Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 260 9373231 8790078 2026-05-15T10:26:04Z ThomasPusch 1869 /* Aperis en Esperanto */ 9373231 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | loko de naskiĝo = vilaĝo ''Palojoki'' en la orienta parto de [[Nurmijärvi]], [[Grandprinclando Finnlando]], [[Rusia Imperio]] }} '''Aleksis KIVI''' estas la [[pseŭdonomo]] de '''Aleksis STENVALL''', [[Finnlando|finna]] [[aŭtoro]] (n. je la [[10-a de oktobro]] [[1834]] en [[Nurmijärvi]], m. je la [[31-a de decembro]] [[1872]] en [[Tuusula]]). == Famaj verkoj == * ''Lea'' (biblia dramo, [[1860]]) * ''Nummisuutarit'' (komedio, [[1864]]) [[Dosiero:La fianĉiĝo.jpg|eta|maldekstre|200ra|{{centre|Kovrilpaĝo de Aleksis Kivi: La fianĉiĝo - Lea, 1920}}]] * ''Kihlaus'' (komedio, [[1866]]) * ''Seitsemän veljestä'' (romano, [[1870]]) == Aperis en Esperanto == * ''[[La Botistoj]]'' / Tradukis [[Hilma Agatha Fredrika Hall|Hilma Hall]]. - 1919. - (Finna Biblioteko Esperanta ; 2) Originala titolo: Nummisuutarit * ''La Fianĉiĝo - Lea'' : du teatraĵoj / Tradukis [[Hilma Hall]] kaj Ilmari Ekström, 1920. - (Finna Biblioteko Esperanta ; 3) Originala titolo: ''Kihlaus ; Lea''. la teatraĵo estis prezentita esperantlingve en la [[UK 1922]]. Prezentis ĝin profesiaj geaktoroj el la ]]Finna nacia teatro]]: [[Paavo Jännes]], Jaako Korhonen, Erta Virtamo kaj aliaj. * ''[[Sep fratoj|Sep Fratoj]]'' / Trad.: ... sub la respondeco de Vilho Setälä]. - Helsinki: Setälä, 1947. - 360 p. : ilustr. Originala titolo: ''Seitsemän veljestä'' == Vidu ankaŭ == * [[4181 Kivi]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.nurmijarvi.fi/kivi <!-- fi:Nurmijärven kunnan Aleksis Kivi-sivusto fi->eo:_Nurmijärven_ _kunnan_ Aleksis KIVI-_sivusto_ et:Nurmijärvi maakogukonna Aleksis Kivile pühendatud soomekeelne minisait --> * http://www.nurmijarvi.fi/int_kivi/en_GB/kivi_national_author {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060117122706/http://www.nurmijarvi.fi/int_kivi/en_GB/kivi_national_author/ |date=2006-01-17 }} <!-- en:Aleksis Kivi page in Nurmijärvi municipality site en->eo:Aleksis KIVI (paĝo, paĝio) (in, en) _Nurmijärvi_ (komunumo, municipo) situo --> * {{Gutenberga aŭtoro|id=Aleksis_Kivi|nomo=Aleksis KIVI}} * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&vid=ONB&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&mode=basi&highlight=true&query=any,contains,Aleksis%20Kivi Libroj kaj aliaj dokumentoj] de kaj pri Aleksis Kivi en la [[Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]] ({{de}}) {{Projektoj|s=Aŭtoro:Aleksis Kivi}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Kivi, Aleksis}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Libroj de Aleksis Kivi| ]] fvdtelhkpu2v8ws2uj66emcowz8te24 9373232 9373231 2026-05-15T10:26:22Z ThomasPusch 1869 /* Aperis en Esperanto */ 9373232 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | loko de naskiĝo = vilaĝo ''Palojoki'' en la orienta parto de [[Nurmijärvi]], [[Grandprinclando Finnlando]], [[Rusia Imperio]] }} '''Aleksis KIVI''' estas la [[pseŭdonomo]] de '''Aleksis STENVALL''', [[Finnlando|finna]] [[aŭtoro]] (n. je la [[10-a de oktobro]] [[1834]] en [[Nurmijärvi]], m. je la [[31-a de decembro]] [[1872]] en [[Tuusula]]). == Famaj verkoj == * ''Lea'' (biblia dramo, [[1860]]) * ''Nummisuutarit'' (komedio, [[1864]]) [[Dosiero:La fianĉiĝo.jpg|eta|maldekstre|200ra|{{centre|Kovrilpaĝo de Aleksis Kivi: La fianĉiĝo - Lea, 1920}}]] * ''Kihlaus'' (komedio, [[1866]]) * ''Seitsemän veljestä'' (romano, [[1870]]) == Aperis en Esperanto == * ''[[La Botistoj]]'' / Tradukis [[Hilma Agatha Fredrika Hall|Hilma Hall]]. - 1919. - (Finna Biblioteko Esperanta ; 2) Originala titolo: Nummisuutarit * ''La Fianĉiĝo - Lea'' : du teatraĵoj / Tradukis [[Hilma Hall]] kaj Ilmari Ekström, 1920. - (Finna Biblioteko Esperanta ; 3) Originala titolo: ''Kihlaus ; Lea''. la teatraĵo estis prezentita esperantlingve en la [[UK 1922]]. Prezentis ĝin profesiaj geaktoroj el la [[Finna nacia teatro]]: [[Paavo Jännes]], Jaako Korhonen, Erta Virtamo kaj aliaj. * ''[[Sep fratoj|Sep Fratoj]]'' / Trad.: ... sub la respondeco de Vilho Setälä]. - Helsinki: Setälä, 1947. - 360 p. : ilustr. Originala titolo: ''Seitsemän veljestä'' == Vidu ankaŭ == * [[4181 Kivi]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.nurmijarvi.fi/kivi <!-- fi:Nurmijärven kunnan Aleksis Kivi-sivusto fi->eo:_Nurmijärven_ _kunnan_ Aleksis KIVI-_sivusto_ et:Nurmijärvi maakogukonna Aleksis Kivile pühendatud soomekeelne minisait --> * http://www.nurmijarvi.fi/int_kivi/en_GB/kivi_national_author {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060117122706/http://www.nurmijarvi.fi/int_kivi/en_GB/kivi_national_author/ |date=2006-01-17 }} <!-- en:Aleksis Kivi page in Nurmijärvi municipality site en->eo:Aleksis KIVI (paĝo, paĝio) (in, en) _Nurmijärvi_ (komunumo, municipo) situo --> * {{Gutenberga aŭtoro|id=Aleksis_Kivi|nomo=Aleksis KIVI}} * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&vid=ONB&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&mode=basi&highlight=true&query=any,contains,Aleksis%20Kivi Libroj kaj aliaj dokumentoj] de kaj pri Aleksis Kivi en la [[Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]] ({{de}}) {{Projektoj|s=Aŭtoro:Aleksis Kivi}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Kivi, Aleksis}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Libroj de Aleksis Kivi| ]] f0e8xhfmmgbztky3avjzclhsaukelr0 9373278 9373232 2026-05-15T11:33:53Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9373278 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | loko de naskiĝo = vilaĝo ''Palojoki'' en la orienta parto de [[Nurmijärvi]], [[Grandprinclando Finnlando]], [[Rusia Imperio]] }} '''Aleksis KIVI''' estas la [[pseŭdonomo]] de '''Aleksis STENVALL''', [[Finnlando|finna]] [[aŭtoro]] (n. je la [[10-a de oktobro]] [[1834]] en [[Nurmijärvi]], m. je la [[31-a de decembro]] [[1872]] en [[Tuusula]]). == Famaj verkoj == * ''Lea'' (biblia dramo, [[1860]]) * ''Nummisuutarit'' (komedio, [[1864]]) [[Dosiero:La fianĉiĝo.jpg|eta|maldekstre|200ra|{{centre|Kovrilpaĝo de Aleksis Kivi: La fianĉiĝo - Lea, 1920}}]] * ''Kihlaus'' (komedio, [[1866]]) * ''Seitsemän veljestä'' (romano, [[1870]]) == Aperis en Esperanto == * ''[[La Botistoj]]'' / Tradukis [[Hilma Agatha Fredrika Hall|Hilma Hall]]. - 1919. - (Finna Biblioteko Esperanta ; 2) Originala titolo: Nummisuutarit * ''La Fianĉiĝo - Lea'' : du teatraĵoj / Tradukis [[Hilma Hall]] kaj Ilmari Ekström, 1920. - (Finna Biblioteko Esperanta ; 3) Originala titolo: ''Kihlaus ; Lea''. la teatraĵo estis prezentita esperantlingve en la [[UK 1922]]. Prezentis ĝin profesiaj geaktoroj el la [[Finna nacia teatro]]: [[Paavo Jännes]], Jaako Korhonen, Erta Virtamo kaj aliaj. * ''[[Sep fratoj|Sep Fratoj]]'' / Trad.: ... sub la respondeco de Vilho Setälä]. - Helsinki: Setälä, 1947. - 360 p. : ilustr. Originala titolo: ''Seitsemän veljestä'' == Vidu ankaŭ == * [[4181 Kivi]] [[dosiero:Visit-suomi-2009-05-by-RalfR-228.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|skulptaĵo pri li antaŭ la [[Finna nacia teatro]]}}]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.nurmijarvi.fi/kivi <!-- fi:Nurmijärven kunnan Aleksis Kivi-sivusto fi->eo:_Nurmijärven_ _kunnan_ Aleksis KIVI-_sivusto_ et:Nurmijärvi maakogukonna Aleksis Kivile pühendatud soomekeelne minisait --> * http://www.nurmijarvi.fi/int_kivi/en_GB/kivi_national_author {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060117122706/http://www.nurmijarvi.fi/int_kivi/en_GB/kivi_national_author/ |date=2006-01-17 }} <!-- en:Aleksis Kivi page in Nurmijärvi municipality site en->eo:Aleksis KIVI (paĝo, paĝio) (in, en) _Nurmijärvi_ (komunumo, municipo) situo --> * {{Gutenberga aŭtoro|id=Aleksis_Kivi|nomo=Aleksis KIVI}} * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&vid=ONB&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&mode=basi&highlight=true&query=any,contains,Aleksis%20Kivi Libroj kaj aliaj dokumentoj] de kaj pri Aleksis Kivi en la [[Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]] ({{de}}) {{Projektoj|s=Aŭtoro:Aleksis Kivi}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Kivi, Aleksis}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Libroj de Aleksis Kivi| ]] 6asvlrvdwolehwt6xec1ag3trjz4jpb 9373281 9373278 2026-05-15T11:35:54Z ThomasPusch 1869 + internaj ligiloj [[Ilmari Ekström]] kaj [[Vilho Setälä]] 9373281 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | loko de naskiĝo = vilaĝo ''Palojoki'' en la orienta parto de [[Nurmijärvi]], [[Grandprinclando Finnlando]], [[Rusia Imperio]] }} '''Aleksis KIVI''' estas la [[pseŭdonomo]] de '''Aleksis STENVALL''', [[Finnlando|finna]] [[aŭtoro]] (n. je la [[10-a de oktobro]] [[1834]] en [[Nurmijärvi]], m. je la [[31-a de decembro]] [[1872]] en [[Tuusula]]). == Famaj verkoj == * ''Lea'' (biblia dramo, [[1860]]) * ''Nummisuutarit'' (komedio, [[1864]]) * ''Kihlaus'' (komedio, [[1866]]) * ''Seitsemän veljestä'' (romano, [[1870]]) == Aperis en Esperanto == [[Dosiero:La fianĉiĝo.jpg|eta|maldekstre|200ra|{{centre|Kovrilpaĝo de Aleksis Kivi: La fianĉiĝo - Lea, 1920}}]] * ''[[La Botistoj]]'' / Tradukis [[Hilma Agatha Fredrika Hall|Hilma Hall]]. - 1919. - (Finna Biblioteko Esperanta; 2) Originala titolo: Nummisuutarit * ''La Fianĉiĝo - Lea'' : du teatraĵoj / Tradukis [[Hilma Hall]] kaj [[Ilmari Ekström]], 1920. - (Finna Biblioteko Esperanta; 3) Originala titolo: ''Kihlaus ; Lea''. la teatraĵo estis prezentita esperantlingve en la [[UK 1922]]. Prezentis ĝin profesiaj geaktoroj el la [[Finna nacia teatro]]: [[Paavo Jännes]], Jaako Korhonen, Erta Virtamo kaj aliaj. * ''[[Sep fratoj|Sep Fratoj]]'' / Trad.: ... sub la respondeco de [[Vilho Setälä]]. - Helsinko: Setälä, 1947. - 360 p. : ilustr. Originala titolo: ''Seitsemän veljestä'' == Vidu ankaŭ == * [[4181 Kivi]] [[dosiero:Visit-suomi-2009-05-by-RalfR-228.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|skulptaĵo pri li antaŭ la [[Finna nacia teatro]]}}]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.nurmijarvi.fi/kivi <!-- fi:Nurmijärven kunnan Aleksis Kivi-sivusto fi->eo:_Nurmijärven_ _kunnan_ Aleksis KIVI-_sivusto_ et:Nurmijärvi maakogukonna Aleksis Kivile pühendatud soomekeelne minisait --> * http://www.nurmijarvi.fi/int_kivi/en_GB/kivi_national_author {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060117122706/http://www.nurmijarvi.fi/int_kivi/en_GB/kivi_national_author/ |date=2006-01-17 }} <!-- en:Aleksis Kivi page in Nurmijärvi municipality site en->eo:Aleksis KIVI (paĝo, paĝio) (in, en) _Nurmijärvi_ (komunumo, municipo) situo --> * {{Gutenberga aŭtoro|id=Aleksis_Kivi|nomo=Aleksis KIVI}} * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&vid=ONB&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&mode=basi&highlight=true&query=any,contains,Aleksis%20Kivi Libroj kaj aliaj dokumentoj] de kaj pri Aleksis Kivi en la [[Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]] ({{de}}) {{Projektoj|s=Aŭtoro:Aleksis Kivi}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Kivi, Aleksis}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Libroj de Aleksis Kivi| ]] r4fxm09po40pldsh8d974sycjyh0dko 9373284 9373281 2026-05-15T11:36:17Z ThomasPusch 1869 /* Aperis en Esperanto */ 9373284 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | loko de naskiĝo = vilaĝo ''Palojoki'' en la orienta parto de [[Nurmijärvi]], [[Grandprinclando Finnlando]], [[Rusia Imperio]] }} '''Aleksis KIVI''' estas la [[pseŭdonomo]] de '''Aleksis STENVALL''', [[Finnlando|finna]] [[aŭtoro]] (n. je la [[10-a de oktobro]] [[1834]] en [[Nurmijärvi]], m. je la [[31-a de decembro]] [[1872]] en [[Tuusula]]). == Famaj verkoj == * ''Lea'' (biblia dramo, [[1860]]) * ''Nummisuutarit'' (komedio, [[1864]]) * ''Kihlaus'' (komedio, [[1866]]) * ''Seitsemän veljestä'' (romano, [[1870]]) == Aperis en Esperanto == [[Dosiero:La fianĉiĝo.jpg|eta|maldekstre|180ra|{{centre|Kovrilpaĝo de Aleksis Kivi: La fianĉiĝo - Lea, 1920}}]] * ''[[La Botistoj]]'' / Tradukis [[Hilma Agatha Fredrika Hall|Hilma Hall]]. - 1919. - (Finna Biblioteko Esperanta; 2) Originala titolo: Nummisuutarit * ''La Fianĉiĝo - Lea'' : du teatraĵoj / Tradukis [[Hilma Hall]] kaj [[Ilmari Ekström]], 1920. - (Finna Biblioteko Esperanta; 3) Originala titolo: ''Kihlaus ; Lea''. la teatraĵo estis prezentita esperantlingve en la [[UK 1922]]. Prezentis ĝin profesiaj geaktoroj el la [[Finna nacia teatro]]: [[Paavo Jännes]], Jaako Korhonen, Erta Virtamo kaj aliaj. * ''[[Sep fratoj|Sep Fratoj]]'' / Trad.: ... sub la respondeco de [[Vilho Setälä]]. - Helsinko: Setälä, 1947. - 360 p. : ilustr. Originala titolo: ''Seitsemän veljestä'' == Vidu ankaŭ == * [[4181 Kivi]] [[dosiero:Visit-suomi-2009-05-by-RalfR-228.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|skulptaĵo pri li antaŭ la [[Finna nacia teatro]]}}]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.nurmijarvi.fi/kivi <!-- fi:Nurmijärven kunnan Aleksis Kivi-sivusto fi->eo:_Nurmijärven_ _kunnan_ Aleksis KIVI-_sivusto_ et:Nurmijärvi maakogukonna Aleksis Kivile pühendatud soomekeelne minisait --> * http://www.nurmijarvi.fi/int_kivi/en_GB/kivi_national_author {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060117122706/http://www.nurmijarvi.fi/int_kivi/en_GB/kivi_national_author/ |date=2006-01-17 }} <!-- en:Aleksis Kivi page in Nurmijärvi municipality site en->eo:Aleksis KIVI (paĝo, paĝio) (in, en) _Nurmijärvi_ (komunumo, municipo) situo --> * {{Gutenberga aŭtoro|id=Aleksis_Kivi|nomo=Aleksis KIVI}} * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&vid=ONB&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&mode=basi&highlight=true&query=any,contains,Aleksis%20Kivi Libroj kaj aliaj dokumentoj] de kaj pri Aleksis Kivi en la [[Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]] ({{de}}) {{Projektoj|s=Aŭtoro:Aleksis Kivi}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Kivi, Aleksis}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Libroj de Aleksis Kivi| ]] protxxreb42zei50qfamszv8e8fby3g 9373285 9373284 2026-05-15T11:40:13Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9373285 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | loko de naskiĝo = vilaĝo ''Palojoki'' en la orienta parto de [[Nurmijärvi]], [[Grandprinclando Finnlando]], [[Rusia Imperio]] }} '''Aleksis KIVI''' estas la [[pseŭdonomo]] de '''Aleksis STENVALL''', [[Finnlando|finna]] [[aŭtoro]] (n. je la [[10-a de oktobro]] [[1834]] en [[Nurmijärvi]], m. je la [[31-a de decembro]] [[1872]] en [[Tuusula]]). == Famaj verkoj == * ''Lea'' (biblia dramo, [[1860]]) * ''Nummisuutarit'' (komedio, [[1864]]) * ''Kihlaus'' (komedio, [[1866]]) * ''Seitsemän veljestä'' (romano, [[1870]]) == Aperis en Esperanto == [[Dosiero:La fianĉiĝo.jpg|eta|maldekstre|180ra|{{centre|Kovrilpaĝo de Aleksis Kivi: La fianĉiĝo - Lea, 1920}}]] * ''[[La Botistoj]]'' / Tradukis [[Hilma Agatha Fredrika Hall|Hilma Hall]]. - 1919. - (Finna Biblioteko Esperanta; 2) Originala titolo: Nummisuutarit * ''La Fianĉiĝo - Lea'' : du teatraĵoj / Tradukis [[Hilma Hall]] kaj [[Ilmari Ekström]], 1920. - (Finna Biblioteko Esperanta; 3) Originala titolo: ''Kihlaus ; Lea''. la teatraĵo estis prezentita esperantlingve en la [[UK 1922]]. Prezentis ĝin profesiaj geaktoroj el la [[Finna nacia teatro]]: [[Paavo Jännes]], Jaako Korhonen, Erta Virtamo kaj aliaj. * ''[[Sep fratoj|Sep Fratoj]]'' / Trad.: ... sub la respondeco de [[Vilho Setälä]]. - Helsinko: Setälä, 1947. - 360 p. : ilustr. Originala titolo: ''Seitsemän veljestä'' == Vidu ankaŭ == * [[4181 Kivi]] [[dosiero:Visit-suomi-2009-05-by-RalfR-228.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|skulptaĵo pri li antaŭ la [[Finna nacia teatro]]}}]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.nurmijarvi.fi/kivi prezento de li en la retejo ''nurmijarvi.fi''] ({{fi}}) * [https://web.archive.org/web/20060715204401/http://www.nurmijarvi.fi/int_kivi/en_GB/kivi_national_author/ anglalingva versio de tiu prezento, laste sukcese arkivigita en julio 2006] * {{Gutenberga aŭtoro|id=Aleksis_Kivi|nomo=Aleksis KIVI}} * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&vid=ONB&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&mode=basi&highlight=true&query=any,contains,Aleksis%20Kivi Libroj kaj aliaj dokumentoj] de kaj pri Aleksis Kivi en la [[Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]] ({{de}}) {{Projektoj|s=Aŭtoro:Aleksis Kivi}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Kivi, Aleksis}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Libroj de Aleksis Kivi| ]] h3r0md9hyahhw2w2et9r4bftplog3m7 9373286 9373285 2026-05-15T11:41:14Z ThomasPusch 1869 /* Aperis en Esperanto */ 9373286 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | loko de naskiĝo = vilaĝo ''Palojoki'' en la orienta parto de [[Nurmijärvi]], [[Grandprinclando Finnlando]], [[Rusia Imperio]] }} '''Aleksis KIVI''' estas la [[pseŭdonomo]] de '''Aleksis STENVALL''', [[Finnlando|finna]] [[aŭtoro]] (n. je la [[10-a de oktobro]] [[1834]] en [[Nurmijärvi]], m. je la [[31-a de decembro]] [[1872]] en [[Tuusula]]). == Famaj verkoj == * ''Lea'' (biblia dramo, [[1860]]) * ''Nummisuutarit'' (komedio, [[1864]]) * ''Kihlaus'' (komedio, [[1866]]) * ''Seitsemän veljestä'' (romano, [[1870]]) == Aperis en Esperanto == [[Dosiero:La fianĉiĝo.jpg|eta|maldekstre|180ra|{{centre|Kovrilpaĝo de Aleksis Kivi: La fianĉiĝo - Lea, 1920}}]] * ''[[La Botistoj]]'' / Tradukis [[Hilma Agatha Fredrika Hall|Hilma Hall]]. - 1919. - (Finna Biblioteko Esperanta; 2) Originala titolo: Nummisuutarit * ''La Fianĉiĝo - Lea'' : du teatraĵoj / Tradukis [[Hilma Hall]] kaj [[Ilmari Ekström]], 1920. - (Finna Biblioteko Esperanta; 3) Originala titolo: ''Kihlaus - Lea''. la teatraĵo ''La Fianĉiĝo'' estis prezentita esperantlingve en la [[UK 1922]]. Prezentis ĝin profesiaj geaktoroj el la [[Finna nacia teatro]]: [[Paavo Jännes]], Jaako Korhonen, Erta Virtamo kaj aliaj. * ''[[Sep fratoj|Sep Fratoj]]'' / Trad.: ... sub la respondeco de [[Vilho Setälä]]. - Helsinko: Setälä, 1947. - 360 p. : ilustr. Originala titolo: ''Seitsemän veljestä'' == Vidu ankaŭ == * [[4181 Kivi]] [[dosiero:Visit-suomi-2009-05-by-RalfR-228.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|skulptaĵo pri li antaŭ la [[Finna nacia teatro]]}}]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.nurmijarvi.fi/kivi prezento de li en la retejo ''nurmijarvi.fi''] ({{fi}}) * [https://web.archive.org/web/20060715204401/http://www.nurmijarvi.fi/int_kivi/en_GB/kivi_national_author/ anglalingva versio de tiu prezento, laste sukcese arkivigita en julio 2006] * {{Gutenberga aŭtoro|id=Aleksis_Kivi|nomo=Aleksis KIVI}} * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&vid=ONB&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&mode=basi&highlight=true&query=any,contains,Aleksis%20Kivi Libroj kaj aliaj dokumentoj] de kaj pri Aleksis Kivi en la [[Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]] ({{de}}) {{Projektoj|s=Aŭtoro:Aleksis Kivi}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Kivi, Aleksis}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Libroj de Aleksis Kivi| ]] rpq6t8wpwjphairvd9i1ql7dpg6jdyo 9373287 9373286 2026-05-15T11:42:31Z ThomasPusch 1869 9373287 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | loko de naskiĝo = vilaĝo ''Palojoki'' en la orienta parto de [[Nurmijärvi]], [[Grandprinclando Finnlando]], [[Rusia Imperio]] }} '''Aleksis KIVI''' estas la [[pseŭdonomo]] de '''Aleksis STENVALL''', [[Finnlando|finna]] verkisto, poeto, dramaturgo kaj romanisto (n. je la [[10-a de oktobro]] [[1834]] en [[Nurmijärvi]], m. je la [[31-a de decembro]] [[1872]] en [[Tuusula]]). == Famaj verkoj == * ''Lea'' (biblia dramo, [[1860]]) * ''Nummisuutarit'' (komedio, [[1864]]) * ''Kihlaus'' (komedio, [[1866]]) * ''Seitsemän veljestä'' (romano, [[1870]]) == Aperis en Esperanto == [[Dosiero:La fianĉiĝo.jpg|eta|maldekstre|180ra|{{centre|Kovrilpaĝo de Aleksis Kivi: La fianĉiĝo - Lea, 1920}}]] * ''[[La Botistoj]]'' / Tradukis [[Hilma Agatha Fredrika Hall|Hilma Hall]]. - 1919. - (Finna Biblioteko Esperanta; 2) Originala titolo: Nummisuutarit * ''La Fianĉiĝo - Lea'' : du teatraĵoj / Tradukis [[Hilma Hall]] kaj [[Ilmari Ekström]], 1920. - (Finna Biblioteko Esperanta; 3) Originala titolo: ''Kihlaus - Lea''. la teatraĵo ''La Fianĉiĝo'' estis prezentita esperantlingve en la [[UK 1922]]. Prezentis ĝin profesiaj geaktoroj el la [[Finna nacia teatro]]: [[Paavo Jännes]], Jaako Korhonen, Erta Virtamo kaj aliaj. * ''[[Sep fratoj|Sep Fratoj]]'' / Trad.: ... sub la respondeco de [[Vilho Setälä]]. - Helsinko: Setälä, 1947. - 360 p. : ilustr. Originala titolo: ''Seitsemän veljestä'' == Vidu ankaŭ == * [[4181 Kivi]] [[dosiero:Visit-suomi-2009-05-by-RalfR-228.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|skulptaĵo pri li antaŭ la [[Finna nacia teatro]]}}]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.nurmijarvi.fi/kivi prezento de li en la retejo ''nurmijarvi.fi''] ({{fi}}) * [https://web.archive.org/web/20060715204401/http://www.nurmijarvi.fi/int_kivi/en_GB/kivi_national_author/ anglalingva versio de tiu prezento, laste sukcese arkivigita en julio 2006] * {{Gutenberga aŭtoro|id=Aleksis_Kivi|nomo=Aleksis KIVI}} * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&vid=ONB&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&mode=basi&highlight=true&query=any,contains,Aleksis%20Kivi Libroj kaj aliaj dokumentoj] de kaj pri Aleksis Kivi en la [[Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]] ({{de}}) {{Projektoj|s=Aŭtoro:Aleksis Kivi}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Kivi, Aleksis}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Libroj de Aleksis Kivi| ]] sznn7a5whaj8iv81zt7s3ux8ym8mdji 9373289 9373287 2026-05-15T11:44:15Z ThomasPusch 1869 9373289 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | loko de naskiĝo = vilaĝo ''Palojoki'' en la orienta parto de [[Nurmijärvi]], [[Grandprinclando Finnlando]], [[Rusia Imperio]] }} '''Aleksis KIVI''' estas la [[pseŭdonomo]] de '''Aleksis STENVALL''', [[Finnlando|finna]] verkisto, poeto, dramaturgo kaj romanisto. Li naskiĝis je la [[10-a de oktobro]] [[1834]] en [[Nurmijärvi]] kaj mortis je la [[31-a de decembro]] [[1872]] en [[Tuusula]], kaj konsideriĝas klasika dramisto kaj romanisto de la finna kulturo. Pluraj verkaĵoj de li ankaŭ aperis en Esperanto. == Famaj verkoj == * ''Lea'' (biblia dramo, [[1860]]) * ''Nummisuutarit'' (komedio, [[1864]]) * ''Kihlaus'' (komedio, [[1866]]) * ''Seitsemän veljestä'' (romano, [[1870]]) == Aperis en Esperanto == [[Dosiero:La fianĉiĝo.jpg|eta|maldekstre|180ra|{{centre|Kovrilpaĝo de Aleksis Kivi: La fianĉiĝo - Lea, 1920}}]] * ''[[La Botistoj]]'' / Tradukis [[Hilma Agatha Fredrika Hall|Hilma Hall]]. - 1919. - (Finna Biblioteko Esperanta; 2) Originala titolo: Nummisuutarit * ''La Fianĉiĝo - Lea'' : du teatraĵoj / Tradukis [[Hilma Hall]] kaj [[Ilmari Ekström]], 1920. - (Finna Biblioteko Esperanta; 3) Originala titolo: ''Kihlaus - Lea''. la teatraĵo ''La Fianĉiĝo'' estis prezentita esperantlingve en la [[UK 1922]]. Prezentis ĝin profesiaj geaktoroj el la [[Finna nacia teatro]]: [[Paavo Jännes]], Jaako Korhonen, Erta Virtamo kaj aliaj. * ''[[Sep fratoj|Sep Fratoj]]'' / Trad.: ... sub la respondeco de [[Vilho Setälä]]. - Helsinko: Setälä, 1947. - 360 p. : ilustr. Originala titolo: ''Seitsemän veljestä'' == Vidu ankaŭ == * [[4181 Kivi]] [[dosiero:Visit-suomi-2009-05-by-RalfR-228.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|skulptaĵo pri li antaŭ la [[Finna nacia teatro]]}}]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.nurmijarvi.fi/kivi prezento de li en la retejo ''nurmijarvi.fi''] ({{fi}}) * [https://web.archive.org/web/20060715204401/http://www.nurmijarvi.fi/int_kivi/en_GB/kivi_national_author/ anglalingva versio de tiu prezento, laste sukcese arkivigita en julio 2006] * {{Gutenberga aŭtoro|id=Aleksis_Kivi|nomo=Aleksis KIVI}} * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&vid=ONB&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&mode=basi&highlight=true&query=any,contains,Aleksis%20Kivi Libroj kaj aliaj dokumentoj] de kaj pri Aleksis Kivi en la [[Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]] ({{de}}) {{Projektoj|s=Aŭtoro:Aleksis Kivi}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Kivi, Aleksis}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Libroj de Aleksis Kivi| ]] ectrox9v4vrp4apgoohkld16jcuo9mm 0 952 9372852 9371263 2026-05-14T15:23:03Z Tiguliano 34250 /* Lingvoevoluo */ 9372852 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=la plej konata planlingvo|apa=Esperanto (apartigilo)}} {{Informkesto lingvo | Lingvo = Esperanto<br />Lingvo Internacia | Landoj = almenaŭ 120 landoj<ref>{{citaĵo el retejo|url=https://uea.org/info/eo/kio_estas_uea |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |titolo=Kio estas UEA? |citaĵo=UEA{{tripunkto}}havas membrojn en 120 landoj}}</ref>; nenie oficiala lingvo | Denaske = laŭ taksoj inter mil kaj “pluraj{{spaceto}}miloj”<ref>{{citaĵo el retejo |aŭtoro=Harald Haarmann |titolo=Eta leksikono pri lingvoj |url=http://fischer-zim.ch/esperanto/lingvaj-temoj/haarmann--leksikono-eo.htm |dato=2011 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304230135/http://fischer-zim.ch/esperanto/lingvaj-temoj/haarmann--leksikono-eo.htm |arkivdato=2016-03-04 |citaĵo=Esperanto{{tripunkto}}estas lernata ankaŭ de pluraj miloj da homoj en la mondo kiel gepatra lingvo |alirdato=2016-06-02 }}</ref><ref>{{citaĵo el retejo |aŭtoro=Lindstedt, Jouko |aŭtoroligilo=Jouko Lindstedt |url=http://www.helsinki.fi/~jslindst/odo.html |titolo=Oftaj demandoj pri denaskaj Esperant‑lingvanoj |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160303174639/http://www.helsinki.fi/~jslindst/odo.html |arkivdato=2016-03-03 |alirdato=2016-06-02 }}</ref> <!-- Ne havas sencon citi evidentan malveraĵon: - ''Ethnologue'' diras, ke{{spaceto}}0<ref>{{citaĵo el retejo |titolo=Esperanto |url=http://www.ethnologue.com/language/epo |aŭtoro=Lewis, M. Paul |redaktinto=Gary F. Simons, Charles D. Fennig |dato=2016 |verko=Ethnologue: Languages of the World |eldono=19‑a |loko=Dallas, Usono |eldoninto=SIL International}}</ref> --> | Klasifiko = [[Planlingvo]] | Koloro = Konstruita | Oficiala lingvo = neniu lando; oficiale instruata ekz. en [[Hungario]] kaj [[Ĉinio]]; multaj [[NRO]]-oj (ĉefe [[Esperanto-asocio]]j); rekonita de [[Esperanta PEN-Centro|PEN]] kaj [[Internacia_Katolika_Unui%C4%9Do_Esperantista#Esperanto_kiel_liturgia_lingvo|Katolika Eklezio]] | Reguligata de = [[Akademio de Esperanto]] | Skribo = [[latina alfabeto|latina]] kun kelkaj [[esperanta alfabeto|aldonoj]] | Mapo = Flag of Esperanto.svg | Mapopriskribo = [[Esperanta Flago]] | ISO1 = eo | ISO2B = epo | ISO2T = epo | ISO3 = epo | SIL = ESP | Specimeno = <poem> Sur la kampo, for de l’ mondo, Antaŭ nokto de somero, Amikino en la rondo Kantas kanton pri l’ espero. Kaj pri vivo detruita Ŝi rakontas kompatante, – Mia vundo refrapita Min doloras resangante. :— [[L. L. Zamenhof]], ''[[Mia penso]]''</poem> }} '''Esperanto''', origine la '''Lingvo Internacia'''<ref>Irene Galigaris, (2016), Una lingua per tutti, unu lingua di nessun paese (una ricerca sul campo sulle identitá esperantiste) - prefazione di [[Federico Gobbo]], p.85, 106, Aracne Editrice, ISBN 978-88-548-8864-7</ref>, estas la plej disvastiĝinta [[internacia planlingvo]]<ref name="Cherrington2013">{{citaĵo el libro |aŭtoro=Cherrington, Ruth |redaktinto=Byram, Michael; Hu, Adelheid |eldonejo=Taylor & Francis |originjaro=2001 |dato=2013 |titolo=Routledge Encyclopedia of Language Teaching and Learning |eldono=2 |isbn=978-1-136-23553-5 |oclc=851695385 |lingvo=en |paĝo=514}}</ref>. La nomo de la lingvo venas de la [[kaŝnomo]] “D-ro Esperanto„ sub kiu la varsovia okul-[[kuracisto]] [[L. L. Zamenhof|Ludoviko Lazaro Zamenhofo]] en la jaro [[1887]] publikigis la bazon de la lingvo. La unua versio, la rusa, ricevis la cenzuran permeson disvastiĝi en la 26-a de julio; ĉi tiun daton oni konsideras la naskiĝtagon de Esperanto<ref>Temas pri la 14-a de julio laŭ la malnova rusa kalendaro. La unua cenzura permeso por la manuskripto estas de la 21-a de majo (2-a de junio). La dato de la 21-a de julio menciita de Zamenhof en letero kaj [https://web.archive.org/web/20100515043920/http://miresperanto.narod.ru/biblioteko/albault/03.htm citita de Albault] estas proksimuma.</ref><ref name="zakrzewski">{{Citaĵo de libro|familinomo=Zakrzewski|personnomo=Adam|titolo=Historio de Esperanto 1887-1912|eldono=fotorepreso de la eldono Varsovio, 1913|loko=Varsovio|originjaro=1979|isbn=|url=http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=1503|lingvo=eo|akirdato=|paĝoj=pĝ. 10}}</ref>. Li celis kaj sukcesis krei facile lerneblan neŭtralan lingvon, taŭgan por uzo en la internacia [[komunikado]]; la celo tamen ne estas anstataŭigi aliajn, naciajn lingvojn. Pri la deveno de la nomo Esperanto [[L. L. Zamenhof|Ludoviko Lazaro Zamenhofo]] en [[1893]] klarigis: «''La unua broŝuro pri la lingvo Esperanto aperis en … 1887, … sub la titolo: "D-ro Esperanto. Lingvo Internacia, Antaŭparolo kaj Plena Lernolibro." La lingvo en la komenco havis nenian nomon, kaj "Esperanto" estis la [[pseŭdonimo]] de la aŭtoro de la lingvo ... sed iom post iom la amikoj de la nova lingvo transportis la estintan (nun jam ne uzatan) pseŭdonimon de la aŭtoro sur la lingvon mem, kiu portas la nomon "Lingvo Esperanto" aŭ simple "Esperanto".''»<ref>[https://tekstaro.com/t?nomo=originala-verkaro&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=originala-verkaro-chapitro-ii-a&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dm555&ignorifremdajhojn=0&uskle=0&serchesprimo=estis%20la%20pse%C5%ADdonimo%20de%20la%20a%C5%ADtoro%20de%20la%20lingvo#dm555 L. L. Zamenhof: teksto "prospekto"] en paĝo 161 de la [[Originala Verkaro]]({{eo}})</ref><ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-e.htm ĉapitro "Esperanto" de la] [[Enciklopedio de Esperanto]] de [[1934]] ({{eo}})</ref> Esperanto kvankam iniciata de unusola persono, historie ĝi tamen estas komuna produktaĵo. En 1887 Esperanton parolis nur manpleno da homoj; Esperanto havis unu el la plej malgrandaj lingvo-komunumoj de la mondo. Ĝi funkciis dekomence kiel lingvo de alternativa komunikado kaj de arta [[Krepovo|kreipovo]]<ref>[http://www.esperantio.net/index.php?id=3549 Nia tradukarto vekis grandan intereson en PEN], HeKo, nro 682 7-B, la 22-an de Junio 2018.</ref>. {{Aŭdio|Bulonjaprelego.ogg|Prelego de Zamenhof en la 1-a monda kongreso de Esperanto en Bulonjo (1905)}} Kvankam neniu [[ŝtato]] akceptis Esperanton kiel [[Oficiala lingvo|oficialan lingvon]], Esperanto tamen eniris en la oficialan instruadon en pluraj landoj kiel [[Hungario]] kaj [[Ĉinio]], krom esti unu el la oficialaj lingvoj de formortinta eŭropa mikroŝtato, [[Moresnet neŭtrala|Moresneto]]. Esperanto troviĝas en la listo de la 30 lingvoj, kies instruado akiris ie en la mondo la prestiĝan Eaquals-kvaliton<ref>Maria Majerczak, ''Eaquals-premio al [[Jagelona Universitato]] por Esperanto-instruado'', [http://www.europo.eu/eo/documentloader.php?id=455&filename=eb-160-2016-05.pdf Eŭropa Bulteno, nro 160, majo 2016]</ref>. La lingvo estas uzata de [[internacia komunumo]], nombranta laŭ diversaj taksoj cent mil ĝis du milionojn da parolantoj (depende de la lingvonivelo); estas laŭ diversaj taksoj inter proksimume unu kaj pluraj miloj da [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaskaj]] parolantoj<ref name="Ethnologue">{{citaĵo de libro |familinomo=Gordon |personnomo=Raymond G., Junior |titolo=Ethnologue: Languages of the World |eldono=15-a eldono |loko= Dallas, Texas |eldoninto=SIL International |originjaro=2005 |isbn=978-1-55671-159-6 |url=http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=epo |lingvo=angle |akirdato=2008-11-09}}</ref>. Esperanto akiris kelkajn internaciajn distingojn, ekzemple du rezoluciojn de [[UNESCO]] aŭ subtenon de konataj personoj de la publika vivo. Nuntempe ĝi estas uzata por [[vojaĝado]], [[korespondado]], [[Interkompreno|interkompreniĝo]] dum internaciaj renkontiĝoj kaj kulturaj interŝanĝoj, [[kongreso]]j, sciencaj diskutoj, [[Originala Literaturo Esperanta (retpaĝaro)|origina]] kaj [[tradukita literaturo]], [[muziko]], [[teatro]], [[kino]], presita kaj interreta raportadoj, [[radio|radia]] kaj [[televido|televida]] elsendadoj. Pro la subita apero de virusa pandemio en jaro 2019, la E-o movado adaptiĝis al nova virtuala epoko - universalaj kongresoj kaj ege multaj kunvenoj estis organizitaj per la interreto<ref>Vidu ekzemple kalendaron ĉe eventoservo.org</ref>. La [[Esperanta vortoprovizo|vortprovizo de Esperanto]] devenas plejparte el la [[Okcidenta Eŭropo|okcidenteŭropaj]] lingvoj, dum ĝia [[sintakso]] kaj [[Morfologio (lingvo)|morfologio]] montras ankaŭ [[Slava lingvaro|slavlingvan]] influon. La [[morfemo]]j ne ŝanĝiĝas kaj oni povas ilin preskaŭ senlime kombini, kreante diverssignifajn vortojn, Esperanto do havas multajn kunaĵojn kun la [[Analiza lingvo|analizaj lingvoj]], al kiuj apartenas ekzemple la [[ĉinaj lingvoj|ĉina]] kaj la [[Angla lingvo|angla]]; kontraŭe la [[Gramatiko de Esperanto|interna strukturo de Esperanto]] certagrade respegulas la [[Aglutina lingvo|aglutinajn lingvoj]]<nowiki/>n, kiel la [[japana lingvo|japanan]], [[svahila lingvo|svahilan]] aŭ [[turka lingvo|turkan]]. En 2012, la lingvo fariĝis la 64-a tradukebla per [[Google{{spaceto}}Translate]]<ref name="Blahuš2012">{{citaĵo el gazeto|url=https://web.archive.org/web/20160805144334id_/esperanto-ondo.ru/Ondo/210-lode.htm#08|titolo=Esperanto estas la 64a{{spaceto}}lingvo ĉe Google{{spaceto}}Translate|verko=La Ondo de Esperanto|dato=2012|unua=Marek|lasta=Blahuš|aŭtoroligilo=Marek Blahuš|numero=5{{spaceto}}(211)|citaĵo=Maŝintradukado atingis novan mejloŝtonon, kiam la 22an de februaro {{krampo|2012}} la plej konata interreta tradukilo Google{{spaceto}}Translate eksubtenis Esperanton kiel sian 64‑an{{spaceto}}lingvon}}</ref>; En 2016, la lingvo fariĝis tradukebla per [https://translate.yandex.com/?from=tableau_yabro&lang=ru-en&text=25%20июля%202016 Yandex&nbsp;Translate]<ref>https://yandex.ru/blog/translate/yandeks-perevodchik-osvoil-11-novykh-yazykov</ref>; laŭ 2016, Esperanto aperis en listoj de lingvoj plej lernataj<ref>{{citaĵo el retejo|url=http://www.nyak.hu/doc/statisztika.asp?strId=_43_|titolo=Oktatási Hivatal: Nyelvvizsga-statisztikák|eldoninto=Nyelvvizsgáztatási Akkreditációs Központ|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160705083402/http://nyak.hu/doc/statisztika.asp?strId=_43_|arkivdato=2016-07-05|alirdato=2016-08-01}}</ref> kaj konataj en [[Hungarujo]]<ref>{{citaĵo el retejo|titolo=Population by language knowledge and sex|url=http://www.ksh.hu/nepszamlalas/docs/tables/regional/00/00_1_1_4_2_en.xls|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170414200406/http://www.ksh.hu/nepszamlalas/docs/tables/regional/00/00_1_1_4_2_en.xls|arkivdato=2017-04-14|eldoninto=Központi Statisztikai Hivatal|lingvo=en|formato=XLS|alirdato=2016-07-21}}</ref>. == La tri celoj == Zamenhof formulis la celojn de la lingvo tiel: # Ke la lingvo estu eksterordinare [[Facila Lingvo|facila]], tiel ke oni povu ellerni ĝin ludante<ref name="vieno-muzeo-blogo-2017-07-20">{{citaĵo el la reto | url = https://onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/die-lingvo-internacia-des-dr-esperanto/ | titolo = Die Lingvo Internacia des Dr. Esperanto | alirdato = 2019-09-15 | familia nomo = Tuider | persona nomo = Bernhard | aŭtoroligilo = Bernhard Tuider | dato = 2017-07-20 | lingvo = de | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190929191248/https://onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/die-lingvo-internacia-des-dr-esperanto/ | arkivdato = 2019-09-29 }}</ref>. # Ke ĉiu, kiu ellernis tiun ĉi lingvon, povu tuj ĝin uzi por la kompreniĝado kun homoj de diversaj nacioj, tute egale ĉu tiu ĉi lingvo estos akceptita de la mondo kaj trovos multe da adeptoj aŭ ne, t.e. ke la lingvo jam de la komenco mem kaj dank' al sia propra konstruo povu servi kiel efektiva rimedo por internaciaj komunikiĝoj<ref name="vieno-muzeo-blogo-2017-07-20" />. # Trovi rimedojn por venki la indiferentecon de la mondo kaj igi ĝin kiel eble plej baldaŭ kaj amase komenci uzadi la proponatan lingvon kiel lingvon vivan, ne kun ŝlosilo en la manoj kaj en okazoj de ekstrema bezono<ref name="vieno-muzeo-blogo-2017-07-20" />. == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Esperanto}} [[Dosiero:DR Esperanto.jpg|eta|[[L. L. Zamenhof|Ludoviko Lazaro Zamenhof]]]] [[Dosiero:Unua Libro.jpg|eta|dekstra|La unua lernolibro de Esperanto, eldonita en [[Varsovio]] jare 1887]] === Ekesto === ==== Juneco de Zamenhofo ==== Ĉe la ekesto de Esperanto staris [[Ludoviko Lazaro Zamenhofo]]. Li travivis sian junecon en la multlingva urbo [[Bjalistoko]], tiam apartenanta al la [[Rusa Imperio]], hodiaŭ al [[Pollando]], kie li ofte povis pririgardi kverelojn inter la unuopaj tie loĝantaj etnoj, do [[rusoj]], [[poloj]], [[germanoj]] kaj [[hebreoj]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.theguardian.com/science/2017/dec/06/saluton-the-surprise-return-of-esperanto | titolo = ‘Saluton!’: the surprise return of Esperanto | alirdato = 2019-09-20 | familia nomo = Salisbury | persona nomo = Josh | dato = 2017-12-06 | verko = The Guardian | lingvo = en | citaĵo = A Jewish-Polish doctor born in 1859 in Białystok, now in Poland, Zamenhof grew up under Russian occupation. Violence between different groups was common – Białystok which was a melting pot of Protestant Germans, Catholic Poles, Orthodox Russians and Jews.}}</ref>. En la 1870-aj jaroj Bjalistoko, sole kelkaj jaroj antaŭ ol Zamenhof [[Planlingvo|planis la novan lingvon]] Esperanto, la [[Pola lingvo|pola]] estis malpermesata en publikaj lokoj<ref>(en) Gian Pablo Antonetti, [https://medium.com/wikitongues/esperanto-the-living-changing-conlang-community-5293530874b3 Esperanto: The Living, Changing, Conlang Community. Background and excerpts from an Esperantist perspective], ''Wikitongues.org'', 15th September 2020</ref>. Ĉar li konsideris la neekziston de komuna lingvo kiel la ĉefa kialo de la konfliktoj, li eklaboris jam kiel lernejano pri projekto de nova konvena lingvo, kapabla plenumi la taskon. Ĝi devus esti&nbsp;– malsame al la naciaj lingvoj&nbsp;– neŭtrala kaj facile lernebla, tial ankaŭ akceptebla kiel la dua lingvo por ĉiuj, lingvo instruata samtempe kun tiuj naciaj kaj uzata en situacioj, kiam necesas kompreniĝo internacia<ref name="jewenc">JACOBS, Joseph&nbsp;– HARRIS, Isidore. ''Zamenhof, Lazarus Ludwig.'' JewishEncyclopedia.com. Legita 2008-08-14 [http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=20&letter=Z Atingebla interrete]. (Angle.)</ref>. ==== Unuaj ideoj ==== Zamenhofo unue cerbumadis pri revivigo de la [[latina lingvo|latina]], kiun li lernis en lernejo, sed konkludis, ke ĝi estas tro komplika por normala komunikado. Lernante la [[angla lingvo|anglan]], li rimarkis, ke la verba [[konjugacio]] laŭ [[genro (gramatiko)|genro]] kaj [[gramatika nombro|nombro]] ne necesas kaj ke [[gramatiko|gramatika]] sistemo de lingvo povas esti multe pli facila, ol li opiniis antaŭe. Daŭris tamen la lerna malhelpo pro granda kiomo de parkerigendaj vortoj. Foje ekrimarkis Zamenhofo du [[rusa lingvo|rusajn]] surskribojn: ''швейцарская'' [ŝvejcarskaja] (pordistejo, vorto derivita de ''швейцар'' ŝvejcar – pordisto) kaj&nbsp;''кондитерская'' konditerskaja (dolĉaĵejo, derivita de ''кондитер'' konditer – dolĉaĵisto). Tiuj vortoj kun la sama [[sufikso]] inspiris lin al la ideo, ke uzado de regularaj [[afikso]]j povus konsiderinde malplimultigi la kiomon de la vortoradikoj necesaj por komuniki. Por ke la radikoj estu kiel eble plej internaciaj, li decidiĝis transpreni la vortprovizon plejparte el la [[latinidaj lingvoj|latinidaj]] kaj [[ĝermanaj lingvoj|ĝermanaj]] lingvoj, do el tiuj instruataj tiam tutmonde pleje<ref name="borovko">Zamenhofo, Ludoviko Lazaro. ''Letero de L.&nbsp;Zamenhof al Nikolaj Afrikanovich Borovko (1895)&nbsp;– О происхожении эсперанто.'' МИР ЭСПЕРАНТО. Legita 2008-08-14. [https://web.archive.org/web/20041027092841/http://miresperanto.narod.ru/zamenhof/borovko.htm Atingebla interrete]. (Esperante, ruse.)</ref>. ==== Fina versio ==== La unua projekto de Zamenhofo, nomita ''Lingwe uniwersala'', estis iomete preta en decembro 1878<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/die-lingvo-internacia-des-dr-esperanto/ | titolo = Die Lingvo Internacia des Dr. Esperanto | alirdato = 2019-09-15 | familia nomo = Tuider | persona nomo = Bernhard | aŭtoroligilo = Bernhard Tuider | dato = 2017-07-20 | lingvo = de | citaĵo = Ludwik Zamenhof begann bereits als Gymnasiast in Warschau eine Plansprache auszuarbeiten und beendete den ersten Entwurf seiner „lingwe uniwersala“ – des Ur-Esperanto – im Dezember 1878 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190929191248/https://onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/die-lingvo-internacia-des-dr-esperanto/ | arkivdato = 2019-09-29 }}</ref>, sed lia patro, instruisto de lingvoj, konsideris la laboron vana kaj utopia, tial li verŝajne perdigis la manuskripton, konfiditan al li de la filo. Inter la jaroj 1879 kaj 1885, Zamenhofo studis medicinon en Moskvo kaj Varsovio. Tiutempe li denove eklaboris internacian lingvon. La unuan renovigitan version li instruis jare 1879 al siaj amikoj. Post kelkaj jaroj, li jam tradukis poezion, por ke kiel eble plej perfektigi la lingvon. En 1895 li skribis, ke “{{krampo|d}}um ses jaroj mi laboris perfektigante kaj provante la lingvon kvankam en la jaro 1878 al mi ŝajnis, ke la lingvo jam estas tute preta”<ref name="Lingvaj Respondoj">{{citaĵo el libro |familia nomo=Zamenhof |persona nomo=L. L. |titolo=Lingvaj Respondoj: Konsiloj kaj opi­nioj pri Espe­ranto |eldono=6 |loko=Marmande, Francujo |eldonejo=Espe­rantaj Francaj Eldonoj |dato=1962 |url=http://luin.se/inko/109-7.pdf#page=104 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070108134324/luin.se/inko/109-7.pdf#page=104 |arkivdato=2007-01-08}}</ref>. Kiam li jam preparis publikigon de la lingvo, la caraj cenzuristoj malpermesis tion. Zamenhofo estis tre elrevigita pro tio kaj sian libertempon pasigis per tradukado ekzemple de la [[Malnova Testamento]] aŭ kelkaj teatraĵoj de [[William Shakespeare]]. Fine en la jaro 1887, li povis eldoni la unuan lernolibron, ''Международный языкъ'' (“La internacia lingvo”), uzante la saman lingvon parolata hodiaŭ. Laŭ la kaŝnomo de Zamenhofo ''Doktoro Esperanto'', sub kiu la libro estis eldonita, la lingvo baldaŭ eknomiĝis ''La lingvo de d‑ro Esperanto'' kaj pli malfrue mallongigite ''Esperanto''<ref name="borovko"/><ref name="historie">{{citaĵo el retejo |familia nomo=VONDROUŠEK |persona nomo=J |titolo=El la historio de Esperanto |url=http://esperanto.sk/eo/pri-esperanto/historio/ |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160630202532/http://esperanto.sk/eo/pri-esperanto/historio/ |arkivdato=2016-06-30 |alirdato=2016-07-05 }}</ref><ref name="Page2005">{{citaĵo el retejo |familia nomo=Page |persona nomo=Hugh R., Jr. |titolo=Esperanto |loko=Great Barrington, Usono |eldoninto=Berkshire |dato=2005-05-24 |url=http://www.berkshirepublishing.com/assets_news/WHTG/articles/Esperanto_24-May-2005.html |lingvo=en |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070928120753/http://berkshirepublishing.com/assets_news/WHTG/articles/Esperanto_24-May-2005.html |arkivdato=2007-09-28 |alirdato=2008-11-07 }}</ref><ref>ČELIAUSKAS, Petras. Zamenhof en Veisiejai. En ''Litova Stelo'' Numero marto-aprilo, jarkolekto 1998. Litova Esperanto-Asocio. Legita 2008-08-14. [http://www.is.lt/LEA/zamenhof.htm Atingebla interrete.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071029053915/http://www.is.lt/LEA/zamenhof.htm |date=2007-10-29 }} (Esperante.)</ref>. ===== Publikiĝo ===== {| class="wikitable" |+ Cenzuraj permesoj por la Unua Libro<ref name="zakrzewski"/><ref>Zakrzewski referencas al la "malnovaj libroj de la presejo", kiujn liveris al li Elżbieta Kelter, filino de Ĥ. Kelter, kiu presis la Unuan libron.</ref> |- ! Versio !! Manuskriptpermeso<br />(rusa/[[Julia kalendaro|julia]] kal.) !! Manuskriptpermeso<br />(okcidenta/[[Gregoria kalendaro|gregoria]] kal.) !! Permeso ellasi<br />(rusa kal.) !! Permeso ellasi<br />(do: '''publikiĝo''')<br />(okc. kal.) |- | rusa || 21-a de majo 1887 || 2-a de junio 1887 || 14-a de julio 1887 || '''26-a de julio 1887''' |- | pola || 9-a de julio 1887 || 21-a de julio 1887 || 25-a de aŭgusto 1887 || '''6-a de septembro 1887''' |- | franca || 12-a de septembro 1887 || 24-a de septembro 1887 || 12-a de novembro 1887 || '''24-a de novembro 1887''' |- | germana || 21-a de oktobro 1887 || 2-a de novembro 1887 || 12-a de novembro 1887 || '''24-a de novembro 1887''' |} === Unuaj ŝanĝprovoj === Zamenhofo ricevadis leterojn, kiuj ofte enhavis proponojn pri ŝanĝoj al la lingvo. Ĉiujn sugestojn li registris kaj pli malfrue komencis publikigi en la ĵurnalo ''[[La Esperantisto]]'', eldonata tiam en [[Nurenbergo]]. En la sama periodaĵo li dufoje balotigis la legantojn pri la ŝanĝoj, la plejmulto tamen malkonsentis. Post tiuj voĉdonadoj por certa tempo iomete silentiĝis voĉoj dezirantaj reformojn kaj la lingvo ekdisvastiĝadis iom post iom. Plej multajn abonantojn la ĵurnalo havis en tiama Rusujo. Grandan baton ĝi tial suferis, kiam la cara cenzuro malpermesis ĝian disvastigon pro artikolo de [[Lev Nikolajeviĉ Tolstoj]]<ref name="eo-mv-enigmoj">{{citaĵo el retejo |lasta=Kolker |unua=Boris |titolo=Enigmoj de Ludoviko Zamenhof |eldonisto=Jurij Finkel |url=http://esperanto-mv.pp.ru/Cetero/enigmoj.html |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151222132307/http://esperanto-mv.pp.ru/Cetero/enigmoj.html |arkivdato=2015-12-22 |alirdato=2008-11-10 }}</ref>. La ĵurnalo devis esti malestigita, sed post nelonge ĝin anstataŭis nova, nomata ''[[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]]''. Ĝi unue estis eldonata en [[Svedujo|sveda]] [[Upsalo]], poste en [[Hungarujo]] kaj fine en [[Parizo]], kie la eldonadon finis la [[unua mondmilito]]<ref name="mir-reform">{{citaĵo el retejo |lasta=Drezen |unua=E |titolo=Zamenhof kaj reformoj en esperanto |verko=МИР ЭСПЕРАНТО |url=http://miresperanto.narod.ru/zamenhof/drezen_zamenhof/reformoj.htm |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110921004022/http://miresperanto.narod.ru/zamenhof/drezen_zamenhof/reformoj.htm |arkivdato=2011-09-21 |alirdato=2008-11-10 }}</ref><ref name="diverse-informfluoj">{{citaĵo el retejo |lasta=Kniivilä |unua=Kalle |titolo=Informfluoj en Esperantujo |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160529170224/http://glasnost.se/2005/informfluoj-en-esperantujo/ |url=http://www.glasnost.se/2005/informfluoj-en-esperantujo/ |dato=2005-09-09 |arkivdato=2016-05-29 |alirdato=2016-07-16 }}</ref>. === Disvastiĝo de la lingvokomunumo === [[Dosiero:1905-uk-eliro-el-la-kongresejo.jpg|eta|[[UK 1905|La unua Universala Kongreso de Esperanto en Boulogne-sur-Mer]]]] La novan internacian lingvon ĝiaj uzantoj komencis uzi ankaŭ por organizi fakajn kaj ŝatokupajn aktivadojn internacinivele. Dum la unuaj jardekoj la komunikado en Esperanto realiĝis preskaŭ nur skribe, sed post nesupozite sukcesa Universala Kongreso, okazinta [[1905]] en franca [[Boulogne-sur-Mer]], kie pruviĝis ebloj uzi la internacian lingvon eĉ parolforme, komencis rapide kreski ankaŭ personaj kontaktoj kaj renkontiĝoj inter Esperantistoj. Dum dua UK en Ĝenevo 1906 dividiĝis la kongresanaro en fakaj organizoj, ŝatokupoj- religiaj kaj senreligiaj mondkonceptoj: paralele okazis la ruĝula kongreso por laboristoj. Jam dum la [[5-a UK|5-a Universala Kongreso]] en [[Barcelono]] jare [[1909]] realiĝis kelkaj renkontiĝoj de ĉeestantaj katolikoj, kiuj fine decidis organizi venontjare, do en [[1910]], apartan kongreson de katolikaj Esperantistoj. Dum ĝi estis fondita la [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista]] (IKUE), kies ĉefa organo, la ĵurnalo [[Espero Katolika]], tamen estis eldonata jam ekde [[1903]] kaj nun do temas pri la plej malnova ĝis nun aperanta [[Esperanto-periodaĵo|Esperanta periodaĵo]]<ref>''Konciza historio de IKUE.'' Roma (Italujo): IKUE. [http://www.ikue.org/historio.html Atingebla interrete.]{{404|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Legita 2007-09-09. (Esperante.)</ref>. En la jaro [[1912]] Zamenhof dum solena inaŭguro enkadre de la 8-a UK en [[Krakovo]] rezignis sian oficialan rolon en la movado. La [[10-a UK|10-a Universala Kongreso]] estis okazonta en [[Parizo]] jare [[1914]], aliĝis tien preskaŭ 4000 homoj, sed komenciĝanta milito malebligis ĝin kaj Zamenhof povis reveturi hejmen nur tra la [[Skandinavujo|Skandinavaj]] ŝtatoj. La sopiro pri paco kaj harmonio post la [[Unua Mondmilito]] vekis novajn esperojn, danke kion Esperanto estis rapide disvastiĝanta. La unua [[12-a UK 1920|Universala Kongreso post la milito okazis jare 1920]] en [[Hago]], la [[13-a UK 1921|13-a UK jare 1921]] en [[Prago]]. En [[1927]] en la [[Vieno|Viena]] kastelo [[Hofburg]] estis fondita la memstara [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]], kiu en [[1929]] alkroĉiĝis al la [[Aŭstruja Nacia Biblioteko]] kaj hodiaŭ rezidas en aparta konstruaĵo<ref>''NB online&nbsp;– Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo.'' Wien (Aŭstrujo): Österreichische Nationalbibliothek. [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/index.htm Atingebla interrete.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071218152501/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/index.htm |date=2007-12-18 }} Legita 2007-09-09. (Germane.)</ref>. [[Dosiero:2008-07-26 uk rememoro mortintoj.JPG|eta|Rotterdam, 2008: La [[93-a Universala Kongreso de Esperanto|93-a Universala Kongreso]] de Esperanto kun 1845 partoprenantoj]] En la [[intermilita periodo]] kaj dum la [[Dua Mondmilito]], okazis [[persekutado kontraŭ esperantistoj]], interalie en [[Germanio]] sub [[naziismo]] kaj en [[Sovetunio]] sub [[stalinismo]]. === Post la Dua Mondmilito === La klopodoj akceptigi Esperanton kiel universalan lingvon renkontadis pozitivan respondon: Petskribojn favore ĝin adresitajn al la [[Unuiĝintaj Nacioj]] subskribis pli ol 80&nbsp;milionoj da homoj, en [[Ĉeĥoslovakujo]] ekzemple ankaŭ la [[Nobel-premio|Nobel-premiito]] profesoro [[Jaroslav Heyrovský]]<ref>Malovec, Miroslav. ''Esperantští spisovatelé a jejich díla.'' [http://members.chello.cz/malovec/Abeceda.htm Atingebla interrete.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110718170445/http://members.chello.cz/malovec/Abeceda.htm |date=2011-07-18 }} Legita 2007-09-09. (Ĉeĥe.)</ref>. La Ĝenerala Asembleo de [[UNESCO]] akceptis similajn rezoluciojn en [[Montevideo]] la [[10-an de decembro]] [[1954]] kaj en [[Sofio]] la [[8-an de novembro]] [[1985]]. En ili ĝi notis ''la rezultojn atingitajn per Esperanto sur la kampo de internaciaj intelektaj interŝanĝoj kaj por la proksimigo de la popoloj de la mondo'', invitis la membrajn ŝtatojn ''instigi al la enkonduko de studprogramo pri la lingvo-problemo kaj pri Esperanto en siaj lernejoj kaj siaj institucioj de supera edukado'' kaj rekomendis al la internaciaj neregistaraj organizaĵoj ''aliĝi al la festado de la centjariĝo de Esperanto kaj pristudi la eblecon utiligi Esperanton kiel rimedon por disvastigi inter siaj membroj ĉiajn informojn, inkluzive de tiuj pri la agado de UNESCO''<ref name="unesco-rezoluce">''E-Euroscola: Rezolucioj de Unesko por Esperanto.'' [http://e.euroscola.free.fr/unesko.htm Atingebla interrete.] Legita 2007-09-06. (Esperante.)</ref>. Esperanton favoris ankaŭ pluraj estroj de la [[Pola Scienca Akademio]] (Polska Akademia Nauk). La jubilean 72-an Universalan Kongreson jare [[1987]] (centjariĝo de la lingvo-publikigo) partoprenis preskaŭ ses mil homoj de 60 nacioj. Ankaŭ la Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista atingis gravan progreson, kiam en la jaro [[1990]] estis eldonita la dokumento ''Norme per la celebrazione della Messa in esperanto'', per kiu la [[Sankta Seĝo]] permesas servi [[Meso (diservo)|sanktan meson]] en Esperanto sen neceso de specialaj permesoj. Esperanto tiel fariĝis ununura aprobita [[konstruita lingvo|konstruita]] [[liturgio|liturgia]] lingvo de la [[Katolika Eklezio]]<ref name="vatikan1">''La dekreto pri la normoj por la celebro de la Meso en esperanto.'' Roma (Italujo): IKUE. [http://www.ikue.org/historio/mesonormoj.htm Atingebla interrete.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120819211440/http://www.ikue.org/historio/mesonormoj.htm |date=2012-08-19 }} Legita 2007-10-18. (Esperante.)</ref><ref name="vatikan2">''La dekreto por la aprobo de la Meslibro kaj Legaĵaro en Esperanto.'' Roma (Italujo): IKUE. [http://www.ikue.org/historio/meslibro.htm Atingebla interrete.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120819211414/http://www.ikue.org/historio/meslibro.htm |date=2012-08-19 }} Legita 2007-10-18. (Esperante.)</ref><ref name="vatikan3">''Catholic Prayers in the Languages of the World: Esperanto.'' Città del Vaticano: Agenzia Fides. [http://www.fides.org/aree/news/newsdet.php?idnews=8533&lan=eng Atingebla interrete.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121028203826/http://www.fides.org/aree/news/newsdet.php?idnews=8533&lan=eng |date=2012-10-28 }} Legita 2007-10-18. (Angle.)</ref>. La fakto, ke multaj celoj de la Esperanta movado ne realiĝis, estas atribuata interalie al teknologia kaj kultura hegemonio de [[Britujo]] kaj [[Usono]], precipe en la tempo post la Dua Mondmilito, kio rezultigas hodiaŭan uzon de la [[angla lingvo|angla]] kiel komunika lingvo de plej multaj internaciaj agadoj<ref name="Graddol">GRADDOL, David. ''The Future of English?'' [[British Council|The British Council]], 1997 [http://www.britishcouncil.org/de/learning-elt-future.pdf Atingebla interrete.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140628012917/http://www.britishcouncil.org/de/learning-elt-future.pdf |date=2014-06-28 }} Legita 2007-04-15. (Angle.)</ref>. ==== Uzado ==== [[Dosiero:Esperanto-parolantoj Hungario 1940-2011.jpg|eta|Esperanto-parolantoj en Hungario; familia/denaska Eo-uzado (2001/11). Kono de fremdlingvoj]] Diversaj nombroj indikas kreskantan uzadon de Esperanto dum la pasintaj jardekoj. La '''hungara censo''' kalkulis 942 Esperanto-parolantojn en 1941, 2 083 en 1990, 4 575 en 2001<ref>[http://www.nepszamlalas2001.hu/hun/kotetek/18/tables/load1_32.html hungara censo]</ref> kaj 8 397 en 2011. Laŭ la publikigitaj datumoj por 985 el tiuj ĉi lastaj Esperanto estis familia aŭ gepatra lingvo (sed povas temi pri eraro; eble la demanditoj ne respondis tute ĝuste)<ref>[http://www.eszperanto.hu/egyeb/alk/nepszamlalas-2011.htm hungara census 2011]</ref>. Laŭ la [[Jarlibro de la Esperanto‑movado]] estis 58 [[denaskaj Esperanto-parolantoj]] en 1961<ref>{{citaĵo el libro |titolo=Jarlibro de la Esperanto‑movado |dato=1961 |paĝoj=60–61}}</ref>, 67 en 1962<ref>{{citaĵo el libro |titolo=Jarlibro de la Esperanto‑movado |dato=1962 |paĝoj=62–64}}</ref>, kaj 83 en 1965<ref>{{citaĵo el libro |titolo=Jarlibro de la Esperanto‑movado |dato=1965 |paĝoj=88–90}}</ref>. En 1996, estis {{ĉ.|350}} familioj kun denaskaj Esperanto-parolantoj<ref>{{citaĵo el gazeto |aŭtoro=Corsetti, Renato |dato=1996 |titolo=A mother tongue spoken mainly by fathers |verko=Language Problems and Language Planning |volumo=20 |numero=3 |paĝoj=263–273}}</ref>. Estas nun Esperanto-asocioj en dudeko da afrikaj landoj<ref>[https://uea.org/landoj/afriko UEA]</ref>; preskaŭ ĉiuj el tiuj fondiĝis post 1960. La nombro de afrikaj adresoj en la jarlibro "[[Pasporta Servo]]" kreskis de 18 en 1988/89 al 59 en 2005<ref>Vd. [[Statistiko_de_Esperantujo#Afriko| Statistiko Afriko]] por la fontoj; en Pasporta Servo listiĝis 900 gastigantoj en 1988/89 kaj 1364 en 2005; la procentaĵo de afrikaj adresoj do kreskis de 2% al 4,3%</ref>. <!-- Tiuj datumoj ne estas kontroleblaj: [[Dosiero:Renkontiĝoj_en_Germanio_partoprenantoj.png|eta|250px|maldekstra|Esperanto-renkontiĝoj en Germanio (kaj unu renkontiĝo en Pollando), 1957-2007]] --> Eldoniĝis almenaŭ kvar muzikalbumoj en Esperanto en la sesdekaj jaroj, almenaŭ 17 en la sepdekaj, almenaŭ 58 en la okdekaj, almenaŭ 75 en la naŭdekaj kaj pli ol cent en la unua jardeko de la nova jarmilo<ref>Vidu la statistikon ĉe [[Esperanto-muzikalbumoj#Statistiko_pri_jare_aperintaj_albumoj]]</ref>. Estas rete disponeblaj nun pli ol 3000 tekstoj de kantoj en Esperanto<ref>Vidu la [https://kantaro.ikso.net/statistiko statistikon de kantaro.ikso.net]</ref>. [[Dosiero:Alighintaj Landaj Asocioj UEA 1950-2015.png|eta|maldekstra|Grafiko pri la proksimuma nombro de Landaj Asocioj de UEA inter 1948 kaj 2013.]] {{Mankas fonto|La nombro de partoprenantoj en Esperanto-renkontiĝoj de almenaŭ unu semajno en Germanio kreskis de proks. 100 en la fruaj sepdekaj jaroj al proks. 800 en 2008}}<!-- Tiuj datumoj ne estas kontroleblaj: <ref>[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/eo/2/21/Renkonti%C4%9Doj_en_Germanio_partoprenantoj.png Jen]</ref> -->. La [[Esperanto‑Vikipedio]] enhavas pli ol {{formatnum:{{Lin mald|{{Nombro da|ARTICLES|eo}}|2}}0000}}{{spaceto}}artikolojn laŭ {{NUNAMONATNOMO}}{{spaceto}}{{NUNAJARO}}, kiu similas al la Vikipedioj en la [[Eŭska lingvo|eŭska]]{{spaceto}}({{ĉ.|{{Lin mald|{{Nombro da|ARTICLES|eu}}|2}}0000}}) kaj la [[Minankabaŭa lingvo|minankabaŭa]]{{spaceto}}({{ĉ.|{{Lin mald|{{Nombro da|ARTICLES|min}}|2}}0000}})<ref>[https://meta.wikimedia.org/?oldid=15721589&uselang=eo#100_000.2B_articles List of Wikipedias], 2016-06-24.</ref>. Antaŭ la apero de la Vikipedio en 2001 ne ekzistis Enciklopedio en Esperanto pri ĝeneralaj temoj; la [[Enciklopedio de Esperanto]] (pri Esperanto-temoj) eldoniĝis en 1934 kaj ekde tiam ne estis redaktita. Inter 1906 kaj 1971 aperis {{ĉ.|28}} disertacioj pri Esperanto kaj interlingvistiko, do proksimume unu ĉiun duan aŭ trian jaron. Tiu nombro forte grandiĝis: Inter 1975 kaj 1987 entute aperis 95 disertacioj, do ekde 1975 ĉiujare mezume pli ol 7<ref>Edward Symoens. Bibliografio de disertacioj pri Esperanto kaj interlingvistiko. Rotterdam (UEA). 1989. Grafikaĵoj ĉe [http://www.esperanto-sat.info/article204.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924002236/http://www.esperanto-sat.info/article204.html|date=2015-09-24}}; kp. [[Statistiko de Esperantujo#Interlingvistiko.2C Esperantologio kaj Esperanto-studoj|Statistiko_de_Esperantujo]]</ref>. La nombro de [[Landaj Asocioj de UEA]] kreskis de 19 en 1948 al 71 en 2013<ref>Fontoj vidu en la artikolo [[Landaj asocioj de UEA]].</ref>. == Esperanto nuntempe == {{Ĉefartikolo|Esperanto-kulturo}}{{Ĉefartikolo|E%C5%ADropa_Unio#Esperanto_en_EU}} {| cellpadding="2" cellspacing="0" style="width:330px; border:1px solid #ccc; margin-left:1em; border-collapse:collapse; clear:both; float:right;" rules="all" ! colspan="2" style="background-color:#A9BEC7; font-size:100%;" | [[Esperanto-simbolo|Esperantaj simboloj]] |- align="center" bgcolor="#ffffff" | [[Esperanto-flago|Esperanta flago]] | [[Jubilea simbolo]] |- align="center" bgcolor="#f0f8ff" | [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|115px]]||[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|115px]] |} En la nuna mondo, kiu ĉiam pli konscias rajtojn de [[malplimulto]]j kaj lingvan diversecon, akiras la internacia lingvo ree atenton de iuj gravuloj. Neregistaraj organizoj kaj asocioj insistas, ke la diskuto pri la internacia lingvo aperu kiel diskuttemo de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj [[Eŭropa Unio]]. Julie [[1996]] Simpozio de internaciaj organizoj kunvenigis omaĝe al [[Inazo Nitobe]] en [[Prago]]n grupon de sendependaj ekspertoj, kiuj esploris tiaman pozicion de Esperanto kaj proponis ĝian envicigon en aktualaj interparoloj pri lingvaj rajtoj kaj politiko. La [[Manifesto de Prago]], moderna deklaro pri valoroj kaj celoj motivantaj Esperantan movadon, emfazas lingvan demokration kaj konservon de la lingva diverseco. Esperanto estis kiel komunikilo uzata ankaŭ en la projekto [[Indiĝenaj Dialogoj]], al kies celoj apartenis plifortigi interŝanĝon de spertoj inter indiĝenaj popoloj en la mondo, kiuj rifuzas uzon de iamaj koloniaj lingvoj. === Konataj Esperanto-parolantoj === Al famuloj uzantaj aŭ uzintaj Esperanton apartenas interalie la Nobel-premiito [[Reinhard Selten]], [[ŝakmondĉampiono|mondĉampionoj]] en [[ŝakludo]] [[Judit Polgár]] kaj [[Tivadar Soros]], la patro de la financisto [[George Soros]]. Ankaŭ la iama germana ministro pri justico [[Wolfgang Stammberger]] estis Esperanto-parolanto. === Stato de la lingvoevoluo === La kreinto-iniciatinto de Esperanto, Ludoviko Lazaro Zamenhof, sciis, ke lingvo estas disvastigenda per kolektiva uzo, tial li limigis sian [[Unua Libro|komencan proponon]] je minimuma gramatiko kaj malgranda vortprovizo. Hodiaŭ tamen Esperanto estas plene disvastiĝinta lingvo kun tutmonda komunumo de parolantoj kaj kompleta esprimaparato. Multaj ideoj de Zamenhof antaŭiris la ideojn de la fondinto de la moderna lingvistiko [[Ferdinand de Saussure]], kies frato [[René de Saussure]] estis Esperantisto. Komence, la lingvo konsistis el ĉirkaŭ mil [[normala radiko|vortradikoj]], el kiuj oni povis krei 10–12 mil vortojn. La nunaj [[esperantaj vortaroj]] enhavas ofte eĉ 15–20 mil radikojn, el kiuj jam da vortoj deriveblas centmiloj; krome la lingvo daŭre evoluas. La aktualajn tendencojn observas kaj kontrolas la [[Akademio de Esperanto]]. Dum sia historio, Esperanto estis uzita por atingi diversajn celojn, iujn el ili eblas taksi problemaj. La lingvo estis malpermesita kaj ĝiaj uzantoj persekutataj kaj dum la erao de [[Stalin]], konsideranta ĝin „lingvo de mondcivitanoj“, kaj dum [[Adolf Hitler|Hitler]], por kiuj ĝi estis „lingvo de judoj“<ref name="Ĝisdate pri Esperanto">{{citaĵo el retejo|eldoninto=Universala Esperanto‑Asocio|titolo=Ĝisdate pri Esperanto|dato=2009-12-14|url=https://uea.org/pdf/ghisdate/ghisdate_esperanta.pdf|arkivurl=https://web.archive.org/web/20161210002046/https://uea.org/pdf/ghisdate/ghisdate_esperanta.pdf|arkivdato=2016-10-12|citaĵo=La lingvo estis malpermesita, kaj ĝiaj uzantoj persekutataj{{tripunkto}}de Hitler, por kiu ĝi estis lingvo de judoj{{tripunkto}}Zamenhof, kreinto de la lingvo, estis judo}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.com/future/story/20180110-the-invented-language-that-found-a-second-life-online|titolo=The invented language that found a second life online|alirdato=2018-01-17|familia nomo=Penarredonda|persona nomo=Jose Luis|dato=2018-01-10|verko=BBC Future|eldoninto=BBC|lingvo=en|citaĵo=Both Stalin and Hitler prosecuted it. The former because he saw it as a tool of Zionism, the latter because he disliked its anti-nationalist ideals.}}</ref> Zamenhof, la kreinto, mem estis judo, malgraŭ ke li uzis la vorton "hebreo". <!-- "Se mi ne estus hebreo el la geto, la ideo pri la unuigo de la homaro aŭ tute ne venus al mi en la kapon, aŭ ĝi neniam tenus min tiel obstine en la daŭro de mia tuta vivo." - Zamenhof pri sia vivo - Letero de Zamenhof al Michaux (21-an de Februaro de 1905) --> La nuna Esperanto estas rezulto post kolektiva laboro de centoj da [[Filologio|filologiistoj]], poetoj, [[Esperanto-verkisto|verkistoj]] kaj da tri generacioj de ĝiaj uzantoj.<ref>JANTON, Pierre; TONKIN, Humphrey. ''Esperanto: language, literature, and community.'' Novjorko: SUNY Press, 1993. 169 pĝ. ISBN 0-7914-1254-7.</ref> Dum pli ol 120 jaroj kreiĝis miloj da vortoj, esprimoj, frazfiguroj, [[metaforo]]j ks., ellaboriĝis ankaŭ dekoj da fakaj vortaroj por diversaj sciencoj. «''Esperanto (...) povus funkcii kiel la monda lingvo pro la samaj kialoj, kiujn ĉi tiu funkcio plenumis tra la jarcentoj la naturaj lingvoj kiel la greka, latina, franca, angla aŭ kis-amina.''» - [[Umberto Eco]] en: "[[La serĉado de la perfekta lingvo]]" ==== Terminaro ==== [[UEA]] havas 59 fakajn asociojn kiel kolektivajn membrojn de UEA (stato de 11 marto 2015). Preskaŭ ĉiu faka asocio flegas siajn fakajn vortarojn. Tial la plimulto de fakaj vortaroj estas ĝisdatigitaj kaj enhavas terminaron minimume por majstra grado. La fakaj vortaroj estas atingeblaj en Interreto kaj ilia uzo estas senpaga. Ekzemplo: [[informadiko]], [[komputilo]]j kaj [[programado]]: https://komputeko.net/, kvinlingva vortaro (Esperanto, angla, germana, nederlanda, franca). === Uzantoj === {{Ĉefartikolo|Esperantisto}} La [[Universala Esperanto-Asocio]] (UEA), kies membroj konsistigas la plej aktivan parton de la Esperantista komunumo, havas siajn naciajn filiojn en 62 ŝtatoj kaj individuajn membrojn en preskaŭ duobla kvanto de ŝtatoj. La nombro de venditaj lernolibroj kaj membrostatistikoj de lokaj grupoj montras, ke ekzistas jam centmiloj aŭ eĉ milionoj da homoj kun almenaŭ minimuma scio de la lingvo. Parolantoj de Esperanto troveblas en la tuta mondo, plej koncentriĝinte en tiom malsamaj landoj kiel estas [[Brazilo]], [[Bulgarujo]], [[Ĉinujo]], [[Irano]], [[Japanujo]], [[Kubo (lando)|Kubo]] aŭ [[Madagaskaro]]. Laŭ indikoj de la projekto ''Ethnologue'' estas la suma kvanto de la parolantoj taksata je du milionoj, el kiuj du milojn konsistigas [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaskuloj]], precipe danke uzon de Esperanto en hejmoj, plej ofte en internaciaj familioj<ref name="Ethnologue" />. La historiisto kaj Esperantisto [[Ziko Marcus Sikosek]] indikis la takson troigita, baziĝante sur komparo kun realaj nombroj de parolantoj en [[Kolonjo]] kaj kiomoj de membroj en Esperantaj organizaĵoj<ref name="Sikosek">Ziko Marcus Sikosek: Esperanto sen mitoj. Antverpeno 2003². Pĝ.&nbsp;247</ref>. Aliaj taksoj indikas pli modestajn numerojn, kutime inter centmilo kaj miliono. Neprecizaĵoj en la pritaksoj baziĝas sur la fakto, ke nombron de parolantoj de iu ajn [[internacia helplingvo]] estas malfacile ekscii, ĉar ekzemple [[popolnombrado]]j en plimulto da ŝtatoj demandas nur pri gepatra lingvo de la loĝantoj, ne pri iliaj pluaj lingvoscioj<ref>[http://www.czso.cz/sldb/sldb.nsf/i/seznam_doporucenych_ukazatelu_scitani Seznam doporučených ukazatelů sčítání]. Praha: Český statistický úřad, aktualigita 2007-09-13, citita 2007-09-16.</ref>. === Instruado kaj lernado === Tre rapide eblas komenci interkompreniĝi internacilingve, kio prezentas idealan enkondukon al lernado de fremdaj lingvoj. Jam post kelkaj semajnoj lernantoj povas komenci korespondi Esperante kaj post kelkaj monatoj ili jam kapablas enkadre de siaj kursoj aŭ private vojaĝi eksterlanden uzante la lingvon. En Facebook-enketo el 68 respondintoj entute 36 (52%) informis, ke ili praktike ekuzis Esperanton post malpli ol 20 lernhoroj, pliaj 13 (19%) post 20 ĝis 29 lernhoroj<ref>[https://www.facebook.com/questions/345655878818771/ Facebook/EsperantoLand-enketo]</ref>. Eksperimentaj kaj neformalaj observadoj aludas, ke antaŭa lernado de Esperanto eĉ povas pozitive efiki al posta ekposedado de aliaj fremdaj lingvoj (oni nomas tion [[propedeŭtika efekto de Esperanto|propedeŭtika efekto]]). Realiĝis jam kelkaj provoj formale esplori la fenomenon: ekzemple grupo de studantoj, lernintaj dum unu jaro Esperanton kaj poste dum tri jaroj la [[Franca lingvo|Francan lingvon]], havis pli bonajn rezultojn ol kontrolgrupo, kiu lernis la Francan dum la tutaj kvar jaroj<ref>Williams, N. ''A language teaching experiment.'' Canadian Modern Language Review, 1965. Ĉapitro 22.1, pĝ. 26–28.</ref>. Similajn rezultojn oni akiris ankaŭ kiam la dua lingvo estis la [[Japana lingvo|Japana]] aŭ malplilongiginte la eksperimenton je duono. Tamen, la menciita studo ne skribas, kiel progresas studantoj, kiuj lernis en la unua jaro alian lingvon ol Esperanton, ekzemple [[Latino]]n. Kvankam Esperanto estas instruata de iuj universitatoj, ekzemple ĉe la [[Masaryk-Universitato]] en [[Brno]] ([[Ĉeĥujo]]), plej ofte homoj lernas ĝin mem, pere de korespondaj aŭ [[plurmedio|plurmediaj]] kursoj (kaj [[poŝto|poŝte]] kaj [[retpoŝto|retpoŝte]]), pere de [[retejo]]j kiel ''[[lernu!]]'', aŭ en lokaj kluboj de Esperanto. Laŭ Facebook-enketo inter 163 respondintoj 13 (8%) lernis la lingvon en universitata (9), popolaltlerneja (2) aŭ lerneja (2) kurso, 96 (59%) memstare per libro (55) aŭ interrete (41), 47 (29%) en kurso de klubo aŭ unuopulo; 4 (2%) lernis en la familio denaske aŭ poste<ref>[https://www.facebook.com/questions/409467079104317/ Facebook/EsperantoLand]</ref>. Konstateblas sume, memlernado kaj kluba instruado liveras {{ĉ.|90%}} de la Esperanto-parolantoj de la enketo. Lernolibroj kaj aliaj helpiloj por memlernantoj ekzistas en pli ol cent lingvoj. [[Duolingo]] <ref>(eo, de) Lu Wunsch-Rolshoven, [https://blogs.taz.de/infrakulturen/komuna-lingvo-por-homoj-el-la-tuta-mondo/ Komuna lingvo por homoj el la tuta mondo], TAZ, la 1-an de decembro 2021</ref> ofertas Esperanto-kursojn jam en kvar lingvoj, angla, franca, hispana kaj portugala. Ĉiujare proksimume 800.000 homoj tie trastudas almenaŭ unu Esperanto-lecionon. Kurso en la ĉina estas en preparo. ==== Ofertantoj de Esperanto-lerniloj kaj lingvo-helpiloj. ==== {{Ĉefa|Listo de ofertataj Esperanto-lerniloj}} Ekde la [[1990-aj jaroj]], ĉefe pro la apero de la [[interreto]], signife kreskas la nombro de [[Listo de ofertataj Esperanto-lerniloj|ofertoj pri lernado de Esperanto]], vortaroj, lernhelpiloj, tradukiloj ktp. Tiuj ofertoj venas ĉu de profesiaj komercaj ofertantoj, ĉu de privataj ofertantoj kaj senprofitaj organizaĵoj. Ŝajnas, ke ĉe ofertantoj de malalta nombro de lingvoj (ĝis 20), Esperanto estas malofta, sed kun la kreskanta nombro la ŝanco de inkluziviĝo de Esperanto plialtiĝas kaj ekde 40 ofertataj lingvoj la ĉeesto de Esperanto inter ili estas tre ofta. ==== Specifeco de lernado ==== Komparajn esplorojn pri tempo de lernado de diversaj lingvoj oni faris en la [[Universitato de Paderborn]] (Germanio). Kadre de tiu esplorado oni determinis la tempon de lernado de francolingvaj studantoj ĝis certa nivelo. Atingi tiun nivelon bezonas la sekvantan kvanton de horoj<ref name="Grin2006">{{citaĵo el gazeto |doi=10.1075/lplp.30.2.10cor |dato=2006 |volumo=30 |numero=2 |paĝo=81 |aŭtoro=François Grin |titolo=L’enseignement des langues étrangères comme politique publique |url=https://web.archive.org/web/20160310001920/ladocumentationfrancaise.fr/var/storage/rapports-publics/054000678.pdf |lingvo=fr |formato=PDF |verko=Language Problems and Language Planning |citaĵo={{krampo|P}}our atteindre ce niveau, {{formatnum:2000 heures}} d’études de l’allemand produisaient un niveau linguistique équivalent à {{formatnum:1500 heures}} d’étude l’anglais, {{formatnum:1000 heures}} d’étude de l’italien et{{tripunkto}}{{formatnum:150 heures}} d’étude de l’espéranto | issn=0272-2690 }}</ref>: * germana 2000 horoj; * angla 1500 horoj; * itala 1000 horoj; kaj por * Esperanto 150 horoj. La facileco de lernado de Esperanto havas sekvantajn ĉefajn kaŭzojn: * Simpla gramatiko kaj malĉeesto de esceptoj. Esperanto ne havas neregulajn verbojn, pasintan, nunan kaj estontan tempon oni kreas unumaniere. * Fonetika ortografio. En vortaroj ne bezonas sciigi prononcon. * Normaj manieroj de vortfarado. El malgranda kvanto de radikoj oni kreas per uzo de prefiksoj kaj sufiksoj grandan kvanton de derivataj vortoj. Tio akre malpliigas la kvanton de radikoj por rememori. * Kategorio gramatika de vortoj (escepte prepozicioj, numeraloj kaj interjekcioj) estas markita per sufikso kaj finaĵo. En vortaroj ne bezonas sciigi genron kaj deklinacion de nominativoj, konjugacion de verboj ktp. Dum lernado de Esperanto la gramatikaj problemoj rapide malaperas. Tio estas (kune kun la facileco) grava specifeco de Esperanto kompare kun naciaj lingvoj. Dank'al tio la lernantoj povas koncentri al [[vortprovizo]] kaj [[vortuzo]]. Vortuzo estas grava parto de ĉiu lingvo. Ekzemple "ludejo" (kampo por ludo de infanoj) en la germana estas "ludloko", "ludplaco" (Spielplatz), en la angla "ludbazo" (playground), en la hungara "ludspaco", "ludplaco" (játszótér), en la rusa "infana placeto" (детская площадка) ktp. === Oficiala statuso === Esperanto estas oficiala lingvo de neniu ŝtato, kvankam komence de la [[20-a jarcento]] ekzistis planoj estigi [[Moresneto]]n kiel entute unuan Esperantan ŝtaton kaj sur la mallonge ekzistanta [[artefarita insulo|artefarita]] [[Insulo de la Rozoj]] ekzistis en la jaro [[1968]] [[mikronacio]], uzanta Esperanton kiel sian oficialan lingvon. Tiu tamen servas kiel oficiala laborlingvo por kelkaj (plejofte Esperantaj) senprofitaj [[ne-registara organizaĵo|neregistaraj organizaĵoj]]<ref>CHRDLE, Petr. ''Profesia uzo de Esperanto kaj ĝiaj specifaj trajtoj.'' Dobřichovice: KAVA-PECH, 1995. 40 pĝ. ISBN 80-85853-16-7.</ref>. Esperanto ankaŭ estas ununura agnoskita [[artefarita lingvo|artefarita]] [[liturgio|liturgia]] lingvo de la [[Katolika eklezio]]<ref name="vatikan1" /><ref name="vatikan2" /><ref name="vatikan3" />. ==== [[Unesko]] ==== En la jaro [[1954]] la [[Ĝenerala Konferenco de Unesko]] agnoskis, per la tiel nomita [[rezolucio de Montevideo]], ke la rezultoj atingitaj de Esperanto kongruas kun celoj de la organizaĵo. Sekve de tio oni estigis oficialajn rilatojn inter UNESCO kaj la [[Universala Esperanto-Asocio]], kiu iĝis neregistara membra organizaĵo en la kategorio B<ref>''List of NGOs maintaining official relations with UNESCO.'' UNESCO. Citita je 2007-09-01. http://erc.unesco.org/ong/ONGlist_p.asp?language=E {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120911141122/http://erc.unesco.org/ong/ONGlist_p.asp?language=E |date=2012-09-11 }}. (Angle.)</ref>. Kunlaboro inter ili daŭras: jare [[1977]] la ĝenerala direktoro de UNESCO [[Amadou-Mahtar M'Bow|Amadou-Mahtar M´Bow]] prezentis sian parolon dum la [[62-a Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Islando|Islanda]] [[Rejkjaviko]]. En [[1985]] la Ĝenerala Asembleo de UNESCO instigis la membrajn ŝtatojn kaj internaciajn organizaĵojn enkonduki studprogramojn pri la lingva problemo kaj Esperanto en lernejoj, kaj studi eblon eluzi la lingvon en internaciaj rilatoj. Universala Esperanto-Asocio havas konsilajn rilatojn kun la [[Unuiĝintaj Nacioj]] (UN), [[UNICEF]], [[Konsilio de Eŭropo]], [[Organizaĵo de Amerikaj Ŝtatoj]] (OAS) kaj [[Internacia Organizaĵo por Normigado]] (ISO)<ref name="unesco-rezoluce" /><ref name="esperantic">TONKIN, Humphrey – FETTES, Mark. ''About Esperanto.'' (Eldonserio Esperanto Document, 43-a seriero.) Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio, 1996. 16 paĝoj. Atingita je 2008-04-12. http://www.esperantic.org/ced/espe.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080514130501/http://www.esperantic.org/ced/espe.htm |date=2008-05-14 }} (Angle).</ref>. ==== Herzberg – die Esperanto-Stadt ==== Ekde [[2004]] en la [[Germanujo|Germana]] urbo [[Herzberg am Harz]], funkcias la [[Interkultura Centro Herzberg]]. Ekde la [[11-a de julio|11-a de Julio]] [[2006]], surbaze de decido de la urba konsilantaro, [[Herzberg am Harz]] oficiale nomiĝas ''Esperanta urbo (Herzberg am Harz{{spaceto}}– die Esperanto-Stadt/La Esperanto-urbo)'', kio ligiĝas kun organizado de kulturaj kaj klerigaj aranĝoj kun rilato al Esperanto. Herzberg estas [[Partnera urbo|partnerurbo]] de la [[Polujo|Pola]] urbo [[Góra]], iliaj interŝanĝoj realiĝas Esperante. === Uzo === ==== Renkontiĝoj kaj vojaĝado ==== [[Dosiero:IJK 2019 - komuna foto.jpg|eta|dekstra|Partoprenintoj de [[IJK 2019|Internacia Junulara Kongreso]] (IJK) en [[Slovakio]], 2019]] Ĉiujare okazas centoj da internaciaj konferencoj kaj renkontiĝoj– sen [[Interpretado (tradukado)|interpretistoj]]. La plej grandaj estas la [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalaj Kongresoj de Esperanto]], lastafoje organizitaj en la urboj [[Montrealo]], [[Kanado]] ([[2022]]); [[Torino]], [[Italio]] ([[2023]]); [[Aruŝo]], [[Tanzanio]] ([[2024]]) kaj [[Brno]], [[Ĉeĥio]] ([[2025]]). Ekde [[1938]] estadas organizataj ankaŭ [[Internacia Junulara Kongreso|Internaciaj Junularaj Kongresoj]]. La unua simpozio de Esperantistoj el [[Arabo|Arabaj]] landoj, [[Mezorienta Esperanto-Kunveno]], okazis en [[Amano]] jare [[2000]], la kvina [[Tut-Amerika Kongreso de Esperanto|Tutamerika kongreso]] jare [[2001]] en [[Meksikurbo]] kaj [[Azia Kongreso de Esperanto|Azia kongreso]] en [[Seulo]] jare [[2002]]. [[Pasporta Servo]] estas servo subtenanta uzon de Esperanto por [[vojaĝado]]. Ĝin prizorgas la [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]].<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2018/06/27/2003695611 | titolo = The ones who hope: the journey of an artificial language | titolo-aldono = Taiwan’s Esperanto-speaking community tries to grow its presence | alirdato = 2026-03-28 | familia nomo = Lin | persona nomo = Catherine | dato = 2018-06-27 | verko = Taipei Times | eldoninto = The Taipei Times | lingvo = en | citaĵo = The World Esperanto Youth Association maintains a directory of Esperanto speakers willing to host other Esperantists in their homes for free for up to three nights, a service known as Pasporta Servo.}}</ref> Ties fundamento estis ĝis 2008 ĉiujare eldonata libreto, enhavanta adresojn de {{ĉ.|1300 gastigantoj}} el 89 ŝtatoj (laŭ la eldono el [[2007]]), provizantaj senpagan loĝigon por vojaĝantoj parolantaj Esperanton. Ekde [[2009]] la servo disponeblas baze en elektronika formo, interrete, tamen presita listo de gastigantoj ankaŭ estas presota.<ref>KIEFTE, Joop. ''Pasporta Servo 2.0&nbsp;– Internacia gastiga servo per Esperanto.'' Eldonis Pasporta Servo. Citita je 2009-06-21. http://www.pasportaservo.org (Esperante).</ref> ==== Esploro kaj bibliotekoj ==== [[Dosiero:La biblioteko de la Hispana Esperanto-Muzeo (2006-04-23).jpg|eta|dekstra|La biblioteko de la [[Muzeo de Esperanto de Subirats]] disponas pli ol 10 000 librojn kaj 13 000 jarkolektojn de Esperantaj [[gazeto]]j]] En multaj universitatoj Esperanto estas parto de lingvosciencaj kursoj, iuj proponas ĝin kiel sendependan studfakon. Precipe estas rimarkinda la [[Eötvös Loránd Tudományegyetem|Universitato Eötvös Loránd]] en [[Budapeŝto]] kun sekcio de [[Esperantologio]] en la Instituto de Ĝenerala kaj Aplikita Lingvoscienco, kaj la [[Universitato Adam Mickiewicz]] en [[Polujo|pola]] [[Poznano]] kun postdiplomaj studoj pri [[interlingvistiko]]<ref>PIRLOT, Germain. ''Esperanto en universitatoj.'' Universala Esperanto-Asocio, eldonita 2003-04-17. Citita 2008-08-15. https://uea.org/agadoj/instruado/pirlot.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121222105543/http://uea.org/agadoj/instruado/pirlot.html |date=2012-12-22 }} (Esperante).</ref>. La bibliografio de la [[Usono|Usona]] Asocio de Modernaj Lingvoj registras ĉiujare pli ol 300 fakajn publikaĵojn pri Esperanto. La biblioteko de la [[Esperanto-Asocio de Britio|Esperanto-Asocio de Britujo]] enhavas pli ol 20 mil pecojn. Signifa tutmonda esplorcentro kaj arkivejo estas [[CDELI|Centro de Dokumentado kaj Esploro pri la Lingvo Internacia (CDELI)]], kio estas parto de la urba biblioteko de [[La Chaux-de-Fonds]] en [[Svislando]]. Ĝi konservas librojn, periodaĵojn kaj diversajn eldonaĵojn ne nur en Esperanto, sed ankaŭ en aliaj planlingvoj. [http://www.cdeli.org CDELI] krom esti arkivejo kaj esplorejo por interlingvistoj, historiistoj, esperantologoj kaj alifakaj esploristoj, okazigas ankaŭ kursojn kaj seminariojn. Al pluaj grandaj bibliotekoj apartenas la [[Biblioteko Hector Hodler]] en [[Rotterdam|Roterdamo]] en la [[Centra Oficejo de UEA|Centra Oficejo de Universala Esperanto-Asocio]], [[Germana Esperanto-Biblioteko]] en la urbo [[Aalen|Aleno]] aŭ la biblioteko de la [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] en [[Vieno]], kiu estas parto de la [[Aŭstruja Nacia Biblioteko]]. La bibliotekoj en Vieno kaj Aleno liveras informojn pri siaj kolektoj ankaŭ [[interreto|perrete]] kaj atingeblas pere de la interŝtata interbiblioteka pruntservo. ==== Profesiaj kontaktoj kaj fakaj interesoj ==== {{Ĉefartikolo|Esperanto-asocio}} Organizaĵoj por Esperanto-parolantoj inkluzivas tiujn por [[kuracisto]]j, [[verkisto]]j, [[fervojisto]]j, [[sciencisto]]j, [[muzikisto]]j kaj multaj aliaj. Ili eldonas [[revuo]]jn, organizas [[konferenco]]jn kaj helpas disvastigi la lingvon por profesia kaj faka uzo. [[Akademio Internacia de la Sciencoj]] (AIS), faciligas kunlaboron sur la [[universitato|universitata]] nivelo. Originalaj kaj tradukitaj verkoj aperas pri [[astronomio]], [[informadiko]], [[botaniko]], [[kemio]], [[juro]] aŭ [[filozofio]]. En [[2009]] UEA lanĉis per [[Origin of Species|La origino de specioj]] de [[Charles Darwin|Darvino]] serion de sciencaj klasikaĵoj, “Scienca Penso”. Proprajn organizaĵojn havas interalie [[Esperantistaj blinduloj|blinduloj]], [[skolto]]j, [[ŝako|ŝakistoj]], [[goo|go-ludantoj]], kaj [[kato|katamantoj]]. [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]], la junulara sekcio de UEA, organizas internaciajn kunvenojn kaj eldonas periodaĵojn. [[Budaismo|Budaanoj]], [[ŝintoismo|ŝintoismanoj]], [[katoliko]]j, [[protestanto]]j, [[kvakero]]j, [[bahaismo|Bahaanoj]], [[spiritismo|spiritistoj]] kaj [[ateismo|ateismanoj]] havas siajn organizaĵojn, kaj multaj soci-aktivaj grupoj uzas la lingvon. En [[Sennacieca Asocio Tutmonda]] kunagas diversaj laboristaj tendencoj. Ankaŭ multaj aliaj asocioj uzas Esperanton. === Esperanto-komerco === Esperanta komerco jam vivas sporade de multaj jaroj. Laŭ esploroj de la franca Ĉambro de Komerco en 1921, Esperanto estus la plej bona lingvo por la komerco. La [[New York Times]] raportis pri tio en 2012<ref>[http://mesg2012.blogspot.com/2012/12/french-business-would-use-esperanto-but.html Paris business men would use Esperanto]</ref>. En 1985, fondiĝis la [[Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio|Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio (IKEF)]], kies prezidanto estas Sinjoro WANG Tian-Yi ekde 2013<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.ikef-esperanto.net/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-04-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180408225134/https://www.ikef-esperanto.net/ |arkivdato=2018-04-08 }}</ref>. === Statistiko de Esperantujo === {{Ĉefartikolo|Statistiko de Esperantujo}} Konstateblas, ke Esperanto ĝis nun atingis lokon inter la unuaj 50 lingvoj de la mondo laŭ la ofteco de uzado en internacia komunikado. En Vikipedio ĝi ekzemple okupas lokon 32 laŭ la nombro de artikoloj<ref>[https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#100_000.2B_articles List of Wikipedia], 2015-06-15</ref> kaj lokon 43 laŭ la paĝovizitado<ref>[http://stats.wikimedia.org/EO/Sitemap.htm Vikipedioj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090330130508/http://stats.wikimedia.org/EO/Sitemap.htm |date=2009-03-30 }}, 2015-06-15. 10 711 paĝorigardoj ĉiuhore</ref> (junio 2015). En Litovio kaj Hungario ĝi estas lingvo n-ro 16 laŭ la nombro de loĝantoj, kiuj scias diversajn fremdlingvojn. Esperanto estas unu el dek lingvoj, kiujn la ĉina registaro uzas en sia [http://esperanto.china.org.cn/ oficiala novaĵretejo], kaj unu el sesdeko da lingvoj, kiujn la papo uzis ĝis 2012 por saluti la kredantojn dum pasko kaj kristnasko. Google ofertas Esperanton kiel unu el 41 serĉlingvoj kaj ĝi estas unu el sesdeko da traduklingvoj ĉe Google Translate. Kelkloke Esperanto havas pli favoran aŭ pli malfavoran pozicion: En la frazaro kun tradukoj [[Tatoeba]] ĝi kun pli ol 223 000 frazoj okupas la duan lokon post la angla (marto 2013). En Hungario ĝi estis almenaŭ en 2004 la tria lingvo (post la angla kaj la germana), pri kiuj studentoj k.a. ekzameniĝis en apartaj ŝtataj ekzamenoj. Aliflanke la ''internacia'' lingvo Esperanto havas malpli bonan lokon, se oni komparas ĝian parolantaron kun ĉiuj ''naciaj'' lingvoj; ekzemple laŭ la nombro de denaskaj kaj poste eklernintaj parolantoj Esperanto havas lokon 165 inter la lingvoj, en kiuj ekzistas Vikipedio; tiu rilato tamen ne multe gravas, ĉar la intenco de Esperanto estas faciligi la internacian komunikadon, ne la nacian<ref>Statistiko de Esperantujo: [[Statistiko de Esperantujo#Komparo kun aliaj lingvoj|Komparo kun aliaj lingvoj]]</ref>. La rilato inter la uzado de Esperanto kaj de la angla estas tre proksimume 1:1000. Ekzemple la rilato inter la vizitado de anglalingvaj kaj esperantlingvaj paĝoj de Vikipedio estas 1:1060 (aŭg. 2012), la rilato inter la nombroj de parolantoj de ambaŭ lingvoj en Litovio estas {{ĉ.|1:700}} (laŭ censo 2001) kaj la rilato inter la libroj ĉiujare eldonataj estas {{ĉ.|1:4000}} ({{ĉ.|2006}}; kp. [[Statistiko de Esperantujo#Nombra rilato Esperanto - angla|Nombra rilato Esperanto - angla]]). ==== Aliaj planlingvoj ==== Proksimume 0,5 ĝis 1% de ĉiuj parolantoj de planlingvo parolas alian planlingvon ol Esperanto, {{ĉ.|99%}} parolas Esperanton (laŭ [[Statistiko de Esperantujo#Aliaj planlingvoj|censoj en Rusio kaj Hungario]]). == Esperanto kiel vivanta lingvo == Vidu [[Denaskaj Esperanto-parolantoj#Esperanto-denaskularo kaj Esperanto kiel "vivanta lingvo"|Denaskaj Esperanto-parolanto]], ''[[Esperanto sen antaŭjuĝoj]]'', Prelego de [[Federico Gobbo]] [https://www.youtube.com/watch?v=C8bkoNLjKrM “Esperanto kiel Vivanta Lingvo”] ([[YouTube]]-filmeto) kaj filmo [[Esperanto estas...|''Esperanto estas...'']]. Pli ĝenerale notindas, ke [[artefarita lingvo]] ja povas esti vivanta; kaj ke tiu atribuo tute kaj sole dependas de la daŭra uzado, praktiko kaj apliko de ĝia lingvanaro. La Instituto pri Lingvistiko de la [[Hungara Scienca Akademio]] raportis en 2004<ref name="hu-lernejo">[http://www.eszperanto.hu/hu-lernejo.htm eszperanto.hu]</ref>, ke la unuanima opinio de la „gvida stabo” de la Instituto estas, ke "Esperanto apartenas al la kategorio de vivanta lingvo, laŭ kiu Esperanto estas * tre normaligita, * tre socialigita, * neetna vivanta lingvo kiu plenumas ĉiujn eblajn lingvajn funkciojn en duaranga lingvokomunumo kaj samtempe rolas kiel peranta lingvo.”<ref>(eo) István SZABOLCS, ''[https://esperantohea.hu/konferenco-de-poliglotoj-en-budapest-2023-prelego-pri-esperanto-kaj-hungario/ Konferenco de poliglotoj en Budapest 2023 – Prelego pri Esperanto kaj Hungario]'', [[Hungaria Esperanto-Asocio|HEA]], la 3-an de decembro 2023</ref> Tamen estas [[Kontraŭuloj de Esperanto|kontraŭuloj]] kiuj kiel publikaj personoj laŭplaĉe asignas al Esperanto la kategorion de [[mortinta lingvo]] (vidu [[#Eraroj kaj mitoj pri Esperanto]]). Sufiĉe ofte, eĉ esperantistoj pere de siaj propraj sintenoj kaj praktikoj al ilia lingvo, demonstras ke ili ne distingas nete inter Esperanto kiel vivanta lingvo kaj aliaj [[Lingva projekto|lingvaj projektoj]] (kaj specife temas pri facilanimaj [[Proponitaj reformoj de Esperanto|proponoj]] al [[lingva reformo]] (interalie vidu [[Principaro de Frostavallen#VI. KVALITO|Principaro de Frostavallen]])). Tiuj projektoj ankoraŭ tute aŭ ne sufiĉe maturiĝis al nivelo de vivanta lingvo ĉar mankas al ili lingvanara komunumo, kulturo, aŭ simple kritika kvanto da ĉiaspece praktika uzado. En ĉiu vivanta lingvo tiu lingvouzado estas la sole definitivo por decidigi kaj restarigi sur ĉiuj lingvaj punktoj. Laŭ la vortoj de Zamenhof, "tiun severan unuecon, kiu por lingvo estas multe pli necesa, ol ĉiu ŝajna aŭ eĉ vera perfekteco" [[Esperanta Civito]] argumentas, ke [[raŭmismo]] "aplikas al Esperanto la modernan lingvistikan principon, laŭ kiu vivanta lingvo estas kaj komunikilo kaj identigilo"<ref>[http://www.esperantio.net/index.php?id=8 Raŭmismo]</ref>. La raŭmistoj vidas en Esperanto ne nur simplan komunikilon, sed perilon por [[arto]] kaj [[kulturo]], samkiel identigilon<ref>Noto: tiu de la grupa identeco, kies ligo estas la fido je la valoroj de egaleco alportitaj de la internacia lingvo Esperanto.</ref> de nova [[Transnaciismo|transnacia]] komunumo<ref>(germana) ''[http://destobesser.com/article/civitas-esperantica Civitas Esperantica]'', destobesser.com, la 16-an de oktobro 2016, alirite la 24-an de septembro 2018.</ref>, perceptata kvazaŭ [[Diasporo|diaspora]] lingva [[malplimulto]], al kiu iu aliĝas laŭ tute libera elekto<ref>Por kompreni la evoluon de Esperanto en la dua jarcento - el "Esperanto 125", p. 3, [[Heroldo de Esperanto]], nro 7 (2286), julio 2018.</ref>, kio proksimigas ĝin al [[popolo]] (ne kiel ''ethnos'', sed jam kiel ''demos''), en kiu eblas trovi ĉiun filozofian aŭ politikan tendencon<ref>(eo) [https://www.esperantio.net/index.php?id=4256 Raŭmistojn ne surprizas rasismo ene de UEA], HeKo n-ro 758 7-A, la 25-an de marto 2021.