detruo de la Perua Imperio"). La [[specia epiteto]] ''rutila'' devenas el la [[Latina]] ''rutilus, -a, -um'', kun la signifo "ora", "ruĝa" aŭ "kaŝtanbruna".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 43 kaj 344}}</ref> Oni agnoskis kvar subspeciojn:<ref name="ioc" /> * ''Amazilia rutila diluta'' <small>([[Adriaan Joseph van Rossem|Van Rossem]], 1938)</small> * ''Amazilia rutila graysoni'' <small>([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1867)</small>—[[Insuloj Marías]], Meksiko * ''Amazilia rutila rutila'' <small>([[Adolphe Delattre|DeLattre]], 1843)</small>—okcidenta marbordo de Meksiko * ''Amazilia rutila corallirostris'' <small>([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846)</small>—Honduro kaj Nikaragvo Oni sugestis, ke ''graysoni'' estu traktata kiel aparta specio, pro ĝia limigita kaj izola teritorio sur la insuloj Marías. <ref>{{Cite web |date=24a de Julio 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?taxon_id=206873 }}</ref> Krome, oni diskutis ĉu ''diluta'' estu inkludita kun ''rutila'', ĉar la du subspecioj interreproduktiĝas.<ref name="HBW2020">HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo, 2021</ref> ==Aspekto== La cinama kolibro estas 9,5 ĝis 11,5 cm longa kaj averaĝe pezas ĉirkaŭ 5 ĝis 5,5 g. Plenkreskuloj de la nomiga subspecio ''A. r. rutila'' havas metalbronzverdajn suprajn partojn kaj cinamo- ĝis cinamo-ruĝbrunajn subajn partojn, kiuj estas pli palaj sur la mentono kaj supra gorĝo. La vosto estas profunde cinamo-ruĝbruna ĝis ruĝbruna kaŝtankolora; la plumoj havas malhele metalbronzajn pintojn kaj la plej eksteraj havas malhele metalbronzajn randojn. La flugiloj estas malhelbrunaj ardezkoloraj. La bekoj de maskloj estas ruĝaj kun nigra pinto kaj tiuj de inoj estas plejparte nigraj kun ruĝo ĉe la bazo. Junuloj similas al plenkreskuloj sed havas ruĝbrunajn randojn ĉe la vizaĝo, krono kaj pugoplumoj kaj tute nigran bekon.<ref name=CIHU-BOW>Arizmendi, M. d. C., C. I. Rodríguez-Flores, C. A. Soberanes-González, kaj T. S. Schulenberg (2020). Cinnamon Hummingbird (''Amazilia rutila''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.cinhum1.01] Alirita la 14an de Februaro, 2022</ref> ''Amazilia rutila diluta'' similas al la nomiga subspecio, kun iom malpli intense verdaj supraj partoj kaj pli palaj kaj rozkoloraj subaj partoj. Ankaŭ ''A. r. corallirostris'' similas al la nomiga subspecio, sed ĝenerale ĝiaj koloroj estas pli riĉaj kaj pli profundaj. ''A. r. graysoni'' estas signife pli granda kaj pli malhela ol la nomiga subspecio, sed alie simila.<ref name=CIHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La cinama kolibro estas loĝanto (nemigranta) tra sia teritorio.<ref name=CIHU-BOW/> La subspecioj de la cinama kolibro troviĝas en la jenaj regionoj:<ref name=ioc/><ref name=CIHU-BOW/> * ''Amazilia rutila diluta'' — NOk Meksikaj ŝtatoj [[Sinaloa]] kaj [[Nayarit]]. * ''A. rutila graysoni'' — Insuloj María Madre kaj Kleofa, parto de la [[arkipelago]] Insuloj Tri Mariaj ĉe la marbordo de Okcidenta Meksiko. * ''A. r. rutila'' — [[Jalisco]], [[Colima]], [[Guerrero]], [[Michoacán]] kaj [[Oaxaca]] en Meksiko; [[Salvadoro]], Ok. [[Honduro]], [[Nikaragvo]] kaj Kostariko. * ''A. rutila corallirostris'' — [[Chiapas]] en S. Meksiko ĝis Salvadoro. La populacioj de la Meksika [[Jukatana Duoninsulo]], same kiel tiuj de N.Or. Honduro, Nikaragvo, kaj Kostariko, estas ofte atribuitaj al ''A. r. rutila'', sed foje estis konsiderataj parto de ''A. r. corallirostris''.<ref name=CIHU-BOW/><ref name=HBW2020/> La cinama kolibro loĝas en primaraj kaj sekundaraj foliarbaroj kaj duon-foliarbaroj kaj dorna arbaro. Ĝi varias de [[marnivelo]] ĝis ĉirkaŭ 1 600 m de alteco.<ref name=CIHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The cinnamon hummingbird usually forages from the understory to the mid-story, but also will visit taller flowering trees. It feeds on nectar from a very wide variety of flowering plants and also eats insects. It is territorial and defends feeding sites from intrusion by other hummingbirds, bees, and butterflies.<ref name=CIHU-BOW/> ===Reproduktado=== The cinnamon hummingbird's breeding season varies throughout its range; every month is represented somewhere. Its nest is a cup made of plant material and spider web placed on a horizontal branch. Three nests in western Mexico had a small platform of wood pieces under the cup. The cup was made of [[Ceiba pentandra|kapok]] seed fibers with grass, bits of wood, and lichens on the outside. All three were in semi-deciduous forest. The clutch size is two eggs, but little more is known about the species' breeding [[phenology]].<ref name=CIHU-BOW/><ref>{{cite journal |last1=Nuñez-Rosas |first1=Laura E. |last2=Ramírez-García |first2=Enrique |last3=Lara |first3=Carlos |last4=del Coro Arizmendi |first4=María |date=June 2021 |title=Nest description, nest survival, and habitat use of three resident hummingbird species in western Mexico |journal= The Wilson Journal of Ornithology |volume=133 |issue=2 |pages=236–246 |doi=10.1676/20-00065 |s2cid=245539704 }}</ref> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the cinnamon hummingbird as being of Least Concern. It has a large range and its population is estimated to be at least 500,000 mature individuals and stable.<ref name=IUCN/> Localized habitat destruction appears to be its only threat.<ref name=CIHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia rutila}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] bywpbjvl0tnpvggc1m09205iqk7bs02 9372459 9372458 2026-05-13T23:04:36Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9372459 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Cinama kolibro |koloro = pink |dosiero = Cinnamon hummingbird (Amazilia rutila) in flight Los Tarrales.jpg |priskribo de dosiero = ''A. r. rutila''<br />[[Departemento Suĉitepekezo]], Gvatemalo. |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Cinama kolibro''' ''A. rutila'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Cinnamon Hummingbird ''Amazilia rutila'' |volume=2016 |article-number=e.T22687603A93160040 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687603A93160040.en |access-date=14a de Februaro 2022}}</ref> |dunomo = ''Amazilia rutila'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Delattre|Delattre]], 1843) |vikispecio = ''Amazilia rutila'' |komunejo = ''Amazilia rutila'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia_rutila_map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Cinama kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia rutila'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi nomiĝas tiel pro sia brila bruneca or-koloro). Ĝi havas nuntempe kvar regionajn [[subspecio]]jn agnoskitajn. Cinamokolibroj tipe troviĝas ĉe aŭ iomete super [[marnivelo]], ofte loĝante en marbordaj kaj malaltaj areoj, same kiel pli interne en pli varmaj lokoj en la sudaj partoj de sia teritorio. Ili troviĝas ĉefe laŭlonge de la pacifika okcidenta marbordo de [[Meksiko]] kaj sude tra [[Gvatemalo]], [[Salvadoro]], [[Honduro]], [[Nikaragvo]] kaj [[Kostariko]].<ref>{{Cite web |date=25a de Julio 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?taxon_id=5758 |website=[[iNaturalist]].org}}</ref> Ili ankaŭ troviĝas en [[Belizo]] kaj la sudmeksikaj ŝtatoj [[Campeche]], [[Quintana Roo]] kaj [[Jukatanio]].<ref>{{Cite web |date=25a de Julio 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?nelat=22.00435577334706&nelng=-85.99470768833552&place_id=any&subview=map&swlat=16.320326601019502&swlng=-92.76228581333552&taxon_id=5758 |website=[[iNaturalist]]}}</ref> ==Taksonomio== La cinaman kolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1842 la franca natursciencisto [[René Lesson]] laŭ specimeno, kiun li kolektis proksime de [[Acapulco]], [[Guerrero]], en sudokcidenta Meksiko. Lesson lokigis la novan specion en la genron ''Ornismya'' kaj kreis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Ornismya cinnamomea''.<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1842 | title=Species avium novae aut minimus cognitae | language=Latin | journal=Revue Zoologique | volume=1842 | pages=174–175 [175] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14714704 }}</ref> Bedaŭrinde, la [[specia epiteto]] jam estis uzata, ĉar Paul Gervais antaŭe uzis ''O. cinnamomeus'' por aparta specio de kolibro priskribita en 1835.<ref>{{ cite journal | last=Gervais | first=Paul | author-link=Paul Gervais | date=1835 | title=Oiseau-Mouche ''Ornismya'' | journal=Magasin de Zoologie | volume=5 | at=Classe 2, [https://www.biodiversitylibrary.org/page/37121573 p. 1], [https://www.biodiversitylibrary.org/page/37121993 Plate 43] }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=73 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480084 }}</ref> En 1843, la franca ornitologo [[Adolphe Delattre]] enkondukis ''O. rutila'' kiel novan nomon por la kolibro de Lesson.<ref>{{ cite journal | last=Delattre | first=Adolphe | author1-link=Adolphe Delattre | year=1843 | title=Oiseaux-mouches nouveaux ou peux connus, découverts au Guatimala | language=French | journal=L'Écho du Monde Savant et l'Hermès | volume=10 (Part 2) | at=Column 1068–1070 [1069] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080463 }}</ref> Nuntempe, la Cinama kolibro estas metita en la genron ''[[Amazilia]]'', enkondukita de Lesson en 1843.<ref>{{cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name="ioc">{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo devenas el [[Inkaoj|Inkaa]] heroino en romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou'' ("La Inkaoj, aŭ la detruo de la Perua Imperio"). La [[specia epiteto]] ''rutila'' devenas el la [[Latina]] ''rutilus, -a, -um'', kun la signifo "ora", "ruĝa" aŭ "kaŝtanbruna".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 43 kaj 344}}</ref> Oni agnoskis kvar subspeciojn:<ref name="ioc" /> * ''Amazilia rutila diluta'' <small>([[Adriaan Joseph van Rossem|Van Rossem]], 1938)</small> * ''Amazilia rutila graysoni'' <small>([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1867)</small>—[[Insuloj Marías]], Meksiko * ''Amazilia rutila rutila'' <small>([[Adolphe Delattre|DeLattre]], 1843)</small>—okcidenta marbordo de Meksiko * ''Amazilia rutila corallirostris'' <small>([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846)</small>—Honduro kaj Nikaragvo Oni sugestis, ke ''graysoni'' estu traktata kiel aparta specio, pro ĝia limigita kaj izola teritorio sur la insuloj Marías. <ref>{{Cite web |date=24a de Julio 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?taxon_id=206873 }}</ref> Krome, oni diskutis ĉu ''diluta'' estu inkludita kun ''rutila'', ĉar la du subspecioj interreproduktiĝas.<ref name="HBW2020">HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo, 2021</ref> ==Aspekto== La cinama kolibro estas 9,5 ĝis 11,5 cm longa kaj averaĝe pezas ĉirkaŭ 5 ĝis 5,5 g. Plenkreskuloj de la nomiga subspecio ''A. r. rutila'' havas metalbronzverdajn suprajn partojn kaj cinamo- ĝis cinamo-ruĝbrunajn subajn partojn, kiuj estas pli palaj sur la mentono kaj supra gorĝo. La vosto estas profunde cinamo-ruĝbruna ĝis ruĝbruna kaŝtankolora; la plumoj havas malhele metalbronzajn pintojn kaj la plej eksteraj havas malhele metalbronzajn randojn. La flugiloj estas malhelbrunaj ardezkoloraj. La bekoj de maskloj estas ruĝaj kun nigra pinto kaj tiuj de inoj estas plejparte nigraj kun ruĝo ĉe la bazo. Junuloj similas al plenkreskuloj sed havas ruĝbrunajn randojn ĉe la vizaĝo, krono kaj pugoplumoj kaj tute nigran bekon.<ref name=CIHU-BOW>Arizmendi, M. d. C., C. I. Rodríguez-Flores, C. A. Soberanes-González, kaj T. S. Schulenberg (2020). Cinnamon Hummingbird (''Amazilia rutila''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.cinhum1.01] Alirita la 14an de Februaro, 2022</ref> ''Amazilia rutila diluta'' similas al la nomiga subspecio, kun iom malpli intense verdaj supraj partoj kaj pli palaj kaj rozkoloraj subaj partoj. Ankaŭ ''A. r. corallirostris'' similas al la nomiga subspecio, sed ĝenerale ĝiaj koloroj estas pli riĉaj kaj pli profundaj. ''A. r. graysoni'' estas signife pli granda kaj pli malhela ol la nomiga subspecio, sed alie simila.<ref name=CIHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La cinama kolibro estas loĝanto (nemigranta) tra sia teritorio.<ref name=CIHU-BOW/> La subspecioj de la cinama kolibro troviĝas en la jenaj regionoj:<ref name=ioc/><ref name=CIHU-BOW/> * ''Amazilia rutila diluta'' — NOk Meksikaj ŝtatoj [[Sinaloa]] kaj [[Nayarit]]. * ''A. rutila graysoni'' — Insuloj María Madre kaj Kleofa, parto de la [[arkipelago]] Insuloj Tri Mariaj ĉe la marbordo de Okcidenta Meksiko. * ''A. r. rutila'' — [[Jalisco]], [[Colima]], [[Guerrero]], [[Michoacán]] kaj [[Oaxaca]] en Meksiko; [[Salvadoro]], Ok. [[Honduro]], [[Nikaragvo]] kaj Kostariko. * ''A. rutila corallirostris'' — [[Chiapas]] en S. Meksiko ĝis Salvadoro. La populacioj de la Meksika [[Jukatana Duoninsulo]], same kiel tiuj de N.Or. Honduro, Nikaragvo, kaj Kostariko, estas ofte atribuitaj al ''A. r. rutila'', sed foje estis konsiderataj parto de ''A. r. corallirostris''.<ref name=CIHU-BOW/><ref name=HBW2020/> La cinama kolibro loĝas en primaraj kaj sekundaraj foliarbaroj kaj duon-foliarbaroj kaj dorna arbaro. Ĝi varias de [[marnivelo]] ĝis ĉirkaŭ 1 600 m de alteco.<ref name=CIHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La cinama kolibro kutime manĝoserĉas de la subvegetaĵaro ĝis la meza etaĝo, sed ankaŭ vizitas pli altajn florantajn arbojn. Ĝi manĝas [[nektaro]]n de tre vasta gamo da florplantoj kaj ankaŭ manĝas [[insektoj]]n. Ĝi estas teritoriema kaj defendas manĝejojn kontraŭ entrudiĝo de aliaj kolibroj, abeloj kaj papilioj.<ref name=CIHU-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la cinama kolibro varias tra ĝia teritorio; ĉiu monato estas reprezentita ie. Ĝia nesto estas taso farita el plantmaterialo kaj [[araneaĵo]] metita sur horizontalan branĉon. Tri nestoj en okcidenta Meksiko havis malgrandan platformon el lignaj pecoj sub la taso. La taso estis farita el kapoksemaj fibroj kun herbo, lignopecoj kaj [[likeno]]j ekstere. Ĉiuj tri estis en duonfalfolia arbaro. La ovodemetado estas de du ovoj, sed malmulte pli oni scias pri la reprodukta [[fenologio]] de la specio.<ref name=CIHU-BOW/><ref>{{cite journal |last1=Nuñez-Rosas |first1=Laura E. |last2=Ramírez-García |first2=Enrique |last3=Lara |first3=Carlos |last4=del Coro Arizmendi |first4=María |date=Junio 2021 |title=Nest description, nest survival, and habitat use of three resident hummingbird species in western Mexico |journal= The Wilson Journal of Ornithology |volume=133 |issue=2 |pages=236–246 |doi=10.1676/20-00065 |s2cid=245539704 }}</ref> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the cinnamon hummingbird as being of Least Concern. It has a large range and its population is estimated to be at least 500,000 mature individuals and stable.<ref name=IUCN/> Localized habitat destruction appears to be its only threat.<ref name=CIHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia rutila}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] htyfu0nbsmydi3shg0uyku3g8pojeen 9372460 9372459 2026-05-13T23:07:33Z Kani 670 9372460 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Cinama kolibro |koloro = pink |dosiero = Cinnamon hummingbird (Amazilia rutila) in flight Los Tarrales.jpg |priskribo de dosiero = ''A. r. rutila''<br />[[Departemento Suĉitepekezo]], Gvatemalo. |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Cinama kolibro''' ''A. rutila'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Cinnamon Hummingbird ''Amazilia rutila'' |volume=2016 |article-number=e.T22687603A93160040 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687603A93160040.en |access-date=14a de Februaro 2022}}</ref> |dunomo = ''Amazilia rutila'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Delattre|Delattre]], 1843) |vikispecio = ''Amazilia rutila'' |komunejo = ''Amazilia rutila'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia_rutila_map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Cinama kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia rutila'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi nomiĝas tiel pro sia brila bruneca or-koloro). Ĝi havas nuntempe kvar regionajn [[subspecio]]jn agnoskitajn. Cinamokolibroj tipe troviĝas ĉe aŭ iomete super [[marnivelo]], ofte loĝante en marbordaj kaj malaltaj areoj, same kiel pli interne en pli varmaj lokoj en la sudaj partoj de sia teritorio. Ili troviĝas ĉefe laŭlonge de la pacifika okcidenta marbordo de [[Meksiko]] kaj sude tra [[Gvatemalo]], [[Salvadoro]], [[Honduro]], [[Nikaragvo]] kaj [[Kostariko]].<ref>{{Cite web |date=25a de Julio 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?taxon_id=5758 |website=[[iNaturalist]].org}}</ref> Ili ankaŭ troviĝas en [[Belizo]] kaj la sudmeksikaj ŝtatoj [[Campeche]], [[Quintana Roo]] kaj [[Jukatanio]].<ref>{{Cite web |date=25a de Julio 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?nelat=22.00435577334706&nelng=-85.99470768833552&place_id=any&subview=map&swlat=16.320326601019502&swlng=-92.76228581333552&taxon_id=5758 |website=[[iNaturalist]]}}</ref> ==Taksonomio== La cinaman kolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1842 la franca natursciencisto [[René Lesson]] laŭ specimeno, kiun li kolektis proksime de [[Acapulco]], [[Guerrero]], en sudokcidenta Meksiko. Lesson lokigis la novan specion en la genron ''Ornismya'' kaj kreis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Ornismya cinnamomea''.<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1842 | title=Species avium novae aut minimus cognitae | language=Latin | journal=Revue Zoologique | volume=1842 | pages=174–175 [175] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14714704 }}</ref> Bedaŭrinde, la [[specia epiteto]] jam estis uzata, ĉar Paul Gervais antaŭe uzis ''O. cinnamomeus'' por aparta specio de kolibro priskribita en 1835.<ref>{{ cite journal | last=Gervais | first=Paul | author-link=Paul Gervais | date=1835 | title=Oiseau-Mouche ''Ornismya'' | journal=Magasin de Zoologie | volume=5 | at=Classe 2, [https://www.biodiversitylibrary.org/page/37121573 p. 1], [https://www.biodiversitylibrary.org/page/37121993 Plate 43] }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=73 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480084 }}</ref> En 1843, la franca ornitologo [[Adolphe Delattre]] enkondukis ''O. rutila'' kiel novan nomon por la kolibro de Lesson.<ref>{{ cite journal | last=Delattre | first=Adolphe | author1-link=Adolphe Delattre | year=1843 | title=Oiseaux-mouches nouveaux ou peux connus, découverts au Guatimala | language=French | journal=L'Écho du Monde Savant et l'Hermès | volume=10 (Part 2) | at=Column 1068–1070 [1069] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080463 }}</ref> Nuntempe, la Cinama kolibro estas metita en la genron ''[[Amazilia]]'', enkondukita de Lesson en 1843.<ref>{{cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name="ioc">{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo devenas el [[Inkaoj|Inkaa]] heroino en romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou'' ("La Inkaoj, aŭ la detruo de la Perua Imperio"). La [[specia epiteto]] ''rutila'' devenas el la [[Latina]] ''rutilus, -a, -um'', kun la signifo "ora", "ruĝa" aŭ "kaŝtanbruna".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 43 kaj 344}}</ref> Oni agnoskis kvar subspeciojn:<ref name="ioc" /> * ''Amazilia rutila diluta'' <small>([[Adriaan Joseph van Rossem|Van Rossem]], 1938)</small> * ''Amazilia rutila graysoni'' <small>([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1867)</small>—[[Insuloj Marías]], Meksiko * ''Amazilia rutila rutila'' <small>([[Adolphe Delattre|DeLattre]], 1843)</small>—okcidenta marbordo de Meksiko * ''Amazilia rutila corallirostris'' <small>([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846)</small>—Honduro kaj Nikaragvo Oni sugestis, ke ''graysoni'' estu traktata kiel aparta specio, pro ĝia limigita kaj izola teritorio sur la insuloj Marías. <ref>{{Cite web |date=24a de Julio 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?taxon_id=206873 }}</ref> Krome, oni diskutis ĉu ''diluta'' estu inkludita kun ''rutila'', ĉar la du subspecioj interreproduktiĝas.<ref name="HBW2020">HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo, 2021</ref> ==Aspekto== La cinama kolibro estas 9,5 ĝis 11,5 cm longa kaj averaĝe pezas ĉirkaŭ 5 ĝis 5,5 g. Plenkreskuloj de la nomiga subspecio ''A. r. rutila'' havas metalbronzverdajn suprajn partojn kaj cinamo- ĝis cinamo-ruĝbrunajn subajn partojn, kiuj estas pli palaj sur la mentono kaj supra gorĝo. La vosto estas profunde cinamo-ruĝbruna ĝis ruĝbruna kaŝtankolora; la plumoj havas malhele metalbronzajn pintojn kaj la plej eksteraj havas malhele metalbronzajn randojn. La flugiloj estas malhelbrunaj ardezkoloraj. La bekoj de maskloj estas ruĝaj kun nigra pinto kaj tiuj de inoj estas plejparte nigraj kun ruĝo ĉe la bazo. Junuloj similas al plenkreskuloj sed havas ruĝbrunajn randojn ĉe la vizaĝo, krono kaj pugoplumoj kaj tute nigran bekon.<ref name=CIHU-BOW>Arizmendi, M. d. C., C. I. Rodríguez-Flores, C. A. Soberanes-González, kaj T. S. Schulenberg (2020). Cinnamon Hummingbird (''Amazilia rutila''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.cinhum1.01] Alirita la 14an de Februaro, 2022</ref> ''Amazilia rutila diluta'' similas al la nomiga subspecio, kun iom malpli intense verdaj supraj partoj kaj pli palaj kaj rozkoloraj subaj partoj. Ankaŭ ''A. r. corallirostris'' similas al la nomiga subspecio, sed ĝenerale ĝiaj koloroj estas pli riĉaj kaj pli profundaj. ''A. r. graysoni'' estas signife pli granda kaj pli malhela ol la nomiga subspecio, sed alie simila.<ref name=CIHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La cinama kolibro estas loĝanto (nemigranta) tra sia teritorio.<ref name=CIHU-BOW/> La subspecioj de la cinama kolibro troviĝas en la jenaj regionoj:<ref name=ioc/><ref name=CIHU-BOW/> * ''Amazilia rutila diluta'' — NOk Meksikaj ŝtatoj [[Sinaloa]] kaj [[Nayarit]]. * ''A. rutila graysoni'' — Insuloj María Madre kaj Kleofa, parto de la [[arkipelago]] Insuloj Tri Mariaj ĉe la marbordo de Okcidenta Meksiko. * ''A. r. rutila'' — [[Jalisco]], [[Colima]], [[Guerrero]], [[Michoacán]] kaj [[Oaxaca]] en Meksiko; [[Salvadoro]], Ok. [[Honduro]], [[Nikaragvo]] kaj Kostariko. * ''A. rutila corallirostris'' — [[Chiapas]] en S. Meksiko ĝis Salvadoro. La populacioj de la Meksika [[Jukatana Duoninsulo]], same kiel tiuj de N.Or. Honduro, Nikaragvo, kaj Kostariko, estas ofte atribuitaj al ''A. r. rutila'', sed foje estis konsiderataj parto de ''A. r. corallirostris''.<ref name=CIHU-BOW/><ref name=HBW2020/> La cinama kolibro loĝas en primaraj kaj sekundaraj foliarbaroj kaj duon-foliarbaroj kaj dorna arbaro. Ĝi varias de [[marnivelo]] ĝis ĉirkaŭ 1 600 m de alteco.<ref name=CIHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La cinama kolibro kutime manĝoserĉas de la subvegetaĵaro ĝis la meza etaĝo, sed ankaŭ vizitas pli altajn florantajn arbojn. Ĝi manĝas [[nektaro]]n de tre vasta gamo da florplantoj kaj ankaŭ manĝas [[insektoj]]n. Ĝi estas teritoriema kaj defendas manĝejojn kontraŭ entrudiĝo de aliaj kolibroj, abeloj kaj papilioj.<ref name=CIHU-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la cinama kolibro varias tra ĝia teritorio; ĉiu monato estas reprezentita ie. Ĝia nesto estas taso farita el plantmaterialo kaj [[araneaĵo]] metita sur horizontalan branĉon. Tri nestoj en okcidenta Meksiko havis malgrandan platformon el lignaj pecoj sub la taso. La taso estis farita el kapoksemaj fibroj kun herbo, lignopecoj kaj [[likeno]]j ekstere. Ĉiuj tri estis en duonfalfolia arbaro. La ovodemetado estas de du ovoj, sed malmulte pli oni scias pri la reprodukta [[fenologio]] de la specio.<ref name=CIHU-BOW/><ref>{{cite journal |last1=Nuñez-Rosas |first1=Laura E. |last2=Ramírez-García |first2=Enrique |last3=Lara |first3=Carlos |last4=del Coro Arizmendi |first4=María |date=Junio 2021 |title=Nest description, nest survival, and habitat use of three resident hummingbird species in western Mexico |journal= The Wilson Journal of Ornithology |volume=133 |issue=2 |pages=236–246 |doi=10.1676/20-00065 |s2cid=245539704 }}</ref> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la cinaman kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas grandan teritorion kaj ĝia populacio estas taksita je almenaŭ 500 000 maturaj individuoj kaj stabila.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Cinnamon Hummingbird ''Amazilia rutila'' |volume=2016 |article-number=e.T22687603A93160040 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687603A93160040.en |access-date=14a de Februaro 2022}}</ref> Loka habitatodetruo ŝajne estas ĝia sola minaco.<ref name=CIHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia rutila}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] r091k00kkm2l3906im7sml1apte1zsg 9372462 9372460 2026-05-13T23:13:02Z Kani 670 9372462 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Cinama kolibro |koloro = pink |dosiero = Cinnamon hummingbird (Amazilia rutila) in flight Los Tarrales.jpg |priskribo de dosiero = ''A. r. rutila''<br />[[Departemento Suĉitepekezo]], Gvatemalo. |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Cinama kolibro''' ''A. rutila'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Cinnamon Hummingbird ''Amazilia rutila'' |volume=2016 |article-number=e.T22687603A93160040 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687603A93160040.en |access-date=14a de Februaro 2022}}</ref> |dunomo = ''Amazilia rutila'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Delattre|Delattre]], 1843) |vikispecio = ''Amazilia rutila'' |komunejo = ''Amazilia rutila'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia_rutila_map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Cinama kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia rutila'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi nomiĝas tiel pro sia brila bruneca or-koloro). Ĝi havas nuntempe kvar regionajn [[subspecio]]jn agnoskitajn. Cinamokolibroj tipe troviĝas ĉe aŭ iomete super [[marnivelo]], ofte loĝante en marbordaj kaj malaltaj areoj, same kiel pli interne en pli varmaj lokoj en la sudaj partoj de sia teritorio. Ili troviĝas ĉefe laŭlonge de la pacifika okcidenta marbordo de [[Meksiko]] kaj sude tra [[Gvatemalo]], [[Salvadoro]], [[Honduro]], [[Nikaragvo]] kaj [[Kostariko]].<ref>{{Cite web |date=25a de Julio 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?taxon_id=5758 |website=[[iNaturalist]].org}}</ref> Ili ankaŭ troviĝas en [[Belizo]] kaj la sudmeksikaj ŝtatoj [[Campeche]], [[Quintana Roo]] kaj [[Jukatanio]].<ref>{{Cite web |date=25a de Julio 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?nelat=22.00435577334706&nelng=-85.99470768833552&place_id=any&subview=map&swlat=16.320326601019502&swlng=-92.76228581333552&taxon_id=5758 |website=[[iNaturalist]]}}</ref> ==Taksonomio== La cinaman kolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1842 la franca natursciencisto [[René Lesson]] laŭ specimeno, kiun li kolektis proksime de [[Acapulco]], [[Guerrero]], en sudokcidenta Meksiko. Lesson lokigis la novan specion en la genron ''Ornismya'' kaj kreis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Ornismya cinnamomea''.<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1842 | title=Species avium novae aut minimus cognitae | language=Latin | journal=Revue Zoologique | volume=1842 | pages=174–175 [175] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14714704 }}</ref> Bedaŭrinde, la [[specia epiteto]] jam estis uzata, ĉar Paul Gervais antaŭe uzis ''O. cinnamomeus'' por aparta specio de kolibro priskribita en 1835.<ref>{{ cite journal | last=Gervais | first=Paul | author-link=Paul Gervais | date=1835 | title=Oiseau-Mouche ''Ornismya'' | journal=Magasin de Zoologie | volume=5 | at=Classe 2, [https://www.biodiversitylibrary.org/page/37121573 p. 1], [https://www.biodiversitylibrary.org/page/37121993 Plate 43] }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=73 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480084 }}</ref> En 1843, la franca ornitologo [[Adolphe Delattre]] enkondukis ''O. rutila'' kiel novan nomon por la kolibro de Lesson.<ref>{{ cite journal | last=Delattre | first=Adolphe | author1-link=Adolphe Delattre | year=1843 | title=Oiseaux-mouches nouveaux ou peux connus, découverts au Guatimala | language=French | journal=L'Écho du Monde Savant et l'Hermès | volume=10 (Part 2) | at=Column 1068–1070 [1069] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080463 }}</ref> Nuntempe, la Cinama kolibro estas metita en la genron ''[[Amazilia]]'', enkondukita de Lesson en 1843.<ref>{{cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name="ioc">{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo devenas el [[Inkaoj|Inkaa]] heroino en romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou'' ("La Inkaoj, aŭ la detruo de la Perua Imperio"). La [[specia epiteto]] ''rutila'' devenas el la [[Latina]] ''rutilus, -a, -um'', kun la signifo "ora", "ruĝa" aŭ "kaŝtanbruna".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 43 kaj 344}}</ref> Oni agnoskis kvar subspeciojn:<ref name="ioc" /> * ''Amazilia rutila diluta'' <small>([[Adriaan Joseph van Rossem|Van Rossem]], 1938)</small> * ''Amazilia rutila graysoni'' <small>([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1867)</small>—[[Insuloj Marías]], Meksiko * ''Amazilia rutila rutila'' <small>([[Adolphe Delattre|DeLattre]], 1843)</small>—okcidenta marbordo de Meksiko * ''Amazilia rutila corallirostris'' <small>([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846)</small>—Honduro kaj Nikaragvo Oni sugestis, ke ''graysoni'' estu traktata kiel aparta specio, pro ĝia limigita kaj izola teritorio sur la insuloj Marías. <ref>{{Cite web |date=24a de Julio 2024 |title=Observations • iNaturalist |url=https://www.inaturalist.org/observations?taxon_id=206873 }}</ref> Krome, oni diskutis ĉu ''diluta'' estu inkludita kun ''rutila'', ĉar la du subspecioj interreproduktiĝas.<ref name="HBW2020">HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo, 2021</ref> ==Aspekto== La cinama kolibro estas 9,5 ĝis 11,5 cm longa kaj averaĝe pezas ĉirkaŭ 5 ĝis 5,5 g. Plenkreskuloj de la nomiga subspecio ''A. r. rutila'' havas metalbronzverdajn suprajn partojn kaj cinamo- ĝis cinamo-ruĝbrunajn subajn partojn, kiuj estas pli palaj sur la mentono kaj supra gorĝo. La vosto estas profunde cinamo-ruĝbruna ĝis ruĝbruna kaŝtankolora; la plumoj havas malhele metalbronzajn pintojn kaj la plej eksteraj havas malhele metalbronzajn randojn. La flugiloj estas malhelbrunaj ardezkoloraj. La bekoj de maskloj estas ruĝaj kun nigra pinto kaj tiuj de inoj estas plejparte nigraj kun ruĝo ĉe la bazo. Junuloj similas al plenkreskuloj sed havas ruĝbrunajn randojn ĉe la vizaĝo, krono kaj pugoplumoj kaj tute nigran bekon.<ref name=CIHU-BOW>Arizmendi, M. d. C., C. I. Rodríguez-Flores, C. A. Soberanes-González, kaj T. S. Schulenberg (2020). Cinnamon Hummingbird (''Amazilia rutila''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.cinhum1.01] Alirita la 14an de Februaro, 2022</ref> ''Amazilia rutila diluta'' similas al la nomiga subspecio, kun iom malpli intense verdaj supraj partoj kaj pli palaj kaj rozkoloraj subaj partoj. Ankaŭ ''A. r. corallirostris'' similas al la nomiga subspecio, sed ĝenerale ĝiaj koloroj estas pli riĉaj kaj pli profundaj. ''A. r. graysoni'' estas signife pli granda kaj pli malhela ol la nomiga subspecio, sed alie simila.<ref name=CIHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La cinama kolibro estas loĝanto (nemigranta) tra sia teritorio.<ref name=CIHU-BOW/> La subspecioj de la cinama kolibro troviĝas en la jenaj regionoj:<ref name=ioc/><ref name=CIHU-BOW/> * ''Amazilia rutila diluta'' — NOk Meksikaj ŝtatoj [[Sinaloa]] kaj [[Nayarit]]. * ''A. rutila graysoni'' — Insuloj María Madre kaj Kleofa, parto de la [[arkipelago]] Insuloj Tri Mariaj ĉe la marbordo de Okcidenta Meksiko. * ''A. r. rutila'' — [[Jalisco]], [[Colima]], [[Guerrero]], [[Michoacán]] kaj [[Oaxaca]] en Meksiko; [[Salvadoro]], Ok. [[Honduro]], [[Nikaragvo]] kaj Kostariko. * ''A. rutila corallirostris'' — [[Chiapas]] en S. Meksiko ĝis Salvadoro. La populacioj de la Meksika [[Jukatana Duoninsulo]], same kiel tiuj de N.Or. Honduro, Nikaragvo, kaj Kostariko, estas ofte atribuitaj al ''A. r. rutila'', sed foje estis konsiderataj parto de ''A. r. corallirostris''.<ref name=CIHU-BOW/><ref name=HBW2020/> La cinama kolibro loĝas en primaraj kaj sekundaraj foliarbaroj kaj duon-foliarbaroj kaj dorna arbaro. Ĝi varias de [[marnivelo]] ĝis ĉirkaŭ 1 600 m de alteco.<ref name=CIHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La cinama kolibro kutime manĝoserĉas de la subvegetaĵaro ĝis la meza etaĝo, sed ankaŭ vizitas pli altajn florantajn arbojn. Ĝi manĝas [[nektaro]]n de tre vasta gamo da florplantoj kaj ankaŭ manĝas [[insektoj]]n. Ĝi estas teritoriema kaj defendas manĝejojn kontraŭ entrudiĝo de aliaj kolibroj, abeloj kaj papilioj.<ref name=CIHU-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la cinama kolibro varias tra ĝia teritorio; ĉiu monato estas reprezentita ie. Ĝia nesto estas taso farita el plantmaterialo kaj [[araneaĵo]] metita sur horizontalan branĉon. Tri nestoj en okcidenta Meksiko havis malgrandan platformon el lignaj pecoj sub la taso. La taso estis farita el kapoksemaj fibroj kun herbo, lignopecoj kaj [[likeno]]j ekstere. Ĉiuj tri estis en duonfalfolia arbaro. La ovodemetado estas de du ovoj, sed malmulte pli oni scias pri la reprodukta [[fenologio]] de la specio.<ref name=CIHU-BOW/><ref>{{cite journal |last1=Nuñez-Rosas |first1=Laura E. |last2=Ramírez-García |first2=Enrique |last3=Lara |first3=Carlos |last4=del Coro Arizmendi |first4=María |date=Junio 2021 |title=Nest description, nest survival, and habitat use of three resident hummingbird species in western Mexico |journal= The Wilson Journal of Ornithology |volume=133 |issue=2 |pages=236–246 |doi=10.1676/20-00065 |s2cid=245539704 }}</ref> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la cinaman kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas grandan teritorion kaj ĝia populacio estas taksita je almenaŭ 500 000 maturaj individuoj kaj stabila.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Cinnamon Hummingbird ''Amazilia rutila'' |volume=2016 |article-number=e.T22687603A93160040 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687603A93160040.en |access-date=14a de Februaro 2022}}</ref> Loka habitatodetruo ŝajne estas ĝia sola minaco.<ref name=CIHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia rutila}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] mmo7hf0sjbnsvqpdq2qwh8zgwt7nr6g Aŝoto la 1-a (Armenio) 0 943546 9372428 2026-05-13T22:23:05Z Claudio Pistilli 25073 Alidirektigis al [[Aŝoto la 1-a de Armenio]] 9372428 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU[[Aŝoto la 1-a de Armenio]] tf6svlfazvn0onzpwk4af91ktz929eg Aŝoto la 2-a 0 943547 9372430 2026-05-13T22:23:59Z Claudio Pistilli 25073 Claudio Pistilli movis paĝon [[Aŝoto la 2-a]] al [[Aŝoto la 2-a de Armenio]] 9372430 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Aŝoto la 2-a de Armenio]] ae9f65itvlg1phmg75gh4ijwby8rvl9 Aŝoto la 3-a 0 943548 9372436 2026-05-13T22:26:28Z Claudio Pistilli 25073 Claudio Pistilli movis paĝon [[Aŝoto la 3-a]] al [[Aŝoto la 3-a de Armenio]] 9372436 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Aŝoto la 3-a de Armenio]] cf492xsfteqgsb2kvcwk6txxs2u5f4a Globo de Oro 0 943549 9372438 2026-05-13T22:27:54Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Ora Globo]] 9372438 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ora Globo]] i58sypau2hyluwy103gf7fc8e230d92 Amazilia rutila 0 943550 9372443 2026-05-13T22:29:12Z Kani 670 Alidirektigis al [[Cinama kolibro]] 9372443 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Cinama kolibro ]] ftcv0nz9we1z0rbnxdke81hs2f4quey Arsacida Imperio 0 943551 9372464 2026-05-13T23:16:10Z Claudio Pistilli 25073 Alidirektigis al [[Partia Imperio]] 9372464 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU[[Partia Imperio]] lqz7u4zt5bhrh1m6v5gttlslmrvkl8c Okraventra kolibro 0 943552 9372470 2026-05-13T23:25:16Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okraventra kolibro |koloro = pink |dosiero = Buff-bellied Hummingbird-Sabal Palm Bird Sanctuary-TX - 2015-05-21at11-43-412 (21421266100).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Troch..." 9372470 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okraventra kolibro |koloro = pink |dosiero = Buff-bellied Hummingbird-Sabal Palm Bird Sanctuary-TX - 2015-05-21at11-43-412 (21421266100).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Okraventra kolibro''' ''A. yucatanensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Buff-bellied Hummingbird ''Amazilia yucatanensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22687606A93160275 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687606A93160275.en |access-date=8a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Amazilia yucatanensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Samuel Cabot III|Cabot, S]], 1845) |vikispecio = ''Amazilia yucatanensis'' |komunejo = ''Amazilia yucatanensis'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia yucatanensis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Blue, vintrejoj; verde, reproduktejoj kaj vintrejoj }} La '''Okraventra kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia yucatanensis'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi troviĝas en [[Belizo]], [[Gvatemalo]], [[Meksiko]], kaj [[Usono]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Okraventra kolibro havas tri subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''A. y. yucatanensis'', ''A. y. chalconota'', kaj ''A. y. cerviniventris''.<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== The buff-bellied hummingbird is {{convert|10|to|11|cm|in|abbr=on}} long and weighs {{convert|2.9|to|4.7|g|oz|abbr=on}}. Adult males have a rosy reddish bill that is dusky at the end; females' have more dark on the [[maxilla]]. Adult males of the nominate subspecies have metallic bronze green upperparts that are duller and darker on the crown. Their uppertail [[Covert feather|coverts]] are a mix of bronze green and cinnamon rufous. Their tail feathers are chestnut at the base and metallic bronze at the end. Their chin, throat, and chest are bright metallic yellowish emerald green and the vent area and undertail coverts are deep cinnamon rufous. The adult female is similar to the male but with a less iridescent back and throat. Its central tail feathers are mostly greenish bronze and the outer ones are mostly chestnut with greenish bronze edges and tips.<ref name=BBHU-BOW>Chavez-Ramirez, F. and A. Moreno-Valdez (2020). Buff-bellied Hummingbird (''Amazilia yucatanensis''), version 1.0. In Birds of the World (A. F. Poole, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.bubhum.01 retrieved September 8, 2022</ref> Subspecies ''A. y. chalconota'' has a bronze sheen on its upperparts, and its vent area and undertail coverts are light cinnamon-buff with bronze or bronze-green interspersed. ''A. y. cerviniventris'' is very like ''chalconota'' but with less bronze on the upperparts.<ref name=BBHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The nominate subspecies of buff-bellied hummingbird is found year-round from northern Belize and northwestern Guatemala north to [[Tabasco]], [[Campeche]], and [[Yucatán]] in southeastern Mexico. ''A. y. chalconota'' is found year-round from extreme southern Texas south in Mexico as far as north-central [[Veracruz]] and also in winter further north and east in the U.S. Subspecies ''A. y. cerviniventris'' is found year-round from central Veracruz south through [[Puebla]] and [[Oaxaca]] to northern [[Chiapas]].<ref name=BBHU-BOW/> The buff-bellied hummingbird inhabits a variety of landscapes in its year-round range, most of which are semi-open to open and rather dry. They include scrubby woodlands, the edges of denser forest, [[thorn forest]], oak woodlands and "islands" in grasslands, and urban and suburban parks and gardens. Details are lacking about its habitat preferences in the U.S. during winter dispersal.<ref name=BBHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The buff-bellied hummingbird's migration pattern has not been exactly determined. Except in northern Mexico and Texas it appears to be sedentary. Some members of subspecies ''A. y. chalconota'' disperse north and east along the Gulf Coast, regularly as far as the Florida panhandle and irregularly to elsewhere in Florida and as far north as North Carolina.<ref name=BBHU-BOW/><ref name=eBird>{{cite web |url=https://ebird.org/map/bubhum2?neg=true&env.minX=&env.minY=&env.maxX=&env.maxY=&zh=false&gp=false&ev=Z&excludeEx=&mr=1-12&bmo=1&emo=12&yr=all&byr=1900&eyr=2022 |title=Buff-bellied Hummingbird (Northern) eBird Bar Chart |author=<!--Not stated--> |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=September 8, 2022 }}</ref> ===Manĝado=== The buff-bellied hummingbird feeds on nectar from a very wide variety of flowering plants, shrubs, and trees including those with non-tubular blossoms. It nectars by hovering rather than perching. It is very territorial, vigorously defending feeding sites including sugar water feeders from other hummingbirds and some insects. In addition to nectar it feeds on small [[arthropod]]s captured on the wing or by gleaning from vegetation.<ref name=BBHU-BOW/> ===Reproduktado=== The buff-bellied hummingbird's breeding season in south Texas is mostly between late March and early August but nesting has occurred both earlier and later. On the Yucatán Peninsula nesting may start as early as January and continue to at least mid-April. In "eastern Mexico" the nesting season has been reported as being from April to July. The nest is a cup of plant and other fibers such as thistledown, grass, hair, and nylon bound with spiderweb and covered with lichens and bark shreds. It is typically placed in a branch fork of a small tree or shrub between {{convert|1|and|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground, though sometimes higher. The incubation period and time to fledging are not known.<ref name=BBHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-yucatanensis |species=Okraventra kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the buff-bellied hummingbird as being of Least Concern. It has a very large range, and though its population size is not known it been increasing since at least the 1980s. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> In much of its range a significant amount of its natural habitat has been converted for agriculture, grazing, and human residence. The "effect of land-clearing on this hummingbird, however, has not been documented."<ref name=BBHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia yucatanensis}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] e2a1v9zwti6rjfn66jgxij8595hdq5h 9372474 9372470 2026-05-13T23:38:12Z Kani 670 /* Aspekto */ 9372474 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okraventra kolibro |koloro = pink |dosiero = Buff-bellied Hummingbird-Sabal Palm Bird Sanctuary-TX - 2015-05-21at11-43-412 (21421266100).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Okraventra kolibro''' ''A. yucatanensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Buff-bellied Hummingbird ''Amazilia yucatanensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22687606A93160275 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687606A93160275.en |access-date=8a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Amazilia yucatanensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Samuel Cabot III|Cabot, S]], 1845) |vikispecio = ''Amazilia yucatanensis'' |komunejo = ''Amazilia yucatanensis'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia yucatanensis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Blue, vintrejoj; verde, reproduktejoj kaj vintrejoj }} La '''Okraventra kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia yucatanensis'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi troviĝas en [[Belizo]], [[Gvatemalo]], [[Meksiko]], kaj [[Usono]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Okraventra kolibro havas tri subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''A. y. yucatanensis'', ''A. y. chalconota'', kaj ''A. y. cerviniventris''.<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== La Okraventra kolibro estas 10 ĝis 11 cm longa kaj pezas 2,9 ĝis 4,7 g. Plenkreskaj maskloj havas rozkoloran ruĝecan bekon, kiu estas malhelkolora ĉe la fino; inoj havas pli malhelan koloron sur la supra [[makzelo]]. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas metalbronzverdajn suprajn partojn, kiuj estas pli obtuzaj kaj pli malhelaj sur la krono. Iliaj supravostaj kovriloj estas miksaĵo de bronzverda kaj cinamoruĝbruna. Iliaj vostoplumoj estas kaŝtankoloraj ĉe la bazo kaj metalbronzaj ĉe la fino. Ilia mentono, gorĝo kaj brusto estas brile metalflavaj smeraldverdaj, kaj la pugareo kaj subvostaj kovriloj estas profunde cinamoruĝbrunaj. La plenkreska ino similas al la masklo, sed kun malpli irizecaj dorso kaj gorĝo. Ĝiaj centraj vostoplumoj estas plejparte verdetbronzaj kaj la eksteraj estas plejparte kaŝtankoloraj kun verdetbronzaj randoj kaj pintoj.<ref name=BBHU-BOW>Chavez-Ramirez, F. kaj A. Moreno-Valdez (2020). Buff-bellied Hummingbird (''Amazilia yucatanensis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (A. F. Poole, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bubhum.01] Alirita la 8an de Septembro, 2022</ref> Subspecio ''A. y. chalconota'' havas bronzan brilon sur siaj supraj partoj, kaj ĝia pugareo kaj subvostaj kovriloj estas hele cinam-flavbrunaj kun intermetitaj bronzaj aŭ bronz-verdaj nuancoj. ''A. y. cerviniventris'' estas tre simila al ''chalconota'', sed kun malpli da bronzo sur la supraj partoj.<ref name=BBHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The nominate subspecies of buff-bellied hummingbird is found year-round from northern Belize and northwestern Guatemala north to [[Tabasco]], [[Campeche]], and [[Yucatán]] in southeastern Mexico. ''A. y. chalconota'' is found year-round from extreme southern Texas south in Mexico as far as north-central [[Veracruz]] and also in winter further north and east in the U.S. Subspecies ''A. y. cerviniventris'' is found year-round from central Veracruz south through [[Puebla]] and [[Oaxaca]] to northern [[Chiapas]].<ref name=BBHU-BOW/> The buff-bellied hummingbird inhabits a variety of landscapes in its year-round range, most of which are semi-open to open and rather dry. They include scrubby woodlands, the edges of denser forest, [[thorn forest]], oak woodlands and "islands" in grasslands, and urban and suburban parks and gardens. Details are lacking about its habitat preferences in the U.S. during winter dispersal.<ref name=BBHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The buff-bellied hummingbird's migration pattern has not been exactly determined. Except in northern Mexico and Texas it appears to be sedentary. Some members of subspecies ''A. y. chalconota'' disperse north and east along the Gulf Coast, regularly as far as the Florida panhandle and irregularly to elsewhere in Florida and as far north as North Carolina.<ref name=BBHU-BOW/><ref name=eBird>{{cite web |url=https://ebird.org/map/bubhum2?neg=true&env.minX=&env.minY=&env.maxX=&env.maxY=&zh=false&gp=false&ev=Z&excludeEx=&mr=1-12&bmo=1&emo=12&yr=all&byr=1900&eyr=2022 |title=Buff-bellied Hummingbird (Northern) eBird Bar Chart |author=<!--Not stated--> |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=September 8, 2022 }}</ref> ===Manĝado=== The buff-bellied hummingbird feeds on nectar from a very wide variety of flowering plants, shrubs, and trees including those with non-tubular blossoms. It nectars by hovering rather than perching. It is very territorial, vigorously defending feeding sites including sugar water feeders from other hummingbirds and some insects. In addition to nectar it feeds on small [[arthropod]]s captured on the wing or by gleaning from vegetation.<ref name=BBHU-BOW/> ===Reproduktado=== The buff-bellied hummingbird's breeding season in south Texas is mostly between late March and early August but nesting has occurred both earlier and later. On the Yucatán Peninsula nesting may start as early as January and continue to at least mid-April. In "eastern Mexico" the nesting season has been reported as being from April to July. The nest is a cup of plant and other fibers such as thistledown, grass, hair, and nylon bound with spiderweb and covered with lichens and bark shreds. It is typically placed in a branch fork of a small tree or shrub between {{convert|1|and|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground, though sometimes higher. The incubation period and time to fledging are not known.<ref name=BBHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-yucatanensis |species=Okraventra kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the buff-bellied hummingbird as being of Least Concern. It has a very large range, and though its population size is not known it been increasing since at least the 1980s. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> In much of its range a significant amount of its natural habitat has been converted for agriculture, grazing, and human residence. The "effect of land-clearing on this hummingbird, however, has not been documented."<ref name=BBHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia yucatanensis}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] otzrx8t7h683y4repzyn1yfbe1dho8x 9372475 9372474 2026-05-13T23:55:28Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9372475 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okraventra kolibro |koloro = pink |dosiero = Buff-bellied Hummingbird-Sabal Palm Bird Sanctuary-TX - 2015-05-21at11-43-412 (21421266100).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Okraventra kolibro''' ''A. yucatanensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Buff-bellied Hummingbird ''Amazilia yucatanensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22687606A93160275 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687606A93160275.en |access-date=8a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Amazilia yucatanensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Samuel Cabot III|Cabot, S]], 1845) |vikispecio = ''Amazilia yucatanensis'' |komunejo = ''Amazilia yucatanensis'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia yucatanensis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Blue, vintrejoj; verde, reproduktejoj kaj vintrejoj }} La '''Okraventra kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia yucatanensis'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi troviĝas en [[Belizo]], [[Gvatemalo]], [[Meksiko]], kaj [[Usono]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Okraventra kolibro havas tri subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''A. y. yucatanensis'', ''A. y. chalconota'', kaj ''A. y. cerviniventris''.<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== La Okraventra kolibro estas 10 ĝis 11 cm longa kaj pezas 2,9 ĝis 4,7 g. Plenkreskaj maskloj havas rozkoloran ruĝecan bekon, kiu estas malhelkolora ĉe la fino; inoj havas pli malhelan koloron sur la supra [[makzelo]]. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas metalbronzverdajn suprajn partojn, kiuj estas pli obtuzaj kaj pli malhelaj sur la krono. Iliaj supravostaj kovriloj estas miksaĵo de bronzverda kaj cinamoruĝbruna. Iliaj vostoplumoj estas kaŝtankoloraj ĉe la bazo kaj metalbronzaj ĉe la fino. Ilia mentono, gorĝo kaj brusto estas brile metalflavaj smeraldverdaj, kaj la pugareo kaj subvostaj kovriloj estas profunde cinamoruĝbrunaj. La plenkreska ino similas al la masklo, sed kun malpli irizecaj dorso kaj gorĝo. Ĝiaj centraj vostoplumoj estas plejparte verdetbronzaj kaj la eksteraj estas plejparte kaŝtankoloraj kun verdetbronzaj randoj kaj pintoj.<ref name=BBHU-BOW>Chavez-Ramirez, F. kaj A. Moreno-Valdez (2020). Buff-bellied Hummingbird (''Amazilia yucatanensis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (A. F. Poole, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bubhum.01] Alirita la 8an de Septembro, 2022</ref> Subspecio ''A. y. chalconota'' havas bronzan brilon sur siaj supraj partoj, kaj ĝia pugareo kaj subvostaj kovriloj estas hele cinam-flavbrunaj kun intermetitaj bronzaj aŭ bronz-verdaj nuancoj. ''A. y. cerviniventris'' estas tre simila al ''chalconota'', sed kun malpli da bronzo sur la supraj partoj.<ref name=BBHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de Okraventra kolibro troviĝas tutjare de norda Belizo kaj nordokcidenta Gvatemalo norden ĝis [[Tabasko]], [[Kampeĉo]] kaj [[Jukatanio]] en sudorienta Meksiko. ''A. y. chalconota'' troviĝas tutjare de plej suda Teksaso suden en Meksiko ĝis nord-centra [[Veracruz]] kaj ankaŭ vintre pli norde kaj oriente en Usono. Subspecio ''A. y. cerviniventris'' troviĝas tutjare de centra Veracruz suden tra [[Puebla]] kaj [[Oaxaca]] ĝis norda [[Chiapas]].<ref name=BBHU-BOW/> La Okraventra kolibro loĝas en diversaj pejzaĝoj en sia tutjara teritorio, el kiuj la plej multaj estas duonmalfermaj ĝis malfermaj kaj sufiĉe sekaj. Ili inkluzivas arbustajn arbarojn, la randojn de pli densa arbaro, dornajn arbarojn, kverkajn arbarojn kaj "insulojn" en herbejoj, kaj urbajn kaj antaŭurbajn parkojn kaj ĝardenojn. Detaloj mankas pri ĝiaj vivejaj preferoj en Usono dum vintra disvastiĝo.<ref name=BBHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The buff-bellied hummingbird's migration pattern has not been exactly determined. Except in northern Mexico and Texas it appears to be sedentary. Some members of subspecies ''A. y. chalconota'' disperse north and east along the Gulf Coast, regularly as far as the Florida panhandle and irregularly to elsewhere in Florida and as far north as North Carolina.<ref name=BBHU-BOW/><ref name=eBird>{{cite web |url=https://ebird.org/map/bubhum2?neg=true&env.minX=&env.minY=&env.maxX=&env.maxY=&zh=false&gp=false&ev=Z&excludeEx=&mr=1-12&bmo=1&emo=12&yr=all&byr=1900&eyr=2022 |title=Buff-bellied Hummingbird (Northern) eBird Bar Chart |author=<!--Not stated--> |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=September 8, 2022 }}</ref> ===Manĝado=== The buff-bellied hummingbird feeds on nectar from a very wide variety of flowering plants, shrubs, and trees including those with non-tubular blossoms. It nectars by hovering rather than perching. It is very territorial, vigorously defending feeding sites including sugar water feeders from other hummingbirds and some insects. In addition to nectar it feeds on small [[arthropod]]s captured on the wing or by gleaning from vegetation.<ref name=BBHU-BOW/> ===Reproduktado=== The buff-bellied hummingbird's breeding season in south Texas is mostly between late March and early August but nesting has occurred both earlier and later. On the Yucatán Peninsula nesting may start as early as January and continue to at least mid-April. In "eastern Mexico" the nesting season has been reported as being from April to July. The nest is a cup of plant and other fibers such as thistledown, grass, hair, and nylon bound with spiderweb and covered with lichens and bark shreds. It is typically placed in a branch fork of a small tree or shrub between {{convert|1|and|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground, though sometimes higher. The incubation period and time to fledging are not known.<ref name=BBHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-yucatanensis |species=Okraventra kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the buff-bellied hummingbird as being of Least Concern. It has a very large range, and though its population size is not known it been increasing since at least the 1980s. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> In much of its range a significant amount of its natural habitat has been converted for agriculture, grazing, and human residence. The "effect of land-clearing on this hummingbird, however, has not been documented."<ref name=BBHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia yucatanensis}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] anr954815vz0fl682teag9ky7r99mtb 9372476 9372475 2026-05-14T00:04:34Z Kani 670 9372476 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Okraventra kolibro |koloro = pink |dosiero = Buff-bellied Hummingbird-Sabal Palm Bird Sanctuary-TX - 2015-05-21at11-43-412 (21421266100).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Okraventra kolibro''' ''A. yucatanensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Buff-bellied Hummingbird ''Amazilia yucatanensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22687606A93160275 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687606A93160275.en |access-date=8a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Amazilia yucatanensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Samuel Cabot III|Cabot, S]], 1845) |vikispecio = ''Amazilia yucatanensis'' |komunejo = ''Amazilia yucatanensis'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia yucatanensis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Blue, vintrejoj; verde, reproduktejoj kaj vintrejoj }} La '''Okraventra kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia yucatanensis'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi troviĝas en [[Belizo]], [[Gvatemalo]], [[Meksiko]], kaj [[Usono]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Okraventra kolibro havas tri subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''A. y. yucatanensis'', ''A. y. chalconota'', kaj ''A. y. cerviniventris''.<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== [[File:Buff-bellied_Hummingbird_Tex.jpg|thumb|maldekstre|Insulo Suda Padre - Teksaso]] [[File:MonographTrochi5Goul 0108.jpg|thumb|maldekstre|Ilustraĵo el la verko de [[John Gould]] de 1861: ''A monograph of the Trochilidae, or family of humming-birds'', Volumo 5.]] La Okraventra kolibro estas 10 ĝis 11 cm longa kaj pezas 2,9 ĝis 4,7 g. Plenkreskaj maskloj havas rozkoloran ruĝecan bekon, kiu estas malhelkolora ĉe la fino; inoj havas pli malhelan koloron sur la supra [[makzelo]]. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas metalbronzverdajn suprajn partojn, kiuj estas pli obtuzaj kaj pli malhelaj sur la krono. Iliaj supravostaj kovriloj estas miksaĵo de bronzverda kaj cinamoruĝbruna. Iliaj vostoplumoj estas kaŝtankoloraj ĉe la bazo kaj metalbronzaj ĉe la fino. Ilia mentono, gorĝo kaj brusto estas brile metalflavaj smeraldverdaj, kaj la pugareo kaj subvostaj kovriloj estas profunde cinamoruĝbrunaj. La plenkreska ino similas al la masklo, sed kun malpli irizecaj dorso kaj gorĝo. Ĝiaj centraj vostoplumoj estas plejparte verdetbronzaj kaj la eksteraj estas plejparte kaŝtankoloraj kun verdetbronzaj randoj kaj pintoj.<ref name=BBHU-BOW>Chavez-Ramirez, F. kaj A. Moreno-Valdez (2020). Buff-bellied Hummingbird (''Amazilia yucatanensis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (A. F. Poole, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bubhum.01] Alirita la 8an de Septembro, 2022</ref> Subspecio ''A. y. chalconota'' havas bronzan brilon sur siaj supraj partoj, kaj ĝia pugareo kaj subvostaj kovriloj estas hele cinam-flavbrunaj kun intermetitaj bronzaj aŭ bronz-verdaj nuancoj. ''A. y. cerviniventris'' estas tre simila al ''chalconota'', sed kun malpli da bronzo sur la supraj partoj.<ref name=BBHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de Okraventra kolibro troviĝas tutjare de norda Belizo kaj nordokcidenta Gvatemalo norden ĝis [[Tabasko]], [[Kampeĉo]] kaj [[Jukatanio]] en sudorienta Meksiko. ''A. y. chalconota'' troviĝas tutjare de plej suda Teksaso suden en Meksiko ĝis nord-centra [[Veracruz]] kaj ankaŭ vintre pli norde kaj oriente en Usono. Subspecio ''A. y. cerviniventris'' troviĝas tutjare de centra Veracruz suden tra [[Puebla]] kaj [[Oaxaca]] ĝis norda [[Chiapas]].<ref name=BBHU-BOW/> La Okraventra kolibro loĝas en diversaj pejzaĝoj en sia tutjara teritorio, el kiuj la plej multaj estas duonmalfermaj ĝis malfermaj kaj sufiĉe sekaj. Ili inkluzivas arbustajn arbarojn, la randojn de pli densa arbaro, dornajn arbarojn, kverkajn arbarojn kaj "insulojn" en herbejoj, kaj urbajn kaj antaŭurbajn parkojn kaj ĝardenojn. Detaloj mankas pri ĝiaj vivejaj preferoj en Usono dum vintra disvastiĝo.<ref name=BBHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La migradpadrono de la Okraventra kolibro ne estas precize determinita. Krom en norda Meksiko kaj Teksaso, ĝi ŝajne estas sidlokema (nemigranta). Kelkaj membroj de la subspecioj ''A. y. chalconota'' disiĝas norden kaj orienten laŭlonge de la Golfa Marbordo, regule ĝis la [[Florida Patotenilo]] kaj neregule aliloken en Florido kaj ĝis [[Norda Karolino]].<ref name=BBHU-BOW/><ref name=eBird>{{cite web |url=https://ebird.org/map/bubhum2?neg=true&env.minX=&env.minY=&env.maxX=&env.maxY=&zh=false&gp=false&ev=Z&excludeEx=&mr=1-12&bmo=1&emo=12&yr=all&byr=1900&eyr=2022 |title=Buff-bellied Hummingbird (Northern) eBird Bar Chart |author=<!--Not stated--> |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=8a de Septembro, 2022 }}</ref> ===Manĝado=== La Okraventra kolibro manĝas [[nektaro]]n el tre vasta gamo da florplantoj, arbustoj kaj arboj, inkluzive de tiuj kun ne-tubformaj floroj. Ĝi nektarsuĉas per ŝvebado anstataŭ ripozado. Ĝi estas tre teritoriema, vigle defendante manĝejojn, inkluzive de sukerakvaj manĝejoj, kontraŭ aliaj kolibroj kaj kelkaj insektoj. Aldone al nektaro, ĝi manĝas malgrandajn [[artikuloj]]n kaptitajn dumfluge aŭ per kolektado el vegetaĵaro.<ref name=BBHU-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Okraventra kolibro en suda Teksaso estas plejparte inter malfrua marto kaj frua aŭgusto, sed nestado okazis kaj pli frue kaj pli malfrue. Sur la [[Jukatana Duoninsulo]], nestado povas komenciĝi jam en januaro kaj daŭri almenaŭ ĝis meze de aprilo. En "orienta Meksiko", la nestado estas raportita kiel de aprilo ĝis julio. La nesto estas taso el planto kaj aliaj fibroj kiel kardolanugo, herbo, haroj kaj nilono, ligita per araneaĵo kaj kovrita per likenoj kaj ŝelpecetoj. Ĝi estas tipe metita en branĉforkon de malgranda arbo aŭ arbusto inter 1 kaj 3 m super la tero, kvankam foje pli alte. La kovoperiodo kaj tempo ĝis [[elnestiĝo]] ne estas konataj.<ref name=BBHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-yucatanensis |species=Okraventra kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Okraventran kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas tre grandan teritorion, kaj kvankam ĝia populacio ne estas konata, ĝi pliiĝas ekde almenaŭ la 1980-aj jaroj. Neniu tuja minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Buff-bellied Hummingbird ''Amazilia yucatanensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22687606A93160275 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687606A93160275.en |access-date=8a de Septembro 2022}}</ref> En granda parto de ĝia teritorio, signifa kvanto de ĝia natura vivejo estis konvertita por agrikulturo, paŝtado kaj homa loĝado. La "efiko de tera senarbarigo sur ĉi tiu kolibro, tamen, ne estis dokumentita."<ref name=BBHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia yucatanensis}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] nhtgzfqnw6kwtxgyz3800t2dz8erqa0 9372724 9372476 2026-05-14T11:48:25Z Kani 670 9372724 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Okraventra kolibro |koloro = pink |dosiero = Buff-bellied Hummingbird-Sabal Palm Bird Sanctuary-TX - 2015-05-21at11-43-412 (21421266100).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Okraventra kolibro''' ''A. yucatanensis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Buff-bellied Hummingbird ''Amazilia yucatanensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22687606A93160275 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687606A93160275.en |access-date=8a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Amazilia yucatanensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Samuel Cabot III|Cabot, S]], 1845) |vikispecio = ''Amazilia yucatanensis'' |komunejo = ''Amazilia yucatanensis'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia yucatanensis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Blue, vintrejoj; verde, reproduktejoj kaj vintrejoj }} La '''Okraventra kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia yucatanensis'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi troviĝas en [[Belizo]], [[Gvatemalo]], [[Meksiko]], kaj [[Usono]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Okraventra kolibro havas tri subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''A. y. yucatanensis'', ''A. y. chalconota'', kaj ''A. y. cerviniventris''.<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== [[File:Buff-bellied_Hummingbird_Tex.jpg|thumb|maldekstre|Insulo Suda Padre - Teksaso]] [[File:MonographTrochi5Goul 0108.jpg|thumb|maldekstre|Ilustraĵo el la verko de [[John Gould]] de 1861: ''A monograph of the Trochilidae, or family of humming-birds'', Volumo 5.]] La Okraventra kolibro estas 10 ĝis 11 cm longa kaj pezas 2,9 ĝis 4,7 g. Plenkreskaj maskloj havas rozkoloran ruĝecan bekon, kiu estas malhelkolora ĉe la fino; inoj havas pli malhelan koloron sur la supra [[makzelo]]. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas metalbronzverdajn suprajn partojn, kiuj estas pli obtuzaj kaj pli malhelaj sur la krono. Iliaj supravostaj kovriloj estas miksaĵo de bronzverda kaj cinamoruĝbruna. Iliaj vostoplumoj estas kaŝtankoloraj ĉe la bazo kaj metalbronzaj ĉe la fino. Ilia mentono, gorĝo kaj brusto estas brile metalflavaj smeraldverdaj, kaj la pugareo kaj subvostaj kovriloj estas profunde cinamoruĝbrunaj. La plenkreska ino similas al la masklo, sed kun malpli irizecaj dorso kaj gorĝo. Ĝiaj centraj vostoplumoj estas plejparte verdetbronzaj kaj la eksteraj estas plejparte kaŝtankoloraj kun verdetbronzaj randoj kaj pintoj.<ref name=BBHU-BOW>Chavez-Ramirez, F. kaj A. Moreno-Valdez (2020). Buff-bellied Hummingbird (''Amazilia yucatanensis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (A. F. Poole, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.bubhum.01] Alirita la 8an de Septembro, 2022</ref> Subspecio ''A. y. chalconota'' havas bronzan brilon sur siaj supraj partoj, kaj ĝia pugareo kaj subvostaj kovriloj estas hele cinam-flavbrunaj kun intermetitaj bronzaj aŭ bronz-verdaj nuancoj. ''A. y. cerviniventris'' estas tre simila al ''chalconota'', sed kun malpli da bronzo sur la supraj partoj.<ref name=BBHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de Okraventra kolibro troviĝas tutjare de norda Belizo kaj nordokcidenta Gvatemalo norden ĝis [[Tabasko]], [[Kampeĉo]] kaj [[Jukatanio]] en sudorienta Meksiko. ''A. y. chalconota'' troviĝas tutjare de plej suda Teksaso suden en Meksiko ĝis nord-centra [[Veracruz]] kaj ankaŭ vintre pli norde kaj oriente en Usono. Subspecio ''A. y. cerviniventris'' troviĝas tutjare de centra Veracruz suden tra [[Puebla]] kaj [[Oaxaca]] ĝis norda [[Chiapas]].<ref name=BBHU-BOW/> La Okraventra kolibro loĝas en diversaj pejzaĝoj en sia tutjara teritorio, el kiuj la plej multaj estas duonmalfermaj ĝis malfermaj kaj sufiĉe sekaj. Ili inkluzivas arbustajn arbarojn, la randojn de pli densa arbaro, dornajn arbarojn, kverkajn arbarojn kaj "insulojn" en herbejoj, kaj urbajn kaj antaŭurbajn parkojn kaj ĝardenojn. Detaloj mankas pri ĝiaj vivejaj preferoj en Usono dum vintra disvastiĝo.<ref name=BBHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La migradpadrono de la Okraventra kolibro ne estas precize determinita. Krom en norda Meksiko kaj Teksaso, ĝi ŝajne estas sidlokema (nemigranta). Kelkaj membroj de la subspecioj ''A. y. chalconota'' disiĝas norden kaj orienten laŭlonge de la Golfa Marbordo, regule ĝis la [[Florida Patotenilo]] kaj neregule aliloken en Florido kaj ĝis [[Norda Karolino]].<ref name=BBHU-BOW/><ref name=eBird>{{cite web |url=https://ebird.org/map/bubhum2?neg=true&env.minX=&env.minY=&env.maxX=&env.maxY=&zh=false&gp=false&ev=Z&excludeEx=&mr=1-12&bmo=1&emo=12&yr=all&byr=1900&eyr=2022 |title=Buff-bellied Hummingbird (Northern) eBird Bar Chart |author=<!--Not stated--> |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=8a de Septembro, 2022 }}</ref> ===Manĝado=== La Okraventra kolibro manĝas [[nektaro]]n el tre vasta gamo da florplantoj, arbustoj kaj arboj, inkluzive de tiuj kun ne-tubformaj floroj. Ĝi nektarsuĉas per ŝvebado anstataŭ ripozado. Ĝi estas tre teritoriema, vigle defendante manĝejojn, inkluzive de sukerakvaj manĝejoj, kontraŭ aliaj kolibroj kaj kelkaj insektoj. Aldone al nektaro, ĝi manĝas malgrandajn [[artikuloj]]n kaptitajn dumfluge aŭ per kolektado el vegetaĵaro.<ref name=BBHU-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Okraventra kolibro en suda Teksaso estas plejparte inter malfrua marto kaj frua aŭgusto, sed nestado okazis kaj pli frue kaj pli malfrue. Sur la [[Jukatana Duoninsulo]], nestado povas komenciĝi jam en januaro kaj daŭri almenaŭ ĝis meze de aprilo. En "orienta Meksiko", la nestado estas raportita kiel de aprilo ĝis julio. La nesto estas taso el planto kaj aliaj fibroj kiel kardolanugo, herbo, haroj kaj nilono, ligita per araneaĵo kaj kovrita per likenoj kaj ŝelpecetoj. Ĝi estas tipe metita en branĉforkon de malgranda arbo aŭ arbusto inter 1 kaj 3 m super la tero, kvankam foje pli alte. La kovoperiodo kaj tempo ĝis [[elnestiĝo]] ne estas konataj.<ref name=BBHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-yucatanensis |species=Okraventra kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Okraventran kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas tre grandan teritorion, kaj kvankam ĝia populacio ne estas konata, ĝi pliiĝas ekde almenaŭ la 1980-aj jaroj. Neniu tuja minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Buff-bellied Hummingbird ''Amazilia yucatanensis'' |volume=2016 |article-number=e.T22687606A93160275 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687606A93160275.en |access-date=8a de Septembro 2022}}</ref> En granda parto de ĝia teritorio, signifa kvanto de ĝia natura vivejo estis konvertita por agrikulturo, paŝtado kaj homa loĝado. La "efiko de tera senarbarigo sur ĉi tiu kolibro, tamen, ne estis dokumentita."