</ref>. Efektive, por konvinki siajn skeptikajn kolegojn, ke Esperanto ja estas vivanta lingvo, eblas aĉeti por ili portempan abonon al [[Esperanto-revuo|esperantlingva revuo]], por ke ili propraokule vidu, ke Esperanto estas tute normala fenomeno de tute normala kaj funkcianta lingvo. == Gramatiko == {{Ĉefartikolo|Gramatiko de Esperanto}} En sia [[Unua Libro|"Unua Libro"]] de Esperanto ([[1887]]) Zamenhof prezentis la gramatikon per [[16 reguloj]], kiuj kompreneble ne klarigas ĉiujn detalojn de la lingvouzo. Tiu ĉi gramatiko eniris en la sistemdokumenton "[[Fundamento de Esperanto]]", kiu, laŭ decido de la [[1-a UK 1905|unua Universala Kongreso en 1905]], garantiu la kontinuecon de la [[Lingvoevoluo de Esperanto|lingvoevoluo]]. La vortofarado estas ekstreme [[Aglutina lingvo|aglutina]]: [[sufikso]]j, [[prefikso]]j, kaj [[Kunmetita vorto|kunmetado]] de radikoj estas abunde uzataj. Ĉiuj [[morfemo]]j estas nevariaj. La ĉefaj vortospecoj havas proprajn karakterajn finaĵojn: ''-o'' por [[substantivo]]j, ''-a'' por [[adjektivo]]j, ''-e'' por [[adverbo]]j, kaj ses finaĵojn por la ses bazaj formoj de verbo. Por verbaj finaĵoj sufiĉas: -i por infinitivoj, -as por prezenco, -is por pasinta tempo, -os por estonta tempo, -u por imperativoj, -us por kondicionaloj, kaj ses pluaj (tri aktivaj — -ant- -int- -ont- respektive presenca, pasinta kaj estonta — kaj tri pasivaj, -at- -it- -ot-) al ĉiuj kiuj aldoniĝas sufikse adjektiva aŭ adverba finaĵo) por participoj. Ankaŭ ekzistas akuzativa sufikso -n en esperanto. Radikoj estas libere kombineblaj kun gramatikaj finaĵoj. Substantivoj kaj adjektivoj havas du [[kazo]]jn kaj du [[Gramatika nombro|nombrojn]]; verboj havas kvin finitivajn formojn kaj [[infinitivo]]n, krom ses participoj (kiuj morfologie estas adjektivoj). [[Gramatika akordo|Akordo]] inter verbo kaj subjekto ne ekzistas. La [[Sintakso|sintaksa]] rilato inter frazeroj estas markata per kazo kaj [[prepozicio]]j, ne per vortordo, kiu estas plejparte libera. == Specifaj trajtoj == [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|eta|240px|dekstra|Ŝildo [[Esperanto-flago|flagforma]], '''simbolo de Esperanto''', uzata por signi i.a. la esperanto-version en plurlingva eldonaĵo.]] Laŭ iuj, la strukturoj de Esperanto subtenas la naturan emon de la homa [[pensado]] al [[analogio]] kaj estas pli trarigardeblaj ol tiuj de la plej multaj [[etno|etnaj]] lingvoj. Tre produktiva sistemo de [[vortfarado]] garantias jam en frua stadio de la lingvolernado nuancitajn esprimeblecojn. Sekve fruaj sukcesoj emocie motivas la lernanton progresi. Eĉ estante sendube relative facile lernebla kompare al aliaj lingvoj, Esperanto tamen havas ankaŭ nefacilajn partojn<ref>Stephan McGill, ''[https://ia601608.us.archive.org/15/items/Esperanto-UEA_2011_n1246_apr/Esperanto-UEA_2011_n1246_apr.pdf Projekto 'esperanto125']'', revuo Esperanto (UEA), 1246 (4) aprilo 2011, p. 77</ref>. === Rapida lernado === {{Ĉefartikolo|Rapida lernado de Esperanto}} Tial {{Mankas fonto|la sama lernintenso ebligas akiri kompareblan lingvan nivelon en kompare tre malgranda ono de la tempo necesa por etna lingvo.|dato=julio 2018}} Ĝenerale pluraj monatoj da studado de Esperanto egalas kelkajn jarojn da lernado de lingvoj kiel la angla aŭ la franca.<ref>Kp. Pierre Janton, ''Esperanto: lingvo - literaturo - movado'', UEA, Rotterdam, 1988, paĝ. 105.</ref> Pro la domino de eŭropdevenaj vortradikoj, ekzemple azianoj bezonas pli da lernotempo, tamen {{Mankas fonto|malpli ol por alia azia lingvo.|dato=julio 2018}} == Vortoj == La vortoj devenas de diversaj lingvoj. La plejparto venis kaj venas el la ĉefaj eŭropaj lingvoj - precipe el la [[latina lingvo|latina]], la [[itala lingvo|itala]], la [[franca lingvo|franca]], la [[germana lingvo|germana]] kaj la [[angla lingvo|angla]]. Pro la internaciemo, multaj etimoj apartenas al pluraj lingvoj eĉ se la konkreta formo en Esperanto similas pli al tiu de unu lingvo. En Esperanto preskaŭ ĉiuj vortoj havas originon en aliaj lingvoj, kaj laŭdifine neniu vorto havas historion komencantan pli frue ol 1887<ref>(en) [[Marc van Oostendorp]], ''[http://www.vanoostendorp.nl/interlinguistiek/esse.html A note on exceptional syllable structure in esperanto]''.</ref>. === Etimaj ekzemploj === * '''el la [[Latinida lingvaro|latinidaj lingvoj]]:''' *'''[[latina lingvo|el la latina]]:''' ''abio, akvo, okulo, sed, tamen'' *'''[[franca lingvo|el la franca]]:''' ''butiko, ĉe, ĉevalo, dimanĉo, fermi, frapi'' *'''[[itala lingvo|el la itala]]:''' ''ĉielo, fari, voĉo'' *'''[[portugala lingvo|el la portugala]]:''' ''saŭdado'' *'''[[latinida lingvaro|pluraj]]:''' ''facila, fero, tra, verda'' * '''el ĝermanaj lingvoj:''' *'''[[germana lingvo|el la germana]]:''' ''baldaŭ, bedaŭri, haŭto, hundo, jaro, nur'' *'''[[angla lingvo|el la angla]]:''' ''ŝi, birdo, mitingo, spite, suno, ŝarko, teamo'' *'''[[sveda lingvo|el la sveda]]:''' ''ju. des'' *'''[[ĝermana lingvaro|pluraj]]:''' ''bildo, fiŝo, fremda, grundo, halti, hasti, hundo, ofta, somero, ŝipo, vintro'' *'''el slavaj lingvoj:''' *'''[[pola lingvo|el la pola]]:''' ''celo, ĉu, krado, luti, moŝto'' *'''[[rusa lingvo|el la rusa]]:''' ''barakti, serpo, vosto'' *'''[[slava lingvaro|pluraj]]:''' ''klopodi, krom, prava'' *'''el pliaj [[Hindeŭropa lingvaro|hindeŭropaj lingvoj]]:''' *'''[[greka lingvo|el la greka]]:''' ''hepato, kaj, biologio, politiko, katolikoso'' *'''[[litova lingvo|el la litova]]:''' ''du, tuj'' *'''[[sanskrito|el sanskrito]]:''' ''budho, nirvano, pado'' *'''[[armena|el la armena]]:''' ''[[gavito]], [[ĥaĉkaro]]'' *'''el la [[Finn-ugra lingvaro|finno-ugra grupo]] de la [[Urala lingvaro|uralaj lingvoj]]''' *'''[[samea lingvo|el la samea]]:''' ''[[boaco]], [[jojko]], samea'' *'''[[finna lingvo|el la finna]]:''' ''lirli, saŭno'' *'''[[hungara lingvo|el la hungara]]:''' ''cinci, ĉako, ĉardo, ĉardaŝo, ĉuro'' *'''el [[Ŝemida lingvaro|ŝemidaj lingvoj]]:''' *'''[[hebrea lingvo|el la hebrea]]:''' ''kabalo'' *'''[[araba lingvo|el la araba]]:''' ''kadio, kaido, magazeno, matraco, admiralo''<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Sq0X4tmO8KA Arabaj, persaj kaj turkaj vortoj en Esperanto - Wael Almahdi] Prelego ĉe [[HEF]] en Jutubo. Alirita la 2an de Septembro 2023.</ref> *'''el aliaj lingvoj''' *'''[[japana|el la japana]]:''' ''cunamo, hajko, haŝio, ĵudo, noo, sakeo, utao, zeno'' *'''[[ĉina|el la ĉina]]:''' ''maĝango, toŭfuo'' *'''[[korea|el la korea]]:''' ''kimĉio, makolio, tekvondo'' *''' [[havaja lingvo|el la havaja]]:''' ''[[ukulelo]], [[vikio]]'' *''' [[Esperantigo de vortoj el maoria fonto|el la maoria]]:''' ''[[Keo (birdo)|keo]], [[kivio]]'' === Vortelektaj principoj === La tagoj de la semajno estas el la latinidaj lingvoj laŭ la francaj vortoformoj (''dimanĉo, lundo, mardo.'' sed ''sabato'' el la hebrea), multaj partoj de la korpo laŭ la latinaj (''hepato, okulo, brako, koro, reno''), kaj la unuoj de tempo el la ĝermanaj lingvoj laŭ formoj germanaj (''jaro, monato, tago''). La nomoj de animaloj kaj vegetaloj ĉefe venas de la [[scienca nomo|sciencaj nomoj]]. Kiel jam supre estis videble, oni povas klarigi multajn vortojn per pli ol unu devenlingvo (vidu ankaŭ "[[Etimologia Vortaro de Esperanto]]" de [[Ebbe Vilborg]]). * '''abdiki''' laŭ angla, franca, itala kaj latina * '''abituriento''' laŭ germana kaj rusa * '''ablativo''' laŭ latina, angla, franca, itala kaj hispana, sed ĝi ankaŭ estas konata al germanaj lingvistoj kaj lingvoŝatantoj * '''funto''' laŭ pola, rusa, jida kaj germana * '''ŝnuro''' laŭ germana, pola kaj ĉeĥa Plue, Zamenhof zorgeme kreis malgrandan bazon de radikaj vortoj kaj afiksoj per kiu plia multo da vortoj estas konstruita. Pro tio, oni povas esprimi sin flue post lernado de malgranda vortprovizo (eble 500-2000 vortoj kaj afiksoj). Kvankam Zamenhof klopodis internaciigi Esperanton, ĝi estas eŭropeca pro sia vortaro. Tiu trajto ne apartenas sole al Esperanto: la plejmulto de la projektoj de internaciaj lingvoj uzas la eŭropajn komunajn vortojn. La ĉefa diferenco inter Esperanto kaj aliaj planlingvoj devenas de la ne-eŭropeco de la [[gramatiko]], kaj tiun ne-eŭropecon Zamenhof mem agnoskis kiel volan penon de li. La vorteroj kun gramatika funkcio aperas memstare ene de la vortaro, tiel ke ĉiu teksto estas deĉifrebla eĉ sen helpo de aparta gramatika klarigo. Aliflanke, li alkonformigis la gramatikajn vortetojn (interalie la vortfinaĵojn) tiel ke la eŭropanoj eĉ ne bezonu konscii pri tiu ne-eŭropeca gramatiko de Esperanto. === Eroj === Ne ĉiuj [[vorto]]j de Esperanto havas [[signifo]]n rekte diveneblan pere de aliaj lingvoj. Kelkaj el ili estas [[Esperantaj idiotismoj]] indiĝene naskitaj en Esperantujo, ĉu pro zamenhofa kaprico, ĉu pro natura lingvo-evoluo inter la parolantaro. Laŭforme (rimarku, ke la listo enhavas mikse vortojn tute kutimajn kaj vortojn foje uzatajn sed neoficialajn): aliĝilo, [[edzo]], espo ([[slango]] por Esperanto), ĝi, [[kabei]], [[nifo]] (laŭ [[Angla lingvo|angla]] ''UFO''), pli, plej, [[ujo]], zamenhofa. Oni ankaŭ povus aldoni la [[tabelvorto]]jn (inspiritaj de la rusaj escepte regulaj korelativoj) kaj la uzon de afiksoj kiel memstaraj vortoj ([[-ig-|igi]], [[-il-|ilo]], [[re-|ree]], [[-um-|umi]], ktp.). Foje oni trovas la vortojn ''aliel'', ''alies'', ''[[-iĉ-]]'', ''kaŭ'' (= kaj + aŭ), kaj ''[[Seksneŭtrala homa triapersona pronomo#ri|ri]]'', sed tiuj ne konformas al la reguloj de la Fundamento. Temas ĉe ili aŭ pri nekonsciaj pekoj kontraŭ la reguloj aŭ pri intencaj reformprojektoj. Laŭsignife: [[krokodili|aligatori]], fundamento, [[memzorganto]], necesejo, [[krokodili|kajmani]], [[krokodili]], krokodilo, [[fina venko]], verda, verdo == Alfabeto kaj ortografio == {{Ĉefartikolo|Esperanta alfabeto|Prononco de Esperanto}} La literumado{{md}}aŭ ortografio{{md}}estas plej ofte unu [[fonemo]] por unu litero, kaj inverse. Esperanto uzas la latinan [[alfabeto]]n kun ses aldonitaj literoj, iam nomataj “ĉapelitaj”: ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, kaj ŭ. Ili estas inter la ok plej maloftaj literoj en Esperanto‑literumado<ref>{{citaĵo el retejo |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160408183810/http://esperanto.davidgsimpson.com/studoj/literoj.pdf |arkivdato=2016-04-08 |url=http://esperanto.davidgsimpson.com/studoj/literoj.pdf |titolo=La Oftecoj de la Esperantaj Literoj |unua=David G. |lasta=Simpson |formato=PDF |dato=2007 |citaĵo=la ok plej maloftaj literoj estas ĉiom da la ĉapelitaj literoj{{tripunkto}}kune kun ''h'' kaj ''z'' |alirdato=2016-07-12 }}</ref>. {| class="wikitable" |- | '''Litero''' || style="font-size:130%"| '''a''' || style="font-size:130%"| '''b''' || style="font-size:130%"| '''c''' || style="font-size:130%"| '''ĉ''' || style="font-size:130%"| '''d''' || style="font-size:130%"| '''e''' || style="font-size:130%"| '''f''' || style="font-size:130%"| '''g''' || style="font-size:130%"| '''ĝ''' || style="font-size:130%"| '''h''' || style="font-size:130%;line-height:140%"| '''ĥ''' || style="font-size:130%"| '''i''' || style="font-size:130%"| <center>'''j'''</center> || style="font-size:130%"| '''ĵ''' || style="font-size:130%"| '''k''' || style="font-size:130%"| '''l''' || style="font-size:130%"| '''m''' || style="font-size:130%"| '''n''' || style="font-size:130%"| '''o''' || style="font-size:130%"| '''p''' || style="font-size:130%"| '''r''' || style="font-size:130%"| '''s''' || style="font-size:130%"| '''ŝ''' || style="font-size:130%"| '''t''' || style="font-size:130%"| '''u''' || style="font-size:130%"| '''ŭ''' || style="font-size:130%"| '''v''' || style="font-size:130%"| '''z''' |- | '''[[Internacia Fonetika Alfabeto|IFA]]''' || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| ä || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| b || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| t͡s || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| t͡ʃ || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| d || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| e̞ || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| f || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| ɡ || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| d͡ʒ || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| h || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| x || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| i || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| j, i̯ || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| ʒ || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| k || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| l || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| m || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| n || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| o̞ || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| p || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| r || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| s || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| ʃ || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| t || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| u || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| u̯ || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| v || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| z |} "ŭ" kutime aperas nur post "a" aŭ "e". En Esperantlingvaj retpaĝoj estas tri ĉefaj manieroj skribi la ĉapelitajn literojn de Esperanto: * veraj supersignaj literoj, preskaŭ ĉiam laŭ [[Unikodo]] (rekte aŭ per numeraj signoreferencoj), iafoje laŭ [[ISO 8859-3|Latino 3]]: ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ. * surogate laŭ la [[x‑sistemo]]: cx, gx, hx, jx, sx, ux. : Tiu sistemo havas avantaĝojn kontraŭ la h-sistemo, se komputiloj prilaboras tekston. * surogate laŭ la Zamenhofa [[h‑sistemo]]: ch, gh, hh, jh, sh, u. *Tiu sistemo estis proponita de Zamenhof por kazoj, kiam ĉapelitaj literoj ne estas haveblaj. Kontraŭ la x-sistemo ĝi havas la avantaĝon, ke tekstoj estas pli facile legeblaj kaj ne aperas tiom strangaj, speciale al novuloj. Ekzistas programoj, kiuj aŭtomate transigas vortojn skribitaj en la x-sistemo al vortoj skribitaj kun ĉapelitaj literoj. Dezirinde estas, ke pliaj programoj estos same kapablaj. Kontraŭ la h-sistemo ofte estas argumentita, ke komputiloj povus miskompreni kelkajn vortojn. Ekzemploj: flughaveno, senchava, bushaltejo. Sed tiu argumento nuntempe ne vere gravas. Modernaj programoj povas enhavi vortareton kun listo de tiuj "problemaj" vortoj, ja nur estas tre malmultaj. Tiujn vortojn la programo ne transigu laŭlitere, sed laŭ tiu speciala vortlisto. == Prononco == [[Dosiero:Patro_Nia_en_Esperanto_Jerusaleme_3.jpg|eta|La preĝo ''[[Patro nia|Patro Nia]]'' en la samnoma preĝejo en Jerusalemo, Israelo]] Jen kelkaj oftaj frazoj, transskribitaj apude en la [[Internacia Fonetika Alfabeto]]: {| width="450" style="text-align:left;" |- | ''Saluton.'' || {{IPA|[sa.ˈlu.ton]}} |- | ''Kiel vi fartas?'' || {{IPA|[ˈki.el vi ˈfar.tas]}} |- | ''Kiel vi nomiĝas?'' || {{IPA|[ˈki.el vi no.ˈmi.d͡ʒas]}} |- | ''Ĉu vi parolas Esperanton?'' || {{IPA|[ˈt͡ʃu vi pa.ˈro.las es.pe.ˈran.ton]}} |- | ''Mi ne komprenas vin.'' || {{IPA|[mi ne kom.ˈpre.nas vin]}} |- | ''Estas bela tago.'' || {{IPA|[ˈes.tas ˈbe.la ˈta.ɡo]}} |} {{Audio|Patro_nia_(PAD).ogg|Registraĵo de la preĝo ''Patro Nia''}} == Lingvoevoluo == Vidu [[Lingvoevoluo de Esperanto]] Kvankam Esperanto montriĝis plene taŭga por la celoj de la internacia komunikado, dum ĝia tuta historio ne mankis proponoj reformi detalojn. En la jaro [[1908]] el reformprovo rezultis nova lingvoprojekto, kaj fine aparta planlingvo: [[Ido (lingvo)|Ido]]. Kontraste al ĝi Esperanto de 1887 ĝis hodiaŭ evoluis sen radikalaj ŝanĝoj, sed malrapide kaj kontinue. Tiu (iam preskaŭ ne rimarkata, iam akre pridisputata) [[lingvoŝanĝiĝo]] ampleksas (krom la ĝenerala kresko de la vortprovizo) interalie la sekvajn tendencojn: * prefero de mallongaj vortoformoj ekzemple ''spontana'' anstataŭ ''spontanea'' * arĥaikiĝo de vortoj (ekzemple: ''pafilego'') kaj paralela enuziĝo de novaj (ekzemple: ''kanono'') * nuanciga pliriĉigo de la vortostoko, ekzemple al ''bleki'' (= produkti bestosonojn) aldoniĝis tuta listo de verboj por unuopaj bestospecioj * evoluo de signifodiferenco de paralelaj formoj ekzemple: ''plaĝo'' = bordostrio speciale taŭga por bano kaj sunbruniĝo, plej ofte tiucele transformita de homoj; ''strando'' = origina, natureca , pli "sovaĝa" bordostrio * arĥaikiĝo de multaj vortoj kun ''ĥ'': ekz-e -rĥ- → -rk- (inkluzive ''arĥaika → arkaika''), ''ĥoro → koruso'', k.a. * uzo ''-io'' kiel sufikso en landonomoj, anstataŭ la fundamenta "ujo" * pli ofta adverbigo - ekzemploj: ''lastatempe'' anst. ''en la lasta tempo'', ''aviadile'' anst. ''per aviadilo'', ''haste kaj laste'' anst. ''hastante kaj kiel la lasta'' * evito de kompleksaj verboformoj * uzo de [[afikso]]j kiel memsignifaj vortoj - ekzemple: ''ega, eta, emo, malo, iĝi, estro, estraro, ilo, ilaro, ejo, ismo'' * ankaŭ, uzo de prepozicioj kiel nomoj, adjektivoj kaj verboj: ''Per·antoj'' estas multaj en Esperantujo, ĉu por kotizoj, ĉu por abonoj, k.c. Proponoj pri reformoj de lingvaj detaloj estas lastatempe ne malofte diskutataj en la Sociaj Retejoj, (iam tio okazis en la novaĵgrupo [[soc.culture.esperanto]]); ekzemple enkonduko de nova triapersona ununombra pronomo sekse neŭtra (''[[riismo|ri]]'', ''ŝli'') aŭ konsekvenca uzo de ''ĝi'' en tiu rolo. {| class="wikitable" |+'''Personaj pronomoj en Esperanto''' ! nombro !colspan="6"|singulara !colspan="3"|plurala !rowspan="3"|nedifina !rowspan="3"|resenda***<br />(refleksivo) |- ! ordo !rowspan="2"|unua !colspan="2"|dua !colspan="3"|tria !rowspan="2"|unua !rowspan="2"|dua !rowspan="2"|tria |- ! uzo !kutima !intima* !vira !ina !neŭtra** |- ! pronomo |align="center"|mi |align="center"|vi |align="center"|ci |align="center"|li |align="center"|ŝi |align="center"|ĝi |align="center"|ni |align="center"|vi |align="center"|ili |align="center"|oni |align="center"|si |} :<nowiki>*</nowiki> Ne-Fundamenta neologismo, tre malofte uzata. :<nowiki>**</nowiki> La seksindiferenta (''neŭtra'' laŭ PIV difinebla kiel ''prezentanta neniun difinitan sekson'') pronomo ''ĝi'' povas esti (laŭ la ekzemploj el la Fundamento de Esperanto) uzata por objektoj aŭ kiel senseksa triapersona pronomo por vivantaj kreaĵoj kiel homoj. Tamen ĝi plej ofte estas uzata nur por aĵo, besto aŭ infaneto. (Kp. angla ''it''.) :<nowiki>***</nowiki> Uzebla nur por la tria persono, t.e. kun ĉiuj subjektoj '''krom''' ''mi, ci, ni, vi''. Kun ĉi-tiuj kvar oni ripetu la subjekton, eble kun taŭga kazo kaj/aŭ prepozicio. Simile la poseda adjektivo ''si·a'' uziĝas nur se la posedanto estas triapersona (do, ne unu el tiuj kvar). == Parolantaro == La entuta [[nombro de Esperanto-parolantoj]] estas ne precize konata. Nur eblas taksoj pri la kvanto de la tutmonda parolantaro. Ekde 2001 okazis [[popolnombrado]]j en pluraj landoj, ekzemple [[Hungario]] kaj [[Litovio]], kiuj kalkulis ankaŭ la [[nombro de Esperanto-parolantoj#Indikoj pri la kvanto de Esperanto-parolantoj|nombron de Esperanto-parolantoj]] (4.565 por Hungario, 844 por Litovio); en 2011 en rusia censo oni kalkulis 992 parolantojn de Esperanto<ref>[http://sezonoj.ru/2011/12/censo/ La Balta Ondo], 18-a de decembro 2011</ref>. La plej multaj taksoj pri la tutmonda parolantaro varias inter 100 mil kaj 1,5 miliono. La diversaj taksoj verŝajne priskribas malsamajn lingvonivelojn kaj malsaman oftecon de uzado: 100 mil celas la kvanton de homoj, kiuj regule uzas Esperanton, 500.000 inkluzivas tiujn, kiuj de tempo al tempo uzas la lingvon, 2 milionoj (Culbert) ankaŭ tiujn, kiuj jam dum multaj jaroj aŭ jardekoj ne plu uzas la lingvon. Pli altaj taksoj (ĝis aŭ super dek milionoj) inkluzivas supozeble ankaŭ tiujn, kiuj nur eklernis la lingvon; ili supozeble ankoraŭ rememoras kelkajn vortojn, sed fakte ne scipovas praktike utiligi la lingvon. Se la kriterio estas tute flua altenivela lingvouzo, komparebla al denaska nivelo en aliaj lingvoj, la taksoj eĉ reduktiĝas je unu aŭ kelkaj dekmiloj. (Kp. la artikolon pri la [[nombro de Esperanto-parolantoj]].) === Komparo kun aliaj planlingvoj === Inter la planlingvoj (ekzemple, [[Interlingvao]] kaj [[Loĵbano]]), Esperanto estas la plej uzata kaj la sola kun evoluintaj daŭraj aplikoj en preskaŭ ĉiuj vivosferoj. Verŝajne pli ol 95% de la parolantoj de planlingvo, eble eĉ 98 aŭ 99%, parolas Esperanton; multaj planlingvuloj aldone parolas aŭ almenaŭ komprenas Esperanton. Laŭ la censo en Rusio (2011) Esperanton parolas 99% de ĉiuj parolantoj de planlingvoj, laŭ la censo en Hungario (2001) 99,5% (kp. la statistikon pri [[Statistiko de Esperantujo#Aliaj planlingvoj|"aliaj planlingvoj"]]). == Movado por Esperanto == {{Ĉefartikolo|Esperanto-movado}} La ĉefa tutmonda [[Esperanto-asocio|Esperanto-organizaĵo]] estas la [[Universala Esperanto-Asocio]]. Ĝi jam de kelkaj jardekoj kunrilatas kun la [[Unuiĝintaj Nacioj]]. UEA eldonas [[libro]]jn, [[revuo]]jn, [[lumdisko]]jn kaj [[jarlibro]]n kun listoj de Esperanto-organizaĵoj kaj lokaj reprezentantoj en la tuta [[mondo]]. La Libroservo de UEA stokis en 2009 {{ĉ.|kvin mil}} titolojn<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. Koncernan katalogon eblas aŭ peti perpoŝte aŭ konsulti en la retejo de la organizaĵo. La serio ''Esperanto-Dokumentoj'', eldonata de UEA krom Esperante ankaŭ en la [[Angla lingvo|Angla]], [[Hispana lingvo|Hispana]], [[Itala lingvo|Itala]] kaj [[Portugala lingvo|Portugala]] lingvoj, enhavas fakverkojn kaj referatojn pri la aktuala situacio de la internacia lingvo. La publikaĵojn eblas akiri kaj perrete kaj persone en [[Roterdamo]]. La plej fama simbolo de Esperanto estas la kvinpinta [[verda stelo (simbolo)|verda stelo]], kiu simbolas la esperon (verdo estas koloro de espero) sur la kvin kontinentoj, kaj kiu ankaŭ ornamas la [[Esperanto-flago|Esperantan flagon]]. {{Ĉefartikolo|Listo de Esperanto-Centroj}} == Subteno de internaciaj organizoj == [[Unesko]] ''(Organizaĵo de la Unuiĝintaj Nacioj pri Edukado, Scienco kaj Kulturo)'' adoptis [[Unesko#Rezolucioj|du rezoluciojn]] favorajn al Esperanto (1954, 1985), per kiuj ĝi agnoskas la indajn atingaĵojn de Esperanto kaj instigas ĝian utiligon. Sed, malsimile al la latina en [[mezepoka Eŭropo]] kaj la angla en la [[20-a jarcento]], bazo de lernejoj, universitatoj kaj lernolibroj mankas al Esperanto. La Unesko-kuriero estas [https://uea.org/pdf/Unesko-Kuriero_1-2017.pdf legebla en Esperanto] ekde 2017. Ankaŭ aliaj eksterkomunumaj organizoj kaj konferencoj subtenis Esperanton, ekzemple en 1980 en [[Manilo]], la ĉefurbo de [[Filipinoj]], la Monda Turisma Konferenco (organizita de Monda Turisma Organizo)<ref>Teksto kaj komento en [http://www.esperanto.hu/eventoj/arkivo//eve-094.htm Eventoj 94] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061011193550/http://www.esperanto.hu/eventoj/arkivo//eve-094.htm |date=2006-10-11 }}</ref>). Notindas krome kelkaj rezolucioj kaj proponoj ĉe [[Ligo de Nacioj]], [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj aliaj organizoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://uea.org/informado/ED38-eo.html#enhavo |titolo=Esperanto kaj internaciaj organizaĵoj |alirdato=2019-06-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120805163806/http://www.uea.org/informado/ED38-eo.html#enhavo |arkivdato=2012-08-05 }}</ref>. == Kulturo == {{Ĉefartikolo|Esperanto-kulturo}} [[Esperantisto]]j havas propran, nomatan Esperanta kulturo, kiu estas deirpunkto al aliaj kulturoj (ĉi tiu estas esenca trajto por ĝi, pli ol por dominantaj naciaj lingvoj). Aliflanke, kvankam kreita por faciligi internacian komunikadon, ĝi iĝis por iuj kulturilo por mem-identigo<ref>[[Ida Stria]], Lingvaj sintenoj de Esperanto-parolantoj, paĝo 230</ref> Esperanto funkcias en ĉiuj sferoj de la kulturo, inkluzive de fikcia kaj malfikcia [[Esperanta literaturo|literaturo]], [[Esperanto-teatro|teatro]], [[Esperanto-radio|radio]], [[Ĵurnalismo#Esperanto_kaj_ĵurnalismo|ĵurnalismo]], [[Esperanto-blogo|blogado]], [[Esperanto-filmo|kinarto]], religio ktp. Esperantistoj iom pli emas paroli pri temoj, kiuj povus esti konsiderataj kiel tiklaj aŭ ofendaj inter neesperantistoj (ekzemple pri politiko, rasismo k.a.), eĉ se ili ne farus tion en sia hejmlando aŭ en alia lingvo, kiun ili scias. Ĝenerale Esperanto-kulturo estas fokusita ekzemple je legado, edukado (precipe rilate novaĵojn, faktojn kaj lingvojn) kaj toleremo (precipe al personoj el aliaj kulturoj). Esperanto-parolantoj estas ankaŭ pli emaj kontraŭi tutmondiĝon, kulturo-lavadon kaj malaperon de ies gepatra lingvo, cetere ĉar ĉi tiuj elementoj igas nin unikaj. La plimulto de la Esperanto-parolantoj estas ankaŭ kontraŭ deviga lernado de dominantaj lingvoj: tio okazas en pluraj landoj tra la mondo, kiel [[Svedio]] kaj [[Islando]], kie lernado de la angla estas deviga de la unuagrada lernejo ĝis iafoje universitato. Esperanto-parolantoj opinias, ke deviga devus esti la lernado de rapide lernebla lingvo, kia Esperanto, aŭ alia, kiun oni povus ellerni ene de unu du jaroj. Tiel infanoj kaj gepatroj estus malpli emaj al subtaksado de la propra lingvo favore por alia taksata pli utila. La Esperanto-komunumo havas ankaŭ pli-malpli saman fon-scion, ekzemple scion pri iuj famaj Esperanto-parolantoj, libroj, retejoj, malgrandaj urboj, kiuj havas gravan signifon pro Esperanto-rilataj okazaĵoj ktp.<ref>[http://liberafolio.org/2005/Komentario/chukulturo/ Detlev Blanke. “Ĉu Esperanto havas kulturon? Jes kaj ne!”]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, en ''Libera Folio''</ref><ref name="blanke">[[Detlev Blanke]] (2006). ''Interlinguistische Beiträge. Zum Wesen und zur Funktion internationaler Plansprachen''. Herausgegeben von [[Sabine Fiedler]]. Frankfurt/Main u.a.: Peter Lang Europäischer Verlag der Wissenschaften, ISBN 3-631-55024-3, S. 224f.</ref>. == Esperanto kaj internacia uzo por pagata laboro == Ekzistas kelkaj kampoj, en kiuj oni jam hodiaŭ uzas Esperanton profesie. Kiel ekzemploj povas servi [[eldonejo|eldona agado]] aŭ [[turismo]] (ĝenerala aŭ [[kongreso|kleriga]]). Pli pri la profesia uzo de Esperanto oni povas legi ekzemple en [[Petr Chrdle]]: [http://katalogo.uea.org/index.php?inf=4856&id=579&recenzo=montru ''Profesia uzo de Esperanto kaj ĝiaj specifaj trajtoj''] ([[KAVA-PECH]], 1995)<ref>Ankaŭ, se vi deziras labori per Esperanto aŭ trovi laboranton kiu parolas Esperanton, bonvolu uzu [http://www.eklaboru.com la senpagan retservon Eklaboru] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160813115020/http://www.eklaboru.com/ |date=2016-08-13 }}.</ref>. <!-- == Esperanto en lernejoj == Jen estas listo de landoj, en kies lernejoj oni instruas Esperanton aŭ devige. ''aldonebla'' --> == Komparo kun la baza angla == La baza angla ({{lang-en|Basic English}} [elp. bejsik ingliŝ]) estas simpligita, baza formo de la [[angla lingvo]] <ref>La [[Enciklopedio de Esperanto - B|Enciklopedio de Esperanto]], pri la ero ''Basic English'' (kun tiu nomo en ĝia titolo)</ref>. La baza angla ankaŭ influis la kreadon de [[speciala angla]] (en: ''Special English'') por novaĵdissendoj de [[Voĉo de Usono]]. Simpligita teknika angla, estas alia varianto de la [[Reguligita Angla lingvo|reguligita angla]] surbaze de [[lingvoplanado]] (en: ''English-based controlled language'') dezajnita por verki teknikajn [[Manlibro|manlibrojn]]. Kiel ĉiuj internaciaj [[Helplingvo|helplingvoj]], ankaŭ la baza angla ricevis la kritikon ke ĝi neeviteble estas bazita sur personaj preferoj kaj tiel, [[Paradokso|paradokse]], ekskludema <ref>Rick Harrison, ''[https://web.archive.org/web/20120716230133/http://www.rickharrison.com/language/farewell.html Farewell to Auxiliary Languages]''</ref>. Kelkaj kritikantoj de la baza angla vidis ĝin kiel ne neŭtrala kaj ilo de [[lingva imperiismo]] favore al la angla. Kiel ĉiuj [[Planlingvo|planlingvoj]] bazitaj sur natura lingvo, ankaŭ la baza angla ricevis la kritikon ke ĝi maljuste favoras la [[Denaska parolanto|denaske parolanta]] komunumo de tiu lingvo <ref>Ekzemple, citaĵo de la ''[http://listserv.brown.edu/archives/cgi-bin/wa?A2=ind0512A&L=AUXLANG&T=0&F=&S=&P=2560 auxlang mailing list]'' arĥivoj kaj alia de la renoma lingvisto Robert A. Hall la pli juna.</ref>. La baza angla anstataŭigas vortojn per [[Idiotismo|idiotismaj]] frazoj, kiuj estas ankaŭ pene lernendaj de studanto. Komparite, la tuta [[Baza Radikaro Oficiala|baza radikaro de Esperanto]] (BRO) kun ĉiuj grupoj enhavas pli ol 2&nbsp;500 elementoj, de kiu plu ol 800 estas en la lasta grupo <ref name="bro">[http://www.akademio-de-esperanto.org/aktoj/aktoj2/bro.html Aktoj de la Akademio II 1968–1974 – Baza Radikaro Oficiala]</ref>. Kredeble, pro la vasteco kaj pro la [[Sufiksoj en Esperanto|sufiksa sistemo de Esperanto]], la BRO havas pli grandan esprimkapablecon ol la kutima vortprovizo de baza angla. La 5–6 plej bazaj niveloj de BRO kune, estas simile malgranda kiel la kutima baza angla. Esperanto ankaŭ estas multe pli regula ol la baza angla kaj havas tute fonetikan [[Ortografio|ortografion]] <ref>Aperis kritiko en la 50-a kaj 51-a numeroj de ''[[Heroldo de Esperanto]]'', 1933, de [[Montagu Christie Butler|M. C. Butler]].</ref>. Ekzistas [[vikipedio en baza angla lingvo]] konata sub la nomo "''simple English''", sed la lingvaĵo en ĝi uzata ne estas vera [[planlingvo]], sed simpla angla en kiu estas uzata pli da vortoj ol baza angla. Mankas difinoj pri la uzendaj vortoj kaj gramatikaĵoj kaj sekve apud facile kompreneblaj tekstoj troviĝas aliaj, kies lingvo ne esence diferencas de la ĝenerale uzata angla. == Kritiko == {{Ĉefartikolo|Kritiko pri Esperanto}} Kelkaj kritikoj estas kontraŭ internaciaj helplingvoj ĝenerale: * "Internacia helplingvo ne havas kulturon." (Esperantistoj ofte respondas, ke ja ekzistas Esperanta literaturo kaj certaj tradicioj en la Esperanto-komunumo; iuj esperantistoj pli emfazas la rolon de Esperanto kiel ponto inter malsamaj kulturoj; kelkaj kombinis ĉi tiujn du alirojn per la koncepto de [[pontokulturo]].) * "La toleremo pri malperfektecoj ĉe internaciaj helplingvoj estas malpli ol ĉe etnaj lingvoj. Ĉar neniu internacia helplingvo povas esti perfekta, ĝi neniam estos vaste akceptata de la publiko." Aliaj kritikoj temas pri Esperanto specife: * Kelkaj, precipe la subtenantoj de naturismaj planlingvoj, kritikas ke Esperanto ne direktas sin sufiĉe laŭ la grandaj eŭropaj lingvoj (kutime ili celas ĉefe latinon kaj la latinidajn lingvojn, aŭ latinidajn formojn en aliaj lingvoj). Ekzemple, ili kritikas la tabelvortojn aŭ vortfaradon kiel “malsanulejo” anstataŭ pli eŭropecan “hospitalo”. * Esperanto estas kritikata esti tro eŭropeca. Ĝiaj vortradikoj kaj ĝia gramatiko venas de eŭropaj lingvoj, kio laŭ la kritikantoj malpliigas ĝian neŭtralecon. * Kelkaj kritikas ke la seksa malsimetrio en Esperanto estas lingva [[seksismo]]. Oni kritikas parenc-radikojn, kiuj havas baze viran signifon, dum necesas aldoni la radikon “[[‑in‑]]” por paroli pri inoj. Aldone oni kritikas ke multaj aliaj vortoj (ekzemple “instruisto”, “anglo”, kaj “li”) servas kaj por signi viran personon kaj por signi ajnaseksan personon, dum ekzistas apartaj vortoj por inaj personoj (“instruistino”, “anglino”, “ŝi”). Malgraŭ tio, ke oni ne devas ĉiam uzi afikson “‑in‑” por paroli pri inoj<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/o-vortoj/seksa_signifo.html |verko=Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko |titolo=Seksa signifo de O‑vortoj |alirdato=2015-09-06 |familia nomo=Wennergren |persona nomo=Bertilo |aŭtoroligilo=Bertilo Wennergren}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=http://lingvakritiko.com/2014/10/16/esperanto-kaj-sekso/ |titolo=Esperanto kaj sekso |alirdato=2015-09-06 |aŭtoro=Markos |dato=2014-10-16 |verko=Lingva Kritiko}}</ref>. [[Riismo|Riistoj]], [[Ĝiismo|ĝiistoj]], kaj [[Iĉismo|iĉistoj]] provas forigi tiun malsimetrion el Esperanto. * Oni kritikas la devigan akuzativan finaĵon “‑n”. * Oni kritikas la supersignajn literojn de Esperanto. * Estas ofta kritiko, ke oni nenie interkompreniĝos per Esperanto. Oni volas scii kie oni povas paroli per ĝi. Aperis klara resumo pri la kritikoj aŭ "difektoj" de Esperanto en recenzo de [[Jorge Camacho]] al la verko ''In the Land of Invented Languages'' de [[Arika Okrent]]: {{Citaĵo|la supersignitaj literoj; la tro similsonaj liternomoj aŭ, multe pli grave, la konfuzive kaj orel-agace samfinaĵaj personaj pronomoj; la neegaleca esprimado de sekso kaj ĝenro; la troa uzado de mal-vortoj; la pasivo; la refleksivo; la landnomoj; la sameco de formo de rilativaj kaj demandaj tabelvortoj; la ĝena ambigueco de la vorto "aŭ" la vorto "patrino"; ktp.<ref>[[Jorge Camacho]]: ''Ekskurso tra la planlingva ĝangaleto'', recenzo pri ''In the Land of Invented Languages'' de [[Arika Okrent]], nome eseo pri inventitaj lingvoj inter kiuj kompreneble Esperanto. [[Beletra Almanako]], [[BA22|nº 22]], Mondial, Novjorko, Februaro 2014, paĝo 125, noto 3.</ref>}} == Eraroj kaj mitoj pri Esperanto == <!-- Provizore ĉi tie - eble poste en aparta vikipedia artikolo. --> En diversaj verkoj, publikigaĵoj, retejoj, amaskomunikiloj ktp., aperas faktaj eraroj pri Esperanto. Sekvas jene listo pri unuopaj grupoj de asertoj unue pri la fakta situacio kaj poste la eraroj. * '''Ĉiutage uzata.''' Esperanto estas vere ĉiutage uzata lingvo, ekzemple en interreto, personaj kontaktoj, periodaj renkontiĝoj ktp. * '''Vivanta lingvo.''' Esperanto estas vivanta lingvo, kiel oficiale rekonis i.a. la Lingvoscienca Instituto de la [[Hungara Scienca Akademio]] en 2004<ref name="hu-lernejo"/>. Tamen la slovaka ekonomikisto kaj politikisto [[Richard Sulik]], asertis en intervjuo en "[[Stern]]", en 2012, ke "Esperanto tiu artefarita lingvo ... estas morta"<ref>"(...) Esperanto. Das ist diese künstliche Sprache, und heute ist sie tot." (Esperanto. Tio estas tiu artefarita lingvo, kaj hodiaŭ ĝi estas morta.) Richard Sulik, intervjuo [http://www.stern.de/politik/ausland/richard-sulik--slowakischer-politiker--die-vereinigten-staaten-von-europa-sind-eine-fixe-idee--3587144.html "Die Vereinigten Staaten von Europa sind eine fixe Idee"], Stern, 29-a de aŭg. 2012</ref>. :Same la franca televida prezentisto Philippe Ballard asertis en 2016 en la televido LCI (La Chaîne Info), ke Esperanto "mortis sian belan morton" antaŭ deko(j) da jaroj. <ref>“L'espéranto, elle est morte de sa belle mort il y a (nekomprenebla: une ? des ?) dizaine(s) d'années.“ 14-a de julio 2016, [http://www.ipernity.com/blog/32119/4624272 “Rendez-vous en « terres inconnues »“ sur LCI]</ref> :Same la germana semajna gazeto "[[Die Zeit]]" en 2008 asertis rilate al Esperanto: "Artefaritaj lingvoj ne vivas."<ref>"Kunstsprachen leben nicht." [https://web.archive.org/web/20080112145605/http://www.zeit.de/online/2008/02/bg-weltraetsel?6 Weltprojekte. Esperanto. 8-a de januaro 2008]</ref> :Certe ekzistas multaj Esperanto-legendoj, sed en 1956 [[John Ronald Reuel Tolkien|J. R. R. Tolkien]] notis en skizo de letero, ke la planlingvoj "[[Volapük]], Esperanto, [[Ido (lingvo)|Ido]], [[Novial]]" "estas mortaj", "ĉar iliaj aŭtoroj neniam inventis iujn Esperanto-legendojn"<ref>"Volapük, Esperanto, Ido, Novial {{tripunkto}} are dead, far deader than ancient unused languages, because their authors never invented any Esperanto legends". (Volapük, Esperanto, Ido, Novial {{tripunkto}} estas mortaj, multe pli mortaj ol malnovaj neuzataj lingvoj, ĉar iliaj aŭtoroj neniam inventis iujn Esperanto-legendojn.) J.R.R. Tolkien en skizo de letero eble neniam sendita, cit. laŭ [http://www.economist.com/blogs/prospero/2013/09/esperanto-0 The Economist], 26-a de sept. 2013. </ref>. La vortumo "Esperanto-legendoj" ankaŭ pri la aŭtoroj de Volapük, Ido kaj Novial montras, ke Tolkien ne tre pripensis la frazon. Tolkien ĉi tie krome neglektas, ke ĉe vivanta lingvo kiel Esperanto ne nur la inventinto povas krei legendojn, sed ankaŭ ĉiuj parolantoj kaj aŭtoroj de la lingvo; cetere oni povas bone argumenti, ke intertempe kreiĝis Esperanto-legendoj. Oni konsciu, ke Tolkien fakte estis Esperanto-parolanto; li lernis Esperanton en 1907, verkis en ĝi en 1909 kaj en 1931 kaj 1932 favore skribis pri ĝi<ref>Pluraj fontoj en la [[John Ronald Reuel Tolkien#Tolkien.2C Esperanto kaj E.C5.ADropo| vikipedia artikolo pri Tolkien]]</ref> - faktoj malmulte konataj. :La germana politikisto [[Norbert Lammert]], inter 2005 kaj 2017 prezidanto de la germana parlamento, parolis en radia intervjuo pri la "provo meti artefaritan lingvon anstataŭ vivaj, historie kreskintaj lingvoj"<ref>[https://www.ndr.de/kultur/Norbert-Lammert-ueber-die-deutsche-Sprache,journal1068.html "Der Versuch, eine Kunstsprache anstelle lebendiger, historisch gewachsener Sprachen zu setzen, ist trotz erheblicher Anstrengungen jämmerlich gescheitert."] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180308231631/https://www.ndr.de/kultur/Norbert-Lammert-ueber-die-deutsche-Sprache,journal1068.html |date=2018-03-08 }} (...)</ref>. Videblas pluraj eraroj: Estas neniu dubo, ke Esperanto estas viva lingvo kaj ke ĝi havas [[Lingvoevoluo de Esperanto|historian evoluon]] ekde 1887. Estas ankaŭ klare, ke nenies celo hodiaŭ estas meti Esperanton anstataŭ aliaj lingvoj, kiel evidente multaj homoj kredas. Lammert krome ne atingis simpation inter Esperanto-parolantoj, ĉar li asertis, ke tiu provo "mizere" malsukcesis... *'''Disvastiĝanta lingvo.''' Indas distingi inter Esperanto kiel lingvo de parolkomunumo kaj kiel projekto por ĝenerala tutmonda lingvo (pri ambaŭ aferoj homoj parolas uzante mallonge la vorton "Esperanto"). Pri la projekto multaj supozas, ke ĝia realigo ne plu havas ŝancon. Aliflanke la lingva komunumo evidente disvastiĝas tutmonde kaj la ofertoj en Esperanto kreskas. Tamen Tim Richards asertis en The Sidney Morning Herald, en 2015: "Mi ne konsciis pri tio, kiam mi estis juna, sed la lingvo de la estonteco jam tiam glitis en la pasintecon". "Same kiel ĉefaj lingvoj kiel la franca malkreskis kiel internaciaj konkurantoj de la angla, tiel neeviteble faris Esperanto".<ref>"I didn’t realise it when I was young, but the language of the future was even then slipping into the past." (Mi ne konsciis pri tio, kiam mi estis juna, sed la lingvo de la estonteco jam tiam glitis en la pasintecon.) As "major languages such as French declined as an international competitor to English, so inevitably did Esperanto." (Kiel ĉefaj lingvoj kiel la franca malkreskis kiel internaciaj konkurantoj de la angla, tiel neeviteble faris Esperanto.) Tim Richards. [http://www.smh.com.au/entertainment/postcard-from-the-home-of-esperanto-a-language-whose-time-never-came-20150816-giyuba.html#ixzz3ysT3QVxE Postcard from the home of Esperanto, a language whose time never came.] The Sidney Morning Herald, 2015-08-21</ref> Tim Richards poste detaligis en Google+, ke li deziris klarigi, ke neniu nuntempe atendas, ke Esperanto fariĝos la internacia ''[[lingua franca]]''<ref>"I know it's still out there. But no one nowadays expects it to become the international lingua franca; that's the point I was trying to make. A lot of young people I mention it to have never heard of it, which wasn’t so much the case when I was young." [//plus.google.com/+TimRichards/posts/UtEPMR4dc5i Tim Richards, Google+], iom post 2015-08-21</ref>. :Neniu ĝis nun montris validan statistikon, ke antaŭ la Dua Mondmilito estus pli da faktaj Esperanto-parolantoj aŭ pli da kultura produktado en Esperanto; estas tre verŝajne, ke hodiaŭ vivas multe pli da fluaj parolantoj de Esperanto. Krome hodiaŭ Esperanto disvastiĝas tutmonde kaj organiziĝas renkontiĝoj en plurdekoj da landoj. Tamen Tim Richards asertis en 'The Sidney Morning Herald', en 2015: "La brila periodo" de Esperanto "estis la unua duono de la 20-a jarcento, kiam ĝi gajnis parolantojn ĉirkaŭ la terglobo kaj organiziĝis regulaj internaciaj kongresoj."<ref>"The heyday of this artificial language, with its simplified grammar and pan-European vocabulary, was the first half of the 20th century, as it gained speakers around the globe and held regular international congresses." Tim Richards. [http://www.smh.com.au/entertainment/postcard-from-the-home-of-esperanto-a-language-whose-time-never-came-20150816-giyuba.html Postcard from the home of Esperanto, a language whose time never came.] The Sidney Morning Herald, 21-a de aŭg. 2015</ref> :Iom ŝancelas ŝajne [[arte]]. Unuflanke oni asertas, ke Esperanto estas "hodiaŭ kvazaŭ ne plu parolata". Aliflanke ĝi atentigas, ke "ĝi estas instruata kaj uzata en multe pli da lokoj en Eŭropo ol oni pensas"<ref>"L’esperanto avait vocation à devenir la langue de l’Europe unie, mais il n’est quasiment plus parlé aujourd’hui. Cela dit, il est enseigné et utilisé dans bien plus d’endroits d’Europe qu’on ne le pense." (Esperanto estis destinita por fariĝi la lingvo de la unuiĝinta Eŭropo, sed ĝi kvazaŭ ne plu estas parolata hodiaŭ. Dirinte tion, ĝi estas instruata kaj uzata en multe pli da lokoj en Eŭropo ol oni pensas.) [http://info.arte.tv/fr/quelle-sera-demain-la-langue-de-leurope#Belgique arte:Quelle sera demain la langue de l'Europe?] 2015-06-03</ref>. * '''Literaturo kaj kulturo.''' Esperanto dekomence estas kultura lingvo; en la [[Unua Libro]] aperas jam tri poemoj en Esperanto. Ekde proksimume jarcento Esperanto havas infankantojn, versojn, sakrojn, ŝercojn kaj parolturnojn. Tamen [[Wolf Schneider]], ĵurnalisto kaj iama interpretisto de la angla, asertis en 1994 en monata kajero de [[Neue Zürcher Zeitung]], ke Esperanto havas "neniujn infankantojn kaj neniujn versojn, neniujn sakrojn, neniujn ŝercojn, neniujn parolturnojn."<ref name="Schneider"> "Kunstsprachen bieten keine Kinderlieder und keine Verse an, keine Flüche, keine Witze, keine Redensarten. Ihre Wörter sind eindeutig und folglich einschichtig, sie haben keine Aura und keine Tiefe." (Artefaritaj lingvoj ofertas neniujn infankantojn kaj neniujn versojn, neniujn sakrojn, neniujn ŝercojn, neniujn parolturnojn. La vortoj de Esperanto estas unusencaj kaj sekve unutavolaj.) [[Wolf Schneider]] (ĵurnalisto, laboris inter 1945 kaj proks. 1950 por la usona registaro kiel interpretisto kaj ĵurnalisto), NZZ Folio (monata gazeto de [[Neue Zürcher Zeitung]], okt. 1994</ref> La teksto poste represiĝis senŝanĝe en libroj de [[NZZ Libro]] kaj de la eldonejo Rowohlt<ref>Wolf Schneider. Gewönne doch der Konjunktiv!: Sprachwitz in 66 Lektionen. Reinbek (Rowohlt). 2009, 3-a eldono</ref>. :Ĉiujare aperas proks. 120 Esperanto-libroj, el kio kreskis ĝis nun kolekto de dekmilo da libroj. La germana lingvisto {{iwiki|Jürgen Trabant||de}} tamen asertis en intervjuo en 2011, ke "ĉe Esperanto komplete mankas" literaturo<ref>"Wäre es da aus Gründen kommunikativer Gerechtigkeit nicht ohnehin besser, für den Alltag eine Kunstsprache wie Esperanto einzuführen? - Jürgen Trabant: Davon halte ich gar nichts. Da wäre aus meiner Sicht, zumindest für Europa, Latein noch besser. Hinter dem Lateinischen steht ja eine große Literatur, die bei Esperanto völlig fehlt. Aber vielleicht ist es doch besser, statt an einer künstlichen oder einer toten Sprache an einer lebendigen Kultur wie der englischen und amerikanischen zu partizipieren." (Ĉu pro kaŭzoj de komunika justeco ne estus ĉiukaze pli bone, enkonduki por la ĉiutago artefaritan lingvon kiel Esperanto? - Jürgen Trabant: Tio tute ne estas mia opinio. Ĉi-rilate el mia vidpunkto, almenaŭ por Eŭropo, la latina estus pli bone. Malantaŭ la latina ja staras granda literaturo, kiu ĉe Esperanto komplete mankas. Sed eble estas ja pli bone, partopreni anstataŭ je artefarita aŭ morta lingvo en vivanta kulturo kiel la angla aŭ usono.) [http://www.goethe.de/lhr/prj/diw/dos/de7245855.htm Deutsch als Wissenschaftssprache. Intervjuo kun Jürgen Trabant]. [[Goethe-Institut]]. Marto 2011</ref>. :Malfacilas imagi, kiel unu miliono da homoj uzas lingvon dum jardekoj sen ke per tio kreiĝas kulturo. Tamen Prof. Dieter Huber el [[Mainz]], tiama gvidanto de la instituto pri ĝenerala kaj aplikata lingvistiko de la tiea universitato (kiu edukas la plej multajn tradukistojn kaj interpretistojn kompare kun la tuta mondo), asertis en televida elsendo en 2004: "Sed la esenca afero, kiu mankas al Esperanto, estas la kultura ligiteco. Mankas, kvankam ĝi (...) estas nun parolata de unu miliono da homoj, mankas la kultura fono, la kultura integriĝo. Ĉiu lingvo vivas kune kun sia kulturo."<ref>"Aber das wesentliche was an Esperanto fehlt, ist die kulturelle Eingebundenheit. Es fehlt, wenngleich es - wie sie ja auch in ihrem Beitrag schon mitgeteilt haben - mittlerweile von 1 Million Menschen gesprochen wird, es fehlt der kulturelle Hintergrund, die kulturelle Einbindung. Jede Sprache lebt zusammen mit ihrer Kultur. (...) Wenn sie zum Ziel haben, den kleinsten gemeinsamen Nenner zu finden und das Niveau runterzuschrauben, dann wäre Esperanto vielleicht eine Möglichkeit, obwohl /es/ auch hier viele Probleme geben wird." (... Se via celo estas trovi la plej malgrandan denominatoron kaj malaltigi la nivelon, tiam Esperanto eventuale estus ebleco, kvankam ankaŭ ĉi tie estos multaj problemoj.) Dieter Huber, en intervjuo de la elsendo "nano" de la germana televido 3sat, {{daton|29|aprilo|2004}}, pri Esperanto kaj la lingvoproblemoj de EU. Citaĵo laŭ Sebastian Kirf. [http://diplom.kirf.de/Diplomarbeit%20Sebastian%20Kirf%20-%20Esperanto,%20ein%20Beitrag%20zur%20Umsetzung%20der%20Agenda%2021%20-%20V1.3.pdf Esperanto - ein Beitrag zur Umsetzung der Agenda 21?]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ~2005. Emden (?). p. 83</ref> :Estas evidente ke kun Esperanto formiĝis tutmonda lingvo-komunumo, kiu regule uzas la lingvon kaj kreas kulturaĵojn en ĝi. Tion ŝajne ne sciis {{iwiki|Eugene Nida||en}}, konata usona tradukosciencisto, kiu asertis en 1997, ke la vera problemo de Esperanto estus ĝia manko de kultura komunumo por subteni ĝin. Li substrekas, evidente en la supozo, ke tio ĉe Esperanto mankas, ke lingvo estas "interaktiva fenomeno, kiu bezonas konstantan partoprenon de membroj de lingvo-kulturo" - ĝuste tion Esperanto havas<ref>"[http://www.albaglobal.com/article533.html But the real liability in Esperanto is its lack of a culture to support it.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180410150153/http://www.albaglobal.com/article533.html |date=2018-04-10 }} A language is always an integral part of a culture: one of its most distinguishing features, a model of corresponding cultural concepts, and the indispensable means of transmission of a culture from one generation to another. Language is an interactive phenomenon that requires constant participation by members of a language-culture." Eugene A Nida. Translators' Confrontations with False Ideas about Language, p. 188, en: T&T, Terminologie et traduction, 2.1997, p. 185-189</ref>. :Tute ĝenerale la [[Eŭropa Komisiono]] asertis en 2005 (eble ĝeneraligante iujn projektojn de planlingvoj, kiuj kontraste al Esperanto estu pure teknikaj kaj sen kulturo): "Artefaritaj lingvoj" "laŭ difino ne havas kulturajn rilatojn"<ref>"Das Verstehen anderer Kulturen wurzelt im Erlernen der entsprechenden Sprachen, die Ausdruck dieser Kulturen sind. Daher fördert die Kommission die Verwendung künstlicher Sprachen nicht, die per definitionem keine kulturellen Bezüge haben." (La kompreno de aliaj kulturoj radikas en la lernado de la koncernaj lingvoj, kiuj estas esprimilo de tiuj kulturoj. Pro tio la komisiono ne subtenas la uzadon de artefaritaj lingvoj, kiuj laŭ difino ne havas kulturajn rilatojn.) [[Eŭropa Komisiono]], [http://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2004_2009/documents/com/com_com%282005%290596_/com_com%282005%290596_de.pdf Eine neue Rahmenstrategie für Mehrsprachigkeit] (Nova kadra strategio por plurlingveco) KOM(2005) 596 endgültig, 22.11.2005</ref>. :En diskuto pri longe vivonta lingvo Eleni Mitropoulou, profesorino pri semiotiko en [[Limoges]], [[Francio]], menciis en 2015, ke lingvo devas ripozi sur kulturo. Laŭ ŝi "necesas nur rigardi la malsukceson de Esperanto" por kompreni la bezonon de kulturo. Ŝajne Mitropoulou konscias nek pri la daŭre kreskanta disvastiĝo de Esperanto kiel ĉiutage uzata lingvo nek pri la Esperanto-kulturo, kiu baziĝas je propra kultura kreado kaj je transpreno el multaj aliaj kulturoj<ref name="Mitropoulou">"À un moment, il était question de créer un langage universel, simplifié qui pourrait fonctionner sur le long terme." "C’est illusoire. Une langue, pour qu’elle vive, doit reposer sur une culture. Il n’y a qu’à voir l’échec de l’esperanto.» (Iumomente estis la demando, ĉu krei universalan lingvon, simpligitan, kiu povus funkcii longavide. Estas iluzio. Lingvo por ke ĝi vivu, devas ripozi sur kulturo. Necesas nur rigardi la malsukceson de Esperanto.) [http://www.unilim.fr/ceres/wp-content/uploads/sites/22/2015/06/CV_Mitropoulou.pdf Eleni Mitropoulou], professeur de sémiotique à l'université de Limoges. [http://www.slate.fr/story/110441/enfouissement-dechets-radioactifs-avertir-generations-futures Comment avertir les générations futures de l’enfouissement des déchets radioactifs?] slate.fr, 25.11.2015 (rigardita 2016-02-11)</ref>. Eraras tiuj kiuj pretendas komparon de Esperanto kun la literaturoj en "grandaj" lingvoj. Esperanto estas malplimulta fenomeno, kiun oni komparu kun ekzemple la romanĉa aŭ prefere kun diasporaj malplimultoj<ref>Georgio Silfer, ''Nia lingvo 130-jara : interlingva komparo'', La eta Heroldo, numero 6, 1a jarkolekto, aŭgustuo 2017.</ref>. * '''Vortludoj kaj pluraj signifoj.''' Multaj Esperanto-vortoj havas plurajn sencojn, kun kiuj verkistoj kaj spertaj parolantoj ŝatas ludi. La vorton ''sentema'' oni povas ekzemple kompreni kiel ''sent-ema'' aŭ ''sen-tema''. Tamen [[Wolf Schneider]] asertis en 1994: "La vortoj de Esperanto estas unusencaj kaj sekve unutavolaj"<ref name="Schneider"/>. Same la filozofihistoriisto [[Heinz Wismann]] asertas en 2016, ke estus "maleble fari vortludojn en Esperanto"<ref>"Les langues artificielles comme l’Esperanto et le globish restent dans le dénotatif. Un exemple très simple le prouve : il est impossible de faire des jeux de mots en Esperanto." [http://eurocite.eu/wp-content/uploads/2016/07/Interview-Heinz-Wismann.pdf Entretien avec Heinz Wismann]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Léa Nora. Identité(s) européenne(s). [http://www.eurocite.eu EuroCité] 11 juillet 2016 (rigardita 2018-02-26)</ref>. * '''Denaskuloj.''' Esperanto estas [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaska lingvo]] ekde 1904; dum la lastaj jardekoj la nombro de Esperanto-familioj multe kreskas, en 1995 Renato Corsetti kunmetis liston de 350 tiaj familioj. Tamen la [[Francio|franca]] Ministro de Nacia Edukado asertis plurfoje, interalie en 2014, ke Esperanto ne estas "denaska lingvo."<ref>"Or l'espéranto n'est ni une langue répondant à une forte demande des candidats et faisant l'objet d'un enseignement, ni une langue maternelle." (Esperanto estas nek lingvo respondanta al forta demando de la kandidatoj kaj estanta objekto de instruado nek denaska lingvo.) La franca Ministro de Nacia Edukado, en [http://questions.assemblee-nationale.fr/q14/14-47869QE.htm respondo al parlamentano], Question N° 47869, 2014</ref> :Profesoro [[Joseph F. Foster]] (artikolo pri li ekzistas en neniu alia branĉo de Vikipedio, eĉ ne ero en vikidatumoj), lingvisto de la [[Universitato de Cincinnati]], en 2001 asertis, ke "ne estas iuj denaskaj parolantoj" de Esperanto; li aldonas, "ho, eble vi trovas tri."<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://linguistlist.org/ask-ling/message-details1.cfm?asklingid=200315919 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-03-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180308231425/http://linguistlist.org/ask-ling/message-details1.cfm?asklingid=200315919 |arkivdato=2018-03-08 }}</ref> * '''Esperanto-parolantoj.''' La plimulto de la Esperanto-parolantoj uzas Esperanton simile kiel la aliajn lingvojn, kiujn ili parolas. Tamen la [[komputosciencisto]] Benjamin K. Bergen ([[d:Q102330274|en vikidatumoj]], artikolo pri li ekzistas en neniu branĉo de Vikipedio) nomas en scienca studo pri Esperanto-denaskuloj ĉiujn Esperanto-parolantojn "proponantoj": "La artefarita lingvo Esperanto estas parolata ne nur kiel dua lingvo de siaj proponantoj, sed ankaŭ kiel denaska lingvo fare de infanoj de kelkaj el tiuj proponantoj."<ref>"The artificial language Esperanto is spoken not only as a second language by its proponents, but also as a native language by children of some of those proponents." Benjamin K. Bergen. [http://www.cogsci.ucsd.edu/~bkbergen/papers/NEJCL.pdf Nativization processes in L1 Esperanto]. 2001. Journal of Child Language. 28 (2001), p. 575-595. Kritiko pri asertoj en la teksto legeblas ĉe [[Jouko Lindstedt]]. [http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2006_1/1FK60.1.5.LINDSTEDT.pdf Native Esperanto as a Test Case for Natural Language] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190311233014/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2006_1/1FK60.1.5.LINDSTEDT.pdf |date=2019-03-11 }}. Helsinko. 2006.</ref> Supozeble neniu venus al la ideo nomi ĉiujn parolantojn de la angla kiel dua lingvo "proponantoj" de la angla. * '''Azianoj k. a. ne-eŭropanoj.''' La vortaro de Esperanto bezonas malpli da lerntempo pro la vortkrea sistemo kun afiksoj. La gramatiko havas multe malpli da reguloj ol en naciaj lingvoj kaj apenaŭ havas esceptojn. Pro tio Esperanto estas ankaŭ por azianoj lernebla en proks. triono de la tempo bezonata por aliaj eŭropaj lingvoj<ref>Ekz. "Anyone familiar with western languages would know that English takes at least five years to learn and French at least seven. Esperanto on the other hand, could be learned in a year." (Ĉiu ajna konanto de okcidentaj lingvoj scius, ke la angla prenas almenaŭ kvin jarojn por lerni kaj la franca almenaŭ sep. Esperanto aliflanke oni povus lerni en unu jaro.) en: [https://books.google.de/books?id=FMgEX5x6F34C&pg=PR15&sa=X&ved=0ahUKEwj1zsTXpt7KAhVL83IKHZp2DcIQ6AEINTAC#v=onepage&q=esperanto%20hand%20learned%20year&f=false Gregor Benton. Chinese Migrants and Internationalism: Forgotten Histories, 1917–1945]. Novjorko (eldonejo ''[[Routledge]]'') 2007, p. 99. Tiu teksto fontas en: Gotelind Müller. China, Kropotkin und der Anarchismus. Wiesbaden (Harrassowitz). 2001 (kp. la rimarkon sur p. xv en la libro de Benton). Kp. ankaŭ: [http://cafe.daum.net/esperanto/1l6/1776?q=D_eEENe_11YdY0& Opinioj de azianoj pri Esperanto]. Kolekto de [[Germain Pirlot]]</ref>. Tamen Hans Meier, [[Bavario|bavara ministro]] pri kulturo, asertis en skriba parlamenta respondo, en 1979 (kaj en 1980), ke Esperanto ofertas al la "parolantoj de ne-hindeŭropaj lingvoj, kiel finnoj aŭ hungaroj en Eŭropo, al la azianoj ktp. neniun lernhelpon rilate al vortaro kaj gramatiko<ref>Esperanto bietet "den Sprechern nicht-indogermanischer Sprachen, wie Finnen oder Ungarn in Europa, den Asiaten etc. keinerlei Lernhilfen, was Wortschatz und Grammatik anbelangt." Hans Meier, bavara ŝtata ministro pri instruado kaj kulturo, 13-a de julio 1979, en [http://www.bayern.landtag.de/www/ElanTextAblage_WP09/Drucksachen/0000002000/09-02258.pdf respondo al la bavara parlamento].</ref>. :Simile la universitata profesoro pri lingvo-tipoj [[Wolfgang Schulze]], Munkeno, asertis en radio en 2015, ke por Esperanto-parolantoj ekster Eŭropo Esperanto estus "same nealirebla kiel la franca aŭ hispana aŭ itala"<ref>"Zamenhof kannte keine Sprachen Afrikas oder Amerikas, Ostasiens oder Australiens. Das ist, glaube ich, der Nachteil natürlich auch für Esperantisten außerhalb Europas, die sich also mit dieser stark romanisch orientierten Sprachstruktur eigentlich nicht so auskennen, dass für die diese Sprache eigentlich, also genauso unzugänglich ist wie Französisch oder Spanisch oder Italienisch." (Zamenhof ne konis lingvojn de Afriko aŭ Ameriko, orienta Azio aŭ Aŭstralio. Jen, mi kredas, la malavantaĝo kompreneble ankaŭ por Esperanto-parolantoj ekster Eŭropo, ke ili do ne tiel bone konas tiun lingvostrukturon forte orientitan laŭ la latinida modelo, ke por ili tiu lingvo estas iel, nu, same nealirebla kiel la franca aŭ hispana aŭ itala.) [http://www.ats.uni-muenchen.de/personen/professoren/schulze/index.html Wolfgang Schulze] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180424183513/http://www.ats.uni-muenchen.de/personen/professoren/schulze/index.html |date=2018-04-24 }}, prof. pri ĝenerala kaj tipologia lingvistiko, Munkeno. Bavara Radio BR2, 2015-12-15, proks. 8:18h.</ref>. :Ankaŭ la profesoro pri lingvistiko [[Larry Trask]] el Brighton opiniis, en 2001, ke Esperanto "ne nepre estas iugrade pli facila ol iu alia eŭropa lingvo por parolanto de ne-eŭropa lingvo"<ref>[http://linguistlist.org/ask-ling/message-details1.cfm?asklingid=200315921 Linguist List] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180308165212/http://linguistlist.org/ask-ling/message-details1.cfm?asklingid=200315921 |date=2018-03-08 }}: (...) "not necessarily any easier than any other European language for a speaker of a non-European language."</ref>. Li krome asertis, ke la granda problemo de Esperanto estus "ĝia manko de komunumo de denaskaj parolantoj, aŭ fakte ĝia manko de komunumo de parolantoj entute. Sekve ĝi ne vere estas vivanta lingvo kaj do mankas al ĝi la riĉeco kaj la vibrado de vivanta lingvo, la vario kaj la ellaboro de funkcio."<ref>"Otherwise, the big drawback of Esperanto is its lack of a community of native speakers, or indeed its lack of a community of speakers at all. Consequently, it isn't really a living language, and it accordingly lacks the richness and vibrancy of a living language, the variety and the elaboration of function." Same [http://linguistlist.org/ask-ling/message-details1.cfm?asklingid=200315921 Linguist List] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180308165212/http://linguistlist.org/ask-ling/message-details1.cfm?asklingid=200315921 |date=2018-03-08 }}.</ref>. * '''Mondlingvo.''' En la Unua Libro Zamenhof klare detaligas, ke li havas tri celojn: Facila lingvo, tuj lernebla lingvo, grandskale uzata, ĝenerala (monda) lingvo<ref>En la angla teksto ekz. la dua celo tekstas: "[http://www.genekeyes.com/Dr_Esperanto.html To enable the learner to make direct use of his knowledge] with persons of any nationality, whether the language be universally accepted or not; in other words, the language is to be directly a means of international communication."</ref>. Estas evidente, ke Zamenhof sukcesis pri la du unuaj celoj - pri la tria la opinioj malsamas, ĉu la projekto malsukcesis aŭ ĉu ĝi ankoraŭ survojas. Estas klare, ke por la lingvo Esperanto ekde la komenco estas tri celoj kaj ne nur la tria, fariĝi mondlingvo. Estas ankaŭ iom nepreciza formulado, ke la lingvo mem havas iujn pretendojn, dum tiujn pretendojn povas havi nur homoj. Tamen ekz. Rodrigo Constantino en brazila reta taglibro skribas en 2010 pri "lingvo kun la pretendo esti mondlingvo"<ref>"[http://rodrigoconstantino.blogspot.de/2010/02/arrogancia-autoritaria.html uma língua com a pretensão de ser a língua MUNDIAL"]</ref> * '''Lingvo flanke de aliaj.''' En neniu deklaro la Esperanto-asocioj proponas Esperanton kiel "solan" lingvon por Eŭropo. Tamen la [[Eŭropa Komisiono]] skribis en 2012: "Kelkfoje oni proponas la latinan aŭ Esperanton kiel solan, tuteŭropan lingvon por EU."<ref name="EU-Komisiono2012">"Wäre eine einzige Sprache für alle eine Lösung? - Die Idee, dass eine einzige Sprache die Lösung für alle sprachlichen Probleme wäre, ist zu simpel. Hin und wieder werden Latein oder Esperanto als einzige, europaweite Sprache für die EU vorgeschlagen. Da allerdings beinahe jeder diese Sprachen von Grund auf neu lernen müsste, wäre diese Lösung sowohl unpraktisch als auch für die Beziehungen zum Rest der Welt nicht sonderlich hilfreich. Die Lehrerausbildung und der Sprachunterricht für 500 Millionen Europäerinnen und Europäer würden außerdem sehr viel Zeit und Geld kosten. Mit ihrem Bekenntnis zur Mehrsprachigkeit macht sich die Europäische Kommission daher für Vielfalt statt für Einförmigkeit stark." (... La edukado de instruistoj kaj la lingvo-instruado por 500 milionoj da eŭropanoj kaj eŭropaninoj aldone kostus tre multan tempon kaj monon. ...) Eŭropa Komisiono, gazetara komuniko (Memo) [http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-12-703_de.htm "Häufig gestellte Fragen: Mehrsprachigkeit und Sprachenlernen"] (Oftaj demandoj: Plurlingveco kaj lingvolernado), 25-a de sept. 2012</ref> * '''Lerntempo.''' Esperanton oni lernas en proks. triono de la tempo, kiu necesas por la plej multaj eŭropaj lingvoj, kiel montris multaj studoj (kaj kiel scias ĉiu Esperanto-lerninto, kiu lernis ankaŭ aliajn lingvojn). Sekve la lingvo-instruado de Esperanto kostas multe malpli da tempo kaj mono ol por aliaj lingvoj. Tamen la [[Eŭropa Komisiono]] asertis en 2012: "La edukado de instruistoj kaj la lingvo-instruado" de Esperanto "por 500 milionoj da eŭropanoj kaj eŭropaninoj" "kostus tre multan tempon kaj monon."<ref name="EU-Komisiono2012"/> * '''Facileco.''' Eĉ se estas malfacile kredi tion por homo, kiu eklernis Esperanton aŭ studis nur unu paĝon de Esperanto-lernolibro: Gaston Dorren skribis en sia libro ''Lingo'' (2014), ke "Esperanto estas malfacila" - sen iel ajn aldoni, ke Esperanto estas multe pli rapide lernebla ol ĉiuj aliaj lingvoj prezentitaj en la libro<ref>"[http://www.ipernity.com/doc/158659/36408238 It perhaps comes as a surprise to be told that Esperanto is difficult.]" Gaston Dorren. Lingo: A Language Spotters Guide to Europe. London (Profile Books). 2014, p. 240</ref>. * '''Paco.''' La granda plimulto de la Esperanto-parolantoj neniel kredas, ke Esperanto kiel ĝenerala lingvo alportus mondan pacon, sed ja pli bonan personan kompreniĝon inter homoj el diversaj landoj. Ankaŭ Zamenhof mem kutime parolis pri interkompreniĝo aŭ frateco<ref>Ekzemple "ĉiuj nacioj estus unuiĝintaj en komuna frateco" ([http://www.genekeyes.com/Dr_Esperanto.html "all nations would be united in a common brotherhood"]), [[Unua Libro]]</ref>, ne pri paco - la vorto ''paco'' ne aperas en la [[Unua Libro]] kaj ankaŭ ne en la eseo pri [[Esenco kaj Estonteco de la ideo de Lingvo Internacia]]. En la [[2-a Universala Kongreso]] li klarigis: "Ni ne estas tiel naivaj, kiel pensas pri ni kelkaj personoj ; ni ne kredas, ke neŭtrala fundamento faros el la homoj anĝelojn ; ni scias tre bone, ke la homoj malbonaj ankaŭ poste restos malbonaj (...)"<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.satesperanto.org/Parolado-de-Zamenhof-en-la-dua.html |titolo=Parolado en Ĝenevo |alirdato=2016-06-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170414200420/http://www.satesperanto.org/Parolado-de-Zamenhof-en-la-dua.html |arkivdato=2017-04-14 }}</ref> Tamen sur la dorsflanko de la libro ''In the Land of Invented Languages'' de [[Arika Okrent]] legeblas, ke Esperanto estus "la provo de unu homo atingi mondan pacon per lingvistika solidareco"<ref>"Just about everyone has heard of Esperanto, which was nothing less than one man’s attempt to bring about world peace by means of linguistic solidarity." (Preskaŭ ĉiu jam aŭdis pri Esperanto, kio estis nenio malpli ol la provo de unu homo atingi mondan pacon per lingvistika solidareco.) Eldoneja prezento de la libro de Arika Okrent, ''In the Land of Invented Languages''. New York (Spiegel & Grau). 2010. Same legebla sur ties dorflanko.</ref>. == Misfamigo de Esperanto == Apud kritiko kaj malveraj asertoj, {{kie?|kelkloke}} aperas ankaŭ misfamigoj kontraŭ Esperanto, ties parolantoj<ref>(en) Donovan Nagel, ''[https://www.mezzoguild.com/esperanto/ Why I Won’t Learn Esperanto]'' (Kial mi nenium lernos Esperanton + ''komentoj'' pri ĝi), The Mezzofanti Guild, Language Learning made Simple, aŭgusto 2015</ref> kaj kreinto. * En reta taglibro la germana profesoro pri la angla, {{iwiki|Anatol Stefanowitsch||de}}, skribis en 2012 pri la "ĝena, ne mortigebla Esperanto" ("das leidige, nicht tot zu kriegende Esperanto"<ref>[http://www.sprachlog.de/2012/07/09/sprachbrocken-24-28-2012/ Sprachbrocken 24–28/2012]</ref>). * En artikolo pri la lingvomulteco en Eŭropo sur la paĝoj de la germana "{{iwiki|Federacia Centralo pri politika kleriĝo||de|Bundeszentrale für politische Bildung}}" la germana politologo {{iwiki|Eckart Stratenschulte||de}} en 2010 indikas, ke Esperanto estus "vortigo de piktogramoj" ("Verbalisierung von Piktogrammen")<ref>[http://www.bpb.de/internationales/europa/europa-kontrovers/38161/einleitung?p=all]</ref>. Eblas demandi sin, ĉu la politologo deziris misfamigi aŭ ĉu temis pri nescio de faktoj. * La germana lingvisto {{iwiki|Jürgen Trabant||de}}, dum kelkaj jaroj speciala profesoro pri eŭropa plurlingveco, asertis en intervjuo en 2008 unue ke Esperanto "estus ne malbona" (kiel internacia lingvo); li daŭrigis, ke "kiel artefarita, rigide regulita lingvo ĝi tamen ankaŭ estas 'nelingvo', kiu ne povas atingi aprobon."<ref>[http://www.esperantoland.org/forum/viewtopic.php?t=1230 "Esperanto wäre nicht schlecht, es ist politisch neutral, wie Latein, und einfacher als dieses. Aber als künstliche, starr regulierte Sprache ist es eben auch eine 'Nichtsprache', die sich nicht durchsetzen kann."] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170903181611/http://www.esperantoland.org/forum/viewtopic.php?t=1230 |date=2017-09-03 }} (Esperanto estus ne malbona, estas politike neŭtrala, kiel la latina kaj pli simpla ol tiu ĉi. Sed kiel artefarita, rigide regulita lingvo ĝi tamen ankaŭ estas 'nelingvo', kiu ne povas atingi aprobon.) {{iwiki|Jürgen Trabant||de}}, prof. pri lingvistiko en Oberösterreichische Nachrichten, 2008-06-21</ref> * La germana verkisto [[Martin Walser]] nomis Esperanton en 2001 'mal-lingvo': La eŭro "estas mal-mono same kiel Esperanto estas mal-lingvo."<ref>"Der Euro eröffnet das Zeitalter des praktischen Esperanto. Er ist ein Ungeld wie das Esperanto eine Unsprache ist." Martin Walser en [http://www.welt.de/print-welt/article460658/Mindestens-Halbmast.html Mindestens Halbmast], [[Die Welt]]. 2001-07-03</ref> * [[Wolf Schneider]], ĵurnalisto kaj iama angla-interpretisto, skribis en 1994, ke la planlingvojn elpensis kelkaj "frenezetaj kapoj" ĉe sia skribtablo<ref>"ES IST STILL GEWORDEN um die Welthilfssprachen, die ein paar versponnene Köpfe am Schreibtisch ersonnen haben." (Fariĝis silente rilate al la mondaj helplingvoj, kiujn kelkaj frenezetaj kapoj elpensis ĉe skribtablo.) Wolf Schneider. [http://www.dardel.info/Textes/Esperanto.html Nachruf aufs Esperanto]. NZZ Folio. 10/1994</ref>. == Metafora uzo de la vorto Esperanto == [[Metaforo|Metafore]] la vorto ''esperanto'' iam estas uzata por priskribi ion internacian, perigan, miksitan aŭ neŭtralan&nbsp;– tiel ekzemple [[Java (programlingvo)|Java]] estas markata kiel "esperanto de la [[programlingvo]]j", [[Linukso]] kiel "esperanto de la [[Operaciumo|operaciumoj]]" ĉar helpe de ĝis uzo de [[bajtkodo]] ĝi supozeble povas funkcii sur ĉiuj komputoroj, foje reklamita pli ĝenerale kiel "esperanto en la komputila mondo"<ref>Jalinh. Lidé jsou počítače a Java je Esperanto. En ''AbcLinuxu''. Eldonita 2007-06-06, atingita 2007-09-16. (Ĉeĥe.) Atingebla je http://www.abclinuxu.cz/blog/jalinh/2007/6/6/182356.</ref>. Tia uzo tamen povas ofte konfuzi. Ekzemplon prezentas la etikedo "esperanta [[monunuo]]", uzita por [[Eŭro]]: tiu estis kreita por anstataŭi aliajn monunuojn&nbsp;– Esperantistoj tamen, krom esceptoj, ne klopodas forigi la naciajn lingvojn<ref>''Euro.'' Česká národní banka. Atingita 2008-09-17. Eldonita en Praha. (Ĉeĥe.) Atingebla je http://www.cnb.cz/cs/mezinarodni_vztahy/euro {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111123142317/http://www.cnb.cz/cs/mezinarodni_vztahy/euro |date=2011-11-23 }}.</ref><ref>''Pražský manifest.'' Eldonis Starto. Atingita 2008-09-17. (Multlingve.) Atingebla je http://members.chello.cz/malovec/manifest.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080626052820/http://members.chello.cz/malovec/manifest.htm |date=2008-06-26 }}, https://uea.org/informado/pragm/index.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120805163742/http://www.uea.org/informado/pragm/index.html |date=2012-08-05 }}</ref>. La komuna Eŭropa monunuo tamen estas neŭtrala, same kiel Esperanto. == Interesaj faktoj == [[Dosiero:Last Address Sign — Ulitsa Lesteva 19, Moscow. 28.01.2018 07.jpg|maldekstre|eta|250ra|Memorplakedo "[[Lasta Adreso]]" en Moskvo sur la domo de [[Nikolaj Jakovleviĉ Incertov]] (1896-1937), konata esperantisto inter la subprematoj en Sovetunio]] La lingvo Esperanto, escepte de Nazia Germanio, estis malpermesita en [[Sovetunio]] dum la regado de [[Josif Stalin]], kiu respondecis, interalie, pri la establado de diktaturo, subpremo kaj la organizado de la [[Holodomoro|malsatego de 1932-1933]], kiu rezultigis la morton de 10 milionoj da homoj. La lastaj esperantistoj en USSR antaŭ la Dua Mondmilito estis ekstermitaj dum la Granda Teroro en 1937-1938. {{-}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * (en) Guilherme Fians, "''Esperanto Revolutionaries and Geeks - Language Politics, Digital Media and the Making of an International Community''", 2021, Palgrave Macmillan, ISBN 978-3-030-84230-7 (bitlibro) and ISBN 978-3-030-84229-1 (papera eldono). [https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-030-84230-7 Resumoj] parte legeblaj rete. * (eo) Federico Gobbo (2021), ''Amikaro'', internacia universitata lernolibro de Esperanto en dek lecionoj. Ĉiu leciono konsistas el ekzercoj, gramatiko, legaĵoj kaj vortprovizo, 148 paĝoj, 3-a eldono, ISBN 978-0244798628 ** (eo) [https://federicogobbo.name/amikaro/acheti/ Amikaro - akompana retejo] *(eo) {{citaĵo el libro |aŭtoro=Bertilo Wennergren |titolo=Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko |dato=2016-05-26 |url=https://bertilow.com/pmeg/}} Ampleksa gramatika priskribo de la lingvo. * (eo) {{citaĵo el libro |aŭtoro=J.&nbsp;C. Wells |titolo=Lingvistikaj aspektoj de Esperanto |eldono=2 |loko=Roterdamo |eldonejo=Universala Esperanto‑Asocio |dato=1989 |isbn=978-92-9017-021-1 |url=https://web.archive.org/web/20150223015300/pdf-archive.com/2012/02/07/lingvistikaj-aspektoj-de-esperanto-john-c-wells/lingvistikaj-aspektoj-de-esperanto-john-c-wells.pdf}} Esperanto rigardata el vidpunkto de lingvisto. * (eo) {{citaĵo el libro |aŭtoro=Claude Piron |titolo=[[La bona lingvo]] |eldonejo=Monda Asembleo Socia |eldono=3 |origindato=1989 |dato=2015 |isbn=978-2-36960-006-0}} Psikologo rigardas la lingvon en perspektivo de homa lingvolernado kaj opinias, ke esperantistoj evitu nenecesajn neologismojn. * (en) Ross Perlin,"''[https://lareviewofbooks.org/article/esperanto-language-of-hope-esther-schors-bridge-of-words/ Nostalgia for World Culture: A New History of Esperanto]''", recenzo de "''Bridge of Words''" de [[Esther Schor|Esther Schor.]] * (en) {{citaĵo el libro |aŭtoro=P.&nbsp;G. Forster |titolo=The Esperanto Movement |loko=Hago |eldonejo=Mouton Publishers |dato=1982 |serio=Contributions to the Sociology of Language |numero=32 |lingvo=en |isbn=978-90-279-3399-7}} Anglalingva sociologia studo pri la Esperanto-movado, precipe en Britujo {{ĉ.}} la jaro 1980. * (eo) {{citaĵo el libro |aŭtoro=Ulrich Lins |titolo=La Danĝera Lingvo |loko=Moskvo |eldonejo=Progreso |eldono=2 |dato=1990 |isbn=978-5-01-003136-7}} Dokumentita historio pri la ŝtataj atakoj kontraŭ la Esperanto‑movado, ĉefe sub [[Josif&nbsp;Stalin]] kaj [[Adolf&nbsp;Hitler]]. *(eo) Pierre Janton. (1988) ''Esperanto: lingvo - literaturo - movado'', ISBN 92-9017-034-4. Scienca (kaj samtempe populara) kolekto de informoj pri la Esperantaj origino, strukturo, esprimivo, literaturo, movado.( * (eo) {{citaĵo el libro |aŭtoro=Gaston Waringhien |titolo=Lingvo kaj Vivo: Esperantologiaj eseoj |loko=La Laguna |eldonejo=Stafeto |origindato=1958 |eldono=2 |dato=1989 |isbn=978-92-9017-042-6}} Prilingva esearo de Esperanto‑vortaristo kaj gramatikisto de la 20‑a jarcento. * (eo) [[Esperanto en Perspektivo]], verkita komune de [[Ivo Lapenna]], [[Ulrich Lins]] kaj [[Tazio Carlevaro]]. * (eo) [[Aliroj al esperanto]], libro pri multaj aspektoj interalie el la vidpunkto de [[interlingvistiko]], [[gramatiko]], [[psikolingvistiko]], [[literaturo]], lingvofilozofio, [[lingvosociologio]], makrosociolingvistika, [[historio]]. * (eo) Ronald J. Glossop, [http://www.icxlm.org/kulturoe.htm La kulturo de Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171227000512/http://www.icxlm.org/kulturoe.htm |date=2017-12-27 }} * (eo) [[Jubilea Kolekto]]: pri verkoj, kiuj formas kulturan fundamenton de Esperanto. == Vidu ankaŭ == {{Kolumnoj‑listo|3| * [[Akademio de Esperanto]] * [[Aliroj al esperanto]], libro pri multaj aspektoj de Esperanto * [[Esperanta literaturo]] * [[Esperantidoj]] * [[Esperantigo de nomoj]] * ''[[Esperanto and its rivals]]'' * [[Esperanto en nacilingvaj tekstoj]] * [[Esperanto en populara kulturo]] * [[Esperanto sen antaŭjuĝoj]] * [[Esperanto‑movado]] * [[Esperantologio]] * [[Etimologio de Esperanto]] * [[Gramatiko de Esperanto]] * [[Hazarda esperantaĵo]] * [[Historio de Esperanto]] * [[Kongresa Libro]] * [[Kontraŭesperantisto]] * [[Nombro de Esperanto-parolantoj]] * [[Pra‑Esperanto]] * [[Propedeŭtika valoro de Esperanto]] * [[Proponitaj reformoj de Esperanto|Proponitaj reformoj]] * [[Sociolekta Triopo de Esperanto]] * [[Tabelvortoj]] (''korelativoj'') * [[Universala Esperanto‑Asocio]] * [[Tomasz Kamusella|Tomasz Kamusella pri konstruitaj lingvoj]] * [[Esperanto, kandidato por Nobel-Premio pri Paco en 2008]] }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj |commonscat=Esperanto |wikibooks=Esperanto |wikiquote=Esperanto |wikinewscat=Esperanto |wiktionary =Kategorio:Esperanto |s=Kategorio:Esperanto |ReVo=espera}} * {{ueavikiokat|lingvo_Esperanto|{{paĝonomo}}}} ({{eo}}) * [http://esperanto.net/ Multlingva Informcentro pri Esperanto] en 62 lingvoj * [https://uea.org/dokumentoj/bibliografioj.html Terminaroj ĉe UEA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120117102940/http://uea.org/dokumentoj/bibliografioj.html |date=2012-01-17 }} * [http://it.groups.yahoo.com/group/ni_parolas_esperante Diskutgrupo "Ni parolas Esperante"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131222182036/http://it.groups.yahoo.com/group/Ni_parolas_Esperante/ |date=2013-12-22 }} * [http://terra-esperanto.blog.ca/ TERRA Esperanto ekspedicio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060414224024/http://terra-esperanto.blog.ca/ |date=2006-04-14 }} - Renkonte al teroj kaj homoj: Esperanto de Oriento ĝis Okcidento * [http://lingvo.org/parolu/ Parolu: Maŝina parolo en Esperanto] * [https://esperanto.stackexchange.com/ Esperanto Language Stack Exchange] * [[:Dosiero:Esperanto kaj la Katolika Eklezio (eo) 001.pdf|Prelego ''Esperanto kaj la Katolika Eklezio'']] * [http://www.bertin.biz/index.php?titre=citat.htm] Citaĵoj pri Esperanto, pri la internacia lingvo kaj tradukitaj verkoj esperanten] el eldonejo [[Christian Bertin]], alirdato la 6a de marto 2019 ({{fr}}) * (en) [[Alessandra Madella]], [https://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1278&context=poroi ‘The Light Cloak of the Saint:’ The Changing Rhetorical Situations of Esperanto’s “Internal Idea" and its Relevance to Contemporary of Esperanto’s “Internal Idea" and its Relevance to Contemporary Problems Problem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200106231926/https://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1278&context=poroi |date=2020-01-06 }} en Poroi An Interdisciplinary Journal of Rhetorical Analysis An Interdisciplinary Journal of Rhetorical Analysis and Invention and Invention, ISSN 2151-2957, DOI: 10.13008/2151-2957.1278 Alirita la 12an de januaro 2020. *(en) Norman Berdichevsky, ''[https://www.academia.edu/36268021/25_years_of_Esperanto_Why_and_how_is_it_different?email_work_card=view-paper 25 years of Esperanto -Why and how is it different]'', Academie.edu ===En YouTube=== * [https://www.youtube.com/watch?v=Ddx3zPIcHSM Esperanto estas] * [https://www.youtube.com/watch?v=KpOawEoir_g Esparanto estas] * [https://www.youtube.com/watch?v=uftYundJRtE Historiografio de Esperanto] de Tyron - vicprezidanto de TEJO, Retoso 2022, en Jutubo === Kritiko kaj respondoj al kritiko === * {{en}} [http://www.xibalba.demon.co.uk/jbr/ranto/ Esperantokritika paĝaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051030011045/http://www.xibalba.demon.co.uk/jbr/ranto/ |date=2005-10-30 }} * {{en}} [https://web.archive.org/web/20120716230128/http://www.rickharrison.com/language/bloated.html Ĉu la Esperanta vortaro estas tro vasta?] (kopio ĉe [[Internet Archive]]) * {{en}} [http://weareferment.net/flyingmachine.html Eterna movilo aŭ flugmaŝino? Pri la serĉo por ponta lingvo… ] * Artikolo [https://rationalwiki.org/wiki/Esperanto Esperanto] ({{en}}) en [[RationalWiki]]. * Artikolo [https://rationalwiki.org/wiki/Esperanto_(Esperanto) Esperanto] (esperantlingve) en [[RationalWiki]]. {{Portalo|Esperanto}} {{Elstara}} {{Esperanto}} {{Planlingvoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto| ]] [[Kategorio:Aglutinaj lingvoj]] [[Kategorio:Ensociiĝintaj konstruitaj lingvoj]] [[Kategorio:Internacia planlingvo]] [[Kategorio:Aperis en 1887]] 5zc36rocyerttydtrrwr0o7fxo1z7iw 0 1098 9373122 8889857 2026-05-15T06:45:06Z Sj1mor 12103 9373122 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | nomo = Erich Kästner | dosiero = Erich Kaestner cropped.jpg | grandeco de dosiero = | priskribo = Erich Kästner, 1933 | pseŭdonimo = | naskonomo = | dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1899|2|23}} | loko de naskiĝo = [[Dresden]], [[Reĝlando Saksio|Saksio]], {{Germana Regno}} | dato de morto = {{mortodato kaj aĝo|1974|7|29|1899|2|23}} | loko de morto = [[Munkeno]], {{FRG}} | profesio = verkisto | nacieco = germano | etno = | civitaneco = | edukado = | alma_mater = | aktivaj jaroj = 1928–1969 | ĝenro = [[porinfana literaturo]], poezio, satiro, filmoj | temo = | movado = | notindaj verkoj = | edzo/ino = Luiselotte Enderle | partnero = | infanoj = Thomas Kästner | rilatoj = | influoj = | influituloj = | premioj = | subskribo = Erich Kästner signature.svg | ttt = | montri portalon = }} '''Erich KÄSTNER''' {{prononco|'''e'''ri''ĥ'' '''kest'''n''a''}} (naskita la [[23-a de februaro|23-an de februaro]] [[1899]] en [[Dresdeno]], mortinta la [[29-a de julio|29-an de julio]] [[1974]] en [[Munkeno]]) estis [[Germanio|germana]] [[verkisto]]. En [[Lepsiko]] li studis [[historio|historion]], [[filozofio|filozofion]], [[germanistiko|germanistikon]] kaj [[teatro|teatran]] sciencon. Ekde 1927 li laboris kiel verkisto en [[Berlino]]. En 1933 la [[naziismo|nazioj]] malpermesis liajn verkojn. Kvankam plurfoje arestita, Kästner restis en Germanio, ĉar li volis rekte observi ĉiujn okazaĵojn. Komence li publikigis siajn verkojn en [[Svislando]], sed ekde 1943 ankaŭ tio ne plu estis ebla. Post la milito Kästner fondis kabaredon. Dum la 1950-aj kaj 60-aj jaroj li gajnis plurajn literaturpremiojn, ekz. en 1957 la renoman [[Georg-Büchner-Preis]]. Plej sukcesaj estis liaj akraj satiraĵoj kaj humuroplenaj infanlibroj. Multaj verkoj de li estis filmigitaj. Ekzemple usona filmo ''[[The Parent Trap (1961)|The Parent Trap]]'' estis filmita dufoje en 1961 kaj 1998 kaj baziĝas sur ''[[Das doppelte Lottchen]]'', rakonto pri unuovaj [[ĝemeloj]], kiuj estis disigitaj je naskiĝo pro la divorco de la gepatroj. Ili hazarde renkontas unu la alian en somera feriejo kaj decidas interŝanĝi identecon por renkonti la alian gepatron. == Famaj verkoj == * ''Herz auf Taille'' (poemoj, 1928) * ''[[Emil und die Detektive]]'' (infanlibro, 1928) * ''Lärm im Spiegel'' (poemoj, 1929) * ''Ein Mann gibt Auskunft'' (poemoj, 1930) * ''[[Pünktchen und Anton]]'' (infanlibro, 1931) * ''[[La 35a de majo, aŭ la Rajdo de Konrad al la Suda Maro|Der 35. Mai]]'' (infanlibro, 1931) * ''Fabian. Die Geschichte eines Moralisten'' (romano, 1932) * ''Gesang zwischen den Stühlen'' (poemoj, 1932) * ''[[Das fliegende Klassenzimmer]]'' (infanlibro, 1933) * ''Drei Männer im Schnee'' (romano, 1934) * ''[[Emil und die drei Zwillinge]]'' (romano, 1934) * ''Die verschwundene Miniatur'' (romano, 1935) * ''Georg und die Zwischenfälle'' (romano, 1938) * ''[[Das doppelte Lottchen]]'' (infanlibro, 1949) * ''[[Die Konferenz der Tiere]]'' (infanlibro, 1949) * ''Die dreizehn Monate'' (poemoj, 1955) * ''[[Kiam mi estis knabeto|Als ich ein kleiner Junge war]]'' (membiografio, [[Atrium]], 1957) * ''[[Der kleine Mann]]'' (1963) * ''[[Der Kleine Mann und die Kleine Miss]]'' (1967) == En [[Esperanto]] aperis == ''Parolas maljunulo'' <poemo> / [El la germana: Horst Michling]. <br /> En: 25 jaroj : antologio de belartaj konkursoj. – Budapest : Hungara Esperanto-Asocio, 1977. - p.108 – 109 <br /> ISBN 963-571-005-4 == Vidu ankaŭ == * [[12318 Kästner]], asteroido == Eksteraj ligiloj == * [http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/np/np5704/puno.html ''"La puno", ĉapitro el la romano "La fluganta klasĉambro"''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20020712095317/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/np/np5704/puno.html |date=2002-07-12 }} * {{Retarkivo|2005|http://ourworld.compuserve.com/homepages/profcon/e_fantom.htm Fantom' Hamleta}} * [http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/np/np5802/evoluo.html ''La evoluo de la homaro''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030323223632/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/np/np5802/evoluo.html |date=2003-03-23 }} * usona filmo [http://www.imdb.com/title/tt0055277/ The Parent Trap] (de 1961) en IMDb {{Vikicitaro}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kastner, Erich}} [[Kategorio:Erich Kästner| ]] [[Kategorio:Germanaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj satiristoj]] [[Kategorio:Germanaj poetoj]] [[Kategorio:Germanaj pacistoj]] [[Kategorio:Germanoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Lepsiko]] [[Kategorio:Universitato Rostock]] 8akbemmvl1c9cql5yp4v7a1ifq4h8io 0 1377 9372926 9368947 2026-05-14T19:41:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372926 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|nuntempa ŝtato|[[Antikva Grekio]]}} {{Informkesto lando | nomoenlokalingvo = {{Fremdlingve|el|Ελληνική Δημοκρατία}} | transskribo = ''Ellinikí Dhimokratía'' | eonomo = Helena Respubliko | flago = [[Dosiero:Flago-de-Grekio.svg|120px|Flago de Grekio]] | blazono = [[Dosiero:Coat_of_arms_of_Greece.svg|120px|Blazono de Grekio]] | nacia himno = [[Imnos is tin Eleftherian]] | lokigo-bildo = [[Dosiero:EU-Greece.svg|Lokigo|270px]] | lingvoj = [[greka lingvo|greka]] | ĉefurbo = [[Ateno]] (3.027 mil) | religio = [[Ortodoksismo]] | km2 = 131.945 | akvo = 0.8669 | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝdenso = 81 | valuto = [[Eŭro]] | valuta kodo = EUR | horzono = +2 (en somero +3) | ttt = gr | landkodo = GR | tel = 30 | politika sistemo = [[Respubliko|Demokratia respubliko]] | ŝtatestro = | ĉefministro = | nacia tago = [[25-a de marto]] | sendependeco = [[1829]] | de kiu = la [[Otomana Imperio]] | nacia devizo = }} {{mapo de Grekio}} [[Dosiero:GreekPrefecturesNumbered.png|eta|Provincoj de Grekio.]] '''Grekio''', '''Grekujo''' aŭ '''Helaso''' (oficiale la '''Helena Respubliko''' resp. '''Greka Respubliko''', {{lang-el|Ελλάδα|aŭ=Ελληνική Δημοκρατία}}) estas lando en [[Balkana duoninsulo]], ankaŭ sur la centoj da insuloj de [[Egea Maro|Egea]], [[Ionia Maro|Ionia]] kaj [[Mediteraneo|Mediteranea]] maroj. Grekio limas kun [[Bulgario]], [[Albanio]], [[Nord-Makedonio]] kaj [[Turkio]]. == Bazaj informoj == * '''Naturo:''' la plej granda insulo estas [[Kreto]], la plej alta pinto monto [[Olimpo]], [[Makedonio (Grekio)|Makedonio]] (2.917 m). * '''Urboj:''' [[Tesaloniko]] (789 mil), [[Patraso]] (214 mil), [[Iraklio (urbo)|Iraklio]] (174 mil), [[Lariso (urbo)|Lariso]] (162 mil), [[Volo (urbo)|Volo]] (144 mil). * '''Administra divido:''' 13 administraj regionoj ("periferioj", greke περιφέρεια) kaj 52 provincoj ("prefektujoj", kiuj greke nomigas Νομός, do "nomos"). La dek tri regionoj estas [[Atiko]], [[Epiro (administra regiono)|Epiro]], [[Ioniaj Insuloj (administra regiono)|Ioniaj Insuloj]], [[Kreto]], [[Meza Grekio]], [[Meza Makedonio]], [[Norda Egeo]], [[Okcidenta Grekio]], [[Okcidenta Makedonio]], [[Orienta Makedonio kaj Trakio]], [[Peloponezo (administra regiono)|Peloponezo]], [[Suda Egeo]] kaj [[Tesalio]]. * '''Loĝantaro:''' 10.816 mil (2011), inter ili Grekoj - 91,56%. * '''Etnaj minoritatoj:''' Valaĥoj (ĉ. 140 000); turkoj (ĉ. 60 000); pomakoj (ĉ. 30 000); albanoj; bulgardevenaj slavoj. * '''Eksporto:''' vesto, [[olivoleo]], [[frukto]], [[tabako]], naftoproduktoj. * '''GNP:''' totala - 195 mlrd $; pokapa - 18.002$. * '''Monunuo:''' ekde 1999 [[Eŭro]] EUR (= 100 leptoj: greke λεπτό [lepto], plurale λεπτά [lepta]), antaŭe la [[moderna greka draĥmo]] * '''Organizoj:''' [[UNO]] ([[1945]]), [[NATO]], [[EU]] == Geografio == La plej suda duoninsulo estas [[Moreo]], kiu kune kun la cetero de la kontinenta Grekio formas la plej sudan parton de la duoninsulo de [[Balkanio]]. La [[Triĥonida (lago)|lago Triĥonida]] ({{lang-el|Λίμνη Τριχωνίδα|ligilo=ne}}) estas la plej granda natura lago de Grekio, post la lago Granda Prespo (kiu tamen ne estas tuta en Grekio). Por administracio rigardu la artikolojn [[Regionaj unuoj de Grekio]] kaj [[Regionoj de Grekio]]. == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Grekio}} En [[1829]] Grekio akiris [[Greka milito de sendependigo|sendependecon]] de la [[Osmanida imperio]], kiel [[reĝlando Grekio]], sed tion sekvis tuta vico da politikaj renversoj, inter kiuj elstaris la [[Dua Greka Respubliko]], kaj militaj diktaturoj. ĉefe post la [[diktaturo de la koloneloj|puĉo de la koloneloj]]. Moderna demokratia respubliko formiĝis en [[1975]]. Dum la [[Dua Mondmilito]] Grekion okupis potencoj de Akso; pli precize: [[Nazia Germanio]], [[Italio]] kaj [[Bulgario]]. La [[batalo de Grekio]] aŭ ''Operaco Marita'' estis la invado de la Reĝlando Grekio fare de la fortoj de la Akso dum la [[Dua Mondmilito]], en kiu tiuj batalis kontraŭ la aliancanoj (Grekio kaj la [[Komunumo de Nacioj]]). Aparte grava estis la [[Batalo de Kreto]]. Dume funkciis la [[Greka kontraŭnazia rezistmovado]]. Ĝi daŭris ĝis la retiriĝo de la germanaj kaj bulgaraj trupoj en oktobro 1944. Tiam startis malfacila kunvivado inter la diversaj frakcioj de la rezistado kio rezultis en la [[Greka Enlanda Milito]]. De la restarigo de la demokratio tre ofte la eventoj de la politiko kaj de la politikaj sukcedoj ege rilatis al la surstrata agado ĉefe de studentoj kaj junuloj, sed ne nur. Tiele oni povas resumi:: * En [[1973]] [[:en:Athens_Polytechnic_uprising|studentaj protestoj]] kontraŭ la [[Diktaturo de la koloneloj|militista diktaturo]], estrita de [[Georgios Papadopoulos]] kaj [[Dimitrios Ioannidis]], estis subpremitaj perforte de polico kaj tio akcelis la falon de tiu diktaturo. * En [[1974]] en balotado venkis la konservativa partio kaj ekprezidentis [[Konstantino Karamanlis]], onklo de la posta ĉefministro [[Kostas Karamanlis]]. * En [[1981]] Grekio eniris en la [[EU]] kaj venkis en balotado la [[Socialisma partio (Grekio)|socialisma partio]] de [[Andreas Papandreu]]. * En [[1985]] rememoro de la studenta insurekcio de 1973 konvertiĝis en denovaj perfortaĵoj inter policanoj kaj studentoj. * En [[1991]] novaj surstrataj violentoj inter manifestaciantoj kaj policanoj post la mortigo de instruisto dum protestoj kontraŭ la reformo de la instrusistemo. * En [[1995]] novaj violentoj inter studentoj kaj policanoj. Granda detruo en [[Ateno]]. * En [[1999]] novaj atakoj de policanoj kontraŭ manifestaciantoj kontraŭ vizito de [[Bill Clinton]]. Atakoj de [[anarkiisto]]j kontraŭ financaj kaj ŝtataj institucioj. * En [[2003]] grupoj de anarkiistoj kaj radikaluloj kontraŭstaris la policon okaze de la Pintokunsido de la [[EU]] en [[Saloniko]]. * En [[2004]] venkis en balotado la konservativa partio de [[Kostas Karamanlis]]. * En [[2007]] okazis tajdo da [[Incendio|incendioj]] tra la tuta Grekio, kaj oni kuligpis malefikecon kaj [[Korupto|koruptadon]] de la registaro. Tamen la konservativa partio denove venkis. * En decembro [[2008]] okazis surstrataj bataloj de policanoj kontraŭ studentoj. == Politiko == La [[Registaro de Grekio]] (greke Κυβέρνηση της Ελληνικής Δημοκρατίας; oficiale: La Registaro de la Helena Respubliko kaj ankaŭ La helena registaro) estas la registara instanco de Grekio, establita en sia nuna formo en 1974. La registaro funkcias en la ĉefurbo Ateno. La gvida figuro en la registaro estas la Ĉefministro de Grekio. Li rekomendas al la Prezidanto la nomumon de ministroj kaj vicministroj. La ĉefministro, la ministroj kaj iliaj deputitoj estas membroj de la Konsilio de Ministroj, kiu estas la supera decida komitato. Kutime la ministroj kaj iliaj deputitoj estas membroj kaj laboras en la parlamento. La vicministroj ne estas membroj de la registaro. La [[prezidanto de Grekio]] estas la grekia [[ŝtatestro]]. La nuna postenulo, [[Konstantinos Tasoulas ]], prenis sian oficon la 13-an de marto 2025. En la [[respubliko]] Grekio, ŝtato kun [[parlamenta demokratio]], la taskoj de la ŝtatestro parte limiĝas je ceremoniaj funkcioj kaj la politikaj funkcioj havas malvastajn limojn. == Administracio == La [[Regionoj de Grekio]] (greke Περιφέρειες της Ελλάδας) estas la oficialaj regionaj administraciaj dividoj de Grekio. La lando dividas al 13 regionojn (naŭ sur la kontinenta parto de lando kaj kvar insulaj grupoj), kiuj plis subdividas en 54 prefektujoj. # [[Atiko]] # [[Meza Grekio]] # [[Meza Makedonio]] # [[Kreto (insulo)|Kreto]] # [[Orienta Makedonio kaj Trakio]] # [[Epiro (administra regiono)|Epiro]] # [[Ioniaj insuloj]] # [[Norda Egeo]] # [[Peloponezo (administra regiono)|Peloponezo]] # [[Suda Egeo]] # [[Tesalio]] # [[Okcidenta Grekio]] # [[Okcidenta Makedonio]] == Ekonomio == [[Dosiero:Greece_Product_Exports_(2019).svg|alternative=Graphical depiction of Greece's product exports in percent for 2019.