<ref name=BBHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia yucatanensis}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] 8a0qn4ztg97ws1slyyy6fleac7ex1j5 Amazilia yucatanensis 0 943553 9372473 2026-05-13T23:33:24Z Kani 670 Alidirektigis al [[Okraventra kolibro]] 9372473 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Okraventra kolibro]] 09rpuafbnf5gv9o1hv0izk3j4rasyu5 Kastelo Rajhenburg 0 943554 9372527 2026-05-14T05:26:48Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun " [[file:Vischer_-_Topographia_Ducatus_Stiriae_-_331_Reichenburg_bei_Lichtenwald_-_Brestanica.jpg|eta|Kastelo Rajhenburg, 1681]] '''Kastelo Rajhenburg''' (germane: ''Reichenburg'') estas [[altaĵburgo|altaĵburga]] komplekso super la vilaĝo Brestanica ([[Občina Krško|komunumo Krško]], Slovenujo). Temas pri kulturmonumento de nacia graveco. Situo ĝia estas en alteco de 60 metroj super la enfluo de la rojo ''Brestanica'' je [[Savo]] sur roksprojno karakterizanta..." 9372527 wikitext text/x-wiki [[file:Vischer_-_Topographia_Ducatus_Stiriae_-_331_Reichenburg_bei_Lichtenwald_-_Brestanica.jpg|eta|Kastelo Rajhenburg, 1681]] '''Kastelo Rajhenburg''' (germane: ''Reichenburg'') estas [[altaĵburgo|altaĵburga]] komplekso super la vilaĝo Brestanica ([[Občina Krško|komunumo Krško]], Slovenujo). Temas pri kulturmonumento de nacia graveco. Situo ĝia estas en alteco de 60 metroj super la enfluo de la rojo ''Brestanica'' je [[Savo]] sur roksprojno karakterizanta de jarcentoj la ĉirkaŭantan pejzaĝon. == Historio == La [[princĉefepiskoplando Salcburgo|salcburga arkiepiskopo]] [[Konrado de Abenberg|Konrado]] inter 1131 kaj 1147 konstruigis ĝin. De tiu epoko datas ankaŭ la plej malnova parto de la domaro. Jarcentojn administris la burgon kaj la enmedian bienon oficisto salcburgaj, kiuj ankaŭ nomdonis. La Reichenburg-oj kavaliriĝis en la 15-a jarcento. Post ilia formorto estis aldonitaj tiutempe modernaj aĵoj. En la 1881-a jaro aĉetis la kastelon [[trapistoj]] el Francujo ŝanĝonte la tuton al [[abatejo Rajhenburg|konventon]] kaj enkondukonte modernajn labormetodojn (metie kaj agrikulture). En la 1941-a jaro la [[nazioj]] neniigis la klostran vivon kaj arestis kelkajn frokulojn. Ĉi-jare aprile la burgo fariĝis lagero por deportontaj slovenoj.<ref>Nina Schulz, Elisabeth Mena Urbitsch: Warum Tone Kristian Angela Merkel niĉt zu ihrer Wiederwahl gratulierte" - ĉe: ''Spiel auf Zeit. NS-Verfolgte und ihre Kämpfe um Anerkennung und Entschädigung,'' eldonejo Assoziation A, ISBN 978-3-86241-621-9</ref><ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8, p. 649</ref> En 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] forpelis duafoje la monaĥojn kaj instalis surloke porvirinan prizonon. En la kuro de la tempo sekvis aliaj sekcioj karceraj. Fine en 1968 ekiĝis tie ekspozicio pri viktimoj de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. De tiam la tuto servis ĉefe kiel muzeo kaj ĝenerala okazigejo.<ref>[https://www.gradrajhenburg.si/en/history/rajhenburg-castle historio burga sur la burghejmpaĝo]</ref> La oficiala fino kiel monaĥejo estis en 2004, kiam forpasis la lasta trapisto. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.gradrajhenburg.si muzea hejmpaĝo] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Rajhenburg}} [[Kategorio:Muzeoj]] [[Kategorio:Kasteloj en Slovenio]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] [[Kategorio:Princĉefepiskopoj de Salcburgo]] [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj]] [[kategorio:Aperis en la 12-a jarcento]] [[kategorio:Malliberejoj]] krseaescy0sr83yq3pxn97m44eoj1j5 9372529 9372527 2026-05-14T05:28:53Z Tirolischleioans 254019 9372529 wikitext text/x-wiki [[file:Vischer_-_Topographia_Ducatus_Stiriae_-_331_Reichenburg_bei_Lichtenwald_-_Brestanica.jpg|eta|Kastelo Rajhenburg, 1681]] '''Kastelo Rajhenburg''' (slovene: ''Grad Rajhenburg'', germane: ''Reichenburg'') estas [[altaĵburgo|altaĵburga]] komplekso super la vilaĝo Brestanica ([[Občina Krško|komunumo Krško]], Slovenujo). Temas pri kulturmonumento de nacia graveco. Situo ĝia estas en alteco de 60 metroj super la enfluo de la rojo ''Brestanica'' je [[Savo]] sur roksprojno karakterizanta de jarcentoj la ĉirkaŭantan pejzaĝon. == Historio == La [[princĉefepiskoplando Salcburgo|salcburga arkiepiskopo]] [[Konrado de Abenberg|Konrado]] inter 1131 kaj 1147 konstruigis ĝin. De tiu epoko datas ankaŭ la plej malnova parto de la domaro. Jarcentojn administris la burgon kaj la enmedian bienon oficisto salcburgaj, kiuj ankaŭ nomdonis. La Reichenburg-oj kavaliriĝis en la 15-a jarcento. Post ilia formorto estis aldonitaj tiutempe modernaj aĵoj. En la 1881-a jaro aĉetis la kastelon [[trapistoj]] el Francujo ŝanĝonte la tuton al [[abatejo Rajhenburg|konventon]] kaj enkondukonte modernajn labormetodojn (metie kaj agrikulture). En la 1941-a jaro la [[nazioj]] neniigis la klostran vivon kaj arestis kelkajn frokulojn. Ĉi-jare aprile la burgo fariĝis lagero por deportontaj slovenoj.<ref>Nina Schulz, Elisabeth Mena Urbitsch: Warum Tone Kristian Angela Merkel niĉt zu ihrer Wiederwahl gratulierte" - ĉe: ''Spiel auf Zeit. NS-Verfolgte und ihre Kämpfe um Anerkennung und Entschädigung,'' eldonejo Assoziation A, ISBN 978-3-86241-621-9</ref><ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8, p. 649</ref> En 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] forpelis duafoje la monaĥojn kaj instalis surloke porvirinan prizonon. En la kuro de la tempo sekvis aliaj sekcioj karceraj. Fine en 1968 ekiĝis tie ekspozicio pri viktimoj de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. De tiam la tuto servis ĉefe kiel muzeo kaj ĝenerala okazigejo.<ref>[https://www.gradrajhenburg.si/en/history/rajhenburg-castle historio burga sur la burghejmpaĝo]</ref> La oficiala fino kiel monaĥejo estis en 2004, kiam forpasis la lasta trapisto. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.gradrajhenburg.si muzea hejmpaĝo] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Rajhenburg}} [[Kategorio:Muzeoj]] [[Kategorio:Kasteloj en Slovenio]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] [[Kategorio:Princĉefepiskopoj de Salcburgo]] [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj]] [[kategorio:Aperis en la 12-a jarcento]] [[kategorio:Malliberejoj]] qcxdrr5ktxzlkiomlyxib6nj5ufwf0p 9372549 9372529 2026-05-14T05:50:29Z Tirolischleioans 254019 9372549 wikitext text/x-wiki [[file:Vischer_-_Topographia_Ducatus_Stiriae_-_331_Reichenburg_bei_Lichtenwald_-_Brestanica.jpg|eta|Kastelo Rajhenburg, 1681]] [[File:Brestanica (2) (3979212233).jpg|thumb|nuna aspekto]] '''Kastelo Rajhenburg''' (slovene: ''Grad Rajhenburg'', germane: ''Reichenburg'') estas [[altaĵburgo|altaĵburga]] komplekso super la vilaĝo Brestanica ([[Občina Krško|komunumo Krško]], Slovenujo). Temas pri kulturmonumento de nacia graveco. Situo ĝia estas en alteco de 60 metroj super la enfluo de la rojo ''Brestanica'' je [[Savo]] sur roksprojno karakterizanta de jarcentoj la ĉirkaŭantan pejzaĝon. == Historio == La [[princĉefepiskoplando Salcburgo|salcburga arkiepiskopo]] [[Konrado de Abenberg|Konrado]] inter 1131 kaj 1147 konstruigis ĝin. De tiu epoko datas ankaŭ la plej malnova parto de la domaro. Jarcentojn administris la burgon kaj la enmedian bienon oficisto salcburgaj, kiuj ankaŭ nomdonis. La Reichenburg-oj kavaliriĝis en la 15-a jarcento. Post ilia formorto estis aldonitaj tiutempe modernaj aĵoj. En la 1881-a jaro aĉetis la kastelon [[trapistoj]] el Francujo ŝanĝonte la tuton al [[abatejo Rajhenburg|konventon]] kaj enkondukonte modernajn labormetodojn (metie kaj agrikulture). En la 1941-a jaro la [[nazioj]] neniigis la klostran vivon kaj arestis kelkajn frokulojn. Ĉi-jare aprile la burgo fariĝis lagero por deportontaj slovenoj.<ref>Nina Schulz, Elisabeth Mena Urbitsch: Warum Tone Kristian Angela Merkel niĉt zu ihrer Wiederwahl gratulierte" - ĉe: ''Spiel auf Zeit. NS-Verfolgte und ihre Kämpfe um Anerkennung und Entschädigung,'' eldonejo Assoziation A, ISBN 978-3-86241-621-9</ref><ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8, p. 649</ref> En 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] forpelis duafoje la monaĥojn kaj instalis surloke porvirinan prizonon. En la kuro de la tempo sekvis aliaj sekcioj karceraj. Fine en 1968 ekiĝis tie ekspozicio pri viktimoj de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. De tiam la tuto servis ĉefe kiel muzeo kaj ĝenerala okazigejo.<ref>[https://www.gradrajhenburg.si/en/history/rajhenburg-castle historio burga sur la burghejmpaĝo]</ref> La oficiala fino kiel monaĥejo estis en 2004, kiam forpasis la lasta trapisto. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.gradrajhenburg.si muzea hejmpaĝo] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Rajhenburg}} [[Kategorio:Muzeoj]] [[Kategorio:Kasteloj en Slovenio]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] [[Kategorio:Princĉefepiskopoj de Salcburgo]] [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj]] [[kategorio:Aperis en la 12-a jarcento]] [[kategorio:Malliberejoj]] 85lg4oqz3rkx5mzb01pqfndb77scete 9372550 9372549 2026-05-14T05:52:45Z Tirolischleioans 254019 /* Notoj */ 9372550 wikitext text/x-wiki [[file:Vischer_-_Topographia_Ducatus_Stiriae_-_331_Reichenburg_bei_Lichtenwald_-_Brestanica.jpg|eta|Kastelo Rajhenburg, 1681]] [[File:Brestanica (2) (3979212233).jpg|thumb|nuna aspekto]] '''Kastelo Rajhenburg''' (slovene: ''Grad Rajhenburg'', germane: ''Reichenburg'') estas [[altaĵburgo|altaĵburga]] komplekso super la vilaĝo Brestanica ([[Občina Krško|komunumo Krško]], Slovenujo). Temas pri kulturmonumento de nacia graveco. Situo ĝia estas en alteco de 60 metroj super la enfluo de la rojo ''Brestanica'' je [[Savo]] sur roksprojno karakterizanta de jarcentoj la ĉirkaŭantan pejzaĝon. == Historio == La [[princĉefepiskoplando Salcburgo|salcburga arkiepiskopo]] [[Konrado de Abenberg|Konrado]] inter 1131 kaj 1147 konstruigis ĝin. De tiu epoko datas ankaŭ la plej malnova parto de la domaro. Jarcentojn administris la burgon kaj la enmedian bienon oficisto salcburgaj, kiuj ankaŭ nomdonis. La Reichenburg-oj kavaliriĝis en la 15-a jarcento. Post ilia formorto estis aldonitaj tiutempe modernaj aĵoj. En la 1881-a jaro aĉetis la kastelon [[trapistoj]] el Francujo ŝanĝonte la tuton al [[abatejo Rajhenburg|konventon]] kaj enkondukonte modernajn labormetodojn (metie kaj agrikulture). En la 1941-a jaro la [[nazioj]] neniigis la klostran vivon kaj arestis kelkajn frokulojn. Ĉi-jare aprile la burgo fariĝis lagero por deportontaj slovenoj.<ref>Nina Schulz, Elisabeth Mena Urbitsch: Warum Tone Kristian Angela Merkel niĉt zu ihrer Wiederwahl gratulierte" - ĉe: ''Spiel auf Zeit. NS-Verfolgte und ihre Kämpfe um Anerkennung und Entschädigung,'' eldonejo Assoziation A, ISBN 978-3-86241-621-9</ref><ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8, p. 649</ref> En 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] forpelis duafoje la monaĥojn kaj instalis surloke porvirinan prizonon. En la kuro de la tempo sekvis aliaj sekcioj karceraj. Fine en 1968 ekiĝis tie ekspozicio pri viktimoj de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. De tiam la tuto servis ĉefe kiel muzeo kaj ĝenerala okazigejo.<ref>[https://www.gradrajhenburg.si/en/history/rajhenburg-castle historio burga sur la burghejmpaĝo]</ref> La oficiala fino kiel monaĥejo estis en 2004, kiam forpasis la lasta trapisto. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.gradrajhenburg.si muzea hejmpaĝo] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Rajhenburg}} [[Kategorio:Muzeoj]] [[Kategorio:Kasteloj en Slovenio]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] [[Kategorio:Princĉefepiskopoj de Salcburgo]] [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj]] [[kategorio:Aperis en la 12-a jarcento]] [[kategorio:Malliberejoj]] [[kategorio:Koncentrejoj de la Dua Mondmilito]] b316l3skvzc3yvitogegiqg9szh4th3 9372559 9372550 2026-05-14T06:03:01Z Tirolischleioans 254019 9372559 wikitext text/x-wiki [[file:Vischer_-_Topographia_Ducatus_Stiriae_-_331_Reichenburg_bei_Lichtenwald_-_Brestanica.jpg|eta|Kastelo Rajhenburg, 1681]] [[File:Brestanica (2) (3979212233).jpg|thumb|nuna aspekto]] [[File:Vhod v grad Rajhenburg.jpg|thumb|flago de [[sS (organizaĵo)SS]] surburge, 1941] '''Kastelo Rajhenburg''' (slovene: ''Grad Rajhenburg'', germane: ''Reichenburg'') estas [[altaĵburgo|altaĵburga]] komplekso super la vilaĝo Brestanica ([[Občina Krško|komunumo Krško]], Slovenujo). Temas pri kulturmonumento de nacia graveco. Situo ĝia estas en alteco de 60 metroj super la enfluo de la rojo ''Brestanica'' je [[Savo]] sur roksprojno karakterizanta de jarcentoj la ĉirkaŭantan pejzaĝon. == Historio == La [[princĉefepiskoplando Salcburgo|salcburga arkiepiskopo]] [[Konrado de Abenberg|Konrado]] inter 1131 kaj 1147 konstruigis ĝin. De tiu epoko datas ankaŭ la plej malnova parto de la domaro. Jarcentojn administris la burgon kaj la enmedian bienon oficisto salcburgaj, kiuj ankaŭ nomdonis. La Reichenburg-oj kavaliriĝis en la 15-a jarcento. Post ilia formorto estis aldonitaj tiutempe modernaj aĵoj. En la 1881-a jaro aĉetis la kastelon [[trapistoj]] el Francujo ŝanĝonte la tuton al [[abatejo Rajhenburg|konventon]] kaj enkondukonte modernajn labormetodojn (metie kaj agrikulture). En la 1941-a jaro la [[nazioj]] neniigis la klostran vivon kaj arestis kelkajn frokulojn. Ĉi-jare aprile la burgo fariĝis lagero por deportontaj slovenoj.<ref>Nina Schulz, Elisabeth Mena Urbitsch: Warum Tone Kristian Angela Merkel niĉt zu ihrer Wiederwahl gratulierte" - ĉe: ''Spiel auf Zeit. NS-Verfolgte und ihre Kämpfe um Anerkennung und Entschädigung,'' eldonejo Assoziation A, ISBN 978-3-86241-621-9</ref><ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8, p. 649</ref> En 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] forpelis duafoje la monaĥojn kaj instalis surloke porvirinan prizonon. En la kuro de la tempo sekvis aliaj sekcioj karceraj. Fine en 1968 ekiĝis tie ekspozicio pri viktimoj de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. De tiam la tuto servis ĉefe kiel muzeo kaj ĝenerala okazigejo.<ref>[https://www.gradrajhenburg.si/en/history/rajhenburg-castle historio burga sur la burghejmpaĝo]</ref> La oficiala fino kiel monaĥejo estis en 2004, kiam forpasis la lasta trapisto. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.gradrajhenburg.si muzea hejmpaĝo] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Rajhenburg}} [[Kategorio:Muzeoj]] [[Kategorio:Kasteloj en Slovenio]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] [[Kategorio:Princĉefepiskopoj de Salcburgo]] [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj]] [[kategorio:Aperis en la 12-a jarcento]] [[kategorio:Malliberejoj]] [[kategorio:Koncentrejoj de la Dua Mondmilito]] iivlk75ba7c74g90bzkgwx84dj6h767 9372560 9372559 2026-05-14T06:03:31Z Tirolischleioans 254019 9372560 wikitext text/x-wiki [[file:Vischer_-_Topographia_Ducatus_Stiriae_-_331_Reichenburg_bei_Lichtenwald_-_Brestanica.jpg|eta|Kastelo Rajhenburg, 1681]] [[File:Brestanica (2) (3979212233).jpg|thumb|nuna aspekto]] [[File:Vhod v grad Rajhenburg.jpg|thumb|flago de [[sS (organizaĵo)SS]] surburge, 1941]] '''Kastelo Rajhenburg''' (slovene: ''Grad Rajhenburg'', germane: ''Reichenburg'') estas [[altaĵburgo|altaĵburga]] komplekso super la vilaĝo Brestanica ([[Občina Krško|komunumo Krško]], Slovenujo). Temas pri kulturmonumento de nacia graveco. Situo ĝia estas en alteco de 60 metroj super la enfluo de la rojo ''Brestanica'' je [[Savo]] sur roksprojno karakterizanta de jarcentoj la ĉirkaŭantan pejzaĝon. == Historio == La [[princĉefepiskoplando Salcburgo|salcburga arkiepiskopo]] [[Konrado de Abenberg|Konrado]] inter 1131 kaj 1147 konstruigis ĝin. De tiu epoko datas ankaŭ la plej malnova parto de la domaro. Jarcentojn administris la burgon kaj la enmedian bienon oficisto salcburgaj, kiuj ankaŭ nomdonis. La Reichenburg-oj kavaliriĝis en la 15-a jarcento. Post ilia formorto estis aldonitaj tiutempe modernaj aĵoj. En la 1881-a jaro aĉetis la kastelon [[trapistoj]] el Francujo ŝanĝonte la tuton al [[abatejo Rajhenburg|konventon]] kaj enkondukonte modernajn labormetodojn (metie kaj agrikulture). En la 1941-a jaro la [[nazioj]] neniigis la klostran vivon kaj arestis kelkajn frokulojn. Ĉi-jare aprile la burgo fariĝis lagero por deportontaj slovenoj.<ref>Nina Schulz, Elisabeth Mena Urbitsch: Warum Tone Kristian Angela Merkel niĉt zu ihrer Wiederwahl gratulierte" - ĉe: ''Spiel auf Zeit. NS-Verfolgte und ihre Kämpfe um Anerkennung und Entschädigung,'' eldonejo Assoziation A, ISBN 978-3-86241-621-9</ref><ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8, p. 649</ref> En 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] forpelis duafoje la monaĥojn kaj instalis surloke porvirinan prizonon. En la kuro de la tempo sekvis aliaj sekcioj karceraj. Fine en 1968 ekiĝis tie ekspozicio pri viktimoj de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. De tiam la tuto servis ĉefe kiel muzeo kaj ĝenerala okazigejo.<ref>[https://www.gradrajhenburg.si/en/history/rajhenburg-castle historio burga sur la burghejmpaĝo]</ref> La oficiala fino kiel monaĥejo estis en 2004, kiam forpasis la lasta trapisto. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.gradrajhenburg.si muzea hejmpaĝo] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Rajhenburg}} [[Kategorio:Muzeoj]] [[Kategorio:Kasteloj en Slovenio]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] [[Kategorio:Princĉefepiskopoj de Salcburgo]] [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj]] [[kategorio:Aperis en la 12-a jarcento]] [[kategorio:Malliberejoj]] [[kategorio:Koncentrejoj de la Dua Mondmilito]] fcm4gig000yimv9lu5pn4xwtkdmdqom 9372562 9372560 2026-05-14T06:03:55Z Tirolischleioans 254019 9372562 wikitext text/x-wiki [[file:Vischer_-_Topographia_Ducatus_Stiriae_-_331_Reichenburg_bei_Lichtenwald_-_Brestanica.jpg|eta|Kastelo Rajhenburg, 1681]] [[File:Brestanica (2) (3979212233).jpg|thumb|nuna aspekto]] [[File:Vhod v grad Rajhenburg.jpg|thumb|flago de [[sS (organizaĵo)|SS]] surburge, 1941]] '''Kastelo Rajhenburg''' (slovene: ''Grad Rajhenburg'', germane: ''Reichenburg'') estas [[altaĵburgo|altaĵburga]] komplekso super la vilaĝo Brestanica ([[Občina Krško|komunumo Krško]], Slovenujo). Temas pri kulturmonumento de nacia graveco. Situo ĝia estas en alteco de 60 metroj super la enfluo de la rojo ''Brestanica'' je [[Savo]] sur roksprojno karakterizanta de jarcentoj la ĉirkaŭantan pejzaĝon. == Historio == La [[princĉefepiskoplando Salcburgo|salcburga arkiepiskopo]] [[Konrado de Abenberg|Konrado]] inter 1131 kaj 1147 konstruigis ĝin. De tiu epoko datas ankaŭ la plej malnova parto de la domaro. Jarcentojn administris la burgon kaj la enmedian bienon oficisto salcburgaj, kiuj ankaŭ nomdonis. La Reichenburg-oj kavaliriĝis en la 15-a jarcento. Post ilia formorto estis aldonitaj tiutempe modernaj aĵoj. En la 1881-a jaro aĉetis la kastelon [[trapistoj]] el Francujo ŝanĝonte la tuton al [[abatejo Rajhenburg|konventon]] kaj enkondukonte modernajn labormetodojn (metie kaj agrikulture). En la 1941-a jaro la [[nazioj]] neniigis la klostran vivon kaj arestis kelkajn frokulojn. Ĉi-jare aprile la burgo fariĝis lagero por deportontaj slovenoj.<ref>Nina Schulz, Elisabeth Mena Urbitsch: Warum Tone Kristian Angela Merkel niĉt zu ihrer Wiederwahl gratulierte" - ĉe: ''Spiel auf Zeit. NS-Verfolgte und ihre Kämpfe um Anerkennung und Entschädigung,'' eldonejo Assoziation A, ISBN 978-3-86241-621-9</ref><ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8, p. 649</ref> En 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] forpelis duafoje la monaĥojn kaj instalis surloke porvirinan prizonon. En la kuro de la tempo sekvis aliaj sekcioj karceraj. Fine en 1968 ekiĝis tie ekspozicio pri viktimoj de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. De tiam la tuto servis ĉefe kiel muzeo kaj ĝenerala okazigejo.<ref>[https://www.gradrajhenburg.si/en/history/rajhenburg-castle historio burga sur la burghejmpaĝo]</ref> La oficiala fino kiel monaĥejo estis en 2004, kiam forpasis la lasta trapisto. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.gradrajhenburg.si muzea hejmpaĝo] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Rajhenburg}} [[Kategorio:Muzeoj]] [[Kategorio:Kasteloj en Slovenio]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] [[Kategorio:Princĉefepiskopoj de Salcburgo]] [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj]] [[kategorio:Aperis en la 12-a jarcento]] [[kategorio:Malliberejoj]] [[kategorio:Koncentrejoj de la Dua Mondmilito]] mijg1t6nmggyp2m7gvldelud4eu6h94 9372570 9372562 2026-05-14T06:08:51Z Tirolischleioans 254019 9372570 wikitext text/x-wiki [[File:Rajhenburg (Brestanica), tabla.jpg|thumb|historia stratŝildo]] [[file:Vischer_-_Topographia_Ducatus_Stiriae_-_331_Reichenburg_bei_Lichtenwald_-_Brestanica.jpg|eta|Kastelo Rajhenburg, 1681]] [[File:Brestanica (2) (3979212233).jpg|thumb|nuna aspekto]] [[File:Vhod v grad Rajhenburg.jpg|thumb|flago de [[sS (organizaĵo)|SS]] surburge, 1941]] '''Kastelo Rajhenburg''' (slovene: ''Grad Rajhenburg'', germane: ''Reichenburg'') estas [[altaĵburgo|altaĵburga]] komplekso super la vilaĝo Brestanica ([[Občina Krško|komunumo Krško]], Slovenujo). Temas pri kulturmonumento de nacia graveco. Situo ĝia estas en alteco de 60 metroj super la enfluo de la rojo ''Brestanica'' je [[Savo]] sur roksprojno karakterizanta de jarcentoj la ĉirkaŭantan pejzaĝon. == Historio == La [[princĉefepiskoplando Salcburgo|salcburga arkiepiskopo]] [[Konrado de Abenberg|Konrado]] inter 1131 kaj 1147 konstruigis ĝin. De tiu epoko datas ankaŭ la plej malnova parto de la domaro. Jarcentojn administris la burgon kaj la enmedian bienon oficisto salcburgaj, kiuj ankaŭ nomdonis. La Reichenburg-oj kavaliriĝis en la 15-a jarcento. Post ilia formorto estis aldonitaj tiutempe modernaj aĵoj. En la 1881-a jaro aĉetis la kastelon [[trapistoj]] el Francujo ŝanĝonte la tuton al [[abatejo Rajhenburg|konventon]] kaj enkondukonte modernajn labormetodojn (metie kaj agrikulture). En la 1941-a jaro la [[nazioj]] neniigis la klostran vivon kaj arestis kelkajn frokulojn. Ĉi-jare aprile la burgo fariĝis lagero por deportontaj slovenoj.<ref>Nina Schulz, Elisabeth Mena Urbitsch: Warum Tone Kristian Angela Merkel niĉt zu ihrer Wiederwahl gratulierte" - ĉe: ''Spiel auf Zeit. NS-Verfolgte und ihre Kämpfe um Anerkennung und Entschädigung,'' eldonejo Assoziation A, ISBN 978-3-86241-621-9</ref><ref>Alexa Stiller: ''Völkische Politik: Praktiken der Exklusion und Inklusion in polnischen, französischen und slowenischen Annexionsgebieten 1939-1945,'' Wallstein Verlag, ISBN 978-3-8353-4886-8, p. 649</ref> En 1947 la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio|komunistoj]] forpelis duafoje la monaĥojn kaj instalis surloke porvirinan prizonon. En la kuro de la tempo sekvis aliaj sekcioj karceraj. Fine en 1968 ekiĝis tie ekspozicio pri viktimoj de la okupado fare de [[Wehrmacht]]. De tiam la tuto servis ĉefe kiel muzeo kaj ĝenerala okazigejo.<ref>[https://www.gradrajhenburg.si/en/history/rajhenburg-castle historio burga sur la burghejmpaĝo]</ref> La oficiala fino kiel monaĥejo estis en 2004, kiam forpasis la lasta trapisto. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.gradrajhenburg.si muzea hejmpaĝo] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Rajhenburg}} [[Kategorio:Muzeoj]] [[Kategorio:Kasteloj en Slovenio]] [[Kategorio:Regiono Posavska]] [[Kategorio:Princĉefepiskopoj de Salcburgo]] [[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj]] [[kategorio:Aperis en la 12-a jarcento]] [[kategorio:Malliberejoj]] [[kategorio:Koncentrejoj de la Dua Mondmilito]] 3jf9ticv9q3fb74wmviel18bxb3x7pa Zsuzsanna Csató 0 943555 9372531 2026-05-14T05:32:07Z Crosstor 3176 kirurgo 9372531 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Susano|Zsuzsanna]] Csató''' [ĵuĵana ĉatO], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Csató Zsuzsanna''' estis [[Hungario|hungara]] [[kirurgo]], [[traŭmatologo]], [[osteologo]]. Ŝia geedziĝa nomo estis ''Aczél Györgyné'' [acEl djordjnE] (ŝia edzo ne estis identa kun [[György Aczél]]). {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM645041/8015952f-1452-427f-9cb1-8bfbc6e83b1b/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=750964&date=2026-05-14 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1923|1|18}} en [[Budapeŝto]], ŝi mortis {{mortotago|1986|10|5}} en Budapeŝto. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis private en [[juda]] [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1941, poste ŝi akiris medicinan diplomon en [[Universitato Semmelweis|Budapeŝta Medicinscienca Universitato]] en [[1951]]. Post la diplomo ŝi praktikadis 3 jarojn en [[Malsanulejo Rókus]], poste ŝi estis [[asistanto]] (1954-1959) en alia hospitalo, inter 1959–1975 en [[kliniko]]. Ŝi estis [[lektoro]] ekde 1975, [[docento]] inter 1978–1982, fine [[profesoro]] (1982–1986). Intertempe ŝi akiris ortopedian (1955) kaj radiologian (1967) licencojn, ŝi kandidatiĝis (CSc) en 1973, ŝi doktoriĝis jam postmorte en 1987 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Ŝi kolektis ĉiujn datenojn pri tumoroj en ostoj. Ŝi edziniĝis en 1939 kaj naskis 2 filinojn en 1946 kaj 1956. {{Paĝonomo}} ricevis [[premio]]jn inter 1970-1984. == Elektitaj kontribuoj == * ''Az osteoclastomák és műtéti kezelésük.'' (kunaŭtoro, 1964) * ''A csontdaganatok korszerű osztályozásának klinikai alapjai.'' ([[disertaĵo]], 1972) * ''Csontdaganatok, csontáttétek.'' (kunaŭtoro, 1977) * ''Csontdaganatok.'' ([[monografio]], kunaŭtoro, germane: 1980 németül: 1979, hungare jaron poste) * ''Csontdaganatok. – Műtétek az ortopédiai betegségek kezelésében.'' (1984) * ''A killersejt-aktivitás vizsgálatának helye a csontdaganatok elkülönítő diagnosztikájában.'' (disertaĵo, kunaŭtoro, 1986). == Fontoj == * [https://nevpont.hu/palyakep/csato-zsuzsanna-a006d biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Csato Zsuzsanna}} [[Kategorio:Hungaraj kirurgoj]] [[Kategorio:Hungaraj traŭmatologoj]] [[Kategorio:Hungaraj osteologoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 3scma9lvhmkgvairkd81fld6wlrnt62 Kategorio:Trapistaj monaĥejoj 14 943556 9372532 2026-05-14T05:33:38Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Trapistoj]] [[Kategorio:Romkatolikaj monaĥejoj laŭ ordenoj|Trapistoj]]" 9372532 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Trapistoj]] [[Kategorio:Romkatolikaj monaĥejoj laŭ ordenoj|Trapistoj]] g490h6f1puaab0ydol7czqja7vwqizn John Lindley 0 943557 9372538 2026-05-14T05:40:10Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1353667134|John Lindley]]" 9372538 wikitext text/x-wiki '''John LINDLEY''' (naskita la 5-an de februaro 1799, en Old Catton, [[Norfolk]] ; mortis la 1-an de novembro 1865, en Acton Green, [[Middlesex]]) estis angla botanikisto, ĝardenisto kaj orkideologo (Lia oficiala mallongigo kiel aŭtoro de botanikaj nomoj estas " Lindl "). Lindley estis la unua botanikisto kiu kreis klasifikon de orkideoj kaj tial estas konsiderata la patro de moderna orkideologio. [[Dosiero:Appendix_to_the_first_twenty-three_volumes_of_Edwards's_Botanical_Register_-_Plate_9.png|alternative=|maldekstra|eta|409x409ra|Plato el 'Skizo de la vegetaĵaro de la ''Swan River Colony'' (Cigna Rivero Kolonio)' de John Lindley]] * [https://www.rhs.org.uk/about-the-rhs/pdfs/publications/lindley-library-occasional-papers/Volume-13-Nov-2015.pdf Contributions to the Bibliography of John Lindley - Occasional Papers from the RHS Lindley Library], volumo 13, novembro 2015. Detaligas la pliajn kontribuojn de Lindley al tiaj verkoj kiel ''Penny Cyclopaedia'' kaj la ''Athenaeum.'' * [http://www.orchids.co.in/orchidologists/john-lindley.shtm Orchids.co: John Lindley's work on orchids] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Membroj de la Linea Societo de Londono]] [[Kategorio:Anglaj taksonomiistoj]] [[Kategorio:Anglaj fungosciencistoj]] l42n56rcfdpcp3ykiwjm0fi17nxvjb7 9372541 9372538 2026-05-14T05:41:12Z Sj1mor 12103 9372541 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''John LINDLEY''' (naskita la 5-an de februaro 1799, en Old Catton, [[Norfolk]] ; mortis la 1-an de novembro 1865, en Acton Green, [[Middlesex]]) estis angla botanikisto, ĝardenisto kaj orkideologo (Lia oficiala mallongigo kiel aŭtoro de botanikaj nomoj estas " Lindl "). Lindley estis la unua botanikisto kiu kreis klasifikon de orkideoj kaj tial estas konsiderata la patro de moderna orkideologio. [[Dosiero:Appendix_to_the_first_twenty-three_volumes_of_Edwards's_Botanical_Register_-_Plate_9.png|alternative=|maldekstra|eta|409x409ra|Plato el 'Skizo de la vegetaĵaro de la ''Swan River Colony'' (Cigna Rivero Kolonio)' de John Lindley]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.rhs.org.uk/about-the-rhs/pdfs/publications/lindley-library-occasional-papers/Volume-13-Nov-2015.pdf Contributions to the Bibliography of John Lindley - Occasional Papers from the RHS Lindley Library], volumo 13, novembro 2015. Detaligas la pliajn kontribuojn de Lindley al tiaj verkoj kiel ''Penny Cyclopaedia'' kaj la ''Athenaeum.'' * [http://www.orchids.co.in/orchidologists/john-lindley.shtm Orchids.co: John Lindley's work on orchids] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lindley, John}} [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Membroj de la Linea Societo de Londono]] [[Kategorio:Anglaj taksonomiistoj]] [[Kategorio:Anglaj fungosciencistoj]] nuc0j99g7ox84qtb0mkujr1763eemzh 9372558 9372541 2026-05-14T06:02:15Z Sj1mor 12103 9372558 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''John LINDLEY''' (naskita la 5-an de februaro 1799, en Old Catton, [[Norfolk]] ; mortis la 1-an de novembro 1865, en Acton Green, [[Middlesex]]) estis angla botanikisto, ĝardenisto kaj orkideologo. Lindley estis la unua botanikisto kiu kreis klasifikon de orkideoj kaj tial estas konsiderata la patro de moderna [[orkideologio]]. Li aparte interesiĝis pri ''[[Pteridofitoj]]'' ([[filikoj]]), ''[[fosilioj]], [[mikologio]]'' ([[fungoj]]), ''[[Briofitoj]]'' ([[muskoj]]), ''algoj'' ([[algoj]]), kaj ''[[spermatofitoj]]'' ([[semplantoj]]). Lindley aktivis ĉefe kiel priskriba sistematikisto kaj publikigis plurajn meritoplenajn enciklopediecajn verkojn. Li estis dungita en 1818 ĉe la biblioteko de [[Joseph Banks]], kaj kvar jarojn poste fariĝis sekretario de la [[Reĝa Hortikultura Societo (Britio)|Reĝa Hortikultura Societo]].<ref name="Aitken, R. 2002, p. 371">Aitken, R., ‘Lindley, John’, in R. Aitken and M. Looker (eds) (2002) ''Oxford Companion to Australian Gardens'', South Melbourne, Oxford University Press. {{ISBN|0195536444}}. p. 371.</ref> Inter 1829 ĝis 1860 li estis profesoro ĉe [[University College de Londono|University College, Londono]]. La aŭtornomo '''Lindl.''' uzeblas por John Lindley rilate al [[scienca nomo]] en [[botaniko]]. Laborado pri siaj herbarioj verŝajne kaŭzis, ke Lindley suferis pro [[hidrarga veneniĝo]], kiu multe malpliigis lian produktivecon en maljuneco. La jenaj plantgenroj estis nomitaj laŭ li: ''Lindleya'' Nees (1821, nom. rej.), ''Lindleya'' Kunth (1824, nom. kons.), ''Neolindleya'' Kraenzl. (1899), ''Lindleyella'' Rydb. (1908), ''Lindleyella'' Schltr. (1914, nom. ileg.), ''Neolindleyella'' Fedde (1940), ''Lindleyara'' Garay & HR Sweet (1966), kaj ''Lindleycladus'' T.M. Harris (1979). Krome, la specifa epiteto de multaj plantspecioj rilatas al la nomo de Lindley. [[Dosiero:Appendix_to_the_first_twenty-three_volumes_of_Edwards's_Botanical_Register_-_Plate_9.png|alternative=|dekstra|eta|409x409ra|Plato el 'Skizo de la vegetaĵaro de la ''Swan River Colony'' (Cigna Rivero Kolonio)' de John Lindley]] == Verkaro (elekto) == * ''Rosarum Monographia. Or a Botanical History of Roses, to which is added an Appendix for the Use of Cultivators, in which the most remarkable Garden Varieties are systematically arranged.'' Ridgway, London 1820 ([https://www.biodiversitylibrary.org/page/10900856 cifereca]). * ''Digitalium Monographia. Sistens historiam botanicam Generis, Tabulis omnium Specierum hactenus cognitarum illustratam, ut plurimum confectis ad icones Ferdinandi Bauer penes Gulielmum Cattley.'' Bohte, London 1821. ([http://kvk.bibliothek.kit.edu/view-title/index.php?katalog=ARCHIVE_ORG&url=http%3A%2F%2Farchive.org%2Fdetails%2Fdigitaliummonog00lind&signature=SwmFftDtXy7iaYOXudEZUI2dEmQD2-k9-aqIJcOY-rI&showCoverImg=1 cifereca]) * ''A Synopsis of the British Flora. Arranged according to the natural Orders: Containing Vasculares, or flowering Plants.'' Longman, Rees, Orme, Brown, Green, London 1829. ([https://books.google.de/books?id=SvteAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false cifereca]) (2a eldono samloke 1835; 3. 3a eldono samloke 1841). * ''The Genera and Species of Orchidaceous Plants.'' Treuttel & Ridgway, London 1830–1840. ([https://www.biodiversitylibrary.org/page/393248 cifereca]). * ''An Introduction to the natural System of Botany: or, A systematic View of the Organisation, natural Affinities, and geographical Distribution, of the whole vegetable Kingdom; Together with the Uses of the most important Species in Medicine, the Arts, and rural or domestic Economy.'' Longman, Rees, Orme, Brown, and Green, London 1830 ([https://www.biodiversitylibrary.org/page/7342454 biodiversitylibrary.org]). * John Lindley und William Hutton, Fossil Flora of Great Britain, or figures and descriptions of vegetal remains found in a fossil state in this country. James Ridgway, London 1831–1837. * ''Nixus Plantarum.'' Ridgway, London 1833 ([[iarchive:nixusplantarum00johngoog/page/n7/mode/1up|arkivita]]). * ''Sertum Orchidaceum. A Wreath of the most beautiful Orchidaceous Flowers.'' Ridgway, London 1837–1841 ([https://www.biodiversitylibrary.org/page/269762 cifereca]). * ''The theory of horticulture; or, An attempt to explain the principal operations of gardening upon physiological principles.'' Longman, Orme, Brown, Green, London 1840 ([https://books.google.co.cr/books?id=5uoDAAAAQAAJ&pg=PR1 cifereca]). ** 2-a pligrandigita eldono, Longman, Brown, Green, and Longmans, London 1855 ([https://www.biodiversitylibrary.org/page/38216005 cifereca]). * ''Pomologia Britannica or, Figures and descriptions of the most important varieties of fruit cultivated in Great Britain.'' H. G. Bohn, London 1841 ([https://www.biodiversitylibrary.org/item/73126#page/7/mode/1up biodiversitylibrary.org]). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.rhs.org.uk/about-the-rhs/pdfs/publications/lindley-library-occasional-papers/Volume-13-Nov-2015.pdf Contributions to the Bibliography of John Lindley - Occasional Papers from the RHS Lindley Library], volumo 13, novembro 2015. Detaligas la pliajn kontribuojn de Lindley al tiaj verkoj kiel ''Penny Cyclopaedia'' kaj la ''Athenaeum.'' * [http://www.orchids.co.in/orchidologists/john-lindley.shtm Orchids.co: John Lindley's work on orchids] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lindley, John}} [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Membroj de la Linea Societo de Londono]] [[Kategorio:Anglaj taksonomiistoj]] [[Kategorio:Anglaj fungosciencistoj]] 7n51zxl8yv5eshhatccxxp9yozeuhdx Orkideologo 0 943558 9372543 2026-05-14T05:42:19Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Orkideologio]] 9372543 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[orkideologio]] cxe2aq4jphsk8nbliy157xswunkocxz Diskuto:Hamburga universitato 1 943559 9372547 2026-05-14T05:45:52Z Sj1mor 12103 /* Nomigo kaj majuskleco */ nova sekcio 9372547 wikitext text/x-wiki == Nomigo kaj majuskleco == Ĉu tiel "universitato"? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:45, 14 maj. 2026 (UTC) b9u1guigl2ci44ydfcnxtvcbag5j1s1 John Lindley (botanikisto) 0 943560 9372561 2026-05-14T06:03:43Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[John Lindley]] 9372561 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[John Lindley]] n53vm0w07d1ykujkqj5p9bfzo1mwc71 Barnes Wallis 0 943561 9372571 2026-05-14T06:11:55Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1352271711|Barnes Wallis]]" 9372571 wikitext text/x-wiki * [http://www.rafmuseum.org.uk/search/results.aspx?zoom_query=barnes%20wallis Ekzemploj de dokumentoj el la RAF-muzeo] * [https://archivesearch.lib.cam.ac.uk/repositories/9/resources/1903 La Paperoj de Siro Barnes Neville Wallis, Churchill Archives Centre] * [http://www.chm.bris.ac.uk/webprojects2001/moorcraft/Barnes%20Wallis.htm Mallonga biografio de Wallis] * [https://web.archive.org/web/20060808203542/http://www.barneswallistrust.org/ La Barnes Wallis Memorial Trust] * [https://web.archive.org/web/20130212224109/http://www.sirbarneswallis.com/ Siro Barnes Wallis], Iain Murray * [https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/wallis_neville_barnes.shtml BBC-historia paĝo pri Barnes Wallis] * [https://web.archive.org/web/20070928074257/http://www.dambusters.org.uk/barnes_wallis.htm La Dambusters (617 Eskadro) kaj Barnes Wallis] * [https://web.archive.org/web/20110815232115/http://explosion.kgbinternet.com/collection/results.do?db=object&keyword=heyday&view=detail GLORTEMPA torpedo], Eksplodo! Muzeo de Mararmea Pafforto . * " [http://www.geoffkirby.co.uk/rocket-torpedoes.pdf La Disvolviĝo de Raketmovitaj Torpedoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108092414/http://www.geoffkirby.co.uk/rocket-torpedoes.pdf|date=8 November 2020}}", de Geoff Kirby (2000) inkluzivas HEYDAY. * [https://web.archive.org/web/20080506214030/http://www.effingham.co.uk/kgv/website/wallis.htm La efiko de Wallis sur Effingham kie li loĝis kaj la rakonto pri la svingflugila aviadilo kiu flugis sen vosto] * {{IMDb nomo|909242}} [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Britoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Britaj inventistoj]] a9xjis2ighrv9fi0mo3e5aczyzeopxo 9372574 9372571 2026-05-14T06:15:10Z Sj1mor 12103 9372574 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} Siro '''Barnes Neville WALLIS''' (naskita la 26-an de septembro 1887 en [[Ripley]] ([[Derbyshire]]) – mortis la 30-an de oktobro 1979 en Leatherhead, [[Surrey]]) estis angla [[inĝeniero]] kaj [[Invento|inventinto]]. Li estas plej konata pro la inventinto de la [[Bouncing bomb|resaltanta bombo]] uzita de la [[Reĝa Aerarmeo]] en [[Operation Chastise|Operacio Chastise]] (la atako "Dambusters") por ataki la digojn de la [[Ruhr-regiono|Ruhr-valo]] dum la [[Dua Mondmilito]]. La atako estis la temo de la filmo de 1955 ''[[The Dam Busters (film)|The Dam Busters]]'', en kiu Wallis estis ludata de [[Michael Redgrave]]. Inter liaj aliaj inventoj estis lia versio de la [[Geodetic airframe|geodezia aviadilskeleto]] kaj la [[tertrema bombo]], inkluzive de dezajnoj kiel la [[Tallboy (bomb)|Tallboy]] kaj [[Grand Slam (bomb)|Grand Slam]] bomboj.<ref>{{Cite book|last1=Polmar|first1=Norman|url=https://books.google.com/books?id=30gRAGjXrIIC&dq=barnes+wallis+earthquake+bomb&pg=PA166|title=World War II: The Encyclopedia of the War Years, 1941-1945|last2=Allen|first2=Thomas B.|publisher=Dover Publications|year=2012|isbn=978-0-486-47962-0|edition=|location=Mineola, N.Y|pages=166|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Overy|first=Richard J.|url=https://books.google.com/books?id=pJdPEAAAQBAJ&dq=barnes+wallis+tallboy+grand+slam&pg=PA374|title=The Bombers and the Bombed: Allied Air War Over Europe, 1940-1945|date=2015|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-312624-9|series=|location=New York|pages=374|language=en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.rafmuseum.org.uk/search/results.aspx?zoom_query=barnes%20wallis Ekzemploj de dokumentoj el la RAF-muzeo] * [https://archivesearch.lib.cam.ac.uk/repositories/9/resources/1903 La Paperoj de Siro Barnes Neville Wallis, Churchill Archives Centre] * [http://www.chm.bris.ac.uk/webprojects2001/moorcraft/Barnes%20Wallis.htm Mallonga biografio de Wallis] * [https://web.archive.org/web/20060808203542/http://www.barneswallistrust.org/ La Barnes Wallis Memorial Trust] * [https://web.archive.org/web/20130212224109/http://www.sirbarneswallis.com/ Siro Barnes Wallis], Iain Murray * [https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/wallis_neville_barnes.shtml BBC-historia paĝo pri Barnes Wallis] * [https://web.archive.org/web/20070928074257/http://www.dambusters.org.uk/barnes_wallis.htm La Dambusters (617 Eskadro) kaj Barnes Wallis] * [https://web.archive.org/web/20110815232115/http://explosion.kgbinternet.com/collection/results.do?db=object&keyword=heyday&view=detail GLORTEMPA torpedo], Eksplodo! Muzeo de Mararmea Pafforto . * " [http://www.geoffkirby.co.uk/rocket-torpedoes.pdf La Disvolviĝo de Raketmovitaj Torpedoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108092414/http://www.geoffkirby.co.uk/rocket-torpedoes.pdf|date=8 November 2020}}", de Geoff Kirby (2000) inkluzivas HEYDAY. * [https://web.archive.org/web/20080506214030/http://www.effingham.co.uk/kgv/website/wallis.htm La efiko de Wallis sur Effingham kie li loĝis kaj la rakonto pri la svingflugila aviadilo kiu flugis sen vosto] * {{IMDb nomo|909242}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wallis, Barnes}} [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Britoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Britaj inventistoj]] pnfffgkoiwty2p0zf8hka6z4s58x2af 9372575 9372574 2026-05-14T06:16:29Z Sj1mor 12103 9372575 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} Siro '''Barnes Neville WALLIS''' (naskita la 26-an de septembro 1887 en [[Ripley]] ([[Derbyshire]]) – mortis la 30-an de oktobro 1979 en Leatherhead, [[Surrey]]) estis angla [[inĝeniero]] kaj [[Invento|inventinto]]. Li estas plej konata pro la inventinto de la resaltanta bombo uzita de la [[Reĝa Aerarmeo]] en Operacio Chastise (la atako "Dambusters") por ataki la digojn de la [[Ruhr-regiono|Ruhr-valo]] dum la [[Dua Mondmilito]]. La atako estis la temo de la filmo de 1955 ''[[:en:The Dam Busters (film)|The Dam Busters]]'', en kiu Wallis estis ludata de [[Michael Redgrave]]. Inter liaj aliaj inventoj estis lia versio de la geodezia aviadilskeleto kaj la tertrema bombo, inkluzive de dezajnoj kiel la ''Tallboy'' kaj ''Grand Slam'' bomboj.<ref>{{Cite book|last1=Polmar|first1=Norman|url=https://books.google.com/books?id=30gRAGjXrIIC&dq=barnes+wallis+earthquake+bomb&pg=PA166|title=World War II: The Encyclopedia of the War Years, 1941-1945|last2=Allen|first2=Thomas B.|publisher=Dover Publications|year=2012|isbn=978-0-486-47962-0|edition=|location=Mineola, N.Y|pages=166|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Overy|first=Richard J.|url=https://books.google.com/books?id=pJdPEAAAQBAJ&dq=barnes+wallis+tallboy+grand+slam&pg=PA374|title=The Bombers and the Bombed: Allied Air War Over Europe, 1940-1945|date=2015|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-312624-9|series=|location=New York|pages=374|language=en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.rafmuseum.org.uk/search/results.aspx?zoom_query=barnes%20wallis Ekzemploj de dokumentoj el la RAF-muzeo] * [https://archivesearch.lib.cam.ac.uk/repositories/9/resources/1903 La Paperoj de Siro Barnes Neville Wallis, Churchill Archives Centre] * [http://www.chm.bris.ac.uk/webprojects2001/moorcraft/Barnes%20Wallis.htm Mallonga biografio de Wallis] * [https://web.archive.org/web/20060808203542/http://www.barneswallistrust.org/ La Barnes Wallis Memorial Trust] * [https://web.archive.org/web/20130212224109/http://www.sirbarneswallis.com/ Siro Barnes Wallis], Iain Murray * [https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/wallis_neville_barnes.shtml BBC-historia paĝo pri Barnes Wallis] * [https://web.archive.org/web/20070928074257/http://www.dambusters.org.uk/barnes_wallis.htm La Dambusters (617 Eskadro) kaj Barnes Wallis] * [https://web.archive.org/web/20110815232115/http://explosion.kgbinternet.com/collection/results.do?db=object&keyword=heyday&view=detail GLORTEMPA torpedo], Eksplodo! Muzeo de Mararmea Pafforto . * " [http://www.geoffkirby.co.uk/rocket-torpedoes.pdf La Disvolviĝo de Raketmovitaj Torpedoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108092414/http://www.geoffkirby.co.uk/rocket-torpedoes.pdf|date=8 November 2020}}", de Geoff Kirby (2000) inkluzivas HEYDAY. * [https://web.archive.org/web/20080506214030/http://www.effingham.co.uk/kgv/website/wallis.htm La efiko de Wallis sur Effingham kie li loĝis kaj la rakonto pri la svingflugila aviadilo kiu flugis sen vosto] * {{IMDb nomo|909242}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wallis, Barnes}} [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Britoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Britaj inventistoj]] 9tfxr06hedmvnposrm48gr8att9geh8 9372576 9372575 2026-05-14T06:19:35Z Sj1mor 12103 9372576 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} Siro '''Barnes Neville WALLIS''' (naskita la 26-an de septembro 1887 en [[Ripley]] ([[Derbyshire]]) – mortis la 30-an de oktobro 1979 en Leatherhead, [[Surrey]]) estis angla [[inĝeniero]] kaj [[Invento|inventinto]]. Li estas plej konata kiel la kreinto de specialigitaj aerbomboj - ''la resaltanta bombo'', desegnita por detrui akvoenergiajn digojn, kaj ''la sismaj'' bomboj ''Tallboy kaj'' Grand ''Slam.''&nbsp; La resaltanta bombo uzita de la [[Reĝa Aerarmeo]] en Operacio Chastise (la atako "Dambusters") por ataki la digojn de la [[Ruhr-regiono|Ruhr-valo]] dum la [[Dua Mondmilito]]. La atako estis la temo de la filmo de 1955 ''[[:en:The Dam Busters (film)|The Dam Busters]]'', en kiu Wallis estis ludata de [[Michael Redgrave]]. Inter liaj aliaj inventoj estis lia versio de la geodezia aviadilskeleto kaj la tertrema bombo, inkluzive de dezajnoj kiel la ''Tallboy'' kaj ''Grand Slam'' bomboj.<ref>{{Cite book|last1=Polmar|first1=Norman|url=https://books.google.com/books?id=30gRAGjXrIIC&dq=barnes+wallis+earthquake+bomb&pg=PA166|title=World War II: The Encyclopedia of the War Years, 1941-1945|last2=Allen|first2=Thomas B.|publisher=Dover Publications|year=2012|isbn=978-0-486-47962-0|edition=|location=Mineola, N.Y|pages=166|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Overy|first=Richard J.|url=https://books.google.com/books?id=pJdPEAAAQBAJ&dq=barnes+wallis+tallboy+grand+slam&pg=PA374|title=The Bombers and the Bombed: Allied Air War Over Europe, 1940-1945|date=2015|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-312624-9|series=|location=New York|pages=374|language=en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.rafmuseum.org.uk/search/results.aspx?zoom_query=barnes%20wallis Ekzemploj de dokumentoj el la RAF-muzeo] * [https://archivesearch.lib.cam.ac.uk/repositories/9/resources/1903 La Paperoj de Siro Barnes Neville Wallis, Churchill Archives Centre] * [http://www.chm.bris.ac.uk/webprojects2001/moorcraft/Barnes%20Wallis.htm Mallonga biografio de Wallis] * [https://web.archive.org/web/20060808203542/http://www.barneswallistrust.org/ La Barnes Wallis Memorial Trust] * [https://web.archive.org/web/20130212224109/http://www.sirbarneswallis.com/ Siro Barnes Wallis], Iain Murray * [https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/wallis_neville_barnes.shtml BBC-historia paĝo pri Barnes Wallis] * [https://web.archive.org/web/20070928074257/http://www.dambusters.org.uk/barnes_wallis.htm La Dambusters (617 Eskadro) kaj Barnes Wallis] * [https://web.archive.org/web/20110815232115/http://explosion.kgbinternet.com/collection/results.do?db=object&keyword=heyday&view=detail GLORTEMPA torpedo], Eksplodo! Muzeo de Mararmea Pafforto . * " [http://www.geoffkirby.co.uk/rocket-torpedoes.pdf La Disvolviĝo de Raketmovitaj Torpedoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108092414/http://www.geoffkirby.co.uk/rocket-torpedoes.pdf|date=8 November 2020}}", de Geoff Kirby (2000) inkluzivas HEYDAY. * [https://web.archive.org/web/20080506214030/http://www.effingham.co.uk/kgv/website/wallis.htm La efiko de Wallis sur Effingham kie li loĝis kaj la rakonto pri la svingflugila aviadilo kiu flugis sen vosto] * {{IMDb nomo|909242}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wallis, Barnes}} [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Britoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Britaj inventistoj]] jsmrgs5ku5sxpkwjcxzaxx99mhfxnft John Simon (patologo) 0 943562 9372580 2026-05-14T06:26:02Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1333693363|John Simon (pathologist)]]" 9372580 wikitext text/x-wiki '''Siro John SIMON''' (10a de oktobro 1816 en [[Londono]]&nbsp;– 23-a de julio 1904 samloke) estis angla kuracisto ([[Patologio|patologo]], [[kirurgo]]) kaj sansistemreformisto. De 1855 ĝis 1876 li estis Ĉefa Medicina Oficisto en Britio [[Dosiero:John_Simon's_name_as_it_appears_on_the_LSHTM_Frieze.jpg|alternative=John Simon's name as it appears on the LSHTM Frieze|eta|La nomo de John Simon kiel ĝi aperas sur la LSHTM- Friso]] * [http://www.ph.ucla.edu/epi/snow/1859map/simon_john.html Siro John Simon] [[Kategorio:Anglaj kirurgoj]] [[Kategorio:Studentoj de King's College (Londono)]] 1plckat8sy7hqhfielzxms8ycykjssm 9372581 9372580 2026-05-14T06:29:36Z Sj1mor 12103 9372581 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} [[Dosiero:John_Simon's_name_as_it_appears_on_the_LSHTM_Frieze.jpg|alternative=John Simon's name as it appears on the LSHTM Frieze|eta|La nomo de John Simon kiel ĝi aperas sur la LSHTM- Friso]] '''Siro John SIMON''' (10a de oktobro 1816 en [[Londono]]&nbsp;– 23-a de julio 1904 samloke) estis angla kuracisto ([[Patologio|patologo]], [[kirurgo]]) kaj sansistemreformisto. De 1855 ĝis 1876 li estis Ĉefa Medicina Oficisto en Britio. Post la promulgo de la ''Leĝo pri Publika Sano'' de 1848, li fariĝis la unua Sanoficiro de Londono (kaj nur la dua en Britio; William Henry Duncan fariĝis Sanoficiro en [[Liverpool]] en 1847). Li tenis ĉi tiun postenon ĝis 1855, kiam, post reorganizo de la Ĝenerala Estraro de Sano, li fariĝis la unua Ĉefa Medicina Oficisto. Kiam la Ĝenerala Estraro de Sano estis dissolvita en 1858, la posteno de Ĉefa Medicina Oficisto estis transdonita al la Privata Konsilio. Tio rezultigis malpli da aŭtoritato por Simon, ĉar lia posteno estis subordigita al tiu de la Oficejo pri Malriĉuloj. Li emeritiĝis en 1876, kaj lia ofico poste estis aboliciita. En sia rolo kiel la ĉefa sanoficisto, li aplikis sciencajn metodojn al la tasko rehabiliti la kloakajn sistemojn de Londono. De 1867 ĝis 1869 li estis prezidanto de la Patologia Societo de Londono.<ref>{{cite web|url=https://archive.org/stream/transactionspat15unkngoog/transactionspat15unkngoog_djvu.txt|title=Transactions of the Pathological Society|accessdate=27 October 2012}}</ref> Li estis Kavalir-Komandanto de la [[Ordeno de la Bano]] (KCB). Li estas unu el la 23 originalaj nomoj sur la friso de la Londona Lernejo de Higieno kaj Tropika Medicino, listigante individuojn, kiuj faris signifajn kontribuojn al publika sano kaj [[tropika medicino]]. == Publikaĵoj == * {{Citation|title=English Sanitary Institutions|publisher=Cassell & company|location=London|year=1890|oclc=612812353}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.ph.ucla.edu/epi/snow/1859map/simon_john.html Siro John Simon] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Simon, John}} [[Kategorio:Anglaj kirurgoj]] [[Kategorio:Studentoj de King's College (Londono)]] 0l96vy5jlg9p7zcidopgb94m4ri52mt James Glaisher 0 943563 9372583 2026-05-14T06:33:23Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1332392270|James Glaisher]]" 9372583 wikitext text/x-wiki * [https://archive.today/20121223041720/http://www.royalsoc.ac.uk/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqSearch=RefNo=='EC/1849/07'&dsqDb=Catalog Citaĵo de la Reĝa Societo]. * [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1909/06/27/106720691.pdf Gazettranĉaĵo el la New York Times, 1909]. * [https://www.bbc.com/future/story/20160419-the-victorians-who-flew-as-high-as-jets La viktorianoj, kiuj flugis tiel alte kiel ĝamboĵetoj]. * [http://www.photolib.noaa.gov/brs/liind13.htm NOAA photo library] – Illus. el Glaisher's 1871 "Travels in the Air"; vidu #634–641. * {{IMDb titolo|title=The Aeronauts}}. [[Kategorio:Anglaj sciencaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj meteologoj]] 95173qglgko75zgec20qtmzyrpwgm6d 9372584 9372583 2026-05-14T06:48:23Z Sj1mor 12103 9372584 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''James GLAISHER''' (naskiĝis la 7-an de aprilo 1809 en [[Londono]] ; mortis la 7-an de februaro 1903 en [[Croydon]] apud Londono) estis angla [[meteologo]], [[Aeronaŭtiko|aerŝipisto]] kaj [[astronomo]]. Dum longa tempo li estis vicdirektoro de la [[Observatorio de Greenwich|Observatorio Greenwich]] <ref name="chapman2012">{{cite journal|last=Chapman|first=Allan|title=Airy's Greenwich Staff|journal=The Antiquarian Astronomer|volume=6|pages=4–18|publisher=Society for the History of Astronomy|date=2012|bibcode=2012AntAs...6....4C}}</ref><ref name="hunt1996">{{cite journal|last=Hunt|first=John L.|title=James Glaisher FRS (1809–1903), Astronomer, Meteorologist and Pioneer of Weather Forecasting: 'A Venturesome Victorian'|journal=Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society|volume=37|number=3|pages=315–347|publisher=Royal Astronomical Society|date=1996|bibcode=1996QJRAS..37..315H}}</ref> kaj respondecis pri meteologiaj kaj magnetaj observadoj. Li organizis reton de observadoj por la Angla Meteologia Societo, kiuj estis publikigitaj dum longa tempo sub lia gvido sub la titolo " ''Kvaronjara Raporto pri la Meteologio de Anglio'' ". Li aktive partoprenis en la establado de densa meteologia reto en Anglio kaj Kimrio (pli ol 2 500 stacioj). Li kompilis tabelojn, kiuj ne perdis sian sciencan intereson. [[Dosiero:Henry_Tracey_Coxwell_in_1864_detail,_from-_James_Glaisher_en_Henry_Coxwell_in_een_luchtballon_Messrs._Glaisher_&_co,_RP-F-2015-56-9_(cropped).jpg|maldekstra|eta|James Glaisher (maldekstre) kaj [[Henry Tracey Coxwell]] baloninte en 1864]] La ĉefa atingo de James Glaisher estis liaj multnombraj balonobservoj kaj la prilaborado de iliaj rezultoj; liaj samtempuloj ŝuldis al li signifan parton de sia scio pri la supra atmosfero. Dum alia balonleviĝo la 5-an de septembro 1862, Glaisher verŝajne atingis [[Altitudo|altitudon]] de proksimume 9 000 metroj [[super marnivelo]],<ref>[http://www.centennialofflight.gov/essay/Lighter_than_air/early_scientific_balloons/LTA7.htm Centennial of Flight]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208162351/http://www.centennialofflight.gov/essay/Lighter_than_air/early_scientific_balloons/LTA7.htm|date=8 February 2011}}</ref><ref>[http://www.1902encyclopedia.com/A/AER/aeronautics-33.html 1902 Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080829171846/http://www.1902encyclopedia.com/A/AER/aeronautics-33.html|date=29 August 2008}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.historywebsite.co.uk/articles/BalloonFlight/Flight.htm|title=A Great Victorian Adventure|author=Bev Parker}}</ref> tio estas, multe pli grandan altitudon ol iu ajn atingis antaŭ li. Li perdis konscion kaj estis savita de sia kunulo, Henry Coxwell (1819-1900), kiu malfermis la [[Valvo (tubsistemo)|valvon]] ĝustatempe.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/future/article/20160419-the-victorians-who-flew-as-high-as-jets|title=The Victorians who flew as high as jumbo jets|date=20 April 2016|work=BBC|access-date=25 January 2021|quote=only a stroke of luck at 37,000ft prevented them drifting up to their deaths at the edge of the atmosphere.}}</ref> Kiam Glaisher reakiris konscion, la [[barometro]] montris iomete sub 250 mm, tio estas, la [[Aerpremo|premo]] estis malpli ol triono de la averaĝo sur marnivelo. Poste, James Glaisher faris detalajn esplorojn pri la [[temperaturo]] kaj [[humideco]] de la [[aero]] ĝis alto de 1000 [[Futo|futoj]] per alligitbalono (vidu Raportojn de la Brita Asocio, 1869) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://archive.today/20121223041720/http://www.royalsoc.ac.uk/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqSearch=RefNo=='EC/1849/07'&dsqDb=Catalog Citaĵo de la Reĝa Societo]. * [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1909/06/27/106720691.pdf Gazettranĉaĵo el la New York Times, 1909]. * [https://www.bbc.com/future/story/20160419-the-victorians-who-flew-as-high-as-jets La viktorianoj, kiuj flugis tiel alte kiel ĝamboĵetoj]. * [http://www.photolib.noaa.gov/brs/liind13.htm NOAA photo library] – Illus. el Glaisher's 1871 "Travels in the Air"; vidu #634–641. * {{IMDb titolo|title=The Aeronauts}}. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Glaisher, James}} [[Kategorio:Anglaj sciencaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj meteologoj]] aysz47pd6ystd9m2di9exbr8un5n3fo Dietrich Wolfhauer 0 943564 9372585 2026-05-14T06:48:59Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "'''Dietrich WOLFHAUER''' (naskiĝinta en la dua mezo de la 13-a jarcento, mortinta la {{daton|21|12|1332}}) estis episkopo de la [[diocezo de Lavant]]. Originante el [[stirio|stiria]] kavaliriĝinta familio li doktoriĝis en 1307 pri jursciencoj. De 1306 li estis preposto de la konvento je [[ebenthal (Karintio)|Gurnitz]]. Dum la tronhered-bataloj li apogis la partion de [[Reĝo de la romanoj|reĝo]] Frederiko la Bela. Ties senditaron al [[Aragonio]] li gvidis, kiam..." 9372585 wikitext text/x-wiki '''Dietrich WOLFHAUER''' (naskiĝinta en la dua mezo de la 13-a jarcento, mortinta la {{daton|21|12|1332}}) estis episkopo de la [[diocezo de Lavant]]. Originante el [[stirio|stiria]] kavaliriĝinta familio li doktoriĝis en 1307 pri jursciencoj. De 1306 li estis preposto de la konvento je [[ebenthal (Karintio)|Gurnitz]]. Dum la tronhered-bataloj li apogis la partion de [[Reĝo de la romanoj|reĝo]] Frederiko la Bela. Ties senditaron al [[Aragonio]] li gvidis, kiam temis reklami geedziĝon kun Elizabeto de Aragón. En la 1.10.1317 la [[princĉefepiskoplando Salcburgo|salcburga ĉefepiskopo]] [[Friedrich von Leibnitz]] nomumis lin episkopo de Lavant. En 1318, Wolfhauer fariĝis krome sekretario de duko Frederiko kiu promociis lin titole je princa episkopeco. En 1320 Frederiko sendis lin kun komisio al papo [[Johano la 22-a]] al [[Avinjono]]. Ĉi-okaze li ricevis ankaŭ la paroĥon de [[Graz]]. En 1324 la ĉefpontifiko nomumis lin kolektisto kaj kontrolisto de la ekleziaj [[dekono]]j en la [[habsburgoj|habsburgaj]] teritorioj. == Literatur == * [[Erwin Gatz]] (eld.): ''Die Bischöfe des Heiligen Römischen Reiches. 1198 bis 1448. Ein biographisches Lexikon.'' Duncker & Humblot, Berlino 2001, ISBN 3-428-10303-3. *[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bwolfhaue.html Wolfhauer ene de la katolika hierarkio] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Wolfhauer, Dietrich}} [[Kategorio:Episkopoj de Lavant]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 13-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en 1332]] [[Kategorio:Aŭstraj juristoj]] g1iecchdzkcn01wyuukqvput0814xef James Whitbread Lee Glaisher 0 943565 9372590 2026-05-14T07:07:12Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1332140756|James Whitbread Lee Glaisher]]" 9372590 wikitext text/x-wiki '''James Whitbread Lee GLAISHER''' (naskiĝis la 5-an de novembro 1848, en [[Lewisham]] — mortis la 7-an de decembro 1928, en [[Kembriĝo (Britio)|Kembriĝo]]) estis eminenta angla matematikisto kaj astronomo. Li estas konata pro la teoremo de Glaisher, grava rezulto en la kampo de entjeraj partigoj, kaj pro la konstanto de Glaisher-Kinkelin, nombro grava kaj en matematiko kaj en fiziko.<ref name="biogencastron">{{cite book|last=Garfinkle|first=Robert A.|contribution=Glaisher, James Whitbread Lee|year=2014|title=Biographical Encyclopedia of Astronomers|pages=818–819|editor-last=Hockey|editor-first=Thomas|editor2-last=Trimble|editor2-first=Virginia|editor3-last=Williams|editor3-first=Thomas R.|publisher=Springer Publishing|place=New York|isbn=978-1-4419-9917-7|doi=10.1007/978-1-4419-9917-7_523|title-link=Biographical Encyclopedia of Astronomers}}</ref> Li estis pasia kolektanto de anglaj ceramikaĵoj kaj valentinkartoj, el kiuj multon li testamentis al la Fitzwilliam Muzeo en [[Kembriĝo (Britio)|Kembriĝo]].<ref name="obit_mnras2">{{cite journal|last=Turner|first=Herbert Hall|author-link=Herbert Hall Turner|title=James Whitbread Lee Glaisher|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=89|number=4|pages=300–308|date=1929|bibcode=1929MNRAS..89..300.|doi=10.1093/mnras/89.4.300|doi-access=free}}</ref><ref name="hunt19962">{{cite journal|last=Hunt|first=John L.|title=J. W. L. Glaisher, FRS, ScD (1848–1928)|journal=Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society|volume=37|number=4|pages=743–757|date=1996|bibcode=1996QJRAS..37R.743H|url=http://articles.adsabs.harvard.edu/full/1996QJRAS..37R.743H|access-date=9 June 2016}}</ref> En 1871, Glaisher kalkulis 100 [[Decimalo|decimalojn]] de la [[konstanto de Euler]]. Antaŭe, [[William Shanks]] faris kvar kalkulojn ĝis 68 decimaloj inter 1867 kaj 1869, el kiuj nur la unuaj 48 estis ĝustaj. Tri monatojn post la kalkulo de Glaisher, Shanks faris alian provon kun 110 decimaloj, sed nur 101 estis ĝustaj. La rezulto de Glaisher estis superita en 1877 de [[John Couch Adams]] kun 263 decimaloj. En 1874, Glaisher pruvis, ke ekzistas ne pli ol 92 konataj solvoj al la dama problemo ([[d:Q623317]]) en ŝaka matematiko ([[d:Q492157]]) La Londona Matematika Societo aljuĝis al li la Medalon De Morgan la 12-an de novembro 1908. Tiam li jam verkis pli ol 300 artikolojn en la kampoj de difinita kaj numera integrado, [[nombroteorio]], [[Elipsa funkcio|elipsaj funkcioj]] (precipe seriaj disvolviĝoj rilate al teta funkcioj), [[Diferenciala ekvacio|diferencialaj ekvacioj]] kaj astronomio. * {{MacTutor-biografio|id=Glaisher}} [[Kategorio:Lernantaro de Trinity College]] [[Kategorio:Nombroteoriistoj]] [[Kategorio:Britaj matematikistoj]] 4kyu23cf1saxe9on9whn41qkdln52xq 9372591 9372590 2026-05-14T07:07:53Z Sj1mor 12103 9372591 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''James Whitbread Lee GLAISHER''' (naskiĝis la 5-an de novembro 1848, en [[Lewisham]] — mortis la 7-an de decembro 1928, en [[Kembriĝo (Britio)|Kembriĝo]]) estis eminenta angla matematikisto kaj astronomo. Li estas konata pro la teoremo de Glaisher, grava rezulto en la kampo de entjeraj partigoj, kaj pro la konstanto de Glaisher-Kinkelin, nombro grava kaj en matematiko kaj en fiziko.<ref name="biogencastron">{{cite book|last=Garfinkle|first=Robert A.|contribution=Glaisher, James Whitbread Lee|year=2014|title=Biographical Encyclopedia of Astronomers|pages=818–819|editor-last=Hockey|editor-first=Thomas|editor2-last=Trimble|editor2-first=Virginia|editor3-last=Williams|editor3-first=Thomas R.|publisher=Springer Publishing|place=New York|isbn=978-1-4419-9917-7|doi=10.1007/978-1-4419-9917-7_523|title-link=Biographical Encyclopedia of Astronomers}}</ref> Li estis pasia kolektanto de anglaj ceramikaĵoj kaj valentinkartoj, el kiuj multon li testamentis al la Fitzwilliam Muzeo en [[Kembriĝo (Britio)|Kembriĝo]].<ref name="obit_mnras2">{{cite journal|last=Turner|first=Herbert Hall|author-link=Herbert Hall Turner|title=James Whitbread Lee Glaisher|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=89|number=4|pages=300–308|date=1929|bibcode=1929MNRAS..89..300.|doi=10.1093/mnras/89.4.300|doi-access=free}}</ref><ref name="hunt19962">{{cite journal|last=Hunt|first=John L.|title=J. W. L. Glaisher, FRS, ScD (1848–1928)|journal=Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society|volume=37|number=4|pages=743–757|date=1996|bibcode=1996QJRAS..37R.743H|url=http://articles.adsabs.harvard.edu/full/1996QJRAS..37R.743H|access-date=9 June 2016}}</ref> En 1871, Glaisher kalkulis 100 [[Decimalo|decimalojn]] de la [[konstanto de Euler]]. Antaŭe, [[William Shanks]] faris kvar kalkulojn ĝis 68 decimaloj inter 1867 kaj 1869, el kiuj nur la unuaj 48 estis ĝustaj. Tri monatojn post la kalkulo de Glaisher, Shanks faris alian provon kun 110 decimaloj, sed nur 101 estis ĝustaj. La rezulto de Glaisher estis superita en 1877 de [[John Couch Adams]] kun 263 decimaloj. En 1874, Glaisher pruvis, ke ekzistas ne pli ol 92 konataj solvoj al la dama problemo ([[d:Q623317]]) en ŝaka matematiko ([[d:Q492157]]) La Londona Matematika Societo aljuĝis al li la Medalon De Morgan la 12-an de novembro 1908. Tiam li jam verkis pli ol 300 artikolojn en la kampoj de difinita kaj numera integrado, [[nombroteorio]], [[Elipsa funkcio|elipsaj funkcioj]] (precipe seriaj disvolviĝoj rilate al teta funkcioj), [[Diferenciala ekvacio|diferencialaj ekvacioj]] kaj astronomio. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{MacTutor-biografio|id=Glaisher}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Glaisher, L.}} [[Kategorio:Lernantaro de Trinity College]] [[Kategorio:Nombroteoriistoj]] [[Kategorio:Britaj matematikistoj]] f1ewetwjdqbn6pk5436le906x7r6bl8 9372594 9372591 2026-05-14T07:09:52Z Sj1mor 12103 9372594 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''James Whitbread Lee GLAISHER''' (naskiĝis la 5-an de novembro 1848, en [[Lewisham]] — mortis la 7-an de decembro 1928, en [[Kembriĝo (Britio)|Kembriĝo]]) estis eminenta angla matematikisto kaj astronomo. Li estas konata pro la teoremo de Glaisher, grava rezulto en la kampo de entjeraj partigoj, kaj pro la konstanto de Glaisher-Kinkelin, nombro grava kaj en matematiko kaj en fiziko.<ref name="biogencastron">{{cite book|last=Garfinkle|first=Robert A.|contribution=Glaisher, James Whitbread Lee|year=2014|title=Biographical Encyclopedia of Astronomers|pages=818–819|editor-last=Hockey|editor-first=Thomas|editor2-last=Trimble|editor2-first=Virginia|editor3-last=Williams|editor3-first=Thomas R.|publisher=Springer Publishing|place=New York|isbn=978-1-4419-9917-7|doi=10.1007/978-1-4419-9917-7_523|title-link=Biographical Encyclopedia of Astronomers}}</ref> Li estis pasia kolektanto de anglaj ceramikaĵoj kaj valentinkartoj, el kiuj multon li testamentis al la Fitzwilliam Muzeo en [[Kembriĝo (Britio)|Kembriĝo]].<ref name="obit_mnras2">{{cite journal|last=Turner|first=Herbert Hall|author-link=Herbert Hall Turner|title=James Whitbread Lee Glaisher|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=89|number=4|pages=300–308|date=1929|bibcode=1929MNRAS..89..300.|doi=10.1093/mnras/89.4.300|doi-access=free}}</ref><ref name="hunt19962">{{cite journal|last=Hunt|first=John L.|title=J. W. L. Glaisher, FRS, ScD (1848–1928)|journal=Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society|volume=37|number=4|pages=743–757|date=1996|bibcode=1996QJRAS..37R.743H|url=http://articles.adsabs.harvard.edu/full/1996QJRAS..37R.743H|access-date=9 June 2016}}</ref> En 1871, Glaisher kalkulis 100 [[Decimalo|decimalojn]] de la [[konstanto de Euler]]. Antaŭe, [[William Shanks]] faris kvar kalkulojn ĝis 68 decimaloj inter 1867 kaj 1869, el kiuj nur la unuaj 48 estis ĝustaj. Tri monatojn post la kalkulo de Glaisher, Shanks faris alian provon kun 110 decimaloj, sed nur 101 estis ĝustaj. La rezulto de Glaisher estis superita en 1877 de [[John Couch Adams]] kun 263 decimaloj. En 1874, Glaisher pruvis, ke ekzistas ne pli ol 92 konataj solvoj al la dama problemo ([[d:Q623317]]) en ŝaka matematiko ([[d:Q492157]]) La Londona Matematika Societo aljuĝis al li la Medalon De Morgan la 12-an de novembro 1908. Tiam li jam verkis pli ol 300 artikolojn en la kampoj de difinita kaj numera integrado, [[nombroteorio]], [[Elipsa funkcio|elipsaj funkcioj]] (precipe seriaj disvolviĝoj rilate al teta funkcioj), [[Diferenciala ekvacio|diferencialaj ekvacioj]] kaj astronomio. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|q=James Whitbread Lee Glaisher}} * {{MacTutor-biografio|id=Glaisher}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Glaisher, L.}} [[Kategorio:Lernantaro de Trinity College]] [[Kategorio:Nombroteoriistoj]] [[Kategorio:Britaj matematikistoj]] jdkwxiauiudlailseazkvoaindrbkz9 9372596 9372594 2026-05-14T07:10:49Z Sj1mor 12103 9372596 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''James Whitbread Lee GLAISHER''' (naskiĝis la 5-an de novembro 1848, en [[Lewisham]] — mortis la 7-an de decembro 1928, en [[Kembriĝo (Britio)|Kembriĝo]]) estis eminenta angla matematikisto kaj astronomo. Li estas konata pro la teoremo de Glaisher, grava rezulto en la kampo de entjeraj partigoj, kaj pro la konstanto de Glaisher-Kinkelin, nombro grava kaj en matematiko kaj en fiziko.<ref name="biogencastron">{{cite book|last=Garfinkle|first=Robert A.|contribution=Glaisher, James Whitbread Lee|year=2014|title=Biographical Encyclopedia of Astronomers|pages=818–819|editor-last=Hockey|editor-first=Thomas|editor2-last=Trimble|editor2-first=Virginia|editor3-last=Williams|editor3-first=Thomas R.|publisher=Springer Publishing|place=New York|isbn=978-1-4419-9917-7|doi=10.1007/978-1-4419-9917-7_523|title-link=Biographical Encyclopedia of Astronomers}}</ref> Li estis pasia kolektanto de anglaj ceramikaĵoj kaj valentinkartoj, el kiuj multon li testamentis al la Fitzwilliam Muzeo en [[Kembriĝo (Britio)|Kembriĝo]].<ref name="obit_mnras2">{{cite journal|last=Turner|first=Herbert Hall|author-link=Herbert Hall Turner|title=James Whitbread Lee Glaisher|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=89|number=4|pages=300–308|date=1929|bibcode=1929MNRAS..89..300.|doi=10.1093/mnras/89.4.300|doi-access=free}}</ref><ref name="hunt19962">{{cite journal|last=Hunt|first=John L.|title=J. W. L. Glaisher, FRS, ScD (1848–1928)|journal=Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society|volume=37|number=4|pages=743–757|date=1996|bibcode=1996QJRAS..37R.743H|url=http://articles.adsabs.harvard.edu/full/1996QJRAS..37R.743H|access-date=9 June 2016}}</ref> En 1871, Glaisher kalkulis 100 [[Decimalo|decimalojn]] de la [[konstanto de Euler]]. Antaŭe, [[William Shanks]] faris kvar kalkulojn ĝis 68 decimaloj inter 1867 kaj 1869, el kiuj nur la unuaj 48 estis ĝustaj. Tri monatojn post la kalkulo de Glaisher, Shanks faris alian provon kun 110 decimaloj, sed nur 101 estis ĝustaj. La rezulto de Glaisher estis superita en 1877 de [[John Couch Adams]] kun 263 decimaloj. En 1874, Glaisher pruvis, ke ekzistas ne pli ol 92 konataj solvoj al la dama problemo ([[d:Q623317]]) en ŝaka matematiko ([[d:Q492157]]) La Londona Matematika Societo aljuĝis al li la Medalon De Morgan la 12-an de novembro 1908. Tiam li jam verkis pli ol 300 artikolojn en la kampoj de difinita kaj numera integrado, [[nombroteorio]], [[Elipsa funkcio|elipsaj funkcioj]] (precipe seriaj disvolviĝoj rilate al teta funkcioj), [[Diferenciala ekvacio|diferencialaj ekvacioj]] kaj astronomio. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|q=James Whitbread Lee Glaisher}} * {{MacTutor-biografio|id=Glaisher}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Glaisher, James L.}} [[Kategorio:Lernantaro de Trinity College]] [[Kategorio:Nombroteoriistoj]] [[Kategorio:Britaj matematikistoj]] 6pbfcsd90pea1hc1nea4tyet287zqww Lorenzo Mascheroni 0 943566 9372597 2026-05-14T07:17:22Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1348390540|Lorenzo Mascheroni]]" 9372597 wikitext text/x-wiki '''Laŭrenco MASCHERONI''' [ loˈrɛnt͡so maskeˈroːni ] (naskiĝis la 13-an de majo 1750 – mortis la 14-an de julio 1800) estis [[Italoj|itala]] geometriisto kaj [[matematikisto]] plej konata pro pruvado, ke ĉiuj eŭklidaj konstruoj atingeblaj per cirkilo kaj rekto ankaŭ povas esti faritaj uzante nur cirkilon (teoremo de Mohr-Mascheroni). Li ankaŭ kalkulis la [[Konstanto de Eŭlero-Mascheroni|konstanton de Euler-Mascheroni]] ĝis 32 decimaloj. [[Dosiero:Mascheroni_-_Geometria_del_compasso,_anno_V_della_Repubblica_francese_1797_-_1415055.jpg|eta|248x248ra|''La geometria del compasso'', 1797]]   [[Kategorio:Italaj matematikistoj]] lb7flawlr36ba4vhoenzt1ym0e4gwrd 9372598 9372597 2026-05-14T07:19:30Z Sj1mor 12103 9372598 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Laŭrenco MASCHERONI''' [ loˈrɛnt͡so maskeˈroːni ] (naskiĝis la 13-an de majo 1750 – mortis la 14-an de julio 1800) estis [[Italoj|itala]] geometriisto kaj [[matematikisto]] plej konata pro pruvado, ke ĉiuj eŭklidaj konstruoj atingeblaj per cirkilo kaj rekto ankaŭ povas esti faritaj uzante nur cirkilon (teoremo de Mohr-Mascheroni). Li ankaŭ kalkulis la [[Konstanto de Eŭlero-Mascheroni|konstanton de Euler-Mascheroni]] ĝis 32 decimaloj. == Rezultoj == [[Dosiero:Mascheroni_-_Geometria_del_compasso,_anno_V_della_Repubblica_francese_1797_-_1415055.jpg|maldekstre|eta|248x248ra|''La geometria del compasso'', 1797]] En 1790, li publikigis kelkajn integrajn reprezentadojn de la [[Konstanto de Eŭlero-Mascheroni|Euler-Mascheroni konstanto]] en sia laboro ''Adnotationes ad calculum integralem Euleri.'' <math>\gamma = \lim_{n\to\infty} \left(1 + \tfrac12 + \tfrac13 + \ldots + \tfrac1{n} - \ln n\right)</math> kaj kalkulis ĝin ĝis 32 decimalaj ciferoj, kvankam la ciferoj 20 ĝis 22 estas malĝuste indikitaj (supozeble pro transskriba eraro). Li ne indikis la konstanton per γ, kiel oni ofte asertas, sed ekskluzive per ''A.'' La origino de la [[Konstanto de Eŭlero-Mascheroni|nomo γ]] estas nekonata. En 1797 (Geometria del compasso), li pruvis, ke ĉiuj geometriaj konstruoj faritaj per cirkilo kaj rekto povus esti faritaj ankaŭ uzante nur la cirkilon. [[Georg Mohr (Mathematiker)|Georg Mohr]] jam pruvis la saman teoremon 120 jarojn antaŭe, sed lia pruvo estis forgesita, do la aserto nun estas konata kiel [[teoremo de Mohr-Mascheroni|la teoremo de Mohr-Mascheroni,]] laŭ ambaŭ matematikistoj. == Referencoj == {{Referencoj}}{{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mascheroni, Lorenzo}} [[Kategorio:Italaj matematikistoj]] jg1jbuiovfg0530qoqe371bpdytf95d 9372599 9372598 2026-05-14T07:22:17Z Sj1mor 12103 9372599 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Laŭrenco MASCHERONI''' [ loˈrɛnt͡so maskeˈroːni ] (naskiĝis la 13-an de majo 1750 – mortis la 14-an de julio 1800) estis [[Italoj|itala]] geometriisto kaj [[matematikisto]] plej konata pro pruvado, ke ĉiuj eŭklidaj konstruoj atingeblaj per cirkilo kaj rekto ankaŭ povas esti faritaj uzante nur cirkilon (teoremo de Mohr-Mascheroni). Li ankaŭ kalkulis la [[Konstanto de Eŭlero-Mascheroni|konstanton de Euler-Mascheroni]] ĝis 32 decimaloj. == Rezultoj == [[Dosiero:Mascheroni_-_Geometria_del_compasso,_anno_V_della_Repubblica_francese_1797_-_1415055.jpg|maldekstre|eta|248x248ra|''La geometria del compasso'', 1797]] En 1786, Mascheroni fariĝis profesoro pri algebro kaj geometrio ĉe la [[Universitato de Pavio]], plejparte pro sia laboro pri statistiko'', Nuove ricerche su l'equilibrio delle volte'', publikigita la antaŭan jaron. En 1789, li fariĝis rektoro de la universitato dum kvar jaroj. En 1790, li publikigis kelkajn integrajn reprezentadojn de la [[Konstanto de Eŭlero-Mascheroni|Euler-Mascheroni konstanto]] en sia laboro ''Adnotationes ad calculum integralem Euleri.'' <math>\gamma = \lim_{n\to\infty} \left(1 + \tfrac12 + \tfrac13 + \ldots + \tfrac1{n} - \ln n\right)</math> kaj kalkulis ĝin ĝis 32 decimalaj ciferoj, kvankam la ciferoj 20 ĝis 22 estas malĝuste indikitaj (supozeble pro transskriba eraro). Li ne indikis la konstanton per γ, kiel oni ofte asertas, sed ekskluzive per ''A.'' La origino de la [[Konstanto de Eŭlero-Mascheroni|nomo γ]] estas nekonata. En 1797 (''Geometria del compasso''), li pruvis, ke ĉiuj geometriaj konstruoj faritaj per [[cirkilo]] kaj [[rektilo]] povus esti faritaj ankaŭ uzante nur la cirkilon. Georg Mohr jam pruvis la saman teoremon 120 jarojn antaŭe, sed lia pruvo estis forgesita, do la aserto nun estas konata kiel la teoremo de Mohr-Mascheroni, laŭ ambaŭ matematikistoj. == Referencoj == {{Referencoj}}{{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mascheroni, Lorenzo}} [[Kategorio:Italaj matematikistoj]] 4uplonshtslwu08ebmi88a15bvyodfi 9372601 9372599 2026-05-14T07:25:25Z Sj1mor 12103 9372601 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Laŭrenco MASCHERONI''' [ loˈrɛnt͡so maskeˈroːni ] (naskiĝis la 13-an de majo 1750 – mortis la 14-an de julio 1800) estis [[Italoj|itala]] geometriisto kaj [[matematikisto]] plej konata pro pruvado, ke ĉiuj eŭklidaj konstruoj ([[Geometria figuro|geometriaj figuroj]]) konstruitaj per [[cirkelo]] kaj [[rektilo]] ankaŭ povas esti faritaj uzante nur cirkelon (teoremo de Mohr-Mascheroni). Li ankaŭ kalkulis la [[Konstanto de Eŭlero-Mascheroni|konstanton de Euler-Mascheroni]] ĝis 32 decimaloj. == Rezultoj == [[Dosiero:Mascheroni_-_Geometria_del_compasso,_anno_V_della_Repubblica_francese_1797_-_1415055.jpg|maldekstre|eta|248x248ra|''La geometria del compasso'', 1797]] En 1786, Mascheroni fariĝis profesoro pri algebro kaj geometrio ĉe la [[Universitato de Pavio]], plejparte pro sia laboro pri statistiko'', Nuove ricerche su l'equilibrio delle volte'', publikigita la antaŭan jaron. En 1789, li fariĝis rektoro de la universitato dum kvar jaroj. En 1790, li publikigis kelkajn integrajn reprezentadojn de la [[Konstanto de Eŭlero-Mascheroni|Euler-Mascheroni konstanto]] en sia laboro ''Adnotationes ad calculum integralem Euleri.'' <math>\gamma = \lim_{n\to\infty} \left(1 + \tfrac12 + \tfrac13 + \ldots + \tfrac1{n} - \ln n\right)</math> kaj kalkulis ĝin ĝis 32 decimalaj ciferoj, kvankam la ciferoj 20 ĝis 22 estas malĝuste indikitaj (supozeble pro transskriba eraro). Li ne indikis la konstanton per γ, kiel oni ofte asertas, sed ekskluzive per ''A.'' La origino de la [[Konstanto de Eŭlero-Mascheroni|nomo γ]] estas nekonata. En 1797 (''Geometria del compasso''), li pruvis, ke ĉiuj [[Geometria figuro|geometriaj konstruoj]] faritaj per cirkelo kaj rektilo povus esti faritaj ankaŭ uzante nur la cirkelon. Georg Mohr jam pruvis la saman teoremon 120 jarojn antaŭe, sed lia pruvo estis forgesita, do la aserto nun estas konata kiel la teoremo de Mohr-Mascheroni, laŭ ambaŭ matematikistoj. == Referencoj == {{Referencoj}}{{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mascheroni, Lorenzo}} [[Kategorio:Italaj matematikistoj]] 9k94f029mvepbm1dh86an8axs6s00b0 Kastelo Himmelau 0 943567 9372605 2026-05-14T07:33:56Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun " [[file:Schloss Himmelau1.JPG|eta|Kastelo Himmelau (2009)]] '''Kastelo Himmelau''' (germane: ''Schloß Himmelau'') estas iama malfrugotika [[akvokastelo]] apud [[wolfsberg (Karintio)|Sankt Michael im Lavanttal (Wolfsberg)]]. De 1902 la bieno estas konvento de la senŝuaj [[karmelanoj|karmelinoj]]. == Historio== Turo en Sankt Michael, kiu estis en la posedo de la familio Weissenegger, estis dokumente menciita unuafoje en 1289, respektive en 1319. La posedaĵo tran..." 9372605 wikitext text/x-wiki [[file:Schloss Himmelau1.JPG|eta|Kastelo Himmelau (2009)]] '''Kastelo Himmelau''' (germane: ''Schloß Himmelau'') estas iama malfrugotika [[akvokastelo]] apud [[wolfsberg (Karintio)|Sankt Michael im Lavanttal (Wolfsberg)]]. De 1902 la bieno estas konvento de la senŝuaj [[karmelanoj|karmelinoj]]. == Historio== Turo en Sankt Michael, kiu estis en la posedo de la familio Weissenegger, estis dokumente menciita unuafoje en 1289, respektive en 1319. La posedaĵo transiris en 1331, sub episkopo [[Dietrich Wolfhauer]], al la [[diocezo de Lavant|episkopujo de Lavant]]. En 1345 la turo estis donita kiel feŭdo al la familio Wure/Bure/Würer, pro kio la feŭdo aperis ĝis 1404 sub la nomo ''Würe-turo''. En 1491 la familio Himmelberger fariĝis la feŭdaj posteuloj. La pligrandigo de la kastelo okazis antaŭ 1491. La jarnombro 1476 en la korto de la ĉefa konstruaĵo dokumentas la daton de vastaj rekonstruaj laboroj. Himmelau estis en tiu tempo ripete atakata de [[otomana imperio|otomanaj]] trupoj kaj estis transformita al regiona fortikaĵo por la ĉirkaŭa loĝantaro. Plia beligo de la kastelo okazis en la 16-a jarcento. De 1581 ĝis 1629/39 la kastelo estis en la posedo de la familio Kronegg (ankaŭ ''Cronegg'') kaj havis poste diversajn posedantojn. En 1902 la episkopo de [[Gurk]] akiris la bienon por aĉetprezo de 29.076 kronoj, por ebligi la fondon de monaĥejo por la senŝuaj karmelaninoj. En 1988 la grenejo estis transformita. Novaj restaŭradoj estis inter 2000 kaj 2008. == Kastelo == La kastelo estas kvarflanka komplekso ĉirkaŭ korto; la iama akvofoso estis drenita. El la gotika periodo devenas la tri rondaj angulturoj — kvara en la nordokcidento estis malkonstruita — same kiel la alta okcidenta flanko. La suda fasado estis restrukturita en novgotika stilo. La arkado en la orienta flugo devenas el la 16-a jarcento. Kvadrata portalo el la fino de la 16-a jarcento kaj blazonleonoj estis translokitaj al kastelo Reideben. == Kastelkapelo == La kapelo, konstruita ĉirkaŭ 1480/90 en la teretaĝo de la sudorienta turo, estas dediĉita al sankta [[Johano Nepomuka]]. La malfrugotika centra spaco posedas sespartan steloripan volbon kun plurlateraj rektaj kolonoj kaj folikapitaloj. La okcidenta ŝildomuro turnita al la kastelo estis konstruita nur en pli freŝa tempo; ĝi fermas originan arkon, kiu verŝajne ligis la kapelon kun laŭlonga navo. La aliro al la preĝejo nuntempe okazas el la oriento. Inter 1953 kaj 1958 oni malkovris malfrugotikajn murpentraĵojn ĉe la arkoj. Ili montras la [[14 helpantoj en mizero]], po du aŭ tri figuroj grupigitaj en kadrita bildokampo. Dek figuroj estas tute konservitaj, du nur fragmente. En plia arkokampo estas prezentitaj Kristo sur la [[Olivarba monto]] kaj la fondinta familio, sub kio troviĝas la fonda surskribo de Andreas von Himmelberg. La baroka kruco super la altaro devenas el la Martena Preĝejo de [[Villach]]. == Karmela konvento == La Karmelanina monaĥejo de Himmelau estas la sola rekta ordenfondiĝo de francoj en Aŭstrujo. Antaŭe, en 1897, la princ-episkopo de Gurk, Josef Kahn, petis novan fondiĝon en sia diocezo fare de karmelanoj el [[Mayerling]]. Lastan spronon por tia fondo en 1902 donis la tiama franca kontraŭklerikismo, kiu devigis la episkopon Marie-Jean-Célestin Douais serĉi rifuĝejojn por la monaĥejoj de sia diocezo de [[Beauvais]]. Episkopo Kahn subtenis la translokiĝon de ses francaj karmelaninoj Aŭtrujon kaj akiris en 1902 por 29.076 kronoj la kastelon Himmelau kun tuta areo de 2,58 hektaroj. Ties uzrajtoj estis transdonitaj al la monaĥinoj por ĉiam. La 1-an de aprilo 1902 okazis la klostrofondiĝo, kaj la 19-an de septembro 1902 la klaŭzuro estis fermita kaj inaŭgurita. La patroneco estas la [[Sankta koro de Jesuo]]. Tamen, la plej multaj el la fondintaj fratinoj reiris al Francio pro la nekutime malmilda klimato kaj pro lingvaj problemoj. Kiel efektiva fondintino povas esti konsiderata do fratino M. Theresia Bliem. Ŝi estris la monaĥejon kiel priorino de aprilo 1903 ĝis 1930. Dum la intermilita periodo, la monaĥejo suferis pro gravaj financaj malfacilaĵoj, kio malhelpis la taŭgigon de la historiaj ĉambroj por monaĥaj celoj. Dum la [[Dua Mondmilito]] la monaĥejo povis plu ekzisti sub la kondiĉo gastigi militkaptitojn. De 1940 ĝis 1945 gastis ankaŭ la Karitataj Fratinoj el [[Maria Saal]], kies monaĥejo estis konfiskintaj la [[nazioj]]. Post 1945 la tuto flrois. Priorino Maria Hau startigis renovigon kaj modernigon en 1947; en 2010 episkopo [[Alois Schwarz]] konsekris la denove restaŭrita komplekso (ĉefe: klostra fasado, preĝa [[ĥorejo]]). == Literaturo == * ''Dehio-Handbuch. Die Kunstdenkmäler Österreichs. Kärnten.'' Tria eldono, Wien 2001, ISBN 3-7031-0712-X, p. 783-784. *Hermann Wiessner: ''Kärntens Burgen und Schlösser 1. Burgen und Schlösser um Friesach, St. Veit, Wolfsberg,'' Birken, Wien 1964, p. 119. *Karmel Himmelau (eld.): ''Herz-Jesu-Karmel Himmelau. Geschichte, Gemeinschaft, Spiritualität. Kunstführer,'' Wels 2018, ISBN 978-3-902809-80-3 *Johann Unterluggauer: ''Bischof 'Deo Gratias': Kahns Leben und Werk,'' Carinthia, Klagenfurt 1952, p. 239. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.burgen-austria.com/archive.php?id=1441 Himmelau en burga listaro] * [https://www.kath-kirche-kaernten.at/dioezese/organisation/C3592 informoj sur la dioceza paĝaro] == Notoj == <references /> {{Coordinate|NS=46/50/08.66|EW=14/47/50.87/E|type=landmark|region=AT-2}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Karmelanaj monaĥejoj|Himmelau]] [[Kategorio:Akvokasteloj|Himmelau]] [[Kategorio:Distrikto Wolfsberg|Himmelau]] [[Kategorio:Aperis en 1902]] fxjx2g7prvsml6243xyiqrtfo8hstcb 9372608 9372605 2026-05-14T07:36:16Z Tirolischleioans 254019 9372608 wikitext text/x-wiki [[file:Schloss Himmelau1.JPG|eta|Kastelo Himmelau (2009)]] '''Kastelo Himmelau''' (germane: ''Schloß Himmelau'') estas iama malfrugotika [[akvokastelo]] apud [[wolfsberg (Karintio)|Sankt Michael im Lavanttal (Wolfsberg)]]. De 1902 la bieno estas konvento de la senŝuaj [[karmelanoj|karmelinoj]]. == Historio== Turo en Sankt Michael, kiu estis en la posedo de la familio Weissenegger, estis dokumente menciita unuafoje en 1289, respektive en 1319. La posedaĵo transiris en 1331, sub episkopo [[Dietrich Wolfhauer]], al la [[diocezo de Lavant|episkopujo de Lavant]]. En 1345 la turo estis donita kiel feŭdo al la familio Wure/Bure/Würer, pro kio la feŭdo aperis ĝis 1404 sub la nomo ''Würe-turo''. En 1491 la familio Himmelberger fariĝis la feŭdaj posteuloj. La pligrandigo de la kastelo okazis antaŭ 1491. La jarnombro 1476 en la korto de la ĉefa konstruaĵo dokumentas la daton de vastaj rekonstruaj laboroj. Himmelau estis en tiu tempo ripete atakata de [[otomana imperio|otomanaj]] trupoj kaj estis transformita al regiona fortikaĵo por la ĉirkaŭa loĝantaro. Plia beligo de la kastelo okazis en la 16-a jarcento. De 1581 ĝis 1629/39 la kastelo estis en la posedo de la familio Kronegg (ankaŭ ''Cronegg'') kaj havis poste diversajn posedantojn. En 1902 la episkopo de [[Gurk]] akiris la bienon por aĉetprezo de 29.076 kronoj, por ebligi la fondon de monaĥejo por la senŝuaj karmelaninoj. En 1988 la grenejo estis transformita. Novaj restaŭradoj estis inter 2000 kaj 2008. == Kastelo == La kastelo estas kvarflanka komplekso ĉirkaŭ korto; la iama akvofoso estis drenita. El la gotika periodo devenas la tri rondaj angulturoj — kvara en la nordokcidento estis malkonstruita — same kiel la alta okcidenta flanko. La suda fasado estis restrukturita en novgotika stilo. La arkado en la orienta flugo devenas el la 16-a jarcento. Kvadrata portalo el la fino de la 16-a jarcento kaj blazonleonoj estis translokitaj al kastelo Reideben. == Kastelkapelo == La kapelo, konstruita ĉirkaŭ 1480/90 en la teretaĝo de la sudorienta turo, estas dediĉita al sankta [[Johano Nepomuka]]. La malfrugotika centra spaco posedas sespartan steloripan volbon kun plurlateraj rektaj kolonoj kaj folikapitaloj. La okcidenta ŝildomuro turnita al la kastelo estis konstruita nur en pli freŝa tempo; ĝi fermas originan arkon, kiu verŝajne ligis la kapelon kun laŭlonga navo. La aliro al la preĝejo nuntempe okazas el la oriento. Inter 1953 kaj 1958 oni malkovris malfrugotikajn murpentraĵojn ĉe la arkoj. Ili montras la [[14 helpantoj en mizero]], po du aŭ tri figuroj grupigitaj en kadrita bildokampo. Dek figuroj estas tute konservitaj, du nur fragmente. En plia arkokampo estas prezentitaj Kristo sur la [[Olivarba monto]] kaj la fondinta familio, sub kio troviĝas la fonda surskribo de Andreas von Himmelberg. La baroka kruco super la altaro devenas el la Martena Preĝejo de [[Villach]]. == Karmela konvento == La Karmelanina monaĥejo de Himmelau estas la sola rekta ordenfondiĝo de francoj en Aŭstrujo. Antaŭe, en 1897, la princ-episkopo de Gurk, Josef Kahn, petis novan fondiĝon en sia diocezo fare de karmelanoj el [[alland|Mayerling (Alland)]]. Lastan spronon por tia fondo en 1902 donis la tiama franca kontraŭklerikismo, kiu devigis la episkopon Marie-Jean-Célestin Douais serĉi rifuĝejojn por la monaĥejoj de sia diocezo de [[Beauvais]]. Episkopo Kahn subtenis la translokiĝon de ses francaj karmelaninoj Aŭtrujon kaj akiris en 1902 por 29.076 kronoj la kastelon Himmelau kun tuta areo de 2,58 hektaroj. Ties uzrajtoj estis transdonitaj al la monaĥinoj por ĉiam. La 1-an de aprilo 1902 okazis la klostrofondiĝo, kaj la 19-an de septembro 1902 la klaŭzuro estis fermita kaj inaŭgurita. La patroneco estas la [[Sankta koro de Jesuo]]. Tamen, la plej multaj el la fondintaj fratinoj reiris al Francio pro la nekutime malmilda klimato kaj pro lingvaj problemoj. Kiel efektiva fondintino povas esti konsiderata do fratino M. Theresia Bliem. Ŝi estris la monaĥejon kiel priorino de aprilo 1903 ĝis 1930. Dum la intermilita periodo, la monaĥejo suferis pro gravaj financaj malfacilaĵoj, kio malhelpis la taŭgigon de la historiaj ĉambroj por monaĥaj celoj. Dum la [[Dua Mondmilito]] la monaĥejo povis plu ekzisti sub la kondiĉo gastigi militkaptitojn. De 1940 ĝis 1945 gastis ankaŭ la Karitataj Fratinoj el [[Maria Saal]], kies monaĥejo estis konfiskintaj la [[nazioj]]. Post 1945 la tuto flrois. Priorino Maria Hau startigis renovigon kaj modernigon en 1947; en 2010 episkopo [[Alois Schwarz]] konsekris la denove restaŭrita komplekso (ĉefe: klostra fasado, preĝa [[ĥorejo]]). == Literaturo == * ''Dehio-Handbuch. Die Kunstdenkmäler Österreichs. Kärnten.'' Tria eldono, Wien 2001, ISBN 3-7031-0712-X, p. 783-784. *Hermann Wiessner: ''Kärntens Burgen und Schlösser 1. Burgen und Schlösser um Friesach, St. Veit, Wolfsberg,'' Birken, Wien 1964, p. 119. *Karmel Himmelau (eld.): ''Herz-Jesu-Karmel Himmelau. Geschichte, Gemeinschaft, Spiritualität. Kunstführer,'' Wels 2018, ISBN 978-3-902809-80-3 *Johann Unterluggauer: ''Bischof 'Deo Gratias': Kahns Leben und Werk,'' Carinthia, Klagenfurt 1952, p. 239. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.burgen-austria.com/archive.php?id=1441 Himmelau en burga listaro] * [https://www.kath-kirche-kaernten.at/dioezese/organisation/C3592 informoj sur la dioceza paĝaro] == Notoj == <references /> {{Coordinate|NS=46/50/08.66|EW=14/47/50.87/E|type=landmark|region=AT-2}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Karmelanaj monaĥejoj|Himmelau]] [[Kategorio:Akvokasteloj|Himmelau]] [[Kategorio:Distrikto Wolfsberg|Himmelau]] [[Kategorio:Aperis en 1902]] 7cz7j3w5es9h7uh9kkjdalh4cclu8m7 Victor Horsley 0 943568 9372609 2026-05-14T07:42:07Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1349571414|Victor Horsley]]" 9372609 wikitext text/x-wiki '''Siro Victor Alexander Haden HORSLEY''' (14a de aprilo 1857 en [[Kensington]], [[Londono]] – 16a de julio 1916 en [[Amarah]], [[Irako]]) estis brita kirurgo, patologiisto, fiziologo kaj neŭrokirurgo.<ref>{{cite magazine|title=Horsley, Sir Victor Alexander Haden|magazine=Who's Who|year=1907|volume=59|page=876|url=https://books.google.com/books?id=yEcuAAAAYAAJ&pg=PA876}}</ref> * [https://archives.ucl.ac.uk/CalmView/Record.aspx?src=CalmView.Catalog&id=HORSLEY Horsley-Paperoj] [[Universitato-Kolegio de Londono|ĉe University College London]] [[Kategorio:Konservado]] [[Kategorio:Anglaj virinbalotrajtistoj]] [[Kategorio:Anglaj sciencistoj]] [[Kategorio:Britaj kirurgoj]] [[Kategorio:Britaj inventistoj]] 4w3djvlc0l3meu7mh3c8h75317dokee 9372610 9372609 2026-05-14T07:44:50Z Sj1mor 12103 9372610 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Siro Victor Alexander Haden HORSLEY''' (14a de aprilo 1857 en [[Kensington]], [[Londono]] – 16a de julio 1916 en [[Amarah]], [[Irako]]) estis brita kirurgo, patologiisto, fiziologo kaj neŭrokirurgo.<ref>{{cite magazine|title=Horsley, Sir Victor Alexander Haden|magazine=Who's Who|year=1907|volume=59|page=876|url=https://books.google.com/books?id=yEcuAAAAYAAJ&pg=PA876}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://archives.ucl.ac.uk/CalmView/Record.aspx?src=CalmView.Catalog&id=HORSLEY Horsley-Paperoj] [[Universitato-Kolegio de Londono|ĉe University College London]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Horsley, Victor}} [[Kategorio:Britaj kirurgoj]] [[Kategorio:Britaj fiziologoj]] [[Kategorio:Britaj neŭrosciencistoj]] [[Kategorio:Anglaj virinbalotrajtistoj]] [[Kategorio:Konservado]] etfxs4pwz27v3d24cbdsr3f6qnha7ol 9372617 9372610 2026-05-14T07:55:08Z Sj1mor 12103 9372617 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Siro Victor Alexander Haden HORSLEY''' (naskiĝis la 14-an de aprilo 1857 en [[Kensington]], [[Londono]] – mortis la 16-an de julio 1916 en [[Amarah]], [[Irako]]) estis brita kirurgo, patologo, fiziologo kaj neŭrokirurgo.<ref>{{cite magazine|title=Horsley, Sir Victor Alexander Haden|magazine=Who's Who|year=1907|volume=59|page=876|url=https://books.google.com/books?id=yEcuAAAAYAAJ&pg=PA876}}</ref> Horsley estis pioniro de cerboĥirurgio. Li estis la unua, kiu uzis intraoperacian elektran stimulon por lokalizi epilepsiajn fokusojn inter 1884 kaj 1886 , tiel antaŭdatante la laboron de Wilder Penfield. Horsley estis unu el la unuaj, kiuj kreis tiel nomatajn cerbajn mapojn. En 1886, nur unu jaron post William Macewen, li plenumis laminektomion por la unua kirurgia forigo de mjelotumoro . En 1890, Horsley ankaŭ estis la unua, kiu trapikis intramedulan kiston en kazo de siringomjelio. Jam en 1906, Horsley traktis pacientan poziciigon kaj lumigadon dum cerbokirurgio. Li rekomendis fiksadon de la kapo kaj enkondukis la uzon de kaplampo en neŭrokirurgiaj proceduroj. En 1886, li uzis la tipan duoncirklan incizon por malfermi la duramatron, tekniko kiu estis malkonsekvenca tiutempe. En 1891, li plenumis la unuan antaŭganglian radikan transekcon de la [[triĝemela nervo]] en kazo de triĝemela nervodoloro, celante eviti la doloran anestezon, kiu ofte okazas kiam periferiaj branĉoj de la nervo estas transekcitaj. En 1908, kune kun sia kolego Robert H. Clarke de [[University College London]], li inventis la ''aparaton Horsley-Clarke''. Ĉi tiu aparato ebligis eksperimentajn kaj terapiajn intervenojn en pli profundaj strukturoj de [[Cerbo|cerboj]] de [[vertebruloj]]. Li ankaŭ enkondukis stereotaksan koordinatsistemon por lokalizi cerbajn strukturojn. En bestaj eksperimentoj, li sukcesis pruvi, ke [[hipotiroidismo]] estas la kaŭzo de kretinismo kaj miksedemo. Horsley pledis por [[egaleco inter virinoj kaj viroj]], postulis senpagan medicinan prizorgon por laboristoj, kaj kampanjis kontraŭ nikotina kaj alkohola misuzo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://archives.ucl.ac.uk/CalmView/Record.aspx?src=CalmView.Catalog&id=HORSLEY Horsley-Paperoj] [[Universitato-Kolegio de Londono|ĉe University College London]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Horsley, Victor}} [[Kategorio:Britaj kirurgoj]] [[Kategorio:Britaj fiziologoj]] [[Kategorio:Britaj neŭrosciencistoj]] [[Kategorio:Anglaj virinbalotrajtistoj]] [[Kategorio:Konservado]] [[Kategorio:Patologoj]] [[Kategorio:Anglaj inventistoj]] 1mj7skyui800ektpw6y1us31snnbm3n 9372621 9372617 2026-05-14T08:05:20Z Sj1mor 12103 9372621 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Siro Victor Alexander Haden HORSLEY''' (naskiĝis la 14-an de aprilo 1857 en [[Kensington]], [[Londono]] – mortis la 16-an de julio 1916 en [[Amarah]], [[Irako]]) estis brita kirurgo, patologo, fiziologo kaj neŭrokirurgo.<ref>{{cite magazine|title=Horsley, Sir Victor Alexander Haden|magazine=Who's Who|year=1907|volume=59|page=876|url=https://books.google.com/books?id=yEcuAAAAYAAJ&pg=PA876}}</ref> Horsley specialiĝis pri kirurgio kaj fiziologio. Li estis la unua kuracisto kiu forigis spinan tumoron, en 1887, uzante la laminektomian teknikon. Li evoluigis multajn praktikajn neŭrokirurgiajn teknikojn, inkluzive de hemostata ostvakso, haŭtoklapoj, karotidarteria ligado por trakti cerbajn aneŭrismojn, transkranian aliron al la [[hipofizo]], kaj intraduran sekcadon de la triopa nervradiko por la kirurgia traktado de la [[triopa nervo]]. Kiel neŭrosciencisto, li faris studojn pri cerbofunkcio ĉe bestoj kaj homoj, precipe pri la [[kortekso]]. Liaj studoj pri la motora respondo al faradaa elektra stimulo de la kortekso, interna kapsulo kaj [[mjelo]] estas klasikaĵoj en la kampo. Ĉi tiuj studoj poste kondukis al lia pionira laboro en [[Epilepsio|epilepsia]] kirurgio. Inter 1884 kaj 1886, Horsley estis la unua, kiu uzis intraoperacian elektran stimulon de la kortekso por lokalizi epilepsiajn fokusojn ĉe homoj, antaŭante Fedor Krause kaj Wilder Penfield. Li ankaŭ estis pioniro en la studo de la funkcioj de la [[tiroido]]. Li studis miksedemon kaj kretinismon, kiuj estas kaŭzitaj de malpliiĝo de la nivelo de tiroidaj hormonoj ([[hipotiroidismo]]), kaj establis por la unua fojo, en eksperimentoj sur [[Simio|simioj]], ke ili povus esti traktitaj per ekstraktoj de la [[glando]]. Interalie, Horsley pledis por [[egaleco inter virinoj kaj viroj]], postulis senpagan medicinan prizorgon por laboristoj, kaj kampanjis kontraŭ nikotina kaj alkohola misuzo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://archives.ucl.ac.uk/CalmView/Record.aspx?src=CalmView.Catalog&id=HORSLEY Horsley-Paperoj] [[Universitato-Kolegio de Londono|ĉe University College London]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Horsley, Victor}} [[Kategorio:Britaj kirurgoj]] [[Kategorio:Britaj fiziologoj]] [[Kategorio:Britaj neŭrosciencistoj]] [[Kategorio:Anglaj virinbalotrajtistoj]] [[Kategorio:Konservado]] [[Kategorio:Patologoj]] [[Kategorio:Anglaj inventistoj]] e7mfsl9siv951qylrbjgdz9zzwjd9z7 György Fekete (kirurgo) 0 943569 9372611 2026-05-14T07:44:55Z Crosstor 3176 kirurgo 9372611 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1928|6|6}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}} [[Hatvan]] |dato de morto = [[1997]] |loko de morto = {{Hungario}} [[Budapeŝto]] }} '''[[Georgo|György]] [[Fekete]]''' [djordj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Fekete György''' estis [[Hungario|hungara]] [[kuracisto]], [[kirurgo]], [[traŭmatologo]]. György Fekete<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM82011/ac97eb43-7c78-4d32-ad89-79e75ba506c1/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=976704&date=2026-05-14 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1928|6|6}} en [[Hatvan]], li mortis en [[1997]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == György Fekete maturiĝis en sia naskiĝurbo, poste li akiris medicinan diplomon en [[Universitato Semmelweis|Budapeŝta Medicinscienca Universitato]] en [[1953]]. Post la diplomo li praktikadis 4 jarojn en traŭmatologia instituto, poste ĝis 1988 li havis tie statuson. En 1970 kaj 1984 li studvojaĝis en [[Aŭstrio]], krome li akiris kirurgian [[licenco]]n en 1957, 2 jarojn poste traŭmatologian licencon. Li kandidatiĝis (CSc) en 1975 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Lia geedziĝo okazis en 1953 kaj ricevis [[premio]]n en 1984. == Elektitaj kontribuoj == * ''A noradrenalin kezelés és localis szövődménye.'' (1957) * ''Útkeresés a sarokcsonttörések kezelésében.'' (1967) * ''A friss, fedett bokasérülések felosztásának, kórismézésének és műtéti kezelésének néhány kérdése.'' ([[disertaĵo]], 1974) * ''A külbokaszalag-szakadásokról.'' (kunaŭtoro, 1977) * ''A combfejnecrosis-collapsus arányának csökkentése combnyaktörésben, sürgős osteosynthesisben.'' (kunaŭtoro, 1985) * ''Fixateur externe.'' Monográfia. ([[monografio]], 1993) * ''Tapasztalataink a tibia distalis vég ízületbe hatoló – pilon – töréseinek kezelésével.'' (kunaŭtoro, 1993) == Fontoj == * [https://nevpont.hu/palyakep/fekete-gyorgy-7eea1 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fekete Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kirurgoj]] [[Kategorio:Hungaraj traŭmatologoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 5n9tln309872s74ldcua7s4p6l5qaxt Everard Calthrop 0 943570 9372626 2026-05-14T08:15:31Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1324365966|Everard Calthrop]]" 9372626 wikitext text/x-wiki '''Everard Richard CALTHROP''' (naskiĝis la 3-an de marto 1857, en Deeping St. Nicholas ([[d:Q2250575]]) - mortis la 30-an de marto 1927, en [[Londono]]) estis brita [[Rela transporto|fervoja]] [[inĝeniero]] kaj [[Invento|inventinto]]. Calthrop estis rimarkinda iniciatinto kaj konstruisto de [[Etŝpura fervojo|etŝpuraj fervojoj]], precipe de 2 futoj 6 in (762mm) [[Etŝpura fervojo|mallarĝa ŝpuro]], kaj estis aparte elstara en Barato. Lia plej rimarkinda atingo estis la Barsi Light Railway, sed li estas plej konata en sia hejmlando pro la Leek and Manifold Valley Light Railway. Calthrop estis priskribita kiel "fervoja genio".<ref name="Bennett">Bennett, Paul ''Pickled Passengers – The Narrow Gauge number 219''. Narrow Gauge Railway Society.</ref> Poste en la vivo li interesiĝis pri [[aviado]], patentante kelkajn fruajn dezajnojn por [[Paraŝuto|paraŝutoj]]. == Aliaj [[CAP-ŝpuro|CAP-ŝpuraj]] pioniroj == * Paŭlo Decauville * Roberto Fairlie * Abraham Fitzgibbon * Tomaso Halo * [[Carl Abraham Pihl]] [[Kategorio:Britaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Britaj inventistoj]] q23le0g8thabjvyg1zx06zm0mac0fv9 9372629 9372626 2026-05-14T08:17:47Z Sj1mor 12103 9372629 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Everard Richard CALTHROP''' (naskiĝis la 3-an de marto 1857, en Deeping St. Nicholas ([[d:Q2250575]]) - mortis la 30-an de marto 1927, en [[Londono]]) estis brita [[Rela transporto|fervoja]] [[inĝeniero]] kaj [[Invento|inventinto]]. Calthrop estis rimarkinda iniciatinto kaj konstruisto de [[Etŝpura fervojo|etŝpuraj fervojoj]], precipe de 2 futoj 6 in (762mm) [[Etŝpura fervojo|mallarĝa ŝpuro]], kaj estis aparte elstara en Barato. Lia plej rimarkinda atingo estis la Barsi Light Railway, sed li estas plej konata en sia hejmlando pro la Leek and Manifold Valley Light Railway. [[Dosiero:The_horse,_as_comrade_and_friend_BHL24291193.jpg|maldekstra|eta|Nigra paraŝuto "Gardanĝelo" de Calthrops]] [[Dosiero:Arakan_Light_Railway_Garratt.jpg|eta|Unu el la Garratt-lokomotivoj liveritaj al la Arakan Light Railway]] Calthrop estis priskribita kiel "fervoja genio".<ref name="Bennett">Bennett, Paul ''Pickled Passengers – The Narrow Gauge number 219''. Narrow Gauge Railway Society.</ref> Poste en la vivo li interesiĝis pri [[aviado]], patentante kelkajn fruajn dezajnojn por [[Paraŝuto|paraŝutoj]]. == Aliaj [[CAP-ŝpuro|CAP-ŝpuraj]] pioniroj == * [[:en:Paul_Decauville|Paul Decauville]] * [[:en:Robert_Francis_Fairlie|Robert Fairlie]] * [[:en:Abraham_Fitzgibbon|Abraham Fitzgibbon]] * [[:en:Thomas_Hall_(railway_engineer)|Thomas Hall]] * [[Carl Abraham Pihl]] == Referencoj == {{Referencoj}}{{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Calthrop, Everard}} [[Kategorio:Britaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Britaj inventistoj]] gpirp22493xqoiol25p9yg3djljixao 9372630 9372629 2026-05-14T08:19:21Z Sj1mor 12103 9372630 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Everard Richard CALTHROP''' (naskiĝis la 3-an de marto 1857, en Deeping St. Nicholas ([[d:Q2250575]]) - mortis la 30-an de marto 1927, en [[Londono]]) estis brita [[fervoja inĝeniero]] kaj [[Invento|inventinto]]. Calthrop estis rimarkinda iniciatinto kaj konstruisto de [[Etŝpura fervojo|etŝpuraj fervojoj]], precipe de 2 futoj 6 in (762mm) [[Etŝpura fervojo|mallarĝa ŝpuro]], kaj estis aparte elstara en Barato. Lia plej rimarkinda atingo estis la Barsi Light Railway, sed li estas plej konata en sia hejmlando pro la Leek and Manifold Valley Light Railway. [[Dosiero:The_horse,_as_comrade_and_friend_BHL24291193.jpg|maldekstra|eta|Nigra paraŝuto "Gardanĝelo" de Calthrops]] [[Dosiero:Arakan_Light_Railway_Garratt.jpg|eta|Unu el la Garratt-lokomotivoj liveritaj al la Arakan Light Railway]] Calthrop estis priskribita kiel "fervoja genio".<ref name="Bennett">Bennett, Paul ''Pickled Passengers – The Narrow Gauge number 219''. Narrow Gauge Railway Society.</ref> Poste en la vivo li interesiĝis pri [[aviado]], patentante kelkajn fruajn dezajnojn por [[Paraŝuto|paraŝutoj]]. == Aliaj [[CAP-ŝpuro|CAP-ŝpuraj]] pioniroj == * [[:en:Paul_Decauville|Paul Decauville]] * [[:en:Robert_Francis_Fairlie|Robert Fairlie]] * [[:en:Abraham_Fitzgibbon|Abraham Fitzgibbon]] * [[:en:Thomas_Hall_(railway_engineer)|Thomas Hall]] * [[Carl Abraham Pihl]] == Referencoj == {{Referencoj}}{{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Calthrop, Everard}} [[Kategorio:Britaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Britaj inventistoj]] 2hlhqdyoaa8mhx1g3xh1qx7do3vl3co Martina Bergman-Österberg 0 943571 9372631 2026-05-14T08:22:58Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1353106235|Martina Bergman Österberg]]" 9372631 wikitext text/x-wiki * [https://web.archive.org/web/20111003005545/http://alumni.gre.ac.uk/NetCommunity/Page.aspx?pid=792 La Bergman Österberg Union Archive] ĉe la Universitato de Greenwich [[Kategorio:Svedaj feministoj]] [[Kategorio:Svedaj instruistoj]] [[Kategorio:Anglaj feministoj]] [[Kategorio:Anglaj pedagogoj]] [[Kategorio:Sportokreintoj]] kez6w8luhtr8yj0rnhar5azcdolydmg 9372633 9372631 2026-05-14T08:27:23Z Sj1mor 12103 9372633 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Martina Sofia Helena BERGMAN-ÖSTERBERG''' (naskiĝis la 7an de oktobro 1849 en Hammarlunda (nun en [[Eslöv Municipality|la municipo Eslöv]]) – mortis la 29an de julio 1915 en [[Londono]]) estis sved- devena instruistino pri sportedukado kaj aktivulino por virina balotrajto, kiu pasigis la plejparton de sia labora vivo en Britio. Post studado de [[gimnastiko]] en [[Stokholmo]], ŝi translokiĝis al Londono, kie ŝi fondis la unuan kolegion por instruistoj pri sportedukado en Anglio, kiu estis ekskluzive por virinoj. Bergman-Österberg iniciatis la instruadon de sportedukado kiel plena fako ene de la angla lerneja instruplano, kun sved-stila gimnastiko (kontraste al la germana modelo) kiel kerno. Ŝi ankaŭ pledis por la uzo de [[Uniformo|uniformoj]] fare de virinoj partoprenantaj sportojn kaj ludis pivotan rolon en la frua disvolviĝo de retpilko ([[d:Q231200]]). Bergman-Österberg estis ĉampiono de virina emancipiĝo, rekte kuraĝigante virinojn aktive partopreni en sporto kaj edukado, kaj ankaŭ donacante monon al por-virinaj emancipiĝaj organizoj en sia denaska Svedio. Pluraj el ŝiaj studentoj fondis la ''Ling'' Association, kiu poste fariĝis la Physical Education Association of the United Kingdom (Asocio pri Sportedukado de Britio). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20111003005545/http://alumni.gre.ac.uk/NetCommunity/Page.aspx?pid=792 La Bergman Österberg Union Archive] ĉe la Universitato de Greenwich {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bergman-Österberg, Martina}} [[Kategorio:Svedaj feministoj]] [[Kategorio:Svedaj instruistoj]] [[Kategorio:Anglaj feministoj]] [[Kategorio:Anglaj pedagogoj]] [[Kategorio:Sportokreintoj]] 499k7fm64jtvbrv5qh9df8n6okddnm5 9372635 9372633 2026-05-14T08:27:41Z Sj1mor 12103 9372635 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Martina Sofia Helena BERGMAN-ÖSTERBERG''' (naskiĝis la 7an de oktobro 1849 en Hammarlunda (nun en la municipo Eslöv) – mortis la 29an de julio 1915 en [[Londono]]) estis sved- devena instruistino pri sportedukado kaj aktivulino por virina balotrajto, kiu pasigis la plejparton de sia labora vivo en Britio. Post studado de [[gimnastiko]] en [[Stokholmo]], ŝi translokiĝis al Londono, kie ŝi fondis la unuan kolegion por instruistoj pri sportedukado en Anglio, kiu estis ekskluzive por virinoj. Bergman-Österberg iniciatis la instruadon de sportedukado kiel plena fako ene de la angla lerneja instruplano, kun sved-stila gimnastiko (kontraste al la germana modelo) kiel kerno. Ŝi ankaŭ pledis por la uzo de [[Uniformo|uniformoj]] fare de virinoj partoprenantaj sportojn kaj ludis pivotan rolon en la frua disvolviĝo de retpilko ([[d:Q231200]]). Bergman-Österberg estis ĉampiono de virina emancipiĝo, rekte kuraĝigante virinojn aktive partopreni en sporto kaj edukado, kaj ankaŭ donacante monon al por-virinaj emancipiĝaj organizoj en sia denaska Svedio. Pluraj el ŝiaj studentoj fondis la ''Ling'' Association, kiu poste fariĝis la Physical Education Association of the United Kingdom (Asocio pri Sportedukado de Britio). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20111003005545/http://alumni.gre.ac.uk/NetCommunity/Page.aspx?pid=792 La Bergman Österberg Union Archive] ĉe la Universitato de Greenwich {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bergman-Österberg, Martina}} [[Kategorio:Svedaj feministoj]] [[Kategorio:Svedaj instruistoj]] [[Kategorio:Anglaj feministoj]] [[Kategorio:Anglaj pedagogoj]] [[Kategorio:Sportokreintoj]] 73oiww485bnw4mvegumk09smzrblbtm Francis Chichester 0 943572 9372643 2026-05-14T08:54:17Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1348950749|Francis Chichester]]" 9372643 wikitext text/x-wiki [[File:Sir_Francis_Chichester_portrait.jpg|eta|Sinjoro Francis Chichester, kies tutmonda vojaĝo de 1966&#x2013;67 estis sponsorita de la Internacia Lana Sekretariejo, kies <nowiki><i>Woolmark</i></nowiki> aperis sur lia kriketa ĉapo]] '''Siro Francis Charles CHICHESTER''' [[Ordeno de la Brita Imperio|KBE]] (naskiĝis la 17-an de septembro 1901 en [[Barnstaple]], [[Devon]] - mortis la 26-an de aŭgusto 1972 en [[Plymouth]]) estis brita komercisto, pionira piloto kaj sola velisto. Li estis nobeligita de reĝino [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] pro iĝi la unua homo kiu velis sola ĉirkaŭ la mondo laŭ la [[Klipervojo]] kaj la plej rapida [[Ĉirkaŭnavigado|ĉirkaŭnavigaciisto]], en naŭ monatoj kaj unu tago entute dum 1966-67. * [https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/28/newsid_2495000/2495799.stm BBC-rakonto el 1967] * [http://theopencritic.com/?p=11 Gipsy Moth rondiras la mondon] ĉe ''The Open Critic'' [[Kategorio:Britaj navigistoj]] [[Kategorio:Navigantoj ĉirkaŭ la Tero]] nbhrrli8wct07yqnu6ofqwj0j88eo61 9372657 9372643 2026-05-14T09:16:46Z Sj1mor 12103 9372657 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} <!-- [[File:Sir_Francis_Chichester_portrait.jpg|eta|Sinjoro Francis Chichester, kies tutmonda vojaĝo de 1966&#x2013;67 estis sponsorita de la Internacia Lana Sekretariejo, kies <nowiki><i>Woolmark</i></nowiki> aperis sur lia ĉapo]] --> '''Siro Francis Charles CHICHESTER''' [[Ordeno de la Brita Imperio|KBE]] (naskiĝis la 17-an de septembro 1901 en [[Barnstaple]], [[Devon]] - mortis la 26-an de aŭgusto 1972 en [[Plymouth]]) estis brita komercisto, pionira piloto kaj sola velisto. Li estis nobeligita de reĝino [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] pro iĝi la unua homo kiu velis sola ĉirkaŭ la mondo laŭ la [[Klipervojo]] kaj la plej rapida [[Ĉirkaŭnavigado|ĉirkaŭnavigaciisto]], en naŭ monatoj kaj unu tago entute dum 1966-67. === Ĉirkaŭnavigado === Malgraŭ sia malsano, li entreprenis solan ĉirkaŭnavigadon de la mondo en 1966 sur la dumasto ''Gipsy Moth IV''. Li ekvelis de Plymouth la 27-an de aŭgusto 1966, en boato desegnita de John Illingworth, kaj revenis naŭ monatojn kaj unu tagon poste, la 28-an de majo 1967. Li kompletigis la ĉirkaŭnavigadon kun nur unu halto en [[Sidnejo]]. Li estas konsiderata la lasta "mara heroo" de Britio. Pado en Londono, la Francis Chichester Way, estis nomita laŭ li. Por marki lian revenon hejmen, la [[Tura Ponto]] estis ceremonie malfermita. Por ĉi tiu vojaĝo, Chichester estis nobeligita de Elizabeto la 2-a kiel Kavalirkomandanto de la Ordeno de la Brita Imperio. La glavo uzita por la ceremonio origine apartenis al la navigisto Sir [[Francis Drake]], la unua brito kiu ĉirkaŭnavigis la teron. Poŝtmarko prezentanta Chichester sur la Gipsy Moth IV estis eldonita en Britio en 1967. La unuan solan ĉirkaŭnavigadon de la mondo kompletigis [[Joshua Slocum]] en la 19-a jarcento, sed ĝi daŭris al li tri jarojn kaj implikis multajn haltojn. Lia [[jakto]] nomiĝis ''Spray''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/28/newsid_2495000/2495799.stm BBC-rakonto el 1967] * [http://theopencritic.com/?p=11 Gipsy Moth rondiras la mondon] ĉe ''The Open Critic'' {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Chichester, Francis}} [[Kategorio:Britaj navigistoj]] [[Kategorio:Navigantoj ĉirkaŭ la Tero]] 36zne0ab3w5esck9dcvmnijxmo4jfxd 9372658 9372657 2026-05-14T09:19:20Z Sj1mor 12103 9372658 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} <!-- [[File:Sir_Francis_Chichester_portrait.jpg|eta|Sinjoro Francis Chichester, kies tutmonda vojaĝo de 1966&#x2013;67 estis sponsorita de la Internacia Lana Sekretariejo, kies <nowiki><i>Woolmark</i></nowiki> aperis sur lia ĉapo]] --> '''Siro Francis Charles CHICHESTER''' [[Ordeno de la Brita Imperio|KBE]] (naskiĝis la 17-an de septembro 1901 en [[Barnstaple]], [[Devon]] - mortis la 26-an de aŭgusto 1972 en [[Plymouth]]) estis brita komercisto, pionira piloto kaj sola velisto. Li estis nobeligita de reĝino [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] pro iĝi la unua homo kiu velis sola ĉirkaŭ la mondo laŭ la [[Klipervojo]] kaj la plej rapida [[Ĉirkaŭnavigado|ĉirkaŭnavigaciisto]], en naŭ monatoj kaj unu tago entute dum 1966-67. === Ĉirkaŭnavigado === Malgraŭ sia malsano, li entreprenis solan ĉirkaŭnavigadon de la mondo en 1966 sur la dumasto ''Gipsy Moth IV''. Li ekvelis de Plymouth la 27-an de aŭgusto 1966, en boato desegnita de John Illingworth, kaj revenis naŭ monatojn kaj unu tagon poste, la 28-an de majo 1967. Li kompletigis la ĉirkaŭnavigadon kun nur unu halto en [[Sidnejo]]. Li estas konsiderata la lasta "mara heroo" de Britio. Pado en Londono, la Francis Chichester Way, estis nomita laŭ li. Li kompletigis la plej rapidan solan ĉirkaŭnavigadon de la mondo, velante de Plymouth al Sidnejo (14,100 mejloj) en 107 tagoj, kaj de Sidnejo, post rondiro de la [[Horna Kabo]], al Plymouth (15,517 mejloj) en 119 tagoj. Ĉi tiu atingo estis la plej longa haven-al-haven-transiro per [[jakto]] tiutempe. La tuta vojaĝo daŭris 274 tagojn, ĉar Chichester pasigis 48 tagojn en Sidnejo, kie dezajnŝanĝo estis farita al lia jakto. Dum la vojaĝo, li ankaŭ atingis rekordan averaĝan rapidecon por sola velanto - 131 mejlojn tage - kaj rompis plurajn pliajn rapidrekordojn. Por marki lian revenon hejmen, la [[Tura Ponto]] estis ceremonie malfermita. Por ĉi tiu vojaĝo, Chichester estis nobeligita de Elizabeto la 2-a kiel Kavalirkomandanto de la Ordeno de la Brita Imperio. La glavo uzita por la ceremonio origine apartenis al la navigisto Sir [[Francis Drake]], la unua brito kiu ĉirkaŭnavigis la teron. Poŝtmarko prezentanta Chichester sur la Gipsy Moth IV estis eldonita en Britio en 1967. La unuan solan ĉirkaŭnavigadon de la mondo kompletigis [[Joshua Slocum]] en la 19-a jarcento, sed ĝi daŭris al li tri jarojn kaj implikis multajn haltojn. Lia [[jakto]] nomiĝis ''Spray''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/28/newsid_2495000/2495799.stm BBC-rakonto el 1967] * [http://theopencritic.com/?p=11 Gipsy Moth rondiras la mondon] ĉe ''The Open Critic'' {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Chichester, Francis}} [[Kategorio:Britaj navigistoj]] [[Kategorio:Navigantoj ĉirkaŭ la Tero]] 6fp44u59gr0qshaepeulv5wdb6uyuuf Joshua Slocum 0 943573 9372660 2026-05-14T09:29:24Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} x == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} x {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Slocum, Joshua}} [[Kategorio:Britdevenaj kanadanoj]] [[Kategorio:Usonaj maristoj]]" 9372660 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} x == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} x {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Slocum, Joshua}} [[Kategorio:Britdevenaj kanadanoj]] [[Kategorio:Usonaj maristoj]] 4xc2pw4g6eub3n6w5hesj22jk4lbs11 9372661 9372660 2026-05-14T09:29:36Z Sj1mor 12103 9372661 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Joshua SLOCUM''' (naskiĝis la 20-an de februaro 1844 <ref name=":0">{{Cite book|title=A Short History of the Slocums, Slocumbs and Slocombs of America|last=Slocum|first=Charles Elihu|publisher=Charles Elihu Slocum|year=1882|volume=1|location=Syracuse, NY|pages=542, 551}}</ref> en [[Nov-Skotio]] – mortis je aŭ baldaŭ post la 14-a de novembro 1909) estis kanad-naskita usona maristo, aventuristo kaj fama verkisto. En 1900 li verkis pri sia vojaĝo, ''[[Sailing Alone Around the World]]'' (Velante sole ĉirkaŭ la mondo), kiu fariĝis internacia furorlibro. Li malaperis en novembro 1909 dum li estis sur sia ŝipo, la ''[[Spray (sailing vessel)|Spray]]''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} x {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Slocum, Joshua}} [[Kategorio:Britdevenaj kanadanoj]] [[Kategorio:Usonaj maristoj]] sek7w22o3pbu9jzirngd6vkdzzdrsoy 9372662 9372661 2026-05-14T09:30:21Z Sj1mor 12103 9372662 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Joshua SLOCUM''' (naskiĝis la 20-an de februaro 1844 <ref name=":0">{{Cite book|title=A Short History of the Slocums, Slocumbs and Slocombs of America|last=Slocum|first=Charles Elihu|publisher=Charles Elihu Slocum|year=1882|volume=1|location=Syracuse, NY|pages=542, 551}}</ref> en [[Nov-Skotio]] – mortis je aŭ baldaŭ post la 14-a de novembro 1909) estis kanad-naskita usona maristo, aventuristo kaj fama verkisto. En 1900 li verkis pri sia vojaĝo, ''Sailing Alone Around the World'' (Velante sole ĉirkaŭ la mondo), kiu fariĝis internacia furorlibro. Li malaperis en novembro 1909 dum li estis sur sia ŝipo, la ''Spray''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20070909060506/http://ns1763.ca/digbyco/slocumjmem.html Joshua Slocum memorial, Westport, Nova Scotia] * [https://navegaresprecioso.wordpress.com/2024/03/18/joshua-slocum-el-gran-navegante-norteamericano-biografia-en-tres-partes-parte-1/ Joshua Slocum, un gran marino] ({{Es}}) * [https://www.youtube.com/watch?v=tXiLzO_pmxQ YouTube video performance of "Captain Slocum Sailed Around the World" by Howard Bowe] * [https://bookbrainz.org/author/f7a44417-ea7d-45a2-9fc6-b99c3ee56056 Sailing Alone Around the World] ĉe BookBrainz * [https://musicbrainz.org/artist/9ea8e70b-822d-4e14-a787-5280e04c8f61 Sailing Alone Around the World] ĉe MusicBrainz {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Slocum, Joshua}} [[Kategorio:Britdevenaj kanadanoj]] [[Kategorio:Usonaj maristoj]] 0yqc94t13lej4opgetf1vw7itkddd2x 9372663 9372662 2026-05-14T09:30:42Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9372663 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Joshua SLOCUM''' (naskiĝis la 20-an de februaro 1844 <ref name=":0">{{Cite book|title=A Short History of the Slocums, Slocumbs and Slocombs of America|last=Slocum|first=Charles Elihu|publisher=Charles Elihu Slocum|year=1882|volume=1|location=Syracuse, NY|pages=542, 551}}</ref> en [[Nov-Skotio]] – mortis je aŭ baldaŭ post la 14-a de novembro 1909) estis kanad-naskita usona maristo, aventuristo kaj fama verkisto. En 1900 li verkis pri sia vojaĝo, ''Sailing Alone Around the World'' (Velante sole ĉirkaŭ la mondo), kiu fariĝis internacia furorlibro. Li malaperis en novembro 1909 dum li estis sur sia ŝipo, la ''Spray''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{YouTube|iciZer5cbJ8|Joshua Slocum – New World Columbus – documentary}} * [http://www.joshuaslocumsocietyintl.org/ Joshua Slocum Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100110215230/http://www.joshuaslocumsocietyintl.org/|date=January 10, 2010}} la 10-an de januaro 2010, ĉe la Wayback Machine * [http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?&id_nbr=7071 Biography ĉe the ''Dictionary of Canadian Biography Online''] * * [https://web.archive.org/web/20070909060506/http://ns1763.ca/digbyco/slocumjmem.html Joshua Slocum memorial, Westport, Nova Scotia] * [https://navegaresprecioso.wordpress.com/2024/03/18/joshua-slocum-el-gran-navegante-norteamericano-biografia-en-tres-partes-parte-1/ Joshua Slocum, un gran marino] ({{Es}}) * [https://www.youtube.com/watch?v=tXiLzO_pmxQ YouTube video performance of "Captain Slocum Sailed Around the World" by Howard Bowe] * [https://bookbrainz.org/author/f7a44417-ea7d-45a2-9fc6-b99c3ee56056 Sailing Alone Around the World] ĉe BookBrainz * [https://musicbrainz.org/artist/9ea8e70b-822d-4e14-a787-5280e04c8f61 Sailing Alone Around the World] ĉe MusicBrainz {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Slocum, Joshua}} [[Kategorio:Britdevenaj kanadanoj]] [[Kategorio:Usonaj maristoj]] 9pcdj14m1j93ngsljuiizahljpi8fmt 9372664 9372663 2026-05-14T09:31:00Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9372664 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Joshua SLOCUM''' (naskiĝis la 20-an de februaro 1844 <ref name=":0">{{Cite book|title=A Short History of the Slocums, Slocumbs and Slocombs of America|last=Slocum|first=Charles Elihu|publisher=Charles Elihu Slocum|year=1882|volume=1|location=Syracuse, NY|pages=542, 551}}</ref> en [[Nov-Skotio]] – mortis je aŭ baldaŭ post la 14-a de novembro 1909) estis kanad-naskita usona maristo, aventuristo kaj fama verkisto. En 1900 li verkis pri sia vojaĝo, ''Sailing Alone Around the World'' (Velante sole ĉirkaŭ la mondo), kiu fariĝis internacia furorlibro. Li malaperis en novembro 1909 dum li estis sur sia ŝipo, la ''Spray''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{YouTube|iciZer5cbJ8|Joshua Slocum – New World Columbus – documentary}} * [http://www.joshuaslocumsocietyintl.org/ Joshua Slocum Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100110215230/http://www.joshuaslocumsocietyintl.org/|date=January 10, 2010}} la 10-an de januaro 2010, ĉe la Wayback Machine * [http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?&id_nbr=7071 Biography ĉe the ''Dictionary of Canadian Biography Online''] * {{Gutenberg author|id=1993|name=Joshua Slocum}} * [[HTML]] e-teksto de ''[http://www.allthingsransome.net/literary/slocum2.htm Sailing Alone Around the World]'' kun ilustraĵoj * * * [https://web.archive.org/web/20070909060506/http://ns1763.ca/digbyco/slocumjmem.html Joshua Slocum memorial, Westport, Nova Scotia] * [https://navegaresprecioso.wordpress.com/2024/03/18/joshua-slocum-el-gran-navegante-norteamericano-biografia-en-tres-partes-parte-1/ Joshua Slocum, un gran marino] ({{Es}}) * [https://www.youtube.com/watch?v=tXiLzO_pmxQ YouTube video performance of "Captain Slocum Sailed Around the World" by Howard Bowe] * [https://bookbrainz.org/author/f7a44417-ea7d-45a2-9fc6-b99c3ee56056 Sailing Alone Around the World] ĉe BookBrainz * [https://musicbrainz.org/artist/9ea8e70b-822d-4e14-a787-5280e04c8f61 Sailing Alone Around the World] ĉe MusicBrainz {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Slocum, Joshua}} [[Kategorio:Britdevenaj kanadanoj]] [[Kategorio:Usonaj maristoj]] dctlcde7cn8k4rakq9a9rmcjdvs7hgw 9372665 9372664 2026-05-14T09:31:44Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9372665 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Joshua SLOCUM''' (naskiĝis la 20-an de februaro 1844 <ref name=":0">{{Cite book|title=A Short History of the Slocums, Slocumbs and Slocombs of America|last=Slocum|first=Charles Elihu|publisher=Charles Elihu Slocum|year=1882|volume=1|location=Syracuse, NY|pages=542, 551}}</ref> en [[Nov-Skotio]] – mortis je aŭ baldaŭ post la 14-a de novembro 1909) estis kanad-naskita usona maristo, aventuristo kaj fama verkisto. En 1900 li verkis pri sia vojaĝo, ''Sailing Alone Around the World'' (Velante sole ĉirkaŭ la mondo), kiu fariĝis internacia furorlibro. Li malaperis en novembro 1909 dum li estis sur sia ŝipo, la ''Spray''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{YouTube|iciZer5cbJ8|Joshua Slocum – New World Columbus – documentary}} * [http://www.joshuaslocumsocietyintl.org/ Joshua Slocum Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100110215230/http://www.joshuaslocumsocietyintl.org/|date=January 10, 2010}} la 10-an de januaro 2010, ĉe la Wayback Machine * [http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?&id_nbr=7071 Biography ĉe the ''Dictionary of Canadian Biography Online''] * {{Gutenberg author|id=1993|name=Joshua Slocum}} * [[HTML]] e-teksto de ''[http://www.allthingsransome.net/literary/slocum2.htm Sailing Alone Around the World]'' kun ilustraĵoj <!-- *[http://www.riapress.com/riapress/author.lasso?goto=28 Ebooks of Sailing Alone Around the World, Voyage of the Liberdade, and Voyage of the Destroyer, optimized for printing, plus selected Slocum bibliography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927184752/http://www.riapress.com/riapress/author.lasso?goto=28|date=September 27, 2007}} la 27-an de septembro 2007, ĉe la Wayback Machine --> * [https://web.archive.org/web/20070909060506/http://ns1763.ca/digbyco/slocumjmem.html Joshua Slocum memorial, Westport, Nova Scotia] * [https://navegaresprecioso.wordpress.com/2024/03/18/joshua-slocum-el-gran-navegante-norteamericano-biografia-en-tres-partes-parte-1/ Joshua Slocum, un gran marino] ({{Es}}) * [https://www.youtube.com/watch?v=tXiLzO_pmxQ YouTube video performance of "Captain Slocum Sailed Around the World" by Howard Bowe] * [https://bookbrainz.org/author/f7a44417-ea7d-45a2-9fc6-b99c3ee56056 Sailing Alone Around the World] ĉe BookBrainz * [https://musicbrainz.org/artist/9ea8e70b-822d-4e14-a787-5280e04c8f61 Sailing Alone Around the World] ĉe MusicBrainz {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Slocum, Joshua}} [[Kategorio:Britdevenaj kanadanoj]] [[Kategorio:Usonaj maristoj]] a20nelb1riu373e2vizldh7z8miltcv 9372670 9372665 2026-05-14T09:42:18Z Sj1mor 12103 9372670 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Joshua SLOCUM''' (naskiĝis la 20-an de februaro 1844 <ref name=":0">{{Cite book|title=A Short History of the Slocums, Slocumbs and Slocombs of America|last=Slocum|first=Charles Elihu|publisher=Charles Elihu Slocum|year=1882|volume=1|location=Syracuse, NY|pages=542, 551}}</ref> en [[Nov-Skotio]] – mortis je aŭ baldaŭ post la 14-a de novembro 1909) estis kanad-naskita usona maristo, aventuristo kaj fama verkisto. En 1900 li verkis pri sia vojaĝo, ''Sailing Alone Around the World'' (Velante sole ĉirkaŭ la mondo), kiu fariĝis internacia furorlibro. Li malaperis en novembro 1909 dum li estis sur sia ŝipo, la ''Spray''. == La vojaĝo == La 24-an de aprilo 1895, Slocum ekvelis de sia hejmhaveno [[Bostono]], [[Masaĉuseco]]. Li unue kompletigis sian vojaĝon en havenoj laŭlonge de la [[usona orienta marbordo]] kaj poste, en majo 1895, velis de [[Yarmouth (Nov-Skotio)|Yarmouth]] en [[Atlantiko|Atlantikon]], komence planante orienten ĉirkaŭnavigadon de la globo tra la [[Sueza Kanalo]]. Li atingis [[Ĝibraltaro|Ĝibraltaron]] la 4-an de aŭgusto, pasante tra Horta sur la [[Acoraj insuloj|acora insulo]] Fayal. Tie, li konvinkiĝis, ke la suda [[Mediteraneo]] estas tro danĝera por sola velisto pro la persista [[piratado]] kaj decidis ĉirkaŭnavigi la globon okcidenten en la [[Suda Hemisfero]]. De Ĝibraltaro, li ekvelis sudokcidenten, preterpasante la [[Kanariaj Insuloj|Kanarian insulon]] [[Fuerteventura]] kaj la [[Kabverdaj Insuloj|Kabverdajn insulojn]], transirante la [[Ekvatoro|ekvatoron]], kaj atingante [[Pernambuko|Pernambukon]] en [[Brazilo]] la 5-an de oktobro. Post pliaj haltoj en [[Rio-de-Ĵanejro]], [[Montevideo]] kaj [[Bonaero]], li velis al [[Punta Arenas]] en la perfida [[Magelana markolo|Magelana Markolo]] kaj de tie atingis la [[Pacifika oceano|Pacifikan Oceanon]] ĉe Kabo Pilar la 3-an de marto 1896. Tie, li estis repelita de [[ŝtormo]] kaj povis forlasi la marbordon nur kvardek tagojn poste, la 13-an de aprilo. Tra [[Insularo Juan Fernández|Robinson-Insulo]] kaj [[Samoo]], Slocum atingis [[Novkastelo|Novkastelon]], [[Aŭstralio|Aŭstralion]], la 1-an de oktobro 1896. Li restis tie dum pli ol ses monatoj, vizitante Sidnejon, [[Melburno|Melburnon]] kaj [[Tasmanio|Tasmanion]], antaŭ ol daŭrigi sian vojaĝon la 16-an de aprilo 1897. Li sekvis la orientan marbordon de Aŭstralio laŭlonge de la [[Granda Barilrifo]], velis tra la [[Toresa Markolo]], transiris la sudan [[Hinda Oceano|Hindan Oceanon]] tra [[Kristnaskinsulo]], la [[Kokosinsuloj]], [[Rodriges (insulo)|Rodriges]] kaj [[Maŭricio]], kaj atingis [[Durbano|Port Natal]], [[Sud-Afriko|Sud-Afrikon]], la 17-an de novembro 1897. Li ĉirkaŭiris la [[Kabo de Bona Espero|Kabon de Bona Espero]] kaj, post restado en [[Kaburbo]], denove velis la 26-an de marto 1898, por transiri Atlantikon en nordokcidenta direkto. Lia vojaĝo kondukis lin tra [[Insulo Sankta Heleno|Sankta Heleno]] kaj [[Ascension]], preter [[Trinidado]], tra [[Grenado]] kaj [[Dominiko]] al [[Antigvo]], kiun li atingis la 1-an de junio 1898. La fina etapo kondukis lin rekte al [[Newport (Rod-Insulo)|Newport]], [[Rod-Insulo]], kie li alvenis la 27-an de junio 1898. En tri jaroj kaj du monatoj, Slocum velis sola pli ol 46,000 mejlojn, ĉirkaŭnavigante la teron. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{YouTube|iciZer5cbJ8|Joshua Slocum – New World Columbus – documentary}} * [http://www.joshuaslocumsocietyintl.org/ Joshua Slocum Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100110215230/http://www.joshuaslocumsocietyintl.org/|date=January 10, 2010}} la 10-an de januaro 2010, ĉe la Wayback Machine * [http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?&id_nbr=7071 Biography ĉe the ''Dictionary of Canadian Biography Online''] * {{Gutenberg author|id=1993|name=Joshua Slocum}} * [[HTML]] e-teksto de ''[http://www.allthingsransome.net/literary/slocum2.htm Sailing Alone Around the World]'' kun ilustraĵoj <!-- *[http://www.riapress.com/riapress/author.lasso?goto=28 Ebooks of Sailing Alone Around the World, Voyage of the Liberdade, and Voyage of the Destroyer, optimized for printing, plus selected Slocum bibliography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927184752/http://www.riapress.com/riapress/author.lasso?goto=28|date=September 27, 2007}} la 27-an de septembro 2007, ĉe la Wayback Machine --> * [https://web.archive.org/web/20070909060506/http://ns1763.ca/digbyco/slocumjmem.html Joshua Slocum memorial, Westport, Nova Scotia] * [https://navegaresprecioso.wordpress.com/2024/03/18/joshua-slocum-el-gran-navegante-norteamericano-biografia-en-tres-partes-parte-1/ Joshua Slocum, un gran marino] ({{Es}}) * [https://www.youtube.com/watch?v=tXiLzO_pmxQ YouTube video performance of "Captain Slocum Sailed Around the World" by Howard Bowe] * [https://bookbrainz.org/author/f7a44417-ea7d-45a2-9fc6-b99c3ee56056 Sailing Alone Around the World] ĉe BookBrainz * [https://musicbrainz.org/artist/9ea8e70b-822d-4e14-a787-5280e04c8f61 Sailing Alone Around the World] ĉe MusicBrainz {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Slocum, Joshua}} [[Kategorio:Britdevenaj kanadanoj]] [[Kategorio:Usonaj maristoj]] 1r6yibx2966x40xkn7w0kponi2c9lmz 9372672 9372670 2026-05-14T09:46:49Z Sj1mor 12103 9372672 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Joshua SLOCUM''' (naskiĝis la 20-an de februaro 1844 <ref name=":0">{{Cite book|title=A Short History of the Slocums, Slocumbs and Slocombs of America|last=Slocum|first=Charles Elihu|publisher=Charles Elihu Slocum|year=1882|volume=1|location=Syracuse, NY|pages=542, 551}}</ref> en [[Nov-Skotio]] – mortis je aŭ baldaŭ post la 14-a de novembro 1909) estis kanad-naskita usona maristo, aventuristo kaj fama verkisto. En 1900 li verkis pri sia vojaĝo, ''Sailing Alone Around the World'' (Velante sole ĉirkaŭ la mondo), kiu fariĝis internacia furorlibro. Li malaperis en novembro 1909 dum li estis sur sia ŝipo, la ''Spray''. == La ĉirkaŭnavigado == La 24-an de aprilo 1895, Slocum ekvelis de sia hejmhaveno [[Bostono]], [[Masaĉuseco]]. Li unue kompletigis sian vojaĝon en havenoj laŭlonge de la [[usona orienta marbordo]] kaj poste, en majo 1895, velis de [[Yarmouth (Nov-Skotio)|Yarmouth]] en [[Atlantiko|Atlantikon]], komence planante orienten ĉirkaŭnavigadon de la globo tra la [[Sueza Kanalo]]. Li atingis [[Ĝibraltaro|Ĝibraltaron]] la 4-an de aŭgusto, pasante tra Horta sur la [[Acoraj insuloj|acora insulo]] Fayal. Tie, li konvinkiĝis, ke la suda [[Mediteraneo]] estas tro danĝera por sola velisto pro la persista [[piratado]] kaj decidis ĉirkaŭnavigi la globon okcidenten en la [[Suda Hemisfero]]. De Ĝibraltaro, li ekvelis sudokcidenten, preterpasante la [[Kanariaj Insuloj|Kanarian insulon]] [[Fuerteventura]] kaj la [[Kabverdaj Insuloj|Kabverdajn insulojn]], transirante la [[Ekvatoro|ekvatoron]], kaj atingante [[Pernambuko|Pernambukon]] en [[Brazilo]] la 5-an de oktobro. Post pliaj haltoj en [[Rio-de-Ĵanejro]], [[Montevideo]] kaj [[Bonaero]], li velis al [[Punta Arenas]] en la perfida [[Magelana markolo|Magelana Markolo]] kaj de tie atingis la [[Pacifika oceano|Pacifikan Oceanon]] ĉe Kabo Pilar la 3-an de marto 1896. Tie, li estis repelita de [[ŝtormo]] kaj povis forlasi la marbordon nur kvardek tagojn poste, la 13-an de aprilo. Tra [[Insularo Juan Fernández|Robinson-Insulo]] kaj [[Samoo]], Slocum atingis [[Novkastelo|Novkastelon]], [[Aŭstralio|Aŭstralion]], la 1-an de oktobro 1896. Li restis tie dum pli ol ses monatoj, vizitante Sidnejon, [[Melburno|Melburnon]] kaj [[Tasmanio|Tasmanion]], antaŭ ol daŭrigi sian vojaĝon la 16-an de aprilo 1897. Li sekvis la orientan marbordon de Aŭstralio laŭlonge de la [[Granda Barilrifo]], velis tra la [[Toresa Markolo]], transiris la sudan [[Hinda Oceano|Hindan Oceanon]] tra [[Kristnaskinsulo]], la [[Kokosinsuloj]], [[Rodriges (insulo)|Rodriges]] kaj [[Maŭricio]], kaj atingis [[Durbano|Port Natal]], [[Sud-Afriko|Sud-Afrikon]], la 17-an de novembro 1897. Li ĉirkaŭiris la [[Kabo de Bona Espero|Kabon de Bona Espero]] kaj, post restado en [[Kaburbo]], denove velis la 26-an de marto 1898, por transiri Atlantikon en nordokcidenta direkto. Lia vojaĝo kondukis lin tra [[Insulo Sankta Heleno|Sankta Heleno]] kaj [[Ascension]], preter [[Trinidado]], tra [[Grenado]] kaj [[Dominiko]] al [[Antigvo]], kiun li atingis la 1-an de junio 1898. La fina etapo kondukis lin rekte al [[Newport (Rod-Insulo)|Newport]], [[Rod-Insulo]], kie li alvenis la 27-an de junio 1898. En tri jaroj kaj du monatoj, Slocum velis sola pli ol 46,000 mejlojn, ĉirkaŭnavigante la teron. == Lasta vojaĝo kaj malapero == [[//ru.wikipedia.org/wiki/Файл:Spray.jpg|ligilo=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Spray.jpg|maldekstra|eta|200x200ra|La velŝipo "Spray"]] La 14-an de novembro 1909, Joshua Slocum, intencante entrepreni relative mallongan vojaĝon, ekvelis de [[Martha's Vineyard]] sur la Spray, direktiĝante al [[Sudameriko]]. Ekde tiu tago, neniu plu aŭdis de li. Neniu certe scias, kio okazis al la sperta maristo kaj la jakto, kiu montris bonegan ŝiptaŭgecon dum sia ĉirkaŭnavigado. Laŭ unu teorio, Slocum mortis survoje pro sia progresinta aĝo, kaj la jakto, senkontrola, sinkis. Alia teorio estas, ke la jakto koliziis kun pli granda [[vaporŝipo]] en malbona videbleco, kaj ĝia ŝipanaro simple ne rimarkis pro la eta grandeco de la jakto (la Spray estis nur 37 futojn longa, aŭ iom pli ol 11 metroj). Tamen, precizaj informoj pri la sorto de Joshua Slocum estas nekonataj. Nur unu afero estas konata certe: post velado la 14-an de novembro, nek la Spray nek ĝia kapitano estis viditaj denove. Ĉar la celita kurso de Slocum estis en la najbareco de [[Bermudo]], lia malapero ofte estas konsiderata unu el la okazaĵoj asociitaj kun la [[mistero]] de la tiel nomata [[Bermuda triangulo|Bermuda Triangulo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{YouTube|iciZer5cbJ8|Joshua Slocum – New World Columbus – documentary}} * [http://www.joshuaslocumsocietyintl.org/ Joshua Slocum Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100110215230/http://www.joshuaslocumsocietyintl.org/|date=January 10, 2010}} la 10-an de januaro 2010, ĉe la Wayback Machine * [http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?&id_nbr=7071 Biography ĉe the ''Dictionary of Canadian Biography Online''] * {{Gutenberg author|id=1993|name=Joshua Slocum}} * [[HTML]] e-teksto de ''[http://www.allthingsransome.net/literary/slocum2.htm Sailing Alone Around the World]'' kun ilustraĵoj <!-- *[http://www.riapress.com/riapress/author.lasso?goto=28 Ebooks of Sailing Alone Around the World, Voyage of the Liberdade, and Voyage of the Destroyer, optimized for printing, plus selected Slocum bibliography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927184752/http://www.riapress.com/riapress/author.lasso?goto=28|date=September 27, 2007}} la 27-an de septembro 2007, ĉe la Wayback Machine --> * [https://web.archive.org/web/20070909060506/http://ns1763.ca/digbyco/slocumjmem.html Joshua Slocum memorial, Westport, Nova Scotia] * [https://navegaresprecioso.wordpress.com/2024/03/18/joshua-slocum-el-gran-navegante-norteamericano-biografia-en-tres-partes-parte-1/ Joshua Slocum, un gran marino] ({{Es}}) * [https://www.youtube.com/watch?v=tXiLzO_pmxQ YouTube video performance of "Captain Slocum Sailed Around the World" by Howard Bowe] * [https://bookbrainz.org/author/f7a44417-ea7d-45a2-9fc6-b99c3ee56056 Sailing Alone Around the World] ĉe BookBrainz * [https://musicbrainz.org/artist/9ea8e70b-822d-4e14-a787-5280e04c8f61 Sailing Alone Around the World] ĉe MusicBrainz {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Slocum, Joshua}} [[Kategorio:Britdevenaj kanadanoj]] [[Kategorio:Usonaj maristoj]] i4ykpsapi8737desfbdtv2ov5ojhovb 9372674 9372672 2026-05-14T09:47:10Z Sj1mor 12103 /* Lasta vojaĝo kaj malapero */ 9372674 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Joshua SLOCUM''' (naskiĝis la 20-an de februaro 1844 <ref name=":0">{{Cite book|title=A Short History of the Slocums, Slocumbs and Slocombs of America|last=Slocum|first=Charles Elihu|publisher=Charles Elihu Slocum|year=1882|volume=1|location=Syracuse, NY|pages=542, 551}}</ref> en [[Nov-Skotio]] – mortis je aŭ baldaŭ post la 14-a de novembro 1909) estis kanad-naskita usona maristo, aventuristo kaj fama verkisto. En 1900 li verkis pri sia vojaĝo, ''Sailing Alone Around the World'' (Velante sole ĉirkaŭ la mondo), kiu fariĝis internacia furorlibro. Li malaperis en novembro 1909 dum li estis sur sia ŝipo, la ''Spray''. == La ĉirkaŭnavigado == La 24-an de aprilo 1895, Slocum ekvelis de sia hejmhaveno [[Bostono]], [[Masaĉuseco]]. Li unue kompletigis sian vojaĝon en havenoj laŭlonge de la [[usona orienta marbordo]] kaj poste, en majo 1895, velis de [[Yarmouth (Nov-Skotio)|Yarmouth]] en [[Atlantiko|Atlantikon]], komence planante orienten ĉirkaŭnavigadon de la globo tra la [[Sueza Kanalo]]. Li atingis [[Ĝibraltaro|Ĝibraltaron]] la 4-an de aŭgusto, pasante tra Horta sur la [[Acoraj insuloj|acora insulo]] Fayal. Tie, li konvinkiĝis, ke la suda [[Mediteraneo]] estas tro danĝera por sola velisto pro la persista [[piratado]] kaj decidis ĉirkaŭnavigi la globon okcidenten en la [[Suda Hemisfero]]. De Ĝibraltaro, li ekvelis sudokcidenten, preterpasante la [[Kanariaj Insuloj|Kanarian insulon]] [[Fuerteventura]] kaj la [[Kabverdaj Insuloj|Kabverdajn insulojn]], transirante la [[Ekvatoro|ekvatoron]], kaj atingante [[Pernambuko|Pernambukon]] en [[Brazilo]] la 5-an de oktobro. Post pliaj haltoj en [[Rio-de-Ĵanejro]], [[Montevideo]] kaj [[Bonaero]], li velis al [[Punta Arenas]] en la perfida [[Magelana markolo|Magelana Markolo]] kaj de tie atingis la [[Pacifika oceano|Pacifikan Oceanon]] ĉe Kabo Pilar la 3-an de marto 1896. Tie, li estis repelita de [[ŝtormo]] kaj povis forlasi la marbordon nur kvardek tagojn poste, la 13-an de aprilo. Tra [[Insularo Juan Fernández|Robinson-Insulo]] kaj [[Samoo]], Slocum atingis [[Novkastelo|Novkastelon]], [[Aŭstralio|Aŭstralion]], la 1-an de oktobro 1896. Li restis tie dum pli ol ses monatoj, vizitante Sidnejon, [[Melburno|Melburnon]] kaj [[Tasmanio|Tasmanion]], antaŭ ol daŭrigi sian vojaĝon la 16-an de aprilo 1897. Li sekvis la orientan marbordon de Aŭstralio laŭlonge de la [[Granda Barilrifo]], velis tra la [[Toresa Markolo]], transiris la sudan [[Hinda Oceano|Hindan Oceanon]] tra [[Kristnaskinsulo]], la [[Kokosinsuloj]], [[Rodriges (insulo)|Rodriges]] kaj [[Maŭricio]], kaj atingis [[Durbano|Port Natal]], [[Sud-Afriko|Sud-Afrikon]], la 17-an de novembro 1897. Li ĉirkaŭiris la [[Kabo de Bona Espero|Kabon de Bona Espero]] kaj, post restado en [[Kaburbo]], denove velis la 26-an de marto 1898, por transiri Atlantikon en nordokcidenta direkto. Lia vojaĝo kondukis lin tra [[Insulo Sankta Heleno|Sankta Heleno]] kaj [[Ascension]], preter [[Trinidado]], tra [[Grenado]] kaj [[Dominiko]] al [[Antigvo]], kiun li atingis la 1-an de junio 1898. La fina etapo kondukis lin rekte al [[Newport (Rod-Insulo)|Newport]], [[Rod-Insulo]], kie li alvenis la 27-an de junio 1898. En tri jaroj kaj du monatoj, Slocum velis sola pli ol 46,000 mejlojn, ĉirkaŭnavigante la teron. == Lasta vojaĝo kaj malapero == [[Dosiero:Spray.jpg|maldekstra|eta|200x200ra|La velŝipo "Spray"]] La 14-an de novembro 1909, Joshua Slocum, intencante entrepreni relative mallongan vojaĝon, ekvelis de [[Martha's Vineyard]] sur la Spray, direktiĝante al [[Sudameriko]]. Ekde tiu tago, neniu plu aŭdis de li. Neniu certe scias, kio okazis al la sperta maristo kaj la jakto, kiu montris bonegan ŝiptaŭgecon dum sia ĉirkaŭnavigado. Laŭ unu teorio, Slocum mortis survoje pro sia progresinta aĝo, kaj la jakto, senkontrola, sinkis. Alia teorio estas, ke la jakto koliziis kun pli granda [[vaporŝipo]] en malbona videbleco, kaj ĝia ŝipanaro simple ne rimarkis pro la eta grandeco de la jakto (la Spray estis nur 37 futojn longa, aŭ iom pli ol 11 metroj). Tamen, precizaj informoj pri la sorto de Joshua Slocum estas nekonataj. Nur unu afero estas konata certe: post velado la 14-an de novembro, nek la Spray nek ĝia kapitano estis viditaj denove. Ĉar la celita kurso de Slocum estis en la najbareco de [[Bermudo]], lia malapero ofte estas konsiderata unu el la okazaĵoj asociitaj kun la [[mistero]] de la tiel nomata [[Bermuda triangulo|Bermuda Triangulo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{YouTube|iciZer5cbJ8|Joshua Slocum – New World Columbus – documentary}} * [http://www.joshuaslocumsocietyintl.org/ Joshua Slocum Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100110215230/http://www.joshuaslocumsocietyintl.org/|date=January 10, 2010}} la 10-an de januaro 2010, ĉe la Wayback Machine * [http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?