|eta|Proporcia reprezento de eksportataj produktoj de Grekio, 2019]] Grekio estas [[Bonfaro|bonfara]] ŝtato kie larĝa [[publika sektoro]] kontribuas ĉirkaŭ 50% de [[MEP]]. [[Turismo en Grekujo|Turismo]] estas tre grava branĉo de la ekonomio de la lando, kun granda parto de MEP kaj fremdvaluta enspezo. En 2001, Grekio aliĝis al la [[Eŭrozono]] kaj ekde tiam la [[laŭleĝa pagilo]] estas la eŭro (anstataŭ la [[Draĥmo (Moderno)|draĥmo]] kiu estis uzata ĝis tiam). Grekio estis inter la ĉefaj profitantoj de la eniro en la Eŭropan Union kaj la helpo kiun ĝi ricevis de la Unio sumiĝas al 2,6% de la [[Malneta Nacia Produkto|malneta nacia produkto]]. MNP kreskis je jara rapideco de 4% averaĝe de 2003 ĝis 2007, interalie kiel rezulto de registaraj investoj ligitaj al aranĝado de la [[Somera Olimpiko 2004|Atenaj Olimpikoj]] (2004). La greka [[komerca floto]] estas la plej granda en la mondo, kaj la [[Ŝipkonstruado|ŝipindustrio]] estas grava branĉo de la greka ekonomio. La nacia aviadkompanio de Grekio estas [[Aegean Airlines]]. == Turismo == {{Ĉefartikolo|Turismo en Grekujo}} '''Turismo en Grekujo''' estas unu el la plej gravaj sektoroj de la landa ekonomio. [[Grekujo]] estas unu el la plej vizitataj turismejoj de [[Eŭropo]] ekde proksimume 1970. Turismo estas stimulata de vasta ŝato al [[Kulturo de Grekio|greka kulturo]] kaj [[Historio de Grekio|greka historio]], kiun spegulas ĝiaj 19 mondaj heredaĵoj laŭ [[Unesko]], inter la [[Listo de mondaj heredaĵoj|plej multaj por unu lando]] en Eŭropo kaj en la mondo,<ref name="Unesco">{{cite web|title=Greece Properties inscribed on the World Heritage List (19)|access-date=2025-05-26|url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/gr|publisher=[[UNESCO]] }}</ref> kaj de ĝiaj longa marbordo, multaj insuloj, kaj belaj strandoj. <ref>{{cite book|url= https://books.google.com/books?id=NusCmIGiCg8C&pg=PA369&dq=%22Glorious+beaches%22+Greece&ei=DA4JSd-cJ5rStQPLqqyQAg |title=Greece |edition=7th|first1=Paul |last1=Hellander |first2=Kate |last2=Armstrong |date=2006 |publisher=[[Lonely Planet]]|isbn=978-1740597500 |pages=1-772|via=[[Google Books]]}}</ref> En 2023 Grekujo estis la 10-a plej vizitata lando de la mondo, kun proksimume 33 milionoj da turistoj.<ref>{{cite web|url=https://www.visualcapitalist.com/ranked-the-most-visited-countries-in-2023/ |title=Ranked: The 10 Most Visited Countries in 2023|date=2024-06-24 |first=Bruno |last=Venditti |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250528092946/https://www.visualcapitalist.com/ranked-the-most-visited-countries-in-2023/|archive-date=2025-05-28 }}</ref> ==Kulturo== {{Ĉefartikolo|Kulturo de Grekio|Fonduso Helena por Kulturo|Centro por la Greka Lingvo}} ===Festoj=== * [[Datreveno de la Ne]] {{Ĉefartikolo|Greka kuirarto}} == Heredaĵoj == <!--* Apolona templo -... Kiu el la multaj? Kaj se klaras kiu celiĝas, kie estas artikolo pri la templo? --> * [[Delfo]] * [[Atena Akropolo]] * [[Partenono]] * [[Atoso|monto Atoso]] * insulo kaj urbo [[Rodiso]] * [[Olimpio]] * [[Kreto (insulo)|Kreto]] * [[helena civilizo]] === Grekaj epopeoj === * [[Iliado|Iliada]] * [[Odiseado|Odisea]] ([[8-a jarcento a.K.]]) == Esperanto en Grekio == [[Enciklopedio de Esperanto - G|EdE-G]] La unua esperantisto en Grekio estis Em. Dragoumis en Ateno (1904). Favoraj artikoloj aperis en diversaj gazetoj, kiel "Akropolis", "Deltion" kaj "Psiĥiatria kaj Neŭrologia Revuo" de d-ro [[Simonidis Vlavianos]], sed mem la movado ne ekfloris. La movado ekkomenciĝis en 1905 en la tiama princlando Samos sur la samnoma insulo ([[Osmana imperio|antaŭmilita Turkio]]). Pioniro estis d-ro [[Anakreon Stamatiadis|A. Stamatiadis]], kiu 8. dec. 1906 en la urbo [[Vathi]] fondis E-Societon (SES) kun 11 anoj. Kurson gvidis la fondinto-prez. por 24 personoj, ĉiuj troveblaj en la [[Adresaro de la Esperantistoj|adresaro de Zamenhof]]; la plej malnova sub la n-ro 12.151. Aliaj kursoj funkciis en la komerca lernejo kaj en la mastruma lernejo por knabinoj. Stranga epizodo provizore haltigis la progreson. Malklera vilaĝano ŝerce persvadita de du advokatoj, ke Esperanto estas nur formo de [[framasonismo]], kiu sendube havas [[Kontraŭklerikala|kontraŭreligian]] celon, sukcesis konvinki kelkajn fanatikulojn en la najbara vilaĝo, ke ili punu la malpiajn esperantistojn. Trideko da ili, armitaj per bastonegoj, forkegoj, kap-rompiloj kaj hakiloj iris rekte al la ejo de SES kaj, trovinte neniun pro la trofrueco de la horo, kontentiĝis per tio, ke ili disrompis la kadron de Zamenhof-portreto kaj la bibliotekon, dispecigis la librojn kaj difektis ĉiujn meblojn. Krome ili kriadis, ke ili revenos por mortigi la esperantistojn, se ili daŭrigus kunveni en la ejo. La princo-reganto malpermesis la agadon de SES kun la preteksto, ke per la regula funkciado de SES la publika ordo estas malhelpita. La nova princo-reganto 13 sept. 1907 denove permesis la societan agadon, kaj SES tuj pliiĝis, tiutempe kalkulinte 235 anojn. La ateston pri studado akiris 90 E-istoj, inter ili la princino [[Heleno Kopasis]], fondintino de Virina E Grupo. En jan. 1909 estis ekeldonita la gazeto Greklingva E-ano; pri kiu la samosa deputitaro decidis, ke ĝi fariĝu ŝtata kaj presita senpage en la princa presejo, kaj surportu sur ĝia unua paĝo la princlandan blazonon. Okazis leĝa decido ankaŭ pri la reprezentado oficiala de Samos ĉe la [[5-a UK]], kiun rolon plenumis Stamatiadis. La entuziasmon pro la sukcesoj bone esprimis granda E koncerto en la urba teatro. Venis ankoraŭ pli favora leĝo sub n-ro 2342 la 8 okt.1910, kiu E-n enkondukis kiel devigan fakon en ĉiujn lernejojn de Samos. Laŭ la Grek-lingva E-isto de dec. 1911 E estis instruata en 31 urboj kaj urbetoj de 50 geinstruistoj por 1740 gelernantoj. La movado etendiĝis el Samos al la ĉirkaŭaj urboj kaj insuloj en Grekujo (kaj Turkujo). En Patraso [[Paul Bünemann]] laboris por la antaŭenpuŝo de E, gvidante en 1909 du sukcesajn kursojn. En [[Etolio-Akarnanio|Etolikon]] de la provinco de [[Mesolongi|Mesolonghi]] [[Georgo Sokos]] fondis grupetoj, en apr. 1909. En [[Artao (urbo)|Arta]] [[G. Demetrio Konstantopoulos|D.G. Konstantopoulos]] fondis grupon samjare. Eta moviĝo estis observata en aliaj grekaj urboj, kiel en [[Pireo]], (f-ino [[Mario Tsantas]]), Sira, Paksos, Volo, [[Lamia]], Tripoliso kaj en la insulo Kreto, kie [[J. J. Serkedakis]] fondis societon. En jul. 1925 Stamatiadis reveninta post longa restado el [[Konstantinopolo]] revigligis la dormintan SES en [[Samoso (insulo)|Samoso]], aperigis dum unu jaro gazeton Samosa E-isto. De aŭg. 1926 Stamatiadis loĝis en Ateno; kaj laŭ lia iniciato la ministro de instruado eldonis cirkuleron (n-ro.57.363, 28 okt. 1926.) pri la [[Instruado de Esperanto|instruado de E]] en ĉiuj instruistaj lernejoj de elementa kaj mezgrada instruado; senpagajn kursojn gvidis la iniciatinto: La ministeria cirkulero sub n-ro 65.8%, 7 nov. 1931 rilatas la daŭrigon de la instruado de E en la instruistaj lernejoj, en la [[Gimnazio|gimnazioj]] kaj la pedagogia altlernejo. Krome la ĉefdirektoro de [[P. T. T.|PTT]] aprobis la instruadon de E en siaj lernejoj, kaj mem Stamatiadis gvidis la kursojn. En 1927 li gvidis 2 specialajn kursojn ankaŭ por 44 policistoj. En 1926 fondiĝis [[Helena Esperanto-Asocio|Helena E Asocio]], la fondintoj estis: [[Klisthenis Filaretos]], [[Aristovoulis Zannos]], d-ro Stamatiadis, V. Nikolaidis Mihaelo Manousos, [[Aleksandro Eŭstathianos]], [[Konstanteno Stekos]], [[Miltiado Mangivas]], s-ino [[Roksano Manoussou|Roksano M. Manouso]], s-ino Pantelaki, [[Petro Duzinas]]. Post Athen kun siaj 7 E Asocioj (Atena Studenta E Grupo, fondita en 1928, ''E-ista Akademio'', ''Helena Virina E Ligo'' ambaŭ fonditaj en 1929) E atingis en [[Saloniko|Saloniki]] sub la tiama gvidado de [[Johano SPATHARIS|Johano Spatharis]] pli da progresoj, ol en ĉiuj aliaj urboj. (Sukcesoj en PTT, Universitato kaj en la ĉirkaŭurboj.) Aliaj lokoj, kie estas movado. Pireo, Halkis; Akrata; [[Stavroupolis]] (Ĉiam Antaŭen), Kavalla, [[Aleksandropolis|Aleksandroupolis]], [[Edessa|Edeasa]], Drama, Serras, [[Joannina|Johannina]], Florina, [[Mitileno (insulo)|Mitileno]], Kreto ([[Heraklio|Heraklion]]; [[Retimno (provinco)|Rethimno]]), [[Ksilokastro]] (La Sincereco), Kitkis, Kakovatos (Olimpio) kaj fine Andricaina kaj [[Patraso]] kaj 4 E-Grupoj en la insulo [[Cyprus]] per la zorgoj kaj perdistancaj E-kursoj de Stamatiadis. [[HEA]] en 1931 eksiĝis el K. R. kaj ne plu kunlaboras kun [[ICK]]. ===Greklingva esperantisto=== GREKLINGVA ESPERANTISTO estis organo de la grekaj esperantistoj eldonita de la [[Samosa Esperanta Societo]] dum la komenco de 20-a jarcento. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|n=Kategorio:Grekujo|s=Kategorio:Grekio|ReVo=greki}} {{Div col|cols = 3}} * [[Antikva Grekio]] * [[Kulturo de Grekujo]] * [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2004]] * [[Helena mitologio]] * [[Helenigo]] * [[Bizanca imperio]] * [[Bizanco]] * [[Osmanida imperio]] * [[Ponto Rio-Antirio]] * [[Tuthelenismo]] * [http://www.sarti-info.cjb.hu/ Sarti Info] * [[Greci]] * [[Listo de urboj de Grekio]] * [[Landnomoj]] * [[Greka-turka milito (1919-1922)]] * [[Cirilo kaj Metodo]] * [[Armenoj en Grekio]] {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{el}}) * {{ueavikio|Grekujo|{{paĝonomo}}}} ({{eo}}) * [http://www.eoearth.org/article/Greece?topic=49460 Greka geografio (''The Encyclopedia of Earth'')] ({{en}}) * [http://www.parliament.gr paĝoj de la greka parlamento] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101210205021/http://www.parliament.gr/ |date=2010-12-10 }} * [http://www.gnto.gr/?langID=2 oficialaj paĝoj de la greka turisma organizaĵo] * [http://www.gogreece.com pliaj turismaj paĝoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170504011457/http://www.gogreece.com/ |date=2017-05-04 }} * [http://www.traveldir.org/greece/ pliaj ligoj al turismaj paĝoj pri Grekio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060418092557/http://www.traveldir.org/greece/ |date=2006-04-18 }} * [http://vitrifolk.apinc.org/costumes-grece.html tradiciaj vestoj de Grekio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060831032017/http://vitrifolk.apinc.org/costumes-grece.html |date=2006-08-31 }} * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/greece/ Grekio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210109063832/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/greece/ |date=2021-01-09 }} en [[Monda faktolibro de CIA]] {{Membroŝtatoj de la Eŭropa Unio}} {{NATO}} {{Ŝtatoj en Eŭropo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Grekio| ]] [[Kategorio:Ŝtatoj de la Eŭropa Unio]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1821]] [[Kategorio:Membroj de la Nordatlantika Traktat-Organizo]] qus7n6kyiqoy2uqioo1gnrja2u0puwc 0 1455 9373046 9244657 2026-05-15T01:37:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373046 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio= |priskribo de bildo= |regiono-ISO = GU |mapo lokumilo = iso |zomo = 9 |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Pacifiko |parenco_tipo = Akvejo |areo= |loĝantoj= |censo= |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}<br><small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> |ĉefulo tipo = Guberniestro }} [[Dosiero:Flago-de-Gvamo.svg|200px|eta|[[Flago de Gvamo]].]] [[Dosiero:LocationGuam.png|200px|eta|Situo]] '''Guamo''' aŭ '''Gvamo''' estas insulo kaj [[Dependa teritorio de Usono|dependa teritorio]] de [[Usono]] en [[Oceanio]]. La '''Teritorio de Gvamo''' ('''Guåhån''' en la [[ĉamora]], '''Guaján''' en la [[hispana]]) estas insulo en la okcidenta [[Pacifiko]] apartenanta al [[Usono]] kiel teritorio ''ne aneksita''. Temas pri la plej granda kaj suda de la [[Marianoj]]. == Datumoj == * '''Landkodo:''' GU. * '''Nacia nomo:''' Territory of Guam. * '''Areo:''' 541&nbsp;km² * '''Loĝantaro:''' 152,000 fine de la 20-a jarcento, 171.019 en [[2006]] kun denseco de 312 loĝ/km2. * '''Adm. centro:''' [[Agano]], en ĉamora lingvo “Agaña”, kun loĝantaro de 1,100 en 2003. * Ĉefa urbo: Dededo * '''Lingvoj:''' [[angla lingvo|angla]] kaj [[Ĉamora lingvo|ĉamora]]. == Historio == La 6a de marto de [[1521]], la portugala navigisto kaj esploristo [[Fernão de Magalhães]] malkovris la insulon dum la [[Unua mondĉirkaŭiro]], ekposedante kaj ĝin kaj la najbarajn insulojn ([[Marianoj]]) nome de la reĝo de [[Hispanio]]. Ĝis [[1898]] la oficiala nomo de la insulo estis '''Guaján''' [guaĥAn] (kongrua kun la prononcado kiun reprezentas la aktuala skribado ĉamora). Konsekvence de la malvenko de Hispanio en la [[Hispana-usona milito]], ĝi estis cedita al [[Usono]] en [[1898]] (ekde tiam oni ekuzis la mallongigan nomon "Guam") diference de la resto de la [[Marianoj]], kiuj estis konservitaj de Hispanio (kaj venditaj venontjare al [[Germanio]]). Prenita de [[Japanio]] pere de [[Batalo de Gvamo (1941)|invado]] en [[1941]], ĝi estis rehavita de usonanoj post la [[batalo de Gvamo (1944)|batalo de Gvamo]] kiu daŭris el la 21a de julio al la 10a de aŭgusto de [[1944]]. En [[1950]] oni donis al la insulo reĝimon de interna autonomio, samtempe ke la loĝantaro de Gvamo ekatingis la usonan civitanecon. Pro la strategia situo en la Pacifiko, la instalaĵoj de la usona armeo estas unuj el la plej gravaj de la tuta oceano. Post la fermo de la bazoj en [[Filipinoj]], kaj la [[Floto de Usono|Floto]] kiel la [[Aera Forto de Usono|Aera Forto]] estis translokigitaj al tiu insulo. == Registaro kaj politiko == [[Dosiero:Wapa new parknet photos.jpg|dekstra|eta|250px|Pacifika Nacia Historia Parko, [[Asan]], Guam.]] Gvamo estas regita de [[guberniestro]] elektita de popola voĉdonado (aktuale Félix Pérez Camacho) kaj ĉambro de 15 membroj. Gvamo elektas unu delegiton por la [[Usona Domo de Reprezentantoj|Domo de Reprezentantoj]] sen voĉdonrajto, aktuale [[Madeleine Bordallo]]. Dum la prezidenta balotado, la civitanoj de Gvamo voĉdonas ankaŭ en paralela voĉdonado, kiu ne kalkuliĝas en la ĝenerala elektado. En la jardeko de [[1980-aj jaroj]] kaj komencoj de la [[1990-aj jaroj]], estis grava movado favore konverti Gvamon en teritorio de la Usona Federacio, kio donus politikan statuson similan al tiu de [[Puerto-Riko]] kaj la [[Nord-Marianoj]]. Ĉiukaze, la federala registaro ne respondis, ĝis kiam la registoj de Gvamo retiris la proponon, dum la 1990-aj jaroj. Estas aliaj movadoj, malpli signifaj kaj kun malpli influo, kiel tiu de formi kune kun la Nordaj Marianoj sendependan federacion. Tiu propono, ne sukcesas, ĉar Usono asertas, ke Gvamo ne havas financan stabilecon por atingi tiun statuson. La samaj fontoj rapide havigas pruvojn de la pliiĝanta fido de Gvamo en la federalaj alportaĵoj, kaj pruvas kiel la statuso de sendependa federacio fakte estus profita por Usono ĝenerale.<ref>{{cite journal | last = Willens | first = Howard P | coauthors = Dirk A Ballendorf | title = The Secret Guam Study: How President Ford's 1975 Approval of Commonwealth Was Blocked by Federal Officials | journal = Micronesian Area Research Center | volume = 18 | issue = 1 | pages = | publisher = | date = 2004 | url = | doi = | id = ISBN 1-878453-77-7 | accessdate = }}</ref> == Organizado politiko-administra == Ekzistas dek naŭ vilaĝoj en la Insulo de Gvamo kaj multnombraj usonarmeaj bazoj. Gvamo estas dividita en 19 urbojn, kaj inter ili [[Dededo]] estas la plej loĝata. La armeo de Usono havas jurisdikcion super multaj bazoj, enhavantaj kvaronon de la totala surfaco de la insulo: * Andersen Air Force Base – Yigo * Naval Air Station – Tiyan (aktuale administrata de la registaro de Gvamo) * Haveno Apra – En la duoninsulo de Orote * Naval communications station – Barrigada kaj Finegayan La Aerbazo de la insulo estas uzata por provizi Bombaviojn B-2. La [[10a de oktobro]] de [[2007]] 4 bombaviadiloj B-2 de la taĉmento 393 alvenis al la bazo de Gvamo por pluhavi aktivan ĉeeston de bombaviadiloj de Usono. [https://archive.is/20121212020007/http://www.af.mil/news/story.asp?id=123071076] La 23a de [[februaro de 2008]], bombaviadiloj B-2 Stealth de la Aerforto de Usono frakasiĝis surteriĝante en bazo de la insulo de Gvamo. Neniu mortis dum la akcidento. [http://www.elpais.com/articulo/internacional/B-2/estrella/base/estadounidense/Guam/elpepuint/20080223elpepuint_5/Tes] == Geografio == [[Dosiero:Guam-CIA WFB Map.png|eta|maldekstra|Mapo de Gvamo]] [[Dosiero:North Guam from space.jpg|eta|maldekstra|Norda parto de Gvamo ekde la spaco]] [[Dosiero:South Guam from space.jpg|eta|maldekstra|Suda parto de Gvamo ekde la spaco]] Gvamo situas en la jenaj koordenatoj: 13.5°N 144.5°Or kaj havas totalan surfacon de 544&nbsp;km. Estas la plej suda insulo de la ĉeno de la insuloj [[Marianoj]] kaj la plej granda insulo de [[Mikronezio]]. Tiu ĉeno de insuloj estis kreita de la kolizio de la Pacifika kaj Filipina platoj. La [[Mariana Fosego]], profunda [[zono de platocedo]], estas oriente de la ĉeno de insuloj. [[Abismo Challenger]], la plej profunda punkto de la [[Tero]], situas sudokcidente de Gvamo je 10.911 [[metro|m]] de profundeco. La plej alta punkto de Gvamo estas la Monto Lamlam, kiu estas je 406 [[metro|m]] super la marnivelo. La insulo de Gvamo estas 48 [[kilometro|km]] longa kaj 6 [[kilometro|km]] ĝis 12 [[kilometro|km]] larĝa. La insulo suferas de tempo al tempo [[tertremo]]jn kaŭzitajn de la kraŝoj okcidente inter la [[Pacifika plato]] kaj la [[Filipina plato]]. Lastatempe, okazis tertremoj kun epicentro proksima al Gvamo kun magnitudoj de 5.0 ĝis 8.7. Malkiel ĉe la vulkano de Anatåhan en la Nordaj Marianoj, Gvamo ne havas vulkanan aktivecon. Tamen pro la proksimeco kun Anatahan, la vulkana polvo foje atingas Gvamon. La norda parto de la insulo estas koralkalka altebenaĵo, dum la suda enhavas vulkanajn montojn kovritajn el arbaroj kaj herbejoj. Koralrifo bordolimigas la plej parton de la insulo, escepte ĉe areoj kie la golfetoj permesas aliron al etaj riveroj kaj elfluaĵoj kiuj venas el la montetoj al la Pacifiko kaj al la Maro de Filipinoj. La loĝantaro estas pli densa en la nordaj kaj centraj regionoj. === Klimato === La klimato estas tropika kaj mara. Ĝenerale estas varma kaj tre humida kun malmulte da vario laŭ sezonoj. La temperaturo diversas inter 30º kaj {{GdC|24}} kun [[precipitaĵo|mezaveraĝa jara pluvokvanto]] de 2,180 [[mm]]. La seka sezono estas ekde decembro ĝis junio. La aliaj monatoj konsistigas la pluvan sezonon. La monatoj januaro kaj februaro estas konsiderataj la plej malvarmaj de la jaro kun noktaj temperaturoj de ĉirkaŭ {{GdC|20}} kaj ĝenerale kun malmulte da humideco. La plej alta risko de tajfunoj okazas inter oktobro kaj novembro ĝenerale. Sed ili povas okazi dum la tuta jaro. Mezaveraĝo de tri tropikaj ŝtormoj kaj unu tajfuno pasas je malpli ol 180 marmejloj (330&nbsp;km) de Gvamo ĉiujare. La plej forta tajfuno kiu pasis lastatempe tra Gvamo estis la Supertajfuno Pongsona, kun ventoj de 125 mejloj por horo. Ĝi frapis Gvamon la [[8a de decembro]] de [[2002]], kaŭzinte amasdetruon. Ekde la Supertajfuno Pamela en [[1976]] la lignaj strukturoj estis anstataŭitaj de betonaj strukturoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.rms.com/Catastrophe/Models/Guam.asp|titolo=Guam Catastrophe Model|alirdato=2007-06-16|verko=Risk Management Solutions|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110207111227/http://www.rms.com/catastrophe/models/Guam.asp|arkivdato=2011-02-07}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.pacificworlds.com/guam/land/winds.cfm|titolo=Winds|alirdato=2007-06-16|verko=PacificWorlds.com}}</ref> Dum la [[1980-aj jaroj]] la lignaj fostoj ekanstataŭitis de fostoj el [[ŝtalo]] kaj [[betono]] rezistantaj kontraŭ tajfunoj. En la [[1990-aj jaroj]] multaj hejmoj kaj entreprenoj instalis [[persieno]]j kontraŭtajfunaj. == Ekonomio == La ekonomio de Gvamo dependas baze de la [[turismo]], de la usonaj bazoj kaj aliaj federalaj kontribuaĵoj. Kvankam Gvamo ne ricevas eksteran helpon, ĝi ricevas grandajn monsendojn el Usono; Gvamo ne pagas iun ajn impostadon, ĉar ĝi estas protektita de speciala leĝo de la [[Usona Kongreso]]. Nomita "Ameriko en Azio," Gvamo estas populara turismejo por japanaj, koreaj kaj ĉinaj turistoj, kaj kun 20 grandaj hoteloj, galerio DFS, akvario Pleasure Island, kaj aliaj lokoj por aĉetado kaj distro, la plej grava turisma urbo estas Tumon. Ekde Azio estas relative mallonga flugo kompare kun [[Havajo]], krome ĝi posedas hotelojn kun golfejoj. La 90% de la turistoj kiuj vizitas Gvamon estas japanoj. La ekonomio estas stabila ekde la jaro 2000 grandparte, danke al turismo de Japanio, sed tiu ĵus malpliiĝis. Oni antaŭvidas, ke ĝi stabiliĝos kiam la usonaj taĉmentoj kiu estas nun en [[Okinavo]] (proksimume 8000 armeanoj, kaj 10.000 dependaj persono) iros al Gvamo inter 2007 kaj 2008. Gvamo suferas maldungon je 14%. La Traktato de Libera Asocio inter Usono, la federacio de statoj de [[Mikronezio]], kaj la respubliko de la insuloj [[Marŝaloj]] estis subskribita en [[1982]], kaj ratifita en [[1986]]. Ĝi akceptas en la tuta teritorio de tiuj insuloj de la Pacifiko politikan statuson de libera asocio kun Usono. == Demografio == Laŭ la censo de Usono de 2 000, la loĝantaro de Gvamo estis de 154 805.<ref name="uscb">. [http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-show_geoid=Y&-tree_id=405&-_showChild=Y&-context=dt&-errMsg=&-all_geo_types=N&-mt_name=DEC_2000_IAGU_P001&-redoLog=false&-transpose=N&-search_map_config=|b=50|l=en|t=4001|zf=0.0|ms=sel_00dec|dw=0.9528487917191559|dh=0.6838460131961157|dt=gov.census.aff.domain.map.EnglishMapExtent|if=gif|ĉ=-67.48042614595042|cy=18.385966173167105|zl=6|pz=6|bo=318:317:316:314:313:323:319|bl=362:393:358:357:356:355:354|ft=350:349:335:389:388:332:331|fl=381:403:204:380:369:379:368|g=04000US72&-PANEL_ID=p_dt_geo_map&-_lang=en&-geo_id=04000US66&-CONTEXT=dt&-format=&-search_results=ALL&-ds_name=DEC_2000_IAGU "Guam Summary File,"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110727032200/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-show_geoid=Y&-tree_id=405&-_showChild=Y&-context=dt&-errMsg=&-all_geo_types=N&-mt_name=DEC_2000_IAGU_P001&-redoLog=false&-transpose=N&-search_map_config=%7Cb=50%7Cl=en%7Ct=4001%7Czf=0.0%7Cms=sel_00dec%7Cdw=0.9528487917191559%7Cdh=0.6838460131961157%7Cdt=gov.census.aff.domain.map.EnglishMapExtent%7Cif=gif%7C%C4%89=-67.48042614595042%7Ccy=18.385966173167105%7Czl=6%7Cpz=6%7Cbo=318:317:316:314:313:323:319%7Cbl=362:393:358:357:356:355:354%7Cft=350:349:335:389:388:332:331%7Cfl=381:403:204:380:369:379:368%7Cg=04000US72&-PANEL_ID=p_dt_geo_map&-_lang=en&-geo_id=04000US66&-CONTEXT=dt&-format=&-search_results=ALL&-ds_name=DEC_2000_IAGU |date=2011-07-27 }} ''American FactFinder,'' Census 2000 Guam, 19 aprilo 2007.</ref> La supozita loĝantaro de Gvamo en 2007 estas 173 456.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gq.html "Guam,"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131203005453/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gq.html |date=2013-12-03 }} ''CIA World Factbook,'' 17 aprilo [[2007]], Elŝutita 19 aprilo 2007.</ref> En 2005, la jara kresko de la loĝantaro estas de 1.76%.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.tkb.org/Country.jsp?countryCd=GQ|titolo=MIPT Terrorism Knowledge Base: Guam|alirdato=2007-07-19|dato=2007-05-17}}</ref> La etna majoritato de la insulo estas [[ĉamora]], la 57% de la totala populacio. Aliaj etnaj grupoj estas filipinanoj 25.5%, blankuloj 10%, ĉinoj, japanoj, koreoj kaj aliaj. Nuntempe la romkatolika estas la religio plej disvastigita en la insulo kun 85% de la populacio de tiu religio. La oficialaj lingvoj de la insulo estas la angla kaj la ĉamora. == Kulturo == La tradicia kulturo [[ĉamora]] manifestiĝas en [[danco]], marnavigado, kuirarto, fiŝkaptado, ludoj kiel batu, ĉonka, estuleks kaj bajogu, kantoj kaj modo influita de enmigrado de gentoj de aliaj teroj. La hispana politiko dum la kolonia regado en Gvamo (1668-1898) estis la konverto de la loĝantaro al [[katolikismo]]. Tio laŭgrade nuligis la kulturon de la milithomoj de Gvamo, kaj kaŭzis eligon de la indiĝenoj el siaj teroj. Spite la sociaj ŝanĝoj, la [[Matriarkeco|matriarkoj]] de Gvamo —konataj kiel "I Maga'håga"— plusekvis la kulturon, la lingvon kaj tradicion indiĝenajn. La historiisto Lawrence Cunningham en [[1992]] verkis, "En la ĉamora sento la tero kaj ties produkto apartenas al ĉiuj. [[Inafa'maolek]], aŭ interdependo, estas la ŝlosilo, la ĉefa valoro de la ĉamora kulturo... Inafa'maolek havas kunlaboran spiriton. Ĉirkaŭ tio moviĝas ĉio en la ĉamora kulturo. Estas pova koncepto de mutualismo kontraŭ individuismo kaj la leĝoj de privata posedo." En la ĉefa ĉamora kulturo aŭ Pengngan oni enhavas la jenajn kutimojn: kisi la manojn de la maljunuloj (inspire de la kisoj al la ringo de romkatolika episkopo), parola elsendo de legendoj, kantoj, ritoj, persona kiu pardonpetas al praumoj enirante en ĝangalo. Aliaj praktikoj antaŭhispanaj inkludas fabrikon de [[kanuo]]j, de belembaotujan (kordo de muzikinstrumento) kaj ritojn de enterigo. La metiistoj specialiĝas en teksaĵoj, inkludante la interplektitajn [[niyok]] kaj åkgak (elfoliajn kestojn, matojn, sakojn, ĉapelojn kaj alimentujojn), la [[teksilo]]n, la teksitan materialon de fibrojupoj, zonoj kaj kadavrokovriloj, kaj la korpornamon (bidoj, braceletoj, ringoj, zonoj kaj kombiloj faritaj el testudkarapaco). Aktuale estas malmultaj majstroj kiuj pludaŭras per tiuj tradiciaj formoj de arto. == Rilataj temoj == * [[Konkero de Gvamo]] * [[Pacifika ekozono]] * [[Stretfolia rizoforo]] * [[Universitato de Gvamo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Guam}} {{Projektoj}} * [http://www.mapsouthpacific.com/micronesia/index.html Mapa de Micronesia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061212143146/http://www.mapsouthpacific.com/micronesia/index.html |date=2006-12-12 }} * [http://www.southpacific.org/micro.html Moon Handbooks Micronesia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050516235905/http://www.southpacific.org/micro.html |date=2005-05-16 }} == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gvamo| ]] [[Kategorio:Usono]] [[Kategorio:Insuloj en Oceanio]] [[Kategorio:Dependaj teritorioj]] [[Kategorio:Marianoj]] f497pyqy7ng0dsavgps21l4covefz1j 0 1489 9373023 9264451 2026-05-14T23:55:05Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373023 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando |sen banderolo= jes | nomoenlokalingvo = ''Co-operative Republic of Guyana'' | eonomo = Gujana Kooperativa Respubliko | flago = [[Dosiero:Flago-de-Gujano.svg|150px|Flago de Gujano]] | blazono = [[Dosiero:Coat of Arms of Guyana.svg|150px|Blazono de Gujano]] | nacia himno = Dear Land of Guyana, of Rivers and Plains<br /> (Kara Lando Gujano, de Riveroj kaj Ebenaĵoj) | nacia devizo = One people, one nation, one destiny''<br /> (Unu popolo, unu nacio, unu destino) | lokigo-bildo = [[Dosiero:Guyana in its region.svg|250px|Situo]] | oficiala lingvo = [[Angla lingvo|angla]] | lingvoj = [[Akaŭaja lingvo|akaŭaja]] <br /> [[Hindia lingvo|hindia]] <br /> [[Araŭakaj lingvoj|araŭakaj]] <br /> [[Karibaj lingvoj|kariba]] | ĉefurbo = [[Georgurbo (Gujano)|Georgurbo]] | religio = [[protestantismo]] (49,3%) <br /> [[hindio]] (28,4%) <br /> [[Romkatolika Eklezio|katolikismo]] (8,1%) <br /> [[islamo]] (7,2%) | km2 = {{nombro|214970}} | akvo = 8,4 | loĝantoj = gujananoj | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝdenso = 3,5 | vivlongeco = | valuto = [[Gujana dolaro]] | valuta kodo = GYD | horzono = -4 | ttt = gy | landkodo = GY | tel = 592 | politika sistemo = Kooperativa [[respubliko]] | ŝtatestro = [[Irfaan Ali]] | ĉefministro = [[Mark Phillips (Guyana)|Mark Phillips]] | nacia tago = [[23-a de februaro]] | sendependeco = [[26-a de majo]] [[1966]] | de kiu = [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] | esperanto-asocio = | MEP = [[Usona dolaro|$]]{{nombro|1378}} miliardoj | MEP jaro = 2005 | MEP pokapa = $ 4.612 }} [[Dosiero:Guyana-CIA WFB Map.png|eta|Mapo de Gujano]] '''Gujano'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Gujano_kd Gujano] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net</ref>, oficiale '''Gujana Kooperativa Respubliko''' (angle ''Guyana,'' /ɡaɪˈɑːnə/ aŭ /ɡaɪˈænə/, kaj ''Co‑operative Republic of Guyana''),<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Longman pronunciation dictionary|familia nomo=Wells|persona nomo=John C|jaro=1990|loko=Harlow, England|eldoninto=Longman|ISBN=978-0-582-05383-0}} entry "Guyana"</ref><ref name="AH">{{Cite web|url=http://education.yahoo.com/reference/dictionary/entry/Guyana|title=Guyana – Dictionary definition and pronunciation – Yahoo! Education|publisher=education.yahoo.com|url-status=dead|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131029190609/http://education.yahoo.com/reference/dictionary/entry/Guyana|arkivdato=29 oktobro 2013|titolo=Arkivita kopio}}</ref><ref name="ISW">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.state.gov/s/inr/rls/4250.htm|titolo=Independent States in the World|eldoninto=state.gov}}</ref> estas lando ĉe la nordo de [[Sudameriko]] kun ĉefurbo [[Georgurbo (Gujano)|Georgurbo]]. Ĝi estas la plej okcidenta el la [[Gujanoj]]. La landlimoj de Gujano estas norde [[Atlantiko]], sude kaj sudokcidente [[Brazilo]], okcidente [[Venezuelo]] kaj oriente [[Surinamo]]. Kun {{Nombro|215000}} kvadrataj kilometroj ({{Nombro|83000}} kvadrataj mejloj), Gujano estas la tria plej malgranda [[suverena ŝtato]] laŭ areo en Sudameriko post [[Urugvajo]] kaj Surinamo; ĝi estas ankaŭ la suverena ŝtato kun la dua malpli granda loĝataro en Sudaameriko post Surinamo. Konsisto de la popolo de Gujano estas samtipa kiel konsisto de la popolo de insuloj de Karibia maro. Gujano estas kiel insulo ankaŭ en aliaj aferoj. Grandegaj pluvarbaroj izolas ĝin. Gujano ne eĉ havas ŝosean kontakton kun Brazilo kaj Venezuelo. Ĝi estas la plej arbara lando en la mondo. La regiono [[Gujanoj]] inkluzivas la terenon norde de la [[Amazono (rivero)|rivero Amazono]] kaj oriente de la [[Orinoko|rivero Orinoko]], kaj oni kredas ke la indiĝina nomo ''Guiana'' signifas "landon de multaj akvoj". Naŭ indiĝenaj [[tribo]]j loĝas en Gujano: Wai-Wai, Macushi, Patamona, Lokono, Kalina, Wapishana, Pemon, Akawaio kaj Warao. Historie dominite de la triboj Lokono kaj Kalina, Gujano koloniiĝis unue de Nederlando kaj post de Britio dum la fina parto de la 1700aj jaroj kun la nomo Brita Gujano (angle ''British Guiana''). Ĝi sendependiĝis en 1966 kaj oficiale fariĝis respubliko ene de la [[Komunumo de Nacioj]] en 1970. La loĝantaro inkluzivas etnojn baratajn, afrikajn, indiĝenajn, ĉinajn, portugalajn kaj aliajn. En 2017, 41&nbsp;% de la loĝantaro estis malriĉaj.<ref>{{Cite web|url=https://mondiplo.com/guyana-no-recuerda-a-walter-rodney|title=“Guyana no recuerda a Walter Rodney” – ''[[Le Monde diplomatique]]'' en la hispana|website=mondiplo.com}}</ref> Gujano estas la sola Sudamerika lando, en kiu la angla estas la [[oficiala lingvo]]. La loĝantaro tamen plej multe parolas kiel denaskan lingvon la gujanan kreolon, kiu estas angladevena kreola lingvo.<ref>Damoiseau, Robert (2003) ''Eléments de grammaire comparée français-créole guyanais'' Ibis rouge, Guyana, {{ISBN|2-84450-192-3}}</ref> Gujano estas parto de la [[Karibio anglalingva|anglalingva karibio]], kun fortaj kulturaj, historiaj kaj politikaj ligoj kun aliaj [[Karibio|karibiaj landoj]] kaj enhavas la sidejon de la [[Karibia Komunumo]]. En 2008, la lando aliĝis al la Unio de Sudamerikaj Landoj kiel fonda membro. La lando eksportas [[sukero]]n, [[rizo]]n, [[lignaĵo]]jn, [[diamanto]]jn kaj [[baŭksito]]. Gujano apartenas al la [[AKP-ŝtatoj]], internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj [[Afriko]], [[Karibio]] kaj la [[Pacifiko]]. == Nomo == La angla nomo ''Guyana'' devenas de ''Guiana,'' nomo kiu antaŭe inkluzivis ĉiuj la [[Gujanoj]]n – tio estas, ankaŭ [[Surinamo]]n (Nederlanda Gujano), [[Franca Gujano|Franca Gujanon]] kaj partojn de Kolombio, Venezuelo kaj Brazilo. ''Guiana'' originas de [[indiĝena lingvo]]<ref>[https://www.etymonline.com/word/guyana Guyana] en etymonline.com (angla)</ref> kaj signifas laŭ ofta teorio “landon de multaj akvoj”.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/Guyana|titolo=Guyana|alirdato=9 majo 2015|eldoninto=Oxford Dictionaries|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150707214123/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/Guyana|verko=[[Oxford English Dictionary]]|arkivdato=7 julio 2015}}</ref><ref>[https://www.britannica.com/place/Guyana Guyana] en ''[[Encyclopædia Britannica]]'' (angla)</ref><ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guyana Guyana] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230723180106/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guyana/ |date=2023-07-23 }} en ''[[CIA World Factbook]]'' (angla)</ref> "La kooperativa respubliko" en la oficiala nomo indikas [[Kooperativo|kooperativan]] [[socialismo]]<nowiki/>n. La termino "kooperativo" reflektas politikan kaj ekonomian filozofion emfazantan [[komunumo]]<nowiki/>n kaj [[kunlaboro]]<nowiki/>n, anstataŭ nur [[Individuismo|individuisma]]<nowiki/>jn strebojn. En la kunteksto de Gujano, ĝi ankaŭ historie signifis provon integri diversajn etnajn grupojn en la [[registaro]]<nowiki/>n kaj trakti problemojn devenantajn de minoritata reganta grupo. La koncepto de "kooperativa respubliko" etendiĝis preter simpla kuraĝigo de kooperativoj; ĝi reprezentis pli larĝan vizion de nacia disvolviĝo kaj socia organizado. La "kooperativa" aspekto elstarigas fokuson sur komunum-bazita disvolviĝo, kun emfazo sur iniciatoj kiel kooperativoj en ĉiuj sektoroj de la ekonomio, kaj specife en [[agrikulturo]], agro-prilaborado, [[Konsumismo|konsuma]] [[Merkata ekonomio|merkato]] kaj [[transportado]]. La termino ankaŭ aperis kiel respondo al la politika pejzaĝo, kie minoritata grupo (la Popola Nacia Kongreso - PNC) havis plimulton en la Parlamento. Ĝi celis ŝanĝi la fokuson for de rasa identeco kiel determinanto de politika aparteno kaj krei pli inkluzivan regstrukturon. == Loĝantaro == Gujano estas [[multetna socio]] kun diversaj loĝantaroj, kaj la koncepto de la koopera respubliko celis kreskigi unuecon kaj integriĝon inter ĉi tiuj grupoj. Proksimume 90% de la {{Nombro|744000}} loĝantoj de Gujano loĝas en maldika marborda regiono, kiu varias de 16 ĝis 64 kilometroj enlanden kaj kiu inkluzivas nur 10% de la entuta areo de la lando.<ref>{{Cite web|url=http://www.geographia.com/guyana/geninfo.html|title=Guyana General Information|publisher=Geographia.com|access-date=2-a de majo 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411064504/http://www.geographia.com/Guyana/geninfo.html|archive-date=11 aprilo 2010|url-status=dead}}</ref> La nuna loĝantaro de Gujano estas rase kaj etne diversa, kun etnoj el [[Barato]], [[Afriko]], [[Eŭropo]] kaj [[Ĉinio|Ĉinujo]] kaj ankaŭ [[Indiĝenaj popoloj de Ameriko|indiĝenaj popoloj]]. Malgraŭ la diversaj etnoj, ili kunhavas du komunajn lingvojn: la anglan kaj [[kreolo]]<nowiki/>n. La plej granda etno estas barataj gujananoj, la idoj de laboristoj el Barato, kiuj estas 43,5% de la loĝantaro laŭ censo de 2002. Dua estas la afrikaj gujananoj, la idoj de sklavoj el Afriko, kiuj estas 30,2%. Gujananoj de pli ol unu deveno estas 16,7% kaj indiĝenaj homoj estas 9,1%. Inter la indiĝenaj popoloj estas [[Aravaka lingvaro|Arawak]], Wai-Wai, the [[Kariboj]], Akawaio, Arecuna, Patamona, Wapixana, Macushi kaj Warao.<ref name="cia">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guyana/|titolo=The World Factbook: Guyana|alirdato=6-a de januaro 2014|eldoninto=CIA|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210107032754/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guyana/|arkivdato=2021-01-07}}</ref> La barataj gujananoj devenas plejparte de laboristoj, kiuj migris de [[norda Barato]], precipe de la regionoj Boĝpur kaj Aŭad en la nuntempaj ŝtatoj [[Utar-Pradeŝo]], [[Biharo]] kaj [[Ĝarkhando]].<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/musicofhindutrin00myer|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/musicofhindutrin00myer/page/30 30]|title=Music of Hindu Trinidad|publisher=University of Chicago Press|author=Helen Myers|isbn=9780226554532|year=1999}}</ref> Iom venis el sudaj barataj ŝtatoj [[Tamilnado]] kaj [[Andra-Pradeŝo]] kaj tiuj estas la plej granda etno en la regiono East Berbice-Corentyne.<ref>{{Cite book|url=http://indiandiaspora.nic.in/diasporapdf/chapter17.pdf|title=Indian Diaspora|website=Indiandiaspora.nic.in|access-date=3-a de oktobro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430175036/http://indiandiaspora.nic.in/diasporapdf/chapter17.pdf|archive-date=30 aprilo 2011|url-status=dead|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-07-25|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110430175036/http://indiandiaspora.nic.in/diasporapdf/chapter17.pdf|arkivdato=2011-04-30}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110430175036/http://indiandiaspora.nic.in/diasporapdf/chapter17.pdf |date=2011-04-30 }}</ref> === Religio === En 2012 la loĝantaro estis 63% [[Kristanismo|kristanoj]], 25% [[Hinduismo|hinduoj]] kaj 7% [[islam]]anoj. Religio estas grava parto de gujana identeco kaj montras variajn eksterajn influojn de koloniismo kaj enmigrado. Kristanismo estis konsiderata la eminenta religio transdonante eŭropan kulturon kaj reprezentante riĉiĝeblon en la kolonia socio. Misiistoj kaj preĝejoj konstruis lernejojn kaj ĝis naciigo en la 1970aj jaroj, preskaŭ ĉiuj lernejoj estas religiaj. Kiam oni venigis baratajn laborantojn en la landon, hinduismo kaj islamo kreskis, sed dum jardekoj la lando ne agnoskis ilin pri laŭleĝa geedziĝo.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=-Nx49xkfu-YC&q=christian&pg=PA298|titolo=Stains on My Name, War in My Veins: Guyana and the Politics of Cultural Struggle|familia nomo=Williams|persona nomo=Brackette F.|dato=1991-04-12|eldoninto=Duke University Press|ISBN=978-0-8223-1119-5|lingvo=en}}</ref> Iuj tradiciaj afrikaj kaj indiĝenaj kredoj restas apud la dominaj religioj. === Plej grandaj urboj === [[Dosiero:Guyana population.svg|eta|Loĝantaro de Gujano (1960-2017) laŭ takso de la Unuiĝinitaj Nacioj]] {| class="wikitable sortable" |+Plej grandaj urboj kaj urbetoj de Gujano !Rango !Nomo !Regiono !Loĝantaro |- |'''1''' |Georgurbo |Demerara-Mahaica |{{Nombro|118363}}<ref name="cities2012">{{cite book|title=Guyana Population and Housing Census 2012: Preliminary Report|url=https://statisticsguyana.gov.gy/wp-content/uploads/2019/10/2012_Preliminary_Report.pdf|page=23|publisher=Bureau of Statistics, Guyana|date=junio 2014|access-date=10 marto 2021}}</ref> |- |'''2''' |Linden |Upper Demerara-Berbice |{{Nombro|27277}}<ref name="cities2012" /> |- |'''3''' |New Amsterdam |East Berbice-Corentyne |{{Nombro|17329}}<ref name="cities2012" /> |- |'''4''' |Corriverton |East Berbice-Corentyne |{{Nombro|11386}}<ref name="cities2012" /> |- |'''5''' |Bartica |Cuyuni-Mazaruni |{{Nombro|8004}}<ref name="village2012">{{Cite web|url=https://statisticsguyana.gov.gy/wp-content/uploads/2019/10/Population_by_Village_2012.zip|title=2012 Population by Village|website=Statistics Guyana|access-date=16 aŭgusto 2020}}</ref> |- |'''6''' |Mahaica |Demerara-Mahaica |{{Nombro|4867}}<ref name="village2012" /> |- |'''7''' |Rose Hall |East Berbice-Corentyne |{{Nombro|4413}}<ref name="village2012" /> |- |'''8''' |Parika |Essequibo Islands-West Demerara |{{Nombro|4385}}<ref name="village2012" /> |- |'''9''' |Triumph |Demerara-Mahaica |{{Nombro|3788}}<ref name="village2012" /> |- |'''10''' |Uitvlugt |Essequibo Islands-West Demerara |{{Nombro|2980}}<ref name="village2012" /> |} === Regionoj kaj najbarecaj konsilioj === [[Dosiero:Guyana regions numbered (GINA).png|eta|Regionoj de Gujano]] La regionoj de Gujano dividiĝas je 27 najbarecaj konsilioj.<ref>{{Cite web|url=http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/List_of_NDCs.pdf|title=''Government of Guyana, Statistics''|access-date=2 majo 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091113142144/http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/List_of_NDCs.pdf|archive-date=13 novembro 2009|url-status=dead}}</ref> Gujano havas la jenajn 10 regionojn:<ref>[https://web.archive.org/web/20191019085541/https://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Chapter3_Population_Redistribution_Internal_Migration.pdf Bureau of Statistics – Guyana] (arkivita kopio), Ĉapitro 3, Tabelo 3.4: ''Population Density, Guyana: 1980–2002''</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20120226144920/http://gina.gov.gy/natprofile/gnprof.html Guyana – Government Information Agency, National Profile]. gina.gov.gy</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" !N-ro !Regiono !Areo km² !Loĝantaro (Censo 2012) !Loĝdenso laŭ km² |- |'''1''' | align="left" |Barima-Waini |{{nombro|20339}} |{{nombro|26941}} |{{Nombro|1.32}} |- |'''2''' | align="left" |Pomeroon-Supenaam |{{nombro|6195}} |{{nombro|46810}} |{{Nombro|7.56}} |- |'''3''' | align="left" |Essequibo Islands-West Demerara |{{nombro|3755}} |{{nombro|107416}} |{{Nombro|28.61}} |- |'''4''' | align="left" |Demerara-Mahaica |{{nombro|2232}} |{{nombro|313429}} |{{Nombro|140.43}} |- |'''5''' | align="left" |Mahaica-Berbice |{{nombro|4190}} |{{nombro|49723}} |{{Nombro|11.87}} |- |'''6''' | align="left" |East Berbice-Corentyne |{{nombro|36234}} |{{nombro|109431}} |{{Nombro|3.02}} |- |'''7''' | align="left" |Cuyuni-Mazaruni |{{nombro|47213}} |{{nombro|20280}} |{{Nombro|0.43}} |- |'''8''' | align="left" |Potaro-Siparuni |{{nombro|20051}} |{{nombro|10190}} |{{Nombro|0.51}} |- |'''9''' | align="left" |Upper Takutu-Upper Essequibo |{{nombro|57750}} |{{nombro|24212}} |{{Nombro|0.42}} |- |'''10''' | align="left" |Upper Demerara-Berbice |{{nombro|17040}} |{{nombro|39452}} |{{Nombro|2.32}} |- | | align="left" |'''Total''' |'''{{nombro|214999}}''' |'''{{nombro|747884}}''' |'''{{Nombro|3.48}}''' |} == Kulturo == Inter konataj gujanaj verkistoj troviĝas [[Walter Rodney]] (1942-1980) kaj [[Sharon Maas]] (n. 1951). ===Esperanto-movado=== Eble la unua esperantisto tie estis [[Louis Markovitz]], kiu tie loĝis en la 1920-jaroj<ref>Belga esperantisto n113-114 (jul-aug 1924)</ref>. == Politiko == Ŝtatestro de Gujano estas [[prezidanto de Gujano]]. Li regas ankaŭ la registaron. Li elektas la registaron kaj la ĉefministron. La parlamento havas 65 membrojn, la parlamentelekto estas ĉiu kvina jaro, kaj la voĉaĝlimo estas 18 jaroj. Gujano daŭre strebas plenumi sian vizion de Verda Ŝtato, fokusante sur [[daŭripova disvolviĝo]], [[socia justeco]] kaj ekonomia povigo. == Referencoj == {{Tradukita|lingvo=en|artikolo=Guyana|revizio=1035242888}} {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|n=Kategorio:Gujano}} * [[Franca Gujano]] * [[Surinamo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.op.gov.gy Oficiala retejo de la prezidento] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111121011945/http://www.op.gov.gy/ |date=2011-11-21 }}. * [http://www.guyana.org Aktualaĵoj kaj Informoj]. * [http://www.guyana-tourism.com Oficiala retejo de la Gujana Turisma Aŭtoritato]. * [http://www.goinvest.gov.gy Oficiala Retejo de la Gujana Oficejo por Investo]. {{Komunumo de Nacioj}} {{Ŝtatoj en Sudameriko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gujano| ]] [[Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1966]] a3djnov0z1jiozrwx77qonwytyp1bil 0 1512 9372949 9315431 2026-05-14T20:04:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372949 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Greta Garbo |dosiero = Greta Garbo.jpg |grandeco de dosiero = 250px |priskribo de dosiero = |naskonomo = Greta Lovisa Gustafsson |loko de naskiĝo = [[Stokholmo]], {{Svedio}} |loko de morto = [[Novjorko]], {{Usono}} |kromnomo = |aktivaj jaroj = [[1920]] - [[1941]] |geedzo = |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = |oskar-premio = |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = |césar = |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Greta GARBO''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1905|9|18}}, mortis {{mortodato|1990|4|15}}) estis [[Svedio|sveda]] [[aktoro|aktorino]]. Ŝia origina nomo estis '''Greta Lovisa GUSTAFSSON'''. Garbo naskiĝis en [[Stokholmo]]. Ŝian aktoran talenton malkovris la sveda reĝisoro [[Mauritz Stiller]]. En la jaro [[1925]] ambaŭ eklaboris en [[Holivudo|Hollywood]], sed dum Stiller tie restis sensukcesa, Greta Garbo – kiu kontraste al multaj gekolegoj eĉ bonege majstris la transiron de mutaj al sonfilmoj – komencis eksterordinaran karieron. Plej ofte ŝi estis vidata en la rolo de mistera, nealirebla belulino. En la filmo ''Ninotchka'' ([[1939]]) ŝi surprizis la publikon per sia komedia talento, sed ŝia dua komedio ''The Two-faced Woman'' (1941) fiaskis. Tiu fakte eĉ estis ŝia lasta filmo: Post ĝia malsukceso Garbo subite deklaris la finon de sia filmkariero. Ĝis sia morto ŝi vivis tute retiriĝinte en [[Nov-Jorko]]. Greta Garbo estis plurfoje nomumita por [[Oskar-premio]]. En [[1955]] ŝi ricevis [[Honora Oskaro|Honoran Oskaron]] por ŝia vivoverko. == Listo de filmoj == [[Dosiero:With Ramon Novarro in Mata Hari.jpg|maldekstre|eta|200px|[[Ramón Novarro]] kun Greta Garbo en ''Mata Hari'' (1931).]] * ''Gösta Berlings Saga'' (Svedio, 1924) * ''Die freudlose Gasse'' (Germanio, 1925) * ''Anna Christie'' (Usono, 1930) * ''Mata Hari'' (Usono, 1931) * ''[[Grand Hotel (filmo, 1932)|Grand Hotel]]'' (Usono, 1932) * ''[[La reĝino Kristina|Queen Christina]]'' (Usono, 1933) * ''Anna Karenina'' (Usono, 1935) * ''Camille'' (Usono, 1936) * ''Conquest'' (Usono, 1937) * ''Ninotchka'' (Usono, 1939) * ''The Two-faced Woman'' (Usono, 1941) == Esperanto == Ŝia patro - laŭ la libro ''Hetajro dancas'' de [[Eli Urbanová]] - estis esperantisto, kiun vizitis ĉeĥa esperantisto [[Jan Zemek]]. En tiu verko oni legas: ''Hazardo tion volis, ke li vizitis esperantiston Gustavson ĝuste en tiuj tagoj, kiam alveturis ties filino. Ŝi havis nigrajn okulvitrojn… Al Jan ŝi ŝajnis iel konata … Ankaŭ mirigis lin, ke ŝi posedas tiom da kofroj… Tion li tamen ne ekpensis, ke ŝi estas "dia Greta" kaj ke ŝi alvojaĝis rekte el Holivudo! Ĝis ŝi aperis ĉe la vespermanĝo. Sen la okulvitroj, ŝminkita, tia, kiel oni spektas ŝin sur la ekrano. Tio estis surprizo! Tio estis skandalo! Gustavson skuiĝis de ridego! Poste Greta montris al Jan sian ĉambron. Da tiuj afiŝoj, da tiuj pligrandigoj sur la muroj! Kaj ĉie: Greta Garbo, Greta Garbo … Greta invitita de la sveda reĝo por ludi kun li tenison permesis al Jan akompani ŝin. La atendado estis longa, sed por Jan ne gravis, almenaŭ li povis senĝene trarigardi la reĝan galerion …''.<ref>''Hetajro dancas'', Eli Urbanová, p. 152</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Muta kino]] * [[100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * http://www.gretagarbo.de.vu {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040920221844/http://www.gretagarbo.de.vu/ |date=2004-09-20 }} The Berlin-Garbo Archiv<!-- _Deutschlands_ _erste_ _Garbo_- _Homepage_ 1999-2006 --> * http://www.greta-garbo.de/galerie.html{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- _Galleria_ d'_immagini_ _www_._greta_-_garbo_.de --> * http://www.greta-garbo.de {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130114183610/http://www.greta-garbo.de/the-private-life-of-greta-garbo |date=2013-01-14 }} <!-- Viziti la plej granda ne-(profito, profiti) Germana retejo pri Greta GARBO --> * http://ent.sina.com.cn/s/u/2002-09-18/1020101288.html * [http://www.beepworld.de/members12/garbofan GarboForever: The Legend lives on - German website (Material about the Filmlegend Greta Garbo … Biography, Filmography, Stamps, Coins, Magazincover, Tabacco cards, Postcards ..........)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060614224953/http://www.beepworld.de/members12/garbofan/ |date=2006-06-14 }} * [http://redhippo.de/start/index.php?page=detail&bilder_id=594&kategorie_id=38&from=liste&_workgroup_id=173 "Greta Garbo in den Ferien" by Martin Munkácsi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070311112324/http://redhippo.de/start/index.php?page=detail&bilder_id=594&kategorie_id=38&from=liste&_workgroup_id=173 |date=2007-03-11 }} {{Projektoj|commonscat=Greta Garbo}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Garbo, Greta}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Stokholmo]] [[Kategorio:Svedaj aktoroj]] [[Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo]] [[Kategorio:Stokholmanoj]] [[Kategorio:Oskar-premiitoj]] [[Kategorio:Personoj sur svedaj monbiletoj]] fa1zr6j6ncgn0ex706k0cu7nh92ituf 0 1640 9372871 9310659 2026-05-14T17:35:13Z Kani 670 /* Sendependiĝo */ 9372871 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando | nomoenlokalingvo = República de Honduras | eonomo = Hondura Respubliko | flago = Flag of Honduras (1949–2022, 2026–present).svg | blazono = [[Dosiero:Coat_of_arms_of_Honduras.svg|80px|Blazono de Honduro]] | nacia himno = [[Himno Nacional de Honduras]] <br /> Nacia Himno de Honduro | nacia devizo = Libre, Soberana e Independiente <br /> Libera, suverena kaj sendependa | lokigo-bildo = [[Dosiero:Honduras (orthographic projection).svg|250px|Situo]] | oficiala lingvo = [[Hispana lingvo|hispana]] | lingvoj = | ĉefurbo = [[Tegucigalpo]] | religio = [[Romkatolika Eklezio|katolikismo]] <br /> [[protestantismo]] | km2 = 112.492 | akvo = .18 | loĝantoj = honduranoj | loĝantaro = 9587522 | loĝantaro-jaro=[[2018]] | loĝdenso = 85 | vivlongeco = | valuto = [[Hondura lempiro|lempiro]] | valuta kodo = HNL | horzono = -6 <br /> | ttt = hn | landkodo = HN | tel = 504 | politika sistemo = [[Prezidenta respubliko]] | ŝtatestro = [[Nasry Asfura]] | ĉefministro = | nacia tago = [[15-a de septembro]] | sendependeco = [[15-a de septembro]] [[1821]] | de kiu = [[Hispanio]] | esperanto-asocio = | MEP = [[Usona dolaro|$]]49,010 miliardo | MEP jaro = 2018 | MEP pokapa = $ 5.817 }} '''Honduro'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Honduro_kd Honduro] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net</ref> ({{lang-es|Honduras}}) estas [[lando]] en [[Centra Ameriko]]. Ĝi havas limojn kun [[Gvatemalo]], [[Nikaragvo]], [[Salvadoro]]. Per sia norda marbordo Honduro limiĝas je la [[Kariba maro]], la suda bordo situas je la norda [[Pacifiko]]. La nomo ''"Honduras"'' laŭvorte signifas "profundoj" en la hispana. [[Kristoforo Kolumbo|Kolumbo]] (laŭ tradicia legendo) foje diris ''Gracias a Dios que hemos salido de esas honduras'' ("Dankon al Dio, ke ni eliris el tiuj Profundoj"). El ĉi tio la nomo devenas. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la lando vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. Ĉefurbo de la lando estas [[Tegucigalpo]].<ref>[https://vortaro.net/#Tegucigalpo_kd kapvorto ''Tegucigalpo'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, en la unua presita eldono de 1970 la esperantigo ankoraŭ ne estis.</ref><ref>Ankaŭ en la [[poŝatlaso de la Mondo]], la ĝis nun sola amplekse cirkulanta esperantlingva atlaso, la nomo esperantlingva Tegucigalpo dokumentiĝas, interalie en la vastaj du-paĝaj mapoj 31 kaj 35, kaj aldone en la landolisto 35.</ref> == Historio == === Antaŭkolumba historio kaj la malkovro === Ekzistas indikoj pri tio, ke almenaŭ ekde [[1000 a.K.]] en [[Copán]] en la okcidento de Honduro loĝis [[Majaoj]], tamen same kiel tiuj forlasis multajn urboŝatojn pro misteraj kialoj, ili ankaŭ forlasis Copán ĉirkaŭ [[900|900 p.K.]]. En la jaro [[1502]] [[Kolumbo]] unuafojon metis siajn piedojn sur la amerikan firmteron ĉe [[Trujillo (Honduro)|Trujillo]] en la nordo de Honduro kaj nomis la landon alude al la profundeco de la maro antaŭ la kariba bordo „Honduras“ (profundejoj). === Koloniigo === Kiam la hispanaj konkerantoj dum sia antaŭenmarŝado de [[1524]] entrudiĝis en ĉi tiun regionon iam setlita de la [[majaoj]], ili trafis sur multnombrajn indianotribojn malamikiĝintajn unu kun la aliaj kiel ekz. la [[Lenca]], [[Pipil]], [[Chorotega]], [[Jicaques]], [[Paya]] kaj aliaj, kiuj komence kolere rezistis. En [[1525]] [[Hernán Cortés]] (*[[1485]], †[[1547]]) entreprenis militiron, en [[1536]] [[Pedro de Alvarado]] (*ĉ. [[1485]], †[[1541]]) pluan, por sufoki la leviĝon gvidata de tribestro Lempira. La hispanoj fondis en [[1540]] la ĉefurbon [[Comayagua]] kaj enkorpigis la provincon en la capitanía general (ĝeneralkapitanujo) de Guatemala. La hodiaŭan ĉefurbo ili fondis en [[1579]] kiel setlejo en la proksimeco de or- kaj arĝentminejoj. Tiujn ĉi valormetalojn unuavice alcelis la konkerantoj. La indianoj, pro militoj, deviglaboro kaj enportitaj epidemioj preskaŭ neniigitaj ekde 1,2 milionoj sur en la jaro [[1778]] ĉirkaŭ 88 000, ja tenis sian komunuman teron por la memprovizo per nutraĵoj, tamen devis disponigi laborfortojn por minejoj kaj bienoj de la koloniistoj. === Sendependiĝo === [[Dosiero:FMorazan.jpg|dekstra|eta|150px|Francisco Morazán]] En [[1821]] la provinca oligarkio aliĝis la leviĝo de la aliaj centramerikaj provincoj kontraŭ la hispana krono. Post nur dujara alligo al la imperio de Meksikio ili memstariĝis en la federacio de la „Unuiĝintaj Provincoj de Centrameriko“. Unu el la gvidantoj, la honorito kiel „mezamerika Bolívar“ [[José Francisco Morazán Quezada|Francisco Morazán]] ([[1792]] - [[1842]]), devenis el Honduro. Sed ankaŭ li ne povis malebligi la elrompiĝon de sia hejmprovinco kaj la disfalon de la federacio en [[1839]]. Jam ekde la komenciĝo de la „libereco“ multaj partioj de la [[oligarkio]] batalis pri la potenco. === La evoluo post la sendependiĝo === Ekde [[1821]] ĝis [[1876]] sinsekvis 85 registaroj. En 1876 [[Marco Aurelio Soto]] ekigis liberalan ŝanĝon: Li sekularigis la ekleziajn posedaĵojn, enkondukis la civilan geedziĝon kaj ŝtatan edukadosistemon. Liaj kontraŭuloj (eklezio kaj grandbienuloj) kaj partianoj (la urba burĝaro) poste sinorganizis en la ''Nacia Partio'' resp. en la ''Liberala Partio'', kiuj ĝis hodiaŭ restis la plej gravaj partioj de la lando. Samtempe Soto antaŭenigis la ekonomian ekspluato kaj la malfermado mondmerkaten. Per malavaraj koncesioj li allogis [[Usono|usonajn konzernojn]] kaj faris la landon fakte tian kolonion de usonaj entreprenoj, kia kreis la mondkonatan bildaĉon de „bananrespubliko“. La diktatoroj T. [[Carías Andino]] kaj J. M. [[Gálvez]], kiuj tenis sin je la potenco ekde [[1933]] ĝis [[1948]] resp. ekde [[1949]] ĝis [[1954]], fakte estis marionetoj de la [[United Fruit Company]]. Striko de ĉirkaŭ 25 000 laboristoj sur la usonaj bananplantejoj en la jaro [[1954]] enkondukis la disciplinadon de la potenco, kiun la t.n. „bananenklavo“ misuzis kontraŭ la resto de la lando. [[Dosiero:Caribbean MKL Bd. 16 1890 (128535956).jpg|eta|dekstra|330px|La kariba maro je la fino de la 19-a jarcento]] En [[1969]] ekestis milito kontraŭ [[Salvadoro]], kiu eniros la historion kiel t.n. “futbalmilito“. La kaŭzo estis konfliktoj pri ekonomiaj rifuĝintoj el [[Salvadoro]], kiujn la loĝantaro de Honduro kulpigis pri la ekonomiaj problemoj kaj kiujn ĝi malamikigis. La milito mortigis 3000 homojn kaj vundis 6.000. La konflikto mem tamen daŭris ĝis [[1980]], kiam la [[Organizaĵo de Amerikaj Ŝtatoj]] interpacigis ambaŭ ŝtatojn. La reformojn de la prezidanto [[Villeda Morales]], kiu regis ekde [[1957]] ĝis [[1963]], komence ja bremsis armepuĉoj, sed la militregistaro sub [[Osvaldo López Arellano]], kiu tenis la potencon ekde [[1972]] ĝis [[1975]], reekprenis ilin kaj antaŭenigis ilin sub premo flanke de la sindikatoj kaj kamparanaj organizaĵoj. Ĝi ekvalidigis fundamentan agrarreformon, kiu meritis sian nomon. kvankam du militreĝimoj bremsis ĝian realigon. Militreĝimoj en Honduro ne estis tiel kruelaj torturreĝimoj kiel tiuj de la najbarŝtatoj. Ili ja malpermesis tro maldekstrulajn partiojn kaj organizaĵon, sed lasis al ambaŭ grandaj partioj kaj iliaj secesiaĵoj kaj precipe al la fortaj kamparanaj organizaĵoj limigitan liberecon. Ĉi tiu aŭtoritata toleremo estas konsiderinda kaŭzo, kial en Honduro armitaj etmilitaj grupoj ne transpasis la limon de la anonco de armita rezisto al ĝia realigo. === Reen al parlamentismo === [[Dosiero:Manuel Zelaya (Brasília, 03 April 2006).jpeg|eta|Manuel Zelaja<br /><small>(Foto: Marcello Casal Jr/ABr., 2006)</small>]] Je la prezindantobalotoj de [[1981]], kiuj signalis reiron al parlamentismo, la kandidato de la Liberala Partio, [[Roberto Suazo Córdova]], gajnis klaran majoritaton. Multaj observantoj dubis pri lia transvivokapablo en lando, en kiu ja okazis ene de 150 jaroj 125 armepuĉoj. Li travivis gravan ekonomian krizon kaj multajn onidirojn pri puĉoj. Li kaj sia posteulo [[José Azcona Hoyo]] tamen devis akcepti vole-nevole, ke [[Usono]] misuzis Honduron kiel bazo por sia nedeklarita milito kontraŭ la demokratio en [[Nikaragvo]]. Nur en [[1989]] interŝtata konferenco interkonsentis pri la nikaragvaj „Contras“ (kontraŭuloj), kiuj fakte estis dungosoldatoj pagitaj de Usono kaj per profitoj el la drogkomerco. La lando elsanginta pro la ŝuldokrizo nun plene dependas de la transvivohelpo, kiun la „granda frato“ en la nordo de la kontinento kompreneble ne disponigas senkompense. Do la tradicia fremdodestinado alprenis novan formon, kaj la fivorto de „bananrespubliko“ kromajn sencon kaj argumentojn. La daŭra, masiva kaj parte perforta ĉeesto de Usono kaŭzas inter la Hondoranoj malamon kontraŭ la „yanquíes“ kaj naciisman fervoron. En [[1992]] Salvadoro, Gvatemalo kaj Honduro interkonsentis traktaton pri liberkomerco translima. La prezidanto [[Carlos Roberto Reina]], elektita en [[1993]], provis dum sia oficperiodo limitigi la influon de la armeo. Lia posteulo [[Carlos Roberto Flores Facussé]] iniciis reformeman ekonomi-politikon. La prezidantobalotojn de [[2002]] gajnis [[Ricardo Maduro|Ricardo Maduro Joest]] de la Nacia Partio. La prezidantobalotadon de novembro [[2005]] gajnis per [[Manuel Zelaya Rosales]] denove kandidato de la liberaluloj. Li promesis precipe daŭre kaj efike antaŭzorgi krimecon. En [[1998]] la kirloŝtormo Mitch transpasis plurfoje Honduron kaj ruinigis dume grandajn partojn de la lando. Eĉ [[Tegucigalpa]], preskaŭ 300 km for de la kariba marbordo, ne estis domaĝita, kaj ankoraŭ nun la sekvoj de la naturkatastrofo videblas. „Mitch“ retroevoluigis la honduran ekonomion je kelkaj jaroj, ĉar precipe la bananplantejoj suferis de la katastrofo. La {{daton|28|junio}} la prezidanto [[Manuel Zelaya]] estis arestita de militistaj kaj perforte deportita al [[Kostariko]]. Provizore tiun postenon okupis [[Roberto Micheletti]]. La [[puĉo]]n kondamnis la [[Unuiĝintaj Nacioj]], [[Usono]], [[Eŭropa Unio]], [[Venezuelo]], [[Argentino]], [[Kubo]] kaj [[Ekvadoro]] k.a. La defendon de la legitimeco de Zelaya transprenis lia edzino [[Xiomara Castro]], kiu gvidis la opozicion. En kontestataj balotoj, [[Juan Orlando Hernández]] atingis la prezidantecon en 2013 kaj denove en 2017, kontraŭ Xiomara Castro. Tiu ĉi venkis en la balotoj de 2021, kaj fariĝis la unua prezidantino de la Respubliko. == Geografio == Honduro situas ĉe la plej larĝa parto de la mezamerika [[istmo]] kaj limas sudoriente al [[Nikaragvo]], nordokcidente al [[Gvatemalo]] kaj sudokcidente al [[Salvadoro]]. Norde troviĝas la [[Kariba Maro]] (644&nbsp;km longa marbordo). La ĉeborda malaltlando plena je riveroj, [[marĉo]]j kaj [[laguno]]j penetras 70 km en la internon de la lando. Sude etendiĝas la [[Pacifiko]] (124&nbsp;km longa marbordo). La precipe montaran landon trairas orient-okcidenten montomasivo, kiun trafluas pluraj riveroj. La plej alta supro de Honduro estas la [[Cerro de Celaque]] de 2870&nbsp;m. La [[Golfo de Fonseca|Golfon de Fonseca]] en la sudokcidento antaŭas multaj vulkaninsuloj. En la valoj ĉe la kariba bordo troviĝas multaj bananplantejoj. La plimulto de la loĝantaro vivas en la okcidento de la lando kaj en la regiono Cortés norde de la Joĥoa lago. ===Geografiaj landlimoj=== {| align="left" width="200px" border="2" cellspacing="0" cellpadding="4" rules="all" style="margin:1em 0 1em 0; border:solid 1px #AAAAAA; border-collapse:collapse; background-color:#F9F9F9; font-size:95%; empty-cells:show;" | '''Limo kun''' || '''Longeco''' |- | [[Gvatemalo]] || 256&nbsp;km |- | [[Salvadoro]] || 342&nbsp;km |- | [[Nikaragvo]] || 922&nbsp;km |- | '''entute'''* || '''2288&nbsp;km''' |- | colspan="2" | *: inkluzive bordolinio |} [[Dosiero:Honduras carte.png|eta|dekstra|280px|Mapo de Honduro]] === Klimato === Honduro havas [[Tropikoj|tropikan]] klimaton, kiu estas pli modera en la montaro en la landinterno. En la ĉiam humida kariba malaltujo la averaĝa jara temperaturo estas ĉirkaŭ {{GdC|25}}. En la dumvintre seka pacifika regiono la jara averaĝo ĉirkaŭas {{GdC|29}}, en la moderaj montaraj regionoj {{GdC|20}}. La precipitokvanto ĝenerale malplias nordsuden. En la montaraj valoj la jara averaĝo atingas 1.016 milimetrojn, laŭlonge de la norda bordo 2.540 milimetrojn. La seka sezono daŭras ekde novembro ĝis majo. La pluvsezono komenciĝas ĉirkaŭ majo kaj finiĝas oktobre. Ĉe la kariba bordo tamen pluvas tutjare. Novembre 1998 la kirloŝtormo Mitch kaŭzis gravan katastrofon en Honduro. <gallery> Dosiero:Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Tegucigalpa-Honduras.png|Klimatodiagramo de Tegucigalpo Dosiero:Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Tela-Honduras.png|Klimatodiagramo de Tela </gallery> === Plej gravaj urboj === [[Dosiero:23 Teguc Hauptpl.JPG|maldekstra|eta|300px|Katedralo en Tegucigalpo]] {{Vidu ankaŭ|Listo de urboj de Honduro}} Ĉefurbo kaj plej granda urbo kun 1,09 milionoj da loĝantoj (stato 2001) estas [[Tegucigalpo]], kiu troviĝas en la suda landoparto en la montaro, en la postregiono de la pacifika bordo. Vicgranda urbo kaj grava komercocentro en la nordokcidenta regiono estas [[San Pedro Sula]] (491.000 loĝantoj), kiu distancas ĉirkaŭ 40&nbsp;km disde la kariba bordo. La tri plej gravaj internaciaj flughavenoj troviĝas en ambaŭ urboj kaj krome en [[La Ceiba]] (111.000 loĝantoj), kiu kune kun [[Puerto Cortés]] (36.000 loĝantoj) konsistigas la du plej grandajn havenurbojn ĉe la kariba marbordo. {{-}} === Departementoj === {{Vidu ankaŭ|Departementoj de Honduro}} [[Dosiero:Honduras_departments_numbered.png‎|dekstra|eta|300px|Mapo de la departementoj de Honduro]] La regionajn administrajn unuojn de Honduro oni nomas [[departemento]]j (hispane ''departamentos''). Honduro enhavas 18 departementojn. {{Div col|cols=2}} # [[Atlántida]] # [[Choluteca]] # [[Departemento Colón|Colón]] # [[Departemento Comayagua|Comayagua]] # [[Copán (departemento)|Copán]] # [[Cortés]] # [[El Paraíso]] # [[Francisco Morazán (departemento)|Francisco Morazán]] # [[Gracias a Dios]] # [[Intibucá]] # [[Islas de la Bahía]] # [[La Paz (hondura departemento)|La Paz]] # [[Lempira]] # [[Ocotepeque]] # [[Olancho]] # [[Santa Bárbara]] # [[Departemento Valle|Valle]] # [[Yoro]] {{Div col end}} {{-}} === Akvaro === [[Dosiero:Choluteca_River_Tegucigalpa_Honduras.jpg|dekstra|eta|300px|La rivero Choluteca duonigas la ĉefurbon Tegucigalpa]] La plej multaj riveroj de la lando fluas en la atlantikan oceanon. La 320 kilometrojn longa [[Río Patuca]] kaj la 240 kilometrojn longa [[Río Ulúa]] estas la du plej longaj riveroj de Honduro. La plej granda lago kaj samtempe la plej granda akvorezervujo de Honduro estas la 285 kvadratajn kilometrojn granda [[Lago Joĥoa]]. '''Plej gravaj riveroj:''' * [[Patuca|Río Patuca]] estas la plej longa rivero en Honduro kaj la viclonga en [[Centra Ameriko]] * [[Río Ulúa]] estas la ekonomie plej grava rivero de la lando. * [[Río Choluteca]] trafluas la ĉefurbon [[Tegucigalpa]]. * [[Río Negro (Centra Ameriko)|Río Negro]] limrivero kun [[Nikaragvo]]. * [[Río Coco]] alia limrivero de Honduro kun Nikaragvo. * [[Río Goascorán]] limrivero kun [[Salvadoro]]. * [[Catacamas|Río Talgua]] * [[Dulce Nombre de Culmí|Río Culmí]] * [[Río Wuampú]] * [[Río Guayape]] * [[Río Boquerón]] * [[Río Tinto]] * [[Río Cangrejal]] === Naturmedio === [[Biogeografio|Biogeografie]] la lando apartenas al la [[Neotropika ekozono]] laŭ la [[tipologio]] de la Monda Natur-Fonduso ([[WWF]]). Ĝi entenas i.a. [[ekoregiono]]n de la [[biomo]] "[[tropikaj kaj subtropikaj koniferarbaroj]]". ==== Mediopolitiko ==== Honduro havas riĉajn plantaron kaj bestaron. Menciindas precipe la preskaŭ netuŝita plej granda interligita pluvarbaro en Centrameriko nordoriente de la lando (Moskitio) kaj krome la, post la aŭstralia Barier-rifo, mondvaste plej konata koralrifa vivsistemo ĉirkaŭ la karibaj insuloj antaŭ la hondura firmtero (Islas de la Bahía). Ambaŭkaze kontraŭleĝa senarbigo kaj brulsenradikigo pro la premo de kreskanta loĝantaro unuflanke kaj troa fiŝkaptado, marpoluado kaj kreska nombro de turismaj subakviĝantoj minacas pli kaj pli la naturmedion. La ĉirkaŭ 5.000 kvadratajn kilometrojn granda [[Biosfera Rezervejo Río Plátano]] estas la plej grava nacia parko de Honduro kaj apartenas al la lastaj ankoraŭ sendifektaj pluvarbaraj pejzaĝoj de Centrameriko. Entute ĉirkaŭ 10 elcentoj de la teritorio substaras naturprotektadon. En la jaro [[1969]] oni submetis la regionon je medioprotektado. Ekde [[1982]] la [[biosfera rezervejo]] ankaŭ estas ero de la [[Monda Heredaĵo de UNESKO|mondan naturheredaĵon]] de [[Unesko]]. Ekde [[1996]] Unesko metis ĝin pro la multeco de minacoj sur la ''Ruĝan Liston de la Monda Heredaĵo''. Precipe temas pri minacadoj pro: * [[neleĝa arbofaligado]] ([[mahagono]]) kaj [[brulsenradikigo]], * [[terkulturo]] kaj [[brutobredado]] en la sudo kaj okcidento de la parko, * planado de la [[akvoelekra centralo]] ''Patuca II'' en la proksimeco, * enkonduko de fremdaj bestaj kaj plantaj specoj, * nesufiĉa mastrumado. En 2007 la mondheredaĵa komitato decidis ellistigi la parkon, ĉar intertempe efikas la protektrimedoj. Pli kaj pli eĉ ankaŭ je la hondura registaro venkas la ideo prosperigi la mondvastan [[ekoturismo|medioprotektan turismon]]. La vivmedia situacio en la grandaj urboj de la lando estas maltrankviliga (manko de akvo, eroziadoj, manka poluakvo-senigo, eksterleĝaj rubdeponejoj, nekontrolata konstruado, mediodamaĝaj industrioj ktp.) ==== Plantaro ==== Arbaroj kovras ĉirkaŭ 48,1 elcentojn de la lando ([[2000]]). [[Kverko|Kverkaroj]] kaj [[Pino|pinaroj]] kovras la iom malvarmetajn altajn landojn, en la malalta lando dominas herbejoj, [[mangrovo]]j kaj [[palmo]]j troviĝas en la bordaj regionoj. Ĉiujare oni neniigas 3.000&nbsp;km² da arbaro. Kie ekzistas transporteblecoj por ligno, [[Usono|usonaj firmaoj]] jam ege malpliigis pro ekscesa ekspluato la konsiston el altvaloraj lignoj kiel [[mahagono]], [[cedro]] kaj [[makluro]]. Intertempe usonaj firmaoj ekekspluatas la lignojn ankaŭ de la [[pino]]savanoj en la nordoriento. Se tiu ĉi evoluo pludaŭras, post ĉirkaŭ 20 jaroj dezertoj anstataŭos la abundegajn arbarojn. [[Dosiero:Obscured jaguar.jpg|eta|250px|dekstra|jaguaro]] ==== Bestaro ==== En Honduro hejmas multaj bestspecoj, i.a. [[insekto]]j, [[krokodilo]]j, [[serpento]]j, [[lacertuloj]], [[testudo]]j, [[urso]]j, [[cervo]]j, [[simio]]j, [[lupo]]j kaj [[kojoto]]j. Krome vivas ĉi tie felisedoj kiel [[jaguaro]], [[pumo]], [[oceloto]] kaj [[linko]]. Diversaj reptilioj, birdoj kaj marbestoj kompletigas la variecon de la hondura bestaro. == Loĝantaro == === Loĝantara strukturo === La loĝado sin koncentras sur la montara lando en la nordokcidento, la regiono ĉirkaŭ [[Tegucigalpa]] kaj la ĉepacifika sudo. Alie ol ekz. en [[Gvatemalo]] la plimulto de la hondura loĝantaro estas [[mestizoj]], do idoj de eŭropaj enmigrintoj kaj praloĝantoj de la lando. Ili konsistigas ĉirkaŭ 90 % de la loĝantaro. La resto de la loĝantaro estas [[indianoj]] (7 %), [[Afriko|afrikanoj]] (2 %) kaj [[Eŭropo|eŭropanoj]] (1 %). Ĉe la norda bordo vivas plua popolgrupo, kiu komplete konservis siajn memstarajn kulturon kaj lingvon: La [[Garifuno]]j, kiuj havas indianajn kaj afrikajn praulojn, vivas precipe en bordovilaĝoj laŭlonge de la kariba marbordo de Honduro, [[Belizo]] kaj parte en [[Nikaragvo]] kaj Gvatemalo. Male al la ofta opinio la [[Garifuno]]j ankoraŭ ne longe vivas sur la ''[[Cayos Cochinos]]'' kaj la ''[[Islas de la Bahía]]'' (golfinsuloj). La tieaj [[Garifuno]]-setlejoj ekestis nur en la [[1950-aj|50-aj]] jaroj de la [[20-a jarcento]]. En la landinterno kaj en [[Moskitio]] ankoraŭ ekzistas grupetoj de indianaj praloĝantoj. Tiuj retiriĝis en malfacile alireblajn montarajn valojn, tute izolite de la eduko- kaj sansistemo kaj de la politika vivo. Kelkaj triboj de „riverindianoj“ ankoraŭ vagadas tra la arbaroj ĉe la kariba marbordo kiel kolektantoj kaj ĉasantoj. La onta antaŭeniĝo de arbofaligistaroj detruus ankaŭ ilian vivejon. La ega kreskado de la loĝantaro plifortigas la formigradon de la kamparo al la urboj, kio superbordigas ties mizerkvartalojn. Pli ol la duono de la loĝantoj vivas sub la limo de malriĉeco, kvinono estas [[analfabeto]]j. Sub- kaj misnutrado estas ege disvastigita. La medicina prizorgado sur la kamparo estas mizerega. La kvoto de analfabetoj ja sinkis en la urboj je malpli ol 20 %, tamen sur la kamparo ĝi situas ankoraŭ je super 50 %. La malbona instruadonivelo siaflanke estas kialo por la manko de fakuloj, kiu baras la evoluon sur ĉiuj kampoj. ==== Aĝostrukturo ==== [[Dosiero:bevoelkerungspyramide.jpg|dekstra|eta|280px|aĝostrukturo de Honduro]] La aĝostrukturon de la hondura loĝantaro pregas la relative forta kreskado de la loĝantaro de nun 2,8 % pojare. Infanoj kaj junuloj sub 15 jaroj konsistigas pli ol trionon (41 %) de la tuta loĝantaro. Nuntempe ĉiu ino naskas po 4,1 idojn dumvive. Honduro situas je ĉiuj tiaj indikatoroj konsiderinde super la latinamerika averaĝo (pojara loĝantarkreskado: 1,6 %; loĝantaro sub 15 jaroj: 30 %; fekundecokvoto: 2,4 idoj pro ino). 40,8 % de la loĝantoj aĝas malpli ol 15 jaroj (maskloj 1.452.646 / femaloj 1.393.271), 55,5 % aĝas inter 15–64 jarojn (maskloj 1.921.432 / femaloj 1.948.656), 3,7 % aĝas pli ol 65 jaroj (maskloj 122.146 / femaloj 137.053). La averaĝa aĝo situas je 19.15 jaroj, la [[vivodaŭro]] situas je 69.3 jaroj. (stato [[2005]]) === Lingvoj === {{Ĉefartikolo|Lingvoj de Honduro}} [[Oficiala lingvo]] estas la hispana. La mestizoj parolas la [[Hispana lingvo|hispanan]]. Krome oni parolas indiĝenajn lingvojn, ekz. [[Miskito]] kaj Tawahka en Moskitio. Ĉe la atlantika marbordo kaj la antaŭbordaj insuloj oni parolas ankaŭ kreolan [[Angla lingvo|anglan]] kaj [[Garifuna lingvo|garifunan]]. === Religioj === La loĝantaro apartenas je 85–90 % al la [[Romkatolikismo|rom-kakatolika]] [[eklezio]] <ref>[http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/01-Laender/Honduras.html Länderinformationen des Auswärtigen Amtes zu Honduras]</ref>, kiu ankaŭ post la disigo de ŝtato kaj eklezio estas la plej grava morala instanco de la lando. Ĝi emfazas la socialan devon de posedantoj kaj la respondecon de la riĉuloj por la plibonigo de la stato de malriĉuloj kaj malavantaĝigitoj. Mondvaste respektata estas la [[Episkopo|ĉefepiskopo]] de Tegucigalpo, Oscar Rodríguez Maradiaga, kiu [[Kardinalo|kardinaliĝis]] en [[2001]] kaj prezidis la latinamerikan episkopokonferencon. Kiel prezidanto de la kontraŭkorupto-komisiono li uzas sian personan renomon por pli travideblo kaj sociala respondeco en la politika vivo de sia lando. La ceteraj loĝantoj plejparte apartenas al la [[Protestantismo|protestanta]] [[malplimulto]]. Pro masiva subteno el [[Usono]] variaj protestantaj sektoj sukcese misiigis, precipe sur la Islas de la Bahía. Multaj tamen praktikas sian novan religion nur dum altaj festotagoj kaj eĉ nur intermiksante ĉiuspecajn antaŭkristanismajn ideojn kaj ceremoniaĵojn. La miksdevenuloj kunfandis la religiojn de siaj prauloj kun la kredoj de siaj konkerintoj. === Malriĉeco en Honduro === Honduro estas post [[Haitio]] la lando kun plejalta [[malriĉeco]] en [[Latinameriko]]. 71,6 % de la loĝantaro vivas sub la limo de malriĉeco (fonto: TAZ). Aliaj taksokalkuloj supozas eĉ ĝis 80 %. [[Dosiero:Honduras_house_copan.jpg|eta|300px|dekstra|Malriĉa familio antaŭ sia domo en [[Copan]], Honduro]] Ĉiujare multaj honduranoj elmigras eksterlanden, precipe en [[Usono]]n. La senlaboreco en Honduro altas, tamen pro la laborstrukturo la statistikoj preskaŭ ne estas fidindaj. Ĝuste la fakta malriĉeco de la kampara loĝantaro ne estas registrebla per statistiko pri senlaboreco. Probleme estas ankaŭ la junularbandoj ekestintaj pro malriĉeco kaj senespero „[[Barrio 18]]“ (ankaŭ konata kiel Mara 18) aŭ „[[Mara Salvatrucha]]“, kiuj parte terorigas kompletajn kvartalojn kaj eĉ urbojn. Multaj bandanoj devenas de detruitaj familioj. Oni taksas, ke ĉiu el ambaŭ rivalaj junularbandoj havas ĉirkaŭ 40.000 membrojn. Tamen tiaj junularbandoj ne nur estas problemaj en Honduro. En [[Salvadoro]] kaj [[Gvatemalo]] ekzistas similaj bandoj, kies anoj esprimas sian anecon i.a. per tatuaĵoj. La registaro siaflanke agas drakone, ne kontraŭ malriĉeco kaj senespero, kiuj prosperigas tiajn krimajn bandojn, sed kontraŭ ĉi tiuj junularbandoj mem. Ekde [[2003]] ekzistas leĝo, kiu punas nure la bandaranecon per almenaŭ tri jaroj da mallibereco. La katolika eklezio kaj aliaj kristanaj organizaĵoj fondis reensociigan programon por iamaj „mareros“. == Edukado == La [[Nacia Aŭtonoma Universitato de Honduro]] (hispane ''Universidad Nacional Autónoma de Honduras'', akronime UNAH) estas la nacia publika universitato de Honduro kaj la plej granda kaj plej alta rangita universitato en Honduro. Ĝi situas en la [[Departemento Francisco Morazán]], en la sudokcidenta parto de la lando, proksime al la ĉefurbo [[Tegucigalpo]]. == Gravaj honduranoj == * [[Berta Cáceres]] * [[Argentina Díaz Lozano]] * [[Carlos Escaleras]] * [[Lucila Gamero de Medina]] * [[Visitación Padilla]] * [[Manuel Zelaja]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Centra Ameriko]] * [[Latin-Ameriko]] * [[Esperanto-movado en Honduro]] * [[Listo de urboj de Honduro]] * [[Katraĉo]] * [[Rafael Alegría]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Honduras|ReVo=hondur}} * {{ueavikio|Honduro|Honduro}} {{eo}} * [http://www.gob.hn Registaro de Honduro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080911172930/http://www.gob.hn/ |date=2008-09-11 }} * [http://www.letsgohonduras.com Turista instituto de Honduro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051013062201/http://www.letsgohonduras.com/ |date=2005-10-13 }} * {{Dmoz|World/Esperanto/Regionoj/Ameriko/Honduro/}} {{Leginda}} {{ADLS|2013|02}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Honduro| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1821]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Honduro]] jzxawj938xufzx8u00drhed92ewn4vn 0 1746 9373234 9361964 2026-05-15T10:27:35Z ThomasPusch 1869 /* Vidindaĵoj */ 9373234 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=ĉefurbo de Finnlando|vilaĝo en la komunumo Taivassalo|Helsinki (Taivassalo)}} {{Geokesto | urbo |sen banderolo=jes <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Helsinko | devena_nomo = | alia_nomo = {{lang-fi|Helsinki}} | alia_nomo1 = {{lang-sv|Helsingfors}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = {{langi|fi|Helsinki}}, {{langi|sv|Helsingfors}} | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Helsinki montage 2015.jpg | dosiero2 = TE-Collage Helsinki.png | dosiero3 = HelsinkiMontage NoEffects.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = De supre maldekstren: Helsinka katedralo, [[Suomenlinna]], Senata placo, strando Aurinkolahti, urbodomo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Helsinki.vaakuna.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Finnlando | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = | regiono_tipo = | distrikto = Uusimaa | distrikto_tipo = Provinco | municipo = | municipo_tipo = | municipo_folio = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = Suomenlinna | memorindaĵo1_noto = surmara fortikaĵo | memorindaĵo2 = Katedralo de Helsinko | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | ŝoseo = Metroo de Helsinko | ŝoseo_tipo = Metroo | montaro = | konstruaĵo = Ateneum | konstruaĵo_tipo = Muzeo | planto = Nuuksio | planto_tipo = Nacia parko <!-- *** Situo *** --> | situo = Helsinko | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 60 | lat_m = 10 | lat_s = 15 | lat_NS = N | long_d = 24 | long_m = 56 | long_s = 15 | long_EW = E | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = 0 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 715.55 | areo_rondumo = 2 | areo_urbo = 769.48 | areo_metropolo = 2969.54 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 579016 | loĝantaro_dato = 24.06.2009 | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro_urbo = 1027635 | loĝantaro_metropolo = 1303126 | loĝantaro_urbo_denseco = auto | loĝantaro_metropolo_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1550 | establita_tipo = Fondo | dato = | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Orient-Eŭropa tempo|OET]] | utc_offset =+2 | horzono_DST = [[Orient-Eŭropa tempo|OET]] | utc_offset_DST =+3 | poŝtkodo = | areo_kodo = 091 | areo_kodo_tipo = Telefona antaŭkodo | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_priskribo = Situo kadre de Eŭropo | mapo_lokumilo = Eŭropo | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo kadre de Finnlando | mapo1_lokumilo = Finnlando | mapo2 =Helsinki location map (light, small).svg | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = | mapo2_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.hel.fi www.hel.fi] | commons = Helsinki <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=8}} }} '''Helsinko''' ({{lang-fi|Helsinki}}, {{lang-sv|Helsingfors}}) estas la [[ĉefurbo]] de [[Finnlando]]. En la komenco de 20-a jarcento en Esperanto estis uzata ankaŭ la formo '''Helsingforso''', kiu devenas el la svedlingva nomo de la urbo. La urbo situas apud norda bordo de la [[Finna golfo]] kaj sur 315 insuloj. La gravaj insuloj estas [[Seurasaari]], Lauttasaari kaj Korkeasaari (kie troviĝas la plej granda finnlanda zoo: la [[bestoĝardeno de Korkeasaari]]). Helsinko estas ankaŭ grava havenurbo. La urbo unufoje gastigis la [[Olimpiaj ludoj|Olimpiajn Ludojn]] (en [[Somera Olimpiko 1952|1952]]). Reprezentejo kaj administrejo de la uebo estas la [[urbodomo de Helsinko]] kun imperia novklasikisma fasado. [[Dosiero:Mittsommernacht-in-helsinki.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|[[Blanka nokto]] en Helsinko}}]] [[Dosiero:Suurkirkko Helsinki maaliskuu 2002 IMG 0629.JPG|eta|maldekstra|270ra|{{centre|Helsinko; maldekstre helblue la [[urbodomo de Helsinko|urbodomo]], pli dekstre kun bruna fasado la ambasado de [[Svedio]] kaj tute dekstre la supera kortumo}}]] [[Dosiero:Senate Square and Lutheran Cathedral in Helsinki.jpg|eta|maldekstra|270ra|{{centre|Senata placo kaj la [[katedralo de Helsinko]]}}]] [[Dosiero:Tower of the Helsinki Olympic Stadium.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|Helsinka Olimpika Stadiono. La turo ofertas bonan vidon super Helsinko.}}]] Helsinko estas urbestra urbo, kie la urbestro estas ĉefo de kaj la komunumo kaj la urba registaro. == Historio == La nuna teritorio de Helsinko estis ekde [[mezepoko]] kamparo loĝata de svedlingvanoj. La sveda reĝo [[Gustavo Vasa]] fondis la urbon la 12-an de junio en 1550, unuavice por konkurenci kontraŭ Tallinn kiel komercejo. La unuaj loĝantoj de Helsinko venis el aliaj urboj, Porvoo, Ekenäs, Rauma kaj Ulvila, kies burĝoj estis devigitaj transloĝiĝi al Helsinko. Tamen la urbo evoluis iom malrapide. En [[1809]] Helsinko (kaj Finnlando) fariĝis parto de Rusio, kaj en [[1812]] ĝi fariĝis ĉefurbo de Finnlando. Tiam la urbo havis 4000 loĝantojn. Post la granda incendio en Turku en [[1821]] ankaŭ la universitato translokiĝis al la nova ĉefurbo. Fine de la [[19-a jarcento]] Helsinko havis jam 100 000 loĝantojn, el kiuj ĉirkaŭ 50% estis svedlingvaj. En [[1917]] Helsinko fariĝis ĉefurbo de sendependa Finnlando. En [[1946]] apudaj urbetoj kaj granda parto el apudaj kamparaj regionoj estis ligitaj al Helsinko, kaj la urbo komencis disvastiĝi. Konstruiĝis novaj urbopartoj kaj la urbo havis 500 000 loĝantojn fine de [[1960-aj jaroj]]. Post tio la loĝantaro kreskis malpli rapide kaj foje eĉ malkreskis, ĉar la urbeca teritorio etendiĝis ekster la administrajn limojn de la urbo. Inter la [[3-a de julio]] de [[1973]] kaj la finfina tria sesio de la [[30-a de julio]] ĝis la [[1-a de aŭgusto]] [[1975]], la [[Konferenco pri Sekureco kaj Kunlaborado en Eŭropo]] (KSKE) okazis en Helsinki laŭ kelkaj sesioj. Tie partoprenis reprezentantoj de [[Usono]], [[Kanado]], [[Sovetunio]] kaj ĉiuj landoj de [[Eŭropo]] (inkludante [[Turkio]]n kaj ekskludante [[Albanio]]n kaj [[Andoro]]n). KSKE finiĝis per la fina protokolo de la Konferenco pri Sekureco kaj Kunlaborado en Eŭropo, (ankaŭ konata kiel ''Fina Akto de Helsinki'', ''Helsinka Deklaro''.) == Vidindaĵoj == * [[Nacia Biblioteko de Finnlando]] * Luterana katedralo * Ortodoksa katedralo * Stacidomo, apud ĝi ankaŭ la [[Finna nacia teatro]] * Fontano ''[[Havis Amanda]]'' * [[Urbodomo de Helsinko]] * [[Temppeliaukio-preĝejo]] == Servoj == * [[Akademio Sibelius]] * [[Arta Akademio Helsinko]] * [[Eŭropa Centro de Plejboneco por Kontraŭi Hibridajn Minacojn]] * [[Finna Instituto de Internaciaj Aferoj]] * [[Helsinka Universitato de Teknologio]] * [[Svedlingva Kolegio Hanken pri Ekonomiko kaj Komerca Administrado]] * [[Teatra Akademio Helsinko]] * [[Universitata ĉefmalsanulejo de regiono Helsinko]] * [[Universitato de la Artoj Helsinko]] == Loĝantaro == Helsinki estas la plej granda urbo de Finnlando, kaj la loĝata areo etendiĝas ekster la urbajn limojn. Entute en la ĉefurba regiono estas preskaŭ miliono da loĝantoj, el kiuj proksimume duono en la ĉefurbo mem. Helsinki estis tradicie svedlingva urbo, fondita en svedlingva regiono. Tamen jam tre frue aperis ankaŭ finnlingvaj loĝantoj, germanlingvaj komercistoj kaj post 1809 ruslingvaj administraj funkciuloj kaj komercistoj kaj anoj de diversaj gentoj de la Rusa imperio. Helsinko estas plu dulingva urbo. Do la urbo ofertas ĉiujn ekzemple malsanulejaj kaj lernejaj servoj ankaŭ en sveda. Tamen nuntempe en Helsinko oni ne eble tute kapablas longan tempon vivi, loĝi kaj labori se oni parolas nur svedan. Post la sendependiĝo de Finnlando en 1917 la urbo komencis fariĝi pli kaj pli finnlingva, kvankam la oficialaj lingvoj daŭre estas kaj la finna kaj la sveda. Ekde 1990 la urbo fariĝis pli multkultura. En 2005 la plej parolataj lingvoj apud la finna kaj la sveda estis la rusa, la somala kaj la araba. ===Historia evoluo=== {| class="wikitable" border=1 cellspacing=0 cellpadding=2 style="border-collapse:collapse;" !Jaro||Entute||finnalingvaj||svedlingvaj||alilingvaj |- align="right" |1880|| 36 346 || 34,0% || 52,3% || 13,7% |- align="right" |1900|| 79 126 || 50,8% || 42,6% || 6,6% |- align="right" |1920|| 152 200 || 62,9% || 34,4% || 2,7% |- align="right" |1930|| 220 000 || 69% || 29% || 2% |- align="right" |1950|| 368 519 || 80% || 19% || 1% |- align="right" |1960|| 448 315 || 85% || 14% || 1% |- align="right" |1970|| 523 677 || 88% || 11% || 1% |- align="right" |1980|| 483 675 || 90% || 9,3% || 0% |- align="right" |1990|| 490 872 || 90,7% || 7,7% || 1,6% |- align="right" |2000|| 551 123 || 88,0% || 6,6% || 5,4% |- align="right" |2005|| 560 905 || 86,2% || 6,2% || 7,6% |- align="right" |} == Konataj urbanoj == * [[Aale Tynni]], finnlingva poetino, mortis en la urbo. * En Helsinko naskiĝis [[violonisto]] [[Réka Szilvay]]. * En la urbo naskiĝis kaj mortis komponisto [[Oskari Kiiras]] (1903-1990) kaj pentristo [[Jarl Falck]] (1901-1983), kiuj kune en 1958 fondis [[panteismo|panteisman]] religian movadon [[Amikoj de la Vero]]. ==Metropola areo== En Granda Helsinko estas jenaj urboj: * [[Järvenpää]] * [[Kerava]] ===Iamaj=== * [[Huopalahti]] * [[Oulunkylä]] === Urbopartoj === * [[Haaga]] * [[Myllypuro]] * [[Punavuori]] == Esperanto en Helsinko == En Helsinko okazis la [[UK 1922|14-a Universala Kongreso de Esperanto]], ekde la {{dato|9|aŭgusto}} ĝis la {{dato|15|aŭgusto|1922}}. Partoprenis 820 kongresanoj el 30 landoj. Estis tiam aprobita la ''Kontrakto de Helsinko'', kiu starigis novan organizon inter [[Universala Esperanto-Asocio]], la naciaj societoj (landaj asocioj), la Lingva Komitato kaj la Universalaj Kongresoj. Supera organo fariĝis [[Internacia Centra Komitato|(Internacia) Centra Komitato]] de la [[Esperanto-movado]]. La [[UK 1969|54-a Universala Kongreso]] okazis en Helsinko de 26-a de julio ĝis 2-a de aŭgusto 1969, kun 1857 partoprenantoj. La alta protektanto de la kongreso estis [[Urho Kekkonen]]. La lokan kongresan komitaton prezidis N. G. Narvala. La kongresa temo estis "La rolo kaj taskoj de la Esperanto-organizaĵoj en la aktuala lingva situacio en la mondo." La kongreso okazis plejparte en kongresejo Dipoli en urboparto Otaniemi de najbara urbo Espoo, ĉe ejo de Finnlanda Teknika Universitato. Teatraj prezentoj okazis en la urba teatro de Helsinki. == Vidu ankaŭ == * [[Temppeliaukio-preĝejo]] * [[Moskva Helsinka unio]] * [[Ukrainia Helsinka unio]] * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2007]] * [[Metroo de Helsinko]] * [[Tramtransporto en Helsinko]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=helsink}} * [http://www.hel.fi Oficiala retejo de la urbo]&nbsp;{{PlurajLingvokodoj|de|en|fi|fr|ru|sv}} * [http://www.helsinki.fi Retejo de la universitato (ankaŭ komuna portalo de la universitato kaj la urbo)]&nbsp;{{PlurajLingvokodoj|en|fi|sv}} * [http://www.helsinkicitymarathon.com Urba maratono de Helsinko]&nbsp;{{PlurajLingvokodoj|en|fi}} * [https://esperantohelsinki.wordpress.com/ Esperanto-Klubo de Helsinko] ({{eo}}, ankaŭ iom {{fi}}) <br/> [[dosiero:Banner - Helsinki 1.jpg|775ra|centre]] <br/> {{EdE|H}} <br/> {{Eŭropaj ĉefurboj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Helsinko| ]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo]] [[Kategorio:Urboj de Finnlando]] [[Kategorio:Somerolimpikaj urboj]] bx69ik8j3ggmutvv0rwirlnzppiv595 0 2758 9372961 9277381 2026-05-14T20:20:46Z Sj1mor 12103 9372961 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=ero de materio|esperantlingva libro|Molekuloj (libro)}}{{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Water molecule dimensions.svg|eta|Geometrio de la [[akvo|molekulo de akvo]].]] '''Molekulo''' estas kunmetaĵo, elektre neŭtra, de almenaŭ du [[atomo]]j, kiuj povas libere ekzisti. Ĝi estas la plej malgranda ero de [[kemio|kemia]] korpo konservanta ankoraŭ la ecojn de la tuto kaj nedisigebla per fizikaj [[procedo]]j. Per [[Kemia reakcio|kemiaj reakcioj]], la molekuloj povas esti dividataj en pli malgrandajn eretojn, pluraj molekuloj povas kuniĝi en pli granda molekulo, aŭ du (aŭ pluraj) molekuloj povas interŝanĝi atomojn aŭ atomgrupojn (tiel nomataj [[Radikalo (ĥemio)|radikaloj]]). Ekzemploj de ordinara molekulo estas O₂, (du atomoj de oksigeno), kaj CO₂, [[karbona dioksido]], unu atomo de [[karbono]] kaj du de [[oksigeno]]. == Historio == La difino de molekulo evoluis laŭ la kresko de la scio pri la strukturo de molekuloj. Pli fruaj difinoj estis malpli precizaj, difinante molekulojn kiel la plej malgrandajn [[partiklo]]jn de puraj [[Kemiaĵo|kemiaj substancoj]], kiuj ankoraŭ konservas sian [[Kemia kombinaĵo|konsiston]] kaj kemiajn ecojn.