&id_nbr=7071 Biography ĉe the ''Dictionary of Canadian Biography Online''] * {{Gutenberg author|id=1993|name=Joshua Slocum}} * [[HTML]] e-teksto de ''[http://www.allthingsransome.net/literary/slocum2.htm Sailing Alone Around the World]'' kun ilustraĵoj <!-- *[http://www.riapress.com/riapress/author.lasso?goto=28 Ebooks of Sailing Alone Around the World, Voyage of the Liberdade, and Voyage of the Destroyer, optimized for printing, plus selected Slocum bibliography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927184752/http://www.riapress.com/riapress/author.lasso?goto=28|date=September 27, 2007}} la 27-an de septembro 2007, ĉe la Wayback Machine --> * [https://web.archive.org/web/20070909060506/http://ns1763.ca/digbyco/slocumjmem.html Joshua Slocum memorial, Westport, Nova Scotia] * [https://navegaresprecioso.wordpress.com/2024/03/18/joshua-slocum-el-gran-navegante-norteamericano-biografia-en-tres-partes-parte-1/ Joshua Slocum, un gran marino] ({{Es}}) * [https://www.youtube.com/watch?v=tXiLzO_pmxQ YouTube video performance of "Captain Slocum Sailed Around the World" by Howard Bowe] * [https://bookbrainz.org/author/f7a44417-ea7d-45a2-9fc6-b99c3ee56056 Sailing Alone Around the World] ĉe BookBrainz * [https://musicbrainz.org/artist/9ea8e70b-822d-4e14-a787-5280e04c8f61 Sailing Alone Around the World] ĉe MusicBrainz {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Slocum, Joshua}} [[Kategorio:Britdevenaj kanadanoj]] [[Kategorio:Usonaj maristoj]] 6ywfaf14i6o1jct6z6nl9dielksqn59 Samuel Cabot III 0 943574 9372679 2026-05-14T09:54:54Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Samuel Cabot III''' (20-a de septembro [[1815]] - 13-a de aprilo [[1885]]) estis usona [[kuracisto]], kirurgo kaj [[ornitologo]], kaj ankaŭ membro de la riĉa kaj eminenta familio Cabot. ==Kariero== Post ricevo de sia medicina diplomo, Cabot iris al [[Parizo]] por pluaj studoj, revenante al [[Bostono]] en julio 1841. En la vintro de 1841–1842, li aliĝis al [[John Lloyd Stephens]] kaj [[Frederick Catherwood]] en ilia eksp..." 9372679 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Samuel Cabot III''' (20-a de septembro [[1815]] - 13-a de aprilo [[1885]]) estis usona [[kuracisto]], kirurgo kaj [[ornitologo]], kaj ankaŭ membro de la riĉa kaj eminenta familio Cabot. ==Kariero== Post ricevo de sia medicina diplomo, Cabot iris al [[Parizo]] por pluaj studoj, revenante al [[Bostono]] en julio 1841. En la vintro de 1841–1842, li aliĝis al [[John Lloyd Stephens]] kaj [[Frederick Catherwood]] en ilia ekspedicio al [[Jukatanio]], kie li kreis sensacion en la urbo [[Mérida (Venezuelo)|Merido]] per farado de okulkirurgio ĉe pluraj loĝantoj, kiuj suferis je [[strabismo]].<ref name="Stephens">Stephens, John Lloyd, [https://archive.org/details/incidentsoftrave11step/ ''Incidents of Travel in Yucatan'']. New York: Harper, 1858, vol. 1, pp. 107–118.</ref> (Cabot estis unu el la unuaj kuracistoj en Usono, kiuj faris ĉi tiun operacion.)<ref name=AAAS /> En 1844, li establis sian propran medicinan kaj kirurgian praktikejon en Bostono, kiun li konservis dum la resto de sia vivo.<ref name=Briggs /> Li ankaŭ servis kiel vizitanta kirurgo ĉe la Ĝenerala Hospitalo de Masaĉuseco de 1853 ĝis la tempo de sia morto, kaj iniciatis la praktikon de abdomena kirurgio tie.<ref name="AMB">Cabot, Arthur Tracy. "Samuel Cabot". En Kelly, Howard A., kaj Burrage, Walter L., [https://archive.org/details/americanmedicalb1920kell/page/188/ ''American Medical Biographies'']. Baltimore: Norman, Remington Co., 1920, pp. 188–189.</ref><ref name=AAAS /> Dum la [[Usona Enlanda Milito]] li volontulis siajn servojn kiel kirurgo por vunditaj soldatoj kaj inspektisto de armeaj hospitaloj.<ref name=AMB /> [[File:Samuel Cabot III (LC-DIG-ds-13337).jpg|thumb|alt=Samuel Cabot, ca. 1875–1885|Samuel Cabot, ĉ. 1875–1885]] qsk4v2khywn90pvip998e7qry73jf2t 9372681 9372679 2026-05-14T10:09:14Z Kani 670 9372681 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Samuel Cabot III''' (20-a de septembro [[1815]] - 13-a de aprilo [[1885]]) estis usona [[kuracisto]], kirurgo kaj [[ornitologo]], kaj ankaŭ membro de la riĉa kaj eminenta familio Cabot. ==Kariero== Post ricevo de sia medicina diplomo, Cabot iris al [[Parizo]] por pluaj studoj, revenante al [[Bostono]] en julio 1841. En la vintro de 1841–1842, li aliĝis al [[John Lloyd Stephens]] kaj [[Frederick Catherwood]] en ilia ekspedicio al [[Jukatanio]], kie li kreis sensacion en la urbo [[Mérida (Venezuelo)|Merido]] per farado de okulkirurgio ĉe pluraj loĝantoj, kiuj suferis je [[strabismo]].<ref name="Stephens">Stephens, John Lloyd, [https://archive.org/details/incidentsoftrave11step/ ''Incidents of Travel in Yucatan'']. New York: Harper, 1858, vol. 1, pp. 107–118.</ref> (Cabot estis unu el la unuaj kuracistoj en Usono, kiuj faris ĉi tiun operacion.)<ref name=AAAS /> En 1844, li establis sian propran medicinan kaj kirurgian praktikejon en Bostono, kiun li konservis dum la resto de sia vivo.<ref name=Briggs /> Li ankaŭ servis kiel vizitanta kirurgo ĉe la Ĝenerala Hospitalo de Masaĉuseco de 1853 ĝis la tempo de sia morto, kaj iniciatis la praktikon de abdomena kirurgio tie.<ref name="AMB">Cabot, Arthur Tracy. "Samuel Cabot". En Kelly, Howard A., kaj Burrage, Walter L., [https://archive.org/details/americanmedicalb1920kell/page/188/ ''American Medical Biographies'']. Baltimore: Norman, Remington Co., 1920, pp. 188–189.</ref><ref name=AAAS /> Dum la [[Usona Enlanda Milito]] li volontulis siajn servojn kiel kirurgo por vunditaj soldatoj kaj inspektisto de armeaj hospitaloj.<ref name=AMB /> [[File:Samuel Cabot III (LC-DIG-ds-13337).jpg|thumb|alt=Samuel Cabot, ca. 1875–1885|Samuel Cabot, ĉ. 1875–1885]] ===Kiel ornitologo=== Cabot evoluigis intereson pri birdoj kaj birdokolektado jam de frua aĝo. Dum sia tempo ĉe Harvard, li ofte ĉasis birdojn en la arbaroj kaj riveroj de Kembriĝo kaj Arlington, kune kun siaj fratoj James kaj Edward.<ref name="Brewster">Brewster, William. [https://archive.org/details/cu31924090273875/ ''The Birds of the Cambridge Region of Massachusetts.''] Boston, Nuttall Ornithological Club, 1906, pp. 81–84.</ref> Dum li estis en Parizo, li instigis James sendi al li kiel eble plej multajn birdohaŭtojn, ĉar amerikaj birdoj estis tre postulataj inter eŭropaj kolektantoj kaj li povus interŝanĝi ilin kontraŭ eŭropaj kaj aziaj specioj por vastigi sian propran kolekton.<ref name=Brewster /> Li kolektis grandan nombron da birdoj en [[Jukatano]] dum la ekspedicio de Stephens en 1841–1842, kaj dum la sekva jardeko li publikigis notojn kaj priskribojn de multaj el ili, inkluzive de almenaŭ dekduo, kiuj estis novaj por la scienco.<ref name=AMB /><ref name=Auk1886 /> En la 1850-aj jaroj la devoj de lia medicina laboro devigis lin rezigni pri publikigado pri ornitologiaj temoj, sed li konservis fortan intereson pri la temo ĝis la fino de sia vivo.<ref name=Brewster /><ref name=Auk1886 /> [[William Brewster (ornitologo)|William Brewster]] laŭdis lian "rimarkinde akran kaj analizan menson", kaj kredis, ke se li daŭrigus en la kampo, "li, sen dubo, fariĝus unu el la plej eminentaj ornitologoj de sia tempo."<ref name=Brewster /> Post lia morto en 1885, lia kolekto de birdoj kaj ovoj estis donita al la Bostona Societo de Naturhistorio, kie Cabot dum multaj jaroj estis la kuratoro de la birda kolekto, kaj en kies publikigaĵoj li publikigis multajn el siaj artikoloj.<ref name="Auk1886">[https://www.biodiversitylibrary.org/page/15933031 "Notes and News"]. ''The Auk'' 3, 1886, p. 144.</ref> Ĝi poste transiris al la [[Muzeo de Kompara Zoologio]] ĉe Harvard, kie la [[Tipo (biologio)|tipaj specimenoj]] de dek [[taksono]]j de jukatanaj birdoj unue priskribitaj de Cabot ankoraŭ pluvivas.<ref name="Bangs">Bangs, Outram. [https://www.biodiversitylibrary.org/page/15937385 "Cabot's Types of Yucatan Birds"]. ''The Auk'' 32, 1915, pp. 166–170.</ref> [[File:John Gould, Ceriornis caboti (Birds of Asia, vol 7, pl 48).jpg|thumb|alt=''Ceriornis caboti'' (John Gould, ''The Birds of Asia'')|[[Kabota tragopano]] (John Gould, ''The Birds of Asia'')]] Two birds were named in Cabot's honor by his contemporaries:<ref name=Bangs /> * ''[[Flavabdomena tragopano]]'' (Kabota tragopano aŭ Ĉina tragopano), azia fazano unue priskribita en 1857 kiel ''Ceriornis caboti'' fare de la angla ornitologo [[John Gould]], surbaze de specimeno pruntita al li de Cabot.<ref>''Proceedings of the Zoological Society of London'', [https://www.biodiversitylibrary.org/page/12861217 part 25, no. 337, 1857, p. 161]; Gould, John. ''The Birds of Asia''. London: 7 vol., 1850–1883, [https://www.biodiversitylibrary.org/page/39633212 vol. 7, p. 65, plate 48].</ref> * ''Coereba flaveola caboti'' (nun konsiderita subspecio de [[Banana sukerbirdo]]), por unua fojo priskribita en 1873 kiel ''Certhiola caboti'' fare de [[Spencer Fullerton Baird|Spencer Baird]], surbaze de specimeno kolektita de Cabot en la insulo [[Kozumelo]], ĉe la marbordo de Jukatano.<ref>Baird, Spencer. "Genus ''Certhiola'' Sundevall", ''The American Naturalist'' [https://www.biodiversitylibrary.org/page/41037894 7, 1873, p. 612].</ref> Krome, ŝterno kolektita en Jukatano kaj por la unua fojo priskribita de Cabot en 1847 kiel ''Sterna acuflavida''<ref>Cabot, Samuel. ''Proceedings of the Boston Society of Natural History'' [https://www.biodiversitylibrary.org/page/9490940 2, 1848, pp. 257–258].</ref> estas ordinare konata kiel "[[Kabota ŝterno]]". Je 2022, ĝi estas konsiderata propra specio (''Thalasseus acuflavidus'') fare de la [[Internacia Ornitologia Kongreso]], kvankam plimulto de aliaj aŭtoritatoj traktas ĝin kiel subspecio de la [[Sandviĉa ŝterno]] (''Thalasseus sandvicensis caboti''). 73mlblri5xonpbd0mm2b5phvies8f58 9372682 9372681 2026-05-14T10:10:37Z Kani 670 9372682 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Samuel Cabot III''' (20-a de septembro [[1815]] - 13-a de aprilo [[1885]]) estis usona [[kuracisto]], kirurgo kaj [[ornitologo]], kaj ankaŭ membro de la riĉa kaj eminenta familio Cabot. ==Kariero== Post ricevo de sia medicina diplomo, Cabot iris al [[Parizo]] por pluaj studoj, revenante al [[Bostono]] en julio 1841. En la vintro de 1841–1842, li aliĝis al [[John Lloyd Stephens]] kaj [[Frederick Catherwood]] en ilia ekspedicio al [[Jukatanio]], kie li kreis sensacion en la urbo [[Mérida (Venezuelo)|Merido]] per farado de okulkirurgio ĉe pluraj loĝantoj, kiuj suferis je [[strabismo]].<ref name="Stephens">Stephens, John Lloyd, [https://archive.org/details/incidentsoftrave11step/ ''Incidents of Travel in Yucatan'']. New York: Harper, 1858, vol. 1, pp. 107–118.</ref> (Cabot estis unu el la unuaj kuracistoj en Usono, kiuj faris ĉi tiun operacion.)<ref name=AAAS /> En 1844, li establis sian propran medicinan kaj kirurgian praktikejon en Bostono, kiun li konservis dum la resto de sia vivo.<ref name=Briggs /> Li ankaŭ servis kiel vizitanta kirurgo ĉe la Ĝenerala Hospitalo de Masaĉuseco de 1853 ĝis la tempo de sia morto, kaj iniciatis la praktikon de abdomena kirurgio tie.<ref name="AMB">Cabot, Arthur Tracy. "Samuel Cabot". En Kelly, Howard A., kaj Burrage, Walter L., [https://archive.org/details/americanmedicalb1920kell/page/188/ ''American Medical Biographies'']. Baltimore: Norman, Remington Co., 1920, pp. 188–189.</ref><ref name=AAAS /> Dum la [[Usona Enlanda Milito]] li volontulis siajn servojn kiel kirurgo por vunditaj soldatoj kaj inspektisto de armeaj hospitaloj.<ref name=AMB /> [[File:Samuel Cabot III (LC-DIG-ds-13337).jpg|thumb|maldekstre|alt=Samuel Cabot, ca. 1875–1885|Samuel Cabot, ĉ. 1875–1885]] ===Kiel ornitologo=== Cabot evoluigis intereson pri birdoj kaj birdokolektado jam de frua aĝo. Dum sia tempo ĉe Harvard, li ofte ĉasis birdojn en la arbaroj kaj riveroj de Kembriĝo kaj Arlington, kune kun siaj fratoj James kaj Edward.<ref name="Brewster">Brewster, William. [https://archive.org/details/cu31924090273875/ ''The Birds of the Cambridge Region of Massachusetts.''] Boston, Nuttall Ornithological Club, 1906, pp. 81–84.</ref> Dum li estis en Parizo, li instigis James sendi al li kiel eble plej multajn birdohaŭtojn, ĉar amerikaj birdoj estis tre postulataj inter eŭropaj kolektantoj kaj li povus interŝanĝi ilin kontraŭ eŭropaj kaj aziaj specioj por vastigi sian propran kolekton.<ref name=Brewster /> Li kolektis grandan nombron da birdoj en [[Jukatano]] dum la ekspedicio de Stephens en 1841–1842, kaj dum la sekva jardeko li publikigis notojn kaj priskribojn de multaj el ili, inkluzive de almenaŭ dekduo, kiuj estis novaj por la scienco.<ref name=AMB /><ref name=Auk1886 /> En la 1850-aj jaroj la devoj de lia medicina laboro devigis lin rezigni pri publikigado pri ornitologiaj temoj, sed li konservis fortan intereson pri la temo ĝis la fino de sia vivo.<ref name=Brewster /><ref name=Auk1886 /> [[William Brewster (ornitologo)|William Brewster]] laŭdis lian "rimarkinde akran kaj analizan menson", kaj kredis, ke se li daŭrigus en la kampo, "li, sen dubo, fariĝus unu el la plej eminentaj ornitologoj de sia tempo."<ref name=Brewster /> Post lia morto en 1885, lia kolekto de birdoj kaj ovoj estis donita al la Bostona Societo de Naturhistorio, kie Cabot dum multaj jaroj estis la kuratoro de la birda kolekto, kaj en kies publikigaĵoj li publikigis multajn el siaj artikoloj.<ref name="Auk1886">[https://www.biodiversitylibrary.org/page/15933031 "Notes and News"]. ''The Auk'' 3, 1886, p. 144.</ref> Ĝi poste transiris al la [[Muzeo de Kompara Zoologio]] ĉe Harvard, kie la [[Tipo (biologio)|tipaj specimenoj]] de dek [[taksono]]j de jukatanaj birdoj unue priskribitaj de Cabot ankoraŭ pluvivas.<ref name="Bangs">Bangs, Outram. [https://www.biodiversitylibrary.org/page/15937385 "Cabot's Types of Yucatan Birds"]. ''The Auk'' 32, 1915, pp. 166–170.</ref> [[File:John Gould, Ceriornis caboti (Birds of Asia, vol 7, pl 48).jpg|thumb|maldekstre|alt=''Ceriornis caboti'' (John Gould, ''The Birds of Asia'')|[[Kabota tragopano]] (John Gould, ''The Birds of Asia'')]] Two birds were named in Cabot's honor by his contemporaries:<ref name=Bangs /> * ''[[Flavabdomena tragopano]]'' (Kabota tragopano aŭ Ĉina tragopano), azia fazano unue priskribita en 1857 kiel ''Ceriornis caboti'' fare de la angla ornitologo [[John Gould]], surbaze de specimeno pruntita al li de Cabot.<ref>''Proceedings of the Zoological Society of London'', [https://www.biodiversitylibrary.org/page/12861217 part 25, no. 337, 1857, p. 161]; Gould, John. ''The Birds of Asia''. London: 7 vol., 1850–1883, [https://www.biodiversitylibrary.org/page/39633212 vol. 7, p. 65, plate 48].</ref> * ''Coereba flaveola caboti'' (nun konsiderita subspecio de [[Banana sukerbirdo]]), por unua fojo priskribita en 1873 kiel ''Certhiola caboti'' fare de [[Spencer Fullerton Baird|Spencer Baird]], surbaze de specimeno kolektita de Cabot en la insulo [[Kozumelo]], ĉe la marbordo de Jukatano.<ref>Baird, Spencer. "Genus ''Certhiola'' Sundevall", ''The American Naturalist'' [https://www.biodiversitylibrary.org/page/41037894 7, 1873, p. 612].</ref> Krome, ŝterno kolektita en Jukatano kaj por la unua fojo priskribita de Cabot en 1847 kiel ''Sterna acuflavida''<ref>Cabot, Samuel. ''Proceedings of the Boston Society of Natural History'' [https://www.biodiversitylibrary.org/page/9490940 2, 1848, pp. 257–258].</ref> estas ordinare konata kiel "[[Kabota ŝterno]]". Je 2022, ĝi estas konsiderata propra specio (''Thalasseus acuflavidus'') fare de la [[Internacia Ornitologia Kongreso]], kvankam plimulto de aliaj aŭtoritatoj traktas ĝin kiel subspecio de la [[Sandviĉa ŝterno]] (''Thalasseus sandvicensis caboti''). rzuswxy9dp5a5sid8hfs5fmu606wl2j 9372685 9372682 2026-05-14T10:18:11Z Kani 670 9372685 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Samuel Cabot III''' (20-a de septembro [[1815]] - 13-a de aprilo [[1885]]) estis usona [[kuracisto]], kirurgo kaj [[ornitologo]], kaj ankaŭ membro de la riĉa kaj eminenta familio Cabot. ==Kariero== Post ricevo de sia medicina diplomo, Cabot iris al [[Parizo]] por pluaj studoj, revenante al [[Bostono]] en julio 1841. En la vintro de 1841–1842, li aliĝis al [[John Lloyd Stephens]] kaj [[Frederick Catherwood]] en ilia ekspedicio al [[Jukatanio]], kie li kreis sensacion en la urbo [[Mérida (Venezuelo)|Merido]] per farado de okulkirurgio ĉe pluraj loĝantoj, kiuj suferis je [[strabismo]].<ref name="Stephens">Stephens, John Lloyd, [https://archive.org/details/incidentsoftrave11step/ ''Incidents of Travel in Yucatan'']. New York: Harper, 1858, vol. 1, pp. 107–118.</ref> (Cabot estis unu el la unuaj kuracistoj en Usono, kiuj faris ĉi tiun operacion.)<ref name=AAAS /> En 1844, li establis sian propran medicinan kaj kirurgian praktikejon en Bostono, kiun li konservis dum la resto de sia vivo.<ref name=Briggs /> Li ankaŭ servis kiel vizitanta kirurgo ĉe la Ĝenerala Hospitalo de Masaĉuseco de 1853 ĝis la tempo de sia morto, kaj iniciatis la praktikon de abdomena kirurgio tie.<ref name="AMB">Cabot, Arthur Tracy. "Samuel Cabot". En Kelly, Howard A., kaj Burrage, Walter L., [https://archive.org/details/americanmedicalb1920kell/page/188/ ''American Medical Biographies'']. Baltimore: Norman, Remington Co., 1920, pp. 188–189.</ref><ref name=AAAS /> Dum la [[Usona Enlanda Milito]] li volontulis siajn servojn kiel kirurgo por vunditaj soldatoj kaj inspektisto de armeaj hospitaloj.<ref name=AMB /> [[File:Samuel Cabot III (LC-DIG-ds-13337).jpg|thumb|maldekstre|alt=Samuel Cabot, ca. 1875–1885|Samuel Cabot, ĉ. 1875–1885]] Cabot estis [[Aboliciismo|aboliciisto]] kiu funkciis kiel sekretario por la ''New England Emigrant Aid Company'' (Novanglia Migrohelpa Kompanio), kiu laboris por haltigi la disvastiĝon de [[sklaveco]] sendante kontraŭsklavecajn setlantojn al la [[Kansasa Teritorio]] post la Kansasa-Nebraska Leĝo de 1854.<ref name=AMB /> Inter liaj aliaj filantropiaj kaj bonfaraj faroj estis volontulaj servoj al la Masaĉuseca Bebazilejo kaj la Hejmo por Malriĉaj Katolikaj Infanoj en Bostono.<ref name="AAAS">[https://www.jstor.org/stable/25129836 "Samuel Cabot, M.D."] ''Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences'' 21, 1885–1886, pp. 517–520.</ref> ===Kiel ornitologo=== Cabot evoluigis intereson pri birdoj kaj birdokolektado jam de frua aĝo. Dum sia tempo ĉe Harvard, li ofte ĉasis birdojn en la arbaroj kaj riveroj de Kembriĝo kaj Arlington, kune kun siaj fratoj James kaj Edward.<ref name="Brewster">Brewster, William. [https://archive.org/details/cu31924090273875/ ''The Birds of the Cambridge Region of Massachusetts.''] Boston, Nuttall Ornithological Club, 1906, pp. 81–84.</ref> Dum li estis en Parizo, li instigis James sendi al li kiel eble plej multajn birdohaŭtojn, ĉar amerikaj birdoj estis tre postulataj inter eŭropaj kolektantoj kaj li povus interŝanĝi ilin kontraŭ eŭropaj kaj aziaj specioj por vastigi sian propran kolekton.<ref name=Brewster /> Li kolektis grandan nombron da birdoj en [[Jukatano]] dum la ekspedicio de Stephens en 1841–1842, kaj dum la sekva jardeko li publikigis notojn kaj priskribojn de multaj el ili, inkluzive de almenaŭ dekduo, kiuj estis novaj por la scienco.<ref name=AMB /><ref name=Auk1886 /> En la 1850-aj jaroj la devoj de lia medicina laboro devigis lin rezigni pri publikigado pri ornitologiaj temoj, sed li konservis fortan intereson pri la temo ĝis la fino de sia vivo.<ref name=Brewster /><ref name=Auk1886 /> [[William Brewster (ornitologo)|William Brewster]] laŭdis lian "rimarkinde akran kaj analizan menson", kaj kredis, ke se li daŭrigus en la kampo, "li, sen dubo, fariĝus unu el la plej eminentaj ornitologoj de sia tempo."<ref name=Brewster /> Post lia morto en 1885, lia kolekto de birdoj kaj ovoj estis donita al la Bostona Societo de Naturhistorio, kie Cabot dum multaj jaroj estis la kuratoro de la birda kolekto, kaj en kies publikigaĵoj li publikigis multajn el siaj artikoloj.<ref name="Auk1886">[https://www.biodiversitylibrary.org/page/15933031 "Notes and News"]. ''The Auk'' 3, 1886, p. 144.</ref> Ĝi poste transiris al la [[Muzeo de Kompara Zoologio]] ĉe Harvard, kie la [[Tipo (biologio)|tipaj specimenoj]] de dek [[taksono]]j de jukatanaj birdoj unue priskribitaj de Cabot ankoraŭ pluvivas.<ref name="Bangs">Bangs, Outram. [https://www.biodiversitylibrary.org/page/15937385 "Cabot's Types of Yucatan Birds"]. ''The Auk'' 32, 1915, pp. 166–170.</ref> [[File:John Gould, Ceriornis caboti (Birds of Asia, vol 7, pl 48).jpg|thumb|maldekstre|alt=''Ceriornis caboti'' (John Gould, ''The Birds of Asia'')|[[Kabota tragopano]] (John Gould, ''The Birds of Asia'')]] Du birdospecioj estis nomitaj honore de Cabot fare de liaj samtempuloj:<ref name=Bangs /> * ''[[Flavabdomena tragopano]]'' (Kabota tragopano aŭ Ĉina tragopano), azia fazano unue priskribita en 1857 kiel ''Ceriornis caboti'' fare de la angla ornitologo [[John Gould]], surbaze de specimeno pruntita al li de Cabot.<ref>''Proceedings of the Zoological Society of London'', [https://www.biodiversitylibrary.org/page/12861217 part 25, no. 337, 1857, p. 161]; Gould, John. ''The Birds of Asia''. London: 7 vol., 1850–1883, [https://www.biodiversitylibrary.org/page/39633212 vol. 7, p. 65, plate 48].</ref> * ''Coereba flaveola caboti'' (nun konsiderita subspecio de [[Banana sukerbirdo]]), por unua fojo priskribita en 1873 kiel ''Certhiola caboti'' fare de [[Spencer Fullerton Baird|Spencer Baird]], surbaze de specimeno kolektita de Cabot en la insulo [[Kozumelo]], ĉe la marbordo de Jukatano.<ref>Baird, Spencer. "Genus ''Certhiola'' Sundevall", ''The American Naturalist'' [https://www.biodiversitylibrary.org/page/41037894 7, 1873, p. 612].</ref> Krome, ŝterno kolektita en Jukatano kaj por la unua fojo priskribita de Cabot en 1847 kiel ''Sterna acuflavida''<ref>Cabot, Samuel. ''Proceedings of the Boston Society of Natural History'' [https://www.biodiversitylibrary.org/page/9490940 2, 1848, pp. 257–258].</ref> estas ordinare konata kiel "[[Kabota ŝterno]]". Je 2022, ĝi estas konsiderata propra specio (''Thalasseus acuflavidus'') fare de la [[Internacia Ornitologia Kongreso]], kvankam plimulto de aliaj aŭtoritatoj traktas ĝin kiel subspecio de la [[Sandviĉa ŝterno]] (''Thalasseus sandvicensis caboti''). ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://avibase.bsc-eoc.org/author.jsp?id=456 Birdoj priskribitaj de Samuel Cabot] (Avibase) * [https://www.findagrave.com/memorial/95858961/samuel-cabot ĉe Find a Grave] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Cabot, Samuel III}} [[Kategorio:Usonaj ornitologoj]] [[Kategorio:Usonaj kontraŭsklavistoj]] [[Kategorio:Usonaj kuracistoj]] 2orlwwv1sq1kan9syvusxrhfpwlq4nr 9372687 9372685 2026-05-14T10:20:19Z Kani 670 9372687 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Samuel Cabot III''' (20-a de septembro [[1815]] - 13-a de aprilo [[1885]]) estis usona [[kuracisto]], kirurgo kaj [[ornitologo]], kaj ankaŭ membro de la riĉa kaj eminenta familio Cabot. ==Kariero== Post ricevo de sia medicina diplomo, Cabot iris al [[Parizo]] por pluaj studoj, revenante al [[Bostono]] en julio 1841. En la vintro de 1841–1842, li aliĝis al [[John Lloyd Stephens]] kaj [[Frederick Catherwood]] en ilia ekspedicio al [[Jukatanio]], kie li kreis sensacion en la urbo [[Mérida (Venezuelo)|Merido]] per farado de okulkirurgio ĉe pluraj loĝantoj, kiuj suferis je [[strabismo]].<ref name="Stephens">Stephens, John Lloyd, [https://archive.org/details/incidentsoftrave11step/ ''Incidents of Travel in Yucatan'']. New York: Harper, 1858, vol. 1, pp. 107–118.</ref> (Cabot estis unu el la unuaj kuracistoj en Usono, kiuj faris ĉi tiun operacion.)<ref name=AAAS /> En 1844, li establis sian propran medicinan kaj kirurgian praktikejon en Bostono, kiun li konservis dum la resto de sia vivo.<ref name=Briggs > Briggs, L. Vernon. [https://archive.org/details/historygenealogy00brig_3/ History and Genealogy of the Cabot Family.] Boston: C. E. Goodspeed, 1927, vol. 2, pp. 685–686. </ref> Li ankaŭ servis kiel vizitanta kirurgo ĉe la Ĝenerala Hospitalo de Masaĉuseco de 1853 ĝis la tempo de sia morto, kaj iniciatis la praktikon de abdomena kirurgio tie.<ref name="AMB">Cabot, Arthur Tracy. "Samuel Cabot". En Kelly, Howard A., kaj Burrage, Walter L., [https://archive.org/details/americanmedicalb1920kell/page/188/ ''American Medical Biographies'']. Baltimore: Norman, Remington Co., 1920, pp. 188–189.</ref><ref name=AAAS /> Dum la [[Usona Enlanda Milito]] li volontulis siajn servojn kiel kirurgo por vunditaj soldatoj kaj inspektisto de armeaj hospitaloj.<ref name=AMB /> [[File:Samuel Cabot III (LC-DIG-ds-13337).jpg|thumb|maldekstre|alt=Samuel Cabot, ca. 1875–1885|Samuel Cabot, ĉ. 1875–1885]] Cabot estis [[Aboliciismo|aboliciisto]] kiu funkciis kiel sekretario por la ''New England Emigrant Aid Company'' (Novanglia Migrohelpa Kompanio), kiu laboris por haltigi la disvastiĝon de [[sklaveco]] sendante kontraŭsklavecajn setlantojn al la [[Kansasa Teritorio]] post la Kansasa-Nebraska Leĝo de 1854.<ref name=AMB /> Inter liaj aliaj filantropiaj kaj bonfaraj faroj estis volontulaj servoj al la Masaĉuseca Bebazilejo kaj la Hejmo por Malriĉaj Katolikaj Infanoj en Bostono.<ref name="AAAS">[https://www.jstor.org/stable/25129836 "Samuel Cabot, M.D."] ''Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences'' 21, 1885–1886, pp. 517–520.</ref> ===Kiel ornitologo=== Cabot evoluigis intereson pri birdoj kaj birdokolektado jam de frua aĝo. Dum sia tempo ĉe Harvard, li ofte ĉasis birdojn en la arbaroj kaj riveroj de Kembriĝo kaj Arlington, kune kun siaj fratoj James kaj Edward.<ref name="Brewster">Brewster, William. [https://archive.org/details/cu31924090273875/ ''The Birds of the Cambridge Region of Massachusetts.''] Boston, Nuttall Ornithological Club, 1906, pp. 81–84.</ref> Dum li estis en Parizo, li instigis James sendi al li kiel eble plej multajn birdohaŭtojn, ĉar amerikaj birdoj estis tre postulataj inter eŭropaj kolektantoj kaj li povus interŝanĝi ilin kontraŭ eŭropaj kaj aziaj specioj por vastigi sian propran kolekton.<ref name=Brewster /> Li kolektis grandan nombron da birdoj en [[Jukatano]] dum la ekspedicio de Stephens en 1841–1842, kaj dum la sekva jardeko li publikigis notojn kaj priskribojn de multaj el ili, inkluzive de almenaŭ dekduo, kiuj estis novaj por la scienco.<ref name=AMB /><ref name=Auk1886 /> En la 1850-aj jaroj la devoj de lia medicina laboro devigis lin rezigni pri publikigado pri ornitologiaj temoj, sed li konservis fortan intereson pri la temo ĝis la fino de sia vivo.<ref name=Brewster /><ref name=Auk1886 /> [[William Brewster (ornitologo)|William Brewster]] laŭdis lian "rimarkinde akran kaj analizan menson", kaj kredis, ke se li daŭrigus en la kampo, "li, sen dubo, fariĝus unu el la plej eminentaj ornitologoj de sia tempo."<ref name=Brewster /> Post lia morto en 1885, lia kolekto de birdoj kaj ovoj estis donita al la Bostona Societo de Naturhistorio, kie Cabot dum multaj jaroj estis la kuratoro de la birda kolekto, kaj en kies publikigaĵoj li publikigis multajn el siaj artikoloj.<ref name="Auk1886">[https://www.biodiversitylibrary.org/page/15933031 "Notes and News"]. ''The Auk'' 3, 1886, p. 144.</ref> Ĝi poste transiris al la [[Muzeo de Kompara Zoologio]] ĉe Harvard, kie la [[Tipo (biologio)|tipaj specimenoj]] de dek [[taksono]]j de jukatanaj birdoj unue priskribitaj de Cabot ankoraŭ pluvivas.<ref name="Bangs">Bangs, Outram. [https://www.biodiversitylibrary.org/page/15937385 "Cabot's Types of Yucatan Birds"]. ''The Auk'' 32, 1915, pp. 166–170.</ref> [[File:John Gould, Ceriornis caboti (Birds of Asia, vol 7, pl 48).jpg|thumb|maldekstre|alt=''Ceriornis caboti'' (John Gould, ''The Birds of Asia'')|[[Kabota tragopano]] (John Gould, ''The Birds of Asia'')]] Du birdospecioj estis nomitaj honore de Cabot fare de liaj samtempuloj:<ref name=Bangs /> * ''[[Flavabdomena tragopano]]'' (Kabota tragopano aŭ Ĉina tragopano), azia fazano unue priskribita en 1857 kiel ''Ceriornis caboti'' fare de la angla ornitologo [[John Gould]], surbaze de specimeno pruntita al li de Cabot.<ref>''Proceedings of the Zoological Society of London'', [https://www.biodiversitylibrary.org/page/12861217 part 25, no. 337, 1857, p. 161]; Gould, John. ''The Birds of Asia''. London: 7 vol., 1850–1883, [https://www.biodiversitylibrary.org/page/39633212 vol. 7, p. 65, plate 48].</ref> * ''Coereba flaveola caboti'' (nun konsiderita subspecio de [[Banana sukerbirdo]]), por unua fojo priskribita en 1873 kiel ''Certhiola caboti'' fare de [[Spencer Fullerton Baird|Spencer Baird]], surbaze de specimeno kolektita de Cabot en la insulo [[Kozumelo]], ĉe la marbordo de Jukatano.<ref>Baird, Spencer. "Genus ''Certhiola'' Sundevall", ''The American Naturalist'' [https://www.biodiversitylibrary.org/page/41037894 7, 1873, p. 612].</ref> Krome, ŝterno kolektita en Jukatano kaj por la unua fojo priskribita de Cabot en 1847 kiel ''Sterna acuflavida''<ref>Cabot, Samuel. ''Proceedings of the Boston Society of Natural History'' [https://www.biodiversitylibrary.org/page/9490940 2, 1848, pp. 257–258].</ref> estas ordinare konata kiel "[[Kabota ŝterno]]". Je 2022, ĝi estas konsiderata propra specio (''Thalasseus acuflavidus'') fare de la [[Internacia Ornitologia Kongreso]], kvankam plimulto de aliaj aŭtoritatoj traktas ĝin kiel subspecio de la [[Sandviĉa ŝterno]] (''Thalasseus sandvicensis caboti''). ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://avibase.bsc-eoc.org/author.jsp?id=456 Birdoj priskribitaj de Samuel Cabot] (Avibase) * [https://www.findagrave.com/memorial/95858961/samuel-cabot ĉe Find a Grave] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Cabot, Samuel III}} [[Kategorio:Usonaj ornitologoj]] [[Kategorio:Usonaj kontraŭsklavistoj]] [[Kategorio:Usonaj kuracistoj]] 154m70g26fhaqeajx5jr19xkxx38h38 9372688 9372687 2026-05-14T10:21:10Z Kani 670 /* Kariero */ 9372688 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Samuel Cabot III''' (20-a de septembro [[1815]] - 13-a de aprilo [[1885]]) estis usona [[kuracisto]], kirurgo kaj [[ornitologo]], kaj ankaŭ membro de la riĉa kaj eminenta familio Cabot. ==Kariero== Post ricevo de sia medicina diplomo, Cabot iris al [[Parizo]] por pluaj studoj, revenante al [[Bostono]] en julio 1841. En la vintro de 1841–1842, li aliĝis al [[John Lloyd Stephens]] kaj [[Frederick Catherwood]] en ilia ekspedicio al [[Jukatanio]], kie li kreis sensacion en la urbo [[Mérida (Venezuelo)|Merido]] per farado de okulkirurgio ĉe pluraj loĝantoj, kiuj suferis je [[strabismo]].<ref name="Stephens">Stephens, John Lloyd, [https://archive.org/details/incidentsoftrave11step/ ''Incidents of Travel in Yucatan'']. New York: Harper, 1858, vol. 1, pp. 107–118.</ref> (Cabot estis unu el la unuaj kuracistoj en Usono, kiuj faris ĉi tiun operacion.)<ref name=AAAS /> En 1844, li establis sian propran medicinan kaj kirurgian praktikejon en Bostono, kiun li konservis dum la resto de sia vivo.<ref name=Briggs > Briggs, L. Vernon. [https://archive.org/details/historygenealogy00brig_3/ History and Genealogy of the Cabot Family.] Boston: C. E. Goodspeed, 1927, vol. 2, pp. 685–686. </ref> Li ankaŭ servis kiel vizitanta kirurgo ĉe la Ĝenerala Hospitalo de Masaĉuseco de 1853 ĝis la tempo de sia morto, kaj iniciatis la praktikon de abdomena kirurgio tie.<ref name="AMB">Cabot, Arthur Tracy. "Samuel Cabot". En Kelly, Howard A., kaj Burrage, Walter L., [https://archive.org/details/americanmedicalb1920kell/page/188/ ''American Medical Biographies'']. Baltimore: Norman, Remington Co., 1920, pp. 188–189.</ref><ref name=AAAS /> Dum la [[Usona Enlanda Milito]] li volontulis siajn servojn kiel kirurgo por vunditaj soldatoj kaj inspektisto de armeaj hospitaloj.<ref name=AMB /> [[File:Samuel Cabot III (LC-DIG-ds-13337).jpg|thumb|maldekstre|alt=Samuel Cabot, ca. 1875–1885|Samuel Cabot, ĉ. 1875–1885]] Cabot estis [[Aboliciismo|aboliciisto]] kiu funkciis kiel sekretario por la ''New England Emigrant Aid Company'' (Novanglia Migrohelpa Kompanio), kiu laboris por haltigi la disvastiĝon de [[sklaveco]] sendante kontraŭsklavecajn setlantojn al la Kansasa Teritorio post la Kansasa-Nebraska Leĝo de 1854.<ref name=AMB /> Inter liaj aliaj filantropiaj kaj bonfaraj faroj estis volontulaj servoj al la Masaĉuseca Bebazilejo kaj la Hejmo por Malriĉaj Katolikaj Infanoj en Bostono.<ref name="AAAS">[https://www.jstor.org/stable/25129836 "Samuel Cabot, M.D."] ''Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences'' 21, 1885–1886, pp. 517–520.</ref> ===Kiel ornitologo=== Cabot evoluigis intereson pri birdoj kaj birdokolektado jam de frua aĝo. Dum sia tempo ĉe Harvard, li ofte ĉasis birdojn en la arbaroj kaj riveroj de Kembriĝo kaj Arlington, kune kun siaj fratoj James kaj Edward.<ref name="Brewster">Brewster, William. [https://archive.org/details/cu31924090273875/ ''The Birds of the Cambridge Region of Massachusetts.''] Boston, Nuttall Ornithological Club, 1906, pp. 81–84.</ref> Dum li estis en Parizo, li instigis James sendi al li kiel eble plej multajn birdohaŭtojn, ĉar amerikaj birdoj estis tre postulataj inter eŭropaj kolektantoj kaj li povus interŝanĝi ilin kontraŭ eŭropaj kaj aziaj specioj por vastigi sian propran kolekton.<ref name=Brewster /> Li kolektis grandan nombron da birdoj en [[Jukatano]] dum la ekspedicio de Stephens en 1841–1842, kaj dum la sekva jardeko li publikigis notojn kaj priskribojn de multaj el ili, inkluzive de almenaŭ dekduo, kiuj estis novaj por la scienco.<ref name=AMB /><ref name=Auk1886 /> En la 1850-aj jaroj la devoj de lia medicina laboro devigis lin rezigni pri publikigado pri ornitologiaj temoj, sed li konservis fortan intereson pri la temo ĝis la fino de sia vivo.<ref name=Brewster /><ref name=Auk1886 /> [[William Brewster (ornitologo)|William Brewster]] laŭdis lian "rimarkinde akran kaj analizan menson", kaj kredis, ke se li daŭrigus en la kampo, "li, sen dubo, fariĝus unu el la plej eminentaj ornitologoj de sia tempo."<ref name=Brewster /> Post lia morto en 1885, lia kolekto de birdoj kaj ovoj estis donita al la Bostona Societo de Naturhistorio, kie Cabot dum multaj jaroj estis la kuratoro de la birda kolekto, kaj en kies publikigaĵoj li publikigis multajn el siaj artikoloj.<ref name="Auk1886">[https://www.biodiversitylibrary.org/page/15933031 "Notes and News"]. ''The Auk'' 3, 1886, p. 144.</ref> Ĝi poste transiris al la [[Muzeo de Kompara Zoologio]] ĉe Harvard, kie la [[Tipo (biologio)|tipaj specimenoj]] de dek [[taksono]]j de jukatanaj birdoj unue priskribitaj de Cabot ankoraŭ pluvivas.<ref name="Bangs">Bangs, Outram. [https://www.biodiversitylibrary.org/page/15937385 "Cabot's Types of Yucatan Birds"]. ''The Auk'' 32, 1915, pp. 166–170.</ref> [[File:John Gould, Ceriornis caboti (Birds of Asia, vol 7, pl 48).jpg|thumb|maldekstre|alt=''Ceriornis caboti'' (John Gould, ''The Birds of Asia'')|[[Kabota tragopano]] (John Gould, ''The Birds of Asia'')]] Du birdospecioj estis nomitaj honore de Cabot fare de liaj samtempuloj:<ref name=Bangs /> * ''[[Flavabdomena tragopano]]'' (Kabota tragopano aŭ Ĉina tragopano), azia fazano unue priskribita en 1857 kiel ''Ceriornis caboti'' fare de la angla ornitologo [[John Gould]], surbaze de specimeno pruntita al li de Cabot.