<ref>[http://antoine.frostburg.edu/chem/senese/101/glossary/m.shtml#molecule Molecule Definition] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250417183446/https://antoine.frostburg.edu/chem/senese/101/glossary/m.shtml#molecule |date=2025-04-17 }} ([[Frostburg State University]])</ref> Ĉi tiu difino ofte lamas, ĉar multaj substancoj en ordinara sperto, kiel ekzemple [[Rokaĵo|rokoj]], [[Salo (kemio)|saloj]] kaj [[metalo]]j, konsistas el grandaj kristalaj retoj de [[Kemia ligo|kemie ligitaj]] [[atomo]]j aŭ [[jono]]j, sed ne estas faritaj el diskretaj molekuloj. La moderna koncepto de molekuloj spureblas reen al antaŭsciencaj kaj grekaj filozofoj kiel [[Leŭkipo]] kaj [[Demokrito]], kiuj argumentis, ke la tuta universo konsistas el atomoj kaj malplenoj. Ĉirkaŭ 450 a.n.e. [[Empedoklo]] imagis [[Klasikaj elementoj|fundamentajn elementojn]] (nome [[fajro]] ([[File:Fire_symbol_(alchemical).svg|20x20px]]), [[tero]] ([[File:Earth_symbol_(alchemical).svg|20x20px]]), [[aero]] ([[File:Air_symbol_(alchemical).svg|20x20px]]) kaj [[akvo]] ([[File:Water_symbol_(alchemical).svg|20x20px]])) kaj "fortojn" de altiro kaj repuŝo, kiuj permesas al la elementoj interagadi. [[Dosiero:Statue of Robert Boyle.jpg|thumb|maldekstre|Statuo de Boyl en Lismore, [[Graflando Waterford]], Irlando. Boyle modernigis la elpensaĵojn de antikvaj grekoj.]] Kvina elemento, la nekoruptebla kvintesenca [[etero]], estis konsiderata la fundamenta konstrubriketo de la ĉielaj korpoj. La vidpunkto de Leŭkipo kaj Empedoklo, kune kun la etero, estis akceptita de [[Aristotelo]] kaj transdonita al mezepoka kaj renesanca Eŭropo. Pli konkrete, tamen, la koncepto de agregaĵoj aŭ unuoj de ligitaj atomoj, t.e. "molekuloj", spuras sian originon al la hipotezo de [[Robert Boyle]] el 1661, en lia fama traktaĵo ''The Sceptical Chymist'' (La Skeptika Kemiisto), ke materio konsistas el ''aretoj de partikloj'' kaj ke kemia ŝanĝo rezultas el la rearanĝo de la aretoj. Boyle argumentis, ke la bazaj elementoj de materio konsistas el diversaj specoj kaj grandecoj de partikloj, nomataj "korpuskloj", kiuj kapablas aranĝi sin en grupojn. En 1789, William Higgins publikigis vidpunktojn pri tio, kion li nomis kombinaĵoj de "finfinaj" partikloj, kiuj antaŭsignis la koncepton de valentaj ligoj. Se, ekzemple, laŭ Higgins, la forto inter la finfina partiklo de oksigeno kaj la finfina partiklo de nitrogeno estus 6, tiam la grando de la forto estus dividita laŭe, kaj simile por la aliaj kombinaĵoj de finfinaj partikloj. [[Amedeo Avogadro]] kreis la vorton "molekulo".<ref name="ley196606">{{Cite magazine |last=Ley |first=Willy |date=June 1966 |title=The Re-Designed Solar System |url=https://archive.org/stream/Galaxy_v24n05_1966-06#page/n93/mode/2up |department=For Your Information |magazine=Galaxy Science Fiction |pages=94–106}}</ref> En sia artikolo de 1811 "Eseo pri determinado de la relativaj masoj de la elementaj molekuloj de korpoj", li esence asertas, t.e. laŭ la verko "Mallonga historio de kemio" (''A Short History of Chemistry'') de J. R. Partington, ke:<ref>{{cite journal |last1=Avogadro |first1=Amedeo |date=1811 |title=Masses of the Elementary Molecules of Bodies |url=http://web.lemoyne.edu/~giunta/AVOGADRO.HTML |journal=Journal de Physique |volume=73 |pages=58–76 |access-date=25a de Aŭgusto 2022 |archive-date=12a de Majo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512182624/http://web.lemoyne.edu/~giunta/avogadro.html |url-status=live }}</ref>{{Citaĵo|La plej malgrandaj gaseroj ne nepre estas simplaj atomoj, sed konsistas el certa nombro da ĉi tiuj atomoj unuigitaj per altiro por formi unuopan ''molekulon''.}} Kongrue kun ĉi tiuj konceptoj, en 1833 la franca kemiisto Marc Antoine Auguste Gaudin prezentis klaran priskribon de la hipotezo de Avogadro,<ref>{{cite journal |author=Seymour H. Mauskopf |date=1969 |title=The Atomic Structural Theories of Ampère and Gaudin: Molecular Speculation and Avogadro's Hypothesis |journal=Isis |volume=60 |issue=1 |pages=61–74 |doi=10.1086/350449 |jstor=229022 |s2cid=143759556}}</ref> koncerne atompezojn, uzante "volumendiagramojn", kiuj klare montras kaj duonĝustajn molekulajn geometriojn, kiel ekzemple linearan akvomolekulon, kaj ĝustajn molekulajn formulojn, kiel ekzemple H₂O: [[File:Gaudins-volume-diagrams.jpg|center|thumb|350x350px|Volumendiagramoj de molekuloj en la gasa fazo de Marc Antoine Auguste Gaudin (1833)]] === Moderna epoko === En 1917, nekonata usona studento pri kemia inĝenierado nomita [[Linus Pauling]] lernis la [[John Dalton|Daltonan hok-okulan ligmetodon]], kiu estis la ĉefa priskribo de ligoj inter atomoj tiutempe. Pauling, tamen, ne estis kontenta pri ĉi tiu metodo kaj rigardis al la nove aperanta kampo de kvantuma fiziko por nova metodo. En 1926, la franca fizikisto [[Jean Perrin]] ricevis la [[Nobel-premio]]n pri fiziko pro definitiva pruvo de la ekzisto de molekuloj. Li faris tion kalkulante la [[Konstanto de Avogadro|konstanton de Avogadro]] uzante tri malsamajn metodojn, ĉiuj implikante likvajn fazajn sistemojn. Unue, li uzis saposimilan emulsion de garciniaĵo, due farante eksperimentan laboron pri [[Brown-a movado]], kaj trie konfirmante la teorion de Einstein pri partikla rotacio en la likva fazo.<ref>Perrin, Jean, B. (1926). [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1926/perrin/lecture/ Discontinuous Structure of Matter] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250323040843/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1926/perrin/lecture/ |date=2025-03-23 }}, Nobel Prelego, 11a de Decembro.</ref> En 1927, la fizikistoj [[Fritz London]] kaj [[Walter Heitler]] aplikis la novan kvantummekanikon al la traktado de la satureblaj, nedinamikaj fortoj de altiro kaj repuŝo, t.e., interŝanĝaj fortoj, de la hidrogena molekulo. Ilia traktado de ĉi tiu problemo per valentaj ligoj, en ilia komuna artikolo,<ref>{{cite journal |last1=Heitler |first1=Walter |last2=London |first2=Fritz |date=1927 |title=Wechselwirkung neutraler Atome und homöopolare Bindung nach der Quantenmechanik |journal=Zeitschrift für Physik |volume=44 |issue=6–7 |pages=455–472 |bibcode=1927ZPhy...44..455H |doi=10.1007/BF01397394 |s2cid=119739102}}</ref> estis mejloŝtono, ĉar ĝi alportis kemion sub kvantummekanikon. Ilia laboro influis Pauling, kiu ĵus ricevis sian doktorecon kaj vizitis Heitler kaj London en Zuriko pere de Guggenheim-stipendio. Poste, en 1931, konstruante sur la laboro de Heitler kaj London kaj sur teorioj trovitaj en la fama artikolo de Lewis, Pauling publikigis sian pioniran artikolon "La Naturo de la Kemia Ligo" ("The Nature of the Chemical Bond")<ref>{{cite journal |last1=Pauling |first1=Linus |date=1931 |title=The nature of the chemical bond. Application of results obtained from the quantum mechanics and from a theory of paramagnetic susceptibility to the structure of molecules |journal=J. Am. Chem. Soc. |volume=53 |issue=4 |pages=1367–1400 |doi=10.1021/ja01355a027|bibcode=1931JAChS..53.1367P }}</ref> en kiu li uzis [[kvantuma mekaniko|kvantuman mekanikon]] por kalkuli ecojn kaj strukturojn de molekuloj, kiel ekzemple angulojn inter ligoj kaj rotacion ĉirkaŭ ligoj. Surbaze de ĉi tiuj konceptoj, Pauling evoluigis hibridigan teorion por klarigi ligojn en molekuloj kiel CH₄, en kiu kvar sp³ hibridigitaj orbitaloj estas interkovritaj de la ''1s'' orbitalo de [[hidrogeno]], rezultante kvar sigma (σ) ligojn. La kvar ligoj estas de la sama longo kaj forto, kio donas molekulan strukturon kiel montrite malsupre: [[File:Ch4_hybridization.svg|center|thumb|200x200px|Skema prezento de hibridaj orbitaloj interkovrantaj la s-orbitalojn de hidrogenoj]] == Molekula scienco == La scienco pri molekuloj estas nomita ''molekula kemio'' aŭ ''molekula fiziko'', depende ĉu la fokuso estas en kemio aŭ en fiziko. Molekula kemio traktas la leĝojn regantajn la interagadon inter molekuloj, kiu rezultas en la formado kaj rompiĝo de kemiaj ligoj, dum molekula fiziko traktas la leĝojn regantajn ilian strukturon kaj ecojn. En praktiko, tamen, ĉi tiu distingo estas malklara. En molekulaj sciencoj, molekulo konsistas el stabila sistemo (ligita stato) komponita de du aŭ pli da atomoj. Pluratomaj jonoj povas foje esti utile konsiderataj kiel elektre ŝargitaj molekuloj. La termino ''malstabila molekulo'' estas uzata por tre reakciemaj specioj, t.e., mallongdaŭraj kuniĝoj (resonancoj) de elektronoj kaj [[Atomkerno|nukleoj]], kiel ekzemple [[Radikalo (ĥemio)|radikaloj]], molekulaj jonoj, Rydberg-molekuloj, transiraj statoj, [[Forto de Van-der-Waals|Van der Waals-kompleksoj]], aŭ sistemoj de koliziantaj atomoj kiel en Bose-Einstein-kondensaĵo. == Priskribo == [[Dosiero:Caffeine (1) 3D ball.png|upright=1.05|eta|dekstra|Bul-bastona reprezentaĵo de molekulo de [[kafeino]] (C₈H₁₀N₄O₂).]] ''Molekulo'' estas la plej malgranda nedividebla parto de pura [[kemia substanco]] kiu havas sian unikan aron de kemiaj proprecoj, tio estas, ties potencialo por elteni ian aron de kemiaj reagoj kun aliaj substancoj. Tamen, tiu difino bone funkcias nur por substancoj kiuj estas komponitaj el molekuloj, kio ne okazas en multaj substancoj (vidu sube). Molekuloj estas tipe aro de atomoj kunligitaj per [[Kovalenta ligo|kovalentaj ligoj]], tiel ke la strukturo estas elektre neŭtrala kaj ĉiuj valentaj elektronoj estas parigitaj kun aliaj elektronoj ĉu per ligoj ĉu en izolaj paroj. Tiel, molekuloj ekzistas kiel elektre neŭtralaj unuoj, male al jonoj. Kiam tiu regulo estas rompita, havigante al la "molekulo" ŝarĝon, la rezulto estas foje nomita molekula jono aŭ pluratoma jono. Tamen, la diskreta kaj separata naturo de la molekula koncepto kutime postulas, ke molekulaj jonoj aperu nur en bone-separata formo, kiel direktita radio en vakuo en [[Mas-spektrogramo|mas-spektromezurilo]]. Ŝarĝitaj pluratomaj kolektoj ekzistantaj en solidoj (por ekzemplo, komunaj sulfataj aŭ nitrataj jonoj) estas ĝenerale nekonsiderataj "molekuloj" en kemio. Kelkaj molekuloj enhavas unu aŭ pliajn neparigitajn elektronojn, kreante [[Radikalo (ĥemio)|radikalojn]]. Plejmulto de radikaloj estas kompare reagemaj, sed kelkaj, kiel la [[Nitrogena monooksido]] (NO), povas esti stabilaj. [[Dosiero:Benzene-2D-full.svg|eta|upright=0.7|maldekstra|[[Struktura formulo]] de molekulo de [[benzeno]] (C₆H₆).]] La "inertaj" aŭ [[Nobla gaso|noblagasaj elementoj]] ([[heliumo]], [[neono]], [[argono]], [[kriptono]], [[ksenono]] kaj [[radono]]) estas komponitaj el izolaj atomoj kiel plej malgranda diskreta unuo, sed la aliaj izolaj kemiaj elementoj konsistas el ĉu molekuloj aŭ ĉu retoj de atomoj ligitaj unuj al aliaj iel. Identigeblaj molekuloj komponas familiarajn substancojn kiel akvo, aero, kaj multajn organikajn komponaĵojn kiel alkoholo, sukero, benzino, kaj la variaj [[kuracilo]]j. Tamen, ne ĉiuj substancoj aŭ kemiaj komponaĵoj konsistas el diskretaj molekuloj, kaj ja plej el la solidaj substancoj kiuj dormas la solidan kruston, mantelon kaj kernon de la Tero estas kemiaj komponaĵoj sen molekuloj. Tiuj aliaj tipoj de substancoj, kiel la jonaj komponaĵoj kaj la ĉensolidoj, estas organizitaj tiel ke mankas la ekzisto de identigeblaj molekuloj ''per se''. Anstataŭe, tiuj substancoj estas studataj kiel [[Unueca formulo|unuecaj formuloj]] aŭ [[Kristala strukturo|unuecaj ĉeloj]] kiel la plej malgranda ripetata strukturo ene de la substanco. Ekzemploj de tiaj substancoj estas mineralaj saloj (kiel la [[tablosalo]]), solidoj kiel karbono kaj diamantoj, metaloj, kaj familiaraj [[Silicia dioksido|silico]] kaj [[silikatmineraloj]] kiel [[kvarco]] kaj [[granito]]. Unu el la ĉefaj karakteroj de molekulo estas ties geometrio ofte nomata ties [[molekula strukturo|strukturo]]. Kvankam la strukturo de diatomaj, triatomaj aŭ kvar-atomaj molekuloj povas esti triviala (linia, angula piramida ktp.), la strukturo de pluratomaj molekuloj, kiuj estas konstituitaj de pli ol ses atomoj (de kelkaj elementoj) povas esti ŝlosila pro sia kemia naturo. == Tropezo == Molekuloj kiel komponantoj de materio estas ĉieaj. Ili ankaŭ konsistigas la plejparton de la oceanoj kaj atmosfero. Plej multaj organikaj substancoj estas molekuloj. La substancoj de vivo estas molekuloj, ekzemple [[proteino]]j, la [[aminoacido]]j, el kiuj ili konsistas, la nukleaj acidoj ([[DNA]] kaj [[RNA]]), sukeroj, karbonhidratoj, grasoj kaj vitaminoj. La nutraj mineraloj estas ĝenerale jonaj kombinaĵoj, do ili ne estas molekuloj, ekzemple fera sulfato. Tamen, la plimulto de konataj solidaj substancoj sur la Tero konsistas parte aŭ tute el kristaloj aŭ jonaj kombinaĵoj, kiuj ne konsistas el molekuloj. Tiuj inkluzivas ĉiujn mineralojn, kiuj konsistigas la substancon de la Tero, sablon, argilon, ŝtonetojn, rokojn, rokaĵojn, kruston, prarokon, la fanditan internon kaj la [[Terstrukturo|kernon de la Tero]]. Ĉiuj ĉi tiuj enhavas multajn kemiajn ligojn, sed ne konsistas el identigeblaj molekuloj. Neniu tipa molekulo difineblas por saloj nek por kovalentaj kristaloj, kvankam ĉi tiuj ofte konsistas el ripetantaj unuopaj ĉeloj, kiuj etendiĝas aŭ en [[ebeno]] (dudimensie), ekz. [[grafeno]]; aŭ tridimensie, ekz. [[diamanto]], [[kvarco]], [[natria klorido]]. La temo de ripetata unu-ĉela strukturo ankaŭ validas por la plej multaj metaloj, kiuj estas densigitaj fazoj kun [[Metala krado|metala ligado]]. Tiel solidaj metaloj ne konsistas el molekuloj. En [[vitro]]j, kiuj estas solidoj, kiuj ekzistas en vitreca malorda stato, la atomoj estas tenataj kune per kemiaj ligoj sen la ĉeesto de iu ajn difinebla molekulo, nek ia ajn el la reguleco de ripetanta unu-ĉela strukturo, kiu karakterizas salojn, kovalentajn kristalojn kaj metalojn. == Ligado == Molekuloj ĝenerale estas tenataj kune per [[kovalenta ligado]]. Pluraj nemetalaj elementoj ekzistas nur kiel molekuloj en la medio, ĉu en kombinaĵoj aŭ kiel homonukleaj molekuloj, ne kiel liberaj atomoj: ekzemple, [[hidrogeno]]. Dum iuj homoj diras, ke metala kristalo povas esti konsiderata kiel ununura giganta molekulo tenata kune per [[Metala krado|metala ligado]],<ref>{{cite book |last1=Harry |first1=B. Gray |title=Chemical Bonds: An Introduction to Atomic and Molecular Structure |pages=210–211 |url=https://authors.library.caltech.edu/105209/15/TR000574_06_chapter-6.pdf |access-date=22 November 2021 |archive-date=31a de Marto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331062040/https://authors.library.caltech.edu/105209/15/TR000574_06_chapter-6.pdf |url-status=live }}</ref> aliaj atentigas, ke metaloj kondutas tre malsame ol molekuloj.<ref>{{cite web |title=How many gold atoms make gold metal? |url=https://phys.org/news/2015-04-gold-atoms-metal.html |website=phys.org |access-date=22a de Novembro 2021 |language=en |archive-date=30a de Oktobro 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030202803/https://phys.org/news/2015-04-gold-atoms-metal.html |url-status=live }}</ref> === Kovalenta === [[File:Covalent bond hydrogen.svg|thumb|right|Kovalenta ligo formanta H₂ (dekstre) kie du [[hidrogeno|hidrogenaj atomoj]] kunhavas la du elektronojn.]] {{Ĉefartikolo|Kovalenta ligo}} Kovalenta ligo estas kemia ligo, kiu implikas la [[kunhavigo]]n de elektronparoj inter atomoj. Ĉi tiuj elektronparoj nomiĝas ''kunhavaj paroj'' aŭ ''ligparoj'', kaj la stabila ekvilibro de allogaj kaj forpuŝaj fortoj inter atomoj, kiam ili kunhavas elektronojn, nomiĝas ''kovalenta ligado''.<ref>{{cite book| author2= Brad Williamson| author3= Robin J. Heyden| last= Campbell| first= Neil A.| title= Biology: Exploring Life| url= http://www.phschool.com/el_marketing.html| access-date= 2012-02-05| year= 2006| publisher= Pearson Prentice Hall| location= Boston| isbn= 978-0-13-250882-7| archive-date= 2a de Novembro 2014| archive-url= https://web.archive.org/web/20141102041816/http://www.phschool.com/el_marketing.html| url-status= live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141102041816/http://www.phschool.com/el_marketing.html |date=2014-11-02 }}</ref> === Jona === {{Ĉefartikolo|Jona ligo}} [[Dosiero:NaF.gif|thumb|maldekstre|[[Natrio]] kaj [[fluoro]] spertas redoksan reakcion por formi [[Natria fluorido|natrian fluoridon]]. Natrio perdas sian eksteran [[elektrono]]n por doni al ĝi stabilan [[Elektrona distribuado|elektronan kunfiguradon]], kaj ĉi tiu elektrono eniras la fluoratomon eksoterme.]] Jona ligado estas tipo de kemia ligado, kiu implikas la [[Elektrostatiko|elektrostatikan]] altiron inter kontraŭe ŝargitaj jonoj, kaj estas la ĉefa interagado okazanta en [[Salo (kemio)|jonaj kombinaĵoj]]. La jonoj estas atomoj, kiuj perdis unu aŭ plurajn [[elektrono]]jn (nomitaj [[katjono]]j) kaj atomoj, kiuj akiris unu aŭ plurajn elektronojn (nomitaj [[anjono]]j).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6VdROgeQ5M8C&q=ionic+bonding+-wikipedia&pg=PA7|title=Elements of Metallurgy and Engineering Alloys|last=Campbell|first=Flake C.|year=2008|publisher= ASM International |isbn=978-1-61503-058-3|language=en|access-date=27a de Oktobro 2020|archive-date=31a de Marto 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331062041/https://books.google.com/books?id=6VdROgeQ5M8C&q=ionic+bonding+-wikipedia&pg=PA7|url-status=live}}</ref> Ĉi tiu translokigo de elektronoj nomiĝas ''elektrovalento'' kontraste al [[Kovalenta ligo|kovalento]]. En la plej simpla kazo, la katjono estas [[metalo|metala]] atomo kaj la anjono estas [[Nemetalo|nemetala]] atomo, sed ĉi tiuj jonoj povas esti de pli komplika naturo, ekzemple molekulaj jonoj kiel NH₄⁺ aŭ SO₄²⁻. Je normalaj temperaturoj kaj premoj, jona ligado plejparte kreas solidojn (aŭ foje likvaĵojn) sen apartaj identigeblaj molekuloj, sed la vaporiĝo/sublimado de tiaj materialoj produktas apartajn molekulojn, kie elektronoj estas ankoraŭ transdonitaj sufiĉe plene por ke la ligoj estu konsiderataj jonaj anstataŭ kovalentaj. == Molekula grando == Plej multaj molekuloj estas multe tro malgrandaj por esti viditaj per la nuda okulo, kvankam molekuloj de multaj [[polimero]]j povas atingi makroskopajn grandecojn, inkluzive de biopolimeroj kiel [[DNA]]. Molekuloj ofte uzataj kiel konstrubriketoj por organika sintezo havas dimension de kelkaj [[angstromo]]j (Å) ĝis pluraj dekduoj da Å, aŭ ĉirkaŭ unu miliardono de metro. Unuopaj molekuloj kutime ne povas esti observitaj per [[lumo]], sed malgrandaj molekuloj kaj eĉ la konturoj de individuaj atomoj povas esti spuritaj en iuj cirkonstancoj per uzo de [[atomforta mikroskopo]]. Kelkaj el la plej grandaj molekuloj estas [[makromolekulo]]j aŭ [[Supermolekula kemio|supermolekuloj]]. La plej malgranda molekulo estas la duatoma hidrogeno (H₂), kun ligolongo de 0.74 Å.<ref>{{cite book| author= Roger L. DeKock| author2= Harry B. Gray| author3= Harry B. Gray| title= Chemical structure and bonding| url= https://books.google.com/books?id=q77rPHP5fWMC&pg=PA199| date= 1989| publisher= University Science Books| isbn= 978-0-935702-61-3| page= 199| access-date= 27a de Oktobro 2020| archive-date= 31a de Marto 2021| archive-url= https://web.archive.org/web/20210331062042/https://books.google.com/books?id=q77rPHP5fWMC&pg=PA199| url-status= live}}</ref> Efektiva molekula radiuso estas la grandeco, kiun molekulo montras en solvaĵo..<ref> {{cite journal |author=Chang RL |author2=Deen WM |author3=Robertson CR |author4=Brenner BM |title=Permselectivity of the glomerular capillary wall: III. Restricted transport of polyanions |journal=Kidney Int. |volume=8 |issue=4 |pages=212–218 |year=1975 |pmid=1202253 |doi=10.1038/ki.1975.104 |doi-access=free }}</ref><ref> {{cite journal |author=Chang RL |author2=Ueki IF |author3=Troy JL |author4=Deen WM |author5=Robertson CR |author6=Brenner BM |title=Permselectivity of the glomerular capillary wall to macromolecules. II. Experimental studies in rats using neutral dextran |journal=Biophys. J. |volume=15 |issue=9 |pages=887–906 |year=1975 |pmid=1182263 |doi=10.1016/S0006-3495(75)85863-2 |pmc=1334749 |bibcode= 1975BpJ....15..887C }}</ref> == Molekulaj formuloj == === Kemiaj formuloj === {{Ĉefartikolo|Kemia formulo}} La [[kemia formulo]] por molekulo uzas unu linion de kemiaj elementaj simboloj, nombroj, kaj kelkfoje ankaŭ aliaj simboloj, kiel krampoj, streketoj, parentezoj, kaj plus (+) kaj minus (−) signoj. Ĉi tiuj estas limigitaj al unu tipografia linio de simboloj, kiu povas inkluzivi subindikojn kaj superindikojn. La [[Minimuma formulo|empiria formulo]] de kombinaĵo estas tre simpla tipo de kemia formulo.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6wUmteTIc18C&q=empirical+formula&pg=PA288|title=The Practice of Chemistry|last1=Wink|first1=Donald J.|last2=Fetzer-Gislason|first2=Sharon|last3=McNicholas|first3=Sheila|year=2003|publisher=Macmillan|isbn=978-0-7167-4871-7|language=en|access-date=27a de Oktobro 2020|archive-date=10a de Aprilo 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410070618/https://books.google.com/books?id=6wUmteTIc18C&q=empirical+formula&pg=PA288|url-status=live}}</ref> Ĝi estas la plej simpla [[entjero|entjera]] [[Rilatumo|proporcio]] de la kemiaj elementoj, kiuj konsistigas ĝin.<ref>{{Cite web|url=http://www.chemteam.info/Mole/EmpiricalFormula.html|title=ChemTeam: Empirical Formula|website=www.chemteam.info|access-date=2017-04-16|archive-date=19a de Januaro 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119114516/https://www.chemteam.info/Mole/EmpiricalFormula.html|url-status=live}}</ref> Ekzemple, akvo ĉiam konsistas el proporcio de 2:1 de hidrogeno al oksigenatomoj, kaj [[etanolo]] (etila alkoholo) ĉiam konsistas el karbono, hidrogeno kaj oksigeno en proporcio de 2:6:1. Tamen, tio ne unike determinas la specon de molekulo - ekzemple, [[dimetila etero]] havas la samajn proporciojn kiel etanolo. Molekuloj kun la samaj atomoj en malsamaj aranĝoj nomiĝas [[izomero]]j. Ankaŭ karbonhidratoj, ekzemple, havas la saman proporcion (karbono:hidrogeno:oksigeno = 1:2:1) (kaj tial la saman empirian formulon) sed malsamajn totalajn nombrojn de atomoj en la molekulo. La molekula formulo reflektas la precizan nombron da atomoj, kiuj konsistigas la molekulon kaj tiel karakterizas malsamajn molekulojn. Tamen malsamaj izomeroj povas havi la saman atomkonsiston, estante malsamaj molekuloj. La empiria formulo ofte estas la sama kiel la molekula formulo, sed ne ĉiam. Ekzemple, la molekulo [[acetileno]] havas molekulan formulon C₂H₂, sed la plej simpla entjera proporcio de elementoj estas CH. La [[molekula maso]] povas esti kalkulita el la kemia formulo kaj estas tipe esprimita en [[Atommasa unuo|daltonoj]], kiuj egalas al 1/12 de la maso de neŭtrala karbono-12 (¹²[[karbono|C]] [[izotopo]]) atomo. Por retsolidoj, la termino ''[[Unueca formulo|formula unuo]]'' estas uzata en [[Stekiometrio|stoiĥiometriaj]] kalkuloj. === Strukturaj formuloj === {{Ĉefartikolo|Struktura formulo}} La '''struktura formulo''' estas speco de ĥemia formulo. Ĝi indikas la strukturon (spacan aranĝon), laŭ kiu la [[atomo]]j de diversaj elementoj konsistigas unu molekulon de [[kemia kombinaĵo]]. [[Dosiero:C6H12_isomers_displayed.svg|eta|280px|Du izomeroj de C₆H₁₂]] Struktura formulo notas la elementojn per iliaj simbolaj literoj. Por noti la strukturon ekzistas diversaj metodoj: * Oni ligas la atomojn, kiuj estas kemie ligitaj, per strekoj, iel projekciante la tri-dimensian strukturon de la molekulo al du-dimensia desegnaĵo. * En [[organika kemio]] estas kutimo ne marki la atomojn de [[karbono]] kaj [[hidrogeno]]; ĉiu sen-litera fino de streko estas implicite karbona atomo, kaj ĉiu nesaturita ligo de karbona atomo estas implicite hidrogena atomo. Tia formulo nomiĝas ''skeleta formulo''. * Se kombinaĵo konsistas el atom-grupoj, kies interna strukturo estas klara, oni notas tiujn grupojn per ilia [[resuma formulo]]. Ekzemple [[metila grupo]] estas skribata CH₃, ankaŭ en struktura formulo. Per tio ofte eblas noti strukturan formulon unudimensie, do en teksta linio, ekzemple [[propano]]n kiel CH₃CH₂CH₃. Eblas uzi rondajn krampojn por grupigi atomojn. Tiaj formuloj nomiĝas '''duon-strukturaj formuloj'''. * Se simpla kombinaĵo havas nur unu [[izomero]]n, sufiĉas indiki la resuman formulon. Ekzemple estas klare, ke la strukturo de [[akvo]] (H₂O) povas esti nur molekulo H-O-H. == Movoj == [[Dosiero:Brownian motion large.gif|maldekstre|alternative=Simulado de la Brown-a movado|eta|Tio simulas la braŭnan movadon de granda partiklo (polv-partiklo), kiu kolizias kontraŭ malgrandaj partikloj (gasmolekuloj), kiuj hazarde moviĝas per malsamaj rapidoj.]] La [[Brown-a movado]], aŭ pli esperante '''braŭna movado''', [[Matematiko|matematike]] priskribas la hazardajn [[Movado (fiziko)|movojn]] de "granda" [[partiklo]], enmetita en likvon, kaj kiu kolizias kontraŭ aliaj "malgrandaj" partikloj (tio estas ''la molekuloj en la [[likvo]]''). La rezulto estas malregula movado de la granda partiklo, kiun la botanikisto [[Robert Brown (botanikisto)|Robert Brown]] unufoje priskribis en [[1827]]. Li observis movojn de partikloj en [[Poleno|poleneroj]] de ''Clarkia pulchella'' (speco de natura floro en Nord-Ameriko), kaj poste de aliaj diversaj [[plantoj]]. == Molekula mekaniko == {{Ĉefartikolo|Molekula mekaniko}} '''Molekula mekaniko''' estas metodaro kiun oni kelkfoje kvalifikas kiel branĉo kaj de [[teoria kemio]] kaj de [[komputika kemio]]. Ĝi, per uzo de la [[klasika mekaniko]] klopodas modelumi molekulajn sistemojn. La [[Potenciala energio|potencialan energion]] de ĉiu ajn sistemo oni kalkulas per [[fortokampo]]j. Molekula mekaniko povas esti uzata por pristudi kaj malgrandajn molekulojn kaj grandegajn biologiajn sistemojn. Ĉiu molekulmekanika metodo havas la jenajn ecojn: * Ĉiu atomo estas modelumata kvazaŭ ĝi estu simpla [[partiklo]]. * Al ĉiu partiklo oni asignas [[radiuso]]n (ofte la [[Radiuso de van der Waals]]) kaj konstantan netan [[ŝargo]]n (ĝenerale atingataj el kvantumaj kalkuloj ^kaj/_aŭ eksperimentoj). * Kemiajn ligojn oni vidas kiel "risortaro" kies ekvilibra distanco egalas al la eksperimenta aŭ kalkulita ligolongo. == Teoriaj aspektoj == La studo de molekuloj pere de la molekula [[fiziko]] kaj la [[teoria kemio]] estas bazita ĉefe sur [[kvantuma mekaniko|kvantumaj mekanikoj]] kaj temas esence pri la kompreno de la [[kemia ligo]]. La plej simpla el la molekuloj estas la hidrogenmolekula [[jono]], H₂⁺, kaj la plej simpla el ĉiuj kemiaj ligoj estas la [[Kovalenta ligo#Unu- kaj tri-elektronaj ligoj|unu-elektrona ligo]]. H₂⁺ estas kombinaĵo el du pozitive ŝarĝitaj [[protono]]j kaj unu negative ŝarĝita [[elektrono]], kio signifas, ke la [[Ekvacio de Schrödinger]] por la sistemo povas esti solvita pli facile pro la manko de elektron–elektrona opozicio. Per la disvolvigo de rapidaj ciferecaj komputiloj, proksimumaj solvoj por pli komplikaj molekuloj ebliĝis kaj ili estas unu el la ĉefaj aspektoj de [[komputika kemio]]. Klopodante difini rigore ĉu aranĝo de atomoj estas ''sufiĉe stabila'' por esti konsiderata molekulo, la [[IUTAK]] ([[Internacia Unio de Teoria kaj Aplika Kemio]]) sugestas, ke ĝi "devas korespondi al depresio de la surfaco de la potenciala energio kiu estas sufiĉe profunda por limigi almenaŭ unu vibrostaton".<ref name="iupac" > IUPAC, Compendium of Chemical Terminology, 2a eld. (the "Gold Book") (1997). reta korektita versio: (2006–) "Molecule". doi:10.1351/goldbook.M04002 </ref> Tiu difino ne dependas el la naturo de la interagado inter la atomoj, sed nur je la forto de la interagado. Fakte, ĝi inkludas malfortajn ligospecojn kiuj tradicie ne estas konsiderataj molekuloj, kiel la dimero de [[heliumo]], He₂, kiu havas unu vibran ligostaton<ref>{{cite journal |author=Anderson JB |title=Comment on "An exact quantum Monte Carlo calculation of the helium-helium intermolecular potential" [J. Chem. Phys. 115, 4546 (2001)] |journal=J Chem Phys |volume=120 |issue=20 |pages=9886–7 |date=Majo 2004 |pmid=15268005 |doi=10.1063/1.1704638 |bibcode= 2004JChPh.120.9886A|doi-access=free }}</ref> kaj estas izole ligita, kio estas ŝajne observebla je tre malaltaj temperaturoj. Ĉu jes aŭ ne aranĝo de atomoj estas ''sufiĉe stabila'' por esti konsiderata molekulo estas esence funkcia difino. Filozofie, molekulo ne estas fundamenta ento (kontraste, por ekzemplo, al [[elementa partiklo]]); anstataŭe, la koncepto de molekulo estas la kemia maniero fari utilan aserton pri la fortoj de atom-skalaj interagadoj en la mondo kiun oni observas. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Atisane3.png|<!-- eta|maldekstra|180px|(enkadrigita, kadrita)|''(Cifero, Figuro) 1.'' [[3D geometria modelo|3D]] ((maldekstre, restis) kaj centro) kaj [[2D geometria modelo|2D]] ((ĝusta, dekstra, rajto)) prezentoj de la [[terpeno]], [[_atisane_]]. En la 3D modelo maldekstre, [[karbono]] (atomoj, atomas) estas (prezentita, prezentis) per grizaj sferoj; blankaj sferoj prezenti la [[hidrogeno]] (atomoj, atomas) kaj la (cilindroj, cilindras) prezenti la (obligacioj, obligacias). La modelo estas (kovertita, envelopita, envolvaĵita) en "maŝo" prezento de la molekula surfaco, kolorigita per (areoj, areas) de pozitiva ((ruĝa, legita)) kaj negativa (blua) [[elektra ŝargo]]. En la 3D modelo (centro), la lumo-bluaj sferoj prezenti karbono (atomoj, atomas), la blankaj sferoj estas hidrogeno (atomoj, atomas), kaj la (cilindroj, cilindras) en inter la (atomoj, atomas) esti konforma laŭ sola (obligacioj, obligacias). --> Dosiero:L-Ascorbic acid.svg|<!-- eta|maldekstra|180px|_Strukturformel_ _der_ (Vitamino C, Askorbata acido) --> Dosiero:Glucose.PNG|<!-- eta|maldekstra|180px|Modelo _van_ _een_ [[glukozo]]_molecule_, C₆H₁₂O₆. --> Dosiero:Butansaeure.svg|<!-- eta|maldekstra|180px|_Structuurformule_ _van_ _boterzuur_ --> </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Molekula anatomio]] * [[Molekula biologio]] * [[Molekula filogenetiko]] * [[Molekula maso]] * [[Molekuloj (libro)]] * [[Nanoteknologio]] * [[Kemia ligo]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Gustafson, S. J. & I. M. Sigal (2011): [https://www.springer.com/us/book/9783642218668#otherversion=9783642218651 Mathematical Concepts of Quantum Mechanics,] Springer-Verlag, ISBN 978-3-642-21866-8. {{Projektoj|commonscat=Molecules|ReVo=moleku}} {{Portalo Kemio}} {{Havenda artikolo|Molekulo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kemio]] [[Kategorio:Molekuloj]] [[Kategorio:Molekula fiziko]] biacobku3f1mvp31ahp6gtgbhiz9y52 0 3657 9372735 9359007 2026-05-14T12:09:13Z Sj1mor 12103 9372735 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Deep Purple guitars banner.jpg|center|775px]] {{Informkesto Muzika ĝenro |Nomo = Rok-muziko |Angla nomo = Rock music |Fonkoloro= crimson |Koloro= #ddbbbb |Kulturaj fontoj = [[Bluso]], [[ritmenbluso]], [[Kontreo]], [[Popola muziko]] |Stilaj fontoj = |Komenciĝo = [[Usono]], fino de [[1940-aj jaroj]] |Prosperado = |Subĝenroj = Rokmuzikaj ĝenroj |Vidu ankaŭ = [[Punko]], [[Hardroko]], [[Metalroko]] }} '''Rok-muziko''' aŭ simple '''roko''' (angle ''rock music'') estas muzika ĝenro evoluinta ĉirkaŭ post la [[dua mondmilito]] en [[Usono]] kaj disvastiĝinta tra la tuta mondo. Roko multege influis la evoluon al [[moderneco]] kaj la liberiĝo de la junularo el tradiciaj [[dogmo]]j. [[Dosiero:Rolling Stones 1965.jpg|250ra|eta|[[The Rolling Stones]].]] == Priskribo == [[Dosiero:Led Zeppelin.jpg|eta|dekstra|250ra|[[Led Zeppelin]] en [[1969]].]] [[Dosiero:Led Zeppelin 2007.jpg|eta|dekstra|250ra|Led Zeppelin en [[2007]].]] '''Rok-muziko''' estas ĝenro de populara [[muziko]] kiu originis kiel "rokenrolo" en Usono de la [[1950-aj jaroj]], kaj evoluis en gamon de malsamaj stiloj en la [[1960-aj jaroj]] kaj poste, precipe en [[Britio]] kaj Usono.<ref name="studwell">W. E. Studwell and D. F. Lonergan, ''The Classic Rock and Roll Reader: Rock Music from its Beginnings to the mid-1970s'' (Abingdon: Routledge, 1999), ISBN 0-7890-0151-9</ref> Ĝi havas siajn radikojn en rokenrolo de la 1940-aj kaj 1950-aj jaroj, influiten per [[ritmenbluso]] kaj [[kontreo]]. Rok-muziko ankaŭ tiris forte sur kelkaj aliaj ĝenroj kiel ekzemple [[bluso]] kaj [[popola muziko]], kaj asimilis influojn de [[ĵazo]], klasikajn kaj aliajn muzikajn fontojn. Ĝi parte baziĝas sur [[rokenrolo]] kaj [[rokabilo]], kaj ekeblis pro la inventiĝo de la [[elektra gitaro]] kaj ties uzado kiel ĉefa parto de [[Bando (muziko)|rokbando]]. Aliaj gravaj instrumentoj uzataj estas [[drumo]] kaj [[bas-gitaro]]. Tipe, roko estas kant-bazita muziko kutime kun 4/4 [[taktindiko]] uzanta vers-refrenkorusan formon, sed la ĝenro fariĝis ekstreme varia. Kiel [[pop-muziko]], kantoteksto ofte substrekas romantikecan amon sed ankaŭ traktas vastan gamon de aliaj temoj kiuj estas ofte sociaj aŭ politikaj en emfazo. La domineco de roko de blanka, viraj muzikistoj estis viditaj kiel unu el la pivotaj faktoroj formanta la temojn esploritajn en rok-muziko. Roko lokas pli altan gradon da emfazo de muzikisteco, vivan efikecon, kaj ideologion de aŭtenteco ol pop-muziko. De la fino de la 1960-aj jaroj, referitaj kiel periodo de la "ora epoko"<ref>Turner, Luke. [http://thequietus.com/articles/13500-music-golden-age-60s-beatles-dylan-balls How "The Baby Boomers Stole Music With Myths Of A Golden Age"]. ''The Quietus.com''. 3a de oktobro, 2013. Konsultita 21-1-14</ref> aŭ de "klasikroko"<ref name=studwell/>, kelkaj apartaj rok-muzikaj sub-ĝenroj emerĝis, inkluzive de hibridoj kiel blusrokmuziko, kiel [[folkroko]], kontre-muziko, kaj [[Rokĵazo|ĵazrok-muzika fuzio]], multaj el kiuj kontribuis al la evoluo de psikedela roko, kiu estis influita de la [[Kontraŭkulturo|kontraŭkultura psikedela sceno]]. Novaj ĝenroj kiuj eliris el tiu sceno inkludis [[Progresiva roko|progresivan rokon]], kiu etendis la artajn elementojn; glamrokon, kiu elstarigis fanfaronadon kaj vidan stilon; kaj la varian kaj elteneman gravan sub-ĝenron de [[Metalroko]], kiu emfazis volumenon, potencon, kaj rapidecon. En la dua duono de la [[1970-aj jaroj]], [[punkroko]] kaj intensigis kaj reagis kontraŭ kelkaj el tiuj tendencoj por produkti krudan, energian formon de muziko karakterizita per malkaŝaj sociaj kaj politikaj kritikoj. [[Punko]] estis influo en la 1980-aj jaroj sur la posta evoluo de aliaj sub-ĝenroj, inkluzive de nova ondo, post-punko kaj poste la [[Alternativa rokmuziko|alternativroka movado]]. De la 1990aj jaroj [[alternativa roko]] komencis domini rok-muzikon kaj rompi trae en la ĉeftendencon en la formo de ''grunĝo'', ''britpop'', kaj [[sendependa roko]]. Plia fuzio kiun sub-ĝenroj poste havas emerĝis, inkluzive de poppunko, kiel reproko, kaj repmetalo, same kiel konsciaj provoj reviziti la historion de roko, inkluzive de la reviviĝoj de garaĝroko, post-punka kaj sintezila popmuziko komence de la nova jarmilo. Rok-muziko ankaŭ enkarniĝis kaj funkciis kiel la vehiklo por kulturaj kaj sociaj movadoj, kondukante al gravaj subkulturoj inkluzive de modemaj adoleskantoj aŭ ''moduloj'' kaj ''rokuloj'' en la UR kaj la [[Hipio|hipia kontraŭkulturo]] kiuj atingis ĝis [[San Francisco]] en Usono en la [[1960-aj jaroj]]. Simile, punka kulturo de la 1970aj jaroj generis la karakterizajn subkulturojn de ''[[Gotika subkulturo|gotikuloj]]'' kaj ''[[Emoo (muziko)|emouloj]]''. Heredante la [[popoltradicio]]n de la [[protesta kanto]], rok-muziko estis asociita kun politika aktivismo same kiel kun ŝanĝemo en sociaj sintenoj pri ras-, seks- kaj drog-manioj, kaj ofte estas vidita kiel esprimo de [[junulara ribelo]] kontraŭ plenkreska konsumismo kaj konformeco. == Trajtoj == [[Dosiero:Rhcp-live-pinkpop05.jpg|eta|altdekstre=1.0|alt=A photograph of four members of the Red Hot Chili Peppers performing on a stage|[[Red Hot Chili Peppers]] en 2006, montranta kvartetan anaron tipan por rok-bando (el maldekstro dekstren: basisto, [[ĉefkantisto]], drumisto kaj gitaristo).]] La sono de roko estas tradicia centrita en la uzado de amplifita [[elektra gitaro]], kiu aperis en sia moderna formo en la 1950-aj jaroj kun la populareco de "rock and roll".<ref>J.M. Curtis, ''Rock Eras: Interpretations of Music and Society, 1954–1984'' (Madison, WI: Popular Press, 1987), {{ISBN|0-87972-369-6}}, pp.&nbsp;68–73.</ref> Ĝi estis ankaŭ ege influita de la sonoj de gitaristoj de [[elektra bluso]].<ref name=campbell>{{Cite book|last1=Campbell |first1=Michael |last2=Brody |first2=James |title=Rock and Roll: An Introduction |year=2007 |edition=2nd |publisher=Thomson Schirmer |location=Belmont, CA |isbn=978-0-534-64295-2 |pages=[https://books.google.com/books?id=RK-JmVbv4OIC&pg=PA80 80–81]}}</ref> La sono de elektra gitaro en rok-muziko estas tipe subtenita per elektra [[basgitaro]], kiu pioniris en ĵaz-muziko en la sama epoko,<ref>R.C. Brewer, "Bass Guitar", en Shepherd, 2003, p. 56.</ref> kaj per perkutado produktita el drumaro kiu kombinas drumojn kaj cimbalojn.<ref>R. Mattingly, "Drum Set", en Shepherd, 2003, p. 361.</ref> Tiu triopo de instrumentoj estis ofte komplementita per la inkludo de aliaj instrumentoj, ĉefe klavaroj kiel la piano, la [[Hammond-orgeno]], kaj la sintezilo.<ref>P. Théberge, ''Any Sound you can Imagine: Making Music/Consuming Technology'' (Middletown, CT, Wesleyan University Press, 1997), {{ISBN|0-8195-6309-9}}, pp.&nbsp;69–70.</ref> La baza rok-instrumentaro estis derivita el la baza instrumentaro de bando de [[bluso]] (elstara ĉefa gitaro, dua korda instrumento, baso kaj drumoj).<ref name=campbell/> Grupo de muzikistoj kiuj plenumas rok-muzikon estas nomita rok-bando aŭ rok-grupo. Krome, ĝi tipe konsistas el inter tri kaj kvin membroj. Klasike, rok-bando tenas la formon de [[kvarteto]] kies membroj plenumas ĉu unu ĉu pliajn rolojn, kiel kantisto, ĉefa gitaristo, ritma gitaristo, basgitaristo, drumisto kaj ofte [[klavaro|klavaristo]] aŭ alia instrumentisto.<ref>D. Laing, "Quartet", en Shepherd, 2003, p. 56.</ref> Ekde la fino de la 1950-aj jaroj,<ref>{{harvnb|Campbell|Brody|2007|p=[https://books.google.com/books?id=RK-JmVbv4OIC&pg=PA117 117]}}</ref> kaj ĉefe el la mezo de la 1960-aj jaroj antaŭen, rok-muziko ofte uzis la strukturon de versaro-ĥoro (versoj kaj rekantaĵo) derivita el bluso kaj folk-muziko, sed estis konsiderinda variado el tiu modelo.<ref>J. Covach, "From craft to art: formal structure in the music of the Beatles", en K. Womack kaj Todd F. Davis, eld, ''Reading the Beatles: Cultural Studies, Literary Criticism, and the Fab Four'' (New York: SUNY Press, 2006), {{ISBN|0-7914-6715-5}}, p. 40.</ref> Kritikistoj emfazis la eklektikismon kaj la stilan diversecon de rok-muziko.<ref>T. Gracyk, ''Rhythm and Noise: an Aesthetics of Rock'', (London: I.B. Tauris, 1996), {{ISBN|1-86064-090-7}}, p. xi.</ref> Pro ĝia kompleksa historio kaj ĝia tendenco pruntepreni el aliaj muzikaj kaj kulturaj formoj, oni argumentis, ke "estas malebla ligi rok-muzikon al rigide markita muzika difino."<ref>P. Wicke, ''Rock Music: Culture, Aesthetics and Sociology'' (Cambridge: [[Cambridge University Press]], 1990), {{ISBN|0-521-39914-9}}, p. x.</ref> [[Dosiero:Paul, George & John.png|eta|300ra|[[The Beatles]].]] Malkiel ĉe multaj pli fruaj stiloj de popola muziko, rok-muzika vortumado temis pri ampleksa gamo de temoj, kiel amaferoj, sekso, ribelo kontraŭ "The Establishment", sociaj aferoj, kaj vivmanieroj.<ref name="Ammer2004">C. Ammer, ''The Facts on File Dictionary of Music'' (New York: Infobase, 4a eld., 2004), ISBN 0-8160-5266-2, pp. 251–52.</ref> Tiuj temoj estis heredita el vario de fontoj kiel la pop-tradicio de [[Tin Pan Alley]], folk-muziko, kaj [[ritmenbluso]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Rock 'n' roll Wisdom: What Psychologically Astute Lyrics Teach About Life and Love|familia nomo=Farber|persona nomo=Barry A.|jaro=2007|loko=Westport, CT|eldoninto=Praeger|ISBN=978-0-275-99164-7|paĝoj=xxvi–xxviii}}</ref> Muzik-kritikistoj Robert Christgau karakterizas rok-vortumadon kiel "cool medium" (freŝa medio) kun simpla prononcado kaj ripetita rekantaĵo, kaj asertas, ke la unuaranga "funkcio" de rok-muziko "rilatas al muziko aŭ pli ĝenerale al [[bruo]]."<ref>{{Cite book|author= Christgau, Robert |editor-last=McKeen|editor-first=William|editor-link=|year= 2000|url=https://archive.org/details/rockrollishereto00mcke|url-access=registration|title=Rock & Roll Is Here to Stay: An Anthology|publisher= W.W. Norton & Company |pages= 564–65, 567|isbn=0-393-04700-8|display-authors=etal}}</ref> La hegemonio de blankulaj, masklaj, kaj ofte mezklasaj muzikistoj en rok-muziko estis ofte kritikita,<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Rush, Rock Music and the Middle Class: Dreaming in Middletown|familia nomo=McDonald|persona nomo=Chris|jaro=2009|loko=Bloomington, IN|eldoninto=Indiana University Press|ISBN=978-0-253-35408-2|paĝoj=108–09}}</ref> kaj krome rok-muziko estis vidita ankaŭ kiel alproprigo de muzikaj formoj de nigruloj fare de junaj, blankulaj kaj ĉefe masklaj publikoj.<ref>S. Waksman, ''Instruments of Desire: the Electric Guitar and the Shaping of Musical Experience'' (Cambridge, MA: [[Harvard University Press]], 2001), {{ISBN|0-674-00547-3}}, p. 176.</ref> Kiel rezulto, oni notis ankaŭ, ke rok-muziko fakte kunigas la nuancojn de tiu grupo kaj laŭ stilo kaj laŭ vortumado.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Taking Popular Music Seriously: Selected Essays|familia nomo=Frith|persona nomo=Simon|jaro=2007|loko=Aldershot, England|eldoninto=Ashgate Publishing|ISBN=978-0-7546-2679-4|paĝoj=43–44}}</ref> Christgau, verkante en 1972, diris spite kelkajn esceptojn, "[[rokenrolo]] kutime plenumas identigon de maskla sekseco kaj agresemo".<ref>{{cite news|last=Christgau|first=Robert|date=11a de Junio 1972|url=https://www.robertchristgau.com/xg/news/nd720611.php|title=Tuning Out, Tuning In, Turning On|newspaper= Newsday |access-date=17a de Marto 2017}}</ref> Ĉar la termino "rock" ekestis uzata prefere al "rock and roll" el la finaj 1960-aj jaroj, ĝi estis kutime kontrastita kun pop-muziko, kun kiu ĝi kunhavis multajn karakterojn, sed el kiu ĝi estas ofte distancigita pere de emfazo al muzikisteco, koncerta ludado, kaj fokuso al seriozaj kaj progresemaj temoj kiel parto de ideologio de [[aŭtenteco]] kio estas ofte kombinita kun konscio de la historio kaj disvolvigo de la ĝenro.<ref name=Warner2003>T. Warner, ''Pop Music: Technology and Creativity: Trevor Horn and the Digital Revolution'' (Aldershot: Ashgate, 2003), {{ISBN|0-7546-3132-X}}, pp.&nbsp;3–4.</ref> En la nova jarmilo, la termino ''rock'' estis foje uzata kiel [[terminego]] inkludanta formojn kiel pop-muziko, [[regeo]], [[soulo]], kaj eĉ [[hiphopo]], el kiuj ĝi estis influita sed ofte ankaŭ kontrastigita tra multo de sia historio.<ref>R. Beebe, D. Fulbrook kaj B. Saunders, "Introduction" en R. Beebe, D. Fulbrook, B. Saunders, eld, ''Rock Over the Edge: Transformations in Popular Music Culture'' (Durham, NC: Duke University Press, 2002), {{ISBN|0-8223-2900-X}}, p. 7.</ref> Christgau uzis la terminon amplekse por referenci al popola kaj duonpopola muziko kio kontentigas sian sentivecon kiel "a rock-and-roller" (rokenrolisto), inklude klinemon al bona muzikfrapdo, signifoplena vortumado kun ingenio, kaj la temo de juneco, kio enhavas "eternan altiron" tiom objektive "ke ĉiu juna muziko kunhavas sociologion kaj la [[Kampolaboro|kampinformon]]." Skribante en ''Christgau's Record Guide: The '80s'' (1990), li diris, ke tiu sentiveco estas evidenta en la muziko de folk-muzika kantisto-kantoverkisto Michelle Shocked, repisto [[LL Cool J]], kaj sintezil-popa duo [[Pet Shop Boys]] —"ĉiuj junuloj kiuj disvolvigas siajn identecojn"— tiom multe kiom ĝi estas en la muziko de [[Chuck Berry]], [[the Ramones]], kaj the Replacements.<ref name="CG80s">{{Citaĵo el libro|titolo=Christgau's Record Guide: The '80s|alirdato=6a de Aprilo 2019|familia nomo=Christgau|persona nomo=Robert|jaro=1990|ĉapitro=Introduction: Canons and Listening Lists|ĉapitro-url=https://www.robertchristgau.com/xg/bk-cg80/in_canons.php|eldoninto=Pantheon Books|ISBN=0-679-73015-X}}</ref> == Historio == === Fine de la 1940–aj ĝis 1960-aj jaroj === ==== Rokenrolo ==== {{Ĉefartikolo|Rokenrolo}} [[Dosiero:Chuck Berry circa 1958.jpg|eta|altdekstre|dekstra|[[Chuck Berry]] en reklamaĵa foto de 1958.]] La fundamento de rok-muziko estas en rokenrolo, kiu originiĝis en Usono dum la fino de la 1940-aj kaj komenco de la 1950-aj jaroj, kaj tuj disvastiĝis tra multo de la cetero de la mondo. Ties tujaj originoj kuŝas en miksaĵo de variaj tiamaj ĝenroj de [[Afrikusona muziko|muzikoj de nigruloj]], kiel [[ritmenbluso]] kaj [[gospelo]], kun [[kontrea muziko|kontreo kaj vesterno]].<ref name="Bogdanov2002BrithofR&R">R. Unterberger, "Birth of Rock & Roll", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et al., 2002]], pp.&nbsp;1303–04.</ref> En 1951, diskĵokeo de [[Cleveland]] nome Alan Freed ekmuzikigis ritmenbluson (tiam nomita "[[Rasregistraĵo|rasmuziko]]") por plur-rasa publiko, kaj oni supozas, ke li estis la unua kiu uzis la frazon "rock and roll" por priskribi tiun muzikon.<ref>T. E. Scheurer, ''American Popular Music: The Age of Rock'' (Madison, WI: Popular Press, 1989), {{ISBN|0-87972-468-4}}, p. 170.</ref> Estas polemikoj pri la multaj registraĵoj kiuj estis sugestitaj kiel "la unua [[Rokenrolo|rokenrola registraĵo]]". Kandidatoj estis la kanto "The House of Blue Lights" de Ella Mae Morse kaj Freddie Slack (1946);<ref>{{Cite web |title=The First Rock and Roll Song |url=https://www.liveabout.com/were-gonna-rock-were-gonna-roll-2521785 |access-date=2022-11-11 |website=LiveAbout |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221027012654/https://www.liveabout.com/were-gonna-rock-were-gonna-roll-2521785 |archivedate=2022-10-27 }}</ref> "Good Rocking Tonight" de [[Wynonie Harris]] (1948);<ref>''Will the creator of modern music please stand up?'' Alexis Petridis [[The Guardian]] 16a de Aprilo 2004</ref> "Rock Awhile" de Goree Carter (1949);<ref name="palmer19">Robert Palmer, "Church of the Sonic Guitar", pp.&nbsp;13–38 en Anthony DeCurtis, ''Present Tense'', Duke University Press, 1992, p. 19. {{ISBN|0-8223-1265-4}}</ref> "Rock the Joint" de Jimmy Preston (1949), kiu estis poste [[Reludversio|versiigita]] de [[Bill Haley & His Comets]] en 1952;<ref>{{Citation |last=Bill Dahl |title=Jimmy Preston |work=Allmusic |url=http://www.allmusic.com/artist/p115739 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160520221527/http://www.allmusic.com/artist/p115739 |archive-date=20a de Majo 2016 |url-status=dead |access-date=27a de Aprilo 2012 }}</ref> kaj "Rocket 88" de Jackie Brenston kaj liaj Delta Cats (fakte, [[Ike Turner]] kaj lia bando "Kings of Rhythm"), registrita de [[Sam Phillips]] por [[Sun Records]] en 1951.<ref name=Campbell2008>{{Citaĵo el libro|titolo=Popular Music in America: The Beat Goes On|familia nomo=Campbell|persona nomo=Michael|jaro=2008|eldono=3|loko=Boston, MA|eldoninto=Cengage Learning|ISBN=978-0-495-50530-3|paĝoj=157–58}}</ref> Kvar jarojn poste, "[[Rock Around the Clock]]" de [[Bill Haley]] (1955) iĝis la unua rokenrola kanto en la listo de plej venditaj kaj plej aŭdigitaj de la gazeto ''[[Billboard (revuo)|Billboard]]'', kaj malfermis la pordon tutmonde por tiu nova ondo de popola kulturo.{{sfn |Gilliland |1969 |loc=show 55, track 2}}<ref>P. Browne, ''The Guide to United States Popular Culture'' (Madison, WI: Popular Press, 2001), {{ISBN|0-87972-821-3}}, p. 358.</ref> [[Dosiero:Elvis Presley promoting Jailhouse Rock.jpg|eta|maldekstra|altdekstre|alt=A black and white photograph of Elvis Presley standing between two sets of bars|[[Elvis Presley]] en reklamaĵa foto por la filmo ''[[Jailhouse Rock (filmo)|Jailhouse Rock]]'' en 1957.]] Oni argumentis ankaŭ, ke eble "That's All Right (Mama)" (1954), de [[Elvis Presley]], nome unua unuopaĵo por Sun Records en [[Memphis (Tenesio)|Memphis]], estis la unua rokenrola disko,<ref>{{Citation|last=N. McCormick |title=The day Elvis changed the world |journal=The Telegraph |date=24a de Junio 2004 |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandjazzmusic/3619493/The-day-Elvis-changed-the-world.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430143756/http://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandjazzmusic/3619493/The-day-Elvis-changed-the-world.html |archive-date=30a de Aprilo 2011 |url-status=dead}}</ref> sed, samtempe, "Shake, Rattle & Roll" de [[Big Joe Turner]], poste reludita de Haley, estis jam en la pinto de la listo Billboard R&B charts. Aliaj artistoj kun fruaj rokenrolaj sukcesoj estis [[Chuck Berry]], [[Bo Diddley]], [[Fats Domino]], [[Little Richard]], [[Jerry Lee Lewis]], kaj [[Gene Vincent]].<ref name=Campbell2008/> Tuj rokenrolo estis la ĉefa forto en usonaj diskovendoj kaj ''crooners'' (melodikantistoj), kiel Eddie Fisher, [[Perry Como]], kaj [[Patti Page]], kiuj estis dominantaj la antaŭan jardekon de popolmuziko, trovis sian aliron al la sukcesolistoj ege malhelpita.<ref>R. S. Denisoff, W. L. Schurk, ''Tarnished Gold: the Record Industry Revisited'' (New Brunswick, NJ: Transaction, 3a eld., 1986), {{ISBN|0-88738-618-0}}, p. 13.</ref> Rokenrolo estis konsiderita plej grava por nombraj diferencaj subĝenroj, kiel [[rokabilo]], kombinanta rokenrolo kun "[[hillbilly]]" kontrea muziko, kiu estis kutime ludita kaj registrita meze de la 1950-aj jaroj fare de blankulaj kantistoj kiel Carl Perkins, Jerry Lee Lewis, [[Buddy Holly]] kaj kun la plej granda komerca sukceso, Elvis Presley.<ref name=AllmusicRbilly>{{Citation|title=Rockabilly |work=Allmusic |url= |archive-url=https://www.webcitation.org/5wQb3jHWo?url=http://www.allmusic.com/explore/style/d187 |archive-date=11a de Februaro 2011 |url-status=dead}}.</ref> Movadoj de hispanamerikanoj kaj de latinamerikanoj en rokenrolo, kiuj finfine kondukos al la sukceso de [[Latinamerika rokmuziko]], inklude ĉikana rok-muziko ene de Usono, ekstaris en [[Sudokcidenta Usono|la Sudokcidento]]; kun la rokenrola normiga muzikisto [[Ritchie Valens]] kaj eĉ tiuj ene de aliaj heredoĝenroj, kiel Al Hurricane kun liaj fratoj Tiny Morrie kaj Baby Gaby ĉar ili ekkombinis rokenrolon kun kontre-vesternan muzikon ene de la tradicia Nov-Meksika muziko.<ref name="Lucero">{{cite web | last=Lucero | first=Mario J. | title=The problem with how the music streaming industry handles data | website=Quartz | date=3a de Januaro 2020 | url=https://qz.com/1773480/the-problem-with-how-the-music-streaming-industry-handles-data/ | access-date=14a de Februaro 2020}}</ref> Aliaj stiloj kiel "doo wop" metis emfazon al plurpartaj voĉharmonioj kaj apoga vortumado (el kio la ĝenro poste akiris sian nomon), kiuj estis kutime subtenita de malpeza instrumentaro kaj havis siajn originojn en voĉaj grupoj de [[afrikusonano]]j de la 1930-aj kaj 1940-aj jaroj.<ref name="R. Shuker, 2005 p. 35">R. Shuker, ''Popular Music: the Key Concepts'' (Abingdon: Routledge, 2a eld., 2005), {{ISBN|0-415-34770-X}}, p. 35.</ref> Grupoj kiel the Crows, the Penguins, the El Dorados kaj the Turbans havis gravajn sukcesojn, kaj grupoj kiel [[the Platters]], kun kantoj kiel "The Great Pretender" (1955),{{sfn |Gilliland |1969 |loc=show 5, track 3}} kaj [[the Coasters]] kun humoraj kantoj kiel "Yakety Yak" (1958),{{sfn |Gilliland |1969 |loc=show 13}} rangiĝis inter la plej sukcesaj rokenrolaj grupoj de la periodo.<ref name=Bogdanov2002DooWop>R. Unterberger, "Doo Wop", en Bogdanov et.al., 2002, pp. 1306–07.</ref> [[Dosiero:Jerry Lee Lewis @ Credicard Hall 01.jpg|eta|[[Jerry Lee Lewis]] en 2009.]] En tiu epoko okazis ankaŭ kreskiĝo en populareco de la [[elektra gitaro]], kaj la disvolviĝo de specife rokenrola ludostilo pere de reprezentantoj kiel Chuck Berry, Link Wray kaj [[Scotty Moore]].<ref>J. M. Curtis, ''Rock Eras: Interpretations of Music and Society, 1954–1984'' (Madison, WI: Popular Press, 1987), {{ISBN|0-87972-369-6}}, p. 73.</ref> La uzado de [[Deformaĵo (sona efekto)|deformaĵo]], pionirita de gitaristoj de [[Sudokcidenta svingo]] kiel Junior Barnard<ref>{{Cite web |last=Davis |first=Lance |title=Get It Low: The Dirty Guitar of Junior Barnard |url=http://www.adioslounge.com/get-it-low-the-dirty-guitar-of-junior-barnard/ |access-date=2022-11-11 |website=The Adios Lounge |language=en-US |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180712222500/http://www.adioslounge.com/get-it-low-the-dirty-guitar-of-junior-barnard/ |archivedate=2018-07-12 }}</ref> kaj Eldon Shamblin estis popularigita de Chuck Berry meze de la 1950-aj jaroj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=0AgUAQAAIAAJ|titolo=Chuck Berry: The Biography|familia nomo=Collis|persona nomo=John|jaro=2002|eldoninto=Aurum|ISBN=978-1-85410-873-9|paĝo=38}}</ref> La uzado de kvina kordo, pionirigita de [[Francisco Tárrega]] en la 19-a jarcento kaj de [[Heitor Villa-Lobos]] kaj poste de Willie Johnson kaj Pat Hare komence de la 1950-aj jaroj, estis popularigita de Link Wray fine de la 1950-aj jaroj.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=JviHtOrIlkkC&q=link+wray+pencil+rumble&pg=PA17|titolo=Sixties Rock: Garage, Psychedelic, and Other Satisfactions|familia nomo=Hicks|persona nomo=Michael|jaro=2000|eldoninto=University of Illinois Press|ISBN=0-252-06915-3|paĝo=17}}</ref> En Unuiĝinta Reĝlando, movadoj kiel [[tradicia ĵazo]] kaj Angla popolmuziko alportis vizitantajn [[bluso|blusajn]] artistojn al Britio.<ref name=Schwartz2007>{{Citaĵo el libro|titolo=How Britain Got the Blues: The Transmission and Reception of American Blues Style in the United Kingdom|familia nomo=Schwartz|persona nomo=Roberta F.|jaro=2007|loko=Aldershot, England|eldoninto=Ashgate Publishing|ISBN=978-0-7546-5580-0|paĝo=22}}</ref> La sukceso de Lonnie Donegan de 1955 nome "Rock Island Line" estis grava influo kaj helpis disvolviĝon de grupoj de la tendenco [[skiflo]] tra la tuta lando, multaj el kiuj kiel [[The Quarrymen|Quarrymen]] de [[John Lennon]], ŝanĝiĝis por ludi rokenrolon.<ref>J. Roberts, ''The Beatles'' (Mineappolis, MN: Lerner Publications, 2001), {{ISBN|0-8225-4998-0}}, p. 13.</ref> Komentistoj tradicie notis dekadencon de rokenrolo fine de la 1950-aj jaroj kaj komence de la 1960-aj jaroj. Ĉirkaŭ 1959, la morto de Buddy Holly, de the Big Bopper kaj de Ritchie Valens en aviadila akcidento, la foriro de Elvis Presley al la armeo, la retiriĝo de Little Richard por iĝi predikisto, akuzoj al Jerry Lee Lewis kaj Chuck Berry kaj la eksplodo de la skandalo de "payola" (kontraŭleĝa pago al radielsendejoj por aŭskultigi specifan muzikon, laŭ kiu partoprenis gravaj figuroj, kiel Alan Freed, en [[fraŭdo]] kaj korupto en la promocio de individuaj grupoj aŭ kantoj), havigis la impreson ke la epoko de rokenrolo en tiu punkto estis alveninta al fino.<ref>{{harvnb|Campbell|2008|p=99}}</ref> ==== Pop-rokmuziko kaj instrumenta rokmuziko ==== {{Ĉefartikolo|Pop-rokmuziko|Soulo}} [[Dosiero:Everlys Brothers in concert.jpg|eta|maldekstra|alt=A color photograph of Don and Phil Everly on stage with guitars|''The Everly Brothers'' en 2006.]] La termino ''pop'' estis uzita jam el la frua 20-a jarcento por referenci popolan muzikon ĝenerale, sed el la mezo de la [[1950-aj jaroj]] ĝi ekestis uzata por distingita ĝenro, cele al junulara merkato, ofte karakterizita kiel pli milda alternativo al rokenrolo.<ref name=Firth2001>S. Frith, "Pop music" en S. Frith, W. Stray kaj J. Street, eld, ''The Cambridge Companion to Pop and Rock'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2001), {{ISBN|0-521-55660-0}}, pp. 93–108.</ref><ref name=AllMusicPR>{{Citation|title=Early Pop/Rock |work=Allmusic |url= |archive-url=https://www.webcitation.org/5wZ37tFIB?url=http://www.allmusic.com/explore/style/d283 |archive-date=17a de Februaro 2011 |url-status=dead}}.</ref> El ĉirkaŭ 1967, ĝi estis iom post iom uzata en opozicio al la termino "rok-muziko", por priskribi formon kiu estas pli komerca, efemera kaj alirebla.<ref name=Warner2003/> Kontraste, rok-muziko estis konsiderita kiel fokuse al pli etendaj verkoj, aparte albumoj, estis ofte asociata kun partikularaj sub-kulturoj (kiel la [[Kontraŭkulturo de la 1960-aj jaroj]]), metis emfazon al artaj valoroj kaj "aŭtenteco", tendencis al koncerta ludado kaj al instrumenta aŭ voĉa virtuoseco kaj estis ofte vidita kiel enfermanta progresivajn disvolvigojn pli ol simple montranta jam ekzistantajn tendencojn.<ref name=Warner2003/><ref name=Firth2001/><ref name=AllMusicPR/><ref>R. Shuker, ''Understanding Popular Music'' (Abingdon: Routledge, 2a eld., 2001), {{ISBN|0-415-23509-X}}, pp. 8–10.</ref> Tamen, multo de pop- kaj rok-muziko estis tre simila en sono, instrumentaro kaj eĉ vortumada enhavo. La terminoj "pop-rock" kaj "power pop" estis uzataj por priskribi pli komerce sukcesan muzikon kiu uzas elementojn el, aŭ la formon de, rok-muziko.<ref>R. Shuker, ''Popular Music: the Key Concepts'' (Abingdon: Routledge, 2a eld., 2005), {{ISBN|0-415-34770-X}}, p. 207.</ref> Pop-rock estis difinita kiel "gaja vario de rok-muziko reprezentata de artistoj kiel [[Elton John]], [[Paul McCartney]], [[the Everly Brothers]], [[Rod Stewart]], [[Chicago (bando)|Chicago]], kaj [[Peter Frampton]]."<ref>L. Starr kaj C. Waterman, [https://web.archive.org/web/20110102063404/http://www.us.oup.com/us/companion.websites/019530053X/studentresources/chapter11/key_terms/ ''American Popular Music''] (Oxford: [[Oxford University Press]], 2a eld, 2007), {{ISBN|0-19-530053-X}}, arkivita el [http://www.us.oup.com/us/companion.websites/019530053X/studentresources/chapter11/key_terms/ la originalo] en la 17a de Februaro 2011.</ref> La termino ''power pop'' estis stampita de [[Pete Townshend]] de [[the Who]] en 1966, sed ne estis multe uzita ĝis ĝi estis aplikita al bandoj kiel [[Badfinger]] en la 1970-aj jaroj, kiuj montriĝis kiel kelkaj el la plej komerce sukcesaj de la periodo.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Shake Some Action: The Ultimate Power Pop Guide|familia nomo=Borack|persona nomo=John M.|jaro=2007|eldoninto=Not Lame Recording Company|ISBN=978-0-9797714-0-8|paĝo=18}}</ref> La periodo de la fino de la 1950-aj kaj komenco de la 1960-aj jaroj estis tradicie konsiderita kiel erao de hiato por rokenrolo.{{sfn |Gilliland |1969 |loc=shows 20–21}} Pli ĵuse kelkaj fakuloj emfazis gravajn plinovigojn kaj tendencojn en tiu periodo sen kiuj estontaj disvolvigoj ne estus estintaj eblaj.<ref>B. Bradby, "Do-talk, don't-talk: the division of the subject in girl-group music" en S. Frith kaj A. Goodwin, eld, ''On Record: Rock, Pop, and the Written Word'' (Abingdon: Routledge, 1990), {{ISBN|0-415-05306-4}}, p. 341.</ref><ref name=Keightley2001/> Kvankam la frua rokenrolo, partikulare tra la alveno de rokabilo, atingis la plej grandan komercan sukceson ĉe viraj kaj blankulaj muzikistoj, en tiu epoko, la ĝenro estis dominata de nigrulaj kaj virinaj artistoj. Rokenrolo ne malaperis je la fino de la 1950-aj jaroj kaj iom da ĝia energio povas esti vidata en la [[Tvisto|tvista]] dancofrenezeco de la komenco de la 1960-aj jaroj, ĉefe profite al la kariero de [[Chubby Checker]].<ref name=Keightley2001/> [[Dosiero:James Brown Music Scene 1969.jpg|eta|dekstra|[[James Brown]] kantante en 1969.]] [[Cliff Richard]] atingis la unuan sukceson en la Britia rokenrolo pere de "Move It", efektive kantante laŭ stilo kiu poste estos nomita "British rock".<ref>D. Hatch kaj S. Millward, ''From Blues to Rock: an Analytical History of Pop Music'' (Manchester: Manchester University Press, 1987), {{ISBN|0-7190-1489-1}}, p. 78.</ref> Komence de la 1960-aj jaroj, lia helpa grupo [[the Shadows]] estis la plej sukcesa grupo registranta instrumentaron.<ref>A.J. Millard, ''The Electric Guitar: a History of an American Icon'' (Baltimore, MD: [[JHU Press]], 2004), {{ISBN|0-8018-7862-4}}, p. 150.</ref> Kvankam rokenrolo estis iom svagante al pli malpeza pop-muziko kaj baladoj, Britaj rok-grupoj en kluboj kaj dancejoj, tre influitaj de blus-rokaj pioniroj kiel [[Alexis Korner]], estis ekludantaj per intenseco kaj elano rare troveblaj en grupoj de usonaj blankuloj.<ref name=Bogdanov2003BritishBlues>B. Eder, "British Blues", en V. Bogdanov, C. Woodstra, S.T. Erlewine, eld, ''All Music Guide to the Blues: The Definitive Guide to the Blues'' (Milwaukee, WI: Backbeat Books, 3a eld., 2003), {{ISBN|0-87930-736-6}}, p. 700.</ref> Grava estis ankaŭ la alveno de [[soulo]] kiel ĉefa komerca forto. Disvolviĝante el ritmenbluso kun re-injekcio de gospela muziko kaj pop, farita de pioniroj kiel [[Ray Charles]] kaj [[Sam Cooke]] el la mezo de la 1950-aj jaroj,{{sfn |Gilliland |1969 |loc=show 55, track 3; shows 15–17}} de fruaj figuroj de la 1960-aj jaroj kiel [[Marvin Gaye]], [[James Brown]], [[Aretha Franklin]], Curtis Mayfield kaj [[Stevie Wonder]], ili estis dominantaj en la sukcesaj pintolistoj de R&B kaj elrompis en la ĉefaj pop-muzikaj pintolistoj, helpante al akcelo de ilia disgregigo, dum la diskeldonejoj [[Motown]] kaj Stax/Volt Records iĝis la ĉefaj fortoj en la diskindustrio.<ref name=Bogdanov2002Soul>R. Unterberger, "Soul", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et al., 2002]], pp.&nbsp;1323–25.</ref> Ĉiuj tiuj elementoj, kiel la proksimaj harmonioj de ''doo-wop'' kaj grupoj de junulinoj, la zorgeme prilaborita kantoverkado de la ĝenro "Brill Building Sound" kaj la poluritaj produktovaloroj de soulo, estis konsiderataj kiel influantaj sur la sono de ''[[Bitmuziko|Merseybeat]]'', partikulare ĉe la fruaj verkoj de [[the Beatles]], kaj tra ili ankaŭ sur la formo de posta rok-muziko.<ref name=Bogdanov2002Mersey>R. Unterberger, "Merseybeat", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et.al., 2002]], pp. 1319–20.</ref> Kelkaj muzik-historiistoj indikis ankaŭ al gravaj kaj plinovigaj teknikaj disvolvigoj kiuj konstruis rokenrolon en tiu periodo, kiel la elektronika traktado de sono fare de plinovigistoj kiel [[Joe Meek]], kaj la prilaboritaj produktometodoj de la produktoformulo "Wall of Sound" (Sonmuro) fare de [[Phil Spector]].<ref name=Keightley2001>K. Keightley, "Reconsidering rock" en S. Frith, W. Straw kaj J. Street, eld, ''The Cambridge Companion to Pop and Rock'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2001), {{ISBN|0-521-55660-0}}, p. 116.</ref> === Meze de la 1960–aj ĝis komenco de la 1990-aj jaroj === ==== Brita invado ==== {{Ĉefartikolo|Brita invado|Bitmuziko|Brita bluso}} [[Dosiero:The Beatles arrive at JFK Airport.jpg|eta|maldekstra|alt=Black and white picture of the Beatles waving in front of a crowd with an set of aeroplane steps in the background |[[The Beatles]] alvenantaj en Novjorkon je la starto de la [[Brita invado]], Januaro 1964.]] Ĉirkaŭ la fino de 1962, tio kio iĝis la Brita rok-etoso startis per [[Bitmuziko|bit-grupoj]] kiel [[the Beatles]], Gerry & the Pacemakers kaj The Searchers el Liverpool kaj Freddie and the Dreamers, Herman's Hermits kaj [[the Hollies]] el Manchester. Ili estis ricevintaj ampleksan gamon de usonaj influoj kiel rokenrolo de la 1950-aj jaroj, soulo, ritmenbluso, kaj "surf music",<ref name=Stakes2001>R. Stakes, "Those boys: the rise of Mersey beat", en S. Wade, eld., ''Gladsongs and Gatherings: Poetry and its Social Context in Liverpool Since the 1960s'' (Liverpool: Liverpool University Press, 2001), {{ISBN|0-85323-727-1}}, pp. 157–66.</ref> dekomence reludante normigajn usonajn melodiojn kaj ludante por danculoj. Bandoj kiel [[the Animals]] el [[Newcastle upon Tyne|Newcastle]] kaj Them el [[Belfast]],<ref>I. Chambers, ''Urban Rhythms: Pop Music and Popular Culture'' (Basingstoke: Macmillan, 1985), {{ISBN|0-333-34011-6}}, p. 75.</ref> kaj pli precize tiuj el Londono kiel [[the Rolling Stones]] kaj [[the Yardbirds]], estis multe pli rekte influitaj de ritmenbluso kaj poste de blusmuziko.<ref>J.R. Covach kaj G. MacDonald Boone, ''Understanding Rock: Essays in Musical Analysis'' (Oxford: Oxford University Press, 1997), {{ISBN|0-19-510005-0}}, p. 60.</ref> Baldaŭ tiuj grupoj estis komponante sian propran materialon, kombinante usonajn formojn de muziko kaj fuzionante ilin per alta energia frapado. Bit-bandoj tendencis al "bouncy, irresistible melodies", dum la fruaj grupoj de [[Brita bluso]] tendencis al malpli sekse naivaj, pli agresemaj kantoj, ofte adoptante kontraŭ-sisteman sintenon. Estis tamen ĉefe en la pli fruaj etapoj, konsiderinda muzika miksaĵo inter ambaŭ tendencoj.<ref name=Bogdanov2002BI/> Ĉirkaŭ 1963, estrite de the Beatles, bit-grupoj ekatingis tutlandan sukceson en Britio, tuj sekvite en la sukcesaj pintolistoj de pli ritmenblusaj grupoj.<ref name=Bogdanov2002BritishR&B>R. Unterberger, "British R&B", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et al., 2002]], pp.&nbsp;1315–16.</ref> "I Want to Hold Your Hand" estis la unua sukceso de the Beatles kun la numero unua en la pintolisto ''Billboard'' Hot 100,{{sfn|Gilliland|1969|loc=show 28}} kaj estis sep semajnojn en la pinto kaj totalo de 15 semajnoj en la pintolisto.<ref name=BritannicaBI>{{Citation|last=I.A. Robbins |title=British Invasion |journal=Encyclopædia Britannica |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/80244/British-Invasion |archive-url=https://web.archive.org/web/20101221235217/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/80244/British-Invasion |archive-date=21a de Decembro 2010 |url-status=dead}}</ref><ref>H. Bill, ''The Book Of Beatle Lists'' (Poole, Dorset: Javelin, 1985), {{ISBN|0-7137-1521-9}}, p. 66.</ref> Ilia unua apero en la usona televida programo ''The Ed Sullivan Show'' la 9an de Februaro 1964, atingis ĉirkaŭkalkule 73 milionojn da spektantoj (tiam rekordo ĉe usona televida programo) kaj tio estis konsiderata mejloŝtono en la usona pop-kulturo. Dum la semajno de la 4a de Aprilo 1964, the Beatles tenis 12 postenojn en la pintolisto ''Billboard'' Hot 100 de unuopaĵoj, inklude la tutajn kvin plej pintajn. The Beatles plue estis la plej vendanta rok-bando de ĉiuj tempoj kaj ili estis sekvitaj en la usonaj pintolisto de nombraj Britaj bandoj.<ref name=Bogdanov2002BI>R. Unterberger, "British Invasion", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et al., 2002]], pp. 1316–17.</ref> Dum la sekvaj du jaroj Britaj grupoj hegemoniis kaj sialande kaj en Usono en la pintolistoj pere de Peter and Gordon, the Animals,{{sfn|Gilliland|1969|loc=show 29}} [[Manfred Mann]], [[Petula Clark]],{{sfn|Gilliland|1969|loc=show 29}} Freddie and the Dreamers, Wayne Fontana and the Mindbenders, Herman's Hermits, the Rolling Stones,{{sfn|Gilliland|1969|loc=show 30}} the Troggs, kaj [[Donovan]]{{sfn|Gilliland|1969|loc=show 48}} ĉiuj havante unu aŭ pliajn unuopaĵojn en la numero unua.<ref name=BritannicaBI/> Aliaj gravaj grupoj kiuj estis parto de la brita invado estis [[the Kinks]] kaj the Dave Clark Five.<ref name=BeatlesArrive>{{Citation|last=T. Leopold |title=When the Beatles hit America CNN 10a de Februaro, 2004 |website=CNN |url=http://www.cnn.com/2004/SHOWBIZ/Music/02/05/beatles.40 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411192509/http://www.cnn.com/2004/SHOWBIZ/Music/02/05/beatles.40/ |archive-date=11a de Aprilo 2010 |date=5a de Februaro 2004 |url-status=dead}}</ref><ref name=allmusicBI>{{Citation|title=British Invasion |work=Allmusic |url= |archive-url=https://www.webcitation.org/5wQbXwJ0x?url=http://www.allmusic.com/explore/style/d379 |archive-date=11a de Februaro 2011 |url-status=dead}}.</ref> La Brita invado helpis la internaciigon de la produktado de rokenrolo, malfermante la pordon por ke sinsekvaj Britaj (kaj Irlandaj) muzikistoj atingu internacian sukceson.<ref name="allmusicBritpop">[https://www.allmusic.com/style/britpop-ma0000002480 "Britpop",] Allmusic, arkivita el la originalo la 12an de Februaro 2011.</ref> En Usono eble ĝi rezultis en la fino de la instrumenta "surf music", de la hegemonio de grupoj de kantistinoj kaj (por ioma tempo) de la [[Junulara idolo|junulidoloj]], kiuj estis dominantaj la usonajn pintolistojn fine de la 1950-aj kaj dum la 1960-aj jaroj.<ref>K. Keightley, "Reconsidering rock" en, S. Frith, W. Straw kaj J. Street, eld, ''The Cambridge Companion to Pop and Rock'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2001), {{ISBN|0-521-55660-0}}, p. 117.</ref> Ĝi markis la karierojn de establitaj R&B muzikistoj kiel [[Fats Domino]] kaj [[Chubby Checker]] kaj eĉ portempe ruinigis la pintolistajn sukcesojn de survivintaj rokenrolaj muzikistoj, kiel Elvis.<ref>F.W. Hoffmann, "British Invasion" en F.W. Hoffmann kaj H. Ferstler, eld, ''Encyclopedia of Recorded Sound, Volume 1'' (New York: CRC Press, 2a eld., 2004), {{ISBN|0-415-93835-X}}, p. 132.</ref> La Brita invado ankaŭ ludis gravan rolon en la starigo de distingita ĝenro de rok-muziko, kaj cementis la unuarangecon de la rok-grupo, bazita sur gitaroj kaj drumoj kaj produktante sian propran materialon kiel kanto-kantoverkistoj.<ref name="R. Shuker, 2005 p. 35"/> Sekvante la ekzemplon markitan ĉefe de la LP ''[[Rubber Soul]]'' de [[the Beatles]] de 1965, ankaŭ aliaj Britaj rok-muzikistoj publikigis rok-albumojn intencitajn kiel artaĵoj en 1966, kiel ĉe ''Aftermath'' de [[the Rolling Stones]], ''[[Revolver]]'' de the Beatles mem, kaj ''A Quick One'' de [[the Who]], same kiel ĉe usonaj muzikistoj kiel [[the Beach Boys]] (''Pet Sounds'') kaj [[Bob Dylan]] (''Blonde on Blonde'').<ref name="Simonelli">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=mnrwy7P3KvQC&q=%22jack+Kroll%22+%22A+Day+in+the+Life%22|titolo=Working Class Heroes: Rock Music and British Society in the 1960s and 1970s|familia nomo=Simonelli|persona nomo=David|jaro=2013|loko=Lanham, MD|eldoninto=Lexington Books|ISBN=978-0-7391-7051-9|paĝoj=96–97}}</ref> ==== Blusroko ==== {{Ĉefartikolo|Blusroko|Brita bluso}} Kvankam la unua efiko de la [[Brita invado]] sur la usona popolmuziko okazis tra muzikistoj de [[bitmuziko]] kaj de R&B, la elano estis tuj prenita de dua ondo de bandoj kiuj ekhavis sian inspiradon pli rekte el usona [[bluso]], kiel [[the Rolling Stones]] kaj [[the Yardbirds]].<ref>H.S. Macpherson, ''Britain and the Americas: Culture, Politics, and History'' (Oxford: ABC-CLIO, 2005), {{ISBN|1-85109-431-8}}, p. 626.</ref> Britblusaj muzikistoj de la fino de la 1950-aj jaroj kaj de la komenco de la 1960-aj jaroj estis inspiritaj de la akustika muzikado fare de figuroj kiel [[Lead Belly]], kiu estis grava influo sur la [[Skiflo|sklifa]] frenezeco, kaj [[Robert Johnson]].<ref>V. Coelho, ''The Cambridge Companion to the Guitar'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2003), {{ISBN|0-521-00040-8}}, p. 104.</ref> Iom post iom ili adoptis laŭtan amplifikitan sonon, ofte centritan ĉe la [[elektra gitaro]], bazite sur la [[Ĉikaga bluso]], ĉefe post la turneo de Britio fare de [[Muddy Waters]] en 1958, kiu kondukis [[Cyril Davies]] kaj la gitariston [[Alexis Korner]] formi la bandon ''Blues Incorporated''.<ref name=Bogdanov2003BluesRock>R. Uterberger, "Blues Rock", en V. Bogdanov, C. Woodstra, S.T. Erlewine, eld, ''All Music Guide to the Blues: The Definitive Guide to the Blues'' (Milwaukee, WI: Backbeat Books, 3a eld., 2003), {{ISBN|0-87930-736-6}}, pp.&nbsp;701–02.</ref> La bando kunlaboris kun kaj inspiris multajn el la figuroj de la sekva pinto de la [[Brita bluso]], kiel membroj de the Rolling Stones kaj [[Cream]], kombinante blusnormojn kaj formojn kun rok-muzika instrumentado kaj emfazo.<ref name=Bogdanov2003BritishBlues/> [[Dosiero:Eric "slowhand" Clapton.jpg|eta|dekstre|alt=A black and white photograph of Eric Clapton with a guitar on stage|[[Eric Clapton]] koncerte en Barcelono en 1974.]] La alia ŝlosila fokuso por la Brita bluso estis [[John Mayall]]; lia bando, [[John Mayall & the Bluesbreakers|the Bluesbreakers]], inkludis [[Eric Clapton]] (post la foriro de Clapton el the Yardbirds) kaj poste [[Peter Green (muzikisto)|Peter Green]]. Aparte grava estis la publikigo de la albumo ''Blues Breakers with Eric Clapton (Beano)'' (1966), konsiderata unu el la ŝlosilaj britblusaj diskoj kaj kies sonstilo estis multe imitita kaj en Britio kaj en Usono.<ref>T. Rawlings, A. Neill, C. Charlesworth kaj C. White, ''Then, Now and Rare British Beat 1960–1969'' (London: Omnibus Press, 2002), {{ISBN|0-7119-9094-8}}, p. 130.</ref> Eric Clapton plue formis supergrupojn Cream, [[Blind Faith]], kaj [[Derek and the Dominos]], sekvite de etenda soloista kariero kiu helpis porti blusrokon en la ĉefajn tendencojn.<ref name="Bogdanov2003BluesRock" /> Green, kun la ritma sekcio de Bluesbreaker nome Mick Fleetwood kaj John McVie, formis la grupon de Peter Green nome [[Fleetwood Mac]], kiu atingis kelkajn el la plej grandaj komercaj sukcesoj en la ĝenro.<ref name=Bogdanov2003BluesRock/> Fine de la 1960-aj jaroj [[Jeff Beck]], ankaŭ lernanto de the Yardbirds, movis blusrokon en la direkto de ''heavy rock'' (peza roko) per sia bando, nome [[the Jeff Beck Group]].<ref name=Bogdanov2003BluesRock/> La lasta gitaristo de the Yardbirds estis [[Jimmy Page]], kiu poste formis ''The New Yardbirds'' kio rapide iĝis [[Led Zeppelin]]. Multaj el la kantoj de iliaj unuaj tri albumoj, kaj foje poste en iliaj karieroj, estis etendaĵoj de tradiciaj bluskantoj.<ref name=Bogdanov2003BluesRock/> En Usono, en blusa rok-muziko estis pionira en la komencaj 1960-aj jaroj gitaristo Lonnie Mack,<ref>P. Prown, H.P. Newquist kaj J.F. Eiche, ''Legends of Rock Guitar: the Essential Reference of Rock's Greatest Guitarists'' (Milwaukee, WI: Hal Leonard Corporation, 1997), {{ISBN|0-7935-4042-9}}, p. 25.</ref> sed la ĝenro ekenmodiĝis en la mezo de 1960-aj jaroj dum muzikistoj disvolvis sonstilon similan al la brit-blusaj muzikistoj. Ŝlosilaj muzikistoj estis [[Paul Butterfield]] (kies bando ludis kiel la Bluesbreakers de Mayall en Britio kiel startpunkto por multaj sukcesaj muzikistoj), [[Canned Heat]], la dekomenca [[Jefferson Airplane]], [[Janis Joplin]], [[Johnny Winter]], [[the J. Geils Band]] kaj [[Jimi Hendrix]] kun sia "power" trioj, [[the Jimi Hendrix Experience]] (kio inkludis du britajn membrojn, kaj estis fondita en Britio), kaj la gupo por la koncertalbumo "Band of Gypsys", kies gitaro virtuoza kaj spektakleco estis inter la plej imitataj el la jardeko.<ref name="Bogdanov2003BluesRock" /> Blusrokaj bandoj el sudaj ŝtatoj, kiel the [[Allman Brothers Band]], [[Lynyrd Skynyrd]], kaj [[ZZ Top]], aligis [[kontreo|kontreajn]] elementojn en sia stilo por produkti la distingitan ĝenron nome "Suda rok-muziko".<ref name=Bogdanov2002SouthernRock>R. Unterberger, "Southern Rock", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et al., 2002]], pp.&nbsp;1332–33.</ref> Fruaj blus-rokaj bandoj ofte imitis ĵazon, ludante longajn, improvizaĵojn, kio poste estos grava elemento de progresema rok-muziko. El ĉirkaŭ 1967 bandoj kiel Cream kaj the Jimi Hendrix Experience estis translokiĝintaj el pure blus-baza muziko en [[Psikedelo|psikedelan muzikon]].<ref name="amg" /> Ĉirkaŭ la 1970a- jaroj, blus-roko iĝis pli peza "heavy" kaj pli "riff"-bazita, ekzempligirta per la verkaro de Led Zeppelin kaj [[Deep Purple]], kaj la linioj inter blus-roko kaj [[ŝtonroko]] "estis apenaŭ videbla",<ref name="amg" /> dum bandoj elregistris rok-stilajn albumojn.<ref name="amg">{{Citation|title=Blues-rock |work=Allmusic |url= |archive-url=https://www.webcitation.org/5wR7EB7K0?url=http://www.allmusic.com/explore/style/d50 |archive-date=12a de Februaro 2011 |url-status=dead}}.</ref> La ĝenro estis pluigita en la 1970-aj jaroj fare de figuroj kiel George Thorogood kaj Pat Travers,<ref name=Bogdanov2003BluesRock/> sed, precize en la Britia sceno (escepte eble pro la alveno de grupoj kiel [[Status Quo (bando)|Status Quo]] kaj Foghat kiuj translokiĝis al formo de alta energio kaj ripetema "boogie rock"), bandoj fokusiĝis al [[Metalroko|metalroka]] plinovigo, kaj blus-roko ekdisiĝis el ĉeftendenco.<ref>P. Prown, H.P. Newquist kaj J.F. Eiche, ''Legends of Rock Guitar: the Essential Reference of Rock's Greatest Guitarists'' (Milwaukee, WI: Hal Leonard Corporation, 1997), {{ISBN|0-7935-4042-9}}, p. 113.</ref> ==== Popol-roka muziko ==== [[Dosiero:Joan Baez Bob Dylan.jpg|eta|maldekstre|alt=A black and white photograph of Joan Baez and Bob Dylan singing while Dylan plays guitar|[[Joan Baez]] kaj [[Bob Dylan]] en 1963.]] Ĉirkaŭ la 1960-aj jaroj, la scenejo kiu estis disvolviĝinta el la revivigo de usona popolmuziko, estis kreskiĝinta ĝis grava movado, uzanta tradician muzikon kaj novajn komponaĵojn en tradicia stilo, kutime per akustikaj instrumentoj.<ref name=Mitchell2007p95>{{Citaĵo el libro|titolo=The North American Folk Music Revival: Nation and Identity in the United States and Canada, 1945–1980|familia nomo=Mitchell|persona nomo=Gillian|jaro=2007|loko=Aldershot, England|eldoninto=Ashgate Publishing|ISBN=978-0-7546-5756-9|paĝo=95}}</ref> En Usono la ĝenro estis pionirigita de figuroj kiel [[Woody Guthrie]] kaj [[Pete Seeger]] kaj ofte identigita kun progresema popolmuziko aŭ kun la [[Laborista movado|laborista tendaro]].<ref name=Mitchell2007p95/> Komence de la 1960-aj jaroj figuroj kiel [[Joan Baez]] kaj [[Bob Dylan]] venis al pinto en tiu movado kiel kantist-kantoverkistoj.<ref>{{harvnb|Mitchell|2007|p=72}}</ref> Dylan ekatingis ĉeftendencajn publikojn per sukcesaĵoj kiel "[[Blowin' in the Wind]]" (1963) kaj "Masters of War" (1963), kio rezultis en "[[Protesta kanto|protestaj kantoj]]" por pli ampleksa publiko,<ref>J.E. Perone, ''Music of the Counterculture Era American History Through Music'' (Westwood, CT: Greenwood, 2004), {{ISBN|0-313-32689-4}}, p. 37.</ref> sed, kvankam dekomence influis unu la alian, rok-popola muziko restis dumlonge apartaj ĝenroj, ofte kun reciproke ekskluzivaj publikoj.<ref name=Bogdanov2002FolkRock>R. Unterberger, "Folk Rock", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et al., 2002]], pp.&nbsp;1308–09.</ref> Fruaj klopodoj kombini elementojn de popola kaj roka muziko estis la kanto de the Animals "[[House of the Rising Sun]]" (La domo de la sunleviĝo, 1964), kiu estis la unua komerce sukcesa popolkanto kiu estis registrita uzante rokenrolan instrumentaron<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Mods, Rockers, and the Music of the British Invasion|familia nomo=Perone|persona nomo=James E.|jaro=2009|loko=Westport, CT|eldoninto=Praeger Publishers|ISBN=978-0-275-99860-8|paĝo=128}}</ref> kaj la kanto de the Beatles "I'm a Loser" (Mi estas perdanto, 1964), eble la unua kanto de Beatles kiu estis influita rekte de Dylan.<ref>{{Citation|last=R. Unterberger |title=The Beatles: I'm a Loser |work=Allmusic |url= |archive-url=https://www.webcitation.org/5wRzkNyBp?url=http://www.allmusic.com/song/t462339 |archive-date=12a de Februaro 2011 |url-status=dead}}.</ref> Kutime oni supozas, ke la popol-roka movado eliris el la registraĵo fare de [[the Byrds]] de la kanto de Dylan nome "[[Mr. Tambourine Man]]" kiu pintis en la sukcesolistoj en 1965.<ref name=Bogdanov2002FolkRock/> Kun membroj kiuj estis estintaj parto de la popol-muzika etoso bazita ĉe kafejo en [[Los-Anĝeleso]], the Byrds adoptis rok-instrumentaron, kiel drumoj kaj 12-kordaj gitaroj Rickenbacker, kiuj iĝis ĉefaj elementoj en la sonstilo de tiu ĝenro.<ref name=Bogdanov2002FolkRock/> Pli poste tiun jaron Dylan adoptis elektrajn instrumentojn, multe por kolero ĉe multaj puristoj de popolmuziko, kaj lia kanto "[[Like a Rolling Stone]]" iĝis usona listopinta unuopaĵo.<ref name=Bogdanov2002FolkRock/> Laŭ Ritchie Unterberger, Dylan (eĉ antaŭ sia adoptado de elektraj instrumentoj) influis rok-muzikistojn kiel the Beatles, montrante "al la rok-generacio ĝenerale ke albumo povas esti grava sendependa manifesto sen sukcesaj unuopaĵoj", kiel ĉe ''[[The Freewheelin' Bob Dylan]]'' (1963).<ref name="RU">{{Cite web|last=Unterberger|first=Richie|date=31a de Decembro 2018|url=http://www.richieunterberger.com/wordpress/2018/|title=2018|website=Folkrocks|access-date=3a de Junio 2021}}</ref> Popol-roka muziko partikulare aperis en Kalifornio, kie kondukis gravajn grupojn kiel [[the Mamas & the Papas]] kaj [[Crosby, Stills, and Nash]] ŝanĝiĝi al elektra instrumentaro, kaj en Novjorko, kie ĝi rezultis en bando kiel the Lovin' Spoonful kaj [[Simon and Garfunkel]], pere de la akustika kanto de tiuj lastaj nome "[[The Sounds of Silence]]" (La silentsonoj, 1965) kiu estis remiksita pere de rok-instrumentoj kaj estis la unua de multaj sukcesaĵoj.<ref name=Bogdanov2002FolkRock/> Tiuj grupoj rekte influis britajn muzikistojn kiel Donovan kaj [[Fairport Convention]].<ref name=Bogdanov2002FolkRock/> En 1969 Fairport Convention abandonis sian miksaĵon de usonaj reludversioj kaj Dylan-influitaj kantoj por ludadi tradician anglan popol-muzikon per elektraj instrumentoj.<ref>M. Brocken, ''The British Folk Revival 1944–2002'' (Ashgate, Aldershot, 2003), {{ISBN|0-7546-3282-2}}, p. 97.</ref> ==== Psikedela rokmuziko ==== {{Ĉefartikolo|Psikedela rokmuziko}} [[Dosiero:Woodstock redmond stage.JPG|eta|[[Woodstock-festivalo]] de 1969.]] [[Psikedela rokmuziko]] estas variaĵo de rokmuziko. Ĝi ekestis en 1965 en [[Britujo]] kaj [[Usono]], fariĝis grava ero de [[populara kulturo]] kaj daŭris ĝis pli malpli 1969. Sed ankaŭ multaj artistoj de la 1970-aj jaroj ekkaptis ĉin tiun eksperimentan [[popularmuziko]]. Ĝis nun tutmonde ekzistas bandoj de psikedela rokmuziko. Esenca komunaĵo de la muzikistoj estis la uzado de nekutimaj kaj novspecaj sonoj same kiel la eksperimentema traktado de kantostrukturoj, kiuj antaŭe en popularmuziko estis pli simplaj. La psikedela vivostilo, kiu elturniĝis ĉirkaŭ halucinigaj drogoj, estis jam disvolviĝinta ĉe [[San Francisco]] kaj precize fare de elstaraj produktistoj kiel [[Big Brother and the Holding Company]], [[the Grateful Dead]] kaj [[Jefferson Airplane]].<ref name=Bogdanov2002Psych/>{{sfn|Gilliland|1969|loc=shows 41–42}} La ĉefa gitaristo de [[Jimi Hendrix Experience]] nome [[Jimi Hendrix]] mem etendis distorditajn improvizaĵojn kio iĝis ŝlosila trajto de psikedelo.<ref name=Bogdanov2002Psych/> Psikedela roko atingis sian pinton en la lastaj jaroj de la jardeko. En 1967 the Beatles publikigis sian definitivan psikedelan manifestaĵon en la albumo ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'', inklude la polemikan kanton "[[Lucy in the Sky with Diamonds]]", the Rolling Stones reagis poste tiun jaron per ''Their Satanic Majesties Request'',<ref name=Bogdanov2002Psych/> kaj [[Pink Floyd]] debutis per ''[[The Piper at the Gates of Dawn]]''. Ŝlosilaj registraĵoj estis la albumoj ''[[Surrealistic Pillow]]'' de Jefferson Airplane kaj ''Strange Days'' de [[the Doors]].<ref>J.E. Perone, ''Music of the Counterculture Era American History Through Music'' (Westwood, CT: Greenwood, 2004), {{ISBN|0-313-32689-4}}, p. 24.</ref> Tiuj tendencoj pintis en la [[Woodstock-festivalo]] de 1969, kie okazis ludadoj de la plej gravaj psikedelaj artistoj.<ref name=Bogdanov2002Psych>R. Unterberger, "Psychedelic Rock", en Bogdanov et al., 2002, pp. 1322–23.</ref> ==== Progresiva roko ==== {{Ĉefartikolo|Progresiva roko|Eksperimenta rok-muziko}} Progresiva roko, sprimo uzata interŝanĝebla kun [[arta roko]], moviĝis trans establitaj muzikaj formuloj pere de eksperimentado pere de diversaj instrumentoj, kantotipoj kaj formoj.<ref name=Bogdanov2002Prog>R. Unterberger, "Progressive Rock", en [[#CITEREFBogdanovWoodstraErlewine2002|Bogdanov et al., 2002]], pp.&nbsp;1330–31.</ref> El la mezo de la 1960-aj jaroj the Left Banke, the Beatles, the Rolling Stones kaj the Beach Boys, pioniris la inkludon de sekcioj de [[klaviceno]]j, [[blovinstrumento]]j, kaj [[kordinstrumento]]j en siaj registraĵoj por produkti formon de Baroka roko kiu povas esti aŭdita en unuopaĵoj kiel plej fama de [[Procol Harum]] nome "[[A Whiter Shade of Pale]]" (1967), kun sia [[Bach]]-inspirita enkonduko.<ref name=Harrington2003>J.S. Harrington, ''Sonic Cool: the Life & Death of Rock 'n' Roll'' (Milwaukee, WI: Hal Leonard Corporation, 2003), {{ISBN|0-634-02861-8}}, p. 191.</ref> [[The Moody Blues]] uzis tutan orkestron por sia albumo ''[[Days of Future Passed]]'' (1967) kaj poste kreis orkestrajn sonojn per sinteziloj.<ref name=Bogdanov2002Prog/> Klasika orkestrado, klavaroj, kaj sinteziloj estis ofta aldono al la establita rok-formato de gitaroj, basoj, kaj drumoj en posta progresiva roko.<ref>E. Macan, ''Rocking the Classics: English Progressive Rock and the Counterculture'' (Oxford: Oxford University Press, 1997), {{ISBN|0-19-509887-0}}, pp. 34–35.</ref> [[Dosiero:Yes concert.jpg|eta|altdekstre=1.15|maldekstre|alt=A color photograph of members of the band Yes on stage|Progresivroka bando [[Yes (bando)|Yes]] koncerte en [[Indianapolis]] en 1977.]] Instrumentaraj pecoj estis oftaj, dum kantoj kun vortumado estis foje konceptohavaj, abstraktaj, aŭ bazitaj en fantaszio kaj scienc-fikcio.<ref>E. Macan, ''Rocking the Classics: English Progressive Rock and the Counterculture'' (Oxford: Oxford University Press, 1997), {{ISBN|0-19-509887-0}}, p. 64.</ref> La debuta albumo de [[King Crimson]] de 1969 nome ''[[In the Court of the Crimson King]]'', kiu miksis energian gitaron kaj [[melotrono]]n, kun [[ĵazo]] kaj [[orkestro|simfonia muziko]], estas ofte konsiderata kiel la ŝlosila registraĵo en progresiva roko, helpante la disvastigitan adoptadon de la ĝenro komence de la 1970-aj jaroj inter ekzistantaj blus-rokaj kaj psikedelaj bandoj, same kiel ĉe ĵus formitaj grupoj.<ref name=Bogdanov2002Prog/> Rilate al la muzika etoso de [[Canterbury]] ŝanĝiĝis Soft Machine el psikedelo, tra ĵazz-influoj, al pli ekspansiema dura roko, kiel ĉe [[Caravan (bando)|Caravan]], Hatfield and the North, Gong kaj National Health.<ref>E. Macan, ''Rocking the Classics: English Progressive Rock and the Counterculture'' (Oxford: Oxford University Press, 1997), {{ISBN|0-19-509887-0}}, p. 129.</ref> Pli granda komerca sukceso estis atingita de Pink Floyd, kiu same ŝanĝiĝis el psikedelo post la foriro de [[Syd Barrett]] en 1968, pere de ''[[The Dark Side of the Moon]]'' (1973), konsiderata majstroverko de la ĝenro, kiu iĝis unu el la plej vendataj albumoj el ĉiuj tempoj.<ref>R. Reising, ''Speak to Me: The Legacy of Pink Floyd's The Dark Side of the Moon'' (Aldershot: Ashgate, 2005), {{ISBN|0-7546-4019-1}}.</ref> Estis emfazo al instrumenta virtuozeco, kun [[Yes (bando)|Yes]] montrante la lertecon kaj de gitaristo Steve Howe kaj de la klavaristo [[Rick Wakeman]], dum [[Emerson, Lake & Palmer]] estis supergrupo kiu produktis kelkajn el la plej teknike postulemaj verkoj de la ĝenro.<ref name=Bogdanov2002Prog/> Kaj [[Jethro Tull]] kaj [[Genesis (bando)|Genesis]] sekvis tre diferencajn, sed distingitajn anglajn muziktendencojn.<ref name="Brocken2003">M. Brocken, ''The British Folk Revival, 1944–2002'' (Aldershot: Ashgate, 2003), {{ISBN|0-7546-3282-2}}, p. 96.</ref> [[Renaissance (bando)|Renaissance]], formita en 1969 fare de eks-Yardbirds-anoj Jim McCarty kaj Keith Relf, evoluis al alt-koncepta bando kun la tro-oktava voĉo de Annie Haslam.<ref>{{Citation|last=B. Eder |title=Renaissance |work=Allmusic |url=|archive-url=https://www.webcitation.org/5wS0Jf18p?url=http://www.allmusic.com/artist/renaissance-p5251/biography |archive-date=12a de Februaro 2011 |url-status=dead}}.</ref> Plej granda parto de britaj bandoj dependis de relative malgranda kultosekvantaro, sed kelkaj kiel Pink Floyd, Genesis, kaj Jethro Tull, sukcesis produkti listopintajn unuopaĵojn hejmlande kaj elrompi al la usona merkato.<ref>K. Holm-Hudson, ''Progressive Rock Reconsidered'' (London: Taylor & Francis, 2002), {{ISBN|0-8153-3715-9}}, p. 9.</ref> La usona tipo de progresiva roko variis el la eklektikisma kaj plinovigemaj [[Frank Zappa]], [[Captain Beefheart]] kaj [[Blood, Sweat & Tears]],<ref>N.E. Tawa, ''Supremely American: Popular Song in the 20th Century: Styles and Singers and What They Said About America'' (Lanham, MA: Scarecrow Press, 2005), {{ISBN|0-8108-5295-0}}, pp. 249–50.</ref> al pli pop-roke orientitaj bandoj kiel [[Boston (muzika grupo)|Boston]], Foreigner, Kansas, Journey kaj Styx.<ref name=Bogdanov2002Prog/> Tiuj, krom britaj bandoj [[Supertramp]] kaj [[Electric Light Orchestra|ELO]], ĉiuj montris progresiv-rokan influon kvankam ili rangiĝis inter la plej komerce sukcesaj muzikistoj de la 1970-aj jaroj. La instrumenta tipo de tiu subĝenro rezultis en albumoj kiel tiu plej fama de [[Mike Oldfield]] nome ''[[Tubular Bells (albumo)|Tubular Bells]]'' (1973), la unua disko, kaj tutmonda sukceso, de la marko [[Virgin Records]], kiu iĝis ĉefa varmarko de la ĝenro.<ref name=Bogdanov2002Prog/> Instrumenta rok-muziko estis aparte grava en tuta Eŭropo, ebligante bandojn kiel [[Kraftwerk]], [[Tangerine Dream]], [[Can (bando)|Can]], kaj [[Faust (bando)|Faust]] ĉirkaŭiri la lingvan barieron.<ref>P. Bussy, ''Kraftwerk: Man, Machine and Music'' (London: SAF, 3rd end., 2004), {{ISBN|0-946719-70-5}}, pp. 15–17.</ref> Ilia sintezila "[[krautrock]]", kun la laboro de [[Brian Eno]] (dum ioma tempo klavaristo ĉe [[Roxy Music]]), estos grava influo en posta [[elektronika roko]].<ref name=Bogdanov2002Prog/> Je la alveno de punk-roko kaj teknologiaj ŝanĝoj fine de la 1970-aj jaroj, progresiva roko estis iom post iom marĝenigita kiel tro pretendema kaj troiga.<ref>K. Holm-Hudson, ''Progressive Rock Reconsidered'' (London: Taylor & Francis, 2002), {{ISBN|0-8153-3715-9}}, p. 92.</ref><ref>{{Citation|first=Brian L. |last=Knight |title=Rock in the Name of Progress (Part VI -"Thelonius Punk") |journal=The Vermont Review |url=http://members.tripod.com/vermontreview/essays/progressif6.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717104234/http://vermontreview.tripod.com/essays/progressif6.htm |archive-date=17a de Julio 2011 |url-status=dead}}</ref> Multaj bandoj finis siajn karierojn, sed kelkaj, kiel Genesis, ELP, Yes, kaj Pink Floyd, regule atingis sukcesojn inter la dek pintaj albumoj kaj faris sukcesajn akompanajn tutmondajn turneojn.<ref name="G. Thompson; 2007; 134">Thompson, Graham (2007). ''American Culture in the 1980s''. Edinburgh, UK: Edinburgh University Press. p. 134. ISBN 978-0-7486-1910-8.</ref> Kelkaj bandoj kiuj aperis en la sekvo de punko, kiel [[Siouxsie and the Banshees]], [[Ultravox]], kaj [[Simple Minds]], montris la influon de progresiva roko, same kiel la pli ofte rekonatajn punk-influojn.<ref name="ClassicRock">T. Udo, "Did Punk kill prog?", ''Classic Rock Magazine'', vol. 97, Septembro 2006.</ref> === Komence de la 1990–aj ĝis fino de la 2000-aj jaroj === ==== Punko ==== {{Ĉefartikolo|Punko}} [[Dosiero:Sex Pistols in Paradiso - Johnny Rotten & Steve Jones.jpg|eta|desktre|280ra|Johnny Rotten kaj Steve Jones el [[Sex Pistols]].]] '''Punko''' aŭ '''punk-roko''' estas kontraŭ-establa ĝenro de rok-muziko kiu komencis ekzisti proksimume en [[1976]], kvankam preskaŭ prapunkaj stiloj povas esti trovebla antaŭe. La ĝenro devenas el [[Usono]], [[Britio]], kaj [[Aŭstralio]]. Laŭdire, [[Eŭropo]] estas la lulilo de la punko, kiu poste tutmondiĝis. Estas tre diversaj tendencoj ene de la ĝenro, inter kiuj menciindas jenaj: [[Postpunko]] ({{lang-en|Post-Punk}}) estas nomo por muzika stilo, kiu eliris precipe kaj unue en Britujo fine de la 1970-aj kaj komence de la [[1980-aj jaroj]] el la punko. [[Folklorpunko]] ({{lang-en|folk punk}}) nomiĝas la intermikso de stilelementoj kaj eroj de punko kun elementoj de folklora muziko kaj respektive aŭ de folklora rokmuziko. [[Anarkia punko]] (aŭ anarkiisma punko) estas punkroko, kiu antaŭenigas [[anarkiismo]]n. La termino "anarkia punko" foje estas aplikata ekskluzive al bandoj, kiuj estis parto de la originala anarki-punkisma movado en Britio fine de la 1970-aj jaroj kaj fruaj 1980-aj. Kelkaj uzas la esprimon pli larĝe por ajna punkmuziko kun anarkiisma kantovortuma enhavo, kiu eble aperas en krusto-punk, hardkora punko, folklorpunko, kaj aliaj stiloj. [[Pra-punko]] estas la rokmuziko interpretita de garaĝaj bandoj de la [[1960-aj jaroj]] ĝis meze de 1970-aj, kiuj antaŭvidis la punkrokan movadon. ==== Metalroko ==== {{Ĉefartikolo|Metalroko}} [[Dosiero:KISS in concert Boston 2004.jpg|eta|maldekstra|Usona grupo [[Kiss]] estas fama ankaŭ pro sia ŝminkado.]] '''Metalroko''' aŭ '''metalo'''<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.vinilkosmo.com/?newsletter=27&lge=e | titolo = Informletero de Vinilkosmo n-ro 27 | alirdato = 2012-07-15 | lasta = | unua = | dato = | jaro = 2010 | monato = 3 | eldonisto = Vinilkosmo}}</ref> ({{LingvoKunNomo|en|-|''heavy metal''}}) estas rokmuzika ĝenro, kiu naskiĝis en la [[1960-aj jaroj]]. Ĝi estas rekta ido de la [[ŝtonroko]], sed male al tiu ĉi, metalroko provas liberiĝi de siaj [[Bluso|blusaj]] influoj. De [[1967]] ĝis [[1974]], oni aŭdis la komencojn de metalroko, sed ekde la mezo de la [[1970-aj jaroj]], tiu ĉefa muzika ĝenro diseriĝis en kvantojn da subĝenroj kiel [[industria metalroko]], [[mortmetalo]], damna metalroko, rapida metalroko, [[simfonia metalroko]], nova metalroko, [[draŝa metalroko]], [[nigra metalroko]], [[progresiva metalroko]], ktp... == Specoj de roko == <center>[[Alternativa rokmuziko|Alternativa]] <small>([[Red Hot Chili Peppers]])</small> - [[Arta roko]] <small>([[King Crimson]])</small> - ''[[Biker metal]]'' - [[Blusroko]] <small>([[The White Stripes]])</small> - [[Emoo (muziko)|Emoo]] <small>([[Embrace]])</small> - [[Damna metalroko]] <small>([[Black Sabbath]])</small> - [[Draŝa metalroko]] - [[Folklora muziko|Folko]] <small>([[Bob Dylan]])</small> - [[Folklorpunko]] <small>([[Against Me!]])</small> - [[Garaĝa roko|Garaĝo]] <small>([[The Strokes]])</small> - [[Glama rock|Glamo]] <small>([[Slade]])</small> - [[Gotika muziko]] <small>([[The Cure]])</small> - [[Grunĝo]] <small>([[Nirvana]])</small> - [[Industria muziko|Industrio]] <small>([[Einsturzende Neubauten]])</small> - [[Ĵazroko]] <small>([[Miles Davis]])</small> - [[Kontreroko]] <small>([[The Eagles]])</small> - [[Kristana roko]] -[[Matematika roko]] ([[Slint]]) - [[Metalroko]]<small> ([[Iron Maiden]])</small> - [[Malaltfidelo]] <small>([[Beck Hansen|Beck]])</small> - [[Mortmetalo]] <small>([[Death]])</small> - [[Ne ondo]] <small>([[Sonic Youth]])</small> - [[Nigra metalroko]] <small>([[Bathory]] )</small> - [[Nua metalroko]] <small>([[KoRn]])</small> - [[Novondo]] <small>([[Depeche Mode]])</small> - [[Popmuziko]] <small>([[Michael Jackson]])</small> - [[Postpunko]] - [[Postroko]] <small>([[Talk Talk]])</small> - [[Potenca metalroko]] <small>([[Dragonforce]])</small> - [[Potenca popmuziko]] <small>([[Weezer]])</small> - [[Progresiva roko]] <small>([[Genesis]])</small> - [[Progresiva metalroko]] <small>([[Dream Theater]])</small> - [[Psikedela roko]] <small>([[Pink Floyd]])</small> - [[Punko]] <small>([[The Sex Pistols]])</small>- [[Punkroko]] <small>([[The Offspring]])</small> - [[Rapida metalroko]] <small>([[Metallica]])</small> - [[Rokabilo]] <small>([[Eddie Cochran]])</small> - [[Draŝa metalroko]] <small>([[Slayer]])</small> - [[Sendependa roko]] - [[Simfonia metalroko]] <small>([[Nightwish]])</small> - [[Ŝtonroko]] <small>([[AC/DC]])</small> - [[Sudroko]] <small>([[ZZ Top]])</small> - [[Surfmuziko]] <small>([[Dick Dale]])</small> </center> == Grupoj kaj unuopulaj artistoj == [[Dosiero:Rolling Stones.jpg |eta|dekstre|250ra|The Rolling Stones en 1963.]] [[Dosiero:ACDC-Hughes-long ago.jpg|eta|dekstre|250ra|AC/DC dum koncerto kun kantisto Bon Scott.]] {{Div col|cols = 3}} * [[...And You Will Know Us by the Trail of Dead]],<br />usona * [[AC/DC]], aŭstrala * [[Aerosmith]], usona * [[Akvarium]], rusa * [[Altaria]], finna * [[Arcade Fire]], kanada * [[Aviador Dro]], hispana, elektronika muziko * [[Bad Religion]], usona punko * [[Beatles]], angla * [[Belle & Sebastian]], skota * [[Ben Gibbard]] * [[Black Flag]], usona [[Hardcore punko|''hardcore''-punko]] * [[Black Sabbath]], angla * [[Bon Jovi]] * [[Budka Suflera]], pola * [[Chuck Berry]], usona * [[The Clash|Clash]], angla punko * [[Joe Cocker]] * [[Cocteau Twins]] * [[Colin Meloy]] * [[The Corrs]], irlanda * [[The Cranberries]], irlanda * [[Creedence Clearwater Revival]] * [[Crosby, Stills, Nash & Young]] * [[Dead Kennedys]], usona ''hardcore''-punko * [[DEATH|Death]] * [[The Decemberists|Decembrists]] * [[Deep Purple]], angla * [[Depeche Mode]] * [[Dire Straits]] * [[Dream Theater]], usona metalroko * [[Edda (rokgrupo)]], hungara * [[Engenheiros do Hawaii]], brazila * [[Erasure]] * [[Exploited]], angla ''hardcore''-punko * [[Fall Out Boy]] * [[Graĵdanskaja Oborona]], rusa psikedela punko * [[Green Day]], usona pop-punko * [[Helloween]], germana metalroko * [[Indochine]], franca * [[Iron Maiden]], angla metalroko * [[Jimi Hendrix]], usona * [[Judas Priest]], angla metalroko * [[Kino (rokgrupo)]], rusa rok-grupo * [[Led Zeppelin]], angla * [[Legião Urbana]], brazila * [[Locomotiv GT]], hungara * [[Madonna]] * [[Marilyn Manson]], usona rok-grupo * [[Megadeth]], usona metalroko * [[Metallica]], metalroko * [[Misfits]], usona ''hardcore''-punko * [[Mötley Crüe]], usona glammetalo * [[Motörhead]], angla * [[Mr Floppy]], aŭstralia * [[Los Muertos de Cristo]], hispana punko * [[Negu gorriak]], eŭska * [[Neutral Milk Hotel]], usona * [[Nina Hagen]], germana * [[Nirvana (muzikgrupo)|Nirvana]], usona * [[The Offspring|Offspring]], pop-punko * [[Omega]], hungara * [[Roy Orbison]], usona * [[Pegazus]], aŭstrala (metalroko) * [[Pink Floyd]], angla * [[The Police]] * [[La Polla Records]], hispana punk-bando * [[Queen]], angla * [[R.E.M. (muzikgrupo)|R.E.M.]], usona * [[Radio Futura]], hispana, pop-muziko * [[Radiohead]], angla * [[The Ramones|Ramones]], usona punko * [[Red Hot Chili Peppers]] * [[The Rolling Stones|Rolling]], brita * [[Rush]], kanada * [[Santana]] * [[Scorpions]], germana * [[Sepultura]], brazila (metalroko) * [[Sex Pistols]], angla punko * [[Ravi Shankar]], barata instrumentisto * [[Sons of Butcher]], kanada * [[The Shiva Furnace|Shiva Furnace]] * [[Slayer]], usona metalroko * [[Synergia]], israela * [[T. Rex]], glamroko * [[The Who]], angla * [[Thin Lizzy]], irlanda * [[U2]], irlanda * [[Van Halen]], usona * [[The Velvet Underground|Velvet Underground]] * [[X-japan]] * [[ZZ Top]], usona {{Div col end}} == Esperantaj rokgrupoj == [[Dosiero:Martin Wiese - Arkones 2009.jpg|eta|dekstre|250ra|Martin Wiese, [[ĉefkantisto]] kaj gitaristo de [[Persone]] en [[Arkones]] 2009]] * [[Dolĉamar]] * [[Jomo]] * [[Kore]] * [[Krio de Morto]] * [[La Kuracistoj]] * [[Merlin]] * [[Persone]] * [[La Porkoj]] * [[Supernova]] * [[Team']] === Vidu ankaŭ === * [[EUROKKA]] * [[Rok-gazet']] * [[Vinilkosmo]] * [[Kultura Esperanto-Festivalo]] * [[Kultura Arta Festivalo de Esperanto]] * [[Arkones]] == Festivaloj == [[Dosiero:Woodstock redmond hair.JPG|eta|dekstra|300ra|Du [[hipioj]] dum la [[Woodstock-festivalo]].]] * [[Rock in Rio]] * [[Woodstock-festivalo]] * [[Roskilde-festivalo]] * [[Live Aid]] * [[Live Earth]] {{-}} == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Jimi Hendrix 1967.png|[[Jimi Hendrix]]. The Who at Charlotte, NC (1971).jpg|[[The Who]] ĉe Coliseum, Charlotte, [[Norda Karolino]], 20a de Novembro 1971.<ref>Neill & Kent 2009, p. 294.</ref> Cream on Fanclub 1968 (2).png|[[Cream]] ludante por la nederlanda televido en 1968. Fleetwood Mac Billboard 1977.jpg|[[Fleetwood Mac]] en 1977. Jefferson Airplane early 1966.jpg|[[Jefferson Airplane]] komence de 1966. El maldekstro: Anderson, Casady, Balin, Spence, Kantner kaj Kaukonen. Pink Floyd, 1971.jpg|La anoj de [[Pink Floyd]] en 1971. Ĉi-tiu foto ĉeestas en la jaketo de la albumo [[Meddle]].<br />De maldekstre: [[Roger Waters|Waters]], [[Nick Mason|Mason]], [[David Gilmour|Gilmour]], [[Richard Wright|Wright]]. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == === En angla === * Bogdanov, V.; Woodstra, C.; Erlewine, S. T., eld. (2002). ''All Music Guide to Rock: the Definitive Guide to Rock, Pop, and Soul'' (3a eld.). Milwaukee, WI: Backbeat Books. ISBN 0-87930-653-X. * Christgau, Robert (1992). [http://www.robertchristgau.com/xg/music/ten-det.php "B.E.: A Dozen Moments in the Prehistory of Rock and Roll".] Details. * Gilliland, John (1969). [https://digital.library.unt.edu/search/?fq=str_title_serial%3A%22The+Pop+Chronicles+%28John+Gilliland+Collection%29%22&sort=date_a&start=54 "Crammer: A lively cram course on the history of rock and some other things"] (audio). Pop Chronicles. [[University of North Texas|University of North Texas Libraries]]. * Robinson, Richard. ''Pop, Rock, and Soul''. New York: Pyramid Books, 1972. {{ISBN|0-0515-2660-3}}. * {{cite book |editor1-first=J. |editor1-last=Shepherd |title=Continuum Encyclopedia of Popular Music of the World: Volume II: Performance and Production |location=New York |publisher=Continuum |year=2003 |isbn=0-8264-6322-3 }} * Szatmary, David P. ''Rockin' in Time: a Social History of Rock-and-Roll''. Third ed. Upper Saddle River NJ: Prentice-Hall, 1996. xvi, 320 p., ill., mostly with b&w photos. {{ISBN|0-13-440678-8}}. === En germana === * Matthias S. Fifka: Rockmusik in den 50er und 60er Jahren. Von der jugendlichen Rebellion zum Protest einer Generation. Nomos, Baden-Baden 2007, ISBN 978-3-8329-2522-2. * Christian Graf, Burghard Rausch: Rockmusiklexikon Europa, Bd. 1., Fischer Tb., Frankfurt Juli 2005, ISBN 3-596-16428-1. * Christian Graf, Burghard Rausch: Rockmusiklexikon Europa, Bd. 2., Fischer Tb., Frankfurt Juli 2005, ISBN 3-596-16429-X. * Christian Graf, Burghard Rausch: Rockmusiklexikon Amerika, Afrika, Asien, Australien, Fischer Tb, Frankfurt Oktober 2003, ISBN 3-596-15869-9. * Tibor Kneif: Sachlexikon Rockmusik. Instrumente, Stile, Techniken, Industrie und Geschichte, Reinbek b. Hamburg: Rowohlt, überarbeitete und erweiterte Ausgabe 1980, ISBN 3-499-16223-7 (Lexikon und Beispielsammlung aus Rock ’n’ Roll, Rhythm & Blues, Jazzrock, Funk Metal, Country-Rock, Folk-Rock, Bluesrock, Hard Rock, Punk, New Wave sowie ein Register). * Tibor Kneif: Rockmusik. Ein Handbuch zum kritischen Verständnis. Mit einem Beitrag von Carl-Ludwig Reichert, Reinbek bei Hamburg: Rowohlt, 1982, ISBN 3-499-16279-2 (mit einem Kapitel über die Grundlagen der Rockmusik, z. B. Elemente, Instrumente und stilistische Wurzeln sowie Materialien zu einer Theorie der Rockmusik, ihrer Soziologie, Ästhetik und Geschichte). * Frank Laufenberg, Ingrid Laufenberg: Frank Laufenbergs Hit-Lexikon des Rock und Pop., Ullstein Tb., Oktober 2002, ISBN 3-548-36362-8. * Steffen Siegel: Ein Rockstar kommt selten allein. Das fotografische Bandportrait. In: Ute Eskildsen, Christiane Kuhlmann (Hrsg.): A Star Is Born. Fotografie und Rock seit Elvis Presley, Göttingen 2010, S. 251–256, ISBN 978-3-86930-192-1. * Klaus Staib: Rockmusik und die 68er-Bewegung. Eine historisch-musikwissenschaftliche Analyse. Verlag Dr. Kovac, Hamburg 2009, ISBN 978-3-8300-4588-5. * Artemy Troitsky: Rock in Russland: Rock und Subkultur in der UdSSR, Hannibal-Verlag, Wien 1989, ISBN 3-85445-046-X. * Christa Zöller: Rockmusik als jugendliche Weltanschauung und Mythologie. Religion und Biographie. Bd. 2. Lit, Münster 2000, ISBN 978-3-8258-4517-9. === En franca === * Philippe Daufouy kaj Jean-Pierre Sarton, Pop music/rock, éditions Champ Libre, 1972 (ISBN 2-85184-202-1) * Nicolas Dupuy, Le Rock pour les Nuls, éditions First, 2009 (ISBN 978-2-7540-0819-8) * Fabien Hein, Le monde du rock. Ethnographie du réel, Bordeaux, IRMA/Éditions Mélanie Seteun, 2006 * Alain Lambert, Musique populaire et contre culture. Deuxième suite sur La loi du Rock de Claude Chastagner (en continuant de relire Rousseau), Musicologie.org, Montreuil 2009 * Daniel Lesueur, L'Héritage du rock'n'roll, 2003 * Florent Mazzoleni, L'Odyssée du Rock, 2004 * Florent Mazzoleni, Les racines du rock, Paris, Hors collection, 2008 (ISBN 978-2-258-07783-6), 160 paĝoj * Francis Métivier, Rock'n philo, Bréal, Paris, 2011 (ISBN 978 2 7495 3027 7), 406 paĝoj * Roger Pouivet, Philosophie du rock. Une ontologie des artefacts et des enregistrements, PUF, Paris, 2010 (ISBN 978-2-13-057364-7), 261 paĝoj * Jean-Marie Seca, 2001, Les Musiciens underground, Paris, PUF. * Nick Tosches, Héros oubliés du rock'n'roll, 2000 * Jean-Paul Bourre, Sexe, sang, et Rock'n roll, Ed. Camion Blanc, 2009 (ISBN 2-35779-022-9) * Volume ! La revue des musiques populaires, Bordeaux, Éditions Mélanie Seteun, 2002 à aujourd'hui. Rete. * Jérôme Alberola (2012), Les belles et les bêtes, Anthologie du rock au féminin, de la soul au metal Camion Blanc === En itala === * R. Bertoncelli, Enciclopedia Rock anni 50; anni 60; anni 70; anni 80; anni 90; 5 vol., Arcana, Milano. * R. Bertoncelli, Storia leggendaria della musica Rock, Giunti, Milano. 2010 * E. Gentile, A. Tonti, Dizionario del Pop Rock, Baldini&Castoldi, Milano. 2001 * F. Guglielmi, C. Rizzi, Grande Enciclopedia Rock, Giunti, Firenze. 2002 * G. Nanni, Rock progressivo inglese, Castelvecchi, Roma. 1998 * L. Signorelli, Heavy Metal I Classici, Giunti, Firenze. 2000 == Vidu ankaŭ == * [[Folkmuziko]] * [[Hipia revolucio]] * [[Listo de plej vendantaj muzikistoj]] * [[Pop-rokmuziko]] * [[Rokenrolo]] * [[Rokopero]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{citaĵo el la reto|url=https://bertilow.com/roko/ab.html|titolo=Rokmuzika terminaro|eldoninto=Bertilo|alirdato=2023-05-14|lingvo=eo}} * {{citaĵo el la reto|url=http://artista.ikso.net/eurokka/index.php|titolo=EUROKKA|alirdato=2023-05-14|lingvo=eo}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Rock music|revizio=1130043088}} {{Havenda artikolo|Rok-muziko}} {{Leginda|2023|6|5}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Rok-muziko| ]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] 4rqb23ok1bwwplo1f9c9b5p6awcked2 0 3759 9372861 8453052 2026-05-14T16:00:28Z Tiguliano 34250 9372861 wikitext text/x-wiki {{Minusklo}} '''soc.culture.esperanto''' estis la plej populara [[esperanto|esperanta]] [[novaĵgrupo]] en la [[Interreto]]; tio pro la fakto ke ĝi estis pri generalaj temoj; kompreneble la esperantaj pli specif-temaj novaĵgrupoj ne povis havi la saman popularecon.{{citon}} Ĝi ekzistis ekde marto de 1989, aŭ eble pli frue. Oni oficialigis la grupon marte de 1997 per voĉdono de 224 jesoj, 31 neoj, 1 neŭtrala, kaj 1 erara balotilo. Ofte aperas transafiŝoj inter sci.lang kaj aliaj planlingvaj grupoj. Laŭ ĝia statuto, oni diskutis en la grupo pri ĉio ajn en Esperanto aŭ pri Esperanto en ĉiu ajn lingvo.<ref>[http://www.esperanto.net/veb/sce.html La Statuto de soc.culture.esperanto]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Inter la ofte diskutitaj temoj troviĝis mondpolitiko, lingvaĵoj (ĝusta uzo de la [[akuzativo]] kaj la [[participo]]j ktp), kaj kiel oni funkciigas iun aŭ tiun programon pri la supersignoj. soc.culture.esperanto estis ligita kun la [[FidoReto|fidoreta]] „ESPERANTO“.<!-- Ĉu plu ekzistas tiu ligo aŭ publikaj kluzoj? Mi vidas, ke iu ankoraŭ skribas tie per fidoreta programaro. (aŭgusto 2009) --> Kompreneble nuntempe la homoj ne plu uzas la novaĵgrupojn, pro la popularigo de la Sociaj Retoj. == Eksteraj ligiloj == * * [http://www.esperanto.net/veb/sce.html]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} La [[fakdosiero]] de soc.culture.esperanto * *Rekte atingu [news:soc.culture.esperanto soc.culture.esperanto]n per via retumilo aŭ per [http://groups.google.com/groups?group=soc.culture.esperanto&hl=eo Google-Grupoj] == Fontindikoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado]] f52g26ixfrn14xbmd9b0rrbzt0gbpuq 0 3956 9373206 9319135 2026-05-15T09:58:26Z Agloforto 33570 ne plu alirebla paĝo 9373206 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Solen' ''' (''Solène'' laŭ franca ortografio) estas la [[artistnomo]] de '''Sylvie GASPARD''' (naskiĝis la {{daton|5|marto|1955}}; mortis la {{daton|12|oktobro|2000}} en [[Cardaillac]]), [[esperanto|esperantlingva]] [[aktorino]], [[reĝisoro|reĝisorino]] kaj [[verkisto|verkistino]] el [[Francio]].[[Dosiero:MeluzinaSolen.jpg|eta|dekstra|200ra|''Solen' prezentante "Meluzina"'']]Kiel filino de blindaj geesperantistoj ([[Iginio Gaspard]] kaj [[Jeanine Gaspard|Jeanine]]) Solen' jam en sia infanaĝo vizitis diversajn [[Esperanto-renkontiĝo]]jn kaj spertis la riĉan [[Esperanto-kulturo]]n en sia hejmurbo [[Parizo]]. Jam kiel 15-jarulino ŝi fervore gvidis teatran grupon en la lernejo. En [[1976]] ŝi eksubtenis la [[Teatro Esperanto de Parizo|Teatron Esperanto de Parizo (TESPA)]] per aktorado, okupado pri dekoroj, kostumoj, son- kaj lumtekniko kaj reĝisorado. Ekde 1978 ŝi ankaŭ aktivis en la Esperanta kabaredo [[La ruza kruĉo]] kaj redaktadis la teatran gazeton ''[[Kulisoj internaciaj]]''. En 1980 Solen' forlasis Parizon. Kune kun [[Arno Lagrange]] ŝi fondis la teatron [[La Krizalido]], kiu prezentadis dulingve: [[franca lingvo|france]] kaj [[Esperanto|Esperante]]. Ŝia lasta prezentaĵo estis ''Lasu neĝon fali'', kiun ŝi - jam tre malsana - prezentis en julio 2000 dum [[KAFE]]. Ŝia tre originala tombo kun ligna memorigilo <!--<ref>[http://www.ipernity.com/doc/arno.lagrange/2781273 Bildo de la tombo de Solen' en Kardajak']</ref> ne plu alirebla --> estas en [[Cardaillac]] ([[Lot]], [[Francio]]). == Famaj teatraĵoj, en kiuj ŝi partoprenis == * kun ''TESPA'': ** Andromaka (de [[Jean Racine]]) ** La justuloj (de [[Albert Camus]]) ** La kalva kantistino (de [[Eugène Ionesco]]) ** La fatomaŝino (de [[Jean Cocteau]]) * Kun ''La Krizalido'': ** Ĉu Dio bojas? / Dieu aboie-t-il ? (de [[François Boyer]]) ** La evento / L'événement (de [[Guy Foissy]]) ** Soleco / Solitude (de [[Emilija Lapenna]]) ** La forlasitino/ La délaissée (de [[Max Maurey]]) ** La Amanto/ L'Amant (de [[Harold Pinter]]) ** La plezuro disiĝi / Le plaisir de rompre (de [[Jules Renard]]) ** Meluzina / Mélusine (verkita de Solen') ** Lasu neĝon fali / Laissez tomber la neige! (de [[Pierrette Dupoyer]]) == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://arnolag.free.fr/Solen/i.htm Solen'] [[Kategorio:Esperanto-aktoroj]] [[Kategorio:Esperanto-reĝisoroj]] [[Kategorio:Francaj esperantistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1955]] [[Kategorio:Mortintoj en 2000]] qwimtl84szk0nqnmmb8dx04xhnqbuoo 0 5103 9372919 9280983 2026-05-14T19:17:02Z Sliwinski 12060 /* Mortoj */ Krzysztof Piesiewicz 9372919 wikitext text/x-wiki {{KalendaroMajo}} {{majo}} La '''14-a de majo''' estas la 134-a tago de la jaro (la 135-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 231 tagoj restas. Je la 14-a de majo okazis, interalie: == Eventoj == * [[1027]]: En katedralo de [[Reims]] [[Henriko la 2-a (Francio)|Henriko la 2-a]] kroniĝis kiel reĝo de Francio * [[1097]]: [[Unua krucmilito]]: sieĝo de [[İznik|Nicea]] komenciĝis * [[1264]]: [[Anglio]]: dum [[enlanda milito]] okazis batalo de [[Lewes]] * [[1483]]: [[Karlo la 8-a (Francio)|Karlo la 8-a]] kroniĝis kiel [[listo de francaj reĝoj|reĝo de Francio]] * [[1509]]: Franca armeo konkeris [[Venecia respubliko|Venecian respublikon]] en batalo de [[Agnadello]] * [[1560]]: Per venko de [[turkoj]] finiĝis batalo de [[Ĝerbao]] * [[1562]]: En [[Prago]] kroniĝis kiel ĉeĥa reĝo [[Maksimiliano la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Maksimiliano la 2-a]] * [[1590]]: [[Pollando]]: [[Cieszanów]] iĝis urbo * [[1607]]: [[Nordameriko]]: [[Jamestown (Virginio)]] fondiĝis kiel unua konstanta brita [[setlado|setlejo]] * [[1610]]: [[Parizo]]: katolika fanatikulo [[François Ravaillac]] murdis la francan reĝon [[Henriko la 4-a (Francio)|Henriko la 4-a]] * [[1643]]: Post morto de la franca reĝo [[Ludoviko la 13-a (Francio)|Ludoviko la 13-a]] ektronis lia pli aĝa 4-jara filo [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]] - [[regento|regentino]] iĝis la vidvino [[Anna de Aŭstrio]], ministro iĝis kardinalo [[Jules Mazarin]] * [[1772]]: Unua [[dispartigoj de Pollando|dispartigo de Pollando]] fare de [[Reĝlando Prusio]], [[Aŭstrio]] kaj la [[Rusia imperio]] — aŭstra armeo transpaŝis limojn de la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] * [[1796]]: [[Edward Jenner]] kiel unua aplikis [[vakcinado]]n kontraŭ [[variolo]] * [[1804]]: [[Ekspedicio de Lewis kaj Clark]] komenciĝis, kiu kiel unua atingis [[Okcidenta marbordo de Usono|okcidentan marbordon de Usono]] * [[1809]]: Dum la pola-aŭstra milito [[Lublin]] estis rekonkerita de [[poloj]] * [[1811]]: [[Paragvajo]] sendependiĝis (de [[Hispanio]]) * [[1869]]: En [[Aŭstrio-Hungario]] oni enkondukis 8-jaran devigan instruadon, limigis maksimuman nombron de lernantoj por [[klaso]] al 80, kaj senigis eklezion de superrigardo * [[1879]]: Usona astronomo [[Christian Heinrich Friedrich Peters]] malkovris asteroidon [[196 Filomelo|Filomelo]] * [[1894]]: Malfermo de la [[turo]] en [[Blackpool]], kiu tiutempe estis la plej alta [[konstruaĵo]] en la [[Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando]] * [[1900]]: La 2-a [[Somera Olimpiko 1900|Somera Olimpiko]] komenciĝis en [[Parizo]] * [[1908]]: [[Fratoj Wright|Wilbur Wright]] unuafoje [[flugmaŝino|ekflugis]] kun pasaĝero * [[1912]]: [[Kristiano la 10-a (Danio)|Kristiano la 10-a]] iĝis reĝo de Danio * [[1913]]: [[Unua Balkana milito]]: eŭropaj potencoj alterigis taĉmenton en senleĝe aneksita de [[Montenegro]] estinta turka fortreso [[Shkodër]] * [[1928]]: [[Samara provinco (Rusio)|Samara provinco]] estis fondita en [[RSFSR]] ([[Sovetunio]]) * [[Unua mondmilito]] ** [[1918]]: [[Urbestro]] de [[Kaburbo]], Sir Harry Hands, inaŭguris la duminutan silenton, kiel praktikon memore al la [[viktimo]]j de la [[milito]]; Roman Skirmunt estis komisiita krei novan registaron de [[Belorusa Popola Respubliko]] * [[1919]]: [[Ĉilio]]: en [[Koncepciono]] fondiĝis [[Universidad de Concepción]] * [[1919]]: [[Pola-ukraina milito]]: komenco de ofensivo de la pola armeo en Orienta [[Galicio]] * [[1920]]: [[Pola-bolŝevika milito|Soveta-Pola Milito]]: en [[Belorusio]] komenciĝis [[bolŝevikoj|bolŝevika]] ofensivo komandata de [[Miĥail Tuĥaĉevskij]] — haltigita de Pola Soldataro meze de aŭgusto en la [[Batalo de Varsovio (1920)|Batalo de Varsovio]] * [[1920]]: Laŭ iniciato de [[Stefan Żeromski]] fondiĝis [[Sindikato]] de [[pola literaturo|Polaj Literaturistoj]] * [[1920]]: En [[Varna]] fondiĝis Universitato pri Ekonomio - la plej malnova [[universitato]] pri [[ekonomio]] en [[Bulgario]] * [[1921]]: [[Komunista Partio de Ĉeĥoslovakio]] kreata (14-a ĝis 16-a de majo) * [[1926]]: [[Maja puĉo]]: pro kontraŭatako de la soldataro de [[Józef Piłsudski]] polaj regopovoj retiriĝis ĝis [[Wilanów]], kie vespere ĉefministro [[Wincenty Witos]] demisiis, kaj prezidento [[Stanisław Wojciechowski]] elposteniĝis favore al [[Maciej Rataj]] * [[1938]]: [[Ĉilio]] forlasis [[Ligo de Nacioj|Ligon de Nacioj]] * [[1938]]: Konsilio de la Ligo de Nacioj akceptis postulon pri redeklaro de la integra [[Neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtraleco]] de [[Svislando]] * [[1938]]: Antaŭ [[futbalo|futbala]] [[matĉo]] en [[Berlino]] kun [[germanoj]] reprezentantaro de [[angla nacia teamo de futbalo]] levis manojn laŭ germana-nazia saluto [[Heil Hitler]] direkte al honora loĝio, sur kiu sidis interalie [[Rudolf Heß]], [[Joseph Goebbels]] kaj [[Joachim von Ribbentrop]] * [[1938]]: [[Béla Imrédy]] formis registaron en [[Hungario]] * [[1939]]: [[Lina Medina]] iĝis la plej juna patrino de filo, kiel la plej juna [[adoleskanto]], pro frumatura [[pubereco]] * [[1939]]: Vizito de pola [[militisto|militista]] delegitaro en [[Parizo]] komenciĝis - la interparoloj fruktis pri precizigo de francaj [[alianco|aliancaj]] devoj * [[Dua mondmilito]] ** [[1940]]: [[Luftwaffe]] sinkigis ĉe la nederlanda marbordo la polan pasaĝeran ŝipon ''MS Chrobry''; [[batalo]] de [[akvobaraĵo]] [[Fermdigo|Afsluitdijk]] finiĝis - [[Wehrmacht]] malsukcesis; [[Batalo de Nederlando]]: rezulte de la [[Bombardado de Roterdamo dum la Dua Mondmilito|bombado de Roterdamo]] fare de [[Luftwaffe]] [[Nederlando]] [[kapitulaco|kapitulacis]] - bataloj en [[Zelando]] daŭris ĝis la 17-a de majo ** [[1941]]: en [[okupado|okupata]] parto de [[Francio]] germana polico faris unuan pli grandan surstratan homkaptadon de judaj viroj ({{unuo|3747}} kaptitoj) ** [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: al [[koncentrejo]] [[Majdanek]] [[germanoj]] alveturigis 320 [[judoj]]n kun pola kaj germana civitaneco ** [[1943]]: Germana polico [[pafekzekutado|pafekzekutis]] en Krynki 75 personojn; [[Volinia masakro]]: [[ukrainoj]] [[murdo|murdis]] en la tagoj 13-a kaj 14-a de majo en pola [[vilaĝo]] Niemilia ĉirkaŭ 200 personojn; japana [[submarŝipo]] sinkigis aŭstralian [[malsanuleja ŝipo]]n ''AHS Centaur'' - pereis 268 personoj el 332 sur la [[ferdeko]]; 8-a Aviada Armeo atakis havenon en [[Kilo (urbo)|Kilo]]; [[Sovetunio]]: en Sielce apud [[Okao]] ([[Rjazanja provinco]]) komenciĝis formiĝi pola 1-a Infanteria Divizio je la nomo al [[Tadeusz Kościuszko]] ** [[1944]]: sub germana [[okupado]] grupiĝo de [[Pola Enlanda Armeo]] de Stołpce ([[Minska regiono]]) venkis du [[brigado]]jn de sovetaj partizanoj; [[Litovio]] de [[Kaŭno]]: 36-a [[brigado]] de [[Pola Enlanda Armeo]] batalis por haltigi litovajn [[reprezalio]]jn kontraŭ [[poloj]] ** [[1945]]: [[Japanio]]: rezulte de usona aera bombatako bruliĝis kastelo en [[Urbo Nagoja]] sur [[Honŝu]]; [[Atlantiko]]: naviganta al Japanio kun [[ŝarĝo]] de 560&nbsp;kg da [[uranio]] la germana [[U-boato]] U-234 subiĝis al usonanoj; supera komandantaro de [[Aliancanoj]] en [[Italio]] informis Jugoslavian Armeon en [[Bari]], ke plua provizo por jugoslaviaj soldatoj estas ĉesigita; Balkana Fronto: dutaga [[Batalo de Poljana]] komencita; trupoj de jugoslavia 3-a Armeo, 14-a Sturma Divizio kaj 4-a operaca Zono post dutagaj bataloj konkeris [[Slovenj Gradec]] kaj Guštanj, kaj en [[Celje]]-regiono - Šoštanj ([[Občina Šoštanj]]), Slovenj Gradec kaj Dravograd ([[Občina Dravograd]]) - [[kapitulaco]] de 30-mila grupiĝo de germanaj-[[kunlaborismo|kunlaborismaj]] trupoj en [[Slovenio]] * [[1945]]: [[Postmilito]]: en [[Bukareŝto]] komenciĝis unua proceso de kvar rumanaj generaloj-[[militkrimo|militkrimuloj]] * [[1948]]: [[Deklaro de sendependeco de Israelo]] * [[1950]]: En [[Ĉeĥoslovakio]] komenciĝis subskribado de [[Stokholmo|Stokholma]] Alvoko, okaze de la Kongreso de Defendantoj de Paco - fine de majo 9 448 548 civitanoj ĝin subskribis * [[1954]]: En [[Hago]] estis subskribita [[konvencio]] pri protekto de la [[kultura heredaĵo]] dum armitaj konfliktoj * [[1955]]: [[Malvarma milito]]: subskribo de la [[Varsovia Pakto]] fare de [[Albanio]], [[Bulgario]], [[Ĉeĥoslovakio]], [[Germana Demokratia Respubliko]], [[Hungario]], [[Pollando]], [[Rumanio]] kaj [[Sovetunio]] * [[1962]]: [[Ateno]]: Hispana princo [[Johano Karlo la 1-a (Hispanio)|Johano Karlo la 1-a]] edziĝis al greka princino [[Sofia de Grekio]] * [[1963]]: [[Kuvajto]] aniĝis al [[Unuiĝintaj Nacioj]] * [[1970]]: La ĉefurbo de [[Dagestano]] [[Maĥaĉkalo]] serioze detruiĝis pro [[tertremo]] * [[1970]]: [[Okcidenta Germanio|Okcidentgermana]] terorista grupo liberigis de malliberejo sian membron [[Andreas Baader]] - la liberiĝo estas konsiderata kiel naskiĝo de la [[Rote Armee Fraktion|Frakcio Ruĝa Armeo]] * [[1973]]: [[NASA]]: lanĉo de la usona kosmostacio [[Skylab]] * [[1983]]: [[Sicilio]]: erupcio de la vulkano [[Etna]] * [[1983]]: [[Pollando]]: mortis [[abituro|abituranto]] [[Grzegorz Przemyk]], pro pribatitaj [[organo]]j fare de [[milico]] * [[1992]]: [[Janez Drnovšek]] iĝis ĉefministro de Slovenio * [[1993]]: [[Estonio]], [[Litovio]] kaj [[Slovenio]] aliĝis al la [[Konsilio de Eŭropo]] * [[1995]]: [[Tenzin Gyatso]], la 14-a [[Dalai-Lamao]] agnoskis [[Gedhun Choekyi Nyima]] la 11-a [[reenkarniĝo]] de la [[panĉen-lamao]] * [[1995]]: Blanka-ruĝa-blanka [[flago de Belorusio]] rezulte de referendumo estis anstataŭigita de alia standardo simila al tiu de [[Belorusa Soveta Socialisma Respubliko]] * [[1999]]: [[Malam Bacai Sanhá]] iĝis prezidento de [[Gvineo Bisaŭa]] * [[1999]]: Dum la [[bombado de NATO super Jugoslavio]] en [[Kosovo]] aviadiloj atakis [[konvojo]]n de [[rifuĝinto]]j - 87 homoj estis mortigitaj * [[2003]]: [[Dua Ĉeĉenia milito]]: sinmortiga atako de virino-[[kamikazo]] en [[Ĉeĉenio]] mortigis 18 homojn * [[2006]]: [[René Préval]] refoje iĝis prezidento de Haitio * [[2011]]: [[Michel Martelly]] iĝis prezidento de [[Haitio]] * [[2013]]: [[Angelina Jolie]] en "[[The New York Times]]" informis, ke ŝi duoble [[amputo|amputis]] [[mamo]]jn pro posedo de [[geno]] kaŭzanta malsanon je [[mama kancero]] * [[2015]]: Apelacia [[Kortumo]] en [[Beogrado]] decidis, ke [[Draguljob Mihajloviĉ]] estas rehabilitita * [[2016]]: Ukraina kantistino [[Ĝamala]] venkis la 61-an [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2016|Eŭrovido-Kantokonkurson]] en [[Stokholmo]] per la kanto "1944" pri la [[deportado]] de [[krime-tataroj]] * [[2017]]: [[Emmanuel Macron]] ĵurigita al la posteno de la [[prezidento de Francio]] * [[2019]]: Forpasis usona [[kato|katino]] [[Grumpy Cat]], konata de [[memeo]]j == Naskiĝoj == * [[1316]]: [[Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 4-a]], imperiestro de la Sankta Romia Imperio, reĝo de Germanio kaj Ĉeĥio (m. [[1378]]) * [[1601]]: [[Andreas Reyher]], germana pedagogo kaj presisto (m. [[1673]]) * [[1652]]: [[Johann Philipp Förtsch]], germana komponisto, kuracisto, ŝtatviro (m. [[1732]]) * [[1666]]: [[Viktoro Amadeo la 2-a de Savojo|Viktoro Amadeo la 2-a]], duko de Savojo (m. [[1732]]) * [[1699]]: [[Hans Joachim von Zieten]], prusa generalo (m. [[1786]]) * [[1710]]: [[Adolfo Frederiko (Svedio)|Adolfo Frederiko]], reĝo de Svedio (m. [[1771]]) * [[1727]]: (baptita) [[Thomas Gainsborough]], angla pentristo (m. [[1788]]) * [[1771]]: [[Robert Owen]], brita industriisto, [[filantropo]] kaj [[socialisto]] kontribuinta al [[kooperativo|kooperativa movado]] (m. [[1858]]) * [[1780]]: [[Jules de Polignac]], franca nobelo kaj [[ĉefministro (Francio)|ĉefministro]] (m. [[1847]]) * [[1812]]: [[Costache Negri]], rumana politikisto (m. [[1876]]) * [[1843]]: [[Gyula Vajda (historiisto)|Gyula Vajda]], hungara historiisto, pianisto, profesoro (m. [[1909]]) * [[1855]]: [[Eduard von Keyserling]], germana verkisto el [[germanaj baltoj]] (m. [[1918]]) * [[1855]]: [[Władysław Jougan]], pola kleriko, teologo kaj historiisto (m. [[1942]]) * [[1860]]: [[Jan Łoś]], pola lingvisto, [[slavistiko|slavisto]] (m. [[1928]]) * [[1863]]: [[Vilém Mrštík]], ĉeĥa verkisto kaj tradukisto (m. [[1912]]) * [[1867]]: [[Kurt Eisner]], germana politikisto [[socialdemokratio|socialdemokratia]] kaj publicisto (m. [[1919]]) * [[1867]]: [[Adam Stefan Sapieha]], pola kardinalo kaj senatano, papa [[ĉambelano]] (m. [[1951]]) * [[1867]]: [[Reinhold Schmidt]], germana instruisto, [[pioniro de Esperanto]], aŭtoro de esperantlingva dramo ''[[Gustaf Vasa]]'' (m. [[1948]]) * [[1868]]: [[Magnus Hirschfeld]], germana kuracisto kaj [[seksologo]] (m. [[1935]]) * [[1868]]: [[Sándor Papp]], hungara pentristo kaj grafikisto (m. [[1937]]) * [[1871]]: [[Vasil Stefanik]], ukraina poeto (m. [[1936]]) * [[1876]]: [[Alfred Kappelmacher]], aŭstra klasika filologo (m. [[1932]]) * [[1885]]: [[Otto Klemperer]], germana dirigento kaj komponisto (m. [[1973]]) * [[1897]]: [[Sidney Bechet]], usona klarnetisto kaj sopransaksofonisto, ĵaza komponisto (m. [[1959]]) * [[1902]]: [[Friedrich Schmiedl]], aŭstra raketopioniro (m. [[1994]]) * [[1903]]: [[Aurél Vajkai]], hungara [[etnografio|etnografo]] (m. [[1987]]) * [[1904]]: [[Marcel Junod]], svisa kuracisto, delegito de [[Ruĝa Kruco]] (m. [[1961]]) * [[1906]]: [[Gábor Péter]], hungara politikisto (m. [[1993]]) * [[1907]]: [[Aĝub Ĥan]], prezidento de Pakistano (m. [[1974]]) * [[1913]]: [[Sidney S. Culbert]], usona profesoro pri psikologio fiksinta [[nombro de Esperanto-parolantoj|nombron de Esperanto-parolantoj]] (m. [[2003]]) * [[1916]]: [[György Méhes (verkisto)|György Méhes]], hungara verkisto (m. [[2007]]) * [[1917]]: [[Lou Harrison]], usona komponisto influata de indonezia muziko kaj [[esperantisto]], kies esperantlingva ''La Koro Sutro'' aŭskulteblas en [[Interreto]] (m. [[2003]]) * [[1918]]: [[Marie Smith Jones]], lasta konata parolantino de [[ejaka lingvo]] (m. [[2008]]) * [[1922]]: [[Franjo Tuđman]], unua prezidento de Kroatio (m. [[1999]]) * [[1923]]: [[André Albault]], franca [[oftalmologio|okulkuracisto]], pioniro de [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaskismo]], diversrolulo en la [[Akademio de Esperanto]], vicprezidanto de [[Universala Medicina Esperanto-Asocio]], prezidanto de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]], redaktoro de "[[Internacia Pedagogia Revuo]]" kaj "[[Monda Kulturo]]", kunredaktoro de ''[[Dictionnaire Français-Espéranto]]'', kuntradukinto de la plurlingva ''[[Anatomia Nomenklaturo]]'', aŭtoro de ''[[Nova Helpalfabeto]]'' (m. [[2017]]) * [[1925]]: [[Oona O'Neill]], filino de [[Eugene O'Neill]] kaj edzino de [[Charlie Chaplin]] (m. [[1991]]) * [[1925]]: [[Gusztáv Herédi]], rumania hungara verkisto, redaktoro (m. [[1997]]) * [[1925]]: [[István Nemeskürty]], hungara verkisto, literaturisto, profesoro (m. [[2015]]) * [[1925]]: [[Lucian O. Meysels]], aŭstra kaj israela ĵurnalisto (m. [[2012]]) * [[1927]]: [[János Taub]], hungara reĝisoro, aktorpedagogo (n. [[2010]]) * [[1928]]: [[Władysław Hasior]], pola pentristo, skulptisto kaj scenografo (m. [[1999]]) * [[1933]]: [[László Kovács (kameraisto)|László Kovács]], hungara-usona [[kameraisto]] (m. [[2007]]) * [[1936]]: [[Ed Borsboom]], nederlanda [[germanistiko|germanistikisto]], [[Esperanto-verkisto]], aktivulo de [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]], kontribuinta al [[Internacia Esperanto-Instituto]] ĉe [[Andreo Cseh]], [[La Chaux-de-Fonds]] ĉe [[Claude Gacond]], [[Kvinpetalo]] ĉe [[Suzanne Bourot]] kaj [[Georges Lagrange]], ŝtata [[tradukisto]] por [[Esperanto]], aŭtoro de ''[[Vivo de Lanti]]'' kaj ''[[Vivo de Andreo Cseh]]'' (m. [[2025]]) * [[1939]]: [[Rupert Neudeck]], germana teologo kaj ĵurnalisto (m. [[2016]]) * [[1940]]: [[Trevor Steele]], aŭstralia [[instruisto]] kaj [[Esperanto-verkisto]], spertulo pri [[aborigeno]]j, [[Ĝeneralaj Direktoroj de UEA|Ĝenerala Direktoro de UEA]], membro de la [[Akademio de Esperanto]] * [[1942]]: [[István Kelemen (skulptisto)|István Kelemen]], rumania hungara skulptisto * [[1943]]: [[Endre Botár]], hungara aktoro * [[1943]]: [[Ólafur Ragnar Grímsson]], [[prezidanto de Islando|prezidento de Islando]], Alta Protektanto de [[UK 2013]] * [[1944]]: [[George Lucas]], usona filmisto * [[1945]]: [[Yochanan Vollach]], israela futbalisto * [[1946]]: [[Ágnes Tóth]], rumania hungara ĵurnalistino, verkistino, poetino * [[1949]]: [[Franz-Georg Rössler]], germana komponisto kaj instruisto, adepto de [[Analiza Skolo]], kontribuinta interalie al esperantlingva [[Turingio Internacia]] de [[Radio F.R.E.I.]] (m. [[2017]]) * [[1950]]: [[Dezső Benedek (antropologo)|Dezső Benedek]], usona antropologo, literatursciencisto, poligloto * [[1950]]: [[Zita Harmath]], rumania hungara pentristino kaj instruistino * [[1951]]: [[Lídia Molnár]], rumania hungara ornitologino * [[1953]]: [[Norodom Sihamoni]], reĝo de Kamboĝo * [[1955]]: [[Edith Konradt]], rumanlanda verkistino kaj tradukistino * [[1959]]: [[Patrick Bruel]], franca kantisto kaj aktoro, [[pokero|poker]]-ludanto * [[1960]]: [[Barbara Włodarczyk]], pola televida [[ĵurnalisto|ĵurnalistino]] * [[1963]]: [[Josef Vollberg]], germana teologo kaj eksa abato * [[1969]]: [[Cate Blanchett]], aŭstralia aktorino kaj reĝisorino * [[1971]]: [[Sofia Coppola]], usona aktorino kaj filmreĝisorino * [[1979]]: [[Bleona Qereti]], albana kantistio, aktorino, modelo * [[1984]]: [[Mark Zuckerberg]], usona [[interreto|interreta]] entreprenisto, fondinto de [[Facebook]] * [[1996]]: [[Martin Garrix]], nederlanda [[diskĵokeo]] kaj [[muzikproduktisto]] == Mortoj == * [[649]]: [[Teodoro la 1-a (papo)|Teodoro la 1-a]], greka papo, [[monaĥo]] * [[873]]: [[Adalvino (Salcburgo)|Adalvino]], abato, misiisto kaj ĉefepiskopo de Salcburgo * [[964]]: [[Johano la 12-a]], papo de [[Katolika Eklezio]] (n. ĉirkaŭ [[937]]) * [[1219]]: [[Vilhelmo Marshal (1-a grafo de Pembroke)]], batalisto kaj politikisto (n. [[1146]]) * [[1294]]: [[Jan la 1-a (Brabanto)|Jan la 1-a]], germana duko de [[Brabanto]] (n. [[1253]]) * [[1565]]: [[Nikolaus von Amsdorf]], germana teologo kaj reformisto (n. [[1483]]) * [[1610]]: [[Henriko la 4-a (Francio)|Henriko la 4-a]], reĝo de Francio (n. [[1553]]) * [[1643]]: [[Ludoviko la 13-a (Francio)|Ludoviko la 13-a]], reĝo de Francio (n. [[1601]]) * [[1736]]: [[Louis Auguste de Bourbon]], eksteredza filo de la franca reĝo [[Ludoviko la 14-a]] (n. [[1670]]) * [[1831]]: [[Wacław Seweryn Rzewuski]], pola vojaĝisto, [[orientalisto]], poeto, [[rajdado|rajdisto]] kaj spertulo pri [[ĉevalo]]j (n. [[1784]]) * [[1833]]: [[Johann Wilhelm Cornelius von Königslöw]], germana orgenisto kaj komponisto (n. [[1745]]) * [[1847]]: [[Fanny Hensel]], germana komponistino (n. [[1805]]) * [[1851]]: [[Christian Friedrich Tieck]], germana skulptisto (n. [[1776]]) * [[1860]]: [[Ludwig Bechstein]], germana verkisto, bibliotekisto kaj arkivisto (n. [[1801]]) * [[1866]]: [[Henrik Weber]], hungara pentristo, altlerneja instruisto (n. [[1818]]) * [[1878]]: [[Okubo Toshimichi]], japana [[samurajo]] kaj politikisto, kunfondinto de la moderna Japanio (n. [[1830]]) * [[1881]]: [[Mary Seacole]], jamajka [[flegado|flegistino]], rolinta en la [[krimea milito]] (n. [[1805]]) * [[1887]]: [[Lysander Spooner]], usona [[individuisma anarkiismo|individuisma anarkiisto]], entreprenisto, juristo, [[politika filozofio|politika filozofo]], [[aboliciismo|aboliciisto]], adepto de [[jurnaturalismo]] (n. [[1808]]) * [[1899]]: [[Lars Fredrik Nilson]], sveda kemiisto (n. [[1840]]) * [[1906]]: [[Carl Schurz]], germana-usona juristo, politikisto kaj reformisto (n. [[1829]]) * [[1910]]: [[Heinrich Mattoni]], ĉeĥa entreprenisto kaj industriisto (n. [[1830]]) * [[1912]]: [[Frederiko la 8-a (Danio)|Frederiko la 8-a]], reĝo de Danio (n. [[1843]]) * [[1912]]: [[August Strindberg]], sveda verkisto (n. [[1849]]) * [[1920]]: [[Władysław Bartkowiak]], pola [[serĝento]] kaj piloto, partoprenanta la [[ribelo de Grandpolujo|ribelon de Grandpolujo]] kaj la [[pola-bolŝevika milito|Sovetan-Polan Militon]] (n. [[1900]]) * [[1925]]: [[Henry Rider Haggard]], angla verkisto (n. [[1856]]) * [[1931]]: [[Viktor Dyk]], ĉeĥa verkisto kaj ĵurnalisto (n. [[1877]]) * [[1935]]: [[Magnus Hirschfeld]], germana kuracisto kaj seksologo (n. [[1868]]) * [[1940]]: [[Emma Goldman]], usona [[anarki-komunismo|anarki-komunistino]] (n. [[1869]]) * [[1943]]: [[Henri La Fontaine]], belga juristo, laŭreato de [[Nobel-premio pri paco]] (n. [[1854]]) *[[1944]]: [[Edel Mary Quinn]], irlanda misiistino * [[1945]]: [[András Arató]], hungara ĵurnalisto kaj poeto (n. [[1913]]) * [[1959]]: [[Sidney Bechet]], usona [[saksofono|saksofonisto]], [[klarneto|klarnetisto]] kaj ĵaza komponisto (n. [[1897]]) * [[1970]]: [[Lajos Daróczi]], rumania hungara ĵurnalisto (n. [[1903]]) * [[1971]]: [[Vilmos Csutak]], hungara historiisto (n. [[1874]]) * [[1972]]: [[Romas Kalanta]], litova studento, kiu [[sinbruligo|sinbruliĝis]] proteste kontraŭ okupado de [[Litovio]] fare de [[Sovetunio]] (n. [[1953]]) * [[1973]]: [[Raymond Schwartz]], franca bankoficisto, [[Esperanto-verkisto]], humuristo, aŭtoro de la romano ''[[Kiel Akvo de l' Rivero]]'', gvidinta kabaredojn kiel [[Verda Kato]] aŭ [[Tri koboldoj]] (n. [[1894]]) * [[1979]]: [[José Camón Aznar]], hispana historiisto, filozofo, verkisto, profesoro pri la [[historio de arto]] (n. [[1898]]) * [[1983]]: [[Grzegorz Przemyk]], pola [[opozicio (politiko)|opozicia]] mezlernejano kaj poeto (n. [[1964]]) * [[1986]]: [[Zsuzsanna László]], rumania hungara pentristino, muzeologino (n. [[1949]]) * [[1987]]: [[Rita Hayworth]], usona aktorino kaj dancistino (n. [[1918]]) * [[1988]]: [[Willem Drees]], nederlanda [[Demokrata Socialismo|socialdemokrato]], malliberigita de [[Buchenwald]], ĉefministro de Nederlando partopreninta la 30-an [[SAT]]-Kongreson en [[Roterdamo]] (n. [[1886]]) * [[1994]]: [[Jiří Vítězslav Šamla]], ĉeĥa esperantisto, oficisto de radio-stacio en [[Brno]], parolisto de [[Verda Stacio]], filo de [[Marie Strejčková-Šamlová]], poeto, tradukisto (n. [[1913]]) * [[1998]]: [[Frank Sinatra]], usona kantisto kaj aktoro (n. [[1915]]) * [[2009]]: [[Monica Bleibtreu]], aŭstra aktorino, profesorino pri aktorado kaj scenaristino (n. [[1944]]) * [[2013]]: [[Asghar Ali Engineer]], barata socia aktivulo aparte engaĝiĝinta pri interkontaktoj kaj interpaciĝoj inter hinduistoj kaj islamanoj, ricevinto de la [[premio de ĝusta vivmaniero]] (n. [[1939]]) * [[2015]]: [[B.B. King]], usona blusa gitaristo, kantisto kaj [[kantverkisto]] (n. [[1925]]) * [[2018]]: [[Tom Wolfe]], usona verkisto kaj ĵurnalisto (n. [[1931]]) * [[2019]]: [[Sven Lindqvist]], sveda ĵurnalisto, doktoro pri historio de [[literaturo]] (n. [[1932]]) * [[2019]]: [[Tim Conway]], usona komikulo, filma kaj televida aktoro (n. [[1933]]) * [[2024]]: [[Alice Munro]], kanada verkistino Nobelpremiita (n. [[1931]]) * [[2026]]: [[Krzysztof Piesiewicz]], pola juristo, advokato, filma scenaristo, politikisto kaj senatoro (n. [[1945]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** [[Sankta Matiaso|Matiaso]], [[apostolo]], martiro * [[Liberio]], Tago de Unueco * [[Pollando]]: Tago de [[Farmacio|Farmaciisto]] * [[Svedio]]: Tago de [[Signolingvo]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''14-a de majo''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:14-a de majo| ]] [[Kategorio:Majo|14]] [[Kategorio:14-a tago de la monato|#05]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0514]] 1sq4ne1t0xcmxacomn2bieuv5k21sz5 0 7496 9373047 9332013 2026-05-15T01:42:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373047 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Lingvo=Gvarania lingvo |Propra_nomo={{lang|gn|avañe'ẽ}} |Landoj= [[Paragvajo]], [[Argentino]], [[Bolivio]], [[Brazilo]] |Denaske= |Fremdlingve= |Parolantoj=4 ĝis 5 milionoj |Klasifiko=[[Tupiaj lingvoj]] |Fam2=[[Tupi-Gvaraniaj lingvoj]] |Fam3=Gvarania lingvo |Oficiala lingvo= {{Paragvajo}}<br />{{Bolivio}} |Reguligita de= |Mapo =América do Sul - Língua Guarani.PNG |Mapopriskribo =Disvastiĝo de la gvarania Brune: En Paragvajo Ruĝe: Landoj en kiuj estas parolata la gvarania |Skribo= [[Gvarania alfabeto]] ([[Latina alfabeto]]) |Koloro= Amerika |ISO1= gn |ISO2B= grn |ISO2T= |SIL= grn }} La '''gvarania lingvo''' ({{lang-gn|avañe'ẽ|ligilo=ne}} ''"la lingvo de la homoj"'') estas lingvo el la [[Tupi-Gvaraniaj lingvoj|Tupi-Gvarania]] familio. La gvarania estas nacia lingvo de [[Paragvajo]] (la [[Hispana lingvo|hispana]] kaj la gvarania estas la oficialaj lingvoj). La gvarania lingvo estas parolata ankaŭ en norda [[Argentino]], en okcidenta [[Bolivio]] kaj en suda kaj sudokcidenta [[Brazilo]], inkluzive de la urbo [[San-Paŭlo]] de ĉirkaŭ 200 homoj en aparta kvartalo. Oni taksas, ke 6 milionoj da homoj parolas gvaranie. Ekzistas ĉirkaŭ 4 ĝis 5 milionoj da parolantoj de la gvarania. Maksimumaj taksoj eliras de ĝis 7 milionoj, ĉe kio ankaŭ estas nombrataj personoj, kiuj havas nur malgrandetajn scipovojn de la gvarania, kio ofte okazas ekzemple ĉe la loĝantoj de urboj en Paragvajo. En Paragvajo, tial ke 90 % de la loĝantaro parolas gvaranie, la lingvo estas uzata kiel lingvo de lernado kune kun la hispana lingvo. En diversaj lingvoj estas uzataj vortoj kiuj el hodiaŭa vorto de la gvarania lingvo estiĝis aŭ tre similas. Tiuj vortoj venas pere de la [[Hispana lingvo|hispana]] kaj [[Portugala lingvo|portugala]] al diversaj lingvoj, kiel la germana, sorabaj ktp., kaj devenas aŭ el dialektoj de la gvarania, kiuj estis parolitaj en Paragvajo, Argentino, Bolivio aŭ Brazilo, aŭ el tre proksime parenca [[Tupia lingvo|Tupia]], kiel ekzemple: [[kapibaro]], [[jaguaro]], [[jaguarundio]], [[tapiro]], [[ananaso]], [[manioko]], [[marako]], [[marakujo]], [[nanduo]] aŭ [[piranjo]]. La [[lingvolernejo]] Supera Instituto pri Lingvoj (ISL, [[d:Q24273526]]) de la [[Nacia Universitato de Asunciono]] en [[Paragvajo]] estas la unusola tiaspece en la mondo kiu oferas diplomon pri la gvarania lingvo. == Historio == La gvarania lingvo jam estis uzata en la [[Hispanio|hispania]] [[Koloniismo|kolonia epoko]] por la kristana [[misiigo]] kiel [[Skribata lingvo|skribolingvo]]. La [[Jezuita ŝtato]] en la hispania kolonia epoko, kiu ĉefe ampleksis parton de la hodiaŭa orienta Paragvajo kaj la hodiaŭan argentinan provincon [[Provinco Misiones|Misiones]], favoris la gvaranian lingvon, ĉar la [[Jezuitoj]] forte limigis la almigradon de blankaj setlantoj kaj uzadis la gvaranian lingvon kiel ekskludan lingvon. En la sekulara provinco Paragvajo ĉirkaŭ [[Asunción]] kontraŭe la gvarania lingvo restis ja la dominanta ĉiutaga lingvo de la loĝantaro – ĉar la nombro de setlantoj de hispana deveno estis relative malgranda kaj tiuj miksiĝis kun la indiĝenoj – sed la oficiala lingvo tie estis eksklude la [[Hispana lingvo]], kiu influis la parolatan gvaranian lingvon multrilate. Kun la fino de la Jezuitaj redukcioj en la jaro [[1767]] la gvarania lingvo perdis ankaŭ tie sian apartan pozicion. Ankaŭ en la sendependa Paragvajo la hispana restis la unusola [[oficiala lingvo]]. La gvarania lingvo estis konsiderata ja kiel grava kultura trajto de la paragvaja nacio, sed ĝia uzado restis limigita al la buŝa uzado kaj la literaturo de ĉefe folklora karaktero. [[Dosiero:Libros_en_guarani.JPG|eta|dekstra|Libroj en la [[gvarania lingvo]]]] [[Dosiero:Church of the Pater Noster gn.jpg|dekstra|eta|La [[Patronia]] en la [[gvarania lingvo]], en la [[kapelo]] de la [[Patronia]] en [[Jerusalemo]]]] Nur en la pli juna tempo oni komencis en Paragvajo ekuzadi la gvaranian lingvon ankaŭ en la eduka sistemo kaj kiel oficialan lingvon kaj unuecigi la diversajn uzitajn ortografiajn sistemojn al unu kiel eble plej [[Fonetiko|fonetika]] [[ortografio]]. == Dialektoj == La kun distanco plej vaste disvastiĝinta variaĵo de la gvarania lingvo estas la ''paragvaja gvarania'' [gug], kiu estiĝis el la lingvo de la almenaŭ parte hispane [[Kultura asimiliĝo|kulture asimilitaj]] loĝantoj kaj de la kolonie sekulara provinco Paragvajo kaj de la Jezuita ŝtato kaj sekve montras variajn hispanajn influojn. Ĝi havas (laŭ [[SIL internacia|SIL]]) 4,6 milionojn de kulture [[Mestizo|mestizaj]] parolantoj. La paragvaja gvarania estis parolata pli frue ankaŭ en la argentinaj provincoj Misiones kaj [[Corrientes]] kaj limantaj regionoj de Brazilo, sed estas forŝovita tie hodiaŭ sub la indiĝena loĝantaro grandparte de la Hispana resp. Portugala. Sekve de almigrado el Paragvajo ekzistas tamen ankaŭ hodiaŭ en Argentino kaj Brazilo granda nombro de parolantoj de la paragvaja gvarania. Sendepende de la Paragvaja gvarania estas parolataj de [[Indiĝenaj popoloj|indiĝenaj grupoj]], kiuj alkalkulas sin al la popolo de la [[Gvaranioj (popolo)|Gvaranioj]], nombro de variaĵoj de la gvarania, kiuj parte tre forte distingiĝas unu disde la aliaj kaj hodiaŭ plej ofte nur havas relative malgrandan nombron de parolantoj: * [[Simba-Gvarania]] [gnw] (en Bolivio, 7.000 parolantoj laŭ SIL) * [[Chiriguano]]/Gvarajo-Gvarania [gui] (50.000 paroantoj, el kiuj 34.000 en Bolivio kaj la resto en Argentino kaj Paragvajo) * [[Mbyá]]-Gvarania [gun] (16.000 parolantoj, el kiuj 8.000 en Paragvajo, la resto en Brazilo kaj Argentino) En pli vasta senco estas variaĵoj de la Gvarania ankaŭ: * [[Aché]] aŭ Guayaqui [guq] (1.500 en Paragvajo) * [[Kaiwá]] [kgk] (15.000 en Brazilo) * [[Chiripá]] aŭ Ñandeva [ndh] (7.000 en Paragvajo, 5.000 en Brazilo) * [[Xetá]] [xet] (en Brazilo, preskaŭ formortinta) Dum ke okazas en Bolivio, Argentino kaj Brazilo kreskanta asimiliĝo de la parolantoj de ĉi tiuj variaĵoj de la gvarania lingvo al la hispana resp. portugala lingvoj, okazas en Paragvajo ĉefe [[Kultura asimiliĝo|asimiliĝo]] al la paragvaja gvarania. == Gvarania lingvo en Paragvajo == Kune kun la hispana estas la gvarania en Paragvajo oficiala lingvo. La konstitucio de 1992, per kiu la gvarania lingvo estis difinita kiel aldona oficiala lingvo, estas ja unu el la malmultaj oficialaj tekstoj, kiuj estis tradukitaj en la gvaranian lingvon. Oficiale Paragvajo validas kiel dulingva. La realeco estas tamen pli komplika. Preskaŭ neniu parolas unu el la lingvoj en ĝia pura formo. Pli kleraj, urbaj, [[eŭropcentrismo|eŭropcentraj]] tavoloj parolas [[Río-de-la-Plata-hispana lingvo|rioplatensan hispanan]] kun enmiksitaj gvaraniaj frazoj, dum ke malpli kleraj, kamparaj, kamparanaj tavoloj parolas gvaranion kun fortaj partoj de hispana vortoprovizo, kiu estas konata kiel [[Jopara]] [{{IPA|dʒopaˈɾa}}]. La lerneja edukado okazas per la hispana lingvo, sed krome la gvarania estas instruata kiel plia fako. Laŭ la popolnombrado de 1992 en Paragvajo estas parolataj la sekvaj lingvoj: * Gvarania: 1,6 Mio. (39,3 %) * Gvarania kaj hispana: 2 Mio. (48,9 %) * Hispana: 260.000 (6,4 %) Sed devas esti atentata, ke la kompetento en ambaŭ lingvoj plej ofte ne estas la sama. Multaj homoj nomas sin dulingvaj, kvankam ili regas nur unu el la lingvoj. Pro la kreskanta uzado de la gvarania ankaŭ en la eduka sistemo kaj kiel oficiala lingvo oni parte konsideris la fakton, ke pli ol 80 % de la paragvaja loĝantaro estas gvaranilingvaj kaj sufiĉe granda parto havas nur rudimentajn scipovojn de la hispana. == Skribo kaj alfabeto == {{Ĉefartikolo|Gvarania alfabeto}} Kvankam la gvarania lingvo jam estis skribita antaŭ 350 jaroj je misiaj celoj, nur ekde kongreso en Montevideo en 1950<ref name="languagesgulper">[http://www.languagesgulper.com/eng/Guarani.html Artikolo pri la gvarania lingvo en "languagesgulper"] enhavas ĉapitrojn pri la fonologio resp. skribo kaj ortografio {{ref-en}}</ref> ĝia alfabeto estas normigita. Ĝia alfabeto estas varianto de la [[latina alfabeto]], sed kun kelkaj diakritaj signoj.<ref>[http://www.omniglot.com/writing/guarani.htm Artikolo ĉe "omniglot"] {{ref-en}}</ref> Ĝi konsistas el 33 literoj, el kiuj 12 estas vokaloj kaj 21 - konsonantoj. La ĉefa diakrita signo estas la [[tildo]], kiu estas uzata ĉe la 6 nazalaj vokaloj ''ã, ẽ, ĩ, õ, ũ, ỹ'' kaj ''ñ''. Krome la vokaloj ''á, é, í, ó, ú, ý'' estas uzataj, se la [[akcento]] de la vorto ne troviĝas sur la lasta silabo. == Fonetiko kaj fonologio == La gvarania permesas nur silabojn, kiuj konsistas el vokalo aŭ konsonanto plus vokalo; silaboj, kiuj finiĝas per konsonanto aŭ du aŭ pli da konsonantoj kune (krom "digrafoj"), ne eblas. Tio korespondas al la skemo (C)V(V). === Vokaloj === {| | {| class="wikitable" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" !Ortografio !Prononco |- |a || [{{IFA|a}}] |- |e || [{{IFA|ɛ}}] |- |i || [{{IFA|i}}] |- |o || [{{IFA|ɔ}}] |- |u || [{{IFA|u}}] |- |y || [{{IFA|ɨ}}] |} | {| class="wikitable" |+Buŝaj kaj nazaj vokaloj<ref name="languagesgulper"/> ! !! Antaŭa !! Centra !! Malantaŭa |- align=center | '''Alta''' || {{IFA|/i/, /ĩ/}} || {{IFA|/ɨ/, /ɨ̃/}} || {{IFA|/u/, /ũ/}} |- align=center | '''Meza''' || {{IFA|/e/, /ẽ/}} || || {{IFA|/o/, /õ/}} |- align=center | '''Malalta''' || || {{IFA|/a/, /ã/}} || |} |} La ''y'' estas vokalo inter [i] kaj [u], kiu ankaŭ ekzistas en la pola, rusa kaj turka (tie: ''i'' sen punkto). Krome ekzistas de ĉiuj 6 vokaloj ankaŭ nazalaj variaĵoj (''ã, ẽ, ĩ, õ, ũ, ỹ''). La nazalaj vokaloj estas distingivaj nur en akcentata silabo, la antaŭtonaj vokaloj nazaliĝas pro [[Asimilo (fonetiko)|nazala asimilo]] antaŭ sekvaj nazalaj vokaloj aŭ nazalaj konsonantoj, en aliaj kazoj ili estas nenazale prononcataj. === Konsonantoj === {| class="wikitable" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" ! Ortografio ! Prononco |- | colspan="2" | [[Naza konsonanto|Nazaloj]] |- | m || [{{IFA|m}}] |- | n || [{{IFA|n}}] |- | ñ || [{{IFA|ɲ}}] |- | g̃ (ankaŭ ng) || [{{IFA|ŋ}}] |- | colspan="2" | Nevoĉaj [[plozivo]]j |- | p || [{{IFA|p}}] |- | t || [{{IFA|t}}] |- | k || [{{IFA|k}}] |- ||| |- | ' || [{{IFA|ʔ}}] ([[glota halto]]) |- | colspan="2" | [[Frikativo]]j |- | v || [{{IFA|ʋ}}] |- | s || [{{IFA|s}}] |- | ch (ankaŭ x) || [{{IFA|ʃ}}] |- | h || [{{IFA|h}}] |- | colspan="2" | [[Frapeto]] |- | r || [{{IFA|ɾ}}] |- | colspan="2" | Nazalo + Plozivo |- | mb || [{{IFA|mb}}] |- | nd || [{{IFA|nd}}] |- | ng || [{{IFA|ŋg}}] |- | colspan="2" | [[Alproksimanto]] |- | j || [{{IFA|ɟ}}] |- |g |[{{IFA|ɰ}}] |- |gu |[{{IFA|w}}] |} '''Vidu ankaŭ:''' [[Gvarania alfabeto]] === Nazala sandio === Pro [[eŭfonio|eŭfoniaj]] kialoj vortoj estas grupigataj en oralajn kaj nazalajn. Vorto estas nazala, se ĝi havas almenaŭ unu el ĉi tiuj nazalaj literoj: ã - ẽ - ĩ - õ - ũ - ỹ - g̃ - m - mb - n - nd - ng - nt - ñ , kaj ĉiuj aliaj estas oralaj. Nazala vorto ricevas alian version de prefiksoj kaj postpozicioj. Ekz. la postpozicioj ''pe'', ''ta'' fariĝas ''me'' resp. '' nda'' post nazalaj vortoj. Ĉe tio ŝanĝiĝas /j,k,nd,mb/ al /ñ,ng,n,m/, ekz. ''nde póra'' „via fantomo“, ''ne porã'' „Vi estas bela“.<ref>''Nordhoff'', paĝo 22</ref> === Akcento kaj eklipso === La akcento troviĝas ĉefe sur la lasta silabo de la radiko, la sufikse aldonitaj gramatikaj morfemoj estas neakcentataj ([[Enklizo|enklize]]). Apartaĵo estas certa maniero de la [[konsonanta mutacio]], la ''eklipso'': Multaj vortoj, kiuj komenciĝas per /t-/, ŝanĝas ĉi tiun komencan sonon, se ili dependas de aliaj vortoj aŭ estas kunmetataj kun ili: {| class="wikitable" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" ! Gvarania || Esperanto || Gvarania || Esperanto || Gvarania || Esperanto |- | tape || vojo || che rape || mia vojo || hape || lia/ŝia/ĝia vojo |- | téra || nomo || nde réra || via nomo || héra || lia/ŝia/ĝia nomo |- | tetyma<ref name="nordhoff-oszillation">''Nordhoff: Oszillation'', paĝoj 21-22 (Sed ni uzas ĉi tie la normalan ortografion, nome sen liga streketo.)</ref> || kruro || che retyma<ref name="nordhoff-oszillation"/><br />Mario retyma<ref name="nordhoff-oszillation"/> || mia kruro<br />kruro de Mario || hetyma<ref name="nordhoff-oszillation"/> || lia/ŝia/ĝia kruro |} La formo ''tetyma'' estas uzata nur, se la ''kruro'' estas ne posedata. Se la posedanto estas tria persono, ne estas grava aŭ estas nekonata, tiam estas uzata la formo ''hetyma'' post la koncerna vorto, dum ke estas uzata ĉe unua kaj dua persono aŭ antaŭe menciita persono la formo ''retyma''.<ref name="nordhoff-oszillation"/> Ekzistas kelkaj substantivoj, kiuj ne havas /t-/ en la bazaj formoj, sed tamen havas tian ŝanĝon. {| class="prettytable" ! Gvarania || Esperanto || Gvarania || Esperanto || Gvarania || Esperanto |- | óga || domo || ñande<sup style="font-size:80%;">i</sup> róga || nia<sup style="font-size:80%;">i</sup> domo || hóga || lia/ŝia/ĝia domo |} <sup style="font-size:80%;">i</sup> Tio estas tiel nomata inkluda formo. Tio estas, ke alparolata persono estas inkludata. (mi+ci/vi resp. mia+cia/via) Sed ankaŭ ekzistas kelkaj neregulaj substantivoj kun du formoj, ekz. * túva „patro“ → che ru „mia patro“ Ĉe verboj la uzata formo dependas de la hierarkio de la personoj (1.>2.>3.). Se verbo estas transitiva kaj la aganto (germane ''Agens'') staras pli malalte en la hierarkio ol la suferanto (germane ''Patiens''), tiam estas uzata la formo je r-, dum ke en ĉiuj aliaj kazoj estas uzata la formo je h-.<ref name="nordhoff-oszillation"/> Vidu ankaŭ en la ĉapitro [[#Persona hierarkio kaj markiloj|Persona hierarkio kaj markiloj]]. * ''Che ahecha ichupe.'' „Mi vidas lin.“ * ''Ha'e cherecha.'' „Li vidas min.“ == Gramatiko == En gvarania lingvo estas ne tiel forte distingataj substantivoj kaj verboj kiel en Esperanto kaj multaj eŭropaj lingvoj. La gvarania estas forte [[Aglutina lingvo|aglutina]] resp. [[polisinteza lingvo|polisinteza]] lingvo, tio estas, oni uzas multajn [[afikso]]jn. === Substantivoj === Ne ekzistas iuj [[Genro (gramatiko)|genroj]] en ĉi tiu lingvo. Ankaŭ difinita artikolo ne ekzistas. Anstataŭ [[kazo]]j kaj [[prepozicio]]j en gvaranio estas uzataj sufiksoj kaj postpozicioj. Distingo inter [[singularo]] kaj [[pluralo]] povas esti esprimata, sed la finaĵo por la pluralo (''-kuéra'', nazale ''-nguéra'') estas malofte uzata. La plej gravaj finaĵoj ĉe substantivoj estas la sekvaj: * ''-gua'' „el (deveno)“, ekz. ''ka'aguygua'' „el arbaro“ * ''-gui''<ref name="nordhoff-postpositionen"/> „de; el (loke); pro“; ekz. ''Perugui'' „de Pedro“. Ĉe pronomoj ĝi havas la formon ''-hegui'', ekz. ''Nde mitãve chehegui.'' „Vi estas pli juna ol mi.“ ** ''Ha-á ta kavaju ári gui.'' „Mi falos de sur ĉevalo.“<ref name="cause"/> ** ''Omano ñembyahýigui.'' „Li mortis pro malsato.“<ref name="cause"/> ** ''-guive'' ... ''-peve'' (nazale ''meve'', loke kaj tempe) „de ... al/ĝis“, ekz. ''Aretéguive Peru hasymi.'' „Ekde la festo Pedro estas malsana.“; ''Jajoechapeve.'' „Ĝis revido.“ * ''-icha'' „kiel“, ekz. ''yvágaicha hovy'' „blua kiel la ĉielo“ * ''-ndive'', ''-ndi'' „kun; per“, ekz. ''Perundive'' „kun Pedro“ * ''-pe''<ref name="nordhoff-postpositionen">''Nordhoff: Postpositionen'', paĝoj 38-40</ref> (nazale ''-me'', loke kaj tempe) „en/sur/ĉe; al; -n (ĉe pronomoj kaj personoj)“, ekz. ''ógape'' „en (la) domo“, ''che rógape'' „en mia domo“ ** ''Ame'ẽ mitãme kamby.'' „Mi donas al la infano lakton.“ ** ''Ahecha Perupe.'' „Mi vidas Pedron.“ * ''-rehe''<ref name="nordhoff-postpositionen"/>, ''-re'' „sur, kun, tra, pro“ ** ''-rehe'ỹ'', ''-'ỹre''<ref>Ĉilasta laŭ Vikivortara artikolo [[:wiktionary:en:-'ỹre|-'ỹre]]</ref> „sen“ * ''-rupi''<ref name="nordhoff-postpositionen"/> „tra; pro; ĉirkaŭ“ (loke kaj tempe), ekz. ''Peru oguatami ka'aguýrupi'' „Pedro promenetas tra arbaro.“ Krome ekzistas kelkaj postpozicioj: * ''aja'', ''jave'' „dum“, ekz. ''Arahaku aja ha'yta jepi ypápe.'' „Dum la somero mi naĝas ofte en lago.“ * ''ári'' „sur“ (loke), ekz. ''Kalu igústo oho kavaju ári.'' „Karlo ŝatas rajdi sur ĉevalo.“ * ''guýpe'' „sub“ (loke), ekz. * ''jerere'', ''jererehe'' „ĉirkaŭ“ (loke) * ''kotyo'', ''ngotyo'' „en la direkto, al“ (loke) * ''mboyve'' „antaŭ“ (tempe) * ''pegua'' „de“, estas eĉ kombino el ''-pe'' kaj ''-gua'' kaj esprimas devenon. * ''rangue'' „anstataŭ“ * ''rire'' „post“ (tempe), ekz. ''Peru ohojevy heta ára rire.'' „Post longa tempo Pedro revenis.“ Normale postpozicioj staras rekte post la substantivo. Sed ''guarã'' „por“ estas kombinata kun la finaĵo -''pe'' resp. -''ve'', ekz. ''Agueru ko kamby nde mită'ipe guarã.'' „Mi alportas ĉi tiun lakton por via infano.“ Kelkaj postpozicioj fakte estas substantivoj kun la finaĵo -''pe'' aŭ kun alia finaĵo, ĉe kio la sekvaj havas lokan signifon: * ''kupépe'' „malantaŭ“ (el ''kupe'' „“dorso, spino) * ''mbytépe'' „meze de“ (el ''mbyte'' „duono; mezo“) * ''rapykuéri'' „malantaŭ“ (el ''tapy'' „mezkarno“) ** ''hapykuéri'' „malantaŭ li“ (Baziĝas sur triforma vorto, kiel multaj aliaj vortoj kies bazaj formoj komenciĝas per t-.) * ''rendápe'' „ĉe“ (el ''tenda'' „loko“) * ''renondépe'' „antaŭ“ (el ''tenonde'' „fronto, vizaĝo“) * ''ykére'', ''yképe'' „apud“ (el ''yke'' „flanko“), ekz. ''Peru oguapy che ykére.'' „Pedro sidas apud mi.“ Se ili komenciĝas per ''r'', ili estas derivataj de plurformaj substantivoj. Tie la formo por la tria persono komenciĝas per ''h'', ekz. ''hapykuéri'' „malantaŭ li“. Kelkfoje okazas eĉ kombino el finaĵo kaj postpozicio: * ''-pe/-ve ǧuarã'' „por“ ** ''amba'apo ndéve ǧuarã'' „mi laboras por vi.“<ref name="lustig-jopara"/> La finaĵo por la pluralo estas ''-kuéra'' (nazale ''-nguéra''), ekz. ''che vakakuéra'' „miaj bovinoj“. Sed post numeraloj ĝi ne estas uzata, ekz. ''mbohapy mbarakaja'' „tri katoj“. La sufikso aperas post unu el la antaŭe menciitaj sufiksoj, ekz. ''ipopekuera'' „en liaj manoj“.<ref>[http://www.languagesgulper.com/eng/Guarani.html Artikolo pri Gvarania en "languagesgulper"] enhavas ion pri la plurala finaĵo. Sed tie la vorto estas skribata jene: i-po-pe-kuera {{ref-en}}</ref> Apartaĵo de la Gvarania estas krome, ke substantivoj povas havi estintecon kaj estontecon. Por la estonteco estas uzata la sufikso -'''rã''', ekz. ''che rogarã'' „mia estonta domo“. Por la estinteco estas uzata la sufikso -'''kue''' (nazale -'''ngue'''), ekz. ''che rogakue'' „mia estinta domo“.<ref name="lustig"/>{{,}}<ref name="nordhoff-tempus"/> === Adjektivoj === Adjektivoj ne havas kazojn, nek genrojn. Ili ofte estas uzataj kiel verboj, ĉar aparta verbo por „esti“ ne ekzistas. Tiam estas uzataj la ''posesivaj'' pronomoj. Ekz. ''Che kyra.'' „Mi estas dika.“ ''Kame iporã.'' „Karmeno estas bela.“ La komparado okazas per ''-ve'' „pli“, ekz. ''Nde mitãve chehegui.'' „Vi estas pli juna ol mi.“ Sed la nomita sufikso ankaŭ povas esti uzata ĉe verboj, ekz. ''Arapoty iporãve.'' „Printempo estas pli bela.“ Kelkaj adjektivoj havas tri formojn, ekz. ''hasy'' „malsana“ havas ankaŭ la formojn ''tasy'' kaj ''rasy''. Ĉe pronomoj de la unua kaj dua personoj estas uzata la varianto je r-, ekz. ''Che rasy.'' „Mi estas malsana.“, dum ke ĉe pronomoj de la tria persono estas uzata la varianto je h-, ekz. ''Hasy.'' „Li estas malsana.“ ''Peru hasy.'' „Pedro estas malsana.“ Kelkaj sufiksoj povas esti uzataj kiel adjektivo. * ''-'i'': ''che mitã'i'' „mia malgranda infano“ * ''-mi'': ''nde membymi'' „mia malgranda filo“, „mia malgranda filino“ Ĉe adjektivoj povas esti uzataj kelkaj sufiksoj kaj partikloj. * ''-mi'' „iom, iomete“: ''Che rasymi.'' „Mi estas iomete malsana.“ * ''-ete'', ''-ite'' „tre“: ''Che táva imombyryete.'' „Mia urbo estas tre malproksima.“ * ''eterei'' „tre“: ''Kame hasy eterei.'' „Karmeno estas tre malsana.“ === Pronomoj === ==== Personaj kaj posedaj pronomoj ==== La [[Pronomo#Personaloj|persona pronomo]] distingas ĉe la 1-a persono plurala („ni“) inter ''inkluda'' (ñande) kaj ''ekskluda'' (ore), depende de tio, ĉu la alparolata persono estas inkludata aŭ ne.<ref name="drude-tabelle1">''Drude: Tabelle 1: Das Formeninventar: Präfixe und Pronomen'', paĝo 5</ref> {| class="prettytable" ! memstare ! unua ! dua ! tria |- ! singularo | che | nde | ha'e |- ! pluralo | ñande (inkluda), ore (ekskluda) | peẽ | ha'ekuéra |} Por traduki la pronomojn en ''dativo'', estas uzata la finaĵo ''-ve'' (nazale ''-me'') kiel varianto de ''-pe'', ekz. ''chéve'' „al mi“, ''ndéve'' „al ci/vi“, ''ñandéve'' „al ni ĉiuj“, ''oréve'' „al ni“, ''peẽme'' „al vi“. Sed ĉe la triaj personoj la formoj ne havas similecon kun la antaŭaj formoj de la tabelo: ''ichupe'' „al li; al ŝi; al ĝi“, sed en pluralo ''ichupe'' aŭ ''ichupekuéra'' „al ili“. Formoj por la tria persono ankaŭ povas esti uzataj por la akuzativo, ekz. ''Ahecha ichupe.'' „Mi vidas lin/ŝin/ĝin.“, dum ke la akuzativo de la unuaj kaj duaj personoj estas [[#Persona hierarkio kaj markiloj|esprimataj alie]]. {| class="prettytable" ! posesiva ! unua ! dua ! tria |- ! singularo | che | nde (nazala ne) | rowspan="2" | i- (hi'-, iñ-, ij-, h-) |- ! pluralo | ñande (inkluda, nazala ñane), ore (ekskluda) | pende (nazala pene) |} La kiel [[Pronomo#Posesivoj|posesivaj pronomoj]] listigitaj vortoj estas uzataj ne nur posesive, sed ankaŭ ĉe adjektivoj kaj eĉ ĉe verboj. Ĉe tio la formo de la tria persono dependas de la komenca sono de la vorto. * ''i-'' estas uzata ĉe konsonantoj, ekz. ''ikure'' „lia/ŝia/ĝia porko“ * ''hi'-'' estas uzata ĉe akcentataj vokaloj, ekz. ''hi'áva'' „lia/ŝia/ĝia hararo“ * ''ij-'' estas uzata ĉe neakcentataj vokaloj, ekz. ''ijajaka'' „lia/ŝia/ĝia korbo“ * ''iñ-'' estas uzata ĉe vokaloj, se la vorto estas tiel nomata nazala vorto, ekz. ''iñã'' „lia/ŝia/ĝia ombro“. * ''h-'' estas uzata ĉe triformaj vortoj, ekz. ''hãi'' „lia/ŝia/ĝia dento“ (baza formo estas ''tãi'' „dento“). Sekvaj pronomoj estas uzataj nur ĉe transitivaj verboj:<ref>''Nordhoff'', paĝo 32</ref> * La refleksiva pronomo havas la formon: ''je'': ''ahecha'' ("Mi vidas"), ''ajehecha'' ("Mi vidas min") * La reciproka pronomo havas la formon: ''jo'', nazale ''ño''<ref>''Nordhoff'', paĝoj 25, 32, 51</ref>: ''Peru ha Kamen ojohecha.'' „Pedro kaj Karmeno vidas unu la alian.“ Krome ekzistas du tiel nomataj portmanteua-morfemoj, kiuj povas esti uzataj nur transitive.:<ref name="nordhoff-portmanteau">''Nordhoff: Portmaneaumorpheme'', paĝo 31</ref> * ''ro-'' - esprimas la unuan personon kiel aganton (germane ''Agens'') kaj la duan personon kiel suferanton (germane ''Patiens'') en singularo. ** ''Rohecha'' „Mi vidas cin/vin.“ * ''po-'' - esprimas la unuan personon kiel aganton (germane ''Agens'') kaj la duan personon kiel suferanton (germane ''Patiens'') en pluralo. ** ''Pohecha'' „Mi vidas vin.“ ==== Demonstrativaj pronomoj ==== La Gvarania havas la sekvajn [[Pronomo#Demonstrativoj|demonstrativajn pronomojn]], ĉe kio en pluralo ekzistas apartaj vortoj. ''Por videblaj aŭ ĉeestantaj aferoj kaj personoj estas uzataj la sekvaj vortoj: * ''ko'' „ĉi tiu“ * ''pe'' „tiu“ * ''amo'' „tiu“ * ''ã'' „tiuj“ * ''ko'ã'' „tiuj“ * ''umi'' „tiuj“ ''Por neĉeestantaj aŭ nevideblaj aferoj kaj personoj estas uzataj la sekvaj vortoj: * ''upe'' „ĉi tiu“ * ''ku'' „tiu“ * ''aipo'' „tiu“ La nomitaj formoj estas uzataj kune kun substantivoj, do, ili estas adjektivoj. Se ili estas uzataj kiel substantivoj, tiam aldoniĝas ''-va''. * ''Mba'épa péva?'' „Kio estas tio?“ Do, estiĝas la jenaj formoj, el kiuj kelkaj havas varianton sen meza v:<ref>Laŭ Kallfell: Grammatik des Jopara, paĝo 250</ref> * ''kóva, kóa'' * ''ko'ãva * ''péva, péa'' * ''ãva'' * ''upéva, upéa'' * ''amóva, amóa'' * ''umíva, umía'' * ''aipóva, aipóa'' === Konjugacio === Gvarania havas du tipojn de verboj, kiuj havas malsamajn prefiksojn por la personoj. ==== Unua tipo (a-/ai-verboj) ==== La unua tipo (''areal''-verboj<ref name="lustig">[https://www.staff.uni-mainz.de/lustig/texte/guahispa.txt Priskribo de la lingvo] {{ref-de}} (Elŝutita la 19-an de septembro 2012, ligilo korektita 2022-02-21.)</ref>) havas la prefiksojn ''a-'', ''re-'', ''o-'' (en singularo), ''ja-'' (nazala ''ña-''), ''ro-'', ''pe-'', ''o-'' (en pluralo). Ĉe kelkaj verboj aldoniĝas -i- inter unu el la nomitaj prefiksoj kaj la radiko (''aireal''-verbo), kiel ekz. ''reikuaa'' „vi scias“<ref name="lustig"/><ref name="drude-tabelle1"/>. Verba radiko ''guata'' („migri; vojaĝi“); orala verbo. {| class="prettytable" |- ! colspan="3" | Singularo ! colspan="3" | Pluralo |- | Persono | Prefikso | | Persono | Prefikso | |- | '''1''' che<br /> '''Mi'''<br /><br /><br /> | ''a''-<br /><br /><br /><br /> | a-guata<br /><br /><br /><br /> | '''1''' ñande (inkl.)<br />'''Ni ĉiuj'''<br />'''1''' ore (ekskl.)<br />'''Ni''' | ''ja''-<br /><br />''ro''-<br /><br /> | ja-guata<br /><br />ro-guata<br /><br /> |- | '''2''' nde<br />'''Ci, vi''' | ''re''-<br /><br /> | re-guata<br /><br /> | '''2''' peẽ<br />'''Vi''' | ''pe''-<br /><br /> | pe-guata<br /><br /> |- | '''3''' ha'e<br />'''Li/ŝi/ĝi''' | ''o''-<br /><br /> | o-guata<br /><br /> | '''3''' ha'ekuéra<br />'''Ili''' | ''o''-<br /><br /> | o-guata |} Verba radiko ''ñe'ẽ'' („paroli“); nazala verbo. {| class="prettytable" |- ! colspan="3" | Singularo ! colspan="3" | Pluralo |- | Persono | Prefikso | | Persono | Prefikso | |- | '''1''' che<br /> '''Mi'''<br /><br /><br /> | ''a''-<br /><br /><br /><br /> | a-ñe'ẽ<br /><br /><br /><br /> | '''1''' ñande (inkl.)<br />'''Ni ĉiuj'''<br />'''1''' ore (ekskl.)<br />'''Ni''' | ''ña''-<br /><br />''ro''-<br /><br /> | ña-ñe'ẽ<br /><br />ro-ñe'ẽ<br /><br /> |- | '''2''' nde<br />'''Ci, vi''' | ''re''-<br /><br /> | re-ñe'ẽ<br /><br /> | '''2''' peẽ<br />'''Vi''' | ''pe''-<br /><br /> | pe-ñe'ẽ<br /><br /> |- | '''3''' ha'e<br />'''Li/ŝi/ĝi''' | ''o''-<br /><br /> | o-ñe'ẽ<br /><br /> | '''3''' ha'ekuéra<br />'''Ili''' | ''o''-<br /><br /> | o-ñe'ẽ |} Ĉe kelkaj verboj oni aldonas -gue- inter la persona prefikso kaj la radiko. Ekz. * ''aguereko'' „mi havas“ * ''regueraha'' „ci/vi kunprenas, kunportas“ Krome ekzistas malmultaj neregulaj verboj, nome ''ho'' „iri, veturi“, ''ju'' „veni“, ''u'' „manĝi, trinki“, ''y'u'' „trinki akvon“, ''e'' „diri“ kaj ''yta'' „naĝi“. ==== Dua tipo (che-verboj) ==== Ĉi tiu tipo (''verbos chendales''<ref name="lustig"/>) uzas la supre apud la pronomoj nomitajn personajn prefiksojn.<ref name="drude-tabelle1"/> Ĉi tiuj vortoj povas esti nur parte traktataj kiel verboj, ĉar la plej multaj ankaŭ povas esti uzataj kiel adjektivoj aŭ substantivoj. Orala verbo ''japu'' „mensogi“. {| class="prettytable" ! Persona formo ! Traduko |- ! colspan="2" | Singularo |- | ''che japu'' | mi mensogas |- | ''nde japu'' | ci/vi mensogas |- | ''ijapu'' | li/ŝi mensogas |- ! colspan="2" | Pluralo |- | ''ñande japu'' | ni ĉiuj mensogas |- | ''ore japu'' | ni mensogas |- | ''pende japu'' | vi mensogas |- | ''ijapu (hikuái)'' | ili mensogas |} ==== Persona hierarkio kaj markiloj ==== Nordhoff nomas la prefiksojn por la ''areal''aj verboj "A-Reihe" (a-serio) laŭ la vorto "aktiv" (aktiva).<ref name="nordhoff-aktiva">''Nordhoff: Personenmarkierung'', paĝoj 4, 30-32</ref>, dum ke li nomas la prefiksojn por la ''chendal''aj verboj "I-Reihe" (i-serio) laŭ la vorto "inaktiv" (neaktiva).<ref name="nordhoff-aktiva" /> La prefiksoj de la a-serio ligiĝas al ĉiuj transitivaj reprezentantoj kaj reprezentantoj de la klaso de intencaj agoj.<ref name="nordhoff-aktiva" /> * ''che '''a'''guata'' „Mi kuras.“ * ''che '''ai'''kotevẽ pirapire.'' „Mi bezonas monon.“ La prefiksoj de la i-serio ligiĝas al ĉiuj netransitivaj semantikaj konceptoj. Ĉe konkretaĵoj (Nordhoff: ''Konkreta'') ili montras posedon, sed ĉe abstraktaj konceptoj ili montras neagentivan partoprenon.<ref name="nordhoff-aktiva" /> * ''che '''che'''pochy.'' „Mi estas furioza.“ * ''che '''che'''kyse.'' „Mi havas tranĉilon.“ Ĉe transitivaj konceptoj nur eblas la neaktivaj morfemoj de la unua kaj dua personoj, dum ke la tria persono ne eblas.<ref name="nordhoff-aktiva" /> Se la suferanto (Nordhoff: ''undergoer'') estas pli alta en la persona hierarkio (1>2>3), tiam ne estas marko de la aktoro ĉe la verbo.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.eva.mpg.de/lingua/staff/nordhoff/pdf/VoiceInGuarani.pdf|aŭtoro=Nordhoff|titolo=Voice in Guarani|alirdato=2012-10-22|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110516101702/http://www.eva.mpg.de/lingua///staff/nordhoff/pdf/VoiceInGuarani.pdf|arkivdato=2011-05-16}}</ref> * ''Juan '''che'''juka.'' „Juan mortigas min.“ (komparu ''Che '''a'''juka Juan'' „Mi mortigas Juanon.“) * '''''Che'''su'u mbói'' „Min mordis serpento.“ (laŭvorte ''min-mordas serpento'', germane ''MICH-beißt Schlange'')<ref name="kauderwelsch-p160">Laŭ Kauderwelsch Band 34, paĝo 160</ref> (komparu '''''A'''isu'u ichupe.'' „Mi mordas lin/ŝin.“, germane ''ich beiße ihn/sie''<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://repositorium.uni-muenster.de/transfer/miami/bcabe387-9332-4c60-a5ad-0d24be3ba6e4|titolo=Grammatik des Jopara. Gesprochenes Guaraní und Spanisch in Paraguay|aŭtoro=Guido Kallfell|alirdato=2022-02-21|lingvo=de}}</ref>) * '''''Che'''jopi eiru.'' „Min pikis abelo.“ (laŭvorte ''min-pikas abelo'', germane ''MICH-sticht Biene'')<ref name="kauderwelsch-p160"/> Tio eblas eĉ en pli kompleksaj frazoj:<ref>Laŭ Kauderwelsch Band 34, paĝo 113</ref> * ''Ikatúpa '''ore'''guerujevy pyharevove?'' „Ĉu vi povas reporti nin vespere?“ (laŭvorte: "ĝia-ebl'-? nin(-)-port'-denove vespero-tuj kiam", germane "SEIN-möglich-? UNS(-)-bringst-WIEDER Abend-SOBALD") * ''Ikatúpa '''ore'''mbohasa ambue tembe'ýpeve?'' „Ĉu vi povas nin transigi al la alia bordo?“ (laŭvorte "ĝia-ebl'-? nin(-)-transig' alia bordo-ĝis", germane "SEIN-möglich-? UNS(-)-übersetzt anderes Ufer-BIS") ==== Negacio ==== La negacio estas montrata per la [[cirkumfikso]] ''n(d)(V)-...-(r)i'' en la Gvarania. La antaŭverba parto de la cirkumfikso estas ''nd-'' por oralaj radikoj kaj ''n-'' por nazalaj radikoj. Por la 2-a persono en singularo estas enmetata [[epentetiko|epentetika]] ''e'' antaŭ la radiko, por la 1-a persono en pluralo inkluda estas enmetata epentetika ''a''. La predikato ankaŭ povas enhavi adverbon aŭ serian verbon.<ref name="nordhoff-negation">''Nordhoff: Negation'', paĝoj 42-43</ref> La postverba parto estas ''-ri'' por radikoj, kiuj finiĝas per ''-i'', kaj ''-i'' por ĉiuj aliaj. {| class="prettytable" |- ! Orala verbo ''japo'' (fari) ! Nazala verbo ''kororõ'' (blekegi, rori, kriegi, muĝi <ref>germane ''brüllen, dröhnen'' laŭ [http://www.staff.uni-mainz.de/lustig/guarani/dicc/woertlok.htm Interaktiva trilingva vortaro]</ref>) ! Kun la finaĵo je "i" ''jupi'' (supreniri, eniri <ref>germane ''steigen, hochgehen, einsteigen, aufsteigen'' laŭ [http://www.staff.uni-mainz.de/lustig/guarani/dicc/woertlok.htm Interaktiva trilingva vortaro], angle ''go up, rise'' (en la angla artikolo)</ref>) |- ! colspan="3" | Singularo |- | nd-ajapó-i | n-akororõ-i | nd-ajupí-ri |- | nde-rejapó-i | ne-rekororõ-i | nde-rejupí-ri |- | nd-ojapó-i | n-okororõ-i | nd-ojupí-ri |- ! colspan="3" | Pluralo |- | nda-jajapó-i | na-ñakororõ-i | nd-ajajupí-ri |- | nd-orojapó-i | n-orokororõ-i | nd-orojupí-ri |- | nda-pejapó-i | na-pekororõ-i | nda-pejupí-ri |- | nd-ojapó-i | n-okororõ-i | nd-ojupí-ri |} La negacio povas esti uzata en ĉiuj tensiaj formoj, sed por la futuro aŭ ireala referenco normala tensia markilo estas anstataŭata per ''mo'ã'', kio havas rezulton en ''n(d)''(V)''-radiko-mo'ã-i'' kiel en ''Ndajapomo'ãi'', "Mi ne volas fari tion.". Dua varianto de negacio estas tiel nomata [[privativo|privativa]] sufikso: ''-ỹ'':<ref name="nordhoff-negation"/> * ''y'ỹ'' „sekego“ (laŭvorte: akvo-PRIVATIVO) * ''ama'ỹ'' „seka, sekeco“ (laŭvorte: pluvo-PRIVATIVO) * ''... he'i'ỹre mba'evete vera.'' „sen diri ion“, „ne dirante ion“ * ''he'ỹ'' „sengusta“ (''he'' „bongusta“, ''hete'' „tre bongusta“) * ''Che kera'ỹ.'' „Mi ne povas dormi.“ (laŭvorte: mia dormo-sen; germane ''mein Schlaf-OHNE''<ref>Laŭ Kauderwelsch Band 34, paĝo 160</ref>) * ''añete'ỹ'' „malvera; mensogo“ (el ''añete'' „vera, reala, certa; vero“)<ref name="britton">Laŭ Hippocrene Concise Dictionary Guaraní-English, English-Guaraní, paĝoj 16 (añete'ỹ), 19 (apysa'ỹ), 22 (atã'ỹ), 31 (hendu'ỹ)</ref> * ''apysa'ỹ'' „surdeco“ (el ''apysa'' „orelo“)<ref name="britton"/> * ''atã'ỹ'' „mola“ (el ''atã'' „malmola“)<ref name="britton"/> * ''hendu'ỹ'' „surdeco“ (el ''hendu'' „aŭdi“)<ref name="britton"/> Ankaŭ la negacio de la dezira formo estas kreata per ĉi tiu sufikso. * ''Tomongy'a'ỹ ore mba'e!'' „Li ne malpurigu niajn aĵojn!“ (germane ''Er soll unsere Sachen nicht schmutzig machen.''<ref>Laŭ Kauderwelsch Band 34, paĝo 68</ref>) ==== Tensiaj kaj aspektaj morfemoj ==== * -'''ramo''': markas ekstreman proksimecon de la ago, ofte tradukata al "ĵus": ''Oǧuahe ramo che míkro.'' „Mia buso ĵus alvenis.“ * -'''kuri'''<ref name="nordhoff-tempus"/>: markas la proksimon de ago. ''Ha'ukuri'', "Mi antaŭ nelonge manĝis" (''ha'u'' neregula unua persona singulara formo de ''u'', "manĝi"). Ĝi ankaŭ povas esti uzata post la pronomo, ''ha che kuri, che po'a'', "kaj kio okazis al mi, mi estis feliĉa" * -'''va'ekue'''<ref name="lustig"/>{{,}}<ref name="nordhoff-tempus"/>: eldiras fakton, kiu okazis antaŭ longa tempo kaj asertas ke ĝi estus reala vero. ''Okañyva'ekue'', "li/ŝi perdiĝis antaŭ longa tempo" * -'''ra'e''': diras, ke la parolanto antaŭe havis dubojn, sed li estas certa dum la momento kiam li parolas. ''Nde rejoguara'e peteĩ ta'angambyry pyahu'', "do vi finfine aĉetis novan televidilon" * -'''raka'e''': esprimas la necertecon de perfekt-aspekta fakto. ''Peẽ peikoraka'e Asunción-pe'', "Mi pensas, ke vi loĝis en Asunción por momento". Tamen nuntempe la morfemo perdis iom de la signifo, havante koincidon kun ''ra'e'' kaj ''va'ekue'' Verba formo sen la sufiksoj entute estas prezenco aŭ eĉ aoristo: ''Upe ára resẽ reho mombyry'', "ĉi tiun tagon vi eliris kaj foriris" * -'''ta'''<ref name="tonhauser-ta1">[http://www.ling.ohio-state.edu/~judith/Tonhauser-TAL.pdf The Paraguayan Guaraní future marker –ta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141209071953/http://www.ling.ohio-state.edu/~judith/Tonhauser-TAL.pdf |date=2014-12-09 }} (longa versio, 25 paĝoj) {{ref-en}}</ref>{{,}}<ref name="tonhauser-ta2">[http://www.ling.ohio-state.edu/~judith/tonhauser-bamberg.pdf The Paraguayan Guaraní future marker –ta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100714072214/http://www.ling.ohio-state.edu/%7ejudith/tonhauser-bamberg.pdf |date=2010-07-14 }} (mallonga versio, 8 paĝoj) {{ref-en}}</ref>{{,}}<ref name="nordhoff-tempus"/>: estas [[futuro]]<!-- of immediate happening,--> ĝi ankaŭ estas uzata kiel aŭtoritata [[imperativo]]. ''Oujeýta ag̃aite'', "li/ŝi baldaŭ revenos". ''Ajapóta'' „Mi faros“<ref name="lustig"/> * -'''ma'''<ref name="lustig"/>{{,}}<ref name="nordhoff-aspekt"/>: havas la signifon "jam". ''Ajapóma'', "Jam mi faris". ''Ağuahẽma'' „Mi jam alvenis.“ Ĉi tiuj du sufiksoj povas esti kombinataj: ''ahátama'', "Mi jam iros" * -'''va'erã'''<ref name="lustig"/>{{,}}<ref name="tonhauser-ta1"/>{{,}}<ref name="tonhauser-ta2"/>{{,}}<ref name="nordhoff-tempus">''Nordhoff: Tempus'', paĝoj 33-36</ref>: montras ion ne proksime okazontan aŭ ion, kio devas esti farata por sociaj aŭ moralaj kaŭzoj. En ĉi tiu kazo korespondas al la [[germana lingvo|germana]] [[modala verbo]] ''sollen''. ''Péa ojejapova'erã'', "tio devas esti farata" * -'''ne'''<ref name="lustig"/>{{,}}<ref name="tonhauser-ta1"/>{{,}}<ref name="tonhauser-ta2"/>{{,}}<ref name="nordhoff-tempus"/>: montras ion kio probable okazos aŭ ion, ĉe kio la parolanto pensas ke ĝi okazus. Ĝi korespondas certamaniere al la [[subjunktivo]] de la [[Hispana lingvo|Hispana]]. ''Mitãnguéra ág̃a og̃uahéne hógape'', "la infanoj probable nun venas hejmen" * -'''hína'''<ref name="nordhoff-aspekt">''Nordhoff: Aspekt'', paĝoj 36-37</ref>, ''ína'' post nazalaj vortoj: kontinua ago en la momento de la parolo, prezenso kaj pluskvamperfekto kontinua aŭ emfata. ''Rojatapyhína'', "ni faras fajron"; ''che ha'ehína'', "jen mi!" * -'''vo''': ĝi havas subtilan diferencon al ''hína'' en kio ''vo'' montras ne nepre kio estas farata en la momento de la parolo. ''amba'apóvo'', "mi laboras (ne nepre nun)" ''Oguerekovo oipotava oho.'' „Kiam li havis, kion li volis, li iris.“<ref name="nordhoff-sonstiges">''Nordhoff: Sonstiges'', paĝoj 44-46</ref> * -'''pota''': montras proksimon senpere antaŭ la starto de la proceso. ''Ajukapota'', "Mi proksimas al la loko kie mi ekos mortigi". (Parta sandhi-regulo estas uzata ĉi tie: se la verboj finiĝas je "po", la sufikso ŝanĝas al ''mbota''; ''ajapombota'', "Mi tuj faros.") * -'''pa''', nazale -'''mba''': montras emfaze ke proceso komplete finiĝis. ''Amboparapa pe ogyke'', "mi komplete farbis la muron" ''Hesakãmba'' „Ĝi estas tute klara.“<ref name="lustig"/> Ĉi tiu sufikso povas esti kombinata kun ''ma'', rezultanta ''páma'': ''ñande jaikuaapáma nde remimo'ã'', "nun ni komplete scias ĉiujn viajn pensojn". Ĉi tiuj estas neakcentataj sufiksoj: ''ta'', ''ma'', ''ne'', ''vo''; tiel la akcento staras sur la lasta silabo de la verbo. ==== Modaj morfemoj kaj verboj ==== Por modoj povas esti uzataj parte sufiksoj kaj parte apartaj verboj. * -'''se'''<ref name="tonhauser-ta1"/>{{,}}<ref name="tonhauser-ta2"/>{{,}}<ref name="nordhoff-modus">''Nordhoff: Modus'', paĝo 37</ref> „voli“<ref name="lustig"/>: ''Akese'' „Mi volas dormi.“ * -'''rõ''': ''Che aguatarõ, nde repurahéine.'' „Se mi iras, vi kantas.“<ref name="nordhoff-modus"/> * -'''nga'u''' „sopiri al tio“: ''Rohechanga'u.'' „Mi sopiras al tio, vidi vin.“<ref name="lustig"/> * -'''gua'u''' „ŝajnigi“<ref name="lustig"/>: ''Oke gua'u.'' „Li ŝajnigas dormi.“ * -'''kuaa''' „scipovi“ (Tio estas mallonga formo de la verbo ''aikuaa'' “scii“.): ''Opurahéikuaa.'' „Li scipovas kanti.“ * '''te-''' - esprimas deziron: ''Tereǧuahe porãite.'' „Estu kore bonvena.“<ref name="kaud34-p67-68">Laŭ Kauderwelsch Band 34, paĝoj 67 kaj 68</ref> ** Ĝi reduktiĝas al simpla '''t-''', se la sekva personindika morfemo komenciĝas per vokalo: ''Tou pya'e pya'e.'' „Li venu rapide.“<ref name="kaud34-p67-68"/> Verboj de la unua tipo, kiuj estas transitivaj, povas ankaŭ havi imperativan formon. Sed la prefiksoj ekzistas nur por la duaj personoj singulara kaj plurala, nome ''e-'' kaj ''ei''.<ref name="nordhoff-modus"/> * ''ejapo'' „faru“ * ''eiporu'' „uzu“ Plej ofte ankaŭ estas aldonata sufikso, nome -''mi'', -''na'' aŭ -''ke'', kiuj ankaŭ povas esti kombinataj.<ref name="lustig"/> * ''eme'ẽmi'' „bonvolu doni“ * ''eguapýkena'' „bonvolu sidiĝi“ Krome ekzistas kelkaj neregulaj formoj, nome ''terehe'' „iru“, ''ere'' „diru“, ''he'u'' „manĝu“, ''hey'u'' „trinku“. Kiel modalaj verboj estas uzataj la sekvaj vortoj. * '''ikatu''' „esti eble, ebli“: ''Ikatúpa ha'u ko pira?'' „Ĉu eblas manĝi ĉi tiun fiŝon?“ * '''tekotevẽ''' „devi“: ''Tekotevẽ aha ko'áğa.'' „Mi nun devas iri.“ ** '''nakotevẽi''' „ne devi“: ==== Participoj ==== En la gvarania ankaŭ ekzistas tri participoj, nome ''-py'', ''-pyre'' kaj ''-pyrã''.<ref name="nordhoff-sonstiges"/> ==== Kaŭzativo ==== Laŭ Nordhoff la kaŭzativo estas tre produktiva.<ref name="nordhoff-kausativ">''Nordhoff: Kausativ'', paĝo 38</ref> * -'''uka''' (alomorfoj -'''yka'''<ref name="nordhoff-kausativ"/> aŭ -'''ka'''<ref name="nordhoff-kausativ"/>, "Transitiver Kausativ"<ref name="nordhoff-kausativ"/>) „igi + -i“ Ĝi estas uzebla nur ĉe transitivaj verboj. Kallfell nomas tion kaŭzativan aŭ faktitiva-mediativan diatezon.<ref name="kallfell-kausative">Laŭ Kallfell: Grammatik des Jopara, paĝoj 220-222</ref>: ** ''Ahecha'''uka''' ndéve.'' „Mi vidigas ion al vi.“ (germane ''Ich lasse dich (etwas) sehen.'')<ref name="kallfell-kausative"/> ** ''Ajapo'''uka''''' „Mi igas fari.“<ref name="lustig"/> ** ''Ehecha'''uka'''mína chéve ...'' „Bonvolu montri al mi ...“ (laŭvorte ''!-vidi-igi-iomete-! al mi'', germane ''!-sehen-lass-BISSCHEN-! mir'')<ref>Laŭ Kauderwelsch Band 34, paĝo 127</ref> * -'''mbo-''', nazale '''mo-''' ("koaktiv"<ref name="lustig"/><ref name="kallfell-koaktive"/>, "Intransitiver Kausativ"<ref name="nordhoff-kausativ"/>) Ĝi estas uzebla nur ĉe netransitivaj verboj.: ** ''Che o'''mo'''memby.'' „Mi gravedigas.“ ** ''Ña Marina o'''mbo'''pupu la y.'' „Sinjorino Marina boligas la akvon.“<ref name="cause">[http://hamminkj.tripod.com/babel/cause.htm Artikolo pri kaŭzativoj kaj kaŭzigo ''Causatives and Causation: A Universal-Typological Perspecitive'']{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-en}}</ref> ** ''A'''mbo'''jahu la mitãme.'' „Mi banas la infanon.“<ref name="cause"/> ** ''Che a'''mbo'''puka Isabelpe.'' „Mi ridigas Isabelon.“<ref name="hamminkGNI">[http://hamminkj.tripod.com/hamminkGNI.pdf Artikolo pri Verba enkorpigo en kaŭzativaj konstruoj de la Gvarania ''VERB INCORPORATION IN GUARANÍ CAUSATIVE CONSTRUCTIONS'']{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-en}} Sed ĝi tie aperas kiel ''Xe a-mbo-puka Isabel-pe'' (paĝo 42 [en la programo 48]) resp. ''Rodolfo xe-mbo-puka'' (paĝo 45 [en la programo 51])</ref> (Komparu ''Isabel opuka.'' „Isabelo ridas.“<ref name="hamminkGNI"/>) ** ''Rodolfo che'''mbo'''puka.'' „Rodolfo ridigas min.“<ref name="hamminkGNI"/> ** ''Erika oñe'''mbo'''puka.'' „Erika estis ridigata.“<ref name="hamminkGNI"/> ** Plia ekzemplo troviĝas en la [[#Iomete pri polisintezaj trajtoj|ĉapitro pri polisintezaj trajtoj]]. Laŭ Hammink ''mbo-'' funkcias ankaŭ kiel faktitivo. Ĝi originas verŝajne el la sendependa verbo ''(j)apo'' „fari“ kaj eble ankaŭ rilatas al la substantivo ''po'' „mano“.<ref name="cause"/> Krom la sufiĉe oftaj variantoj '''mbo-''' kaj '''mo-''' ankaŭ ekzistas '''mby-''' ('''my-''') kaj '''mbu-''' ('''mu-''').<ref name="kallfell-koaktive">Laŭ Kallfell: Grammatik des Jopara, paĝoj 216-220</ref> * ''Ha amba'apo ha a'''mo'''kã la ry'ái.'' „Kaj mi laboris kaj sekigis la ŝviton.“ (germane ''Und ich habe gearbeitet und den Schweiß trocknen lassen.'')<ref name="kallfell-koaktive"/> === Demandoj === Demandoj povas esti kreataj per la partiklo -''pa'' aŭ ''piko''. * ''Ndépa aleman?'' „Ĉu vi estas Germano?“ * ''Reñe'ẽkuaái piko ava ñe'eme?'' „Ĉu vi povas paroli la gvaranian lingvon?“ Krome ekzistas kelkaj demandaj vortoj, kiuj enhavas unu el la partikloj. * ''araka'épa'' „kiam“: ''Araka'épa reju?'' „Kiam vi venos?“ ** ''araka'e guive'' „ekde kiam“: ''Araka'e guive reiko ápe?'' „Ekde kiam vi loĝas ĉi tie?“ ** ''araka'e peve'' „ĝis kiam“: ''Araka'e peve remba'apo?'' “Ĝis kiam vi laboras?“ * ''maerãpa'' „por kio“: ''Maerãpa reikotevẽ ko ahoja?'' „Por kio vi bezonas ĉi tiun kovraĵon?“ * ''mamópa'' „kie“: ''Mamópa oiko nde sy?'' „Kie loĝas via patrino?“ ** ''mamoguápa'', ''mamoyguápa'' „de kie“ (deveno): ''Mamoguápa nde irũ?'' „De kie estas via amiko?“ ** ''mamóguipa'' „de kie“: ''Mamóguipa ou nde irũ?'' „De kie venas via amiko?“ * ''mávapa'' „kiu“: ''Mávapa nde?'' „Kiu vi estas?“ * ''mba'épa'' „kio“: ''Mba'épa péva?'' „Kio esta tio?“ ** ''mba'éguipa'' „kial“: ''Mba'éguipa nde kyra?'' „Kial vi estas dika?“ ** ''mba'éichapa'' „kiel“: ''Mba'éichapa reiko?'' „Kiel vi fartas?“ ** ''mba'erãpa'', ''mba'upépa'' „por kio“: ''Mba'erãpa reju?'' „Por kio vi venis?“<ref>[http://www.sfp.gov.py/pdfs/LIBRO_GUARANI_COMUNICATIVO.pdf Kurso de Miguel Angel Verón] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130314141026/http://www.sfp.gov.py/pdfs/LIBRO_GUARANI_COMUNICATIVO.pdf |date=2013-03-14 }} {{ref-es}}</ref> * ''mbovýpa'', ''mboýpa'' „kiom“: ''Mbovýpa ko pira?'' „Kiom kostas ĉi tiu fiŝo?