<ref>''Proceedings of the Zoological Society of London'', [https://www.biodiversitylibrary.org/page/12861217 part 25, no. 337, 1857, p. 161]; Gould, John. ''The Birds of Asia''. London: 7 vol., 1850–1883, [https://www.biodiversitylibrary.org/page/39633212 vol. 7, p. 65, plate 48].</ref> * ''Coereba flaveola caboti'' (nun konsiderita subspecio de [[Banana sukerbirdo]]), por unua fojo priskribita en 1873 kiel ''Certhiola caboti'' fare de [[Spencer Fullerton Baird|Spencer Baird]], surbaze de specimeno kolektita de Cabot en la insulo [[Kozumelo]], ĉe la marbordo de Jukatano.<ref>Baird, Spencer. "Genus ''Certhiola'' Sundevall", ''The American Naturalist'' [https://www.biodiversitylibrary.org/page/41037894 7, 1873, p. 612].</ref> Krome, ŝterno kolektita en Jukatano kaj por la unua fojo priskribita de Cabot en 1847 kiel ''Sterna acuflavida''<ref>Cabot, Samuel. ''Proceedings of the Boston Society of Natural History'' [https://www.biodiversitylibrary.org/page/9490940 2, 1848, pp. 257–258].</ref> estas ordinare konata kiel "[[Kabota ŝterno]]". Je 2022, ĝi estas konsiderata propra specio (''Thalasseus acuflavidus'') fare de la [[Internacia Ornitologia Kongreso]], kvankam plimulto de aliaj aŭtoritatoj traktas ĝin kiel subspecio de la [[Sandviĉa ŝterno]] (''Thalasseus sandvicensis caboti''). ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://avibase.bsc-eoc.org/author.jsp?id=456 Birdoj priskribitaj de Samuel Cabot] (Avibase) * [https://www.findagrave.com/memorial/95858961/samuel-cabot ĉe Find a Grave] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Cabot, Samuel III}} [[Kategorio:Usonaj ornitologoj]] [[Kategorio:Usonaj kontraŭsklavistoj]] [[Kategorio:Usonaj kuracistoj]] eszczqyqhpkjg81dqf29on4np9yn9ne 9372690 9372688 2026-05-14T10:21:45Z Kani 670 /* Kiel ornitologo */ 9372690 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Samuel Cabot III''' (20-a de septembro [[1815]] - 13-a de aprilo [[1885]]) estis usona [[kuracisto]], kirurgo kaj [[ornitologo]], kaj ankaŭ membro de la riĉa kaj eminenta familio Cabot. ==Kariero== Post ricevo de sia medicina diplomo, Cabot iris al [[Parizo]] por pluaj studoj, revenante al [[Bostono]] en julio 1841. En la vintro de 1841–1842, li aliĝis al [[John Lloyd Stephens]] kaj [[Frederick Catherwood]] en ilia ekspedicio al [[Jukatanio]], kie li kreis sensacion en la urbo [[Mérida (Venezuelo)|Merido]] per farado de okulkirurgio ĉe pluraj loĝantoj, kiuj suferis je [[strabismo]].<ref name="Stephens">Stephens, John Lloyd, [https://archive.org/details/incidentsoftrave11step/ ''Incidents of Travel in Yucatan'']. New York: Harper, 1858, vol. 1, pp. 107–118.</ref> (Cabot estis unu el la unuaj kuracistoj en Usono, kiuj faris ĉi tiun operacion.)<ref name=AAAS /> En 1844, li establis sian propran medicinan kaj kirurgian praktikejon en Bostono, kiun li konservis dum la resto de sia vivo.<ref name=Briggs > Briggs, L. Vernon. [https://archive.org/details/historygenealogy00brig_3/ History and Genealogy of the Cabot Family.] Boston: C. E. Goodspeed, 1927, vol. 2, pp. 685–686. </ref> Li ankaŭ servis kiel vizitanta kirurgo ĉe la Ĝenerala Hospitalo de Masaĉuseco de 1853 ĝis la tempo de sia morto, kaj iniciatis la praktikon de abdomena kirurgio tie.<ref name="AMB">Cabot, Arthur Tracy. "Samuel Cabot". En Kelly, Howard A., kaj Burrage, Walter L., [https://archive.org/details/americanmedicalb1920kell/page/188/ ''American Medical Biographies'']. Baltimore: Norman, Remington Co., 1920, pp. 188–189.</ref><ref name=AAAS /> Dum la [[Usona Enlanda Milito]] li volontulis siajn servojn kiel kirurgo por vunditaj soldatoj kaj inspektisto de armeaj hospitaloj.<ref name=AMB /> [[File:Samuel Cabot III (LC-DIG-ds-13337).jpg|thumb|maldekstre|alt=Samuel Cabot, ca. 1875–1885|Samuel Cabot, ĉ. 1875–1885]] Cabot estis [[Aboliciismo|aboliciisto]] kiu funkciis kiel sekretario por la ''New England Emigrant Aid Company'' (Novanglia Migrohelpa Kompanio), kiu laboris por haltigi la disvastiĝon de [[sklaveco]] sendante kontraŭsklavecajn setlantojn al la Kansasa Teritorio post la Kansasa-Nebraska Leĝo de 1854.<ref name=AMB /> Inter liaj aliaj filantropiaj kaj bonfaraj faroj estis volontulaj servoj al la Masaĉuseca Bebazilejo kaj la Hejmo por Malriĉaj Katolikaj Infanoj en Bostono.<ref name="AAAS">[https://www.jstor.org/stable/25129836 "Samuel Cabot, M.D."] ''Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences'' 21, 1885–1886, pp. 517–520.</ref> ===Kiel ornitologo=== Cabot evoluigis intereson pri birdoj kaj birdokolektado jam de frua aĝo. Dum sia tempo ĉe Harvard, li ofte ĉasis birdojn en la arbaroj kaj riveroj de Kembriĝo kaj Arlington, kune kun siaj fratoj James kaj Edward.<ref name="Brewster">Brewster, William. [https://archive.org/details/cu31924090273875/ ''The Birds of the Cambridge Region of Massachusetts.''] Boston, Nuttall Ornithological Club, 1906, pp. 81–84.</ref> Dum li estis en Parizo, li instigis James sendi al li kiel eble plej multajn birdohaŭtojn, ĉar amerikaj birdoj estis tre postulataj inter eŭropaj kolektantoj kaj li povus interŝanĝi ilin kontraŭ eŭropaj kaj aziaj specioj por vastigi sian propran kolekton.<ref name=Brewster /> Li kolektis grandan nombron da birdoj en [[Jukatano]] dum la ekspedicio de Stephens en 1841–1842, kaj dum la sekva jardeko li publikigis notojn kaj priskribojn de multaj el ili, inkluzive de almenaŭ dekduo, kiuj estis novaj por la scienco.<ref name=AMB /><ref name=Auk1886 /> En la 1850-aj jaroj la devoj de lia medicina laboro devigis lin rezigni pri publikigado pri ornitologiaj temoj, sed li konservis fortan intereson pri la temo ĝis la fino de sia vivo.<ref name=Brewster /><ref name=Auk1886 /> [[William Brewster (ornitologo)|William Brewster]] laŭdis lian "rimarkinde akran kaj analizan menson", kaj kredis, ke se li daŭrigus en la kampo, "li, sen dubo, fariĝus unu el la plej eminentaj ornitologoj de sia tempo."<ref name=Brewster /> Post lia morto en 1885, lia kolekto de birdoj kaj ovoj estis donita al la Bostona Societo de Naturhistorio, kie Cabot dum multaj jaroj estis la kuratoro de la birda kolekto, kaj en kies publikigaĵoj li publikigis multajn el siaj artikoloj.<ref name="Auk1886">[https://www.biodiversitylibrary.org/page/15933031 "Notes and News"]. ''The Auk'' 3, 1886, p. 144.</ref> Ĝi poste transiris al la [[Muzeo de Kompara Zoologio]] ĉe Harvard, kie la [[Tipo (biologio)|tipaj specimenoj]] de dek [[taksono]]j de jukatanaj birdoj unue priskribitaj de Cabot ankoraŭ pluvivas.<ref name="Bangs">Bangs, Outram. [https://www.biodiversitylibrary.org/page/15937385 "Cabot's Types of Yucatan Birds"]. ''The Auk'' 32, 1915, pp. 166–170.</ref> [[File:John Gould, Ceriornis caboti (Birds of Asia, vol 7, pl 48).jpg|thumb|maldekstre|alt=''Ceriornis caboti'' (John Gould, ''The Birds of Asia'')|[[Kabota tragopano]] (John Gould, ''The Birds of Asia'')]] Du birdospecioj estis nomitaj honore de Cabot fare de liaj samtempuloj:<ref name=Bangs /> * [[Flavabdomena tragopano]] (Kabota tragopano aŭ Ĉina tragopano), azia fazano unue priskribita en 1857 kiel ''Ceriornis caboti'' fare de la angla ornitologo [[John Gould]], surbaze de specimeno pruntita al li de Cabot.<ref>''Proceedings of the Zoological Society of London'', [https://www.biodiversitylibrary.org/page/12861217 part 25, no. 337, 1857, p. 161]; Gould, John. ''The Birds of Asia''. London: 7 vol., 1850–1883, [https://www.biodiversitylibrary.org/page/39633212 vol. 7, p. 65, plate 48].</ref> * ''Coereba flaveola caboti'' (nun konsiderita subspecio de [[Banana sukerbirdo]]), por unua fojo priskribita en 1873 kiel ''Certhiola caboti'' fare de [[Spencer Fullerton Baird|Spencer Baird]], surbaze de specimeno kolektita de Cabot en la insulo [[Kozumelo]], ĉe la marbordo de Jukatano.<ref>Baird, Spencer. "Genus ''Certhiola'' Sundevall", ''The American Naturalist'' [https://www.biodiversitylibrary.org/page/41037894 7, 1873, p. 612].</ref> Krome, ŝterno kolektita en Jukatano kaj por la unua fojo priskribita de Cabot en 1847 kiel ''Sterna acuflavida''<ref>Cabot, Samuel. ''Proceedings of the Boston Society of Natural History'' [https://www.biodiversitylibrary.org/page/9490940 2, 1848, pp. 257–258].</ref> estas ordinare konata kiel "[[Kabota ŝterno]]". Je 2022, ĝi estas konsiderata propra specio (''Thalasseus acuflavidus'') fare de la [[Internacia Ornitologia Kongreso]], kvankam plimulto de aliaj aŭtoritatoj traktas ĝin kiel subspecio de la [[Sandviĉa ŝterno]] (''Thalasseus sandvicensis caboti''). ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://avibase.bsc-eoc.org/author.jsp?id=456 Birdoj priskribitaj de Samuel Cabot] (Avibase) * [https://www.findagrave.com/memorial/95858961/samuel-cabot ĉe Find a Grave] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Cabot, Samuel III}} [[Kategorio:Usonaj ornitologoj]] [[Kategorio:Usonaj kontraŭsklavistoj]] [[Kategorio:Usonaj kuracistoj]] d0k2z52uxymdb8851xv7upi1k5y2l3b Pirueto 0 943575 9372680 2026-05-14T10:08:56Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "'''pirueto''' laŭ esperantaj vortatoj kiaj [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV) estas kompleta turniĝo, kiun dancisto faras rapide sur unu piedpinto.<ref>[https://vortaro.net/#pirueto_kd kapvorto ''pirueto'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta kaj presita versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 829</ref> La termino gravas aparte en * [[baleto]], * [[arta sketado]] kaj * [[arta rulsketado]]. =..." 9372680 wikitext text/x-wiki '''pirueto''' laŭ esperantaj vortatoj kiaj [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV) estas kompleta turniĝo, kiun dancisto faras rapide sur unu piedpinto.<ref>[https://vortaro.net/#pirueto_kd kapvorto ''pirueto'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta kaj presita versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 829</ref> La termino gravas aparte en * [[baleto]], * [[arta sketado]] kaj * [[arta rulsketado]]. == Referencoj == {{Referencoj}} <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|dancado}} [[Kategorio:baleto]] [[Kategorio:arta sketado]] <!--[[Kategorio:arta rulsketado]]--> dmjy802ir8mslkd7wyxo0yxp734664a 9372683 9372680 2026-05-14T10:17:06Z ThomasPusch 1869 9372683 wikitext text/x-wiki '''pirueto''' laŭ esperantaj vortatoj kiaj [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV) estas kompleta turniĝo (aŭ pluraj), kiun dancisto faras rapide sur unu piedpinto.<ref>[https://vortaro.net/#pirueto_kd kapvorto ''pirueto'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta kaj presita versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 829</ref> La vorto venas de la substantivo ''pirouette'' aŭ verbo ''pirouetter'' el la [[franca lingvo]], kun signifo "cirkuli ĉirkaŭ sia korpa [[akso]]" (en mekaniko oni ankaŭ dirus "[[rotacio|rotacii]]") aŭ "rapide ŝanĝi sian starpunkton". La termino gravas aparte en * [[baleto]], * [[arta sketado]] kaj * [[arta rulsketado]]. == Referencoj == {{Referencoj}} <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|dancado}} [[Kategorio:baleto]] [[Kategorio:arta sketado]] <!--[[Kategorio:arta rulsketado]]--> kyojv0zssct6uocs3krnrvrkzvcx63d 9372689 9372683 2026-05-14T10:21:12Z ThomasPusch 1869 9372689 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Pirouette.gif|eta|150ra|{{center|<small>pirueto de virino dum duopa dancero, france nomata ''pas de deux'', de [[baleto]]</small>}}]] '''Pirueto''' laŭ [[Listo de Esperanto-vortaroj|esperantaj vortaroj]] kiaj [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV) estas kompleta turniĝo (aŭ pluraj), kiun dancisto faras rapide sur unu piedpinto.<ref>[https://vortaro.net/#pirueto_kd kapvorto ''pirueto'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta kaj presita versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 829</ref> La vorto venas de la substantivo ''pirouette'' aŭ verbo ''pirouetter'' el la [[franca lingvo]], kun signifo "cirkuli ĉirkaŭ sia korpa [[akso]]" (en mekaniko oni ankaŭ dirus "[[rotacio|rotacii]]") aŭ "rapide ŝanĝi sian starpunkton". La termino gravas aparte en * [[baleto]], * [[arta sketado]] kaj * [[arta rulsketado]]. == Referencoj == {{Referencoj}} <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|dancado}} [[Kategorio:baleto]] [[Kategorio:arta sketado]] <!--[[Kategorio:arta rulsketado]]--> sgxfvcdn15g8aacw5jjneb49oofl03n György János 0 943576 9372718 2026-05-14T11:35:37Z Crosstor 3176 armea kuracisto 9372718 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Georgo|György]] [[Johano|János]]''' [djordj jAnoŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''János György''' estis [[Hungario|hungara]] [[armea kuracisto]], [[oficiro]], [[kirurgo]], [[traŭmatologo]]. Lia origina familia nomo estis ''Schőn'' [ŝon]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM95679 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=666250&date=2026-05-14 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1914|10|9}} en [[Debrecen]], li mortis {{mortotago|1978|10|30}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Li akiris medicinan diplomon en [[Universitato de Debrecen|Scienca Universitato István Tisza]] en [[1938]]. Post la diplomo li praktikadis en malsanulejo en Budapeŝto 3 jarojn, poste li estis trudlaboristo pro sia judeco. Inter 1943–1948 li estis militkaptito en [[Sovetunio]], hejmenveninte li estis [[majoro]] en la hungara armeo. En la [[Universitato Semmelweis|Budapeŝta Medicinscienca Universitato]] li estis [[asistanto]] (1950–1951), poste li kuracadis en hungara hospitalo de [[Nord-Koreio]]. Hejmenveninte li estis ĉefkuracisto en la centra armea hospitalo, ekde 1957 ĝis sia emeritiĝo en 1977 li estis hospitalestro en rango generalo. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1962 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Li ricevis [[premio]]jn en 1952 kaj 1963. == Elektitaj kontribuoj == * German, L. I.: ''A harcos egyház filozófiája.'' (tradukaĵo, 1949) * ''A vérátömlesztés napjainkban.'' (1950) * ''Baleseti sérültek komplex kezelése.'' (filmo, 1950) * ''Sérültek korszerű gyógyítása. A komplex funkcionális kezelés alapjai.'' ([[monografio]], 1952) * ''Kórházi tapasztalatok tömeges lőtt sérülések ellátása terén.'' (1958) * ''Sebészi munka szervezése korszerű tábori viszonyok között.'' ([[disertaĵo]], 1961) * ''Égési sérülések. Tanulmánygyűjtemény.'' (kunredaktoro, 1966; 2-a eldono: 1967) * ''A katonaorvosok szerepe a magyar orvostudomány fejlődésében a felszabadulástól napjainkig.'' (1976) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC06879/06966.htm biografio hungare kun foto] * [https://mail.nevpont.hu/palyakep/janos-gyorgy-b4189 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Janos Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj kirurgoj]] [[Kategorio:Hungaraj traŭmatologoj]] [[Kategorio:Hungaraj armeaj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj oficiroj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 3f8o5l23k7rho4i4tf9e9zr9fazxsow Nancy Astor 0 943577 9372722 2026-05-14T11:44:33Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1353616864|Nancy Astor, Viscountess Astor]]" 9372722 wikitext text/x-wiki '''Nancy Witcher Langhorne ASTOR, vicgrafino Astor''' (naskiĝis la 19-an de majo 1879 en [[Danville (Virginio)|Danville, Virginio]] - mortis la 2-an de majo 1964 en Grimsthorpe Castle, [[Lincolnshire]]) estis usona-devena brita politikistino, kiu en 1919, fariĝis la unua virino kiu fariĝis membro de la [[Ĉambro de komunuloj|Ĉambro de Komunuloj]], la malsupra ĉambro de la [[Brita Parlamento]], kvankam la unua elektita estis [[Constance Markiewicz]], kiu tamen, kiel irlanda naciisto, rifuzis ĵuri parlamentan ĵuron. Astor naskiĝis en [[Danville (Virginio)|Danville, Virginio]], kaj kreskis en Greenwood, Virginio. Ŝia unua geedzeco, kun sociemulo Robert Gould Shaw II, estis malfeliĉa kaj finiĝis per eksgeedziĝo. Ŝi poste translokiĝis al Anglio kaj edziniĝis al usona-devena anglo Waldorf Astor en 1906. Post kiam ŝia dua edzo sukcesis al la nobeleco de sia patro kaj eniris la [[Ĉambro de lordoj|Ĉambron de Lordoj]], ŝi eniris politikon kiel membro de la [[Konservativa Partio (Britio)|Uniista Partio]] (nun la [[Konservativa Partio (Britio)|Konservativa Partio]]) kaj, en la kromelekto kaŭzita de lia leviĝo, gajnis sian antaŭan sidlokon en Plymouth Sutton en 1919, iĝante la unua virino kiu sidis kiel parlamentano en la [[Ĉambro de komunuloj|Ĉambro de Komunuloj]]. Dum sia tempo en la Parlamento, Astor estis aktivulo por [[Senalkohola kulturo|modereco]], [[Bonfaro|ŝtata bonfaro]], edukreformo kaj [[virinaj rajtoj]]. Ŝi ankaŭ estis fervora kontraŭ-katolika kaj [[Antikomunismo|kontraŭkomunista]], kaj ricevis kritikon pro sia [[antisemitismo]] kaj simpatia vidpunkto pri [[Naziismo]].<ref name="Metro2">{{cite news|url=https://metro.co.uk/2019/11/29/theresa-may-fire-unveiling-statue-nazi-sympathising-mp-11242921/|title=Theresa May under fire after unveiling statue of 'Nazi-sympathising' MP|first=Emma|last=Brazell|date=29 November 2019|newspaper=Metro|access-date=5 December 2019}}</ref><ref name="Guardian2">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/politics/2019/nov/28/theresa-may-unveils-statue-of-pioneering-mp-nancy-astor|title=Theresa May unveils statue of pioneering MP Nancy Astor|last=Morris|first=Steven|date=28 November 2019|newspaper=The Guardian|access-date=5 December 2019|issn=0261-3077}}</ref> Astor servis en la Parlamento ĝis 1945, kiam ŝi estis persvadita demisii, ĉar ŝia sincereco igis ŝin politika problemo en la finaj jaroj de la [[Dua Mondmilito]] . Ŝi retiriĝis de politiko kaj plejparte retiriĝis de la publika vivo post la morto de sia edzo. Astor mortis en 1964 en Grimsthorpe Castle en Lincolnshire kaj estis enterigita en sia familia bieno ĉe Cliveden . [[Dosiero:Sims--Lady_Astor--First_Woman_MP--1919--The_Box_Plymouth.jpg|maldekstra|eta|Charles Sims, ''Enkonduko de Lordino Astor kiel la Unua Virina Parlamentano'', ĉ. 1919, The Box, Plymouth]] * {{Gutenberg author|id=50275|name=Nancy Astor}} * {{IMDb nomo|2107289|Nancy Astor}} * [https://web.archive.org/web/20120514121913/http://vahistorical.org/nlsa.htm Portrait of Nancy Langhorne Shaw Astor] by Edith Leeson Everett, Virginia Historical Society, Richmond, Virginia *  [http://www.hmdb.org/marker.asp?marker=1535 Mirador Historical Marker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107004353/http://www.hmdb.org/marker.asp?marker=1535|date=7 November 2012}} 7 November 2012 at the Wayback Machine, [[Kantono Albemarle|Albemarle County]], Virginia *  [https://web.archive.org/web/20120324072447/http://cracroftspeerage.co.uk/ www.cracroftspeerage.co.uk] * [https://archives.parliament.uk/collections/getrecord/GB61_LCR UK Parliamentary Archives, Personal Papers of Mrs Bessie Le Cras, Parliamentary Agent for Lady Nancy Astor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128121614/https://archives.parliament.uk/collections/getrecord/GB61_LCR|date=28 November 2020}} 28 November 2020 at the Wayback Machine [[Kategorio:Usonaj virinbalotrajtistoj]] [[Kategorio:Britaj virinbalotrajtistoj]] [[Kategorio:Britaj politikistoj]] [[Kategorio:Kritikistoj de la Katolika Eklezio]] [[Kategorio:Parlamentanoj]] s2ltct1w6cws8zs35q5el6b92tkz95o 9372727 9372722 2026-05-14T11:56:59Z Sj1mor 12103 9372727 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Nancy Witcher Langhorne ASTOR, vicgrafino Astor''' (naskiĝis la 19-an de majo 1879 en [[Danville (Virginio)|Danville, Virginio]] - mortis la 2-an de majo 1964 en Grimsthorpe Castle, [[Lincolnshire]]) estis usona-devena brita politikistino, kiu en 1919, fariĝis la unua virino kiu fariĝis membro de la [[Ĉambro de komunuloj|Ĉambro de Komunuloj]], la malsupra ĉambro de la [[Brita Parlamento]], kvankam la unua elektita estis [[Constance Markiewicz]], kiu tamen, kiel irlanda naciisto, rifuzis ĵuri parlamentan ĵuron. Astor naskiĝis en [[Danville (Virginio)|Danville, Virginio]], kaj kreskis en Greenwood, Virginio. Ŝia unua geedzeco, kun sociemulo Robert Gould Shaw II, estis malfeliĉa kaj finiĝis per [[eksgeedziĝo]]. Ŝi poste translokiĝis al Anglio kaj edziniĝis al usona-devena anglo Waldorf Astor en 1906. Ŝi estis unu el la virinoj, kiuj fariĝis konataj kiel " usonaj heredantinoj ", virinoj, kiuj edziniĝis en la britan nobelaron fine de la 19-a jarcento. Dum la [[Eduarda periodo|edvarda]] [[Eduarda periodo|periodo]], ŝi, kune kun Consuelo Montagu, Mary Curzon, Beatrice Forbes, Maud Cunard kaj Ava Lowle Willing, ĉiuj tiel nomataj "usonaj heredantinoj", estis inter la ĉefaj stilo- kaj modo-ikonoj de la brita supera klaso. Ŝi aktive partoprenis en la politikaj kaj sociaj interesoj de sia edzo, kaj kiam li sukcedis sian patron kiel membro de la [[Ĉambro de lordoj|Ĉambron de Lordoj]] en 1919, ŝi kandidatiĝis por la malnova balotdistrikto de sia edzo, Plymouth. En novembro 1919, ŝi estis elektita al la Komunĉambro per granda plimulto kiel konservativa kandidato, iĝante la unua ina parlamentano en Anglio kiu okupis sidlokon. La antaŭan jaron, Constance Markievicz estis elektita, sed ŝi rifuzis, laŭ la sinteno de sia partio ([[Sinn Féin]]), okupi la sidlokon en la Parlamento. Nancy Astor sidis en la Parlamento inter 1919 kaj 1945. Dum sia tempo en la Parlamento, Astor estis aktivulo por [[Senalkohola kulturo|modereco]], [[Bonfaro|ŝtata bonfaro]], edukreformo kaj [[virinaj rajtoj]]. Ŝi ankaŭ estis fervora kontraŭ-katolika kaj [[Antikomunismo|kontraŭkomunista]], kaj ricevis kritikon pro sia [[antisemitismo]] kaj simpatia vidpunkto pri [[Naziismo]].<ref name="Metro2">{{cite news|url=https://metro.co.uk/2019/11/29/theresa-may-fire-unveiling-statue-nazi-sympathising-mp-11242921/|title=Theresa May under fire after unveiling statue of 'Nazi-sympathising' MP|first=Emma|last=Brazell|date=29 November 2019|newspaper=Metro|access-date=5 December 2019}}</ref><ref name="Guardian2">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/politics/2019/nov/28/theresa-may-unveils-statue-of-pioneering-mp-nancy-astor|title=Theresa May unveils statue of pioneering MP Nancy Astor|last=Morris|first=Steven|date=28 November 2019|newspaper=The Guardian|access-date=5 December 2019|issn=0261-3077}}</ref> Lordino Astor fariĝis membro de la Ĉambro de Komunuloj en 1919 kaj servis en la Parlamento dum entute 25 jaroj. Ŝi dediĉis konsiderindan atenton al sociaj aferoj rilataj al virinoj kaj la familio kaj estis konata kiel lojala kontraŭulo de alkoholo: en sia unua parolado en la Parlamento, ŝi nomis ĝin "demono", kiu estis la radiko de ĉia malbono, kaj en 1923, ŝi enkondukis leĝprojekton limigantan la vendon de [[Alkoholaĵo|alkoholaĵoj]] al tiuj pli ol 18-jaraj. Ŝi ankaŭ aktive interesiĝis pri monda politiko. Komence, ŝi kaj ŝia edzo subtenis la britan ĉefministron [[Neville Chamberlain]] kaj pledis por paco kun [[Nazia Germanio]] je ajna kosto. Astor ankaŭ ne subtenis la politikojn de [[Winston Churchill]]. Astor ne kandidatiĝis por prezidanto en la unuaj postmilitaj elektoj en 1945 kaj pasigis la lastajn du jardekojn de sia vivo ekster politiko.[[Dosiero:Sims--Lady_Astor--First_Woman_MP--1919--The_Box_Plymouth.jpg|maldekstra|eta|Charles Sims, ''Enkonduko de Lordino Astor kiel la Unua Virina Parlamentano'', ĉ. 1919, The Box, Plymouth]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg author|id=50275|name=Nancy Astor}} * {{IMDb nomo|2107289|Nancy Astor}} * [https://web.archive.org/web/20120514121913/http://vahistorical.org/nlsa.htm Portrait of Nancy Langhorne Shaw Astor] by Edith Leeson Everett, Virginia Historical Society, Richmond, Virginia *  [http://www.hmdb.org/marker.asp?marker=1535 Mirador Historical Marker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107004353/http://www.hmdb.org/marker.asp?marker=1535|date=7 November 2012}} 7 November 2012 at the Wayback Machine, [[Kantono Albemarle|Albemarle County]], Virginia *  [https://web.archive.org/web/20120324072447/http://cracroftspeerage.co.uk/ www.cracroftspeerage.co.uk] * [https://archives.parliament.uk/collections/getrecord/GB61_LCR UK Parliamentary Archives, Personal Papers of Mrs Bessie Le Cras, Parliamentary Agent for Lady Nancy Astor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128121614/https://archives.parliament.uk/collections/getrecord/GB61_LCR|date=28 November 2020}} 28 November 2020 at the Wayback Machine {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Astor, Nancy}} [[Kategorio:Usonaj virinbalotrajtistoj]] [[Kategorio:Britaj virinbalotrajtistoj]] [[Kategorio:Britaj politikistoj]] [[Kategorio:Kritikistoj de la Katolika Eklezio]] [[Kategorio:Parlamentanoj]] efk479qma1b2ki54pkxn5r3v3b2m0gk Rufavosta kolibro 0 943578 9372723 2026-05-14T11:45:05Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufavosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Rufous-tailed hummingbird (Amazilia tzacatl fuscicaudata) male Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = Masklo de ''A. t. fuscicaudata'', Kolombio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio..." 9372723 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufavosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Rufous-tailed hummingbird (Amazilia tzacatl fuscicaudata) male Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = Masklo de ''A. t. fuscicaudata'', Kolombio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Rufavosta kolibro''' ''A. tzacatl'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2021 |title=''Amazilia tzacatl'' |volume=2021 |article-number=e.T22730168A167102277 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22730168A167102277.en |access-date=13a de Novembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Amazilia tzacatl'' |dunomo aŭtoritato = ([[Pablo de La Llave|de la Llave]], 1833) |vikispecio = ''Amazilia tzacatl'' |komunejo = ''Amazilia tzacatl'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia tzacatl map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufavosta kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia tzacatl'', estas mezgranda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi troviĝas el orient-centra [[Meksiko]] tra [[Centrameriko]] kaj [[Kolombio]] ĝis [[Ekvadoro]] kaj [[Venezuelo]]. ==Taksonomio== The rufous-tailed hummingbird was [[species description|formally described]] in 1833 by the Mexican naturalist [[Pablo de La Llave]]. He placed it in the [[genus]] ''[[Streamertail|Trochlilus]]'' and coined the [[binomial name]] ''Trochilus tzacatl''.<ref>{{ cite journal | last=de la Lave | first=Pablo | author-link=Pablo de La Llave | date=1833 | title=Zoologica | language=Spanish, Latin | journal=Registro trimestre, ó, Colección de historia, literatura, ciencias y artes | volume=2 | issue=5 | pages=39–50 [48] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14632016 }}</ref> The rufous-tailed hummingbird is now placed in the genus ''[[Amazilia]]'' and was introduced in 1843 by the French naturalist [[René Lesson]].<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=August 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13 September 2022 }}</ref> The genus name comes from the Inca heroine in [[Jean-François Marmontel]]'s novel ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''. The specific epithet is from Aztec mythology: Tzacatl was a warrior chief.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages=[https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n43/mode/1up 43], [https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n394/mode/1up 394]}}</ref> The rufous-tailed hummingbird has these five recognized subspecies:<ref name=ioc/> *''A. t. tzacatl'' ([[Pablo de La Llave|La Llave]], 1833) *''A. t. handleyi'' [[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1963 *''A. t. fuscicaudata'' ([[Louis Fraser|Fraser]], 1840) *''A. t. brehmi'' Weller & Schuchmann, 1999 *''A. t. jucunda'' ([[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) ''A. t. handleyi'' was originally described as a separate species, the [[Escudo hummingbird]]. At least one author treated the rufous-tailed hummingbird and the [[chestnut-bellied hummingbird]] (''Saucerottia castaneiventris'') as a [[superspecies]]; the latter was included in the genus ''Amazilia'' at that time, but the two are now known to not be closely related. Some authors have doubted that ''A. t. fuscicaudata'' should be a separate subspecies.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 31 January 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved February 1, 2022</ref><ref name=RTHU-BOW>Reich, S. K. (2020). Rufous-tailed Hummingbird (''Amazilia tzacatl''), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.rtlhum.01 retrieved February 15, 2022</ref> ==Aspekto== The rufous-tailed hummingbird is {{convert|9|to|11|cm|in|abbr=on}} long and weighs approximately {{convert|5|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. The adult male of the [[nominate subspecies]] has a green head and upperparts except for chestnut-brown [[Lore (anatomy)|lores]] and uppertail [[Covert feather|coverts]]. The tail is also mostly chestnut-brown, giving the species its English name; the feathers' outer webs and tips are bronze green. The throat, upper breast, and sides are green; the throat feathers sometimes have thin white edges giving a scalloped effect. The lower breast is gray, the belly white, and the undertail coverts chestnut-brown. The adult female's lower breast is a paler gray than the male's and the scalloping on the throat is more pronounced. Juveniles have a cinnamon wash to the lower breast and sides and the feathers of the lower back and rump have narrow cinnamon tips. The outer half of the bill's [[maxilla]] is black and the inner half red; the [[mandible]] is red with a black tip.<ref name=RTHU-BOW/> The song is "varied, high, thin, squeaky chirping, ''tsi, tsi-tsi-tsit tsi-tsitsi tsi-si-si''." Its calls are "a fairly hard, smacking ''tchik-tchik''...or...''tchi tchi''..., at times repeated insistently" and "dry, hard chips often run into a rattling ''chirr-rr-rr-rr-rr''".<ref name=RTHU-BOW/> ''A. t. handleyi'' has the same color pattern as the nominate but is significantly larger and darker. ''A. t. fuscicaudata'' is smaller than the nominate and has a shorter and stouter bill. ''A. t. jucunda''{{apostrophe}}s maxilla is pinkish brown rather than black; its belly is a darker gray than the nominate's and the bronze green on the tail is narrower. ''A. t. brehmi'' is similar to ''jucunda'' and ''fuscicaudata'' but has longer wings and tail. It has a longer bill than ''fuscicaudata'' and reduced green on the tail like ''jucunda''.<ref name=RTHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The subspecies of the rufous-tailed hummingbird are found thus:<ref name=ioc/><ref name=RTHU-BOW/> *''A. t. tzacatl'', from the eastern Mexican states of [[Veracruz]] and [[Oaxaca]] south through [[Belize]], [[Guatemala]], [[Honduras]], [[Nicaragua]], and [[Costa Rica]] into most of [[Panama]] (It apparently skips [[El Salvador]].) *''A. t. handleyi'', [[Isla Escudo de Veraguas]] off the Caribbean coast of northwestern Panama *''A. t. fuscicaudata'', the [[Cauca River]] and [[Magdalena River]] valleys of northern and western Colombia east into western Venezuela's [[Lara (state)|Lara]] and [[Táchira]] states *''A. t. brehmi'', the upper [[Güiza River]] in Colombia's [[Nariño Department]] *''A. t. jucunda'', from [[Chocó Department]] in western Colombia south through western Ecuador to [[Loja Province]] The South American Classification Committee (SACC) of the [[American Ornithological Society]] extends the range of ''A. t. jucunda'' into Peru.<ref>{{cite web |url=https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm |title=Species lists of birds for South American countries and territories: Peru|last1=Plenge |first1=Manuel A. |last2=Schulenberg |first2=Thomas S. |last3=Valqui |first3=Thomas |date=December 11, 2021 |publisher=South American Classification Committee of the American Ornithological Society }}</ref> The rufous-tailed hummingbird inhabits open, non-forested, landscapes such as clearings, gardens, and the edges of forest. It is also found in low, young, brushy, [[secondary forest]]s. It frequently comes to feeders. In elevation, the rufous-tailed hummingbird ranges from sea level to {{convert|1200|m|ft|abbr=on}} in Mexico, to {{convert|1850|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} in Costa Rica, {{convert|1800|m|ft|abbr=on}} in Colombia, and {{convert|1700|m|ft|abbr=on}} in Venezuela. It is found as high as {{convert|2500|m|ft|abbr=on}} in Ecuador but that elevation is thought to be local or seasonal.<ref name=RTHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== Like most hummingbirds, the rufous-tailed feeds on nectar and small insects. It is common at sugar water feeders and often seen in coffee and banana plantations. It is extremely territorial and aggressive at feeding sites such as flower patches and feeders, from which it chases other hummingbirds and large insects.<ref name=RTHU-BOW/> ===Reproduktado=== The rufous-tailed hummingbird is [[Polygyny in animals|polygynous]]. Though it is aggressive while feeding, the species sometimes nests in loose colonies. Its breeding season varies widely across its range but is within the February to November span. The female is entirely responsible for nest building, incubation of eggs, and care of nestlings. She lays two white eggs in a compact cup nest constructed from plant fibers, leaves, and spiderwebs covered with lichens and mosses. It is typically placed up to {{convert|6|m|ft|abbr=on}} high on a thin horizontal twig. Incubation takes 15 to 19 days, and fledging another 18 to 22 days.<ref name=RTHU-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the rufous-tailed hummingbird as being of Least Concern. It has a very large range and a population estimated at more than five million mature individuals, though that number is thought to be decreasing.<ref name=IUCN/> The species might actually benefit from human activity, as deforestation provides open spaces. The species frequents coffee and banana plantations and readily comes to feeders.<ref name=RTHU-BOW/> ==Bildaro== <gallery widths="225px" heights="150px"> File:Rufous-tailed Hummingbird JCB.jpg|Rufous-tailed hummingbird File:Rufous-tailed Hummingbird RWD.jpg|Rufous-tailed hummingbird in [[Panama]] File:Hummingbird at La Selva Costa Rica.JPG|At La Selva, Costa Rica </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia tzacatl}} * [https://web.archive.org/web/20100627104118/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/Ecuador/RufousTailedHummingbird-ss.jpg Photo-Medium Res]; [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html Artikolo] chandra.as.utexas.edu&ndash;"Birds of Ecuador" {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 5dq2lqwl2ovhdx3fhxrono84b8nyxqh Amazilia tzacatl 0 943579 9372725 2026-05-14T11:48:53Z Kani 670 Alidirektigis al [[Rufavosta kolibro]] 9372725 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Rufavosta kolibro]] gwl81utwpj6b4snf972fri3lvvic1oi