“ * ''moõpa'' „kie“: ''Moõpa nde mbarakaja?'' „Kie estas via kato?“ === Iomete pri polisintezaj trajtoj === Vorto povas enhavi relative multajn informojn.<ref name="lustig"/> * ''ojetavy'o'' „li/ŝi lernas“ - laŭvorte: ''o-'' „li, ŝi“, ''je'' „sin“, ''tavy'' „stulta , stulteco“, ''-o'' „sen“ (Laŭ Lustig tio estas [[privativo]].)<ref name="lustig"/> * ''ndahepyme'ẽsei'' „mi ne volas doni lian prezon, mi ne volas pagi tion“ - laŭvorte: ''nda- -i'' „ne-“, ''a'' „mi“, ''hepy'' (pliaj formoj estas ''tepy'' kaj ''repy'') „prezo“, ''(a)me'ẽ'' „doni“, ''-se'' „voli“ (volitivo)<ref name="lustig"/> * ''ajepojohéi'' „Mi lavas al mi (la) mano(j)n.“ - laŭvorte: ''a-'' „mi“, ''je'' „sin“, ''po'' „mano“, ''johéi'' „lavi“<ref name="lustig-jopara">[http://www.uni-mainz.de/~lustig/texte/jopara2.doc Informoj pri Jopará] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20000929141747/http://www.uni-mainz.de/~lustig/texte/jopara2.doc |date=2000-09-29 }}, en la ĉapitro ''¿Cómo funciona el guaraní?'' {{ref-es}}</ref> * ''nomboguatasevéitapahina'' „Ĉu li ne plu volos irigi lin?“ - laŭmorfeme n-o-mbo-guata-se-vé-i-ta-pa-hina; laŭvorte: ''n-'' „ne-“ (1), ''o'' „li“, ''mbo'' „-ig-“, ''guata'' „iri“, ''se'' „voli“, ''vé'' „plu“, „pli“, ''i'' „ne-“ (2), ''ta'' „-os“, ''pa'' „ĉu; ?“, ''hina'' „“<ref name="lustig"/><ref>laŭvorte angle: NEG 3SG.act CAUS walk DES more NEG FUT INT IMP; ‘Will he not want to make him walk anymore?’ [http://hamminkj.tripod.com/hamminkGNI.pdf VERB INCORPORATION IN GUARANÍ CAUSATIVE CONSTRUCTIONS]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, paĝo 7 {{ref-en}}</ref> === Sintakso === Gvarania havas nur du verajn konjunkciojn: * ''ha'' „kaj“: ''Aguapy ha ha'u yva.'' „Mi sidas kaj manĝas frukton.“ * ''térã'' „aũ“: ''Nde vare'a piko térã nde y'uhéi?'' „Ĉu vi malsatas aŭ soifas?“ aŭ „Ĉu vi estas malsata aŭ soifa?“ La taskon de konjunkcioj kaj rilataj pronomoj havas sufiksoj. * ''rire'' „post kiam“: ''Ağuahẽ rire akarúta.'' „Post kiam mi alvenis, mi manĝos.“<ref name="lustig"/> * ''-ramo'' „se“: ''Okýramo apytáta ógape.'' „Se pluvas, tiam mi restos hejme.“<ref name="lustig"/> * ''hağua'' „por -i“:<ref name="lustig"/> ** ''Aguapymi apytu'u hağua.'' „Mi iomete sidiĝas, por ripozi.“<ref name="lustig"/> ** ''Aju Paraguáipe amba'apo hağua.'' „Mi venas al Paragvajo por labori.“<ref name="cause"/> * ''-va''<ref name="nordhoff-relativpronomen">''Nordhoff: Relativpronomen'', paĝoj 40-42</ref>: ''Péva piko míkro ohóva Paraguaýpe?'' „Ĉu tio estas la buso, kiu veturas al Asunción?“ * ''-ha''<ref name="nordhoff-relativpronomen"/>{{,}}<ref>Atentu, ke la morfemo estas polisema.</ref> „ke“: ''Cherayhuha aikuaáma.'' „Ke vi amas min, mi jam scias.“ * -''gui'' „ĉar“: ** ''Ndokýi ojere gui yvytú.'' „Ne pluvis, ĉar la vento ŝanĝiĝis.“<ref name="cause"/> * -''hague'' „kvazaŭ“: ** ''Ambyasy chenupahague che sy.'' „Mi estas malgaja kvazaŭ mia patrino batis min.“<ref name="cause"/><ref>Skribata iomete alie, nome per x anstataŭ per ch.: A-mbyasy xenupahague xe sy.</ref> * -''haguére'' „pro tio, ke“: ** ''Avy'a omendahatahaguére José rehe.'' „Mi ĝojas pro tio ke ŝi edziniĝos al Jozé.“<ref name="cause"/><ref>La angla traduko en la fonto estas: I'm glad she's going to marry José.</ref> == Numeraloj == Gvarania havis origine nur la numeralojn 1 ĝis 4, nome ''peteĩ'' „1“, ''mokõi'' „2“, ''mbohapy'' „3“ a ''irundy'' „4“. Por aliaj numeraloj estis kreitaj antaŭ nelonge artefaritaj vortoj, kiuj estas apenaŭ uzataj. Ĉe tio la numeralo por 5 estas ''po'', kies vera signifo estas „mano“. La numeraloj por 6 ĝis 9 estas derivitaj el tio kaj la fina parto de la bazaj numeraloj, nome ''poteĩ'' „6“, ''pokõi'' „7“, ''poapy'' „8“ kaj ''porundy'' „9“. Por la kreado de ordaj numeraloj estas uzata la sufikso ''-ha''<ref>Atentu, ke la morfemo estas polisema.</ref>, ekz. ''irundyha'' „kvara“.<ref name="nordhoff-relativpronomen"/> == Morfologio == En la gvarania lingvo, novaj vortaj signifoj kreiĝas per kunmeto de vortoj aŭ vorteroj, kompreneble ne ekzakte kiel en [[Esperanto]], sed en simila kvanto: ekzemple la vorto "[[alfabeto]]" aŭ "aboco" en la gvarania estas ''achegety'' - el tio ''a'', ''che'' kaj ''ge'' estas la unuaj tri literoj de la [[gvarania alfabeto]], kaj ''ty'' signifas grupon, kunmetaĵon aŭ aron. Pliaj ekzemploj kun la sufikso -''ty'' (nazale -''ndy'') estas la jenaj vortoj<ref name="lustig"/>: * ''avatity'' „maizejo“ (el ''avati'' „maizo“ kaj -''ty'') * ''petyndy'' „tabaka plantejo“ (el ''petỹ'' „tabako“ kaj -''ndy'') * ''ñe'endy'' „vortaro“ (el ''ñe'ẽ'' „vorto; lingvo“ kaj -''ndy'') La polisema morfemo ''-ha'' uzeblas por la kreado de tiel nomataj ''nomen agentis'' aŭ ''nomen loci''.<ref name="nordhoff-relativpronomen"/> * ''Ha'e jerokyha.'' „Li estas dancisto.“<ref name="nordhoff-relativpronomen"/> Sed por ''nomen agentis'' ankaŭ uzeblas la sufikso ''-hára''.<ref name="nordhoff-relativpronomen"/> * ''pohãnohára'' „kuracisto“ (el ''pohãno'' „kuraci“) Tiel ankaŭ kreiĝas kunmetaĵoj el du vortoj, ekzemple ''mba'e guasu'' signifas "mirinda" (laŭvorte: "io granda"), aŭ ''tava guasu'' signifas "ĉefurbo" (laŭvorte "urbo granda"). La vorto por la gvarania lingvo, ''avañe'ẽ'', signifas "homa lingvo" kaj la vorto por la hispana lingvo, ''karaiñe'ẽ'', havas la signifon "sinjora lingvo". Nur hezite nun pli kaj pli ekuziĝas la ekvivalentoj ''guarani ñe'ẽ'' kaj ''epaña ñe'ẽ''. La gvarania origine nur havis [[numeralo]]jn por la nombroj unu ĝis kvar<ref name="lustig"/>, tial la restaj nombroj kunmetiĝas morfologie, per antaŭmeto de [[afikso]]j, ĉe kio funkcias ekzemple ''<span style="color:green">po</span>'' (kvin, vere mano) kiel bazo, kiel ''<span style="color:green">po</span>'' (kvin) + ''mboh<span style="color:orange">apy</span>'' (tri) = ''<span style="color:green">po</span><span style="color:orange">apy</span>'' (ok). La nomoj de monatoj estas kreataj per la sama principo: ''<span style="color:green">jasy</span>'' (monato) + ''pe<span style="color:orange">teĩ</span>'' (unu) ='' <span style="color:green">jasy</span><span style="color:orange">teĩ</span>'' (januaro). Sed ankaŭ la nomoj de la semajntagoj estas kreataj laŭ ĉi tiu principo: ''<span style="color:green">ára</span>'' (tago, tempo, vetero) + ''pe<span style="color:orange">teĩ</span>'' (unu) ='' <span style="color:green">ara</span><span style="color:orange">teĩ</span>'' (dimanĉo). == Lokaj kaj aliaj nomoj == En Argentino, Bolivio, [[Urugvajo]], Paragvajo kaj Brazilo ekzistas multaj esprimoj por aĵoj sed ankaŭ [[loknomo]]j, kiuj devenas el la gvarania aŭ la proksime parenca [[Tupia lingvo|Tupia]]. Tiuj estas skribataj depende de la lando laŭ la hispana aŭ portugala ortografio. == Kelkaj vortoj el la baza vortoprovizo == {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe9" ! ''Esperanto'' !! ''Germana''<ref name="lustig-vortaro">[http://www.staff.uni-mainz.de/lustig/guarani/dicc/woertlok.htm Interaktiva vortaro germana-gvarania]</ref>{{,}}<ref name="kauderwelsch-vortareto">Wolf Lustig: ''Kauderwelsch. Guaraní – Wort für Wort''. Rump, Bielefeld, 2. Auflage, 2005.</ref> !! Gvarania<ref name="lustig-vortaro"/><ref name="kauderwelsch-vortareto"/> !! ''Esperanto'' !! ''Germana''<ref name="lustig-vortaro"/><ref name="kauderwelsch-vortareto"/> !! Gvarania<ref name="lustig-vortaro"/><ref name="kauderwelsch-vortareto"/> |- | ''mi'' || ''ich'' || che || ''granda'' || ''groß'' || guasu |- | ''ci, vi'' || ''du'' || nde || ''malgranda'' || ''klein'' || michĩ, mirĩ |- | ''li/ŝi/ĝi'' || ''er/sie/es'' || ha’e || ''manĝi'' || ''essen'' || u, karu |- | ''ni'' || ''wir'' || ñande, ore || ''trinki'' || ''trinken'' || u |- | ''vi'' || ''ihr'' || peẽ || ''dormi'' || ''schlafen'' || ke |- | ''ili'' || ''sie'' ([[pluralo]]) || ha’e(kuéra) || ''morti'' || ''sterben'' || mano, sapymi |- | ''kiu?'' || ''wer?'' || mávapa || ''iri'' || ''gehen'' || ha |- | ''kio?'' || ''was?'' || mba’épa || ''veni'' || ''kommen'' || ju |- | ''homo'' || ''Mensch'' || ava, yvypóra || ''doni'' || ''geben'' || me’ẽ |- | ''viro'' || ''Mann'' || kuimba’e || ''preni'' || ''nehmen'' || pyhy |- | ''virino'' || ''Frau'' || ña, kuña || ''paroli'' || ''sprechen'' || ñe’ẽ |- | ''kapo'' || ''Kopf'' || akã || ''ami'' || ''lieben'' || hayhu |- | ''okulo'' || ''Auge'' || tesa || ''unu'' || ''eins'' || peteĩ |- | ''orelo'' || ''Ohr'' || nambi || ''du'' || ''zwei'' || mokõi |- | ''nazo'' || ''Nase'' || tĩ || ''tri'' || ''drei'' || mbohapy |- | ''buŝo'' || ''Mund'' || juru || ''kvar'' || ''vier'' || irundy |- | ''dento'' || ''Zahn'' || tãi || ''kvin'' || ''fünf'' || po |- | ''lango'' || ''Zunge'' || kũ || ''ses'' || ''sechs'' || poteĩ |- | ''koro'' || ''Herz'' || ñe’ã, py’a || ''sep'' || ''sieben'' || pokõi |- | ''mano'' || ''Hand'' || po || ''ok'' || ''acht'' || poapy |- | ''piedo'' || ''Fuß'' || py || ''naŭ'' || ''neun'' || porundy |- | ''akvo'' || ''Wasser'' || y || ''dek'' || ''zehn'' || pa |- | ''fajro'' || ''Feuer'' || tata || ''dudek'' || ''zwanzig'' || mokõipa |- | ''suno'' || ''Sonne'' || kuarahy || ''cent'' || ''hundert'' || sa/sã |- | ''luno'' || ''Mond'' || jasy || ''mil'' || ''tausend'' || su |} Eĉ hispanaj vortoj estas adaptataj al la gvarania lingvo<ref name="lustig"/>: * kavaju (caballo) „ĉevalo“ * kavara (cabra) „kaprino“ * ovecha (oveja) „ŝafo“ * guéi (buey) „bovo“ * Huã (Juan) „Johano“ * aramirõ (almidón) „amelo“ * kesu (queso) „fromaĝo“ * sevói (cebolla) „cepo“ == Ekzempla teksto == Artikolo 1 de la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]] en Gvarania: ''Mayma yvypóra ou ko yvy ári iñapyty'yre ha eteĩcha tekoruvicharenda ha akatúape jeguerekópe; ha ikatu rupi oikuaa añetéva ha añete'yva, iporãva ha ivaíva, tekotevẽ pehenguéicha oiko oñondivekuéra.''<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.omniglot.com/writing/guarani.htm |titolo=Guarani language, alphabet and pronunciation |eldoninto=Omniglot.com |alirdato=2015-02-14}}</ref> (Ĉiuj homoj estas denaske liberaj kaj egalaj laŭ digno kaj rajtoj. Ili posedas racion kaj konsciencon, kaj devus konduti unu la alian en spirito de frateco.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.omniglot.com/writing/esperanto.htm|titolo=Esperanto, Sample text in Esperanto|eldoninto=Omniglot.com|alirdato=2015-02-14}}</ref>) == Notoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == ;El la germana vikipedio * Antonio Guasch: ''Diccionario castellano-guaraní''. Ediciones Loyola, Asuncion 1978. * Antonio Guasch: ''El idioma guaraní – gramatica y antologia de prosa y verso''. CEPAG, Asuncion 1996. * Wolf Lustig: ''Kauderwelsch. Guaraní – Wort für Wort''. Rump, Bielefeld 2005, 2. Auflage. * Emma Gregores u. Jorge A. Suárez: ''A description of colloquial Guaraní''. 1967. * Anselmo Jover Peralta u. Tomás Osuna: ''Diccionario guaraní-español y español-guaraní''. 1950. * Natalia Krivoshein de Canese u. Feliciano Acosta Alcaraz: ''Diccionario Guaraní-Español Español-Guaraní'', Tercera Edición. Colección Ñemity, Asuncion 2006, ISBN 99925-3-160-6. * Antonio Ortiz Mayans: ''Gran Diccionario Castellano-Guarani Guarani-Castellano''. EUDEPA, 1997. * Antonio Ruiz de Montoya: ''Vocabulario de la lengua guaraní''. 2002. * Mário Arnaud Sampaio: ''Vocabulário guaraní-português''. 1986. * Lino Trinidad Sanabria: ''Ñane ñe’ẽ guaraníme'' (edición bilinguë guaraní-castellano). 1991. * Lino Trinidad Sanabria: ''Gran diccionario Avañe’ẽ ilustrado: guaraní-castellano, castellano-guaraní''. 2002. * Tadeo Zarratea: ''Gramática Elemental de la Lengua Guaraní''. MARBEN, Asuncion 2002, ISBN 99925-46-21-2. ;Pliaj fontoj :Pri la gvarania * Sebastian Nordhoff: ''Nomen/Verb-Distinktion im Guarani'', {{ISSN serĉo|1615-1496}}, [http://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/22366 versio en la interreto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160415160506/http://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/22366 |date=2016-04-15 }} (elŝutita la 17-an de oktobro 2012; retrovita aliloke la 28-an de marto 2016) {{ref-de}} * Silvio Liuzzi, Pablo Kirtchuk: ''Tiempo y aspecto en Guaraní'', [http://www.vjf.cnrs.fr/sedyl/amerindia/articles/pdf/A_14_01.pdf versio en la interreto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150214231756/http://www.vjf.cnrs.fr/sedyl/amerindia/articles/pdf/A_14_01.pdf |date=2015-02-14 }} (elŝutita la 23-an de septembro 2012; retrovita aliloke la 14-an de februaro 2015) {{ref-es}} * Sebastian Drude: ''Die Personenpräfixe des Guarani und ihre lexikographische Behandlung'', [http://pubman.mpdl.mpg.de/pubman/item/escidoc:1466231:2/component/escidoc:1466409/Drude%202008%20-%20Die%20Personenpr%C3%A4fixe%20des%20Guaran%C3%AD.pdf versio en la interreto] (elŝutita la 25-an de oktobro 2012) {{ref-de}} * A. Scott Britton: ''Hippocrene Concise Dictionary Guaraní-English, English-Guaraní'', Hippocrene Books Inc., 2005, ISBN 0-7818-1066-3 :Pri Jopara * Guido Kallfell: ''Grammatik des Jopara, Gesprochenes Guaraní und Spanisch in Paraguay'', Peter Lang GmbH, 2011, ISBN 978-3-631-61923-0 == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Paragvajo|Lingvo}} * [[Jopará]] * [[Jezuitaj redukcionoj]] * [[Tupia lingvo]] * [[Lingvistiko]] * [[Listo de lingvoj]] * [[Lingva familio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Vikipedio|code=gn}} * [http://es.wikibooks.org/wiki/Guaran%C3%AD Guarani] en la hispana [[Vikilibroj|Vikilibraro]] {{es}} * [http://www.guaranirenda.com Guarani Renda: Dulingva paĝaro gvarania-hispana lingvo pri la gvarania lingvo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111018082243/http://www.guaranirenda.com/ |date=2011-10-18 }} * http://www.guarani.de <!-- www._guarani_.de --> * [http://www.staff.uni-mainz.de/lustig/guarani Guarania Portalo de la Universitato de Majenco] [[Kategorio:Gvarania lingvo| ]] [[Kategorio:Tupi-gvarania lingvaro]] g6ya41j5nbc7rnyngbxea09ewcrkaoq 0 9162 9373030 9372035 2026-05-15T00:08:25Z Kani 670 /* Subfamilio Trokilenoj */ 9373030 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kolibro |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero2 = Haeckel Trochilidae.jpg |dosiero =Trinidad_and_Tobago_hummingbirds_composite.jpg | dosiero larĝo=240px | dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero= Iuj el la kolibroj de [[Trinidado]] kaj [[Tobago]] |priskribo de dosiero2 = Diversaj kolibroj en ''[[Kunstformen der Natur]]''<br> de [[Ernst Haeckel]], 1904 |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj birdoj|Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |familio aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specioj de subdivizio = Subfamilioj |subdivizio2 = ''[[Phaethornithinae]]''<br /> ''[[Trochilinae]]''<br /> ''[[Florisuginae]]''<br /> ''[[Lesbiinae]]''<br /> ''[[Patagoninae]]''<br /> ''[[Polytminae]]'' |vikispecio = |komunejo = }} '''Kolibroj''' estas tre malgrandaj [[birdo]]j de la [[familio (biologio)|familio]] [[Trokiledoj]]. Ili ankaŭ estas kromnomitaj "''muŝbirdoj''" pro siaj eta grandeco kaj rapidaj [[flugilo|flugilbatoj]], kiuj permesas ilin ŝvebi en la aero. ==Ĝenerala priskribo== [[Dosiero:Rubythroathummer65.jpg|200px|maldekstra|eta]] Ili povas svingi la flugilojn po 15-80 fojojn por sekundo (variante laŭ la grandeco de la birdo) kaj estas la solaj birdoj kiuj povas intence flugi malantaŭen. La rapida svingado de la flugiloj kreas zum-sonon. Ili povas atingi rapidon de 50 m por sekundo.<ref>Ĉen Ŝjaŭji, ''Aventuro de Ĉasisteto dum Ekspediciado'', Ĉina Esperanto-Eldonejo, Pekino, 1988. Esperantigis Hŭang Fengĝu; ilustris Hu Hŭanĵan. paĝo 48. Temas ne pri scienca verko, sed pri populariga, ĉiukaze uzebla kaj citebla.</ref> Tiu flugmaniero respondas al tre partikulara fiziologio de kolibroj: ties normala temperaturo estas de {{GdC|43}} kaj ties [[koro]] batas 615 fojojn por minuto.<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49">Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49.</ref> Kolibroj allogiĝas al floroj, speciale al ruĝaj floroj. Ili manĝas la [[nektaro]]n de tiuj floroj per longaj, maldikaj bekoj, kaj ili estas gravaj polenantoj. Kiam ili faras tion, ne staras sur petaloj kiel faras abelojn aŭ papiliojn, sed restas enaere kaj nur metas en la floron sian bekon.<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49"/> La plejmulto da specioj da kolibroj ankaŭ manĝas [[insekto]]jn. Tiuj [[Nearktiso|nearktisaj]] kaj [[Neotropiso|neotropisaj]] birdetoj ofte posedas brilajn, lumajn [[plumo]]jn. La viroj estas brilkoloraj kaj la inoj malpli brilaj. La ovoj de kolibroj estas la plej malgrandaj birdovoj en la mondo. Oni ĉirkaŭkalkulas, ke 3 000 kolibraj ovoj egalas al unu de [[struto]].<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49"/> La graveco de kolibroj kiel polenigantoj estas kroma tialo por klopodi ilian konservadon. La ĝeneralaj minacoj ([[poluado]], [[habitatoperdo]] ktp.) endanĝerigis kelkajn speciojn. Pro tio el diversaj institucioj oni iniciatis kampanjojn por helpi la kolibrokonservadon, por ekzemplo en ĝardeneto de Iztapalapa, sude de [[Meksikurbo]], nome en la "Instituto de Enseñanza Media Superior" de la Universidad Nacional Autónoma de México ([[UNAM]]) ekde 2016. La iniciato estis imitita kaj nun estas aliaj kolibrejoj en la areo. Tio grave necesas ĉar nur en Meksiko estas troveblaj 58 kolibrospecioj kiuj helpas al polenigado de pli ol 1300 plantospecioj.<ref>Teresa de Miguel, [https://elpais.com/sociedad/2019/12/27/actualidad/1577470499_584780.html ''Objetivo, recuperar el colibrí y su polinización'',] [[El País]], Madrido, Meksiko, 8a de januaro 2020 - 00:15 CET. Alirita la 8a de januaro 2020.</ref> == Genroj kaj specioj de la Trokiledoj == La [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) agnoskas jenajn 366 kolibrospeciojn en la familio ''Trochilidae'' (Trokiledoj), kaj distribuas ilin inter 112 genroj.<ref> Gill, F.; Donsker, D.; Rasmussen, P., eld. (Marto 2025). [https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ "Hummingbirds".] IOC World Bird List. v 15.1. Alirita la 3an de Marto, 2025. </ref> === Subfamilio Fetornitenoj === * ''[[Topaza]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Topaza kolibro]], ''Topaza pella'' (Linnaeus, 1758) ** [[Flama kolibro]], ''Topaza pyra'' (Gould, 1846) * ''[[Florisuga]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanknuka kolibro]], ''Florisuga mellivora'' (Linnaeus, 1758) ** [[Nigra kolibro]], ''Florisuga fusca'' (Vieillot, 1817) La du unuaj genroj povus esti en subfamilio [[Florisugenoj]] * ''[[Eutoxeres]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Aglobeka ermitkolibro]], ''Eutoxeres aquila'' (Bourcier, 1847) ** [[Rufavosta ermitkolibro]], ''Eutoxeres condamini'' (Bourcier, 1851) * ''[[Ramphodon]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Segilbeka ermitkolibro]], ''Ramphodon naevius'' (Dumont, 1818) * ''[[Glaucis]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Bronzvosta ermitkolibro]], ''Glaucis dohrnii'' (Bourcier & Mulsant, 1852) ** [[Bronza ermitkolibro]], ''Glaucis aeneus'' (Lawrence, 1868) ** [[Rufbrusta ermitkolibro]], ''Glaucis hirsutus'' (Gmelin, JF, 1788) * ''[[Threnetes]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Strivosta ermitkolibro]], ''Threnetes ruckeri'' (Bourcier, 1847) ** [[Palvosta ermitkolibro]], ''Threnetes leucurus'' (Linnaeus, 1766) ** [[Fulga ermitkolibro]], ''Threnetes niger'' (Linnaeus, 1758) * ''[[Anopetia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Larĝbeka ermitkolibro]], ''Anopetia gounellei'' (Boucard, 1891) * ''[[Phaethornis]]'', 27 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Malhelgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis squalidus'' (Temminck, 1822) ** [[Strekogorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis rupurumii'' (Boucard, 1892) ** [[Nana ermitkolibro]], ''Phaethornis longuemareus'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Tapajoza ermitkolibro]], ''Phaethornis aethopygus'' (Zimmer, JT, 1950) ** [[Pigmea ermitkolibro]], ''Phaethornis idaliae'' (Bourcier & Mulsant, 1856) ** [[Cinamgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis nattereri'' (Berlepsch, 1887) ** [[Nigragorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis atrimentalis'' (Lawrence, 1858) ** [[Strigorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis striigularis'' (Gould, 1854) ** [[Grizmentona ermitkolibro]], ''Phaethornis griseogularis'' (Gould, 1851) ** [[Ruĝeta ermitkolibro]], ''Phaethornis ruber'' (Linnaeus, 1758) ** [[Blankbrova ermitkolibro]], ''Phaethornis stuarti'' (Hartert, EJO, 1897) ** [[Okraventra ermitkolibro]], ''Phaethornis subochraceus'' (Todd, 1915) ** [[Fulgoĉapa ermitkolibro]], ''Phaethornis augusti'' (Bourcier, 1847) ** [[Altebenaĵa ermitkolibro]], ''Phaethornis pretrei'' (Lesson, RP & Delattre, 1839) ** [[Skvamgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis eurynome'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Palventra ermitkolibro]], ''Phaethornis anthophilus'' (Bourcier, 1843) ** [[Blankbarba ermitkolibro]], ''Phaethornis hispidus'' (Gould, 1846) ** [[Blankliphara ermitkolibro]], ''Phaethornis yaruqui'' (Bourcier, 1851) ** [[Verda ermitkolibro]], ''Phaethornis guy'' (Lesson, RP, 1833) ** [[Rufaventra ermitkolibro]], ''Phaethornis syrmatophorus'' (Gould, 1852) ** [[Perua ermitkolibro]], ''Phaethornis koepckeae'' (Weske & Terborgh, 1977) ** [[Nadlobeka ermitkolibro]], ''Phaethornis philippii'' (Bourcier, 1847) ** [[Rektabeka ermitkolibro]], ''Phaethornis bourcieri'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Meksika ermitkolibro]], ''Phaethornis mexicanus'' (Hartert, EJO, 1897) ** [[Longbeka ermitkolibro]], ''Phaethornis longirostris'' (Delattre, 1843) ** [[Longvosta ermitkolibro]], ''Phaethornis superciliosus'' (Linnaeus, 1766) ** [[Grandbeka ermitkolibro]], ''Phaethornis malaris'' (Nordmann, 1835) === Subfamilio Politmenoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Doryfera]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Verdafrunta kolibro]], ''Doryfera ludovicae'' ** [[Blufrunta kolibro]], ''Doryfera johannae'' * ''[[Schistes]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Okcidenta kojnkolibro]], ''Schistes albogularis'' ** [[Orienta kojnkolibro]], ''Schistes geoffroyi'' * ''[[Augastes]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Fajrokravata kolibro]], ''Augastes lumachella'' ** [[Verdakravata kolibro]], ''Augastes scutatus'' * ''[[Colibri]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Ametistorela kolibro]], ''Colibri serrirostris'' ** [[Violvanga kolibro]], ''Colibri coruscans'' ** [[Bruna kolibro]], ''Colibri delphinae'' ** [[Marverda kolibro]], ''Colibri thalassinus'' ** [[Violorela kolibro]], ''Colibri cyanotus'' * ''[[Androdon]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Dentbeka kolibro]], ''Androdon aequatorialis'' * ''[[Heliactin]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Korna kolibro]], ''Heliactin bilophus'' * ''[[Heliothryx]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violkrona fekolibro]], ''Heliothryx barroti'' ** [[Nigrorela fekolibro]], ''Heliothryx auritus'' * ''[[Polytmus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Gŭainumbia kolibro]], ''Polytmus guainumbi'' ** [[Tepuja kolibro]], ''Polytmus milleri'' ** [[Tereza kolibro]], ''Polytmus theresiae'' * ''[[Avocettula]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Flamvosta avocetkolibro]], ''Avocettula recurvirostris'' * ''[[Chrysolampis]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Rubentopaza kolibro]], ''Chrysolampis mosquitus'' * ''[[Anthracothorax]]'', 8 specioj, Karibio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Jamajka mangokolibro]], ''Anthracothorax mango'' ** [[Nigragorĝa mangokolibro]], ''Anthracothorax nigricollis'' ** [[Verdagorĝa mangokolibro]], ''Anthracothorax viridigula'' ** [[Verdabrusta mangokolibro]], ''Anthracothorax prevostii'' ** [[Veragŭa mangokolibro]], ''Anthracothorax veraguensis'' ** [[Hispaniola mangokolibro]], ''Anthracothorax dominicus'' ** [[Puertorika mangokolibro]], ''Anthracothorax aurulentus'' ** [[Verda mangokolibro]], ''Anthracothorax viridis'' * ''[[Eulampis]]'', 2 specioj, Karibio ** [[Purpurgorĝa karibkolibro]], ''Eulampis jugularis'' ** [[Verdagorĝa karibkolibro]], ''Eulampis holosericeus'' {{Div col end}} === Subfamilio Lesbienoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Haplophaedia]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Verdeta ŝukolibro]] (''Haplophaedia aureliae'') ** [[Rufafemura ŝukolibro]] (''Haplophaedia assimilis'') ** [[Griza ŝukolibro]] (''Haplophaedia lugens'') * ''[[Eriocnemis]]'', 11 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigrabrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis nigrivestis'') ** [[Izabela ŝukolibro]] (''Eriocnemis isabellae'') ** [[Violgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis vestita'') ** [[Nigrafemura ŝukolibro]] (''Eriocnemis derbyi'') ** [[Turkisgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis godini'') ** [[Kuproventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis cupreoventris'') ** [[Safirsubpuga ŝukolibro]] (''Eriocnemis luciani'') ** [[Orbrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis mosquera'') ** [[Blufrunta ŝukolibro]] (''Eriocnemis glaucopoides'') ** [[Multkolora ŝukolibro]] (''Eriocnemis mirabilis'') ** [[Smeraldventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis aline'') * ''[[Loddigesia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo) ** [[Spatelvosta kolibro]] (''Loddigesia mirabilis'') * ''[[Aglaeactis]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ĉielarkdorsa kolibro]] (''Aglaeactis cupripennis'') ** [[Violdorsa kolibro]] (''Aglaeactis aliciae'') ** [[Maĝentadorsa kolibro]] (''Aglaeactis castelnaudii'') ** [[Bludorsa kolibro]] (''Aglaeactis pamela'') * ''[[Coeligena]]'', 15 specioj, Sud-Ameriko ** [[Bronza inkakolibro]] (''Coeligena coeligena'') ** [[Bruna inkakolibro]] (''Coeligena willsoni'') ** [[Nigra inkakolibro]] (''Coeligena prunellei'') ** [[Verda inkakolibro]] (''Coeligena conradii'') ** [[Kolringa inkakolibro]] (''Coeligena torquata'') ** [[Rufkoluma inkakolibro]] (''Coeligena inca'') ** [[Violgorĝa inkakolibro]] (''Coeligena violifer'') ** [[Ĉielarka inkakolibro]] (''Coeligena iris'') ** [[Blankvosta inkakolibro]] (''Coeligena phalerata'') ** [[Malhela inkakolibro]] (''Coeligena orina'') ** [[Okraflugila inkakolibro]] (''Coeligena lutetiae'') ** [[Periĥa inkakolibro]] (''Coeligena consita'') ** [[Orventra inkakolibro]] (''Coeligena bonapartei'') ** [[Merida inkakolibro]] (''Coeligena eos'') ** [[Blugorĝa inkakolibro]] (''Coeligena helianthea'') * ''[[Lafresnaya]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Velurbrusta kolibro]] (''Lafresnaya lafresnayi'') * ''[[Ensifera]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Spadbeka kolibro]] (''Ensifera ensifera'') * ''[[Pterophanes]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Bluflugila kolibro]] (''Pterophanes cyanopterus'') * ''[[Boissonneaua]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Okravosta kolibro]] (''Boissonneaua flavescens'') ** [[Kaŝtanbrusta kolibro]] (''Boissonneaua matthewsii'') ** [[Violnigra kolibro]] (''Boissonneaua jardini'') * ''[[Ocreatus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankbota flagkolibro]] (''Ocreatus underwoodii'') ** [[Perua flagkolibro]] (''Ocreatus peruanus'') ** [[Rufbota flagkolibro]] (''Ocreatus addae'') * ''[[Urochroa]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rufliphara kolibro]] (''Urochroa bougueri'') ** [[Verdadorsa kolibro]] (''Urochroa leucura'') * ''[[Urosticte]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankpinta kolibro]] (''Urosticte benjamini'') ** [[Rufsubpuga kolibro]] (''Urosticte ruficrissa'') * ''[[Heliodoxa]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Nigrabrova brilkolibro]] (''Heliodoxa xanthogonys'') ** [[Rozgorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa gularis'') ** [[Rufaflugila brilkolibro]] (''Heliodoxa branickii'') ** [[Nigragorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa schreibersii'') ** [[Rufbrusta brilkolibro]] (''Heliodoxa aurescens'') ** [[Brunventra brilkolibro]] (''Heliodoxa rubinoides'') ** [[Verdakrona brilkolibro]] (''Heliodoxa jacula'') ** [[Imperiestra brilkolibro]] (''Heliodoxa imperatrix'') ** [[Violfrunta brilkolibro]] (''Heliodoxa leadbeateri'') ** [[Rubena brilkolibro]] (''Heliodoxa rubricauda'') * ''[[Heliangelus]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko ** [[Oranĝgorĝa kolibro]] (''Heliangelus mavors'') ** [[Ametistgorĝa kolibro]] (''Heliangelus amethysticollis'') ** [[Rozgorĝa kolibro]] (''Heliangelus clarisse'') ** [[Merida kolibro]] (''Heliangelus spencei'') ** [[Blankakoluma kolibro]] (''Heliangelus strophianus'') ** [[Turmalina kolibro]] (''Heliangelus exortis'') ** [[Orgorĝa kolibro]] (''Heliangelus micraster'') ** [[Violgorĝa kolibro]] (''Heliangelus viola'') ** [[Reĝa kolibro]] (''Heliangelus regalis'') * ''[[Sephanoides]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ĉilia kolibro]] (''Sephanoides sephaniodes'') ** [[Fernandezinsula kolibro]] (''Sephanoides fernandensis'') * ''[[Discosura]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Pintatufa kolibro]] (''Discosura popelairii'') ** [[Nigrabrusta kolibro]] (''Discosura langsdorffi'') ** [[Kupra kolibro]] (''Discosura letitiae'') ** [[Dornvosta kolibro]] (''Discosura conversii'') ** [[Rakedvosta kolibro]] (''Discosura longicauda'') * ''[[Lophornis]]'', 11 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanktufa kolibro]] (''Lophornis adorabilis'') ** [[Kurtatufa kolibro]] (''Lophornis brachylophus'') ** [[Festa kolibro]] (''Lophornis chalybeus'') ** [[Papilikolibro]] (''Lophornis verreauxii'') ** [[Makulvanga kolibro]] (''Lophornis gouldii'') ** [[Ruftufa kolibro]] (''Lophornis delattrei'') ** [[Nigratufa kolibro]] (''Lophornis helenae'') ** [[Superba kolibro]] (''Lophornis magnificus'') ** [[Pavkolibro]] (''Lophornis pavoninus'') ** [[Makultufa kolibro]] (''Lophornis stictolophus'') ** [[Koltufa kolibro]] (''Lophornis ornatus'') * ''[[Phlogophilus]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ekvadora kolibro]] (''Phlogophilus hemileucurus'') ** [[Perua kolibro]] (''Phlogophilus harterti'') * ''[[Adelomyia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Punkta kolibro]] (''Adelomyia melanogenys'') * ''[[Aglaiocercus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Bluvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus kingii'') ** [[Violvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus coelestis'') ** [[Venezuela silfkolibro]] (''Aglaiocercus berlepschi'') * ''[[Sappho]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Ruĝvostega kolibro]] (''Sappho sparganurus'') * ''[[Polyonymus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Bronzvosta kolibro]] (''Polyonymus caroli'') * ''[[Taphrolesbia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Grizventra kolibro]] (''Taphrolesbia griseiventris'') * ''[[Oreotrochilus]]'', [[Oreotroĥiloj]], 7 specioj, Sud-Ameriko ** [[Punaa andkolibro]] (''Oreotrochilus estella'') ** [[Blankflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus leucopleurus'') ** [[Ekvadora andkolibro]] (''Oreotrochilus chimborazo'') ** [[Blugorĝa andkolibro]] (''Oreotrochilus cyanolaemus'') ** [[Verdakapa andkolibro]] (''Oreotrochilus stolzmanni'') ** [[Nigrabrusta andkolibro]] (''Oreotrochilus melanogaster'') ** [[Brunflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus adela'') * ''[[Opisthoprora]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Monta avocetkolibro]] (''Opisthoprora euryptera'') * ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') ** [[Verdavostega kolibro]] (''Lesbia nuna'') * ''[[Ramphomicron]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigradorsa kolibro]] (''Ramphomicron dorsale'') ** [[Kurtbeka kolibro]] (''Ramphomicron microrhynchum'') * ''[[Chalcostigma]]'', 5 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rufĉapa dornkolibro]] (''Chalcostigma ruficeps'') ** [[Oliveca dornkolibro]] (''Chalcostigma olivaceum'') ** [[Blumantela dornkolibro]] (''Chalcostigma stanleyi'') ** [[Bronzvosta dornkolibro]] (''Chalcostigma heteropogon'') ** [[Ĉielarka dornkolibro]] (''Chalcostigma herrani'') * ''[[Oxypogon]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon lindenii'') ** [[Verdabarba kaskokolibro]] (''Oxypogon guerinii'') ** [[Blubarba kaskokolibro]] (''Oxypogon cyanolaemus'') ** [[Violbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon stuebelii'') * ''[[Oreonympha]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo) ** [[Barba kolibro]] (''Oreonympha nobilis'') * ''[[Metallura]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko ** [[Skvama metalkolibro]] (''Metallura aeneocauda'') ** [[Violgorĝa metalkolibro]] (''Metallura baroni'') ** [[Flamgorĝa metalkolibro]] (''Metallura eupogon'') ** [[Ora metalkolibro]] (''Metallura iracunda'') ** [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''Metallura odomae'') ** [[Nigra metalkolibro]] (''Metallura phoebe'') ** [[Kupra metalkolibro]] (''Metallura theresiae'') ** [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] (''Metallura tyrianthina'') ** [[Verda metalkolibro]] (''Metallura williami'') {{Div col end}} === Subfamilio Patagonenoj === * ''[[Patagona]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Gigantkolibro]] (''Patagona gigas'') ** [[Perua gigantkolibro]] (''Patagona peruviana'') === Subfamilio Trokilenoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Sternoclyta]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Violbrusta montkolibro]] (''Sternoclyta cyanopectus'') * ''[[Hylonympha]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Tondilvosta kolibro]] (''Hylonympha macrocerca'') * ''[[Eugenes]]'', 2 specioj, Nord- kay Mez-Ameriko: ** [[Rivolia kolibro]] (''Eugenes fulgens'') ** [[Talamanka kolibro]] (''Eugenes spectabilis'') * ''[[Panterpe]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Flamgorĝa montkolibro]] (''Panterpe insignis'') * ''[[Heliomaster]]'', 4 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Brunĉapa stelkolibro]] (''Heliomaster constantii'') ** [[Longbeka stelkolibro]] (''Heliomaster longirostris'') ** [[Stribrusta stelkolibro]] (''Heliomaster squamosus'') ** [[Blutufa stelkolibro]] (''Heliomaster furcifer'') * ''[[Lampornis]]'', 8 specioj, Nord- kay Mez-Ameriko: ** [[Verdagorĝa montkolibro]] (''Lampornis viridipallens'') ** [[Verdabrusta montkolibro]] (''Lampornis sybillae'') ** [[Ametistgorĝa montkolibro]] (''Lampornis amethystinus'') ** [[Blugorĝa montkolibro]] (''Lampornis clemenciae'') ** [[Blankventra montkolibro]] (''Lampornis hemileucus'') ** [[Purpurgorĝa montkolibro]] (''Lampornis calolaemus'') ** [[Blankagorĝa montkolibro]] (''Lampornis castaneoventris'') ** [[Grizvosta montkolibro]] (''Lampornis cinereicauda'') * ''[[Lamprolaima]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Grenatgorĝa kolibro]] (''Lamprolaima rhami'') * ''[[Calliphlox]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Ametista kolibro]] (''Calliphlox amethystina'') * ''[[Myrtis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Violkoluma kolibro]] (''Myrtis fanny'') * ''[[Rhodopis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Oaza kolibro]] (''Rhodopis vesper'') * ''[[Myrmia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Kurtvosta kolibro]] (''Myrmia micrura'') * ''[[Thaumastura]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Koraa kolibro]] (''Thaumastura cora'') * ''[[Philodice]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Maĝenta kolibro]] (''Philodice bryantae'') ** [[Miĉela kolibro]] (''Philodice mitchellii'') * ''[[Eulidia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Arika kolibro]] (''Eulidia yarrellii'') * ''[[Microstilbon]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Stretvosta kolibro]] (''Microstilbon burmeisteri'') * ''[[Chaetocercus]]'', 6 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankventra elfkolibro]] (''Chaetocercus mulsant'') ** [[Burda elfkolibro]] (''Chaetocercus bombus'') ** [[Rozbarba elfkolibro]] (''Chaetocercus heliodor'') ** [[Sanktmarta elfkolibro]] (''Chaetocercus astreans'') ** [[Ekvadora elfkolibro]] (''Chaetocercus berlepschi'') ** [[Rufavosta elfkolibro]] (''Chaetocercus jourdanii'') * ''[[Tilmatura]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Duponta kolibro]] (''Tilmatura dupontii'') * ''[[Doricha]]'', 2 specioj, Mez-Ameriko ** [[Jukatana kolibro]] (''Doricha eliza'') ** [[Gvatemala kolibro]] (''Doricha enicura'') * ''[[Calothorax]]'', 2 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Bela kolibro]] (''Calothorax pulcher'') ** [[Lucifera kolibro]] (''Calothorax lucifer'') * ''[[Archilochus]]'', 2 specioj, Nord-Ameriko: ** [[Rubengorĝa kolibro]] (''Archilochus colubris'') ** [[Nigramentona kolibro]] (''Archilochus alexandri'') * ''[[Mellisuga]]'', 2 specioj, Karibio ** [[Abela kolibro]] (''Mellisuga helenae'') ** [[Nana kolibro]] (''Mellisuga minima'') * ''[[Nesophlox]]'', 2 specioj, Karibio: ** [[Bahama kolibro]] (''Nesophlox evelynae'') ** [[Inagua kolibro]] (''Nesophlox lyrura'') * ''[[Calypte]]'', 2 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Kolibro de Anna]] aŭ Ruĝmaska kolibro (''Calypte anna'') ** [[Kosta kolibro]] aŭ Violmaska kolibro (''Calypte costae'') * ''[[Selasphorus]]'', 9 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Ardagorĝa kolibro]] (''Selasphorus ardens'') ** [[Kaliopa kolibro]], (''Selasphorus calliope'') ** [[Vingorĝa kolibro]] (''Selasphorus ellioti'') ** [[Vulkana kolibro]] (''Selasphorus flammula'') ** [[Burda kolibro]] (''Selasphorus heloisa'') ** [[Larĝvosta kolibro]] (''Selasphorus platycercus'') ** [[Rufa kolibro]] (''Selasphorus rufus'') ** [[Kalifornia kolibro]] (''Selasphorus sasin'') ** [[Scintila kolibro]] (''Selasphorus scintilla'') * ''[[Phaeoptila]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Malhela kolibro]] (''Phaeoptila sordida'') * ''[[Riccordia]]'', 5 specioj, Karibio ** [[Blukapa kolibro]] (''Riccordia bicolor'') ** [[Puertorika kolibro]] (''Riccordia maugaeus'') ** [[Kuba kolibro]] (''Riccordia ricordii'') ** [[Hispaniola kolibro]] (''Riccordia swainsonii'') ** [[Bracea kolibro]] (''Riccordia bracei'') * ''[[Cynanthus]]'', 6 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko, inter kio: ** [[Larĝbeka kolibro]] (''Cynanthus latirostris'') ** [[Trimaria kolibro]] (''Cynanthus lawrencei'') ** [[Turkiskrona kolibro]] (''Cynanthus doubledayi'') ** [[Orkrona kolibro]] (''Cynanthus auriceps'') ** [[Kozumela kolibro]] (''Cynanthus forficatus'') ** [[Forkvosta kolibro]] (''Cynanthus canivetii'') * ''[[Chlorostilbon]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Bluvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon mellisugus'') ** [[Ĉiribiketa smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon olivaresi'') ** [[Ruĝbeka smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon gibsoni'') ** [[Orventra smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon lucidus'') ** [[Kurtvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon poortmani'') ** [[Stretvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon stenurus'') ** [[Verdavosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon alice'') ** [[Kupra smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon russatus'') ** [[Ĝardena smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon assimilis'') ** [[Okcidenta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon melanorhynchus'') * ''[[Basilinna]]'', 2 specioj, Mez-Ameriko: ** [[Blankorela kolibro]] (''Basilinna leucotis'') ** [[Nigrafrunta kolibro]] (''Basilinna xantusii'') * ''[[Pampa (kolibroj)|Pampa]]'', iam 4 specioj, nun 2, Mez-Ameriko ** [[Rufaventra kolibro]] (''Pampa rufa'') ** [[Kurbaflugila kolibro]] (''Pampa curvipennis'') ** [[Pampa kolibro]] (''Pampa pampa'') ** [[Longvosta kolibro]] (''Pampa excellens'') * ''[[Abeillia]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Smeraldmentona kolibro]] (''Abeillia abeillei'') * ''[[Klais]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violkapa kolibro]] (''Klais guimeti'') * ''[[Orthorhyncus]]'', 1 specio, Karibio ** [[Kresta kolibro]] (''Orthorhyncus cristatus'') * ''[[Anthocephala]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rozkrona kolibro]] (''Anthocephala floriceps'') ** [[Tolima kolibro]] (''Anthocephala berlepschi'') * ''[[Stephanoxis]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Verdatufa kolibro]] (''Stephanoxis lalandi'') ** [[Violtufa kolibro]] (''Stephanoxis loddigesii'') * ''[[Campylopterus]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Grizbrusta kolibro]] (''Campylopterus largipennis'') ** [[Diamantina kolibro]] (''Campylopterus diamantinensis'') ** [[Kalkoŝtona kolibro]] (''Campylopterus calcirupicola'') ** [[Rufbrusta kolibro]] (''Campylopterus hyperythrus'') ** [[Blankvosta kolibro]] (''Campylopterus ensipennis'') ** [[Lazura kolibro]] (''Campylopterus falcatus'') ** [[Sanktamarta kolibro]] (''Campylopterus phainopeplus'') ** [[Viola kolibro]] (''Campylopterus hemileucurus'') ** [[Okrabrusta kolibro]] (''Campylopterus duidae'') ** [[Napa kolibro]] (''Campylopterus villaviscensio'') * ''[[Chalybura]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Ruĝkrura kolibro]] (''Chalybura urochrysia'') ** [[Blanksubpuga kolibro]] (''Chalybura buffonii'') * ''[[Thalurania]]'', 4 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Krona nimfokolibro]] (''Thalurania colombica'') ** [[Forkvosta nimfokolibro]] (''Thalurania furcata'') ** [[Longvosta nimfokolibro]] (''Thalurania watertonii'') ** [[Violĉapa nimfokolibro]] (''Thalurania glaucopis'') * ''[[Microchera]]'', 3 specioj, Mez-Ameriko ** [[Blankakrona kolibro]] (''Microchera albocoronata'') ** [[Kuprokapa kolibro]] (''Microchera cupreiceps'') ** [[Verdamantela kolibro]] (''Microchera chionura'') * ''[[Goldmania]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violĉapa kolibro]] (''Goldmania violiceps'') ** [[Cinamvosta kolibro]] (''Goldmania bella'') * ''[[Eupherusa]]'', 5 specioj, Mez-Ameriko ** [[Meksika kolibro]] (''Eupherusa ridgwayi'') ** [[Bluĉapa kolibro]] (''Eupherusa cyanophrys'') ** [[Strivosta kolibro]] (''Eupherusa eximia'') ** [[Nigraventra kolibro]] (''Eupherusa nigriventris'') ** [[Gerera kolibro]] (''Eupherusa poliocerca'') * ''[[Phaeochroa]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Skvambrusta kolibro]] (''Phaeochroa cuvierii'') * ''[[Leucippus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Cinambrusta kolibro]] (''Leucippus fallax'') * ''[[Thaumasius]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Tumbesia kolibro]] (''Thaumasius baeri'') ** [[Makulgorĝa kolibro]] (''Thaumasius taczanowskii'') * ''[[Taphrospilus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Multemakula kolibro]] (''Taphrospilus hypostictus'') * ''[[Eupetomena]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Hirundvosta kolibro]] (''Eupetomena macrourus'') ** [[Tenebra kolibro]] (''Eupetomena cirrochloris'') * ''[[Talaphorus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Olivmakula kolibro]] (''Talaphorus chlorocercus'') * ''[[Trochilus]]'', 2 specioj, Karibio (Jamajko) ** [[Ruĝbeka kolibro]] (''Trochilus polytmus'') ** [[Nigrabeka kolibro]] (''Trochilus scitulus'') * ''[[Ramosomyia]]'', 3 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Violkrona kolibro]] (''Ramosomyia violiceps'') ** [[Verdakrona kolibro]] (''Ramosomyia viridifrons'') ** [[Cinamflanka kolibro]] (''Ramosomyia wagneri'') * ''[[Saucerottia]]'', 11 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Lazurkrona kolibro]] (''Saucerottia cyanocephala'') ** [[Blusubpuga kolibro]] (''Saucerottia hoffmanni'') ** [[Berila kolibro]] (''Saucerottia beryllina'') ** [[Bluvosta kolibro]] (''Saucerottia cyanura'') ** [[Neĝventra kolibro]] (''Saucerottia edward'') ** [[Ŝtalverda kolibro]] (''Saucerottia saucerrottei'') ** [[Indigoĉapa kolibro]] (''Saucerottia cyanifrons'') ** [[Kaŝtanventra kolibro]] (''Saucerottia castaneiventris'') ** [[Verdaventra kolibro]] (''Saucerottia viridigaster'') ** [[Kupropuga kolibro]] (''Saucerottia tobaci'') ** [[Kuprovosta kolibro]] (''Saucerottia cupreicauda'') * ''[[Amazilia]]'', 4 aŭ 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko, inter kio: ** [[Cinama kolibro]] (''Amazilia rutila'') ** [[Okraventra kolibro]] (''Amazilia yucatanensis'') ** [[Rufavosta kolibro]] (''Amazilia tzacatl'') ** [[Hondura kolibro]] (''Amazilia luciae'') * ''[[Amazilis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Amazilia kolibro]] (''Amazilis amazilia'') * ''[[Uranomitra]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Anda kolibro]] (''Uranomitra franciae'') * ''[[Chrysuronia]]'', 9 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Brilverda kolibro]] (''Chrysuronia goudoti'') ** [[Orvosta kolibro]] (''Chrysuronia oenone'') ** [[Diverskolora kolibro]] (''Chrysuronia versicolor'') ** [[Mangrova kolibro]] (''Chrysuronia boucardi'') ** [[Safirgorĝa kolibro]] (''Chrysuronia coeruleogularis'') ** [[Safirventra kolibro]] (''Chrysuronia lilliae'') ** [[Humbolta kolibro]] (''Chrysuronia humboldtii'') ** [[Safirkapa kolibro]] (''Chrysuronia grayi'') ** [[Blankbrusta kolibro]] (''Chrysuronia brevirostris'') ** [[Helventra kolibro]] (''Chrysuronia leucogaster'') * ''[[Leucochloris]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Blankagorĝa kolibro]] (''Leucochloris albicollis'') * ''[[Chionomesa]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Brilgorĝa kolibro]] (''Chionomesa fimbriata'') ** [[Sadirmakula kolibro]] (''Chionomesa lactea'') * ''[[Hylocharis]]'', 2 specio, Sud-Ameriko ** [[Rufgorĝa safirkolibro]] (''Hylocharis sapphirina'') ** [[Ora kolibro]] (''Hylocharis chrysura'') * ''[[Elliotomyia]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankventra kolibro]] (''Elliotomyia chionogaster'') ** [[Verdablanka kolibro]] (''Elliotomyia viridicauda'') * ''[[Polyerata]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blubrusta kolibro]] (''Polyerata amabilis'') ** [[Ĉarma kolibro]] (''Polyerata decora'') ** [[Purpurbrusta kolibro]] (''Polyerata rosenbergi'') * ''[[Chlorestes]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Majaa kolibro]] (''Chlorestes candida'') ** [[Blugorĝa kolibro]] (''Chlorestes eliciae'') ** [[Blankmentona kolibro]] (''Chlorestes cyanus'') ** [[Violventra kolibro]] (''Chlorestes julie'') ** [[Blumentona kolibro]] (''Chlorestes notata'') {{Div col end}} == Referencoj == {{Projektoj|wiktionary=kolibro|ReVo=kolibr}}{{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://esperantaretradio.blogspot.com/2024/10/admirindaj-kolibroj.html/ Admirindaj kolibroj]{{404|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, sonartikolo de [[Esperanta Retradio]] aperinta 2024-10-29 ({{eo}}) [[Kategorio:Kolibroj| ]] [[Kategorio:Trokiledoj]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] l22j7ngy2rr9c05h6grjnl0esujr8us 9373266 9373030 2026-05-15T11:24:24Z Kani 670 /* Subfamilio Trokilenoj */ 9373266 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kolibro |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero2 = Haeckel Trochilidae.jpg |dosiero =Trinidad_and_Tobago_hummingbirds_composite.jpg | dosiero larĝo=240px | dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero= Iuj el la kolibroj de [[Trinidado]] kaj [[Tobago]] |priskribo de dosiero2 = Diversaj kolibroj en ''[[Kunstformen der Natur]]''<br> de [[Ernst Haeckel]], 1904 |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj birdoj|Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |familio aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specioj de subdivizio = Subfamilioj |subdivizio2 = ''[[Phaethornithinae]]''<br /> ''[[Trochilinae]]''<br /> ''[[Florisuginae]]''<br /> ''[[Lesbiinae]]''<br /> ''[[Patagoninae]]''<br /> ''[[Polytminae]]'' |vikispecio = |komunejo = }} '''Kolibroj''' estas tre malgrandaj [[birdo]]j de la [[familio (biologio)|familio]] [[Trokiledoj]]. Ili ankaŭ estas kromnomitaj "''muŝbirdoj''" pro siaj eta grandeco kaj rapidaj [[flugilo|flugilbatoj]], kiuj permesas ilin ŝvebi en la aero. ==Ĝenerala priskribo== [[Dosiero:Rubythroathummer65.jpg|200px|maldekstra|eta]] Ili povas svingi la flugilojn po 15-80 fojojn por sekundo (variante laŭ la grandeco de la birdo) kaj estas la solaj birdoj kiuj povas intence flugi malantaŭen. La rapida svingado de la flugiloj kreas zum-sonon. Ili povas atingi rapidon de 50 m por sekundo.<ref>Ĉen Ŝjaŭji, ''Aventuro de Ĉasisteto dum Ekspediciado'', Ĉina Esperanto-Eldonejo, Pekino, 1988. Esperantigis Hŭang Fengĝu; ilustris Hu Hŭanĵan. paĝo 48. Temas ne pri scienca verko, sed pri populariga, ĉiukaze uzebla kaj citebla.</ref> Tiu flugmaniero respondas al tre partikulara fiziologio de kolibroj: ties normala temperaturo estas de {{GdC|43}} kaj ties [[koro]] batas 615 fojojn por minuto.<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49">Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49.</ref> Kolibroj allogiĝas al floroj, speciale al ruĝaj floroj. Ili manĝas la [[nektaro]]n de tiuj floroj per longaj, maldikaj bekoj, kaj ili estas gravaj polenantoj. Kiam ili faras tion, ne staras sur petaloj kiel faras abelojn aŭ papiliojn, sed restas enaere kaj nur metas en la floron sian bekon.<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49"/> La plejmulto da specioj da kolibroj ankaŭ manĝas [[insekto]]jn. Tiuj [[Nearktiso|nearktisaj]] kaj [[Neotropiso|neotropisaj]] birdetoj ofte posedas brilajn, lumajn [[plumo]]jn. La viroj estas brilkoloraj kaj la inoj malpli brilaj. La ovoj de kolibroj estas la plej malgrandaj birdovoj en la mondo. Oni ĉirkaŭkalkulas, ke 3 000 kolibraj ovoj egalas al unu de [[struto]].<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49"/> La graveco de kolibroj kiel polenigantoj estas kroma tialo por klopodi ilian konservadon. La ĝeneralaj minacoj ([[poluado]], [[habitatoperdo]] ktp.) endanĝerigis kelkajn speciojn. Pro tio el diversaj institucioj oni iniciatis kampanjojn por helpi la kolibrokonservadon, por ekzemplo en ĝardeneto de Iztapalapa, sude de [[Meksikurbo]], nome en la "Instituto de Enseñanza Media Superior" de la Universidad Nacional Autónoma de México ([[UNAM]]) ekde 2016. La iniciato estis imitita kaj nun estas aliaj kolibrejoj en la areo. Tio grave necesas ĉar nur en Meksiko estas troveblaj 58 kolibrospecioj kiuj helpas al polenigado de pli ol 1300 plantospecioj.<ref>Teresa de Miguel, [https://elpais.com/sociedad/2019/12/27/actualidad/1577470499_584780.html ''Objetivo, recuperar el colibrí y su polinización'',] [[El País]], Madrido, Meksiko, 8a de januaro 2020 - 00:15 CET. Alirita la 8a de januaro 2020.</ref> == Genroj kaj specioj de la Trokiledoj == La [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) agnoskas jenajn 366 kolibrospeciojn en la familio ''Trochilidae'' (Trokiledoj), kaj distribuas ilin inter 112 genroj.<ref> Gill, F.; Donsker, D.; Rasmussen, P., eld. (Marto 2025). [https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ "Hummingbirds".] IOC World Bird List. v 15.1. Alirita la 3an de Marto, 2025. </ref> === Subfamilio Fetornitenoj === * ''[[Topaza]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Topaza kolibro]], ''Topaza pella'' (Linnaeus, 1758) ** [[Flama kolibro]], ''Topaza pyra'' (Gould, 1846) * ''[[Florisuga]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanknuka kolibro]], ''Florisuga mellivora'' (Linnaeus, 1758) ** [[Nigra kolibro]], ''Florisuga fusca'' (Vieillot, 1817) La du unuaj genroj povus esti en subfamilio [[Florisugenoj]] * ''[[Eutoxeres]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Aglobeka ermitkolibro]], ''Eutoxeres aquila'' (Bourcier, 1847) ** [[Rufavosta ermitkolibro]], ''Eutoxeres condamini'' (Bourcier, 1851) * ''[[Ramphodon]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Segilbeka ermitkolibro]], ''Ramphodon naevius'' (Dumont, 1818) * ''[[Glaucis]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Bronzvosta ermitkolibro]], ''Glaucis dohrnii'' (Bourcier & Mulsant, 1852) ** [[Bronza ermitkolibro]], ''Glaucis aeneus'' (Lawrence, 1868) ** [[Rufbrusta ermitkolibro]], ''Glaucis hirsutus'' (Gmelin, JF, 1788) * ''[[Threnetes]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Strivosta ermitkolibro]], ''Threnetes ruckeri'' (Bourcier, 1847) ** [[Palvosta ermitkolibro]], ''Threnetes leucurus'' (Linnaeus, 1766) ** [[Fulga ermitkolibro]], ''Threnetes niger'' (Linnaeus, 1758) * ''[[Anopetia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Larĝbeka ermitkolibro]], ''Anopetia gounellei'' (Boucard, 1891) * ''[[Phaethornis]]'', 27 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Malhelgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis squalidus'' (Temminck, 1822) ** [[Strekogorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis rupurumii'' (Boucard, 1892) ** [[Nana ermitkolibro]], ''Phaethornis longuemareus'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Tapajoza ermitkolibro]], ''Phaethornis aethopygus'' (Zimmer, JT, 1950) ** [[Pigmea ermitkolibro]], ''Phaethornis idaliae'' (Bourcier & Mulsant, 1856) ** [[Cinamgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis nattereri'' (Berlepsch, 1887) ** [[Nigragorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis atrimentalis'' (Lawrence, 1858) ** [[Strigorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis striigularis'' (Gould, 1854) ** [[Grizmentona ermitkolibro]], ''Phaethornis griseogularis'' (Gould, 1851) ** [[Ruĝeta ermitkolibro]], ''Phaethornis ruber'' (Linnaeus, 1758) ** [[Blankbrova ermitkolibro]], ''Phaethornis stuarti'' (Hartert, EJO, 1897) ** [[Okraventra ermitkolibro]], ''Phaethornis subochraceus'' (Todd, 1915) ** [[Fulgoĉapa ermitkolibro]], ''Phaethornis augusti'' (Bourcier, 1847) ** [[Altebenaĵa ermitkolibro]], ''Phaethornis pretrei'' (Lesson, RP & Delattre, 1839) ** [[Skvamgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis eurynome'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Palventra ermitkolibro]], ''Phaethornis anthophilus'' (Bourcier, 1843) ** [[Blankbarba ermitkolibro]], ''Phaethornis hispidus'' (Gould, 1846) ** [[Blankliphara ermitkolibro]], ''Phaethornis yaruqui'' (Bourcier, 1851) ** [[Verda ermitkolibro]], ''Phaethornis guy'' (Lesson, RP, 1833) ** [[Rufaventra ermitkolibro]], ''Phaethornis syrmatophorus'' (Gould, 1852) ** [[Perua ermitkolibro]], ''Phaethornis koepckeae'' (Weske & Terborgh, 1977) ** [[Nadlobeka ermitkolibro]], ''Phaethornis philippii'' (Bourcier, 1847) ** [[Rektabeka ermitkolibro]], ''Phaethornis bourcieri'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Meksika ermitkolibro]], ''Phaethornis mexicanus'' (Hartert, EJO, 1897) ** [[Longbeka ermitkolibro]], ''Phaethornis longirostris'' (Delattre, 1843) ** [[Longvosta ermitkolibro]], ''Phaethornis superciliosus'' (Linnaeus, 1766) ** [[Grandbeka ermitkolibro]], ''Phaethornis malaris'' (Nordmann, 1835) === Subfamilio Politmenoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Doryfera]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Verdafrunta kolibro]], ''Doryfera ludovicae'' ** [[Blufrunta kolibro]], ''Doryfera johannae'' * ''[[Schistes]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Okcidenta kojnkolibro]], ''Schistes albogularis'' ** [[Orienta kojnkolibro]], ''Schistes geoffroyi'' * ''[[Augastes]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Fajrokravata kolibro]], ''Augastes lumachella'' ** [[Verdakravata kolibro]], ''Augastes scutatus'' * ''[[Colibri]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Ametistorela kolibro]], ''Colibri serrirostris'' ** [[Violvanga kolibro]], ''Colibri coruscans'' ** [[Bruna kolibro]], ''Colibri delphinae'' ** [[Marverda kolibro]], ''Colibri thalassinus'' ** [[Violorela kolibro]], ''Colibri cyanotus'' * ''[[Androdon]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Dentbeka kolibro]], ''Androdon aequatorialis'' * ''[[Heliactin]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Korna kolibro]], ''Heliactin bilophus'' * ''[[Heliothryx]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violkrona fekolibro]], ''Heliothryx barroti'' ** [[Nigrorela fekolibro]], ''Heliothryx auritus'' * ''[[Polytmus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Gŭainumbia kolibro]], ''Polytmus guainumbi'' ** [[Tepuja kolibro]], ''Polytmus milleri'' ** [[Tereza kolibro]], ''Polytmus theresiae'' * ''[[Avocettula]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Flamvosta avocetkolibro]], ''Avocettula recurvirostris'' * ''[[Chrysolampis]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Rubentopaza kolibro]], ''Chrysolampis mosquitus'' * ''[[Anthracothorax]]'', 8 specioj, Karibio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Jamajka mangokolibro]], ''Anthracothorax mango'' ** [[Nigragorĝa mangokolibro]], ''Anthracothorax nigricollis'' ** [[Verdagorĝa mangokolibro]], ''Anthracothorax viridigula'' ** [[Verdabrusta mangokolibro]], ''Anthracothorax prevostii'' ** [[Veragŭa mangokolibro]], ''Anthracothorax veraguensis'' ** [[Hispaniola mangokolibro]], ''Anthracothorax dominicus'' ** [[Puertorika mangokolibro]], ''Anthracothorax aurulentus'' ** [[Verda mangokolibro]], ''Anthracothorax viridis'' * ''[[Eulampis]]'', 2 specioj, Karibio ** [[Purpurgorĝa karibkolibro]], ''Eulampis jugularis'' ** [[Verdagorĝa karibkolibro]], ''Eulampis holosericeus'' {{Div col end}} === Subfamilio Lesbienoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Haplophaedia]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Verdeta ŝukolibro]] (''Haplophaedia aureliae'') ** [[Rufafemura ŝukolibro]] (''Haplophaedia assimilis'') ** [[Griza ŝukolibro]] (''Haplophaedia lugens'') * ''[[Eriocnemis]]'', 11 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigrabrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis nigrivestis'') ** [[Izabela ŝukolibro]] (''Eriocnemis isabellae'') ** [[Violgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis vestita'') ** [[Nigrafemura ŝukolibro]] (''Eriocnemis derbyi'') ** [[Turkisgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis godini'') ** [[Kuproventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis cupreoventris'') ** [[Safirsubpuga ŝukolibro]] (''Eriocnemis luciani'') ** [[Orbrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis mosquera'') ** [[Blufrunta ŝukolibro]] (''Eriocnemis glaucopoides'') ** [[Multkolora ŝukolibro]] (''Eriocnemis mirabilis'') ** [[Smeraldventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis aline'') * ''[[Loddigesia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo) ** [[Spatelvosta kolibro]] (''Loddigesia mirabilis'') * ''[[Aglaeactis]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ĉielarkdorsa kolibro]] (''Aglaeactis cupripennis'') ** [[Violdorsa kolibro]] (''Aglaeactis aliciae'') ** [[Maĝentadorsa kolibro]] (''Aglaeactis castelnaudii'') ** [[Bludorsa kolibro]] (''Aglaeactis pamela'') * ''[[Coeligena]]'', 15 specioj, Sud-Ameriko ** [[Bronza inkakolibro]] (''Coeligena coeligena'') ** [[Bruna inkakolibro]] (''Coeligena willsoni'') ** [[Nigra inkakolibro]] (''Coeligena prunellei'') ** [[Verda inkakolibro]] (''Coeligena conradii'') ** [[Kolringa inkakolibro]] (''Coeligena torquata'') ** [[Rufkoluma inkakolibro]] (''Coeligena inca'') ** [[Violgorĝa inkakolibro]] (''Coeligena violifer'') ** [[Ĉielarka inkakolibro]] (''Coeligena iris'') ** [[Blankvosta inkakolibro]] (''Coeligena phalerata'') ** [[Malhela inkakolibro]] (''Coeligena orina'') ** [[Okraflugila inkakolibro]] (''Coeligena lutetiae'') ** [[Periĥa inkakolibro]] (''Coeligena consita'') ** [[Orventra inkakolibro]] (''Coeligena bonapartei'') ** [[Merida inkakolibro]] (''Coeligena eos'') ** [[Blugorĝa inkakolibro]] (''Coeligena helianthea'') * ''[[Lafresnaya]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Velurbrusta kolibro]] (''Lafresnaya lafresnayi'') * ''[[Ensifera]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Spadbeka kolibro]] (''Ensifera ensifera'') * ''[[Pterophanes]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Bluflugila kolibro]] (''Pterophanes cyanopterus'') * ''[[Boissonneaua]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Okravosta kolibro]] (''Boissonneaua flavescens'') ** [[Kaŝtanbrusta kolibro]] (''Boissonneaua matthewsii'') ** [[Violnigra kolibro]] (''Boissonneaua jardini'') * ''[[Ocreatus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankbota flagkolibro]] (''Ocreatus underwoodii'') ** [[Perua flagkolibro]] (''Ocreatus peruanus'') ** [[Rufbota flagkolibro]] (''Ocreatus addae'') * ''[[Urochroa]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rufliphara kolibro]] (''Urochroa bougueri'') ** [[Verdadorsa kolibro]] (''Urochroa leucura'') * ''[[Urosticte]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankpinta kolibro]] (''Urosticte benjamini'') ** [[Rufsubpuga kolibro]] (''Urosticte ruficrissa'') * ''[[Heliodoxa]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Nigrabrova brilkolibro]] (''Heliodoxa xanthogonys'') ** [[Rozgorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa gularis'') ** [[Rufaflugila brilkolibro]] (''Heliodoxa branickii'') ** [[Nigragorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa schreibersii'') ** [[Rufbrusta brilkolibro]] (''Heliodoxa aurescens'') ** [[Brunventra brilkolibro]] (''Heliodoxa rubinoides'') ** [[Verdakrona brilkolibro]] (''Heliodoxa jacula'') ** [[Imperiestra brilkolibro]] (''Heliodoxa imperatrix'') ** [[Violfrunta brilkolibro]] (''Heliodoxa leadbeateri'') ** [[Rubena brilkolibro]] (''Heliodoxa rubricauda'') * ''[[Heliangelus]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko ** [[Oranĝgorĝa kolibro]] (''Heliangelus mavors'') ** [[Ametistgorĝa kolibro]] (''Heliangelus amethysticollis'') ** [[Rozgorĝa kolibro]] (''Heliangelus clarisse'') ** [[Merida kolibro]] (''Heliangelus spencei'') ** [[Blankakoluma kolibro]] (''Heliangelus strophianus'') ** [[Turmalina kolibro]] (''Heliangelus exortis'') ** [[Orgorĝa kolibro]] (''Heliangelus micraster'') ** [[Violgorĝa kolibro]] (''Heliangelus viola'') ** [[Reĝa kolibro]] (''Heliangelus regalis'') * ''[[Sephanoides]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ĉilia kolibro]] (''Sephanoides sephaniodes'') ** [[Fernandezinsula kolibro]] (''Sephanoides fernandensis'') * ''[[Discosura]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Pintatufa kolibro]] (''Discosura popelairii'') ** [[Nigrabrusta kolibro]] (''Discosura langsdorffi'') ** [[Kupra kolibro]] (''Discosura letitiae'') ** [[Dornvosta kolibro]] (''Discosura conversii'') ** [[Rakedvosta kolibro]] (''Discosura longicauda'') * ''[[Lophornis]]'', 11 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanktufa kolibro]] (''Lophornis adorabilis'') ** [[Kurtatufa kolibro]] (''Lophornis brachylophus'') ** [[Festa kolibro]] (''Lophornis chalybeus'') ** [[Papilikolibro]] (''Lophornis verreauxii'') ** [[Makulvanga kolibro]] (''Lophornis gouldii'') ** [[Ruftufa kolibro]] (''Lophornis delattrei'') ** [[Nigratufa kolibro]] (''Lophornis helenae'') ** [[Superba kolibro]] (''Lophornis magnificus'') ** [[Pavkolibro]] (''Lophornis pavoninus'') ** [[Makultufa kolibro]] (''Lophornis stictolophus'') ** [[Koltufa kolibro]] (''Lophornis ornatus'') * ''[[Phlogophilus]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ekvadora kolibro]] (''Phlogophilus hemileucurus'') ** [[Perua kolibro]] (''Phlogophilus harterti'') * ''[[Adelomyia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Punkta kolibro]] (''Adelomyia melanogenys'') * ''[[Aglaiocercus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Bluvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus kingii'') ** [[Violvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus coelestis'') ** [[Venezuela silfkolibro]] (''Aglaiocercus berlepschi'') * ''[[Sappho]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Ruĝvostega kolibro]] (''Sappho sparganurus'') * ''[[Polyonymus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Bronzvosta kolibro]] (''Polyonymus caroli'') * ''[[Taphrolesbia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Grizventra kolibro]] (''Taphrolesbia griseiventris'') * ''[[Oreotrochilus]]'', [[Oreotroĥiloj]], 7 specioj, Sud-Ameriko ** [[Punaa andkolibro]] (''Oreotrochilus estella'') ** [[Blankflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus leucopleurus'') ** [[Ekvadora andkolibro]] (''Oreotrochilus chimborazo'') ** [[Blugorĝa andkolibro]] (''Oreotrochilus cyanolaemus'') ** [[Verdakapa andkolibro]] (''Oreotrochilus stolzmanni'') ** [[Nigrabrusta andkolibro]] (''Oreotrochilus melanogaster'') ** [[Brunflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus adela'') * ''[[Opisthoprora]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Monta avocetkolibro]] (''Opisthoprora euryptera'') * ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') ** [[Verdavostega kolibro]] (''Lesbia nuna'') * ''[[Ramphomicron]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigradorsa kolibro]] (''Ramphomicron dorsale'') ** [[Kurtbeka kolibro]] (''Ramphomicron microrhynchum'') * ''[[Chalcostigma]]'', 5 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rufĉapa dornkolibro]] (''Chalcostigma ruficeps'') ** [[Oliveca dornkolibro]] (''Chalcostigma olivaceum'') ** [[Blumantela dornkolibro]] (''Chalcostigma stanleyi'') ** [[Bronzvosta dornkolibro]] (''Chalcostigma heteropogon'') ** [[Ĉielarka dornkolibro]] (''Chalcostigma herrani'') * ''[[Oxypogon]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon lindenii'') ** [[Verdabarba kaskokolibro]] (''Oxypogon guerinii'') ** [[Blubarba kaskokolibro]] (''Oxypogon cyanolaemus'') ** [[Violbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon stuebelii'') * ''[[Oreonympha]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo) ** [[Barba kolibro]] (''Oreonympha nobilis'') * ''[[Metallura]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko ** [[Skvama metalkolibro]] (''Metallura aeneocauda'') ** [[Violgorĝa metalkolibro]] (''Metallura baroni'') ** [[Flamgorĝa metalkolibro]] (''Metallura eupogon'') ** [[Ora metalkolibro]] (''Metallura iracunda'') ** [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''Metallura odomae'') ** [[Nigra metalkolibro]] (''Metallura phoebe'') ** [[Kupra metalkolibro]] (''Metallura theresiae'') ** [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] (''Metallura tyrianthina'') ** [[Verda metalkolibro]] (''Metallura williami'') {{Div col end}} === Subfamilio Patagonenoj === * ''[[Patagona]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Gigantkolibro]] (''Patagona gigas'') ** [[Perua gigantkolibro]] (''Patagona peruviana'') === Subfamilio Trokilenoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Sternoclyta]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Violbrusta montkolibro]] (''Sternoclyta cyanopectus'') * ''[[Hylonympha]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Tondilvosta kolibro]] (''Hylonympha macrocerca'') * ''[[Eugenes]]'', 2 specioj, Nord- kay Mez-Ameriko: ** [[Rivolia kolibro]] (''Eugenes fulgens'') ** [[Talamanka kolibro]] (''Eugenes spectabilis'') * ''[[Panterpe]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Flamgorĝa montkolibro]] (''Panterpe insignis'') * ''[[Heliomaster]]'', 4 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Brunĉapa stelkolibro]] (''Heliomaster constantii'') ** [[Longbeka stelkolibro]] (''Heliomaster longirostris'') ** [[Stribrusta stelkolibro]] (''Heliomaster squamosus'') ** [[Blutufa stelkolibro]] (''Heliomaster furcifer'') * ''[[Lampornis]]'', 8 specioj, Nord- kay Mez-Ameriko: ** [[Verdagorĝa montkolibro]] (''Lampornis viridipallens'') ** [[Verdabrusta montkolibro]] (''Lampornis sybillae'') ** [[Ametistgorĝa montkolibro]] (''Lampornis amethystinus'') ** [[Blugorĝa montkolibro]] (''Lampornis clemenciae'') ** [[Blankventra montkolibro]] (''Lampornis hemileucus'') ** [[Purpurgorĝa montkolibro]] (''Lampornis calolaemus'') ** [[Blankagorĝa montkolibro]] (''Lampornis castaneoventris'') ** [[Grizvosta montkolibro]] (''Lampornis cinereicauda'') * ''[[Lamprolaima]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Grenatgorĝa kolibro]] (''Lamprolaima rhami'') * ''[[Calliphlox]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Ametista kolibro]] (''Calliphlox amethystina'') * ''[[Myrtis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Violkoluma kolibro]] (''Myrtis fanny'') * ''[[Rhodopis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Oaza kolibro]] (''Rhodopis vesper'') * ''[[Myrmia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Kurtvosta kolibro]] (''Myrmia micrura'') * ''[[Thaumastura]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Koraa kolibro]] (''Thaumastura cora'') * ''[[Philodice]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Maĝenta kolibro]] (''Philodice bryantae'') ** [[Miĉela kolibro]] (''Philodice mitchellii'') * ''[[Eulidia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Arika kolibro]] (''Eulidia yarrellii'') * ''[[Microstilbon]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Stretvosta kolibro]] (''Microstilbon burmeisteri'') * ''[[Chaetocercus]]'', 6 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankventra elfkolibro]] (''Chaetocercus mulsant'') ** [[Burda elfkolibro]] (''Chaetocercus bombus'') ** [[Rozbarba elfkolibro]] (''Chaetocercus heliodor'') ** [[Sanktmarta elfkolibro]] (''Chaetocercus astreans'') ** [[Ekvadora elfkolibro]] (''Chaetocercus berlepschi'') ** [[Rufavosta elfkolibro]] (''Chaetocercus jourdanii'') * ''[[Tilmatura]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Duponta kolibro]] (''Tilmatura dupontii'') * ''[[Doricha]]'', 2 specioj, Mez-Ameriko ** [[Jukatana kolibro]] (''Doricha eliza'') ** [[Gvatemala kolibro]] (''Doricha enicura'') * ''[[Calothorax]]'', 2 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Bela kolibro]] (''Calothorax pulcher'') ** [[Lucifera kolibro]] (''Calothorax lucifer'') * ''[[Archilochus]]'', 2 specioj, Nord-Ameriko: ** [[Rubengorĝa kolibro]] (''Archilochus colubris'') ** [[Nigramentona kolibro]] (''Archilochus alexandri'') * ''[[Mellisuga]]'', 2 specioj, Karibio ** [[Abela kolibro]] (''Mellisuga helenae'') ** [[Nana kolibro]] (''Mellisuga minima'') * ''[[Nesophlox]]'', 2 specioj, Karibio: ** [[Bahama kolibro]] (''Nesophlox evelynae'') ** [[Inagua kolibro]] (''Nesophlox lyrura'') * ''[[Calypte]]'', 2 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Kolibro de Anna]] aŭ Ruĝmaska kolibro (''Calypte anna'') ** [[Kosta kolibro]] aŭ Violmaska kolibro (''Calypte costae'') * ''[[Selasphorus]]'', 9 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Ardagorĝa kolibro]] (''Selasphorus ardens'') ** [[Kaliopa kolibro]], (''Selasphorus calliope'') ** [[Vingorĝa kolibro]] (''Selasphorus ellioti'') ** [[Vulkana kolibro]] (''Selasphorus flammula'') ** [[Burda kolibro]] (''Selasphorus heloisa'') ** [[Larĝvosta kolibro]] (''Selasphorus platycercus'') ** [[Rufa kolibro]] (''Selasphorus rufus'') ** [[Kalifornia kolibro]] (''Selasphorus sasin'') ** [[Scintila kolibro]] (''Selasphorus scintilla'') * ''[[Phaeoptila]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Malhela kolibro]] (''Phaeoptila sordida'') * ''[[Riccordia]]'', 5 specioj, Karibio ** [[Blukapa kolibro]] (''Riccordia bicolor'') ** [[Puertorika kolibro]] (''Riccordia maugaeus'') ** [[Kuba kolibro]] (''Riccordia ricordii'') ** [[Hispaniola kolibro]] (''Riccordia swainsonii'') ** [[Bracea kolibro]] (''Riccordia bracei'') * ''[[Cynanthus]]'', 6 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko, inter kio: ** [[Larĝbeka kolibro]] (''Cynanthus latirostris'') ** [[Trimaria kolibro]] (''Cynanthus lawrencei'') ** [[Turkiskrona kolibro]] (''Cynanthus doubledayi'') ** [[Orkrona kolibro]] (''Cynanthus auriceps'') ** [[Kozumela kolibro]] (''Cynanthus forficatus'') ** [[Forkvosta kolibro]] (''Cynanthus canivetii'') * ''[[Chlorostilbon]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Bluvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon mellisugus'') ** [[Ĉiribiketa smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon olivaresi'') ** [[Ruĝbeka smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon gibsoni'') ** [[Orventra smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon lucidus'') ** [[Kurtvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon poortmani'') ** [[Stretvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon stenurus'') ** [[Verdavosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon alice'') ** [[Kupra smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon russatus'') ** [[Ĝardena smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon assimilis'') ** [[Okcidenta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon melanorhynchus'') * ''[[Basilinna]]'', 2 specioj, Mez-Ameriko: ** [[Blankorela kolibro]] (''Basilinna leucotis'') ** [[Nigrafrunta kolibro]] (''Basilinna xantusii'') * ''[[Pampa (kolibroj)|Pampa]]'', iam 4 specioj, nun 2, Mez-Ameriko ** [[Rufaventra kolibro]] (''Pampa rufa'') ** [[Kurbaflugila kolibro]] (''Pampa curvipennis'') ** [[Pampa kolibro]] (''Pampa pampa'') ** [[Longvosta kolibro]] (''Pampa excellens'') * ''[[Abeillia]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Smeraldmentona kolibro]] (''Abeillia abeillei'') * ''[[Klais]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violkapa kolibro]] (''Klais guimeti'') * ''[[Orthorhyncus]]'', 1 specio, Karibio ** [[Kresta kolibro]] (''Orthorhyncus cristatus'') * ''[[Anthocephala]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rozkrona kolibro]] (''Anthocephala floriceps'') ** [[Tolima kolibro]] (''Anthocephala berlepschi'') * ''[[Stephanoxis]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Verdatufa kolibro]] (''Stephanoxis lalandi'') ** [[Violtufa kolibro]] (''Stephanoxis loddigesii'') * ''[[Campylopterus]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Grizbrusta kolibro]] (''Campylopterus largipennis'') ** [[Diamantina kolibro]] (''Campylopterus diamantinensis'') ** [[Kalkoŝtona kolibro]] (''Campylopterus calcirupicola'') ** [[Rufbrusta kolibro]] (''Campylopterus hyperythrus'') ** [[Blankvosta kolibro]] (''Campylopterus ensipennis'') ** [[Lazura kolibro]] (''Campylopterus falcatus'') ** [[Sanktamarta kolibro]] (''Campylopterus phainopeplus'') ** [[Viola kolibro]] (''Campylopterus hemileucurus'') ** [[Okrabrusta kolibro]] (''Campylopterus duidae'') ** [[Napa kolibro]] (''Campylopterus villaviscensio'') * ''[[Chalybura]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Ruĝkrura kolibro]] (''Chalybura urochrysia'') ** [[Blanksubpuga kolibro]] (''Chalybura buffonii'') * ''[[Thalurania]]'', 4 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Krona nimfokolibro]] (''Thalurania colombica'') ** [[Forkvosta nimfokolibro]] (''Thalurania furcata'') ** [[Longvosta nimfokolibro]] (''Thalurania watertonii'') ** [[Violĉapa nimfokolibro]] (''Thalurania glaucopis'') * ''[[Microchera]]'', 3 specioj, Mez-Ameriko ** [[Blankakrona kolibro]] (''Microchera albocoronata'') ** [[Kuprokapa kolibro]] (''Microchera cupreiceps'') ** [[Verdamantela kolibro]] (''Microchera chionura'') * ''[[Goldmania]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violĉapa kolibro]] (''Goldmania violiceps'') ** [[Cinamvosta kolibro]] (''Goldmania bella'') * ''[[Eupherusa]]'', 5 specioj, Mez-Ameriko ** [[Meksika kolibro]] (''Eupherusa ridgwayi'') ** [[Bluĉapa kolibro]] (''Eupherusa cyanophrys'') ** [[Strivosta kolibro]] (''Eupherusa eximia'') ** [[Nigraventra kolibro]] (''Eupherusa nigriventris'') ** [[Gerera kolibro]] (''Eupherusa poliocerca'') * ''[[Phaeochroa]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Skvambrusta kolibro]] (''Phaeochroa cuvierii'') * ''[[Leucippus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Cinambrusta kolibro]] (''Leucippus fallax'') * ''[[Thaumasius]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Tumbesia kolibro]] (''Thaumasius baeri'') ** [[Makulgorĝa kolibro]] (''Thaumasius taczanowskii'') * ''[[Taphrospilus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Multemakula kolibro]] (''Taphrospilus hypostictus'') * ''[[Eupetomena]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Hirundvosta kolibro]] (''Eupetomena macrourus'') ** [[Tenebra kolibro]] (''Eupetomena cirrochloris'') * ''[[Talaphorus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Olivmakula kolibro]] (''Talaphorus chlorocercus'') * ''[[Trochilus]]'', 2 specioj, Karibio (Jamajko) ** [[Ruĝbeka kolibro]] (''Trochilus polytmus'') ** [[Nigrabeka kolibro]] (''Trochilus scitulus'') * ''[[Ramosomyia]]'', 3 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Violkrona kolibro]] (''Ramosomyia violiceps'') ** [[Verdakrona kolibro]] (''Ramosomyia viridifrons'') ** [[Cinamflanka kolibro]] (''Ramosomyia wagneri'') * ''[[Saucerottia]]'', 11 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Lazurkrona kolibro]] (''Saucerottia cyanocephala'') ** [[Blusubpuga kolibro]] (''Saucerottia hoffmanni'') ** [[Berila kolibro]] (''Saucerottia beryllina'') ** [[Bluvosta kolibro]] (''Saucerottia cyanura'') ** [[Neĝventra kolibro]] (''Saucerottia edward'') ** [[Ŝtalverda kolibro]] (''Saucerottia saucerrottei'') ** [[Indigoĉapa kolibro]] (''Saucerottia cyanifrons'') ** [[Kaŝtanventra kolibro]] (''Saucerottia castaneiventris'') ** [[Verdaventra kolibro]] (''Saucerottia viridigaster'') ** [[Kupropuga kolibro]] (''Saucerottia tobaci'') ** [[Kuprovosta kolibro]] (''Saucerottia cupreicauda'') * ''[[Amazilia]]'', 4 aŭ 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko, inter kio: ** [[Cinama kolibro]] (''Amazilia rutila'') ** [[Okraventra kolibro]] (''Amazilia yucatanensis'') ** [[Rufavosta kolibro]] (''Amazilia tzacatl'') ** [[Hondura kolibro]] (''Amazilia luciae'') * ''[[Amazilis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Amazilia kolibro]] (''Amazilis amazilia'') * ''[[Uranomitra]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Anda kolibro]] (''Uranomitra franciae'') * ''[[Chrysuronia]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Brilverda kolibro]] (''Chrysuronia goudoti'') ** [[Orvosta kolibro]] (''Chrysuronia oenone'') ** [[Diverskolora kolibro]] (''Chrysuronia versicolor'') ** [[Mangrova kolibro]] (''Chrysuronia boucardi'') ** [[Safirgorĝa kolibro]] (''Chrysuronia coeruleogularis'') ** [[Safirventra kolibro]] (''Chrysuronia lilliae'') ** [[Humbolta kolibro]] (''Chrysuronia humboldtii'') ** [[Safirkapa kolibro]] (''Chrysuronia grayi'') ** [[Blankbrusta kolibro]] (''Chrysuronia brevirostris'') ** [[Helventra kolibro]] (''Chrysuronia leucogaster'') * ''[[Leucochloris]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Blankagorĝa kolibro]] (''Leucochloris albicollis'') * ''[[Chionomesa]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Brilgorĝa kolibro]] (''Chionomesa fimbriata'') ** [[Sadirmakula kolibro]] (''Chionomesa lactea'') * ''[[Hylocharis]]'', 2 specio, Sud-Ameriko ** [[Rufgorĝa safirkolibro]] (''Hylocharis sapphirina'') ** [[Ora kolibro]] (''Hylocharis chrysura'') * ''[[Elliotomyia]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankventra kolibro]] (''Elliotomyia chionogaster'') ** [[Verdablanka kolibro]] (''Elliotomyia viridicauda'') * ''[[Polyerata]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blubrusta kolibro]] (''Polyerata amabilis'') ** [[Ĉarma kolibro]] (''Polyerata decora'') ** [[Purpurbrusta kolibro]] (''Polyerata rosenbergi'') * ''[[Chlorestes]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Majaa kolibro]] (''Chlorestes candida'') ** [[Blugorĝa kolibro]] (''Chlorestes eliciae'') ** [[Blankmentona kolibro]] (''Chlorestes cyanus'') ** [[Violventra kolibro]] (''Chlorestes julie'') ** [[Blumentona kolibro]] (''Chlorestes notata'') {{Div col end}} == Referencoj == {{Projektoj|wiktionary=kolibro|ReVo=kolibr}}{{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://esperantaretradio.blogspot.com/2024/10/admirindaj-kolibroj.html/ Admirindaj kolibroj]{{404|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, sonartikolo de [[Esperanta Retradio]] aperinta 2024-10-29 ({{eo}}) [[Kategorio:Kolibroj| ]] [[Kategorio:Trokiledoj]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 2u0pjaxat9zmjt13ldrzu75h63qdzvy 0 10617 9373146 9038830 2026-05-15T07:29:29Z Too Classy for This World 222556 9373146 wikitext text/x-wiki {{Informkesto programlingvo |nomo = C# |logobildo = [[Dosiero:C Sharp Logo 2023.svg|150px]] |paradigmo = [[Diversaj-paradigmoj programlingvo]], [[Imperativa programado|imperativa]], [[Objektema programado| objektema]] |jaro = [[2001]] |aktuala versio = 6.0 |dato de aktuala versio = Julio de 2015 |aŭtoro = [[Microsoft]] |tipa = statika, forta |influita = [[C++]], [[Java (programlingvo)|Java]], [[Eiffel (programlingvo)|Eiffel]], [[Modula-3]] |influis = [[D]], [[Java (programlingvo)|Java]], [[Vala (programlingvo)|Vala]], [[Windows PowerShell]] }} '''C#''' (angle nomata ''C sharp'') estas objektema programlingvo kreita de [[Microsoft]]. La lingvo estas parto de la infrastrukturo [[.NET]] ankaŭ de Microsoft. Ekzistas normoj de [[ECMA]] kaj [[ISO]] pri C#, sed la plej konataj tradukilo kaj funkcibiblioteko estas tiuj de Microsoft. La plej forta influo super la kreo de C# estas [[Java]]. Plie, C# estis influita de [[C++]], [[Delphi]]. La ĉefa projektisto de C# estas Anders Hejlsberg, kiu antaŭe kreis Delphi-n, kiam li laboris en [[Borland]]. Programoj verkitaj per C# rulas en infrastrukturo nomata CLI (Common Language Infrastructure), samkiel aliaj programlingvoj de .NET. La tradukilo unue kreas duonkodon (simile al Java), kiu poste estas tradukita al maŝinkodo je la ruligo de la programo, per [[JIT]]-tradukilo. == Ekzemplaj programoj == Unue, la klasika programo "Saluton, mondo!" skribita en C#. Ĝi nur montras la mesaĝon kaj finiĝas: <syntaxhighlight lang="csharp"> using System; namespace ProgramoSalutonMondo { class SalutonMondo { [STAThread] static void Main(string[] args) { Console.WriteLine("Saluton, mondo!"); } } } </syntaxhighlight> Ĉi tie estas pli kompleksa ekzemplo de programo en C#. Ĉi tiu programo montras iujn objektemajn esprimojn de la lingvo. <syntaxhighlight lang="csharp"> using System; namespace Ekzemplo { public sealed class Saluton { string mia; public string Valoro { get { return mia; } set { if(value== null) throw new ArgumentNullException(); else mia = value; } } public Saluton() { mia = "Saluton!"; } public override String ToString() { return mia; } public static void Main() { Saluton sal = new Saluton(); Console.WriteLine(sal.ToString()); Console.WriteLine(sal.Valoro); Console.WriteLine(sal); sal.Valoro = "Blah."; Console.WriteLine(sal.ToString()); Console.WriteLine(sal.Valoro); Console.WriteLine(sal); } //La rezulto estas: //Saluton! //Saluton! //Saluton! //Blah. //Blah. //Blah. } } </syntaxhighlight> {{Projektoj}} {{Program-lingvoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Programlingvoj]] 0k6dncm1eiui9d40u7r75zdxccaai6r 0 14971 9373213 9319305 2026-05-15T10:05:56Z ThomasPusch 1869 9373213 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto renkontiĝo}} [[Dosiero:UK_1922_Helsinko.jpg|eta|300ra|Kongresa poŝtkarto]] La '''14-a Universala Kongreso''' okazis en [[Helsinko]], [[Finnlando]], [[8a de aŭgusto|8a]] ĝis [[16a de aŭgusto]] [[1922]]. Ĉeestis 850 partoprenantoj. Okazis amaso da altnivelaj fakaj kunvenoj. Reprezentantoj de la UK estis akceptitaj de la prezidanto de Finnlando, kiu manpremis ĉiujn gastojn. Dum la kongreso oratoris [[Edmond Privat]], deklamis [[Kálmán Kalocsay]], kaj la tuto ricevis vastan gazetaran atenton. <ref>[https://www.liberafolio.org/2022/10/16/uk-en-1922-kulmino-de-la-juna-movado/ UK en 1922 – kulmino de la juna movado], artikolo en [[Libera Folio]] aperinta 2022-10-16 {{eo}}</ref> == Teatraĵoj prezentitaj == * '''La fianĉiĝo''', de [[Aleksis Kivi]]. Prezentis profesiaj geaktoroj el la Finna nacia teatro: [[Paavo Jännes]], Jaako Korhonen, Erta Virtamo kaj aliaj. * '''[[Kalevala]]''' (eroj) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://levgalicia.wordpress.com/2013/02/26/uk-1922-helsinki/ Fotografaĵoj de la UK] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|Esperanto-renkontiĝo}} {{UK|1922}} [[Kategorio:Eventoj en Helsinko]] [[Kategorio:1922 en Finnlando]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Finnlando]] kbl3q0ez97qime6p0qjjo73c0plox16 9373214 9373213 2026-05-15T10:06:29Z ThomasPusch 1869 9373214 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto renkontiĝo}} <!--[[Dosiero:UK_1922_Helsinko.jpg|eta|300ra|Kongresa poŝtkarto]] -- jam estas informkeste --> La '''14-a Universala Kongreso''' okazis en [[Helsinko]], [[Finnlando]], [[8a de aŭgusto|8a]] ĝis [[16a de aŭgusto]] [[1922]]. Ĉeestis 850 partoprenantoj. Okazis amaso da altnivelaj fakaj kunvenoj. Reprezentantoj de la UK estis akceptitaj de la prezidanto de Finnlando, kiu manpremis ĉiujn gastojn. Dum la kongreso oratoris [[Edmond Privat]], deklamis [[Kálmán Kalocsay]], kaj la tuto ricevis vastan gazetaran atenton. <ref>[https://www.liberafolio.org/2022/10/16/uk-en-1922-kulmino-de-la-juna-movado/ UK en 1922 – kulmino de la juna movado], artikolo en [[Libera Folio]] aperinta 2022-10-16 {{eo}}</ref> == Teatraĵoj prezentitaj == * '''La fianĉiĝo''', de [[Aleksis Kivi]]. Prezentis profesiaj geaktoroj el la Finna nacia teatro: [[Paavo Jännes]], Jaako Korhonen, Erta Virtamo kaj aliaj. * '''[[Kalevala]]''' (eroj) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://levgalicia.wordpress.com/2013/02/26/uk-1922-helsinki/ Fotografaĵoj de la UK] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|Esperanto-renkontiĝo}} {{UK|1922}} [[Kategorio:Eventoj en Helsinko]] [[Kategorio:1922 en Finnlando]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Finnlando]] lwbruoxrhtstqffu4eyep7u8j53v4tx 9373233 9373214 2026-05-15T10:26:45Z ThomasPusch 1869 9373233 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto renkontiĝo}} <!--[[Dosiero:UK_1922_Helsinko.jpg|eta|300ra|Kongresa poŝtkarto]] -- jam estas informkeste --> La '''14-a Universala Kongreso''' okazis en [[Helsinko]], [[Finnlando]], [[8a de aŭgusto|8a]] ĝis [[16a de aŭgusto]] [[1922]]. Ĉeestis 850 partoprenantoj. Okazis amaso da altnivelaj fakaj kunvenoj. Reprezentantoj de la UK estis akceptitaj de la prezidanto de Finnlando, kiu manpremis ĉiujn gastojn. Dum la kongreso oratoris [[Edmond Privat]], deklamis [[Kálmán Kalocsay]], kaj la tuto ricevis vastan gazetaran atenton. <ref>[https://www.liberafolio.org/2022/10/16/uk-en-1922-kulmino-de-la-juna-movado/ UK en 1922 – kulmino de la juna movado], artikolo en [[Libera Folio]] aperinta 2022-10-16 {{eo}}</ref> == Teatraĵoj prezentitaj == * '''La fianĉiĝo''', de [[Aleksis Kivi]]. Prezentis profesiaj geaktoroj el la [[Finna nacia teatro]]: [[Paavo Jännes]], Jaako Korhonen, Erta Virtamo kaj aliaj. * '''[[Kalevala]]''' (eroj) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://levgalicia.wordpress.com/2013/02/26/uk-1922-helsinki/ Fotografaĵoj de la UK] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|Esperanto-renkontiĝo}} {{UK|1922}} [[Kategorio:Eventoj en Helsinko]] [[Kategorio:1922 en Finnlando]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Finnlando]] sjzvdu9yupj7jwf194cig5sxcbl2jgb 0 17223 9373079 9247921 2026-05-15T05:30:43Z Sj1mor 12103 9373079 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | nomo = Ludoviko la 16-a | titolo = reĝo de Francio kaj Navaro | dosiero = Musée Ingres-Bourdelle - Portrait de Louis XVI - Joseph-Siffred Duplessis - Joconde06070000102.jpg |grandeco de dosiero = 260px | priskribo = | regado = [[10-a de majo]] [[1774]] – [[10-a de aŭgusto]] [[1792]] | kronado = [[11-an de junio]] [[1775]], [[Reims]] | ceteraj titoloj = Duko el Berry (1754-65)<br />Dauphin de Francio (1765-74)<br />Reĝo de Francio (1774-1791)<br />Reĝo de francoj (1791-92) | titolo2 = [[Reĝlando de Navaro|Reĝo de Navaro]] |regado2 = 1774-1789 |antaŭulo2 = |sekvanto2 = |titolo3 = [[Andoro|Kunprinco el Andoro]] |regado3 = 1774-1789 |antaŭulo3 = |sekvanto3 = | devena nomo = Louis-Auguste de France | antaŭulo = [[Ludoviko la 15-a (Francio)|Ludoviko la 15-a]] | sekvanto = '''la monarkio malvalidigita'''<br />''[[de facto]]'' [[Nacia Konvencio]]<br />''[[de jure]]'' [[Ludoviko la 17-a (Francio)|Ludoviko la 17-a]]<br />plua reganta reganto: [[Napoléon Bonaparte]] (1804) | edzino = [[Marie-Antoinette]] | idaro = [[Marie Thérèse de Francio]]<br />[[Louis-Joseph-Xavier-François, Dauphin de Francio]]<br />[[Louis-Charles de Francio]] ([[Ludoviko la 17-a (Francio)|Ludoviko la 17-a]])<br />[[Sophie- Hélène-Béatrix de Francio]] | dinastio = [[Bourbon]] | motto = | patro = [[Louis-Ferdinand de Francio]] | patrino = [[Maria Josepha Carolina de Saksio]] | dato de naskiĝo = [[23-an de aŭgusto]] [[1754]] | loko de naskiĝo = palaco en [[Versailles]] | dato de morto = [[21-an de januaro]] [[1793]] (38) | loko de morto = [[Parizo]] | tombo = [[Baziliko Saint-Denis]], [[Parizo]] |}} [[Dosiero:Louis XVI.PNG|eta|Portreto de Ludoviko la 16-a, farita de Joseph Boze]] '''Ludoviko la 16-a''' (naskiĝis la [[23an de aŭgusto]] [[1754]] en kastelo [[Versailles]]; mortis la [[21an de januaro]] [[1793]] en [[Parizo]]), inter la jaroj 1774 kaj 1792 respektive 1793 estis reĝo de [[Francio]] kaj [[Reĝlando de Navaro|Navaro]]. Li estis la lasta franca reĝa reprezentanto de la Absolutismo kaj fine iĝis viktimo de la [[Franca Revolucio]]. == Junaĝo == La {{daton|23|aŭgusto|1754}} Ludoviko naskiĝis kiel tria filo de la [[Dauphin]] ''Ludoviko Ferdinando'' (1729-1765), la sola filo de reĝo [[Ludoviko la 15-a (Francio)|Ludoviko la 15-a]], kaj la princidino ''Maria Josepha Carolina'' de [[Saksio]]. Li kreskis en preskaŭ burĝe ŝajnanta familio, en kiu la princa paro persone zorgis pri la infanoj kaj edukis ilin. Tamen Ludoviko, silentema, grumblema, ne aparte bela kaj ĉarma, sentis sin "neamata princo" kaj opiniis, ke la gepatroj aprezis la pli aĝan kaj la pli junajn fratojn pli ol lin. Kiam la aĝa frato mortis dum 1761, Ludoviko iĝis aspiranto pri posta reĝeco, kaj la gepatroj laŭdire ne aparte ĝojis pri tio. Kiam la patro mortis dum [[1765]], Ludoviko en aĝo de 11 jaroj iĝis la dua plej grava persono de Francio, post lia avo, la reĝo. Li montriĝis diligenta, inteligenta kaj [[obstino|obstina]] lernanto. Dum 1770 la 15-jara onta reĝo estis edzigita kun la 14-jara aŭstra princidino [[Marie-Antoinette]] - la plej juna filino de la [[Sankta Romia Imperio|German-Romia]] imperiestro [[Francisko la 1-a Stefano (Sankta Romia Imperio)|Francisko la 1-a Stefano]] kaj lia edzino [[Maria Teresia]], granddukino de [[Aŭstrio]]. Marie-Antoinette amuziĝis en festoj kaj arigis junajn homojn ĉirkaŭ si. Ludoviko dume inter [[1770]] kaj [[1774]] serioze preparis sin por la postaj taskoj kiel reganto kaj estis fine akceptita kaj helpita de sia avo, la reĝo, kiu antaŭe malŝatis lin. == Familio == La paro havis kvar infanojn * ''Marie-Therese-Charlotte'' (* 1778; † 1851) - edzinigita kun ''Louis Antoine d'Artois'', duko de ''Angoulême'' (1775-1844), * ''Louis Joseph'' (* 1781; † la 4-an de junio 1789), * ''Charles Louis'' (la posta reĝo Ludoviko la 17-a) (* 1785; † la 8-an de junio 1795) * ''Sophie-Beatrice'' (* 1786; † 1787). == Regado == Dum 1774 mortis la avo, reĝo [[Ludoviko la 15-a (Francio)|Ludoviko la 15-a]]. Ludoviko la 16-a iĝis reĝo en aĝo de 20 jaroj. Lia regno inkluzivis 18 eventoplenajn jarojn, dum kiuj li estis la decida personeco - epoko, kiu estis karakterizita de la kortuma malŝparo de la Absolutismo, sed ankaŭ de revoluciaj pensoj demokratiaj ĝis radikalecaj. Ludoviko komprenis sin kiel "patro de siaj subuloj". Laŭ la teorio li kiel "aboluta" monarko inkluzivis la forton judikativan (juĝan) , legislativan (leĝodonan) kaj ekzekutivan (plenuman), sed laŭ la praktiko la politika forto en grandaj partoj apartenis al la registaroj de Francio, al kiu apartenis la ministroj ''Turgot, Malesherbes, [[Jacques Necker|Necker]], Vergennes, Calonne'' kaj ''Maurepas''. Inter la ĉefaj problemoj de Francio estis la altaj ŝtataj ŝuldoj (inter alie pro la malŝpara festado en la reĝa kortumo ekde reĝo [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]], kaj pro kostaj "operacioj de ekstera politiko", do militoj, iniciatitaj de la reĝoj). La {{N|ŝtata buĝeto}} ankaŭ negative influis la kostoj pro la subteno de la armeoj, kiuj en Usono batalis pri sendependiĝo de la koloniiga potenco Britio. Francio per tio protektis propran kolonion en la regiono, la francajn Antiliojn, de brita okupo, venĝis sin pri tio, ke Britio venkis la francan regnon de Ludoviko de 15-a en la "Sepjara Milito" (1756-1763), kaj en Usono ekhavis novajn ekonomiajn partnerojn, sed la kostoj pro la milita subteno ĉiukaze estis pagendaj. Ludoviko traktis la problemon de la tro altaj ŝtataj ŝuldoj kun granda preteco je reformoj. Li kaj siaj registaroj, provis, per ŝparado kaj administraj reformoj novordigi la financan sistemon de la ŝtato. La financa ministro ''Turgot'' ekde la jaro [[1775]] liberaligis la ekonomion kaj reformigis la impostan sistemon. Li tamen spertis grandan kontraŭbatalon de la nobelaro, kaj dum [[1776]] li malposteniĝis pro ties premo, post kiam li postulis reformi ĉiujn publikajn postenojn. Oni komprenis la neceson de tia reformo, tamen la postenuloj timis ĝian radikalecon. Ankaŭ la posteuloj ''[[Jacques Necker|Necker]]'' kaj ''Calonne'' malsukcesis en la provo de financa reformo pro la rezisto de la privilegiitaj klasoj Nobelaro kaj Klerikaro. Tiu rezisto devigis la reĝon, la [[5-a de majo|5-an de majo]] [[1789]] kunvokigi la tutlandan asembleon [[Francaj Ĝeneralaj Statoj]], kiu antaŭe ne estis kunveninta ekde la jaro [[1614]]. Tiuj estis la [[Ĝeneralaj Statoj de 1789]], kiel unua ŝtupo al la [[Franca Revolucio]]. == La Revolucio == La 17-an de junio la deputitoj de la [[Tria Stato]] de tiu asembleo nomumis sin "Nacia Asembleo", ĵuris ne disiri, ĝis kiam ekzistas franca konstitucio, kaj fine revoluciuloj la 14-an de julio sturmis la urban malliberejon ''[[Bastille]]'' [prononcu "Bast'''ij'''"]. Kiam la 26-an de aŭgusto en Francio deklariĝis la [[Homaj rajtoj|Homaj Rajtoj]], la tempo de reĝa absolutismo definitive forpasis. En deklaro de la 11-a de septembro fiksiĝis, ke la reĝo povus bloki decidojn de la Nacia Asembleo per sia voĉdono, kaj li vaste uzis tiun rajton. La popolo malkontentis pri tio. La 5-an de oktobro manifestacio de revoluciuloj marŝis al la reĝa kastelo en Versailles [prononcu Vers"'''aj'''"], kio devigis la reĝon, kun sia familio translokiĝi al la urba reĝa kastelo en Parizo. La reĝo mem estis ŝatata de multaj, kaj komence li tute favoris la sociajn, politikajn kaj ekonomiajn reformojn de la revolucio. La 4-an de junio 1789 tamen mortis lia plej aĝa filo, la reĝo funebris, sed ne komunikis tion al la publiko, tial ke multaj civitanoj miskomprenis, ke la persona emocia krizo de la patro estus malintereso kaj malkapablo de la reĝo pri regado. La suvereneco de la popolo, kiun postulis la revolucio, do la ideo ke la popolo baze mem decidu pri siaj politikaj temoj, tre kontrastis al la tiam ĉie en Eŭropo aplikata ŝtata sistemo de [[monarkio]]j. La regantaj elitoj de Francio kaj la ceteraj ŝtatoj de Eŭropo do malakceptis ĝin. En la provo ekregi la ĥaoson kaj anarĥion, kiuj intertempe regis en tuta Francio, Ludoviko ekkontaktis siajn reĝajn kuzojn en tuta Eŭropo. Kiam la premo al li kaj lia familio ĉiam plialtiĝis, li fine konsentis plenumi ilian peton fuĝi el la radikala Parizo, en la espero ke la emocioj de la popoloj iom trankviliĝu kaj la revolucio daŭriĝu iom pli milde. La fuĝoprovo de la 20-a de junio 1791 malsukcesis: La reĝo kaptiĝis en [[Varennes-en-Argonne|Varennes]] [prononcu "Var'''en'''"] en orienta Francio, jam proksime al Germanio, kaj kiel malliberulo estis retransportita al Parizo. Kiam dum septembro 1791 la franca konstitucio estis validigita, Francio definitive estis '''konstitucia monarkio'''. == Verdikto pri morto kaj ekzekuto == [[Dosiero:Hinrichtung Ludwig des XVI.png|eta|270ra|ekzekuto de Ludoviko la 16-a (gravuro el la jaro 1793)]] La [[10an de aŭgusto]] [[1792]] la revoluciuloj sturmis la reĝan palacon en Parizo kaj malliberigis la reĝon. La revolucia estro ''[[Robespiero|Maximilien de Robespierre]]'', opiniis, ke la ekzisto de la reĝo estus danĝero por la daŭra sukceso de la revolucio. Timante kontraŭrevolucion kaj komprenante, ke multaj francoj daŭre sentis lojalecon al la reĝo, li decidis forigi Ludovikon. Por ŝajnigi laŭleĝecon, proceso antaŭ la Nacia Konvencio juĝis la reĝon. Robespierre tie samtempe estis akuzisto kaj juĝisto. Kun apenaŭa plimulto fine la deputitoj voĉdonis favore al verdikto pri mortigo de Ludoviko. La voĉdono estis publika, kaj ĉiu deputito ne voĉdonanta por mortigo de la reĝo devis mem timi esti simile akuzita je morto - tion klare esprimis dum la proceso la hurlantaj anoj de Robespierre kaj la popola amaso histerie ekscitigita. La [[21-a de januaro|21an de januaro]] [[1793]] Ludoviko estis senkapigita sur la pariza placo ''Place de la Concorde''. La [[16an de oktobro]] ankaŭ lia edzino [[Marie-Antoinette]] estis senkapigita. == Vidu ankaŭ == * [[Burbono]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.chivalricorders.org/royalty/bourbon/france/louistst.htm Lasta testamento de Ludoviko la 16-a] * [http://www.conseil-constitutionnel.fr/textes/constitution/c1791.htm la konstitucio de la 3-a de septembro 1791, franclingva] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060324050011/http://www.conseil-constitutionnel.fr/textes/constitution/c1791.htm |date=2006-03-24 }} * [http://roilouis16.free.fr la vivo de Ludoviko la 16-a, paĝoj francaj] {{Ligiltabelo Reĝoj kaj imperiestroj de Francio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Ludoviko la 16-a (Francio)]] [[Kategorio:Francaj reĝoj]] [[Kategorio:Burbonoj]] [[Kategorio:Francoj kondamnitaj al mortpuno]] [[Kategorio:Viktimoj de Franca Revolucio]] [[Kategorio:Ekzekutitoj per senkapigo]] gpw8nxyoa1f89w5v5d1xqok90g4jv0m 9373080 9373079 2026-05-15T05:32:42Z Sj1mor 12103 9373080 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | nomo = Ludoviko la 16-a | titolo = reĝo de Francio kaj Navaro | dosiero = Musée Ingres-Bourdelle - Portrait de Louis XVI - Joseph-Siffred Duplessis - Joconde06070000102.jpg |grandeco de dosiero = 260px | priskribo = | regado = [[10-a de majo]] [[1774]] – [[10-a de aŭgusto]] [[1792]] | kronado = [[11-an de junio]] [[1775]], [[Reims]] | ceteraj titoloj = Duko el Berry (1754-65)<br />Dauphin de Francio (1765-74)<br />Reĝo de Francio (1774-1791)<br />Reĝo de francoj (1791-92) | titolo2 = [[Reĝlando de Navaro|Reĝo de Navaro]] |regado2 = 1774-1789 |antaŭulo2 = |sekvanto2 = |titolo3 = [[Andoro|Kunprinco el Andoro]] |regado3 = 1774-1789 |antaŭulo3 = |sekvanto3 = | devena nomo = Louis-Auguste de France | antaŭulo = [[Ludoviko la 15-a (Francio)|Ludoviko la 15-a]] | sekvanto = '''la monarkio malvalidigita'''<br />''[[de facto]]'' [[Nacia Konvencio]]<br />''[[de jure]]'' [[Ludoviko la 17-a (Francio)|Ludoviko la 17-a]]<br />plua reganta reganto: [[Napoléon Bonaparte]] (1804) | edzino = [[Marie-Antoinette]] | idaro = [[Marie Thérèse de Francio]]<br />[[Louis-Joseph-Xavier-François, Dauphin de Francio]]<br />[[Louis-Charles de Francio]] ([[Ludoviko la 17-a (Francio)|Ludoviko la 17-a]])<br />[[Sophie- Hélène-Béatrix de Francio]] | dinastio = [[Bourbon]] | motto = | patro = [[Louis-Ferdinand de Francio]] | patrino = [[Maria Josepha Carolina de Saksio]] | dato de naskiĝo = [[23-an de aŭgusto]] [[1754]] | loko de naskiĝo = palaco en [[Versailles]] | dato de morto = [[21-an de januaro]] [[1793]] (38) | loko de morto = [[Parizo]] | tombo = [[Baziliko Saint-Denis]], [[Parizo]] |}} [[Dosiero:Louis XVI.PNG|eta|Portreto de Ludoviko la 16-a, farita de Joseph Boze]] '''Ludoviko la 16-a''' (naskiĝis la [[23an de aŭgusto]] [[1754]] en kastelo [[Versailles]]; mortis la [[21an de januaro]] [[1793]] en [[Parizo]]), inter la jaroj 1774 kaj 1792 respektive 1793 estis reĝo de [[Francio]] kaj [[Reĝlando de Navaro|Navaro]]. Li estis la lasta franca reĝa reprezentanto de la Absolutismo kaj fine iĝis viktimo de la [[Franca Revolucio]]. == Junaĝo == La {{daton|23|aŭgusto|1754}} Ludoviko naskiĝis kiel tria filo de la [[Dauphin]] ''Ludoviko Ferdinando'' (1729-1765), la sola filo de reĝo [[Ludoviko la 15-a (Francio)|Ludoviko la 15-a]], kaj la princidino ''Maria Josepha Carolina'' de [[Saksio]]. Li kreskis en preskaŭ burĝe ŝajnanta familio, en kiu la princa paro persone zorgis pri la infanoj kaj edukis ilin. Tamen Ludoviko, silentema, grumblema, ne aparte bela kaj ĉarma, sentis sin "neamata princo" kaj opiniis, ke la gepatroj aprezis la pli aĝan kaj la pli junajn fratojn pli ol lin. Kiam la aĝa frato mortis dum 1761, Ludoviko iĝis aspiranto pri posta reĝeco, kaj la gepatroj laŭdire ne aparte ĝojis pri tio. Kiam la patro mortis dum [[1765]], Ludoviko en aĝo de 11 jaroj iĝis la dua plej grava persono de Francio, post lia avo, la reĝo. Li montriĝis diligenta, inteligenta kaj [[obstino|obstina]] lernanto. Dum 1770 la 15-jara onta reĝo estis edzigita kun la 14-jara aŭstra princidino [[Marie-Antoinette]] - la plej juna filino de la [[Sankta Romia Imperio|German-Romia]] imperiestro [[Francisko la 1-a Stefano (Sankta Romia Imperio)|Francisko la 1-a Stefano]] kaj lia edzino [[Maria Teresia]], granddukino de [[Aŭstrio]]. Marie-Antoinette amuziĝis en festoj kaj arigis junajn homojn ĉirkaŭ si. Ludoviko dume inter [[1770]] kaj [[1774]] serioze preparis sin por la postaj taskoj kiel reganto kaj estis fine akceptita kaj helpita de sia avo, la reĝo, kiu antaŭe malŝatis lin. == Familio == La paro havis kvar infanojn * ''Marie-Therese-Charlotte'' (* 1778; † 1851) - edzinigita kun ''Louis Antoine d'Artois'', duko de ''Angoulême'' (1775-1844), * ''Louis Joseph'' (* 1781; † la 4-an de junio 1789), * ''Charles Louis'' (la posta reĝo Ludoviko la 17-a) (* 1785; † la 8-an de junio 1795) * ''Sophie-Beatrice'' (* 1786; † 1787). == Regado == Dum 1774 mortis la avo, reĝo [[Ludoviko la 15-a (Francio)|Ludoviko la 15-a]]. Ludoviko la 16-a iĝis reĝo en aĝo de 20 jaroj. Lia regno inkluzivis 18 eventoplenajn jarojn, dum kiuj li estis la decida personeco - epoko, kiu estis karakterizita de la kortuma malŝparo de la Absolutismo, sed ankaŭ de revoluciaj pensoj demokratiaj ĝis radikalecaj. Ludoviko komprenis sin kiel "patro de siaj subuloj". Laŭ la teorio li kiel "aboluta" monarko inkluzivis la forton judikativan (juĝan) , legislativan (leĝodonan) kaj ekzekutivan (plenuman), sed laŭ la praktiko la politika forto en grandaj partoj apartenis al la registaroj de Francio, al kiu apartenis la ministroj ''Turgot, Malesherbes, [[Jacques Necker|Necker]], Vergennes, Calonne'' kaj ''Maurepas''. Inter la ĉefaj problemoj de Francio estis la altaj ŝtataj ŝuldoj (inter alie pro la malŝpara festado en la reĝa kortumo ekde reĝo [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]], kaj pro kostaj "operacioj de ekstera politiko", do militoj, iniciatitaj de la reĝoj). La {{N|ŝtata buĝeto}} ankaŭ negative influis la kostoj pro la subteno de la armeoj, kiuj en Usono batalis pri sendependiĝo de la koloniiga potenco Britio. Francio per tio protektis propran kolonion en la regiono, la francajn Antiliojn, de brita okupo, venĝis sin pri tio, ke Britio venkis la francan regnon de Ludoviko de 15-a en la "Sepjara Milito" (1756-1763), kaj en Usono ekhavis novajn ekonomiajn partnerojn, sed la kostoj pro la milita subteno ĉiukaze estis pagendaj. Ludoviko traktis la problemon de la tro altaj ŝtataj ŝuldoj kun granda preteco je reformoj. Li kaj siaj registaroj, provis, per ŝparado kaj administraj reformoj novordigi la financan sistemon de la ŝtato. La financa ministro ''Turgot'' ekde la jaro [[1775]] liberaligis la ekonomion kaj reformigis la impostan sistemon. Li tamen spertis grandan kontraŭbatalon de la nobelaro, kaj dum [[1776]] li malposteniĝis pro ties premo, post kiam li postulis reformi ĉiujn publikajn postenojn. Oni komprenis la neceson de tia reformo, tamen la postenuloj timis ĝian radikalecon. Ankaŭ la posteuloj ''[[Jacques Necker|Necker]]'' kaj ''Calonne'' malsukcesis en la provo de financa reformo pro la rezisto de la privilegiitaj klasoj Nobelaro kaj Klerikaro. Tiu rezisto devigis la reĝon, la [[5-a de majo|5-an de majo]] [[1789]] kunvokigi la tutlandan asembleon [[Francaj Ĝeneralaj Statoj]], kiu antaŭe ne estis kunveninta ekde la jaro [[1614]]. Tiuj estis la [[Ĝeneralaj Statoj de 1789]], kiel unua ŝtupo al la [[Franca Revolucio]]. == La Revolucio == La 17-an de junio la deputitoj de la [[Tria Stato]] de tiu asembleo nomumis sin "Nacia Asembleo", ĵuris ne disiri, ĝis kiam ekzistas franca konstitucio, kaj fine revoluciuloj la 14-an de julio sturmis la urban malliberejon ''[[Bastille]]'' [prononcu "Bast'''ij'''"]. Kiam la 26-an de aŭgusto en Francio deklariĝis la [[Homaj rajtoj|Homaj Rajtoj]], la tempo de reĝa absolutismo definitive forpasis. En deklaro de la 11-a de septembro fiksiĝis, ke la reĝo povus bloki decidojn de la Nacia Asembleo per sia voĉdono, kaj li vaste uzis tiun rajton. La popolo malkontentis pri tio. La 5-an de oktobro manifestacio de revoluciuloj marŝis al la reĝa kastelo en Versailles [prononcu Vers"'''aj'''"], kio devigis la reĝon, kun sia familio translokiĝi al la urba reĝa kastelo en Parizo. La reĝo mem estis ŝatata de multaj, kaj komence li tute favoris la sociajn, politikajn kaj ekonomiajn reformojn de la revolucio. La 4-an de junio 1789 tamen mortis lia plej aĝa filo, la reĝo funebris, sed ne komunikis tion al la publiko, tial ke multaj civitanoj miskomprenis, ke la persona emocia krizo de la patro estus malintereso kaj malkapablo de la reĝo pri regado. La suvereneco de la popolo, kiun postulis la revolucio, do la ideo ke la popolo baze mem decidu pri siaj politikaj temoj, tre kontrastis al la tiam ĉie en Eŭropo aplikata ŝtata sistemo de [[monarkio]]j. La regantaj elitoj de Francio kaj la ceteraj ŝtatoj de Eŭropo do malakceptis ĝin. En la provo ekregi la ĥaoson kaj anarĥion, kiuj intertempe regis en tuta Francio, Ludoviko ekkontaktis siajn reĝajn kuzojn en tuta Eŭropo. Kiam la premo al li kaj lia familio ĉiam plialtiĝis, li fine konsentis plenumi ilian peton fuĝi el la radikala Parizo, en la espero ke la emocioj de la popoloj iom trankviliĝu kaj la revolucio daŭriĝu iom pli milde. La fuĝoprovo de la 20-a de junio 1791 malsukcesis: La reĝo kaptiĝis en [[Varennes-en-Argonne|Varennes]] [prononcu "Var'''en'''"] en orienta Francio, jam proksime al Germanio, kaj kiel malliberulo estis retransportita al Parizo. Kiam dum septembro 1791 la franca konstitucio estis validigita, Francio definitive estis '''konstitucia monarkio'''. == Verdikto pri morto kaj ekzekuto == [[Dosiero:Hinrichtung Ludwig des XVI.png|eta|270ra|ekzekuto de Ludoviko la 16-a (gravuro el la jaro 1793)]] La [[10an de aŭgusto]] [[1792]] la revoluciuloj sturmis la reĝan palacon en Parizo kaj malliberigis la reĝon. La revolucia estro ''[[Robespiero|Maximilien de Robespierre]]'', opiniis, ke la ekzisto de la reĝo estus danĝero por la daŭra sukceso de la revolucio. Timante kontraŭrevolucion kaj komprenante, ke multaj francoj daŭre sentis lojalecon al la reĝo, li decidis forigi Ludovikon. Por ŝajnigi laŭleĝecon, proceso antaŭ la Nacia Konvencio juĝis la reĝon. Robespierre tie samtempe estis akuzisto kaj juĝisto. Kun apenaŭa plimulto fine la deputitoj voĉdonis favore al verdikto pri mortigo de Ludoviko. La voĉdono estis publika, kaj ĉiu deputito ne voĉdonanta por mortigo de la reĝo devis mem timi esti simile akuzita je morto - tion klare esprimis dum la proceso la hurlantaj anoj de Robespierre kaj la popola amaso histerie ekscitigita. La [[21-a de januaro|21an de januaro]] [[1793]] Ludoviko estis senkapigita sur la pariza placo ''Place de la Concorde''. La [[16an de oktobro]] ankaŭ lia edzino [[Marie-Antoinette]] estis senkapigita. == Vidu ankaŭ == * [[Burbono]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.chivalricorders.org/royalty/bourbon/france/louistst.htm Lasta testamento de Ludoviko la 16-a] * [http://www.conseil-constitutionnel.fr/textes/constitution/c1791.htm la konstitucio de la 3-a de septembro 1791, franclingva] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060324050011/http://www.conseil-constitutionnel.fr/textes/constitution/c1791.htm |date=2006-03-24 }} * [http://roilouis16.free.fr la vivo de Ludoviko la 16-a, paĝoj francaj] {{Ligiltabelo Reĝoj kaj imperiestroj de Francio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Ludoviko la 16-a (Francio)| ]] [[Kategorio:Francaj reĝoj]] [[Kategorio:Burbonoj]] [[Kategorio:Francoj kondamnitaj al mortpuno]] [[Kategorio:Viktimoj de Franca Revolucio]] [[Kategorio:Ekzekutitoj per senkapigo]] 6tmqqb7wcy9m795kj6hy5f7x758nfyn 0 18050 9372972 9168636 2026-05-14T20:42:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372972 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Griza papago |koloro = pink |dosiero=Psittacus erithacus qtl1.jpg |priskribo de dosiero= Supre, fronta vidaĵo; malsupre, flanka vidaĵo. |dosiero2 =Psittacus erithacus -perching on tray-8d.jpg |dosiero larĝo = 250px |dosiero2 larĝo = 250px |priskribo de dosiero2 = Konga afrika griza papago<br /> ''Psittacus erithacus erithacus'' |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Psitakoformaj]] ''Psittaciformes'' |familio = [[Psitakedoj]] ''Psittacidae'' |tribo = ''[[Psittacini]]'' |genro = ''[[Psittacus]]'' |specio = '''Griza papago''', ''P. erithacus'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Psittacus erithacus'' |volume=2018 |page=e.T22724813A129879439 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22724813A129879439.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Psittacus erithacus'' |dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]] |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = ''P. e. erithacus''<br />''P. e. timneh'' |vikispecio = |sinonimo = ''Psittacus cinereus'' <small>[[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788</small> |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''griza papago''' ({{Lang-la|Psittacus erithacus}}) konata ankaŭ kiel ''Kongo griza papago'', estas [[specio]] el la [[familio (biologio)|familio]] de la [[papagedoj]], kiu devenas de [[Afriko]] inter [[Niĝerio]] kaj [[Kongolando]], [[Kameruno]] kaj [[Gabono]]. Ĝi estis iam konata ankaŭ kiel ''Afrika griza papago'' ĝis la [[Timneha papago]] (''Psittacus timneh''), iam traktata kiel subspecio, estis altigita al plena specio. ==Taksonomio== La griza papago estis [[Specipriskribo|formale priskribita]] en 1758 fare de la sveda natursciencisto [[Carl Linnaeus]] en la 10a eldono de lia verko ''[[Systema Naturae]]''. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj papagoj en la [[genro]]n ''[[Psittacus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Psittacus erithacus''.<ref name=linnaeus>{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1758 | title= Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonyms, locis | volume=1 | edition=10th | page=99 | publisher=Laurentii Salvii | location=Holmiae (Stockholm) | language=Latin | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727006 }}</ref> Linnaeus erare specifis la [[tipa loko (biologio)|tipan lokon]] kiel "Gvineo": la loko estis poste markita kiel [[Ganao]] en Okcidenta Afriko.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | title=Massachusetts | date=6a de Februaro 2024 | page=229 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477944 }}</ref> La genronomo estas [[Latina]] por "papago". La specia epiteto ''erithacus'' estas Latina kaj estas derivita el [[antikva greka]] εριθακος (''erithakos'') por nekonata birdo kiu laŭdire imitis homajn sonojn, eble la [[Nigra ruĝvostulo]].<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 332 kaj 149}}</ref> La specio estas [[monotipa]]; neniu [[subspecio]] estas akceptita.<ref name=ioc/> La [[Timneha papago]] estis iam traktita kiel subspecio de la griza papago, sed ĝi estas nun konsiderata aparta specio surbaze ĉefe de rezultoj el genetika kaj morfologia studo publikigita en 2007.<ref>{{Cite journal | last1=Melo | first1=Martim | last2=O'ryan | first2=Colleen | date=2007 | title=Genetic differentiation between Príncipe Island and mainland populations of the grey parrot (''Psittacus erithacus''), and implications for conservation | journal=Molecular Ecology | volume=16 | issue=8 | pages=1673–1685 | doi=10.1111/j.1365-294X.2006.03128.x| pmid=17402982 | bibcode=2007MolEc..16.1673M | s2cid=496941 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2022 | title=Parrots, cockatoos | work=IOC World Bird List Version 12.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=19a de Marto 2022 }}</ref> Kvankam Linnaeus metis ĉiujn papagojn kiujn li konis en la genron ''Psittacus'', nur la griza papago kaj la Timneha papago estas nun atribuitaj al tiu genro.<ref name=linnaeus/> La ''[[The Clements Checklist of Birds of the World|Clements Checklist]]'' klasigas la [[Timneha papago|Principean grizan papagon]] kiel subspecieo de la griza papago. Ĝi tial agnoskas du subspeciojn: *''P. e. erithacus'' [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]] – Eburbordo ĝis Kenjo, Tanzanio, Principeo, Santomeo, kaj Bioko *[[Timneha papago|Principea griza papago]] (''P. e. principe'') [[Boyd Alexander|Alexander]], 1909 – [[Principeo]], insulo ĉe la okcidenta marbordo de Afriko Tio kontrastas kun la IOC, kiu anstataŭe klasigas ĝin kiel subspecio de la [[Timneha papago]].<ref name=ioc/> ==Aspekto== [[File:Congo African Grey Parrot -head detail.jpg|thumb|maldekstre|Kapo de griza papago]] La griza papago estas mezgranda ĝis granda, ĉefe griza kaj nigrabeka. Ili tipe pezas 400 g, kaj proksimume longas 33 cm,<ref name=worldparrottrust /> kun enverguro de 46–52 cm.<ref name=adw /> La kapo kaj flugiloj estas ĝenerale pli malhelaj ol la korpo. La plumoj de la kapo kaj korpo havas iometajn blankajn randojn; la vostoplumoj estas ruĝaj. Ambaŭ seksoj aspektas similaj.<ref name=worldparrottrust>{{cite web|title=Grey Parrot (Psittacus erithacus)|url=http://www.parrots.org/index.php/encyclopedia/profile/grey_parrot/|publisher=World Parrot Trust|access-date=9a de Aprilo 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150629151626/http://www.parrots.org/index.php/encyclopedia/profile/grey_parrot|archivedate=2015-06-29}}</ref> La koloro de junuloj similas al tiu de plenkreskuloj, sed tipe iliaj okuloj estas malhelgrizaj ĝis nigraj, kompare kun la flavaj irisoj ĉirkaŭ malhelaj pupiloj de plenkreskuloj,<ref>{{Cite book|title=The Grey Parrot|last=de Grahl|first=Wolfgang|publisher=TFH Publications|year=1987}}</ref> kaj iliaj subvostaj kovriloj estas nuance al grizo.<ref name=worldparrottrust /> Plenkreskuloj pezas 418–526 g.<ref name="Kooistra">{{Cite web | url = https://www.parrots.org/encyclopedia/grey-parrot/ | title = Grey Parrot (Psittacus erithacus) {{!}} Parrot Encyclopedia | last = Kooistra | first = Michelle | website = Parrots.org | access-date = 2a de Marto 2016 }}</ref> Grizaj papagoj povas vivi 40–60 jarojn en kaptiteco, kvankam ilia averaĝa vivodaŭro en naturo ŝajne estas pli mallonga — proksimume 23 jaroj. Ili komencas reproduktiĝi je la aĝo de 3–5 jaroj kaj demetas 3–5 ovojn por ĉiu ovodemetado.<ref name=adw/> ==Distribuado kaj habitato== La griza papago estas indiĝena de ekvatora Afriko, nome en [[Angolo]], [[Kameruno]], [[Demokratia Respubliko Kongo|Kongo]], [[Gabono]], [[Eburbordo]], [[Ganao]], [[Kenjo]], kaj [[Ugando]]. La specio troviĝas ene de teritorio el Kenjo ĝis la orienta parto de Eburbordo.<ref name="Animal Diversity Web">{{Cite web | url = http://animaldiversity.org/accounts/Psittacus_erithacus/#f24bd35f16068305e983d5a67b1bc755 | title = Psittacus erithacus (grey parrot) | website = Animal Diversity Web | access-date = 2a de Marto 2016 }}</ref><ref name="Mcgowan-2008">{{Cite web | url = https://cites.org/sites/default/files/ndf_material/WG6-CS1.pdf | title = African Grey Parrot ''Psittacus erithacus'' Case Study | last = McGowan | first = Phillip | date = 2008 | website = Cites.org | access-date = 1a de Marto 2016 }}</ref> Nunaj taksoj por la tutmonda populacio estas necertaj kaj varias de 630 000 ĝis 13 milionoj da birdoj. La populacioj malpliiĝas tutmonde.<ref name="Mcgowan-2008" /> La specio ŝajnas preferi densajn arbarojn, sed ankaŭ troveblas ĉe arbaraj randoj kaj en pli malfermaj vegetaĵaraj tipoj, kiel ekzemple galeriaj kaj savanaj arbaroj.<ref name="iucn" > BirdLife International (2018). [https://www.iucnredlist.org/species/22724813/129879439 "Psittacus erithacus".] IUCN Red List of Threatened Species. 2018: e.T22724813A129879439. doi:10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22724813A129879439.en. Alirita la 12an de Novembro 2021. </ref> Populacistudo publikigita en 2015 trovis, ke la specio estis "preskaŭ formortigita" el Ganao, ĉar ĝiaj nombroj malpliiĝis je 90 ĝis 99% ekde 1992.<ref>{{Cite web | url = http://news.mongabay.com/2015/12/catastrophic-decline-nearly-99-of-ghanas-african-grey-parrots-wiped-out/ | title = 'Catastrophic' decline: nearly 99% of African grey parrots wiped out in Ghana | website = Mongabay Environmental News | date = Decembro 2015 | language = en-US | access-date = 2a de Marto 2016 }}</ref> Ili troviĝis nur en 10 el 42 arbarkovritaj areoj, kaj tri birdejoj, kiuj iam tenis po 700–1200 birdojn, nun havis nur 18 entute. Lokanoj ĉefe kulpigis la komercon de [[dorlotbesto]]j kaj la [[senarbarigo|arbohakado]]n pri la malkresko.<ref name=ns>{{cite journal| title= Future is black for grey parrots| journal= New Scientist |date=28a de Novembro 2015| volume=228|issue=3049|page=9| doi=10.1016/s0262-4079(15)31685-7}}</ref> Oni supozas, ke la populacioj estas stabilaj en Kameruno. En Kongo, oni taksas, ke 15 000 estas prenitaj ĉiujare por la komerco de dorlotbestoj, el la orienta parto de la lando, kvankam la jara kvoto estas deklarita je 5 000.<ref name= ns/> La oficiala florida servo ''Florida Fish and Wildlife Conservation Commission'' indikis, ke ili observis grizajn papagojn fuĝintajn aŭ liberigitajn en [[Suda Florido]] ekde almenaŭ 1984, sed neniu pruvo indikis, ke la populacio estas reproduktanta nature.<ref>{{cite web |url= http://myfwc.com/wildlifehabitats/nonnatives/birds/gray-parrot/ |title= Nonnatives – Gray Parrot | website= myfwc.com| publisher= Florida Fish and Wildlife Conservation Commission |access-date= 5a de Junio, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180628161304/http://myfwc.com/wildlifehabitats/nonnatives/birds/gray-parrot/ |archive-date=28a de Junio, 2018 }}</ref> ==Kutimaro kaj ekologio en naturo== Oni konas malmulton pri la konduto kaj agadoj de ĉi tiuj birdoj en la naturo. Aldone al manko de esplorfinancado, povas esti aparte malfacile studi ĉi tiujn birdojn en naturaj situacioj pro ilia statuso kiel predbestoj, kio kondukas ilin al sufiĉe sekretemaj kutimoj. Estis montrite, ke naturaj grizaj papagoj povas ankaŭ imiti vastan gamon da sonoj, kiujn ili aŭdas, tre simile al iliaj kaptitaj parencoj. En la Demokratia Respubliko Kongo, du grizaj papagoj sonregistritaj dum ripozado laŭdire havis repertuaron de pli ol 200 malsamaj vokoj, inkluzive de naŭ imitaĵoj de aliaj naturaj birdokantoj kaj unu de [[vesperto]].<ref>{{Cite book|title=The Parrot Who Owns Me|url=https://archive.org/details/parrotwhoownsme00joan|url-access=registration|last=Burger|first=Joanna|publisher=Villard Books|year=2001|isbn=0-679-46330-5|pages=[https://archive.org/details/parrotwhoownsme00joan/page/240 240]}}</ref> ===Manĝado=== Grizaj papagoj estas ĉefe [[Fruktomanĝulo|fruktmanĝantoj]], kaj plejparto de ilia dieto konsistas el fruktoj, nuksoj kaj semoj, inkluzive de fruktoj de ''Elaeis'' (olepalmo). Ili foje manĝas ankaŭ florojn kaj arboŝelon, same kiel insektojn kaj helikojn.<ref name="Britannica" >[https://www.britannica.com/animal/African-gray-parrot "African gray parrot | bird".] [[Encyclopædia Britannica]]. Alirita la 2an de Marto 2016. </ref> En naturo, la griza papago parte manĝas surtere.<ref name="Lafeber Company-2016">{{Cite web | url = https://lafeber.com/pet-birds/species/african-grey-parrot/ | title = African Grey Parrot Psittacus erithacus | date = 2016 | publisher = Lafeber Company | access-date = 1a de Marto 2016 }}</ref> ===Reproduktado=== Grizaj papagoj estas [[monogamio|monogamiaj]] reproduktuloj, kiuj nestas en arbaj kavaĵoj. Ĉiu pariĝinta paro da papagoj bezonas sian propran arbon por sia nesto. La papagino demetas tri ĝis kvin ovojn, kiujn ŝi kovas dum 30 tagoj, dum ŝi estas nutrata de sia partnero. La plenkreskuloj defendas siajn nestejojn.<ref name="Animal Diversity Web" /> La idoj de grizaj papagoj bezonas nutradon kaj prizorgon de siaj gepatroj en la nesto.<ref name="Animal Diversity Web" /> La gepatroj prizorgas ilin ĝis 4-5 semajnoj post kiam ili elnestiĝas.<ref>{{Cite web | url = http://www.brighthub.com/environment/science-environmental/articles/20670.aspx | title = Species Spotlight on the African Grey Parrot | last = Griffin | first = Jenny | date = 13a de Februaro 2012 | website = Brighthub | access-date = 1a de Marto 2016 }}</ref> La idoj forlasas la neston en la aĝo de 12 semajnoj. Malmulte oni scias pri la pariĝada konduto de ĉi tiu specio en la naturo.<ref name=adw>{{cite web|last=Holman|first=Rachel|title=Psittacus erithacus|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/accounts/Psittacus_erithacus/|publisher=Animal Diversity Web|access-date=18a de Marto 2014}}</ref> Ili pezas 12-14 g ĉe eloviĝo kaj 372–526 g kiam ili forlasas siajn gepatrojn.<ref name="Kooistra"/> ==Parolkapablo== Ili konatas kiel la plej bonaj imitantoj de [[homo|homa]] [[voĉo]] inter la papagedoj; eksperimentoj, fare de [[Irene Pepperberg]] en Universitato de Arizona, kun griza papago ''Alex'' montris, ke ili evidentigas elstarajn intelektajn kapablojn; ili ne nur ripetas la vortojn, sed kapablas kompreni ilin. Aliaj eksperimentoj faritaj de Aimée Morgana kun papago nomita ''N'kisi'' montris eĉ pli eksterordinarajn parolkompren-kapablojn. Cetere videofilmitaj eksperimentoj kun [[Rupert Sheldrake]] montris kapablojn pri [[telepatio]]: eksperimentisto en aparta ĉambro malfermas hazarde kovertojn kun bildoj, en alia ĉambro la papago tiam parolas frazojn rilatantajn al la bildoj. ==Bildoj== <gallery> Dosiero:Graupapagei.jpg| Dosiero:Graupapagei3.jpg| Dosiero:Psittacus erithacus MHNT.ZOO.2010.11.148.1.jpg|Ovo de ''Psittacus erithacus'' - [[MHNT]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.araproject.nl Araproject] * [http://www.alexfoundation.org] * [http://www.theafricangreyparrot.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250808225952/http://theafricangreyparrot.com/ |date=2025-08-08 }} * [https://web.archive.org/web/20081203003726/http://www.geocities.com/shanlung9] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3430481.stm] * [http://www.birdtricks.com/AfricanGreyParrots/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080425014313/http://www.birdtricks.com/AfricanGreyParrots/ |date=2008-04-25 }} [[Kategorio:Papagoformaj]] [[Kategorio:Papagoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 2vke18n9dpdsi5qnlilxgtj49hvlfmf 0 19346 9372885 9083364 2026-05-14T18:18:36Z ~2026-29106-88 256894 9372885 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Crochet-round.jpg|eta|Kroĉetado]] La vorto '''''kroĉetado''''' devenas de la mezepoka franca vorto ''croc'' aŭ ''croche,'' kiu signifas ''hoko.'' '''Kroĉetado''' aŭ '''hoktrikado''' estas ago de fari [[teksaĵo]]n el [[fadeno]]. Oni faras ligetojn el la fadeno per hoko, kaj konektas la ligojn formi kompletan teksaĵon. Oni povas fari simplan teksaĵon (vestaĵo, kovriloj...) aŭ fari [[punto]]jn de maldika fadeno. Modeloj de kroĉetadoj estas multaj kaj diversaj, sed ili havas ankaŭ tradician devenon. Puntoj faritaj per kroĉetado estas parto de popolaj kostumoj, kaj tiam ili havas ĝustan modelon, laŭ kiu oni povas rekoni regionon de ĝia deveno. {{Projektoj}} {{Ĝermo}} <gallery> Dosiero:Crohook.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Kroĉetado (Hokoj, Hokas, Kroĉas) --> Dosiero:Gehaakt kleedje.JPG|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Supermacrofoto_ _van_ _fijn_ _haakwerk_ --> Dosiero:Irish crochet.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_mini_|_Hekla_ _irske_ [[_kniplingar_]]. --> Dosiero:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Young Girl Crocheting (1889).jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_mini_|_venstre_|_Heklande_ _ungjente_ _måla_ _av_ [[_William_-_Adolphe_ _Bouguereau_]] (1889). --> Dosiero:Csetneki Crochet Lace from Slovakia.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Csetneki Lace --> </gallery> {{-}} == Vidu ankaŭ == * [[Trikado]] * [[Brodado]] * [http://www.csetnekicsipke.hu Csetneki Lace] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070126082411/http://www.csetnekicsipke.hu/ |date=2007-01-26 }} * [http://www.csetnekicsipke.hu/csipke.html Csetneki Lace galerie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070224035716/http://www.csetnekicsipke.hu/csipke.html |date=2007-02-24 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ŝatokupoj]] [[Kategorio:Fabrikado]] [[Kategorio:Teksaĵindustrio]] 7ah4ad8pdzo03jr1dzlt81um964rxkx 0 22176 9372982 9334807 2026-05-14T21:19:56Z LilyKitty 25129 de elastomero 9372982 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Polimero''' estas [[kemia kombinaĵo]] kies molekuloj estas tre grandaj kaj konsistas el pluraj samaj eroj kiuj estas enligitaj nature aŭ sinteze. Oni nomas ilin [[makromolekula materialo|makromolekulaj materialoj]]. La sintezaj polimeroj ĉefe devenas el [[nafto]]. [[Elasto]]j, [[plasto]]j, [[likva kristalo|likvaj kristaloj]] kaj fibroj estas gravaj grupoj de polimeraj materialoj. *Natura polimero: ekz. [[celulozo]], [[proteino]] *Nenatura polimero: ekz. [[plasto]], [[elastomero]], arta fibro *'''Unumero''' estas molekulo konsistanta je unu mero aŭ reakcianta grupo *'''Dumero''' estas molekulo konsistanta je du meroj aŭ reakciantaj grupoj *'''Trimero''' estas molekulo konsistanta el tri meroj, *'''Kvarmero''' estas molekulo, konsistanta el kvar meroj, ktp *'''Oligomero''' estas molekula kompleksaĵo kiu konsistas je kelkaj '''unumeraj unuaĵoj''', kontraste al '''polimero''', kie la nombro da unumeroj principe ne estas limigita. '''Dumeroj''', '''trimeroj''' k '''kvarmeroj''' estas, ekzemple, oligomeroj komponitaj je du, tri aŭ kvar unumeroj respektive. ==Vidu ankaŭ== {{projektoj|commonscat=Polymers|ReVo=polimer}} * [[Makromolekulo]] * [[Molekuloj (libro)]] * [[Polietileno]] * [[Konduktiva polimero]] [[Kategorio:Polimeroj| ]] cpaztxz3ennuz40n7k13h31iyoh9rax 0 22177 9372797 8427086 2026-05-14T13:12:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372797 wikitext text/x-wiki '''Glukozamino''' aŭ aminoglukozo estas amina derivaĵo de [[glukozo]]. Ĝi solviĝas bone en akvo, facile kristaliĝas. Ĝi estas tre disvastigita en ligita formo en glukoproteido, [[heparino]], [[sango]], [[galo]]. Ĝi estas ĉefa parto de [[ĥitino]], skeleta materialo de krustuloj, insektoj, fungoj. Ĝi produkteblas el ĥitino per kloracida [[hidrolizo]]. [[Dosiero:Glucosamine sulfate.svg|eta|maldekstra|180px|[[Sulfato]] de glukozamino]] [[Dosiero:Alpha-D-glucosamine.svg|eta|maldekstra|180px|Kemia strukturo de α-D-glukozamino]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.celostnimedicina.cz/glucosamin-a-klouby.htm <!-- glukozamino a _klouby_ --> * http://www.glucosamine-arthritis.org{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- La Glukozamina kaj Artrita Informa Centro --> * http://nccam.nih.gov/news/19972000/121100/qa.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060209034257/http://nccam.nih.gov/news/19972000/121100/qa.htm |date=2006-02-09 }} <!-- _NIH_ 'Demandoj kaj (Respondoj, Respondas): _NIH_ Glukozamino/_Chondroitin_ Artrito _Intervention_ (Afliktado, Prova) (_GAIT_)' --> * http://www.nytimes.com/2006/02/23/health/23arthritis.html <!-- Suplementoj Manki al Halti Artrita Doloro, Studi Diras --> [[Kategorio:Aminosukeroj]] q1tu47pbh6cgw0dcy8jhyh96q45hrot 0 24545 9373028 9245106 2026-05-14T23:57:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373028 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Gulag_Location_Map.svg|alternative=Gulag Location Map.svg|eta|Gulaga Mapo]][[Dosiero:GULag 2 Museum Moscow Russia.jpg|eta|Muzeo de GULAG-historio en Moskvo]] '''Gulago''' (punlaborejo) aŭ '''''GULAG''''' estas [[akronimo]] kaj devenas de la [[rusa lingvo|ruslingva]] mallongigo ГУЛАГ - Главное управление лагерей - '''G'''lavnoje '''u'''pravlenije '''lag'''erej ({{audio|ru-Gulag.ogg}}) - temas pri la ĉefa administrejo pri aro de [[Punlaboro|punlaborejoj]]—simbolo de senrajteco, sklava laboro kaj arbitraj decidoj en sovetia socio dum epoko de [[Stalin]]. En [[1924]] en [[USSR]] surbaze de la [[Sovetio|sovetia]] leĝaro estis kreita sistemo de punlaborejoj por "[[socialismo|socialisma]] [[Reedukejo|reedukado]]" (GULAG), kiu ekzistis ĝis la [[1950]]-aj jaroj. En [[Nazia Germanio]] ([[1933]]-[[1945]]) ekzistis sistemo de punlaboroj, kiuj estis parto de [[koncentrejo]]j. Konvencio pri abolicio de punlaborejoj estis akceptita fare de la [[Internacia Organizaĵo de Laboro]] en [[1957]]. == Historio == Punlaborejoj estis kreitaj sur teritorio de la tuta [[Rusio]]. Tuta nombro de senliberuloj en '''GULAG''' la [[1-a de julio|1-an de julio]] [[1937]] estis 780 miloj, sed jam en aprilo [[1938]] la nombro plialtiĝis al 2 milionoj. Novaj senliberuloj devigis organizadon de novaj punlaborejoj. Dum la [[Dua mondmilito|Patria milito]] la nombro de punlaborejoj malmulte malplialtiĝis, sed post la milito kun reveno de iamaj militkaptituloj al [[Sovetio]] la nombro de homoj en punlaborejoj plialtiĝegis: absoluta maksimumo estis notita jare [[1950]]: 2,6 milionoj. Laboro de kondamnitoj estis uzata por konstruado de grandaj industriaj projektoj, hidroelektrejoj, kanaloj kaj por minado. '''GULAG''' estis aro de punlaborejoj—la simbolo de senrajteco, sklava laboro kaj arbitro en sovetia socio en epoko de [[Stalin]]. Rimarkinde, ke ofte dum la regado de [[Stalin]], la celo de grandaj projektoj estis ignorita. Eĉ eblo atingi fini iun projekton en certa tempo estis neglektita. Post morto de [[Stalin]] komenciĝis reformoj por likvidado de la sistemo GULAG, kiu ekzistis ankoraŭ kelkajn jarojn. Fine '''GULAG''' estis aboliciita de la prezidantaro de sovetia partio la [[13-a de januaro|13-an de januaro]] jare [[1960]]. == Faktoj == * 18 000 000 homoj pasis tra la tendaroj de la Gulago. * 53 Gulagaj tendaraj estraroj (ordinarlingve referitaj kiel simple "tendaroj") kaj 423 laborkolonioj en Sovet-Unio en marto 1940 * La prova interkonsento en nuntempa sovetia historiografio estas ke ĉirkaŭ 1 600 000 mortis pro aresto en la tendaroj. [[Dosiero:Evolution_nombre_de_prisonniers_du_Goulag.png|eta|La nombroj da kaptitoj en la Gulago dum la jaroj]] Atestiloj pri morto en la Gulaga sistemo por la periodo de 1930 ĝis 1956 {| class="wikitable" !Jaro !Mortoj !Mortprocento el la kaptitoj% |- |1930 |7,980 |4.2 |- |1931 |7,283 |2.9 |- |1932 |13,197 |4.8 |- |1933 |67,297 |15.3 |- |1934 |25,187 |4.28 |- |1935 |31,636 |2.75 |- |1936 |24,993 |2.11 |- |1937 |31,056 |2.42 |- |1938 |108,654 |5.35 |- |1939 |44,750 |3.1 |- |1940 |41,275 |2.72 |- |1941 |115,484 |6.1 |- |1942 |352,560 |24.9 |- |1943 |267,826 |22.4 |- |1944 |114,481 |9.2 |- |1945 |81,917 |5.95 |- |1946 |30,715 |2.2 |- |1947 |66,830 |3.59 |- |1948 |50,659 |2.28 |- |1949 |29,350 |1.21 |- |1950 |24,511 |0.95 |- |1951 |22,466 |0.92 |- |1952 |20,643 |0.84 |- |1953 |9,628 |0.67 |- |1954 |8,358 |0.69 |- |1955 |4,842 |0.53 |- |1956 |3,164 |0.4 |- !Total |1,606,748 |8.88 |} == Karakterizo == [[Dosiero:Gulag11.jpg|eta|198x198ra|Gulag11. tipa dekorita ĉambro en kabena en la punlaborejo]] [[Aleksandr Solĵenicin]] en sia libro ''[[La Gulaga Arkipelago]]'' pritaksas, ke en gulagoj oni mortigis de la komenco de [[Oktobra Revolucio|bolŝevika revolucio]] ĝis 1956 ĉirkaŭ 60 milionojn de homoj. Pli precizaj estas pritaksoj de historiisto [[Robert Conquest]], donanta en sia libro ''Granda Teroro'' la nombron de 42 milionoj da homoj, kiuj pereis senpere en trudlaborejoj (iliaj [[morto]]j estis oficiale „enlibrigitaj” de gulaga servistaro), kaj malfacile difineblan (de 10 ĝis eĉ 30 milionoj) la nombron de homoj, kiuj mortis dum transporto kaj pro [[malsano]]j kaj malfortiĝo post ilia forlaso de gulagoj. Robert Conquest (surbaze de arkivaj donitaĵoj) listigas nombron de personoj, kiuj trapasis la gulagojn: en la jaroj 1931-1932 restis konstante ĉirkaŭ 2 milionoj, en la jaroj 1933-1935 – 5 milionoj, en la jaroj 1935-1936 – 6 milionoj. Dum la [[dua mondmilito]] estis granda kresko de gulagoj, en la jaroj 1942-1953 daŭre restis en ili jam 10-12 milionoj, t. e. pi malpli 5% de la tuta [[populacio]] de [[Sovetunio]] == Literaturo == === En Esperanto === * János Rózsás, "Naskiĝtagoj", [[Sennaciulo]], Aprilo-Majo-Junio 2024, n-roj 04-06, pp. 8-9. Tradukis Szabadi Tibor. * K. Steiner, ''Sep mil tagoj en Siberio'', [[romano]] en [[Esperanto]] priskribanta la sorton de vera komunisto, suferanta en GULAGO. * RÓZSÁS János [elp. ''Ro’ĵa’ŝ Ja’noŝ]'' , ''Faktoj pri GULAG'', subtitolo: ''Hungaroj en punlaborejoj de GULAG kaj pri Solĵenicin'', Unua eldono aperis paperforme en Hungario kiel Suplemento de „[[Debrecena Bulteno]]” en 1997, ISSN 0865-9559. Esperanto-traduko el la hungara originalo ''Tények a GULÁG-ról''. === Alilingve === * [[Gustaw Herling-Grudziński]], ''Inny Świat'' (Alia Mondo), la 9-a pola eldono: [[Varsovio]] 1996 ISBN 83-07-02576-1; unuafoje en la angla en 1951 ''A World Apart: a Memoir of the Gulag'' * [[Stanisław Swianiewicz]], ''Forced Labour and Economic Development'', [[Londono]] 1965, ISBN 0-313-24983-0. * Stanisław Swianiewicz, ''W cieniu Katynia'' (En la ombro de [[Katin]]), Warszawa 1990, ISBN 83-07-02093-X * [[Robert Conquest]], ''The Great Terror'' (1968), kompletigita eldono: ''The Great Terror: A Reassessment'' (1990) ISBN 0-19-505580-2; pola eldono: Wielki Terror (1997), ISBN 83-902063-9-0. * [[Józef Czapski]], ''Na nieludzkiej ziemi'' (Sur nehoma tero), [[Krakovo]] 2001, ISBN 83-240-0000-3, Wydawnictwo Znak * [[Aleksandr Solĵenicin]], ''[[La Gulaga Arkipelago|Archipelag Gułag 1918-1956]]'', [[Poznań]] 2008, ISBN 978-83-7510-343 (volumoj 1-3) == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}}{{Aŭdio|ru-Gulag.ogg|'''G'''lavnoje '''U'''pravlenije Ispravitelno-trudovych '''Lag'''erej|aŭskultu}} * [[7000 tagoj en Siberio]] * [[János Rózsás]] * [[Aleksandr Solĵenicin]] * [[Gulaga Arkipelago]] * [[Efim Feofanoviĉ Spiridoviĉ]] * [[Samizdato]] * [[Ŝaraŝka]] * [[Senstalinigo]] * [[Granda purigo|Granda teroro]] * [[Gulaga Muzeo (Moskvo)]] * [[Holodomoro]] * [[Katorgo]] * [[NKVD]] * [[Ĉeka]] * [[KGB]] * [[Solovecaj insuloj]] * [[Kolima (regiono)]] * [[Masko de malĝojo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.esperanto.mv.ru/Malkonstruo/repr.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041018155421/http://www.esperanto.mv.ru/Malkonstruo/repr.html |date=2004-10-18 }} - mito-kritika paĝo de Jurij Finkel * [http://www.memo.ru/history/NKVD/GULAG/maps/ussri.htm - Mapo de Gulago] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110514033103/http://www.memo.ru/history/NKVD/GULAG/maps/ussri.htm |date=2011-05-14 }} * [http://www.angelfire.com/de/Cerskus/english/Gulag1.html - Foto albumo de Gulago] * [http://www-hoover.stanford.edu/publications/books/gulag.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050306042638/http://www-hoover.stanford.edu/publications/books/gulag.html |date=2005-03-06 }} * [http://www.nytimes.com/2003/06/11/books/11MCFA.html?th] * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.com/2018/08/mi-sidis-en-celoj-de-nkvd-rememoroj-de.html | titolo = “Mi sidis en ĉeloj de NKVD…” (rememoroj de malliberulino) | alirdato = 2018-08-11 | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | dato = 2018-08-08 | eldoninto = [[Blogger]] | lingvo = eo | arkivurl = https://web.archive.org/web/20180811084351/http://stanobelov.blogspot.com/2018/08/mi-sidis-en-celoj-de-nkvd-rememoroj-de.html | arkivdato =2018-08-11 | citaĵo = }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gulago| ]] 8mx6ilwiehorkeb7j3agba0uhgep70t 0 25913 9373263 8712779 2026-05-15T11:22:14Z Sj1mor 12103 /* Recenzoj */ 9373263 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto homo |dosiero=Menu de Ménil.jpg |priskribo=Félicien Menu de Ménil. Foto el ĉ. 1908 }} La franca barono '''Félicien MENU DE MÉNIL''' [mönü dö meni] naskiĝis la [[16-a de julio|16-an de julio]] [[1860]] en [[Boulogne-sur-Mer]] kaj mortis la [[28-a de marto|28-an de marto]] [[1930]] en [[Neuilly]] (apud [[Paris]]) estis konsulo kaj muzikisto. Li esperantistiĝis en [[1901]], abunde skribis artikolojn en preskaŭ ĉiuj Esperanto-gazetoj, same kiel propagandajn tekstojn en franca lingvo, kaj fariĝis komitatano de [[SFPE|Societo Franca por la Propagando de Esperanto]]. Krome li estis direktoro de ''Franca Esperantisto'' kaj ''France Esperantiste'' kaj ĉefredaktoro de ''[[La Revuo]]''. Ekde [[1919]] Menu de Ménil membris en [[Lingva Komitato]]. Li estas precipe konata kiel „la muzikisto de Esperanto“. Li verkis multajn melodiojn kaj kantojn kaj ĉiuj esperantistoj konas lian muzikon de la himno ''[[La Espero]]'', kiu kvankam ne la unua iom post iom oficialiĝis. [[Dosiero:Robert-Menil.jpg|eta|maldekstra|karikatura bildkarto el ĉ. 1913]] ==Verkoj== Krome li verkis: * ''[[L'Heritage Klodarec]]'', unuakta prop. komedio, 1906 * La mortigistoj de Stradella, rakonto, samjare en la septembra numero de ''La Revuo'' * Les préjugés contre l'Espéranto, 1908 * [[Muzika Terminaro]], 1908 Ankaŭ lia edzino [[Sophie Marie-Aline Menu de Ménil|Sophie]] (1870-1925) estis aktiva en Esperanto-movado. ===Recenzoj=== Pri ''L'Heritage Klodarec'' {{citaĵo|Propaganda teatraĵo, alpreninda kaj ridinda de ĉiuj grupoj en franclingvaj landoj. Iu notario ne ŝatas ke lia ĉef-oficisto legu esperantan gazeton, kaj forpelas lin pro tio. Sed jen alvenas du klientoj : unu hispana, unu germana, kies ambaŭa kunhelpo estas necesa por aranĝi heredaĵon el kiu la notario estas ĉerponta gravan profiton. La klientoj ne interkomprenas sin, kaj ankaŭ ne komprenas la notarion. Subite, ili vidas ke la forpelita, tuj elironta, oficisto tenas en sia mano esperantan gazeton kies titolo aperas antaŭ iliaj okuloj. Kaj ili ambaŭ ekkrias : « Ĉu vi parolas Esperanton ?» Oni antaŭsentas la finon. Kial oni ne tradukus tiun komedion en aliaj lingvoj.|[[La belga sonorilo]] - Numero 054, Januaro (1907)}} == Eksteraj ligiloj == {{IMSLP|Menu de Ménil, Félicien}} {{Projekto vizaĝoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Menu de Ménil, Félicien}} {{EdE|M}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj]] [[Kategorio:Francaj komponistoj]] [[Kategorio:Francaj diplomatoj]] b8amb5izdypudk5y6i764puka78erkr 9373264 9373263 2026-05-15T11:22:31Z Sj1mor 12103 9373264 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto homo |dosiero=Menu de Ménil.jpg |priskribo=Félicien Menu de Ménil. Foto el ĉ. 1908 }} La franca barono '''Félicien MENU DE MÉNIL''' [mönü dö meni] naskiĝis la [[16-a de julio|16-an de julio]] [[1860]] en [[Boulogne-sur-Mer]] kaj mortis la [[28-a de marto|28-an de marto]] [[1930]] en [[Neuilly]] (apud [[Paris]]) estis konsulo kaj muzikisto. Li esperantistiĝis en [[1901]], abunde skribis artikolojn en preskaŭ ĉiuj Esperanto-gazetoj, same kiel propagandajn tekstojn en franca lingvo, kaj fariĝis komitatano de [[SFPE|Societo Franca por la Propagando de Esperanto]]. Krome li estis direktoro de ''Franca Esperantisto'' kaj ''France Esperantiste'' kaj ĉefredaktoro de ''[[La Revuo]]''. Ekde [[1919]] Menu de Ménil membris en [[Lingva Komitato]]. Li estas precipe konata kiel „la muzikisto de Esperanto“. Li verkis multajn melodiojn kaj kantojn kaj ĉiuj esperantistoj konas lian muzikon de la himno ''[[La Espero]]'', kiu kvankam ne la unua iom post iom oficialiĝis. [[Dosiero:Robert-Menil.jpg|eta|maldekstra|karikatura bildkarto el ĉ. 1913]] ==Verkoj== Krome li verkis: * ''[[L'Heritage Klodarec]]'', unuakta prop. komedio, 1906 * La mortigistoj de Stradella, rakonto, samjare en la septembra numero de ''La Revuo'' * Les préjugés contre l'Espéranto, 1908 * [[Muzika Terminaro]], 1908 Ankaŭ lia edzino [[Sophie Marie-Aline Menu de Ménil|Sophie]] (1870-1925) estis aktiva en Esperanto-movado. ===Recenzoj=== Pri ''L'Heritage Klodarec'' {{citaĵo|Propaganda teatraĵo, alpreninda kaj ridinda de ĉiuj grupoj en franclingvaj landoj. Iu notario ne ŝatas ke lia ĉef-oficisto legu esperantan gazeton, kaj forpelas lin pro tio. Sed jen alvenas du klientoj : unu hispana, unu germana, kies ambaŭa kunhelpo estas necesa por aranĝi heredaĵon el kiu la notario estas ĉerponta gravan profiton. La klientoj ne interkomprenas sin, kaj ankaŭ ne komprenas la notarion. Subite, ili vidas ke la forpelita, tuj elironta, oficisto tenas en sia mano esperantan gazeton kies titolo aperas antaŭ iliaj okuloj. Kaj ili ambaŭ ekkrias : « Ĉu vi parolas Esperanton ?» Oni antaŭsentas la finon. Kial oni ne tradukus tiun komedion en aliaj lingvoj.|[[La belga sonorilo]] - Numero 054, Januaro (1907)}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{IMSLP|Menu de Ménil, Félicien}} {{Projekto vizaĝoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Menu de Ménil, Félicien}} {{EdE|M}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj]] [[Kategorio:Francaj komponistoj]] [[Kategorio:Francaj diplomatoj]] 80h3d2r02ka8ja46nskvkhb2534li5m 0 27401 9372743 9322755 2026-05-14T12:26:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372743 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=armilo|ŝipero nomata "glavo" en certaj lingvoj|Stabiligilo (ŝipo)}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Middelaldersværd.jpg|eta|dekstra|Glavoj]] '''Glavo''' estas [[Metalo|metala]] [[tranĉilo]], pikilo konsistanta el longa [[klingo]] kaj mallonga [[tenilo]], uzata kiel [[armilo]] ĉu por tranĉi, trapiki, vundi iel aŭ frapi. La preciza difino de la termino varias laŭ la historia epoko aŭ la geografia regiono konsiderata. Glavo en la plej mallarĝa senco konsistas el rekta klingo kun du eĝoj kaj tenilo, sed depende el la kunteksto, la termino estas ankaŭ ofte uzata por referenci al klingaj armiloj kun unusola eĝo (referencata ankaŭ kiel [[sabro]]). Eŭropaj kaj ĉinaj glavoj kutime havas dueĝajn rektajn klingojn, dum [[Japana Glavo|japanaj glavoj]] (katana) kutime havas unueĝan kurbetan klingon. Al ĉiuj tipoj plej ofte ilin akompanas [[glavingo]] por konservi ĝin dum neuzo. Historie, la glavo disvolviĝis en la [[Bronzepoko]], evoluante el la [[ponardo]]; la [[Bronzepoka glavo|plej fruaj specimenoj]] datas el ĉirkaŭ 1600 a.K. La posta [[Ferepoka glavo]] restis tre mallonga kaj sen manprotektilo. La romia ''spatha'', kiel evoluis en la malfrua [[Romia armeo]], iĝis la antaŭanto de la eŭropa glavo de la Mezepoko, dekomence adoptita kiel glavo de la [[elorienteŭropaj popolmigradoj]], kaj nur en la [[Meza mezepoko]], disvolviĝis en la klasika kavalira glavo kun manprotektilo. En la [[Moderna epoko]], la okcidenta glavodesegnado diverĝis en du tre apartajn formojn, nome la pikglavojn kaj la sabrojn, kiuj diferencas jene: La pikglavoj kiaj la [[rapiro]] kaj eventuale la [[glaveto]] esti dezajnitaj por trapiki siajn celojn rapide kaj okazigi profundajn pikajn vundojn. Ties longa kaj rekta klingo kaj bone ekvilibrita dezajno faris ilin tre facile manovreblaj kaj mortigaj en duelo sed tre neefektivaj se uzitaj en frapa aŭ tranĉa movado. Bon celita impeto kaj piko povus finigi lukton en sekundoj per nur unu frapo per glavo, kio kondukis al disvolvigo de luktostilo kiu ege similas al moderna [[skermo]]. La [[sabro]] kaj similaj klingoj kiaj [[cimitaro]] estis konstruitaj pli peze kaj estis plej tipe uzataj en [[milito]]. Konstruitaj por frapi kaj tranĉi kontraŭ multoblajn malamikojn, ofte el sur rajdata ĉevalo, la longa kurba klingo de la sabro kaj ties ioma pezo ekvilibrita antaŭen havigis al ĝi mortigan intencon ĉefe en batalkampo. Plej sabroj havis ankaŭ akrajn pintojn kaj duobleĝajn klingojn, kio faris ilin kapablaj trabori soldaton post soldato dum kavaleria atako. Sabroj estis plue uzataj en batalkampoj ĝis la fino de la 19a jarcento. La usona mararmeo tenis milojn da fortikaj cimitaroj en siaj armilaroj bone en la Dua Mondmilito kaj multaj estis uzataj de marsoldatoj en la Pacifiko kiel ĝangalaj [[maĉeto]]j. Ne-eŭropaj armiloj nomataj "glavo" estas unu-eĝaj armiloj kiaj la mezorienta [[cimitaro]], la ĉinae [[dao (glavo)|dao]] kaj la rilata japana [[katana]]. La ĉina [[ĝjan]] estas ekzemplo de ne-eŭropa duobl-eĝa glavo, kiel la eŭropaj modeloj derivitaj el la duobl-eĝa [[Ferepoka glavo]]. == Historio == Glavoj estis gravaj armiloj tra la mondo ekde ekutiligo de [[metalo]]j en la [[Bronzepoko]] ĝis post la [[Mezepoko]], sed estas hodiaŭe uzataj ĉefe por [[sporto|sportaj]] celoj, anstataŭigite de [[pafilo]]j en batalo. Glavojn oni kutime trovas ĉu [[fero|feraj]] aŭ [[ŝtalo|ŝtalaj]], sed el la Bronzepoko ankaŭ restas [[bronzo|bronzaj]] glavoj. Por praktikado kaj ludado ankaŭ uzatas [[ligno|lignaj]] glavoj. Famas la fikciaj ''lumglavoj'' de la filmoj ''[[Star Wars]]'', kun ĉion-tranĉa lumradio eligebla el la tenilo, sed en la reala mondo oni (ankoraŭ) ne sukcesis konstrui tiajn. La unuaj armiloj kiuj povas esti priskribitaj kiel 'glavoj' datas el ĉirkaŭ 3100 a.K. Ili estis trovitaj en [[Arslantepe]], Turkio, fare de Marcella Frangipane el la Roma Universitato; ili estis farita el [[arseno|arsena]] [[bronzo]], kaj estas ĉirkaŭ 60&nbsp;cm longaj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://dekunukem.deviantart.com/journal/Oldest-Swords-Found-in-Turkey-369725919 |titolo=Oldest Swords Found in Turkey |alirdato=2016-02-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170217042426/http://dekunukem.deviantart.com/journal/Oldest-Swords-Found-in-Turkey-369725919 |arkivdato=2017-02-17 }}</ref><ref>Frangipane, M. et.al. 2010: The collapse of the 4th millennium centralised system at Arslantepe and the far-reaching changes in 3rd millennium societies. ORIGINI XXXIV, 2012: 237-260.</ref> Kelkaj el ili estas markretitaj per [[arĝento]]. === Bronzepoko === {{Ĉefartikolo|Bronzepoka glavo}} [[Dosiero:Apa Schwerter.jpg|eta|Apatipaj glavoj, 17a jarcento a.K.]] [[Dosiero:Nebra Schwerter.jpg|eta|La glavoj trovitaj kun la [[Ĉieldisko de Nebra]], ĉirkaŭ 1600 a.K.]] La glavo disvolviĝis el la [[ponardo]] kiam la konstruo de plej longaj klingoj iĝis ebla, el la fino de la 3a jarmilo a.K. en Mezoriento, unue el [[arseno|arsena]] [[kupro]], poste en stan-bronzo. Klingoj pli longaj ol 60&nbsp;cm estis raraj kaj ne praktikaj ĝis la fino de la Bronzepoko ĉar la kontraŭtensia forto de [[bronzo]] estas relative malalta, kaj sekve pli longaj klingoj facile rompiĝus. La disvolvigo de la glavo el la ponardo estis laŭgrade; la unuaj armiloj kiuj povas esti klasitaj kiel glavoj sen ajna ambigueco estas tiuj trovitaj en [[Minoa civilizo|Minoa Kreto]], datitaj el ĉirkaŭ 1700 a.K., atingantaj totalan longon de pli ol 100&nbsp;cm. Tiuj estas la glavoj de "tipo A" de la Egea [[Bronzepoko]]. Unu el plej gravaj, kaj longdaŭraj, tipaj glavoj de Eŭropa Bronzepoko estis la tipo ''Naue II'' (tiele nomitaj pro [[Julius Naue]] kiu unue estis priskribinta ilin), konataj ankaŭ kiel ''Griffzungenschwert'' (laŭvorte "langokapta glavo"). Tiu tipo unuafoje aperis ĉirkaŭ la 13a jarcento a.K. en la civilizo Terramare de Norda Italio (aŭ en la ĝenerala fono de la civilizo Urnfield), kaj survivis al la Ferepoko, kun vivodaŭro de ĉirkaŭ sep jarcentoj. Dum ties vivodaŭro, metalurgio ŝanĝis el bronzo [[Ferepoka glavo|al fero]], sed ne ŝanĝis ties baza dezajno. La glavoj Naue II estis eksportitaj el Eŭropo al la Egeo, kaj tiom for kiom ĝis [[Ugarit]], komence ĉirkaŭ 1200 a.K., t.e. ĝuste kelkajn jardekojn antaŭ la fina dekadenco de la palacaj kulturoj en la [[Bronzepoka kolapso]].<ref>R. Jung, M. Mehofer, ''A sword of Naue II type from Ugarit and the Historical Significance of Italian type Weaponry in the Eastern Mediterranean'', Aegean Archaeology 8, 2008, 111–136.</ref> La glavoj Naue II estis ĝis 85&nbsp;cm longaj, sed plej specimenoj estas 60 al 70&nbsp;cm longaj. [[Robert Drews]] ligis la glavojn Naue II, kiuj disvastiĝis el Suda Eŭropo al la Mediteraneo, kun la [[Bronzepoka kolapso]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The end of the Bronze Age: changes in warfare and the catastrophe ca. 1200 B.C|familia nomo=Drews|persona nomo=Robert|jaro=1995|eldono=revised|eldoninto=Princeton University Press|ISBN=0-691-02591-6|paĝoj=197–204}}</ref> La glavoproduktado en Ĉinio estis registrita jam el la Bronzepoka [[Dinastio Shang]].<ref>{{cite journal |last=Chang |first=K. C.|year=1982 |title=Studies of Shang Archaeology |publisher=Yale University Press |pages=6–7|isbn=0-300-03578-0}}</ref> La teknologio por bronzaj galvoj atingis sian altan pinton dum la [[Militŝtata periodo]] kaj la Dinastio Qin. Inter la glavoj de la Militŝtata periodo oni uzis kelkajn unikajn teknologiojn, kiaj fandado de altaj stanaj eĝoj ĉe pli mildaj, malaltaj stanaj kernoj, aŭ la aplikado de diamantoformaj modeloj al la klingo. Ankaŭ unike ĉe ĉinaj bronzaĵoj estis la regula uzado de alta stana bronzo (17–21% stano) kiu estas tre forta kaj rompiĝas se oni troe premas, dum aliaj kulturoj preferis pli malaltan stanbronzon (kutime 10%), kiu malformiĝas se onf premas tro for. Kvankam ferglavoj estis faritaj samtempe kun bronzaj, nu je la komenco de la [[Dinastio Han]] fero komplete anstataŭis bronzon.<ref name="HanIron">Cao, Hangang. "A Study of Chinese Weapons Cast During Pre-Qin and Han Periods in the Central Plains of China". [http://www.arscives.com/historysteel/cn.article.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110515074933/http://www.arscives.com/historysteel/cn.article.htm|date=2011-05-15}} Alirita la 7an de Februaro 2016.</ref> En Suda Azio la plej fruaj disponeblaj [[Bronzepoka glavo|Bronzepokaj glavoj]] el kupro estis malkovritaj en lokoj de [[Harapo]] en nuntempa Pakistano, kaj datas reen al 2300 a.K. Oni malkovris glavojn en arkeologiaj kuŝejoj tra la [[Gango|Ganga]]-Jamuna regiono de [[Bangladeŝo]], konsistaj el [[bronzo]] sed plej ofte el [[kupro]].<ref name=allchin111-114>Allchin, pp. 111–114</ref> Diversaj specimenoj estis malkovritaj en Fatehgarh, kie estas kelkaj varioj de glavoteniloj.<ref name=allchin111-114/> Tiuj glavoj estis varie datitaj por epokoj inter 1700–1400 a.K., sed ili estis probable uzataj plej elstare en la komencaj jarcentoj de la 1a jarmilo a.K.<ref name=allchin111-114/> === Ferepoko === {{Ĉefartikolo|Ferepoka glavo}} [[Dosiero:Hallstatt 'C' Swords in Wels Museum, Upper Austria.jpg|eta|altdekstre|Glavoj de [[Hallstatt-kulturo|Hallstatt]].]] Glavoj faritaj el [[fero]] (kontraste al tiuj faritaj el [[Bronzepoka glavo|bronzo]]) aperis el la komenca [[Ferepoko]] (ĉ. la 12a jarcento a.K.), sed ili ne disvastiĝis antaŭ la 8a jarcento a.K. La glavoj de la komenca Ferepoko estis tre diferencaj el postaj ŝtalaj glavoj. Ili estis prilaboritaj por plifortigo, pli ol plifortigitaj per meto en malvarma akvo, kio faris ilin nur ĉirkaŭ la samaj aŭ iomete pli bonaj laŭ terminoj de forto kaj rezistt kompare al la pli fruaj bronzoglavoj. Tio signifas ke ili povis ankoraŭ esti ŝanĝitaj dum la uzado. Tiu tiom plej frua produktado, tamen, kaj la plej granda disponeblo el la kruda materialo ebligis multan pli grandskalan produktadon. Eventuale [[forĝisto]]j lernos ke per aldonado de ia kvanto de [[karbono]] (aldonita dum la [[fandado]] en la formo de [[karbo]]) al la fero, ili povis produkti plibonigitan alojon (nune konata kiel [[ŝtalo]]). Per malvarmigo (fari la ŝtalon forta kaj rompebla) kaj kaj hardado (forigi la rompeblon), oni povis fari glavojn kiuj povu suferi multe malpli da damaĝo, kaj povus pli facile reveni al sia formo okaze de misformiĝo. Necesis longa tempo, tamen, antaŭ tio estis farita konsiste, kaj eĉ ĝis la fino de la komenca mezepoka periodo, multaj glavoj estis ankoraŭ faritaj el neplifortigitaj fero. Kelkaj diferencaj metodoj de glavofarado ekzistis en antikvaj epokoj, inklude, plej fame, diverstavolado. Laŭlonge de la historio, diferencaj metodoj estis disvolvigitaj tra la tuta mondo. === Grek-romia antikveco === Je la epoko de la [[klasika antikveco]] kaj de la [[Partia Imperio|parta]] kaj [[Sasanida Imperio]]j en Irano, feraj glavoj estis oftaj. La greka "ksifos" kaj la romia "gladius" estas tipaj ekzemploj, kiuj estas ĉirkaŭ 60 ĝis 70&nbsp;cm longaj.<ref>{{cite book |last=Hanson |first=Victor Davis |year=1993 |title=Hoplites: the classical Greek battle experience |publisher=Routledge Publishing |pages=25–27 |isbn=978-0-415-09816-8 |url=https://books.google.com/books?id=K0LMLn_CA08C&lpg=PP1&pg=PA25#v=onepage |access-date=18a de novembro 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160517201753/https://books.google.com/books?id=K0LMLn_CA08C&lpg=PP1&pg=PA25#v=onepage |archive-date=17a de majo 2016 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian Keith |year=1998 |title=The Roman army at war: 100 BC–AD 200 |publisher=[[Oxford University Press]] |pages=216–17 |isbn=978-0-19-815090-9 |url=https://books.google.com/books?id=55KE-nNtTRUC&lpg=PP1&pg=PA217#v=onepage |access-date=18a de novembro 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160519115953/https://books.google.com/books?id=55KE-nNtTRUC&lpg=PP1&pg=PA217#v=onepage |archive-date=[[19-a de majo]] [[2016]]|df=dmy-all }}</ref> La fino de la [[Romia Imperio]] enkondukis la pli longan "spatha"<ref>{{cite book |last=Fields |first=Nic |year=2009 |title=The Roman Army of the Principate 27 BCE–CE 117 |publisher=Osprey Publishing |pages=30–31 |isbn=978-1-84603-386-5 |url=https://books.google.com/books?id=v_ZVubRc1mQC&lpg=PP1&pg=PA30#v=onepage |access-date=[[18-a de novembro]] [[2010]]|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508191401/https://books.google.com/books?id=v_ZVubRc1mQC&lpg=PP1&pg=PA30#v=onepage |archive-date=8a de majo 2016 |df=dmy-all }}</ref> (la termino por ties portanto, ''spatharius'' en latina aŭ ''spatharios'' en greka, iĝis kortega rango en [[Konstantinopolo]]), kaj ekde tiam, la termino ''longa glavo'' aŭ ''dumana glavo'' estis aplikita al glavoj kompare longaj por siaj respektivaj periodoj.<ref>{{cite book |last=Mantello |first=Frank Anthony C. |author2=Rigg, A.G.|authorlink2=A. G. Rigg |year=1996 |title=Medieval Latin: an introduction and bibliographical guide |publisher=CUA Press |pages=447–49 |isbn=978-0-8132-0842-8 |url=https://books.google.com/books?id=Bb32Th4WAK0C&lpg=PP1&pg=PA447#v=onepage |access-date=18a de novembro 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511171922/https://books.google.com/books?id=Bb32Th4WAK0C&lpg=PP1&pg=PA447#v=onepage |archive-date=11a de majo 2016 |df=dmy-all }}</ref> Glavoj el la Partia kaj Sasanida Imperioj estis tre longaj, la klingoj de kelkaj sasanidaj glavoj estis preskaŭ unumetraj longe. Glavoj estis uzataj ankaŭ por plenumi diversajn [[fizika puno|fizikajn punojn]], kiel ne-kirurgiaj [[amputo]]j aŭ [[Mortpuno|mortopuno]] per [[senkapigo]]. Tamen la uzado de glavo, honorinda armilo, estis konsiderata en Eŭropo ekde [[Roma Respubliko|Romiaj epokoj]] kiel privilegio rezervita al la [[nobelaro]] kaj la supraj klasoj.<ref>Naish p. 39</ref> La [[Periplo de la Eritrea maro]] mencias glavojn el hindiaj fero kaj ŝtalo eksportitaj el [[Historio de Barato|antikva Hindio]] al [[Grekio]].<ref name="Prasad, chapter IX">Prasad, ĉapitro IX</ref> Ankaŭ klingoj el la [[Hindia subkontinento]] faritaj el [[Damaska ŝtalo]] trovis sian vojon al [[Persio]].<ref name="Prasad, chapter IX"/> === Persia antikveco === En la unua jarmilo a.n.e. la [[Persa Imperio|Persiaj armeoj]] uzis glavon kiu estis origine dezajno de [[Skitoj]] nome "akinaka" (''acinaces''). Tamen, la grandaj konkeroj fare de Persianoj faris la glavon pli fama kiel fakte persa armilo, ĝis tiu etendo ke la vera deven-naturo de la armilo estis tiom perdita ke la nomo "akinaka" estis uzata por aludi al ajna formo de glavo kiun la persa armeo uzis en tiu epoko. [[Dosiero:Darius-Vase.jpg|eta|altdekstre|[[Dario la 1-a]] de Persio tenanta "acinaces" en sia sino.]] Oni kredis amplekse, ke la originala "akinaka" estis 35 ĝis 45&nbsp;cm duoble-klinga glavo. La dezajno ne estis unuforma kaj fakta identigo estas farita pli per la naturo de la [[glavingo]] ol per la armilo mem; la glavingo kutime havas grandan, ornamitan ligilon kiu ebligas ĝian pendon el zono je la dekstra flanko de la portanto. Pro tio, oni supozis, ke la glavo estis tenita kun la klingo malsupren preta por esti uzata en subita surpriza atako. En la 12a jarcento, la [[Selĝukoj]] estis enkondukitaj la kurban "ŝamŝir" (nome tipo de [[cimitaro]]) en Persion, kaj tiu estis etende uzata ekde la komenco de la 16a jarcento. === Ĉina antikveco === Ĉinaj feraj glavoj faris siajn unuajn aperojn en la lasta parto de la Okcidenta [[Dinastio Ĵou]], sed feraj kaj ŝtalaj glavoj ne estis amplekse uzataj ĝis la 3a jarcento a.n.e. dum la [[Dinastio Han]].<ref name=HanIron/> La ĉina [[Dao (glavo)|Dao]] (刀 [[piĝino]] dāo) estas unu-klinga, foje tradukita kiel [[sabro]] aŭ [[kestoglavo]], kaj la [[ĝjan]] (劍 aŭ 剑 [[piĝino]] jiàn) estas du-klinga. La ''ĵanmadao'' (laŭvorte "ĉevaltranĉa glavo"), estis tre longa, kontraŭ-kavalira glavo el la epoko de la [[Dinastio Song]]. === Mezepoko === ==== Frumezepoka Eŭropo ==== [[Dosiero:Morgan-bible-fl-29.jpg|eta|maldekstra|altdekstre=1.3|Batalsceno el la Morgana Biblio de [[Ludoviko la 9-a]] montranta glavojn de la [[13-a jarcento]].]] Dum la [[Mezepoko]] la teknologio de glavoj pliboniĝis, kaj la glavo iĝis tre antaŭenirinta armilo. La "spatha" tipo restis populara tra la tuta epoko de la [[Elorienteŭropaj popolmigradoj]] kaj eĉ en la Mezepokon. La "spatha" de la epoko Vendel estis ornamitaj pere de ĝermanaj artaĵoj (ne malsimilaj al la ĝermanaj medaloj ''bractea'' imitintaj romiajn monerojn). En la [[Vikinga erao]] okazis denove pli normigitan produktadon, sed la baza dezajno restis bazita sur la ''spatha''.<ref>Laing, Lloyd Robert (2006). ''The archaeology of Celtic Britain and Ireland, c. CE 400–1200''. Cambridge University Press. pp. 93–95. {{ISBN|0-521-54740-7}}</ref> Ĉirkaŭ la 10a jarcento, la uzado de taŭge malvarmigita kaj plifortigita [[ŝtalo]] ekfariĝis multe pli ofta ol en antaŭaj periodoj. La [[Frankoj|frankaj]] 'Ulfberht' klingoj (la nomo de la glavokonstruisto gravurita en la klingoj) estis de partikulare konsistante alta kvalito.<ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/trent_0116405283023 |url-access=registration |quote=Ulfberht. |title=Writing society and culture in early Rus, c. 950–1300 |access-date=14a de novembro 2010 |year=2002 |publisher=Cambridge University Press |page=[https://archive.org/details/trent_0116405283023/page/109 109] |first=Simon |last=Franklin |isbn=978-0-511-03025-3 |df=dmy-all }}</ref> [[Karlo la 2-a (Francio)|Karlo la Kalva]] klopodis malpermesi la eksportadon de tiuj glavoj, ĉar ili estis uzataj de la [[vikingoj]] en siaj rabatakoj kontraŭ la [[Frankoj]]. La ŝtalo Wootz kiu estas konata ankaŭ kiel [[Damaska ŝtalo]] estis unika kaj tre aprezata ŝtalo disvolvigita en la Hindia subkontinento tiom frue kiom je la 5a jarcento a.n.e. Ties proprecoj estis unikaj pro la speciala fandado kaj relaborado de la ŝtalo kreante retojn de feraj karbidoj priskribitaj kiel globeca cementito en matrico de perolito. La uzado de Damaska ŝtalo en glavoj iĝis tre populara en la 16a kaj 17a jarcentoj.<ref name="Maryon">{{Cite journal|last1=Maryon|first1=Herbert|author-link=Herbert Maryon|title=Pattern-Welding and Damascening of Sword-Blades: Part 1 Pattern-Welding|journal=Studies in Conservation|date=February 1960|volume=5|issue=1|pages=25–37|doi=10.2307/1505063|jstor=1505063}}</ref> Nur el la 11a jarcento la [[Normanoj|normanaj]] glavoj ekdisvolvigis ŝirmo-butonojn, kiu protektis la manon en la tenilo kaj havigis al la glavoj la aspekton de [[kruco]]. Dum la [[Krucmilitoj]] de la 12a ĝis la 13a jarcento, tiu krucforma tipo de armea glavo restis esence stabila, kun variado ĉefe pri la formo de la tenilpometo (tenilbulo). Tiuj glavoj estis dezajnitaj kiel tranĉarmiloj, kvankam efikaj pintoj estis iĝantaj oftaj por havigi plibonigojn en [[armaĵo]]j, speciale la ŝanĝo de la 14-a jarcento el la [[maŝ-kuto|maŝa]] al la [[plata armaĵo]].<ref>Jeep, John M. (2001). ''Medieval Germany: an encyclopedia''. Routledge. p. 802, {{ISBN|0-8240-7644-3}}</ref> Dum la 14a jarcento, kaj la kreskanta uzado de pli antaŭeniranta armaĵo, la glavo man-kaj-duona, konata ankaŭ kiel "miksa glavo", estis uzita. Ĝi havis etendan tenilon, kio supozigas, ke ĝi povis esti uzata ĉu per unu aŭ per du manoj. Kvankam tiuj glavoj ne havigis kompletan du-manan tenilon ili ebligis, ke iliaj portantoj tenu ankaŭ [[ŝildo]]n aŭ defendan ponardon en sia libera mano, aŭ ke oni uzu ĝin kiel du-mana glavo por pli povdetrua frapo.<ref name=Gravett>Gravett, p. 47</ref> En la Mezepoko, la glavo estis ofte uzata kiel simbolo de la [[Kristana logos|vorto de Dio]]. La nomoj donitaj al multaj glavoj en [[mitologio]], [[literaturo]], kaj [[historio]] montris la altan prestiĝon de tiu armilo kaj la riĉon de la posedanto.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A Dictionary of Symbols|familia nomo=Cirlot|persona nomo=Juan Eduardo|jaro=2002|eldoninto=Courier Dover Publications|ISBN=978-0-486-42523-8|paĝoj=323–25}}</ref> ==== Lasta Mezepoko ==== {{Ĉefartikolo|Longoglavo|Dumanglavo}} Ekde ĉirkaŭ 1300 ĝis 1500, kongrue kun la plibonigita [[armaĵo]], plinovigaj glavodezajnoj evoluis pli kaj pli rapide. La ĉefa transiraĵo estis la longo de la tenilo, kio ebligis la dumanan uzadon, kaj pli longan klingon. Ĉirkaŭ 1400, tiu tipo de glavo, tiam nomita ''[[longoglavo|langes Schwert]]'' (en la germana longoglavo) aŭ ''spadone'' en la itala, estis ofta, kaj nombraj ''Fechtbücher'' de la 15a kaj 16a jarcentoj proponis instrukciojn por ties uzado. Alia varianto estis la specializita [[armaĵo]]-pikaj glavoj de la tipo de [[spado]]. La [[longoglavo]] iĝis populara pro sia ekstrema atingo kaj sia tranĉanta kaj frapanta kapabloj.<ref>{{cite book |first=David|last=Lindholm|author2=Nicolle, David |title=The Scandinavian Baltic Crusades 1100–1500 |publisher=Osprey Publishing |year=2007 |page=178 |isbn=978-1-84176-988-2}}</ref> [[Dosiero:Battle of Kappel detail.jpg|frame|maldekstra|Bildo de 1548 pri [[dumanglavo]]j uzitaj kontraŭ pikostangoj en la [[Batalo de Kappel]].]] [[Dosiero:KHM Wien A 141 - Ceremonial sword of the Rector of the Republic of Ragusa, 1466.jpg|eta|140ra|Ceremonia glavo de la "Rektoro" de la [[Respubliko Dubrovnik]] (15a jarcento).]] La [[spado]] iĝis populara pro sia kapablo trudiĝi en la truojn inter platoj de [[Armaĵo#Historio|armaĵoj]].<ref>{{cite book |first=Leonid |last=Tarassuk |author2=Blair, Claude |title=The Complete Encyclopedia of Arms & Weapons: The Most Comprehensive Reference Work Ever Published on Arms and Armour from Prehistoric Times to the Present – with Over 1,200 Illustrations |publisher=Simon & Schuster |year=1982 |page=491|author2-link=Claude Blair }}</ref> La tenilo estis foje ŝirmita en kabloj aŭ aspra [[felo]] por eviti ke forta frapo forigu la glavon for el la mano de la uzanto.<ref name=McLean>McLean, p. 178</ref> Nombraj [[manuskripto]]j kiuj temas pri longoglavaj bataloj kaj teknikoj dataj el la 13a–16a jarcentoj ekzistas en germana,<ref name=Deutschbuch>{{Cite web|url=http://www.pragmatische-schriftlichkeit.de/cgm582.html |title=Transkription von cgm582 |publisher=Pragmatische Schriftlichkeit|access-date=10a de novembro 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110309215813/http://www.pragmatische-schriftlichkeit.de/cgm582.html |archive-date=9a de marto 2011 |df=dmy-all}}</ref> itala, kaj angla,<ref name=Englishbook>{{cite web |url=http://www.mymartialheritage.org/manuals.html |title=15th Century English Combat Manuscripts |publisher=The English Martial Arts Academy |access-date=10a de novembro 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727104736/http://www.mymartialheritage.org/manuals.html |archive-date=27a de julio 2011 |df=dmy-all |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-06-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110727104736/http://www.mymartialheritage.org/manuals.html |arkivdato=2011-07-27 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.mymartialheritage.org/manuals.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-06-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110727104736/http://www.mymartialheritage.org/manuals.html |arkivdato=2011-07-27 }}</ref> havigantaj etendan informaron pri longoglavaj bataloj kil estis kutime tra tuta tiu periodo. Multaj el tiuj estas nune disponeblaj rete.<ref name=Deutschbuch/><ref name=Englishbook/> En la 16a jarcento, la granda [[dumanglavo]] estis uzita de la elitaj germanaj kaj svisaj solduloj konataj kiel "doppelsöldner".<ref>Douglas Miller, John Richards: ''Landsknechte 1486–1560'', {{ISBN|3-87748-636-3}}</ref> ''Zweihänder'', la germanlingva vorto por dumanglavo, laŭvorte tradukita, signifas duman-tenanto. La ''zweihänder'' havas longan klingon, same kiel grandan ŝirmo-butonojn por protektado. Oni ĉirkaŭkalkulis, ke kelkaj "zweihänder" glavoj estis ĉirkaŭ 1.8 m longaj, kaj tiu atribuita al la militista ribelulo el [[Frisio]] nome Pier Gerlofs Donia estis 2.13 m longa.<ref>{{cite web |url=http://www.wunseradiel.nl/index.php?simaction=content&pagid=289&mediumid=1 |publisher=Gemeente Wûnseradiel |title=Greate Pier fan Wûnseradiel |language=Western Frisian |access-date=[[4-a de januaro]] [[2008]]|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120903223225/http://www.gemeentesudwestfryslan.nl/ |archive-date=3a de septembro 2012 |df=dmy-all }}</ref> La giganta klingolongo estis perfekte desegnita por manipuladi kaj forpeli la fostarmilojn de la malamikoj, kiuj estis la plej gravaj armiloj de tiu epoko, kaj en Germanio kaj en Orienta Eŭropo. ''Doppelsöldner'' uzis ankaŭ "katzbalger", kio signifas 'kat-tripilo'. La S-forma ŝirmo-butono de la "katzbalger" kaj 0.61 m longa klingo faris ĝin perfekta por esti portita al la batalo de tro proksime por uzi ''zweihänder''.<ref name=Landsknechts>{{cite book |last=Miller |first=Douglas |year=1976 |title=The Landsknechts |url=https://archive.org/details/landsknechts00mill |url-access=limited |publisher=Osprey Publishing |page=[https://archive.org/details/landsknechts00mill/page/n11 11] |isbn=978-0-85045-258-7}}</ref> Civila uzado de glavoj iĝis iom post iom ofta dum la fino de la Renesanco, kaj [[duelo]]j estis la preferata maniero honore solvi disputojn. La ''spada da lato'' (flankoglavo) estis tipo de militglavo uzata de la infanterio dum la [[Renesanco]] en [[Eŭropo]]. Tiu glavo estis rekta posteulo de la kavalira glavo. Tre populara inter la 16a kaj 17a jarcentoj, ili estis idealaj por batali en la mikso de armaĵigitaj kaj nearmaĵigitaj kontraŭantoj de tiu epoko. Nova tekniko meti fingron sur la ekklingo por plibonigi la tenadon (praktiko kiu sekvos en la [[rapiro]]) kondukis al la produktado de teniloj kun ŝirmo-butono por protekti la fingron. Tiu glavodesegno finfine kondukis al la disvolvigo de la civila [[rapiro]], sed ĝi ne estis anstataŭita per ĝi, kaj tiel la flankoglavo plue esti uzata dum la vivodaŭro de la rapiro. Ĉar ĝi estis uzata kaj por tranĉi kaj por frapi, la termino "tranĉ-frapa glavo" estis foje uzata interŝanĝeble kun flankoglavo.<ref>La termino ''tranĉ-frapa'' estas ne-historia klasigo por la unua fojo uzata de la usona "Association for Renaissance Martial Arts" por diferenci tranĉajn glavojn kun komponataj teniloj el la veraj rapiroj.</ref> Dum rapiroj iĝis pli popularaj, oni faris klopodojn por hibridigi la klingon, forigante la efikojn trovitajn en ĉiu unika glavodezajno. Tiuj estas ankoraŭ konsiderataj flankoglavoj kaj estas foje nomitaj ''glavorapiro'' aŭ ''tranĉorapiro'' fare de modernaj armilkolektantoj. Flankoglavoj uzataj kun [[ŝildo]]j iĝis tiom popularaj ke oni stampis la terminon "ŝildofrapisto". Tiu vorto aludas al nova luktostilo de aventuremaj soldatoj kiuj kutime uzas tiajn glavojn "farante grandan bruon kontraŭ la ŝildoj".<ref>{{Cite web|url=http://shop.fencing.net/product_p/ca-2279.htm|title=Practical Side Sword|publisher=Fencing.net|access-date=22a de novembro 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101031053440/http://shop.fencing.net/product_p/ca-2279.htm|archive-date=31a de oktobro 2010|df=dmy-all|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-06-18|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101031053440/http://shop.fencing.net/product_p/ca-2279.htm|arkivdato=2010-10-31}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101031053440/http://shop.fencing.net/product_p/ca-2279.htm |date=2010-10-31 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://shop.fencing.net/product_p/ca-2279.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-06-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101031053440/http://shop.fencing.net/product_p/ca-2279.htm |arkivdato=2010-10-31 }}</ref> En la [[Otomana Imperio]], la uzado de kurba sabro nomita [[jatagano]] startis en la mezo de la 16a jarcento. Ĝi estis la preferata armilo tre disvastigita en [[Turkio]] kaj en [[Balkanio]] kie turkoj hegemoniis.<ref>{{Cite book | last = Mortensen | first = Peder | authorlink = |author2=Torben Lundbæk |author3=Kjeld von Folsach | title = Sultan, Shah, and Great Mughal: the history and culture of the Islamic world | publisher = National Museum | year = 1996 | location = | page = 200 | url = | doi = | id = | isbn = 978-87-89384-31-3}}</ref> La glavo en tiu tempoperiodo estis la plej persona armilo, la plej prestiĝa, kaj la plej varie efika por batalado de proksime, sed ĝi dekadencis en la milita uzado kiam nova teknologio, kiel tiu de [[arbalesto]]j kaj [[pafarmilo]]j radike ŝanĝis la manierojn de la militarto. Tamen, la glavo ankoraŭ plue ludis ŝlosilan rolon en la civila [[memdefendo]].<ref name =Britannica>[https://www.britannica.com/technology/sword "Encyclopædia Britannica-"Sword"".] The [[Encyclopædia Britannica]]. Arkivita el la originalo en 19a de aprilo 2010. Alirita la 19an de junio 2020.</ref> ==== Mezoriento kaj Afriko ==== La plej fruaj pruvaroj de kurbaj glavoj, aŭ [[cimitaro]]j (kaj aliaj mondoregionaj variaĵoj kiel la [[araboj|araba]] [[saif]], la [[Persio|persia]] [[ŝamŝir]] kaj la [[Tjurkaj popoloj|tjurka]] [[kilij]]) estas el la 9a jarcento, kiam tiuj estis uzitaj de soldatoj en la [[Granda Ĥorasano|Ĥorasana]] regiono de [[Persio]].<ref>{{Cite book |title=Daily life in the medieval Islamic world |author=James E. Lindsay |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2005 |isbn=978-0-313-32270-9 |page=[https://archive.org/details/dailylifeinmedie00lind/page/64 64] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/dailylifeinmedie00lind/page/64 }}</ref> <gallery> File:Pala type of kilij.jpg|[[Kilij]]. File:Sabel, Shamsir (Persien) - Livrustkammaren - 13938.tif|[[Ŝamŝir]]. </gallery> [[Dosiero:State Gifts Presentation Sword.JPG|eta|dekstra|20a-jarcenta akrafeno.]] La [[takobo]] estas tipo de larĝa glavo origina el [[Sahelo]], descendinta el la variaj [[Bizanca imperio|bizancaj]] kaj [[Islamo|islamaj]] glavoj uzitaj en Nordafriko. Tre asociaj kun [[Tuaregoj]], ĝi havas rektan du-randan klingon ĉirkaŭ 1 metre longa, kutime importita el Eŭropo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.vikingsword.com/ethsword/takouba/|titolo=Takouba - Swords of the Saharan Tuareg|alirdato=6a de julio 2019|familia nomo=Jones|persona nomo=Lee A.|dato=15a de marto 1998}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://takouba.org/|titolo=What is a takouba?|alirdato=6a de julio 2019|eldoninto=Takouba Research Society|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200807203819/http://takouba.org/|arkivdato=2020-08-07}}</ref> [[Etiopia Imperio|Etiopiaj]] glavoj rilataj al la persa ŝamŝiro estas konataj kiel ''ŝotel''.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.es/books?id=nXVDAAAAcAAJ&pg=PA515|titolo=Journal of the Royal United Service Institution|aŭtoro=Royal United Service Institution|jaro=1869|volumo=12|eldoninto=Mitchell|paĝo=515}}</ref> La [[Aŝantioj]] adoptis glavojn kun la nomo de [[akrafeno]]. Ili estas ankoraŭ nuntempe uzataj en ceremonioj, kiel ĉe la Odvira festivalo.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=rkLv4oPlIJQC&pg=PA138|titolo=Odwira and the Gospel: A Study of the Asante Odwira Festival and Its Significance for Christianity in Ghana|familia nomo=Adams|persona nomo=Frank Kwesi|jaro=2010|eldoninto=OCMS|ISBN=9781870345590|paĝo=138}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://britishmuseum.org/research/online_research_catalogues/ag/asante_gold_regalia/i_history-significance-usage/iv.aspx|titolo=I. The history, significance and usage of Asante royal regalia continued|alirdato=10a de aprilo 2019|verko=[[British Museum]]|eldoninto=Trustees of the British Museum}}</ref> ==== Orienta Azio ==== [[Dosiero:Antique Japanese (samurai) katana.jpg|eta|altdekstre=1.2|maldekstra|Japana ŭakizaŝi de la 17a jarcento, kun sia ''koŝirae'' kaj ''ŝirasaja''.]] [[Dosiero:Sword with Scabbard MET 21123 - cropped.jpg|eta|Ĉina ''dao'' kaj glavingo de la 17a–18a jarcentoj.]] Dum la teknologio de ŝtalo pliboniĝis, unu-randaj klingarmiloj iĝis popularaj tra tuta Azio. Derivita el la [[China|ĉina]] [[ĝjan]] aŭ el la [[Dao (glavo)|dao]], la [[Koreio|korea]] "hŭandudaedo" estis uzita dum la komenco de la mezepoka [[Tri Antikvaj Regnoj de Koreio|Tri Antikvaj Regnoj]]. La produktado de [[Japanio|japana]] [[taĉi]], antaŭaĵo de la [[katana]], estis registrita ĉirkaŭ la jaro 900 (vidu artikolon [[Japana glavo]]).<ref>Friday, Karl F. (2004). ''Samurai, warfare and the state in early medieval Japan''. Routledge publishing. pp. 79–81., {{ISBN|0-415-32962-0}} </ref> Japanio estis fama pro la glavo kiujn oni forĝis tie en la komenco de la 13a jarcento por la klaso de militist-nobeloj konataj kiel [[samurajo]]j. La tipoj de glavoj uzitaj de samurajoj estis la [[odaĉi]] (longega batalkampa glavo), [[taĉi]] (longa kavaleria glavo), [[katana]] (longa glavo), kaj [[ŭakizaŝi]] (pli mallonga akompana glavo por katano). Japanaj glavoj kiuj estas pli fruaj ol la apero de la samuraja kasto estas la ''curugi'' (rekta du-randa klingo) kaj ''ĉokuto'' (rekta unu-randa klingo).<ref>Jeep, John M. (1998). ''The connoisseur's book of Japanese swords''. Kodansha International publishing. {{ISBN|4-7700-2071-6}}</ref> Japana glavofarado atingis sian pinton de disvolvigo en la 15a kaj 16a jarcentoj, kiam samurajoj pli kaj pli trovis neceson por glavo uzenda en pli deproksimaj bataloj, kio kondukis al la kreado de la moderna [[katana]].<ref>{{cite book |title=The connoisseur's book of Japanese swords |last=Nagayama |first=Kōkan |year=1998 |publisher=Kodansha International |isbn=978-4-7700-2071-0 |pages=59–65 |url=https://books.google.com/books?id=zPyswmGDBFkC&lpg=PP1&pg=PA59#v=onepage |access-date=[[18-a de novembro]] [[2010]]|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603114919/https://books.google.com/books?id=zPyswmGDBFkC&lpg=PP1&pg=PA59#v=onepage |archive-date=[[3-a de junio]] [[2016]]|df=dmy-all }}</ref> Okcidentaj historiistoj foje diris, ke la japana katano estis inter la plej fajnaj tranĉarmiloj en la tutmonda historio de la militistaro.<ref name=Turnbull2012>{{cite book |author=Stephen Turnbull |title=Katana: The Samurai Sword |url=https://books.google.com/books?id=rAFTe6JUEkQC&pg=PA4 |page=4 |year=2012 |publisher=Osprey Publishing |isbn=978-1-84908-658-5 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160429015330/https://books.google.com/books?id=rAFTe6JUEkQC&pg=PA4 |archive-date=29a de aprilo 2016 |df=dmy-all }}</ref><ref name=Ford2006>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books/about/Weapon.html?id=9WdYAAAAYAAJ|titolo=Weapon: A Visual History of Arms and Armor|aŭtoro=Roger Ford|jaro=2006|eldoninto=DK Publishing|ISBN=978-0-7566-2210-7|paĝoj=66, 120}}</ref><ref>Samurai 1550–1600, p. 49, Anthony J Bryant, Angus McBride</ref> ==== Suda kaj Sudorienta Azio ==== En [[Indonezio]], bildoj de hindstilaj glavoj estas troveblaj en statuoj de [[Hinduismo|hinduismaj]] dioj el antikva [[Javo]] de ĉirkaŭ la 8a ĝis la 10a jarcento. Tamen la indiĝenaj tipoj de tranĉarmiloj konataj kiel ''[[kris]]'', ''parang'', ''klevang'' kaj ''golok'' estis pli popularaj kiel armiloj. Tiuj tranĉoponardoj estis pli mallongaj ol glavoj sed pli longaj ol komuna [[ponardo]]. [[Dosiero:Kampilan moro sword with sheath.jpg|200ra|eta|maldekstra|Kampilan el [[Filipinoj]]. La tradiciaj bildoj de la tenilo estas elstara priskribo de la Filipina [[mitologio]].]] En [[Filipinoj]], tradiciaj grandaj glavoj konataj kiel ''kampilan'' kaj ''panabas'' estis uzitaj en batalo fare de indiĝenoj. Menciinda uzanto de ''kampilan'' estis [[Lapu-Lapu]], la reĝo de Maktano kaj liaj militistoj kiuj venkis super la hispanoj kaj mortigis la portugalan navigiston [[Ferdinando Magelano]] en la [[Batalo de Maktano]] la 27an de aprilo 1521.<ref name="old">{{cite web |url=http://old.blades.free.fr/swords/klewang/kampilan/kampilan.htm |title=Kampilan |access-date=5a de februaro 2009 |date=13a de marto 2007 |work=Malay World Edged Weapons |publisher=old.blades.free.fr |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20091231082858/http://old.blades.free.fr/swords/klewang/kampilan/kampilan.htm |archive-date=31a de decembro 2009 |df=dmy-all}}</ref> Tradiciaj glavoj en Filipinoj estis tuj malpermesitaj, sed la glavosciaro estis poste kaŝita el la okupantaj [[Hispana Imperio|hispanoj]] pere de praktiko en [[danco]]j. Sed pro la malpermeso, filipinanoj devis uzi glavojn kiuj estis maskitaj kiel agrikulturiloj. [[Bolo-tranĉilo|Boloj]] (larĝaj kaj mallongaj tranĉiloj) kaj bali-oj (longaj papilitranĉiloj) estis uzitaj dum la [[Filipina Revolucio|revolucioj]] kontraŭ la [[koloniismo|koloniistoj]] ne nur ĉar municio por pafiloj estis malabunda, sed ankaŭ por atingi kaŝitecon ĉe homamasaj stratoj kaj en domoj. Boloj estis uzitaj de junuloj kiuj aliĝis al siaj patroj en la revolucio kaj de junulinoj kaj ties patrinoj kiuj defendis la urbon dum la viroj estis en la batalkampoj. Dum la [[Filipin–usona milito]] en okazaĵoj kiel la Masakro de Balangiga, plej el la usona kompanio estis murdita aŭ grave vundita pere de [[Bolo-tranĉilo|bol]]-uzantaj geriloj en Balangiga, Orienta Samar.<ref>{{Cite web|url=http://www.marcialtirada.net/filipino_weapons |title=Traditional Filipino Weapons |author=Guro Tony |publisher=Philippine Martial Arts Institute |date=4a de majo 2012 |access-date=4a de majo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120529002947/http://www.marcialtirada.net/filipino_weapons |archive-date=29a de majo 2012 |df=dmy-all}}</ref> Kiam la [[Japana Imperia Armeo|Japanoj]] ekkontrolis la landon dum la [[Dua Mondmilito]], kelkaj usonaj specialoperacaj grupoj lokigitaj en Filipinoj estis enkondukita al la filipinaj batalartoj kaj skermo, kio konsukis al la fakto, ke tiu stilo venis en Usonon spite ke filipinaj insiĝenoj estas malpretaj permesi al eksterlandanoj aliri al iliaj batalsekretoj.<ref>{{cite web |url=http://martialarts.about.com/od/styles/a/kali.htm |title=A History and Style Guide of Kali |author1=Robert Rousseau |author2=About.com Guide |publisher=About.com |date=4a de majo 2012 |access-date=4a de majo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120201061001/http://martialarts.about.com/od/styles/a/kali.htm |archive-date=1a de februaro 2012 |df=dmy-all }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120201061001/http://martialarts.about.com/od/styles/a/kali.htm |date=2012-02-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://martialarts.about.com/od/styles/a/kali.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-06-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120201061001/http://martialarts.about.com/od/styles/a/kali.htm |arkivdato=2012-02-01 }}</ref> La ''ĥanda'' estas du-randa rekta glavo. Ĝi estas ofte montrata en religia bildaro, teatro kaj arto kiu priskribas etoson de antikva [[historio de Barato]]. Kelkaj komunumoj adoras tiun armilon kiel simbolo de [[Ŝivo]]. Ĝi estas ofta armilo en la batalartoj de la [[Hindia subkontinento]].<ref name="mty">M.L.K. Murty (2003), p. 91</ref> Ĥanda ofte aperas en Hinduismaj, Budhismaj kaj Siĥismaj skribaĵoj kaj artoj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Sikhism|familia nomo=Teece|persona nomo=Geoff|jaro=2005|eldoninto=Black Rabbit Books|ISBN=978-1-58340-469-0|paĝo=18}}</ref> En [[Srilanko]], unika ventoforno estas uzita por produkti altkvalitan ŝtalon. Tiu havigis al la glavo tre akran tranĉorandon kaj belajn modelojn. Pro tiuj tialoj ĝi iĝis tre populara komerca materialo.<ref>{{cite web |url=http://www.archaeology.org/9609/newsbriefs/srilanka.html|title=Wind-Powered Furnaces|author=Freese, Brett Leslie |publisher=archaeology.org|access-date=6a de novembro 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110619070050/http://www.archaeology.org/9609/newsbriefs/srilanka.html |archive-date=19a de junio 2011 |df=dmy-all}}</ref> [[Dosiero:Rajput Khanda.jpg|eta|altdekstre=1.0|''Ĥanda'', glavo el Barato.]] La ''firangi'' ([f|ə|ˈ|r|ɪ|ŋ|ɡ|iː], derivita el la araba vorto por okcidenteŭropano "franko. franco") estis glavotipo kiu uzis klingojn fabrikitajn en Okcidenta Eŭropo kaj importitajn fare de [[Portugala Barato|portugaloj]], aŭ faritaj surloke imite al la eŭropaj klingoj. Pro sia longo la ''firangi'' estis kutime konsiderata kiel armilo ĉefe por [[kavalerio]]. La glavo estis speciale asocia al la ''maratoj'' (kasto de laboristoj-militistoj), kiuj estis famaj pro sia kavalerio. Tamen, la firangi estis amplekse uzata ankaŭ fare de la [[Sikoj]] kaj la ''Raĝput'' (militista kasto).<ref name="Ref-1">Stone kaj LaRocca, p. 229</ref> La ''talŭar'' ({{lang-hi|तलवार}}) estas tipo de kurba glavo el Barato kaj el aliaj landoj de la [[Hindia subkontinento]], adoptita de komunumoj kiel la ''Raĝput'', sikoj and maratoj, kiu favoris la glavon kiel sia ĉefa armilo. Ĝi estis pli disvastigita en la mezepoko.<ref>Evangelista, p. 575</ref><ref>{{Cite journal |authorlink = Karen Payne |title = Ancient and Awesome Indo-Pakistani Weapons |journal = Black Belt |volume = 18 |pages = 34 |date = Marto 1980 |issn=0277-3066}}</ref> La ''urumi'' ({{lang-ta|சுருள் பட்டாக்கத்தி}} {{transl|ta|surul pattai}}, laŭvorte, kurba rando; {{lang-si|එතුණු කඩුව}} {{transl|si|ethunu kaduwa}}; [[Hindi]]: {{transl|hi|aara}}) estas "glavo" kun fleksebla vipeca klingo.<ref name=Saravanan2005>{{cite journal |author=Saravanan, T. |year=2005 |title=Valorous Sports Metro Plus Madurai |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2005/01/14/stories/2005011400050100.htm |journal=[[The Hindu]]|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022074012/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2005/01/14/stories/2005011400050100.htm |archive-date=22a de oktobro 2012 |df=dmy-all |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-06-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070128173452/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2005/01/14/stories/2005011400050100.htm |arkivdato=2007-01-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2005/01/14/stories/2005011400050100.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-06-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070128173452/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2005/01/14/stories/2005011400050100.htm |arkivdato=2007-01-28 }}</ref> <gallery> File:Indian tulwar - talwar sword.jpg|Talŭar File:Pata-1-Archit-Patel.jpg|Pata File:Mumtaz Mahal Museum, Red Fort - Firangi.jpg|Firangi </gallery> == Simbolaro == Pro sia formo, ''glavo'' en Mezepoko kelkfoje akiris [[faluso|falusan]] [[simbolo|simbolecon]]. ("Glavo kaj rozo.") Notindas ankaŭ la deduktebla religia simboleco de la fasonoj de la glavspecoj de la du [[krucmilito|krucmilitistaroj]]: [[kruco|krucecaj]] glavoj kontraŭ [[lunarko|lunarkaj]] [[jatagano]]j. Dum multaj historiaj periodoj, partikulare el la fino de la [[Romia Imperio]] ĝis la finfina hegemonio de la [[pafarmilo]]j, la glavo estis la armilo plej asocia kun la portanto, ĉefe se temas pri [[heroo]] aŭ grava militestro. Tiel ĝi havis propran nomon, ekskluzivecon kaj dumvivan asocion al sia uzanto. Neniu alia armilo ([[arko]], [[lanco]], [[ŝildo]], [[pafilo]]) ĝuis similan favoron. Tiel estas multaj legendoj pri specifaj glavoj, ne nur pri la glavotipo, sed pri la preciza glavo de tiu persono, aperis en [[ceremonio]]j, festivaloj ktp. Frapo per glavo sur la ŝultroj de koncernato estis grava momento en ceremonioj de [[kavaliro|kavalirigo]]. Tiu aparteno al la konsidero de alta rango portis la glavon kiel simbolo de oficireco kaj komandopovo ĝis la 21a jarcento. La [[justeco]] (respektive sistemoj de [[justico]] en diversaj landoj) estis tradicie reprezentata per virino kiu estas blindigita per bendo sur la okuloj (egaleco), portas libron aŭ dokumenton kiu reprezentas la leĝon kaj glavon, kiu reprezentas la durecon de la aplikado de la leĝaro. La simboleco de skermado per glavo inter herooj saltis super jarcentoj kaj remodiĝis fikcie en la uzado de '''lumoglavoj''' aŭ laserglavoj en la usona serio [[Star Wars]] kiu famiĝis tutmonde, jam ekde la 1970-aj jaroj, sed denove komence de la 21a jarcento per kluboj de sekvantoj, festivaloj, ceremonioj ktp., en kiuj oni uzas ludilajn lumglavojn, kiuj iĝis celo de hejma kolektado, persona ludado ktp. == Famaj glavoj == * [[Excalibur|Ekskaliburo]] de [[Reĝo Arturo]]; * [[Durandal]] de [[Roland]]; * La glavo de [[Damoklo]]; * [[Glavo de Kompato]] de [[Eduardo la Konfesanto]]; * [[Tizona]] kaj [[Colada]] de [[Cido]] == Uzado == [[Glavingo]] estas [[ingo]] por teni glavon, tranĉilon, aŭ alian klingarmilon aŭ klingilon. Konsiderinte la danĝeron kiu implicas porti klingo- aŭ pinto-enhavan ilon, oni subkomprenas la neceson uzi ingon kiu protektu el la klingo aŭ pinto kiam oni transportas la ilon sen neceso aŭ intenco uzi ĝin kiel [[armilo]] mem. [[Glavarto]] estas la tekniko de glavobatalado kontraŭ unu aŭ pluraj kontraŭuloj, kiuj ankaŭ havas glavon kaj/aŭ alian armilon, en pieda aŭ rajdanta batalo. Moderna [[skermado]] havas siajn radikojn en antikva civila glavbatalado por duelado kaj memdefendo, sed glavobatalado ankaŭ estis ofta milita okazo. === Sociaj konsideroj === Glavoj preskaŭ neniam estis demokratiaj (universalaj) armiloj kiuj estas je la servo de la tuta loĝantaro, eĉ malpli ol aliaj armiloj, same rezervitaj por [[militisto]]j, kiaj [[pafarko]] aŭ [[lanco]]. Unuflanke glavoj estis ĉiam pli multekostaj ol aliaj armiloj kiuj ne enhavis tiom da [[metalo]], kiaj tiuj ĵus menciitaj. Sekve tiuj utilis ankaŭ por praktikaj celoj kiaj [[ĉasado]], dum glavoj nur por milito ĉu persona ĉu armea. Duaflanke la efektiva uzado de glavo ĉiam postulis fortan trejnadon, kio ja laŭlonge de la historio iĝis preciza arto kaj rezervis glavojn al la sociaj tavoloj kiuj povis permesi al si ne labori por utila produktado kaj dediĉi sin nur la militista profesio aŭ eĉ plej bone esti parto de la [[nobelaro]]. Certe la [[Romia Imperio|romiaj]] [[soldato]]j (kaj tiuj de samtempaj armeoj) uzis glavojn, sed la plej prestiĝaj glavuzantoj ne estis ili, sed la tiel nomataj [[gladiatoro]]j (el la [[latina]] ''gladius'', glavo). En la [[Mezepoko]] jam denove glavoj estis rezervitaj por alttavolaj kavaliroj, dum soldatoj de infanterio plej ofte uzis lancojn aŭ pafarkojn, foje ankaŭ ponardojn. Antaŭ la fino de tiu epoko la apero de la [[pafilo]]j jam komencis anstataŭi la glavojn aŭ limigi ilin al pli preciza uzado ĉu ceremonia, persona ktp. Nome ili iĝis eĉ pli alttavolaj. Nuntempe se oni komparas la proporciojn de [[sporto|sportistoj]] kiuj dediĉas sin al [[skermo]] (ĉu praktike aŭ nur kiel publiko) ekzemple kun tiuj kiuj interesiĝas pri [[futbalo]] aŭ [[korbopilko]], aŭ okaze de [[luktosporto]]j, eĉ kun [[ĵudo]], [[karateo]] aŭ [[boksado]], oni povas iel reeniri al la altklaseco de la glavuzantoj. == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Espadon-Morges.jpg|[[Longoglavo]] el [[Svislando]], [[15-a jarcento|15-a]] ĝis [[16-a jarcento]] Dosiero:Chinese saber.jpg|Ĉina [[Dao (glavo)|dao]] kun svelta aspekto. Dosiero:Scott Rodell cutting jian.jpg|Moderna [[ĝjan]] kun [[glavingo]]. Dosiero:Burgos-Estatua del Cid.jpg|Statuo de Cido en [[Burgoso]] svingante glavon. Dosiero:Antique Japanese katana.JPG|japana [[katano]]-glavo de la [[17-a jarcento]]. </gallery> == Glavotipoj == {{Div col|cols = 4}} * [[Akrafeno]] * [[Cimitaro]] * [[Dao (glavo)|Dao]] * [[Dumanglavo]] * [[Glaveto]] * [[Ĝjan]] * [[Japana glavo]] * [[Jatagano]] * [[Katano]] * [[Kestoglavo]] * [[Kilij]] * [[Longoglavo]] * [[Odaĉi]] * [[Rapiro]] * [[Sabro]] * [[Saif]] * [[Spado]] * [[Ŝamŝir]] * [[Taĉi]] * [[Takobo]] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Glavingo]] * [[Klingo]] * [[Ponardo]] * [[Skermo]] * [[Ŝildo]] * ŝirmo-butono * [[Ŝtalo]] * [[Tranĉilo]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Alia bibliografio == * Allchin, F.R. en ''South Asian Archaeology 1975: Papers from The Third International Conference of The Association of South Asian Archaeologists In Western Europe, Held In Paris (December 1979)'' eldonita de J.E. van Lohuizen-de Leeuw. Brill Academic Publishers, Incorporated. 106–18. ISBN 90-04-05996-2. * Evangelista, Nick (1995). ''The encyclopedia of the sword''. Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-313-27896-9. * Gravett, Christopher (1997). ''German Medieval Armies 1000-1300''. Osprey Publishing. ISBN 978-1-85532-657-6. * McLean, Will; Forgeng, Jeffrey L. (2008). ''Daily life in Chaucer's England''. ABC-CLIO. ISBN 978-0-313-35951-4. * Naish, Camille (1991). ''Death Comes to The Maiden: Sex and Execution, 1431–1933''. Taylor & Francis Publishing. ISBN 0-415-05585-7. * Prasad, Prakash Chandra (2003). ''Foreign Trade and Commerce In Ancient India''. Abhinav Publications. ISBN 81-7017-053-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Glavo|ReVo=glav}} * [http://www.oakeshott.org Instituto Oakeshott] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060214202706/http://www.oakeshott.org/ |date=2006-02-14 }} * [http://mhewer.club.fr/FrCladio1.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060517012501/http://mhewer.club.fr/FrCladio1.htm |date=2006-05-17 }} * [http://www.swordforum.com Sword Forum International] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110919110404/http://www.swordforum.com/ |date=2011-09-19 }} * [http://kitap.hakikatkitabevi.com Yeni Rehber Ansiklopedisi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181223221700/http://kitap.hakikatkitabevi.com/ |date=2018-12-23 }} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Sword |revizio=963893257 }} {{Havenda artikolo|Glavo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Glavoj| ]] b8bi5s1f4x5fyi4s0joyvft5q6sku5g 0 28523 9372978 9012353 2026-05-14T21:09:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372978 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | nomo=Gro Harlem Brundtland | dosiero=Gro Harlem Brundtland1 2007 04 20.jpg | grandeco de dosiero = 250px | priskribo= | dato de naskiĝo=la [[20-an de aprilo]] [[1939]] | loko de naskiĝo= | nacieco = [[norvegoj|norvega]] | partio= | profesio=[[kuracisto]] | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = ministro pri mediprotektado | dosiero = Flago-de-Norvegio.svg | periodo = [[1974]]-[[1979]] }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ĉefministro de Norvegio]] | dosiero = Flago-de-Norvegio.svg | periodo = [[1981]] – [[1981]] | antaŭ = Nordli | post = Willoch | periodo2 = [[1986]] – [[1989]] | antaŭ2 = Willoch | post2 = Syse | periodo3 = [[1990]] – [[1996]] | antaŭ3 = Syse | post3 = Jagland }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = ĝenerala direktoro de [[Monda Organizaĵo pri Sano]] | dosiero = Flag of WHO.svg | periodo = [[1998]] – [[2003]] | antaŭ = [[Hiroshi Nakajima]] | post = [[Lee Jong-wook]] }} }} '''Gro HARLEM BRUNDTLAND''' [gru hArlem brIntlan] (naskiĝis la {{daton|20|aprilo|1939}}) estas [[Norvegio|norvega]] [[kuracisto]], [[politikisto]] kaj la unua virina [[ĉefministro]] de [[Norvegio]]. Gro Harlem edziniĝis kun ''Arne Olav Brundtland'' en [[1960]] kaj aldonis lian familian nomon al la sia. Ŝi edukiĝis kiel [[kuracisto]], sed jam en [[1974]] estis plentempa [[politikisto]] por la [[Laborista Partio (Norvegio)|norvega laborista partio]] (''Det norske arbeiderparti''). Ŝi havas longan sperton en la norvega registaro, unue kiel ministro pri mediprotektado ([[1974]]-[[1979]]), poste kiel ĉefministro ([[1981]]; [[1986]]-[[1989]]; [[1990]]-[[1996]]). Ŝi estis populara ĉefministro kaj respektata politikisto ankaŭ ekster la propra partio. Gro Harlem Brundtland famiĝis ekster Norvegio unue pro sia estrado de ''Monda Komisiono pri Medio kaj Disvolvado'', starigita de [[UN]] en [[1983]]. Ŝi estis estrino de tiu komisiono, kiu liveris en 1986 raporton "Nia komuna estonteco". En 1996 Gro Harlem Brundtland definitive forlasis norvegan politikon kaj en [[1998]] ŝi estis elektita kiel ĝenerala direktoro de [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS, angle ''WHO'', france ''OMS'') por kvinjara periodo. Dum ŝia estrado en MOS, ŝi akre batalis kontraŭ povo de tabakaj firmaegoj. Ŝi emeritiĝis en [[2003]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.cmhealth.org {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050402145811/http://www.cmhealth.org/ |date=2005-04-02 }} <!-- Komisiono sur _Macroeconomics_ kaj Sano --> * http://www.un.org/News/dh/hlpanel/brundtland-bio.htm <!-- _Biographische_ _Notiz_ _auf_ _der_ _UNO_-Retejo --> * http://www.un-globalsecurity.org/bios/brundtland.asp {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080324171115/http://www.un-globalsecurity.org/bios/brundtland.asp |date=2008-03-24 }} <!-- _Biographische_ _Notiz_ _auf_ _der_ Retejo _der_ _UN_-Fondaĵo --> * https://web.archive.org/web/20050529232058/http://www.are.admin.ch/imperia/md/content/are/nachhaltigeentwicklung/brundtland_bericht.pdf <!-- _Der_ _Bericht_ _der_ _Brundtland_-_Kommission_ --> {{Ĉefministroj de Norvegio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brundtland, Gro Harlem}} [[Kategorio:Norvegaj diplomatoj]] [[Kategorio:Norvegaj ministroj pri medio‎]] [[Kategorio:Norvegaj humanistoj]] [[Kategorio:Norvegaj politikistoj]] [[Kategorio:Norvegaj kuracistoj]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Norvegio]] [[Kategorio:Karolpremiitoj]] [[Kategorio:Monda Organizaĵo pri Sano]] [[Kategorio:Funkciuloj de Unuiĝintaj Nacioj]] gwqhs94lr7lv9tsvhdk5v4tjwcqcrsf 0 32576 9372770 9302369 2026-05-14T12:58:35Z Sj1mor 12103 9372770 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|kolero}} {{Informkesto malsano}} {{KIM-11| | 01 kodo = 1... | 01 nomo = ĥolero }} [[Dosiero:Cholera.jpg|eta|Desegno de [[Mortulo|Morto]] alportanta ĥoleron, en ''[[Le Petit Journal]]'' (1912)]] [[Dosiero:PHIL 1939 lores.jpg|eta|Persono kun forta dehidratiĝo pro ĥolero. Notu la sinkintajn okulojn kaj pliigitan [[Dehidratiĝo|haŭtofendiĝon]] kiu produktas fendajn manojn kaj haŭton.]] [[Dosiero:Cholera feces.jpg|eta|Tipaj "rizakva" diareo.]] '''Ĥolero''' estas [[malsano]] [[infekto|infekta]] de la [[intesto]]j kaŭzita de la [[bakterio]] ''[[Vibrio cholerae]]''. Ĉi tiu bakterio estas normale enstomakigita per infekta [[trinkakvo]] aŭ per manĝado de nesufiĉe kuiritaj [[molusko]]j. Simptomoj povas gami el neniu, al mildaj, kaj al akraj,<ref name=CDC2015Pro>{{cite web|title=Cholera – Vibrio cholerae infection Information for Public Health & Medical Professionals|url=http://www.cdc.gov/cholera/healthprofessionals.html|website=cdc.gov|accessdate=17a de Marto 2015|date=6a de Januaro, 2015}}</ref> kaj inkluzivas likvidan [[diareo]]n, kiu daŭras kelkajn tagojn,<ref name=WHO2010/> abdomenajn kaj muskolajn [[kramfo]]jn,<ref name=CDC2015Pro/> [[naŭzo]]n, [[vomado]]n, malekvilibron ĉe [[elektrolito]]j kaj [[senakviĝado]]n.<ref name=WHO2010/> Tio povas rezulti en kaviĝintaj okuloj, malvarma haŭto, malplia haŭtelasteco, kaj faltiĝo de manoj kaj piedoj.<ref name=Lancet2012>{{cite journal|last1=Harris|first1=JB|last2=LaRocque|first2=RC|last3=Qadri|first3=F|last4=Ryan|first4=ET|last5=Calderwood|first5=SB|title=Cholera.|journal=Lancet|date=30 June 2012|volume=379|issue=9835|pages=2466-76|pmid=22748592}}</ref> La [[dehidratiĝo]] povas rezulti en la fakton ke la haŭto iĝas blueca.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.ca/books?id=7rvLPx33GPgC&pg=PA7|titolo=Cholera|familia nomo=Bailey|persona nomo=Diane|dato=2011|eldono=1|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Rosen Pub.|ISBN=9781435894372|paĝo=7}}</ref> Simptomoj startas du horojn al kvin tagoj post ekspono.<ref name=CDC2015Pro/> Sen kuracado, [[morto]] ofte okazas pro senakvigado de la malsanulo. Ĥolero estas okazigita de nombraj tipoj de ''Vibrio cholerae'', kies kelkaj tipoj produktas pli akrajn malsanojn ol aliaj.<!-- <ref name=WHO2010/> --> Ĝi etendiĝas ĉefe pro akvo kaj manĝo poluita per homa [[fekaĵo]] enhavanta la bakterion.<ref name=WHO2010/> Nesufiĉe kuiritaj [[marfrukto]]j estas ofta fonto.<ref>{{cite web|title=Sources of Infection & Risk Factors|url=http://www.cdc.gov/cholera/infection-sources.html|website=cdc.gov|accessdate=17a de Marto 2015|date=7a de Novembro, 2014}}</ref> Homoj estas la nura animalo suferanta.<!-- <ref name=WHO2010/> --> [[Riska faktoro|Riskaj faktoroj]] por tiu malsano estas maltaŭga [[salubrigo]], nesufiĉe pura [[trinkakvo]], kaj [[malriĉo]].<!-- <ref name=WHO2010/> --> Estas studoj pri la fakto ke eble la [[marnivela leviĝo]] povas altigi indicojn de tiu malsano.<!-- <ref name=WHO2010/> --> Tiu malsano estas diagnozigita pro la malkovro de ties bakterio en la fekaĵoj de la testata subjekto.<ref name=WHO2010>{{cite journal|title=Cholera vaccines: WHO position paper.|journal=Weekly epidemiological record|date=26a de Marto, 2010|volume=13|issue=85|pages=117-128|pmid=20349546|url=http://www.who.int/wer/2010/wer8513.pdf}}</ref> Rapida testo estas disponebla sed ne estas decidiga.<ref>{{cite web|title=Diagnosis and Detection|url=http://www.cdc.gov/cholera/diagnosis.html|website=cdc.gov|accessdate=17a de Marto 2015|date=10a de Februaro, 2015}}</ref> Evitado bezonas plibonigon de salubrigo kaj nepran aliron al pura akvo kaj ĉefe trinkakvo.<ref name=Lancet2012/> Kontraŭĥoleraj [[vakcino]]j kiuj estas engluteblaj trabuŝe havigas taŭgan protektadon por ĉirkaŭ ses monatoj.<!-- <ref name=WHO2010/> --> Ili havas la aldonan profiton protekti kontraŭ alia tipo de diareo kaŭzita de ''[[E. coli]]''.<!-- <ref name=WHO2010/> --> La primara traktado estas [[Dehidratiĝo|buŝa rehidratiĝa terapio]], kun iom da sukeraj kaj salaj fluidaĵoj.<ref name=WHO2010/> [[Zinko|Zinka suplementado]] estas utila ĉe infanoj.<ref>{{cite web|title=Cholera – Vibrio cholerae infection Treatment|url=http://www.cdc.gov/cholera/treatment/index.html|website=cdc.gov|accessdate=17a de Marto 2015|date=7a de novembro 2014}}</ref> Ĉe akraj kazoj, intravejnaj fluidaĵoj, kiaj la Ringera solvaĵo, povas esti postulataj, kaj [[antibiotiko]]j povas esti profitigaj.<!-- <ref name=WHO2010/> --> Testado pri kiu antibiotiko la ĥoleron povas ataki povas helpi gvidi la elekton.<ref name=CDC2015Pro/> Ĥolero tuŝas ĉirkaŭkalkule 3–5&nbsp;milionojn da personoj tutmonde kaj kaŭzas 58.000–130.000&nbsp;da mortoj ĉiujare laŭ taksoj de 2010.<ref name=WHO2010/><ref name=Loz2012>{{cite journal | author = Lozano R, Naghavi M, Foreman K, Lim S, Shibuya K, Aboyans V, Abraham J, Adair T, Aggarwal R, Ahn SY | title = Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010 | journal = Lancet | volume = 380 | issue = 9859 | pages = 2095–128 | date = [[15a de decembro]] 2012 | pmid = 23245604 | doi = 10.1016/S0140-6736(12)61728-0 |display-authors=etal}}</ref> Kvankam ĝi estas nuntempe klasita kiel [[pandemio]], ĝi estas rara en la [[Industrilando|disvolviĝinta mondo]].<!-- <ref name=WHO2010/> --> Infanoj iĝas plej atakataj.<ref name=WHO2010/><ref>{{cite web|title=Cholera – Vibrio cholerae infection|url=http://www.cdc.gov/cholera/index.html|website=cdc.gov|accessdate=17a de Marto 2015|date=27a de Oktobro, 2014}}</ref> Ĥolero okazas kaj kiel [[epidemio|eksplodoj]] kaj kiel [[endemio|kronika en iaj areoj]].<!-- <ref name=WHO2010/> --> Areoj kun iom alta risko de la malsano estas [[Afriko]] kaj [[Sudorienta Azio]].<!-- <ref name=WHO2010/> --> Dum la risko de morto inter atakitoj estas kutime malpli ol 5&nbsp;%, ĝi povas iĝi tiom alta kiom 50&nbsp;% inter kelkaj grupoj kiuj ne havas aliron al kuracado.<ref name=WHO2010/> Historiaj priskriboj pri ĥolero troviĝas tiom frue kiom ĝis la 5-a jarcento a.K. en [[sanskrito]].<ref name=Lancet2012/> La studo pri ĥolero fare de [[John Snow]] inter 1849 kaj 1854 kondukis al gravaj progresoj en la kampo de [[epidemiologio]].<ref name=Lancet2012/><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.ca/books?id=yyrbKemADL4C&pg=PA77|titolo=An introduction to epidemiology|familia nomo=Timmreck|persona nomo=Thomas C.|dato=2002|eldono=3|loko=Sudbury, Mass.|eldoninto=Jones and Bartlett Publishers|ISBN=9780763700607|paĝo=77}}</ref> ==Historio== ===''Vibrio cholerae''=== ''V. cholerae'' estis unuafoje izolita kiel kaŭzo de ĥolero fare de itala anatomiisto [[Filippo Pacini]] en 1854,<ref>Vidu: * Filippo Pacini (1854) [http://books.google.com/books?id=xdtQAAAAcAAJ&pg=PA397#v=onepage&q&f=false "Osservazioni microscopiche e deduzioni patologiche sul cholera asiatico"] (Mikroskopa observado kaj patologia deduktado pri azia ĥolero), ''Gazzetta Medica Italiana: Toscana'', 2nd series, '''4''' (50) : 397-401 ; '''4''' (51) : 405-412. La termino "vibrio cholera" aperas ĉe la paĝo 411. * Represita (pli legeble) kiel [http://books.google.com/books?id=F9s_AAAAcAAJ&pg=PA1#v=onepage&q&f=false broŝuro.]</ref> sed lia malkovro ne estis amplekse konata ĝis [[Robert Koch]], laborinte sendepende 30 jarojn poste, publikigis la konaron kaj luktorimedojn kontraŭ la malsano, ekzistas perbuŝa [[vakcino]] kontraŭ ĥolero.<ref name="pacini">{{cite journal |last1=Bentivoglio |first1=M |last2=Pacini |first2=P |title=Filippo Pacini: A determined observer |journal=Brain Research Bulletin |volume=38 |issue=2 |pages=161–5 |year=1995 |pmid=7583342 |doi=10.1016/0361-9230(95)00083-Q}}</ref><ref name="jones1984">{{cite journal |last1=Howard-Jones |first1=N |title=Robert Koch and the cholera vibrio: a centenary |journal=BMJ |volume=288 |issue=6414 |pages=379–81 |doi=10.1136/bmj.288.6414.379 |year=1984 |pmid=6419937 |pmc=1444283}}</ref> ==Kuracado== Por kuracado estas esence kompensi la perditajn likvaĵojn (akvo, saloj, sukero). Ĉar la digesta organaro inflamiĝis, preferindas enverŝi solvaĵon rekte en [[vejno]]n. Sed ankaŭ buŝa enpreno de jena akva solvaĵo, rekomendita de [[MOS]], bone efikas: * Akvo (1 litro) * [[Glukozo]] (20 g) * [[Natria bikarbonato|Natri-hidrogena karbonato]] (2,5 g) * [[natria klorido]] (kuirsalo) (3,5 g) * [[kalia klorido]] (1,5 g) Ĥolero estas endemia malsano en multaj landoj, ekzemple en [[Brazilo]]. Ekzistas perbuŝa [[vakcino]] kontraŭ ĥolero. == Ĥolero en realo kaj fikcio == *La morto de [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij|Ĉajkovskij]] estis tradicie atribuita al ĥolero, plej probable trafita pere de trinkado de poluita akvo kelkajn tagojn antaŭe.<ref>Brown, ''Man and Music'', 430–32; Holden, 371; Warrack, ''Tchaikovsky, 269–270.</ref> "Ĉar la akvo ne estis boligita kaj ĥolero estis atakanta Sanktan Peterburgon, tia teorio estas tre verŝajna ...."<ref name="Neumayr">{{Citaĵo el libro|titolo=Music and medicine: Chopin, Smetana, Tchaikovsky, Mahler: Notes on their lives, works, and medical histories|aŭtoro=Meumayr A|jaro=1997|eldoninto=Med-Ed Press|paĝoj=282–3}} (resumante variajn teoriojn pri tio kio mortigis la komponiston [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij|Ĉajkovskij]], inklude la ideon de lia frato Modest ke Ĉajkovskij trinkis ĥoler-infestitan akvon la tagon antaŭ li malsaniĝis).</ref> La patrino de Ĉajkovskij ja mortis pro ĥolero,<ref>David Brown, ''Early Years'', 46.</ref> kaj lia patro malsaniĝis je ĥolero tiam sed rekuperiĝis.<ref>Holden, 23.</ref> Kelkaj fakuloj, tamen, kiaj la angla muzikologo kaj fakulo pri Ĉajkovskij David Brown kaj la biografiisto Anthony Holden, teoriis ke lia morto estis memmortigo.<ref>Brown, ''Man and Music'', 431–35; Holden, 373–400.</ref> Aliaj famuloj ŝajne mortis pro ĥolero, ekzemple jenaj: * [[Nicolas Léonard Sadi Carnot|Sadi Carnot]], fizikisto, fondinto de termodinamiko (m. 1832)<ref>Asimov, Isaac (1982), Asimov's Biographical Encyclopedia of Science and Technology (2a rev. eld.), Doubleday</ref> * [[Karlo la 10-a (Francio)|Karlo la 10-a]], reĝo de Francio (m. 1836)<ref>Susan Nagel, ''Marie Thérèse: Child of Terror'', p. 349-350.</ref> * [[James K. Polk]], dekunua prezidento de Usono (m. 1849)<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=James K. Polk and the Expansionist Impulse|aŭtoro=Haynes SW|jaro=1997|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Longman|ISBN=978-0-673-99001-3|paĝo=191}}</ref> * [[Carl von Clausewitz]], prusia militisto kaj germanlingva militteoriisto (m. 1831)<ref>Smith, Rupert, ''The Utility of Force'', Penguin Books, 2006, paĝo 57</ref> * La eŭropa epidemio de ĥolero en [[1834]] estas fono de la romano de [[Jean Giono]], en franca regiono [[Provence]], ''Le Hussard sur le toit''. * La epidemio de 1947 en [[Egiptio]] estas la fono de la filmo de [[Jussef Chahine]] "La sesa tago" (la sesa tago de la malsano decidas pri saviĝo aŭ morto) kun [[Dalida]] kiel ĉefa aktorino. *Post la [[Tertremo en Haitio en 2010|tertremo de 2010]], en [[Haitio]] okazis eksplodo de ĥolero, lokita ĉe bazo de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Tio estis la plej malbona ĥolera eksplodo en ĵusa historio, same la plej bone dokumentita ĥolereksplodo en moderna publika sansistemo. * En majo 2017, laŭ raporto de [[Monda Organizaĵo pri Sano|MOS]]<ref>{{citaĵo el la reto|titolo=Seuche breitet sich aus|url=http://www.tagesschau.de/ausland/cholera-jemen-105.html|eldoninto=www.tagesschau.de|dato=2017-05-21|lingvo=de|alirdato=2017-05-21}}</ref>, en [[Jemeno]] la nombro de ĥoler-suspektaj kazoj kreskegis je 23.000. ==Referencoj== {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Eŭropa epidemio de ĥolero en 1834]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.who.int/cholera Cholera] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200813123721/https://www.who.int/cholera/ |date=2020-08-13 }}—[[Monda Organizaĵo pri Sano]] * [http://www.cdc.gov/cholera/index.html Cholera - ’’Vibrio cholerae’’ infekto]— [[Centroj por Kontrolo kaj Preventado de Malsanoj]] {{-}} {{projektoj|n=Kategorio:Ĥolero|ReVo=hxoler}} {{Medicinaj temoj}} {{Ĝermo|infektologio|interna medicino}} [[Kategorio:Ĥolero| ]] [[Kategorio:Infektaj gastroenterito kaj kojlito| 1...]] [[Kategorio:Bakteriaj malsanoj de homoj]] [[Kategorio:Sindromoj en gastroenterologio]] [[Kategorio:Tropikaj malsanoj]] 98x426bk0bfbgsgkb4m3mt9ayb7rbpy 0 32733 9373022 9244358 2026-05-14T23:50:45Z Mindtzijib 255186 Tabasko-datumoj ĝisdatigo 9373022 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Federacia subŝtato |lando = Meksiko |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo=situo de Tabasco en Meksiko |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = MX-TAB |mapo1 lokumilo = iso |kodo = MX-TAB |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> |ĉefulo tipo = Subŝtatestro }} '''Tabasco''' [taBASko] '''Tabasco''' [taBASko] (esperantigite '''Tabasko'''), oficiale '''La Libera kaj Suverena Ŝtato de Tabasko''' ([[Hispana lingvo|hispane]]: ''Estado Libre y Soberano de Tabasco''), estas [[subŝtatoj de Meksiko|federacia subŝtato]] de [[Meksiko]]. Ĝi situas en la sud-oriento de la lando, ĉe la marbordo de la [[Meksika Golfo]], inter la regiono de la [[terkolo]] de [[Tehuantepec]] kaj la duoninsulo [[Jukatano]]. Ĝia ĉefurbo kaj plej loĝata urbo estas [[Villahermosa]]. Tabasko limas norde kun la [[Meksika Golfo]], oriente kun [[Kampeĉo]], sud-oriente kun [[Gvatemalo]], sude kun [[Chiapas]] kaj okcidente kun [[Veracruz]]. La subŝtato dividiĝas en 17 [[municipo]]jn. Laŭ la [[Censo de Loĝantaro kaj Loĝejoj 2020]] de [[INEGI]], Tabasko havis 2 402 598 loĝantojn.<ref name="INEGI2020">{{citaĵo el la reto |url=https://www.inegi.org.mx/contenidos/productos/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/nueva_estruc/702825198008.pdf |titolo=Panorama sociodemográfico de Tabasco. Censo de Población y Vivienda 2020 |eldoninto=Instituto Nacional de Estadística y Geografía |jaro=2021 |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> == Etimologio == La origino de la nomo ''Tabasco'' ne estas tute certa, kaj ekzistas pluraj interpretoj. Unu el la plej konataj klarigoj ligas la nomon al [[Tabscoob]], majaa reganto de [[Potonchán]], menciita en kronikoj pri la unuaj hispanaj ekspedicioj al la regiono.<ref name="nomenklaturo">{{citaĵo el la reto |url=https://web.archive.org/web/20140104212541/http://www.e-local.gob.mx/wb2/ELOCAL/EMM_tabasco |titolo=Enciclopedia de los municipios de México: Tabasco |eldoninto=Secretaría de Gobernación |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> Laŭ alia interpreto, la vorto povus deveni el majaa esprimo ''Tab-uaxac-coh'', tradukita kiel “nia sinjoro de la ok leonoj”. Aliaj proponoj rilatigas la nomon kun la [[naŭatla lingvo|naŭatla]]: ekzemple ''Tlahuashco'', interpretata kiel “loko kiu havas sinjoron”, aŭ ''tlapalco'', “loko de malseka tero”.<ref name="nomenklaturo" /> Pro sia abunda vegetaĵaro, riveroj, marĉoj kaj tropika pejzaĝo, Tabasko estas ofte konata en Meksiko per la kromnomo “la Edeno de Meksiko”. == Geografio == === Situo kaj reliefo === Tabasko troviĝas en la sud-oriento de Meksiko kaj okupas parton de la marborda ebenaĵo de la [[Meksika Golfo]]. La plej granda parto de ĝia teritorio estas malalta kaj ebena, kun vastaj humidaj zonoj, riveroj kaj lagunoj. En la suda parto, precipe en la municipoj [[Huimanguillo]], [[Tacotalpa]], [[Teapa]] kaj [[Tenosique]], aperas montetoj kaj montaraj branĉoj ligitaj al la nordaj montaroj de [[Chiapas]].<ref name="geografiaINEGI">{{citaĵo el la reto |url=https://www.inegi.org.mx/contenidos/productos/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/nueva_estruc/889463913337.pdf |titolo=Aspectos geográficos de Tabasco. Compendio 2022 |eldoninto=Instituto Nacional de Estadística y Geografía |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> La plej alta punkto de la subŝtato estas la [[Cerro Mono Pelado]], en la municipo [[Huimanguillo]], kun alteco de proksimume 1 000 metroj super marnivelo. === Hidrografio === Tabasko estas unu el la plej akvoriĉaj regionoj de Meksiko. Ĝia rivera sistemo estas dominata de la [[Usumacinta]] kaj la [[Grijalva]], du el la plej gravaj riveroj de la lando. Kune kun siaj alfluantoj, lagunoj kaj marĉaj areoj, tiuj riveroj formas ampleksan hidrografian reton, kiu forte influas la pejzaĝon, ekonomion, transporton kaj historion de la regiono.<ref name="geografiaINEGI" /> La rivero [[Usumacinta]] fluas tra la orienta parto de la subŝtato kaj estas grava natura limo kaj komunikvojo. La [[Grijalva]] trairas la centran parton de Tabasko kaj fluas tra la ĉefurbo [[Villahermosa]]. Aliaj gravaj akvofluoj estas la rivero [[San Pedro Mártir]], kiu eniras el [[Petén]] en Gvatemalo, kaj la riveroj de la suda montara regiono, kiuj poste kuniĝas kun la sistemo Grijalva-Usumacinta. === Klimato kaj naturo === La klimato de Tabasko estas ĉefe varma kaj humida. Laŭ INEGI, ĉirkaŭ 95,5 % de la teritorio havas varman humidan klimaton, dum en la orienta parto troviĝas pli malgranda zono kun varma subhumida klimato. La averaĝa jara temperaturo estas proksime de 27 °C, kaj la pluvoj estas abundaj dum granda parto de la jaro.<ref name="geografiaINEGI" /> Pro tiuj kondiĉoj, Tabasko havas grandan diversecon de ekosistemoj, inter ili tropikajn arbarojn, marĉojn, mangrovojn, lagunojn kaj riverbordajn mediojn. Inter la bestoj asociitaj kun la regiono troviĝas la [[jaguaro]], [[manato]], [[krokodilo]], [[igvano]], [[pejelagarto]] kaj diversaj specioj de birdoj, reptilioj kaj fiŝoj. 5s0hd5wtcwg6h2ogihsmj9qh8huhdir 9373027 9373022 2026-05-14T23:57:08Z Mindtzijib 255186 Plivastigo de la artikolo: aldonitaj sekcioj pri demografio kaj ekonomio, kun ĝisdatigitaj datumoj de INEGI. 9373027 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Federacia subŝtato |lando = Meksiko |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo=situo de Tabasco en Meksiko |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = MX-TAB |mapo1 lokumilo = iso |kodo = MX-TAB |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> |ĉefulo tipo = Subŝtatestro }} '''Tabasco''' [taBASko] '''Tabasco''' [taBASko] (esperantigite '''Tabasko'''), oficiale '''La Libera kaj Suverena Ŝtato de Tabasko''' ([[Hispana lingvo|hispane]]: ''Estado Libre y Soberano de Tabasco''), estas [[subŝtatoj de Meksiko|federacia subŝtato]] de [[Meksiko]]. Ĝi situas en la sud-oriento de la lando, ĉe la marbordo de la [[Meksika Golfo]], inter la regiono de la [[terkolo]] de [[Tehuantepec]] kaj la duoninsulo [[Jukatano]]. Ĝia ĉefurbo kaj plej loĝata urbo estas [[Villahermosa]]. Tabasko limas norde kun la [[Meksika Golfo]], oriente kun [[Kampeĉo]], sud-oriente kun [[Gvatemalo]], sude kun [[Chiapas]] kaj okcidente kun [[Veracruz]]. La subŝtato dividiĝas en 17 [[municipo]]jn. Laŭ la [[Censo de Loĝantaro kaj Loĝejoj 2020]] de [[INEGI]], Tabasko havis 2 402 598 loĝantojn.<ref name="INEGI2020">{{citaĵo el la reto |url=https://www.inegi.org.mx/contenidos/productos/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/nueva_estruc/702825198008.pdf |titolo=Panorama sociodemográfico de Tabasco. Censo de Población y Vivienda 2020 |eldoninto=Instituto Nacional de Estadística y Geografía |jaro=2021 |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> == Etimologio == La origino de la nomo ''Tabasco'' ne estas tute certa, kaj ekzistas pluraj interpretoj. Unu el la plej konataj klarigoj ligas la nomon al [[Tabscoob]], majaa reganto de [[Potonchán]], menciita en kronikoj pri la unuaj hispanaj ekspedicioj al la regiono.<ref name="nomenklaturo">{{citaĵo el la reto |url=https://web.archive.org/web/20140104212541/http://www.e-local.gob.mx/wb2/ELOCAL/EMM_tabasco |titolo=Enciclopedia de los municipios de México: Tabasco |eldoninto=Secretaría de Gobernación |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> Laŭ alia interpreto, la vorto povus deveni el majaa esprimo ''Tab-uaxac-coh'', tradukita kiel “nia sinjoro de la ok leonoj”. Aliaj proponoj rilatigas la nomon kun la [[naŭatla lingvo|naŭatla]]: ekzemple ''Tlahuashco'', interpretata kiel “loko kiu havas sinjoron”, aŭ ''tlapalco'', “loko de malseka tero”.<ref name="nomenklaturo" /> Pro sia abunda vegetaĵaro, riveroj, marĉoj kaj tropika pejzaĝo, Tabasko estas ofte konata en Meksiko per la kromnomo “la Edeno de Meksiko”. == Geografio == === Situo kaj reliefo === Tabasko troviĝas en la sud-oriento de Meksiko kaj okupas parton de la marborda ebenaĵo de la [[Meksika Golfo]]. La plej granda parto de ĝia teritorio estas malalta kaj ebena, kun vastaj humidaj zonoj, riveroj kaj lagunoj. En la suda parto, precipe en la municipoj [[Huimanguillo]], [[Tacotalpa]], [[Teapa]] kaj [[Tenosique]], aperas montetoj kaj montaraj branĉoj ligitaj al la nordaj montaroj de [[Chiapas]].<ref name="geografiaINEGI">{{citaĵo el la reto |url=https://www.inegi.org.mx/contenidos/productos/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/nueva_estruc/889463913337.pdf |titolo=Aspectos geográficos de Tabasco. Compendio 2022 |eldoninto=Instituto Nacional de Estadística y Geografía |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> La plej alta punkto de la subŝtato estas la [[Cerro Mono Pelado]], en la municipo [[Huimanguillo]], kun alteco de proksimume 1 000 metroj super marnivelo. === Hidrografio === Tabasko estas unu el la plej akvoriĉaj regionoj de Meksiko. Ĝia rivera sistemo estas dominata de la [[Usumacinta]] kaj la [[Grijalva]], du el la plej gravaj riveroj de la lando. Kune kun siaj alfluantoj, lagunoj kaj marĉaj areoj, tiuj riveroj formas ampleksan hidrografian reton, kiu forte influas la pejzaĝon, ekonomion, transporton kaj historion de la regiono.<ref name="geografiaINEGI" /> La rivero [[Usumacinta]] fluas tra la orienta parto de la subŝtato kaj estas grava natura limo kaj komunikvojo. La [[Grijalva]] trairas la centran parton de Tabasko kaj fluas tra la ĉefurbo [[Villahermosa]]. Aliaj gravaj akvofluoj estas la rivero [[San Pedro Mártir]], kiu eniras el [[Petén]] en Gvatemalo, kaj la riveroj de la suda montara regiono, kiuj poste kuniĝas kun la sistemo Grijalva-Usumacinta. === Klimato kaj naturo === La klimato de Tabasko estas ĉefe varma kaj humida. Laŭ INEGI, ĉirkaŭ 95,5 % de la teritorio havas varman humidan klimaton, dum en la orienta parto troviĝas pli malgranda zono kun varma subhumida klimato. La averaĝa jara temperaturo estas proksime de 27 °C, kaj la pluvoj estas abundaj dum granda parto de la jaro.<ref name="geografiaINEGI" /> Pro tiuj kondiĉoj, Tabasko havas grandan diversecon de ekosistemoj, inter ili tropikajn arbarojn, marĉojn, mangrovojn, lagunojn kaj riverbordajn mediojn. Inter la bestoj asociitaj kun la regiono troviĝas la [[jaguaro]], [[manato]], [[krokodilo]], [[igvano]], [[pejelagarto]] kaj diversaj specioj de birdoj, reptilioj kaj fiŝoj. == Historio == === Antaŭhispana epoko === La teritorio de la nuna Tabasko estis parto de [[Mezameriko]], precipe de ĝiaj malaltaj tropikaj regionoj. Dum la antaŭklasika periodo ĝi estis grava areo por la [[olmeka kulturo]], unu el la plej fruaj civilizacioj de Mezameriko. Inter la plej gravaj arkeologiaj lokoj el tiu periodo troviĝas [[La Venta]], kiu estis unu el la ĉefaj ceremoniaj centroj de la olmeka mondo.<ref name="historiaTabasco">{{citaĵo el la reto |url=https://web.archive.org/web/20070527203933/http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/tabasco/hist.htm |titolo=Historia de Tabasco |eldoninto=Enciclopedia de los Municipios de México |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> Poste, dum la klasika periodo, diversaj majaaj grupoj loĝis en la regiono. Inter la plej konataj majaaj setlejoj de Tabasko troviĝas [[Comalcalco]], [[Pomoná]], [[Moral-Reforma]] kaj [[San Claudio]]. La regiono ankaŭ estis loĝata de la [[ĉontaloj de Tabasko]], maja-parolanta popolo kiu havis gravan komercan rolon pro la riveroj, lagunoj kaj maraj vojoj de la regiono.<ref name="historiaTabasco" /> === Hispana konkero === La unuaj hispanaj ekspedicioj al Tabasko okazis komence de la 16-a jarcento. En [[1518]], [[Juan de Grijalva]] atingis la buŝon de granda rivero, kiun la hispanoj poste nomis [[rivero Grijalva]]. La sekvan jaron, en [[1519]], [[Hernán Cortés]] alvenis al la regiono kaj batalis kontraŭ la lokaj majaaj loĝantoj en la [[batalo de Centla]]. Post tiu venko, Cortés fondis la setlejon [[Santa María de la Victoria]], konsideratan unu el la unuaj hispanaj setlejoj en kontinenta Ameriko.<ref name="historiaTabasco" /> La konkero de Tabasko tamen ne finiĝis tuj. Pro la rezisto de la indiĝenaj komunumoj, la hispanoj bezonis plurajn jardekojn por firmigi sian regadon en la provinco. Dum tiu periodo elstaris figuroj kiel [[Juan de Vallecillo]], [[Baltasar de Osorio]] kaj [[Francisco de Montejo]], kiuj partoprenis en la provoj konkeri kaj pacigi la teritorion. === Kolonia periodo === Dum la kolonia epoko Tabasko restis relative izolita kompare kun aliaj regionoj de Nov-Hispanio. La provinco suferis pro malfacila komunikado, marĉaj terenoj, tropika klimato kaj ripetaj atakoj de [[pirato]]j. Tiuj atakoj influis la translokigon de loĝantoj kaj aŭtoritatoj, kaj dum longa periodo la ĉefurbo de la provinco devis esti movita al pli sekuraj lokoj. Inter la ĉefaj koloniaj setlejoj troviĝis [[Villahermosa]], antaŭe konata kiel San Juan Bautista, [[Tacotalpa]], [[Teapa]], [[Cunduacán]] kaj aliaj komunumoj. La riveroj de la regiono estis esencaj por komunikado, komerco kaj defendo. === Sendependeco kaj 19-a jarcento === La sendependiga movado atingis Tabaskon pli malfrue ol aliajn regionojn de Meksiko, parte pro ĝia geografia izoliteco. En [[1821]], post la venko de la meksika sendependiga movado, Tabasko aliĝis al la nova meksika ŝtato. En [[1824]] ĝi estis rekonita kiel libera kaj suverena subŝtato de la federacia Respubliko Meksiko.<ref name="historiaTabasco" /> Dum la 19-a jarcento Tabasko travivis konfliktojn inter federalistoj kaj centralistoj. En [[1841]] la subŝtato eĉ deklaris sian apartiĝon de Meksiko kiel proteston kontraŭ la centralisma politiko de la nacia registaro, sed ĝi poste revenis al la meksika federacio. La subŝtato ankaŭ estis trafita de eksterlandaj intervenoj. Dum la [[Meksika-usona milito]], usonaj trupoj atakis kaj okupis partojn de Tabasko. Poste, dum la [[franca interveno en Meksiko]], francaj trupoj eniris la subŝtaton, sed lokaj respublikanaj fortoj sukcesis forpeli ilin el la ĉefurbo en [[1864]]. === 20-a jarcento === Komence de la 20-a jarcento, Tabasko partoprenis en la procezoj ligitaj al la [[Meksika revolucio]]. Post la revolucia periodo okazis internaj konfliktoj inter politikaj grupoj de malsamaj regionoj de la subŝtato, precipe inter la regionoj de la Chontalpa kaj de la riveroj. Unu el la plej gravaj politikaj periodoj de la 20-a jarcento en Tabasko estis la tiel nomata ''garridismo'', ligita al la regado de [[Tomás Garrido Canabal]]. Tiu periodo karakteriziĝis per forta ŝtata interveno, kontraŭklerikala politiko, reformoj en edukado kaj kampo, kaj severa kontrolo de la publika vivo. === Nuntempa periodo === Dum la dua duono de la 20-a jarcento kaj la komenco de la 21-a jarcento, Tabasko transformiĝis pro la kresko de [[Villahermosa]], la disvolviĝo de la naftoindustrio, la ekspansio de komerco kaj servoj, kaj la konstruado de transportaj kaj urbaj infrastrukturoj. Samtempe, la subŝtato plu alfrontas defiojn ligitajn al inundoj, media protekto, socia malegaleco kaj dependeco de naturaj rimedoj. == Administra divido == Tabasko dividiĝas en 17 [[municipo]]jn. La municipo estas la baza unuo de politika kaj administra organizado de la subŝtato. Ĉiu municipo havas propran municipan registaron, kies sidejo troviĝas en la municipa ĉefurbo.<ref name="municipiosTabasco">{{citaĵo el la reto |url=https://web.archive.org/web/20120105020704/http://www.tabasco.gob.mx/estado/geo-regiones.php |titolo=Regiones de Tabasco |eldoninto=Gobierno del Estado de Tabasco |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> La 17 municipoj de Tabasko estas: [[Balancán]], [[Cárdenas]], [[Centla]], [[Centro]], [[Comalcalco]], [[Cunduacán]], [[Emiliano Zapata]], [[Huimanguillo]], [[Jalapa]], [[Jalpa de Méndez]], [[Jonuta]], [[Macuspana]], [[Nacajuca]], [[Paraíso]], [[Tacotalpa]], [[Teapa]] kaj [[Tenosique]]. === Regionoj === Krom la municipa divido, Tabasko estas ofte grupigita en regionojn laŭ geografiaj kaj produktivaj trajtoj. Unu ofta klasigo dividas la subŝtaton en kvin subregionojn: [[Chontalpa]], Centro, Sierra, Pantanos kaj Ríos.<ref name="municipiosTabasco" /> La regiono Centro inkluzivas la municipojn Centro, Nacajuca kaj Jalpa de Méndez. La Chontalpa enhavas Cárdenas, Comalcalco, Cunduacán, Huimanguillo kaj Paraíso. La regiono Sierra inkluzivas Jalapa, Teapa kaj Tacotalpa. La regiono Pantanos konsistas el Centla, Jonuta kaj Macuspana. Fine, la regiono Ríos inkluzivas Balancán, Emiliano Zapata kaj Tenosique. == Demografio == Laŭ la [[Censo de Loĝantaro kaj Loĝejoj 2020]] de [[INEGI]], Tabasko havis 2 402 598 loĝantojn. Tiu nombro reprezentis proksimume 1,9 % de la tuta loĝantaro de Meksiko. La loĝdenso estis ĉirkaŭ 97,1 loĝantoj por kvadrata kilometro.<ref name="INEGI2020">{{citaĵo el la reto |url=https://www.inegi.org.mx/contenidos/productos/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/nueva_estruc/702825198008.pdf |titolo=Panorama sociodemográfico de Tabasco. Censo de Población y Vivienda 2020 |eldoninto=Instituto Nacional de Estadística y Geografía |jaro=2021 |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> La plej loĝata municipo estas [[Centro]], kie troviĝas la ĉefurbo [[Villahermosa]]. Aliaj gravaj urboj kaj municipaj centroj estas [[Cárdenas]], [[Comalcalco]], [[Huimanguillo]], [[Macuspana]], [[Paraíso]], [[Tenosique]] kaj [[Balancán]]. La oficiala kaj plej uzata lingvo estas la [[hispana lingvo|hispana]]. Tamen en la subŝtato ankaŭ parolatas indiĝenaj lingvoj, inter ili la [[ĉontala lingvo de Tabasko]], [[ĉola lingvo]], [[celtala lingvo]] kaj [[cocila lingvo]]. Tiuj lingvoj formas parton de la kultura diverseco de la regiono, precipe en komunumoj kun majaa heredaĵo. Villahermosa funkcias kiel la ĉefa urba, ekonomia, administra kaj eduka centro de la subŝtato. Ĝia metropola areo kunligas la urban vivon de la ĉefurbo kun najbaraj municipoj, precipe [[Nacajuca]]. == Ekonomio == La ekonomio de Tabasko estas ligita al siaj naturaj rimedoj, al la hidrokarbona industrio, al agrikulturo, al brutobredado, al fiŝkaptado, al komerco kaj al servoj. Pro sia geografia situo en la sud-oriento de Meksiko, la subŝtato ankaŭ rolas kiel regiona centro por transporto, administrado kaj komerca interŝanĝo. Laŭ la datumoj de [[INEGI]] pri la Produkto Interna Malneta laŭ federacia ento, en 2024 la ekonomio de Tabasko atingis nominalan [[malneta enlanda produkto|malnetan enlandan produkton]] de 696 392 milionoj da meksikaj pesoj. En tiu jaro la sekundaraj agadoj reprezentis 54,3 % de la ŝtata produkto, la terciaraj agadoj 39,9 %, la primaraj agadoj 2,1 %, kaj la impostoj pri produktoj nete de subvencioj 3,6 %.<ref name="PIBE2024">{{citaĵo el la reto |url=https://www.inegi.org.mx/contenidos/saladeprensa/boletines/2025/pibent/PIBE2024_12_CP_Tab.pdf |titolo=Producto Interno Bruto por Entidad Federativa, Tabasco 2024 |eldoninto=Instituto Nacional de Estadística y Geografía |dato=2025-12-05 |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> === Primaraj agadoj === La primaraj agadoj inkluzivas [[agrikulturo]]n, [[brutobredado]]n, [[fiŝkaptado]]n kaj arbarajn agadojn. Inter la tradiciaj agrikulturaj produktoj de Tabasko troviĝas [[kakao]], [[banano]], [[maizo]], [[rizo]], [[sukerkano]], [[kokoso]] kaj diversaj tropikaj fruktoj. La abundaj pluvoj kaj la humida klimato favoras multajn kultivaĵojn, kvankam la sama akvoriĉeco ankaŭ povas kaŭzi inundojn kaj drenajn problemojn. La kakao havas specialan historian kaj kulturan gravecon en Tabasko, ĉar la regiono estis parto de la mezamerika areo kie tiu planto estis kultivata kaj uzata ekde antaŭhispanaj tempoj. En nuntempa Tabasko, kakao kaj ĉokolado ankaŭ estas rilataj al gastronomio, turismo kaj lokaj produktaj tradicioj. === Sekundaraj agadoj === La sekundara sektoro estas tre grava en Tabasko, ĉefe pro la hidrokarbona industrio. La subŝtato havas longan rilaton kun [[nafto]] kaj [[tergaso]], kaj en ĝia marborda zono troviĝas infrastrukturo ligita al esplorado, produktado, transporto kaj prilaborado de hidrokarbonoj. En la municipo [[Paraíso]] troviĝas la haveno [[Dos Bocas]], unu el la ĉefaj energiaj kaj industriaj centroj de la subŝtato. La energisektoro influis la ekonomian kreskon de Tabasko, sed ĝi ankaŭ kreis defiojn rilate al medio, teritoria planado kaj ekonomia dependeco de unu ĉefa industrio. === Terciaraj agadoj === La terciara sektoro inkluzivas [[komerco]]n, transporton, komunikadon, financajn servojn, edukadon, sanon, turismon kaj aliajn servojn. [[Villahermosa]] estas la ĉefa centro de tiuj agadoj kaj funkcias kiel komerca kaj serva nodo por Tabasko kaj por parto de la sud-orienta regiono de Meksiko. Komerco kaj servoj kreskis ĉefe en la ĉefurbo, kie troviĝas administraj institucioj, universitatoj, hospitaloj, hoteloj, komercaj centroj kaj regionaj entreprenoj. La turisma sektoro ligiĝas al naturaj areoj, arkeologiaj lokoj, gastronomio, riveraj pejzaĝoj kaj kulturaj festoj. puv6c0bpwhwv61gq34gryfd3oqj6iyy 0 36773 9373101 7955773 2026-05-15T06:26:12Z Sj1mor 12103 9373101 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} [[Dosiero:Grabplatte Burkhard Heim.jpg|eta|Tomboŝtono]] '''Burkhard HEIM''' (naskiĝis la [[9-a de februaro|9-an de februaro]] [[1925]] en [[Potsdam]], mortis la [[14-a de januaro|14-an de januaro]] [[2001]]) estis [[germanio|germana]] teknikisto pri eksplodaĵoj kaj [[fizikisto]]. Post abiturienta diplomiĝo li estis forkomandita jam en 1944, por kunlabori ĉe la ellaborado de novaj eksplodaĵoj. Tio okazis pro studo pri eksplodaĵa tekniko, kiun li estis sendinta al la Chemisch-Technische Reichsanstalt (Kemi-Teknika Imperia Instituto). En la laboratorio li 1944 pro eksplodakcidento ricevis tre fortegajn lezojn, pro kiuj li estis handikapita por la resto de sia vivo: Li perdis ambaŭ manojn kaj la plej grandan parton de sia vidkapablo. Tamen li preskaŭ sola disvolvis dum jardekoj kvantumitan kampoteorion. Malgraŭ la komence forta subteno de la fizikisto Pascual JORDAN, kaj malgraŭ la intereso de la amaskomunikiloj, lia teorio ĝis nun trovis nur malmulte da atentado inter fizikistoj. Al la partikla fiziko HEIM venis pere de la demando de novtipa, ne-kemia kampa trakcimekanismo. Lia teorio baziĝas sur la kvantumigo de ĝenerala relativecteorio, kiun li etendis al la aliaj bazaj fortoj de la naturo. Por tio li utiligas 6-dimensian spacon, en kiun estas enkondukitaj, krom loko kaj tempo, ankoraŭ du pliaj ordaj parametroj, kiuj koncernas statojn de organizeco. Tial ĉe lia teorio temas pri teorio de kaŝitaj parametroj. Ellaborante tiun unuigitan kvantumitan kampoteorion li klopodis atingi la celon de Albert Einstein. Fizikistoj, kiuj studis la teorion de HEIM, opinias, ke li eble sukcesis, dum la plejmulto de la fizikistoj, kiuj estas informitaj pri lia verko, sed ne detale pristudis ĝin, emas malakcepti ĝin, ĉar ĝi ne estas plene publikita en "peer reviewed" sciencaj gazetoj. Li ne estas same vaste konata kiel aliaj elstaraj fizikistoj, pro la amplekseco kaj denseco de sia verko, kiu uzas selektoran kalkulon, kaj iomete ankaŭ, ĉar – ankaŭ pro lia handikapo - li estis ekscentra solema personeco, kiu tenis sin flanke de la universitata vivo. Kelkaj esploristoj daŭrigas la disvolvigon de la teorio de HEIM, atendante, ke li ricevos postmortan akceptiĝon pro la kreado de "teorio de ĉio", uzante specon de kvantuma gravito. Sen atentado de la fizika enhavo, iuj nocioj el lia teorio estis ekuzitaj (kaj parte misuzataj) ankaŭ de esoterikuloj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.heim-theory.com Germanaj kaj anglaj tekstoj pri la teorio de HEIM] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Heim, Burkhard}} [[Kategorio:Teknikistoj]] [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1925]] [[Kategorio:Mortintoj en 2001]] bz95iff4ow333s7akg9orslohvl3svo 0 39252 9372996 9186275 2026-05-14T22:58:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372996 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = Guajakilo | flago = Bandera de Guayaquil.svg | blazono = Escudo de Guayaquil.svg | bildo = Gye13.jpg | bildo-larĝeco = 300px | propra nomo = Guayaquil | kantono = Guayaquil | provinco =Guayas | komarko= | urbo = | poŝtkodo =EC0901 | areo = 344.5 | alto = 4 | loĝantaro =2278691 | denso={{#expr:(2278691/344.5) round 0}}<!--vikidatuma ero ne taŭgas--> | jaro = 2010 | parametro1 = Guayas | parametro1-titolo=Riveroj | retejo = [http://www.guayaquil.gob.ec/ www.guayaquil.gob.ec] | mapo = [[Dosiero:Mapa Sageo de Guayas - Guayaquil C2.svg|255ra|Situo de Guajakilo rilate al provinco Guayas.]] | priskribo de mapo=Situo de Guajakilo rilate al provinco Guayas. | latitudo=2/11/0/S | longitudo=79/53/0/W | regiono-ISO=EC-G |situo de=Situo de Guayaquil en Ekvadoro |situo sur mapo2=Guayaquil |situo de2 =Urba mapo de Guayaquil }} [[Dosiero:Guayaqil MuseoAntropologicoydeArteContemporaneo.JPG|eta|Muzeo de antropologio kaj moderna arto en Guajakilo]] [[Dosiero:Guayaquil LasPinturas.JPG|eta|Pentraĵoj sur muroj de filio de la Centra Banko de Ekvadoro]] [[Dosiero:Guayaquil_suburb.JPG|eta|Malriĉaj kvartaloj (''barrio'')]] '''Guajakilo''' aŭ '''Guayaquil''' (legu ''gŭajaKIL'') estas la plej granda urbo de [[Ekvadoro]], [[ĉefurbo]] de la provinco [[Guayas]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La urbo estis fondita en [[1531]] kun la nomo '''[[Santiago]] de Guayaquil'''. Ĝi situas ĉe {{koordinato|NS=2/13/0/S|EW=79/54/0/W|text=/|type=city|name=Guayaquil|region=EC-G}} <!--2.21° [[sudo|S]] 79.90° [[okcidento|O]]-->, 250&nbsp;km sude de la ĉefurbo, [[Kito]], apud la [[Pacifika Oceano]]. La urbo estas la industria centro de la lando. == Historio == Guayaquil estis fondita je la [[25-a de julio]] de [[1531]], fare de la [[Hispanio|hispana]] [[konkeranto]] [[Francisco de Orellana]]. En [[1600]] ĝi havis ĉirkaŭ 2.000 loĝantojn, kaj en [[1700]] iom super 10.000. En [[1687]] kaj denove en [[1709]] ĝi estis atakita de [[pirato]]j. En [[1820]] grupo de civiluloj kun la apogo de kelkaj soldatoj de la bataliono "Granaderos de Reserva", deklaris la sendependecon el Hispanio. [[José Joaquín de Olmedo]] estis nomumita guberniestro de Guayaquil. En [[1822]] [[José de San Martín]] kaj [[Simón Bolívar]] havis faman konferencon en Guayaquil por plani la sendependecon de [[Sudameriko]]. Iama urbestro (''alcalde'' aŭ ''gobernador de la ciudad'') estis ''Jaime Nebot'', kiu planis la projekton ''Malecón 2000'', por renovigi la promenejon ĉe la rivero Guayas. Ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}}, la nuna urbestro estas {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}. La {{daton|8|10|2019}} la prezidanto [[Lenín Moreno]] anoncis translokadon de la registaro al [[Guajakilo]], ĉar [[Kito]] estis paralizita de [[:n:Manifestaciantoj devigis la ekvadoran registaron fuĝi el la ĉefurbo|amasaj protestoj]] kontraŭ ŝparprogramo trudita de la [[Internacia Monunua Fonduso]] (IMF) kiel kondiĉo por ĝia prunto je 4,2 miliardoj da dolaroj. == Servoj == * [[Universitato de Guayaquil]] == Gefiloj == * [[Ana Cecilia Blum]] * [[Jorge Queirolo Bravo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ecuadors.org/guayaquil Guayaquil Ekvadoro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120707082248/http://www.ecuadors.org/guayaquil/ |date=2012-07-07 }} * [http://www.guayaquil.gov.ec Municipa retejo en la [[hispana lingvo]]] [[Dosiero:Guayaquil LaRotonda Bolivar SanMartin.JPG|eta|maldekstra|180ra|<!-- Monumento _commemorating_ la historia [[Guayaquil konferenco|konferenco]] inter [[Simón Bolívar]] kaj [[_José_ _de_ _San_ _Martín_]] -->]] {{-}} {{Commons|Guayaquil (Ecuador)}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Guajakilo| ]] [[Kategorio:Urboj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Milionurboj]] 4ousiv894ihn9y7ky32b076aci85p8a 0 40409 9372788 9213555 2026-05-14T13:07:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372788 wikitext text/x-wiki {{informkesto lingvo | lingvo = Gloso | landoj = nekonata | Denaske = nekonata | Fremdlingve = malpli ol 100 | Oficiala lingvo = neniu lando | Kreinto = Ronald Clark kaj Wendy Ashby, bazita sur [[Intergloso]] de [[Lancelot Hogben]] | dato = [[1972]]-[[1992]] | Klasifiko = [[Planlingvo]] | Skribo = [[latina alfabeto|latina]] | Koloro = Konstruita }} '''Gloso''', '''Glosa''' aŭ '''Euro-Glosa''' estas [[planlingvo]], elpensita kaj evoluigita de [[Lancelot Hogben]] (kiel ''Interglossa'', [[Britio]], [[1943]]), [[Ronald Clark]] kaj [[Wendy Ashby]] ([[Britio]], 1972-1992). Gloso estas [[izolanta lingvo]], t.e., sen fleksio aŭ kunmetaĵoj. == Historio == Gloso baziĝas sur la skizo de helplingvo [[Intergloso]]<ref name="Hogben">Hogben, Lancelot (1943). ''[https://sites.google.com/site/interglossa1943/contents Interglossa. A draft of an auxiliary for a democratic world order, being an attempt to apply semantic principles to language design]''. Harmondsworth, Middlesex, Eng. / New York: Penguin Books. OCLC 1265553.</ref> elpensita de la sciencisto [[Lancelot Hogben]] dum la malplenaj horoj de fajroobservado en [[Aberdeen]] dum la [[Dua Mondmilito]]. Intergloso estis publikigita en 1943 kiel skizo de [[helplingvo]]. [[Ronald Clark|Ron Clark]] trovis la manlibron de ''Interglossa: a draft of an auxiliary '' ("Interglossa: skizo de helplingvo") ĉirkaŭ 1960. Tiam li renkontis Profesoron Hogben kun la celo evoluigi la lingvon. Ili laboris por rafini ĝin, por igi ĝin pli facile uzebla en ĉiaj eblaj formoj de komunikado. [[Wendy Ashby]] aliĝis al la projekto en 1972. Kiam Hogben mortis en 1975, la plej multaj ŝanĝoj jam estis diskutitaj. Hogben kaj Clark konsentis, ke la lingvo havu fonetikan ortografion (tio estas: ĉiu litero reprezentante unuopan sonon). Ĉi tiu principo implicis, ke la grekaj CH, TH kaj PH nun devus esti literumitaj kiel K, T kaj F. Fine kelkaj pliaj ŝanĝoj estis enkondukitaj de Ron Clark kaj Wendy Ashby, kiuj tiam donis al la lingvo la novan nomon Gloso (de la greka vorto por lango, lingvo - "glossa" estas la angla transliterumo), kaj tiel fondis novan helplingvon.<ref name="GEO">Glosa Education Organisation (GEO) (2006). History behind Glosa. (pdf) [http://www.glosa.org/en/history.pdf], p. 7.</ref> Ĝis ĉirkaŭ 1979, Ashby kaj Clark testis la uzon de Gloso uzante lokajn volontulojn en la urbo, kie ili loĝis. Dum ĉi tiu periodo, la vortprovizo kaj kelkaj detaloj pri frazformado estis evoluigitaj kaj reviziitaj. Ili translokiĝis al alia urbo antaŭ ol ili publikigis la unuan Gloso-vortaron. Ekde 1987, la bonfara organizaĵo GEO (''Glosa Education Organisation'') antaŭenigis la instruadon de Gloso kiel dua lingvo en lernejoj tutmonde. La oficiala retejo de GEO estis starigita de Paul O. Bartlett en 1996, kaj ĝin nuntempe administras Marcel Springer. Ĝi provizas la Glosa Interretan Vortaron (Glosa Inter-reti Diktionaria),<ref>W. Ashby, P. Bartlett, R. Clark, C. Ganson, R. Gaskell, N. Hempshall, G. Miller, W. Patterson, K. Smith, M. Springer. "Glosa Inter-reti Diktionaria. Glosa Internet Dictionary. Glosa-English and English-Glossa. (pdf) [http://www.glosa.org/gid/gid.pdf] Updated: 2009-11-05.</ref> same kiel enkondukan kurson,<ref name="18Steps">W. Ashby & R. Clark (1985-1992). ''18 Steps to Fluency in Euro-Glosa''. Richmond, UK: Glosa Education Organization, {{ISBN|0-946540-15-2}}. HTML-version by Marcel Springer (2001-2006) [http://www.glosa.org/en/g18s.htm]</ref> kaj aliajn rimedojn. Vikio en Glosa estis kreita en 2021.<ref>[https://glosa.fandom.com/wiki/Glosa_Wiki Glosa Wiki]</ref> En januaro 2025, nova reta revuo, nomita ''U Glosa jurnali'', estis publikigita en Glosa.<ref>[https://ia600104.us.archive.org/11/items/u-glosa-jurnali-1-m-1-2025/U%20Glosa%20Jurnali%20-%201%20-%20M1%202025.pdf U Glosa jurnali]</ref> En marto 2025, YouTube-kanalo nomita ''Mi Simpli Bio'' ("Mia Simpla Vivo") komencis alŝuti mallongajn filmetojn en Gloso.<ref>[https://www.youtube.com/@MiSimplibio Mi Simpli Bio]</ref> ==Gramatiko== ===Alfabeto kaj prononco=== Gloso uzas la latinan alfabeton. Jen malsamoj al Esperanto: C= ĉ; Q= kŭ; SC= ŝ; X= ks/s. ===Morfologio=== Ne estas fleksio aŭ kunmetaĵoj en Gloso, sed oni uzas la vorteton ''-co'' ligita per streketo al vorto por formi [[adverbo]]jn: homo-co (simile); fini-co (fine), seque-co (sekve). Oni uzas vorteton ''pe'' kun streketo por profesioj: Medika-pe (kuracisto), piske-pe (fiŝisto), krome, se oni volas indiki la sekson de profisulo oni enmetas ''-an'' (viro) aŭ ''-fe'' (virino): medika-an (vir-kuracisto), medika-fe (kuracistino). Sekve, kvankam grafike ne estus kunmetaĵo, fonetike jes. Aliaj (ne)kunmetaĵoj: -an = vir-ulo (Suomi-an: finna viro);<br> -bo = vendejo (bibli-bo: "libr-vendejo");<br> -do = ejo ne venda (bibli-do: "librejo, biblioteko", sed fago-do: "restoracio"...);<br> -fe = ulino (Suomi-fe: finnino);<br> -pe = ulo (Suomi-pe: finno);<br> Krome, oni povas streketkunmeti [[substantivo]]jn, kiel -lingua: Englanda-lingua (Angla lingvo); [[Adjektivo]]j ne ŝanĝiĝas laŭ [[genro]]: karo patri (kara patro); karo matri (kara patrino). Demandoj komenciĝas per Qe = Ĉu: "Qe tu lekto u bibli?" (Ĉu vi legas libron?). En Gloso estas artikolo U (aŭ UN antaŭ h kaj vokalo) kiu povas esti difinita aŭ nedefinita: u bibli (la libro, iu libro); un avi (la birdo, iu birdo). ====Pronomoj==== {| class="prettytable" !Singularo !Pluralo |- |mi (mi) |na (ni) |- |tu (vi) |vi (vi) |- |pe (ŝi aŭ li)&nbsp; |mu (ili) |- |fe (ŝi) |- |an (li) |- |id (ĝi) |} ====Nombroj==== :0 ze (aŭ zero) :1 mo :2 bi :3 tri :4 tet (aŭ tetra) :5 pen (aŭ penta) :6 six (aŭ sixa) :7 seti (aŭ septi) :8 ok (aŭ okto) :9 nona :10 deka (aŭ mo ze) :11 mo mo :12 mo bi :20 bi ze :50 pen ze :100 mo hekto :1000 mo kilo == Tekstoj == Ekzistas tre malmultaj tekstoj tradukitaj aŭ skribitaj en Gloso. La plej grava estas la traduko de "Ĉirkaŭ la mondo en okdek tagoj" (''Peri Geo Tem Okto-ze Di''),<ref>[https://glosa.fandom.com/wiki/Peri_Geo_Tem_Okto-ze_Di Peri Geo Tem Okto-ze Di]</ref> de Gary R. Miller. Aliaj estas "Se" (''Si'')<ref>[https://glosa.fandom.com/wiki/Literatura:Si Si]</ref> kaj "Montetoj kiel blankaj elefantoj" (''Plu buno homo plu leuko elefa''),<ref>[https://glosa.fandom.com/wiki/Literatura:Plu_buno_homo_plu_leuko_elefa Plu buno homo plu leuko elefa]</ref> ambaŭ tradukitaj de [[Vicente Costalago]]. Du lernolibroj estis skribitaj en Gloso, unu pri [[historio]],<ref>[https://glosa.fandom.com/wiki/Histori_(bibli) Histori]</ref> alia pri internaciaj helplingvoj<ref>[https://glosa.fandom.com/wiki/Brevi_historia_de_plu_internatio_auxi-lingua Brevi historia de plu internatio auxi-lingua]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ambaŭ de Vicente Costalago. == Specimenoj == === [[Patro nia]] === {| |- ||'''Glose:''' :Na parenta in Urani; na volu; :Tu nima gene revero. :Tu krati veni; :Tu tende gene :akti epi Geo homo in Urani Place; :Don a na nu-di na di-pane; :e Tu pardo na plu mali akti. :Metro na pardo mu; qui akti mali de na. :E ne dirige na a plu moli ofere; :sed libe na ab mali. :Amen. ||'''Esperante:''' :Patro nia, kiu estas en la ĉielo, :Via nomo estu sanktigita. :Venu Via regno, :plenumiĝu Via volo, :kiel en la ĉielo, tiel ankaŭ sur la tero. :Nian panon ĉiutagan donu al ni hodiaŭ. :Kaj pardonu al ni niajn ŝuldojn, :kiel ankaŭ ni pardonas al niaj ŝuldantoj. :Kaj ne konduku nin en tenton, :sed liberigu nin de la malbono. :Amen. |} == Referencoj == <references/> == Bibliografio == * Ashby, Wendy & Clark, Ronald Glosa 6000: 6000 Greek and Latin words and roots which occur in the Euro-languages and international scientific terminology London: 1983 (48 p.) * Ashby, Wendy & Clark, Ronald Glosa 1000 Richmond: Glosa, 1984 * Ashby, Wendy & Clark, Ronald Basic dictionary of the international language Glosa Richmond [Surrey]: Glosa, 1987 (44 p.) * Ashby, Wendy 18 steps to fluency in Euro-Glosa Glosa, 1989 (2nd edition) * Ashby, Wendy & Clark, Ronald Introducing Euro-Glosa Richmond: Glosa, 1990 (36 p.) == Eksteraj ligiloj == * [http://www.glosa.org Glosa] — retejo en pluraj lingvoj. * [https://sinelaude.github.io/glosadict/ Glosa-vortaro] {{Gloso}} {{Planlingvoj}} [[Kategorio:Gloso]] [[Kategorio:Planlingvoj]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] 0v7ua9jr322ljl2hppm7e2ho2tcki4f 0 42025 9372891 9138805 2026-05-14T18:28:03Z Stefangrotz 91903 strukturo 9372891 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto='''ATENTU:''' La [[1-an de julio]] [[2007]] el la malnovaj [[distrikto Mansfelder Land]] kaj [[distrikto Sangerhausen]] kreiĝis la nova [[distrikto Mansfeld-Suda Harco]]. Ĉi-tie ankoraŭ priskribiĝas la malnova distrikto}} {{Informkesto administra unuo2 | Esperanta nomo = Distrikto Mansfelder Land | Origina nomo = Landkreis Mansfelder Land | Blazono = | Apartenas = Saksio-Anhalto | Ĉefurbo = [[Eisleben]] | Loĝantaro = 102137 | Censo-jaro = 2004<!-- 2004-09-30 --> | Loĝdenso = 136 | Areo = 758,71 | Mapo = Saxony anhalt ml.png | Aŭtaj kodoj = ML | Paĝaro = http://www.mansfelderland.de | Regiono-ISO = DE }} La '''distrikto Mansfelder Land''' (germane: '''[[distrikto (Germanio)|Landkreis]]''') ĝis ties malfondo la 1-an de julio 2007 situis en la sudo de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]] de [[Germanio]]. La urbo [[Eisleben]] estas la administra centro de la distrikto. Sur ties areo de 758,71 km² en 2004 loĝis 102 137 homoj; do meznombre 136 sur unu kvadrata kilometro. En tuta Saksio-Anhalto la koncerna nombro estas 124, en Germanio 231. En la sekva skema mapo la distrikto Mansfelder Land estas signita per '''11'''. [[Dosiero:Landkreise in Sachsen-Anhalt.png|240px]] Najbaraj [[distrikto (Germanio)|distriktoj]] estis norde [[Aschersleben-Staßfurt]] (3) kaj [[distrikto Bernburg|Bernburg]] (4), oriente [[Saalkreis]] (15), sude [[Merseburg-Querfurt]] (12) kaj [[distrikto Sangerhausen|Sangerhausen]] (16), en la okcidento [[distrikto Quedlinburg|Quedlinburg]] (14). {{Administra divido de Saksio-Anhalto}} [[Kategorio:Distrikto Mansfeld-Suda Harco| ]] [[Kategorio:Distriktoj de Saksio-Anhalto malfonditaj dum 2007]] pabg7d1sxokey34ufky0a1v7mg1p4vl 0 44066 9372786 9370971 2026-05-14T13:05:47Z ThomasPusch 1869 9372786 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Pedofilio''' (el la [[greka lingvo|greka]] ''pais'' „knabo, infano“ kaj ''filia'' „amikeco“) nomiĝas la primara erotika-seksa kliniĝo de plenkreskulo al personoj antaŭ la [[seksa matureco]] ([[infano]]j). Homo kun tia kliniĝo estas '''pedofilo'''. Pedofilio estas universale [[tabuo]]. Pedofilia konduto ĝenerale estas malakceptita de la socio. [[Seksa misuzo de infanoj]] (kiun povas fari ankaŭ nepedofiloj) estas en preskaŭ ĉiuj ŝtatoj de la mondo kondamnita surbaze de la punleĝaro. La radikala malo de pedofilio estas la pedofobio (t.e., forta kaj neracia timo de infanoj) aŭ geriofilio, malnormale forta intereso pri maljunuloj. Pedofilio aperas en multe pli multaj kazoj en viro ol en virino. La relativan parton de virinoj el pedofilio oni ofte tamen maltroigas. Ne multe estas konata pri tio, kio faras personon pedofilo. Kelkaj kredas, ke eksponi infanon al pedofila ago povas konduki al tio, ke ili fariĝas pedofilo, sed ĉi tiun supozon subfosas la fakto, ke pedofiloj klare pli ofte estas viroj kaj la plimulto de viktimoj estas knabinoj. ==Priskribo== La esprimon enkondukis (kiel „Paedophilia erotica“) en [[1886]] la viena psikiatro [[Richard von Krafft-Ebing]] en sia verko ''Psychopathia sexualis''.<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo = Žák |persona nomo = Karel |titolo = Život a pocity nekriminálních pedofilů |origindato = 2012-05-04 |url = https://is.muni.cz/th/174448/pedf_m/ |alirdato = 2016-04-07 |eldoninto = Masarykova univerzita |loko = Brno |lingvo = cs |paĝo = 13 |paĝoj = 135 |ĉapitro = Definice |citaĵo = Termín paedophilia erotica poprvé použil rakousko-německý psychiatr Richard Freiherr von Krafft-Ebing ve svém díle Psychopathia sexualis (1886) necelých 20 let po prvních pokusech o rozlišení heterosexuality a homosexuality jako vrozených sklonů (Kertbeny, 1869)}}</ref> Oni skizas la sekvajn trajtojn de pedofilio: * La seksa interesiĝo trafas infanojn, kiuj estas antaŭ aŭ ĉe komenco de la [[pubereco]] * La seksa interesiĝo estas primara, do celas senescepte aŭ ĉefe infanojn * La seksa interesiĝo estas longdaŭra tiurilate Oni nomas ankaŭ ofte la seksan misuzon de infanoj pedofilio, sed tiam temas nur ofte pri portempa seksa dekliniĝo kaj la primara seksa interesiĝo direktiĝas al plenkreskuloj. Se la primara inklino celas junulojn (t. e. homojn post komenco de pubero), oni parolas pri [[efebofilio]]; se ĝi celas virajn junulojn, oni parolas pri [[pederastio]]. Nepofilio, inklino pri pli junaj ol 5-jaraj infanoj, estas konsiderebla kiel subkategorio de pedofilio. Laŭ diversaj esploroj 12 - 32 % da viroj raportas seksan atraktivecon de infanoj aŭ havas reagon al seksaj stimuloj rilate al infanoj.<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://helping-people.info/articles/normal_men.html | titolo = Sexual Arousal and Arousability to Pedophilic Stimuli in a Community Sample of Normal Men | alirdato = 2016-12-04 | jaro = 1995 | lingvo = en | citaĵo = In recent studies, 12 to 32% of community college samples of men reported sexual attraction to children (B &R, 1989, H,G & C. 1990) or exhibited penile response to pedophilic stimuli (B&M, 1989, F et al, 1992, F&L, 1989, F & W, 1989).}}</ref> La plej danĝerigita aĝo estas inter 4 kaj 14 jaroj kaj oni povas rimarki du pintojn: unu ĉe de 5 ĝis 6 jaroj, la alia ĉe 11 ĝis 12 jaroj. Por la pedofiloj ofte sufiĉas la tuŝo, sento de la infano kaj ili evitas la rektan seksan kuniĝon (preferas [[Sinmasturbado|masturbadon]]). La moderna pedofilo serĉas "la viktimojn" per Interreto. Ofte okazas, ke la gepatroj mem sendas la infanojn al la pedofilo, kiu anoncas sin ekz. reklamisto, laboranta kun infanoj. Li ofte ofertas sufiĉe grandan sumon da mono (tiu sumo varias depende de la lando) por fotoj kun nudaj infanoj. Kelkaj pedofiloj formas sekretan grupon per Interreto (krima asocio) kaj interŝanĝas [[Infana pornografio|pornografiaĵojn]]. Tio ne plu estas tre sekura metodo por ili, ĉar la landaj sekretaj servoj kontrolas la informfluon per ŝlosilvortoj kaj la interretaj servilposedantaj firmaoj devas atentigi la policon pri la kontraŭleĝaj enhavo de la paĝoj. Tiam la pedofiloj foje uzas anonimigajn servojn kaj ĉifradon por kaŝi sian veran identecon en la Interreto. [[Seksa misuzo de infanoj]] estas grava problemo, ĉar la seksaj krimuloj vundas la integrecon de la infanoj misuzante sian povon. La infano bezonas por vivi la amon kaj protekton de la plenkreskulo. Tial infano foje eĉ vole akceptas seksajn agojn de la plenkreskulo aŭ eĉ mem proponas ilin, ĉar ĝi kredas, ke tiel ĝi povas al si certigi la amon kaj subtenon de la plenkreskulo. Tio memkompreneble ne estas vere libera decido de la infano, kaj plenkreskulo, kiu la seksan integrecon de infano ne respektas, pro tio praktike ĉie en la mondo estas leĝe persekutata. == Diagnozaj klasifikoj == La [[Monda Organizaĵo pri Sano]] en sia [[Internacia Klasifiko de Perturboj]] en sia versio 10 de 2010<ref>[http://www.who.int/classifications/apps/icd/icd10online/ Internacia Klasifiko de Malsanoj, IKP-10, versio 2010] - Vidu [http://apps.who.int/classifications/apps/icd/icd10online/ kodo F65.4].</ref> kaj la aktuala versio [[KIM-11 (2018)|11, versio 2018]], kaj la [[Usona Asocio pri Psikiatrio]] en sia [[Diagnoza kaj Statistika Manlibro de Mensaj Malordoj]] (DSM) [[DSM-IV|versio 4 de 1994]]<ref>[http://www.behavenet.com/capsules/disorders/pedophiliaTR.htm DSM-IV-TR: Paedophilia], kodo 302.2.</ref> kaj aktuale [[DSM-5|versio 5 de 2013]], difinas pedofilion kiel elementan ''seksinklinon'' de plenkreskuloj al antaŭadoleskaj aŭ fruadoleskaj infanoj (klarigante, aliflanke kaj parenteze, ke pedofilio povas okazi ankaŭ ĉe neplenkreskuloj, nome ĉe adoleskantoj). Do, pedofilio nur estas, laŭ la oficiala medicina difino, seksa inklino al antaŭadoleskaj aŭ fruadoleskaj infanoj, ne nepre kunigita al seksrilatoj. == Kuracado de pedofilio == Rilate al la jaro 2016 ankoraŭ ne estis konata certa metodo por kuraci pedofilion kaj tiel tute forigi ĝin. Kelkaj seksologoj, ekzemple la ĉeĥa psikologo [[Petr Weiss]] diras, ke sinakceptita nekrima pedofilo ne estas malsana laŭ difinoj de la 10-a versio de [[Klasifiko Internacia de Malsanoj]] (KIM-10 aŭ angle ICD-10).<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo = Žák |persona nomo = Karel |titolo = Pedofilie |origindato = 2009-04-27 |url = https://is.muni.cz/th/174448/pedf_b/ |alirdato = 2016-04-10 |eldoninto = Masarykova univerzita |loko = Brno |lingvo = cs |paĝo = 27 |paĝoj = 78 |ĉapitro = Léčba |citaĵo = Připomeňme (viz kapitola 1.2.), že dle Weisse (2002) egosyntonní nekriminální pedofil není nemocný ve smyslu diagnózy (nemoci) pedofilie, jak ji popisuje MKN-10 nebo DSM-IV.}}</ref> Por plibonigi vivon de pedofiloj kaj por certigi ilian minimuman danĝerecon oni ĝenerale sekvas du vojojn: subpremado de la seksa inklino (ekz. [[Farmakoterapio|per medikamentoj]] aŭ per aliaj terapiaj metodoj) aŭ akcepto de pedofilio fare de la pedofilo mem kaj eklerno kiel vivi kun ĝi sen danĝero por ĉirkaŭaj homoj.<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo = Weiss |persona nomo = Petr |titolo = Sex |alirdato = 2016-04-10 |jaro = 1998 |eldoninto = Alberta Plus |loko = Praha |lingvo = cs |paĝo = 161 - 163 |ĉapitro = Pedofilie |ĉapitrourl = http://kasz.sweb.cz/pf03/weiss.htm |citaĵo = Pedofilie je odchylka celoživotní a nevyléčitelná. To však neznamená, že ji nelze alespoň částečně potlačit. Existují v zásadě dva možné přístupy k léčbě. Tím prvním je hormonální terapie. Podáváním antiandrogenů, tedy látek snižujících hladinu mužského hormonu (testosteronu) v krvi, se potlačuje síla sexuálního puzení na takovou úroveň, kterou pacient dokáže zvládnout vlastní vůlí. Zásadní je však přístup psychoterapeutický, tedy vedení pacienta v rámci individuální nebo skupinové psychoterapie k přijetí vlastní odlišnosti, k poznání její nebezpečnosti pro okolí a nakonec i pro něho samotného, k rozpoznání rizikových situací spojenému s nácvikem dovedností jak se těmto situacím vyhnout.}}</ref> Precipe la dua metodo ne disponeblas en ĉiuj landoj je profesia nivelo. Ĝenerala socio en pluraj landoj ne diferencas inter laboro kun (kaj eventuala "sanigado" de) misuzintoj de infanoj kaj "veraj" pedofiloj. La ĉefa celo en ambaŭaj kazoj estas, ke la homo ne plu ripetu la agon; sed maniero por labori kun ili devus estis diferenca, pro diferencaj motivoj de misuzintoj (kaj nepedofilaj kaj pedofilaj) unuflanke kaj de nekrimaj pedofiloj aliflanke. == Pedofilieca konduto inter pastroj kaj predikantoj == En la 2000-aj jaroj, la [[katolikismo|katolika]] [[eklezio]] multe suferis pro – plurfoje rekonitaj – "pedofiliaj" akuzoj (Usono, Aŭstrio, Germanio, Irlando). En Usono la eklezio eĉ pagis kompensan monon por la suferintoj, kio kaŭzis financajn malfacilaĵojn de la usona katolika eklezio. Ne estas klare, kial precipe la romkatolika eklezio suferis la akuzojn, sed menciindas, ke en tiu ĉi eklezio la pastroj ne rajtas edziĝi, kontraste al la plimulto da aliaj eklezioj. La dogmo de [[celibato]], do vivi [[ĉasteco|ĉaste]], sen seksaj agoj sed laŭ la ideo ankaŭ sen seksaj fantazioj kaj inklinoj, fakte ĝuste celas la malon de seksa misuzo, sed sanktecan memkontenton sen ajna deziro kontentigi iujn seksajn [[instinkto]]jn. Sed ŝajnas ke instinktoj forte movas la kondutojn de homoj, kaj malfacilas en sia vivo perfekte realigi la dogmon de [[celibato]]. En [[Finnlando]] en 2011 klariĝis, ke multaj [[konservativa lestadianismo|konservativaj lestadianaj]] predikantoj sekse misuzis infanojn kaj la ligo sekurigis tion longetempe<ref>https://yle.fi/a/20-84714</ref> == Persekutado == En [[2019]] en [[Germanio]] estis malkovrita la [[:n:Ano de reto el 30 mil pedofiloj estas juĝata en Germanio|plej granda iam trovita reto de pedofiloj]] kun 30 mil anoj. == En arto == La romano "[[Lolita (romano)|Lolita]]" de [[Vladimir Nabokov]] traktas 30-jaran viron kaj la objekton de lia sopiro, lian dekdujaran vicfilinon, kaj la pedofilan rilaton kiu disvolviĝas inter ili, laŭ kiu la [[Lolita (filmo de 1962)|filmo Lolita (1962)]] estis produktita. La romano "[[La morto en Venecio]]" de [[Thomas Mann]] traktas viron, kiu enamiĝas al adoleska knabo, sen ke disvolviĝus rilato inter ili. Dum la komenco de la 20-a jarcento, en la franca literaturo elstaris la romano [[Dédé]]. == Referencoj == {{Referencoj}} ==Literaturo== * ''Indagini sulla pedofilia nella Chiesa'' (Esploroj pri pedofilio en la Eklezio), pluraj aŭtoroj, Fede & Cultura, 2010. (En tiu mallonga verko oni esploras la oftecon de pedofiliaj pastroj precipe en Usono kaj trovas ke, la rilato celibato-pedofilio ne havas seriozan fundamenton, male ŝajnas estis kontraŭata: fakte la plejgranda parto de pedofiliaj perfortoj okazas (eĉ 98%) en familiaj kaj parencaraj grupoj ĉe kiuj ne mankas ebleco de seksrilatoj normalaj: geedzaj, prostituit(ina)j amoroj, ks. Krome, ne procente malpliofte okazas pedofilio en nekatolikaj eklezioj, kie la geedziĝeco estas normala. * {{citaĵo el libro |familia nomo = Žák |persona nomo = Karel |titolo = Pedofilie |origindato = 2009-04-27 |url = https://is.muni.cz/th/174448/pedf_b/ |eldoninto = Masarykova univerzita |loko = Brno |lingvo = cs}} * {{citaĵo el libro |familia nomo = Žák |persona nomo = Karel |titolo = Život a pocity nekriminálních pedofilů |origindato = 2012-05-04 |url = https://is.muni.cz/th/174448/pedf_m/ |eldoninto = Masarykova univerzita |loko = Brno |lingvo = cs}} ==Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Pedofilio en literaturo]] * [[Pedofilia movado]] * [[Seksa misuzo de infanoj]] {{Ĝermo|sekseco}} {{Pedofilio}} [[Kategorio:Pedofilio| ]] [[Kategorio:Parafilio]] hjbtf9ebnwwaehp69wb0z4dls3i3xmt 0 47171 9372815 9200964 2026-05-14T13:58:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372815 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=pilka sporto|akva areo enprofundiĝinta en termasivon|Golfo}} {{Informkesto Sporta fako |sen banderolo=jes | sporta fako =Golfo | dosiero = Armedforces jeffery tee shot.jpg | dosiero priskribo = Golfistino rigardas, kien ŝi forŝutis pilketon | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = | konkurso1 = Olimpika sporto<!--(nedeviga)--> | konkursojaro1 = de 1900 ĝis 1904 <br />kaj ekde 2016<!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | konkurso2 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro2 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | konkurso3 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro3 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | konkurso4 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro4 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | konkurso5 = <!--(nedeviga)--> | konkursojaro5 = <!--ekde la jaro / deviga, se estas antaŭa--> | nomo de federacio = <!--(nedeviga)--> | fondo de federacio = <!--(nedeviga)--> | ttt de federacio = [[Internacia Federacio de Golfo]]<!--(nedeviga)--> | kategorio =Golfo }} [[Dosiero:Golf Swing Animation.gif|220ra|eta|Plena svingo]] '''Golfo''' estas [[sporto]] praktikata subĉiele sur itinero difinita laŭ longo kaj larĝo. Ĝia longo dividiĝas je 18 partoj nomataj "truoj"; malgrandaj golfejoj foje konsistas el nur naŭ truoj. La truoj havas malsamajn dimensiojn kaj formojn. [[Golfejo]] parte adaptiĝas al la natura pejzaĝo. Celo de la ludo estas ĵeti pilketon laŭlonge de la itinero por enirigi ĝin en truon je la fino de ĉiu parto. Por ĵeti la pilkon servas diversaj batiloj, nomataj "feroj", "lignoj" kaj "ŝoviloj". En la [[angla lingvo]], kiu estas pri golfo tre multe uzata ankaŭ de alilingvanoj, la batiloj nomiĝas respektive ''iron'', ''wood'' kaj ''putter''. Al ĉiu truo estas asignita nombro de batoj, per kiuj bona ludanto devus fini ĝin; kutime estas tri, kvar aŭ kvin batoj, depende de la distanco inter ekbatejo kaj truo. Ĉar la nombro aplikiĝas al "norma" ludanto, ĝi nomiĝas "normo de la truo" (angle: ''par''). La 18 normoj sumiĝas al la normo de la golfejo, kiu ofte estas inter 69 kaj 72. Se ludanto sukcesas fini truon per malpli ol la normo da batoj, oni diras ke li ludis "sub la normo". En la angla lingvo ekzistas esprimo ''birdie'' (birdeto), kiu signifas "unu sub la normo". Speciala sukceso estas "tuja entruigo" (angle: ''hole in one''), kiu signifas entruigon per unu bato. Ĝi estas tre malofta kaj praktike eblas nur en truoj de normo 3. La angla lingvo evoluigis amason da similaj fakaj esprimoj. == Etimologio == [[Dosiero:golfball.jpg|eta|dekstra|Golfa pilketo ĉe truo.]] La vorto ''golfo'' estis unue menciita en skribaĵo el la jaro [[1457]], ''Listo de leĝoj de la parlamento de [[Skotlando]]'', kiu citas malpermesitajn ludojn kiel ''gouf''<ref>[http://www.dsl.ac.uk/dsl/getent4.php?query=golf "At the fut bal ande the golf be vtterly criyt done and nocht vsyt"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929091714/http://www.dsl.ac.uk/dsl/getent4.php?query=golf |date=2007-09-29 }}, ''Dictionary of the Scots Language''</ref>. La vorto ''gouf'' verŝajne devenas de la [[skota]] ''goulf'' (ekzistas diversaj skribmanieroj) kies signifo estas "bati" <ref>[[Angle]]: "to strike or cuff"</ref>. Tiu ĉi vorto, eble devenis de la [[nederlanda]] ''[[Kolven|kolf]]'', kiu signifas "batilo" (komparu kun [[kolbo]])<ref>[[Angle]]: "bat" aŭ "club"</ref> kaj la samnoma nederlanda [[sporto]]. Sed ekzistas eĉ pli malnova referenco al golfo, en [[1452]], kiam la reĝo [[Jakobo la 2-a (Skotlando)|Jakobo la 2-a]] de Skotlando malpermesis la ludon pro tio, ke liaj civitanoj ne plu trejniĝis pri [[arkpafado]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://golf.about.com/od/historyofgolf/l/blgolftimeline.htm |titolo=Vidu la artikolon ĉe About. |alirdato=2016-02-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090215024238/http://golf.about.com/od/historyofgolf/l/blgolftimeline.htm |arkivdato=2009-02-15 }}</ref> Ekzistas persistema [[urba legendo]], kiu atestas, ke la vorto devenas de la [[akronimo]] "Gentlemen Only, Ladies Forbidden" (nur por sinjoroj, malpermesite al sinjorinoj). Tiu ĉi estas certe malvera etimologio, ĉar la uzo de [[akronimo]]j kiel vortoj estas sufiĉe moderna fenomeno.<ref>[http://www.snopes.com/language/acronyms/golf.asp Vidu la artikolon ĉe Snopes.]</ref> == Historio de golfo == {{Ĉefartikolo|Historio de golfo}} La '''historio de golfo''' devenas de la plej alta [[antikvo]], kiam ekzistis multaj [[ludo]]j kun [[pilko]]j kaj [[bastono]]j. Tamen la nuna versio tia, kia ĝi ekzistas nun devenas de [[Eŭropo]], kaj pli precize de [[Nederlando]] (ĉ. la [[13-a jarcento]]) antaŭ ol la reguloj estis fiksitaj en [[Skotlando]] en [[1754]]. Pro la plibonigo de la materialo kaj la [[industria revolucio]] la sporto disvastiĝis dum la [[19-a jarcento]], unue, antaŭ la [[unua Mondmilito]], en [[Usono]] kaj poste en la cetera mondo: [[Eŭropo]], [[Azio]], [[Sud-Ameriko]] kaj [[Afriko]]. Kelkaj historiistoj<ref>{{cite book |author=Brasch, Rudolph |title=How did sports begin?: A look at the origins of man at play |publisher=McKay |year=1970}}</ref> fiksas la devenon de golfo el [[Romia Imperio|romia]] ludo [[wikt:paganica|paganica]], en kiu partoprenantoj uzis kurban bastonon por frapi remburitan ledan pilkon. Unu teorio asertas, ke ''paganica'' disvastiĝis tra tuta Eŭropo dum la romianoj konkeris plimulton de la kontinento, dum la unua jarcento a.n.e., kaj finfine evoluis en la moderna ludo.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/438170/paganica |title=paganica (game) – Britannica Online Encyclopedia |publisher=Britannica.com |access-date=23a de Septembro 2010 |archive-date=23a de Majo 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100523010357/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/438170/paganica |url-status=live }}</ref> === Golfsimila ludo en antikva Ĉinio === [[Dosiero:Ming Emperor Xuande playing Golf.jpg|maldekstre|300ra|eta|[[Ming Dinastio|Ming]]-[[imperiestro]] Ksuande (ĉ. [[1425]]–[[1435]]) ĉe golfsimila ludo.]] En aprilo [[2005]] nova trovaĵo remalfermis la debaton pri la deveno de golfo.<ref name="http://golf-information.info/asian-origin-of-golf.html">[http://www.golf-information.info/asian-origin-of-golf.html Asian Origin of Golf? (ĉu golfo havas azian devenon?]</ref> Lastatempaj elfosaĵoj fare de Profesoro Ling Hongling de la universitato de [[Lanĝoŭo]] supozigas, ke sporto simila al la nuntempa golfo ekzistis en [[Ĉinio]] ekde la [[Dinastio Tang]], 500 jarojn antaŭ la unua mencio de golfo en Skotlando.<ref name="Chuian">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.aafla.org/SportsLibrary/ASSH%20Bulletins/No%2014/ASSHBulletin14c.pdf |titolo=Verification of the fact that Golf originated from Chuiwan (Verigo de la fakto, ke golfo devenas de Chiwan) |alirdato=2016-02-06 |arkivurl=https://www.webcitation.org/66rRXhasU?url=http://www.aafla.org/SportsLibrary/ASSH%20Bulletins/No%2014/ASSHBulletin14c.pdf |arkivdato=2012-04-12 }}</ref> La ''Dōnĝuān-raportoj'' ([[ĉine]]: 東軒錄) de la [[dinastio Song]] ([[960]]–[[1279]]) priskribas ludon nomitan ''ĉuíŭán'' (捶丸 kie "ĉui" signifus frapadon kaj "ŭan" pilketon)<ref> Jacques, Martin (2014). ''When China rules the world : the end of the western world and the birth of a new global order''. Penguin Books. pp. 503–504. ISBN 9781101151457. OCLC 883334381. </ref> kaj enhavas desegnaĵon de la ludo.<ref name="http://www.aafla.org/SportsLibrary/ASSH%20Bulletins/No%2014/ASSHBulletin14c.pdf">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.aafla.org/SportsLibrary/ASSH%20Bulletins/No%2014/ASSHBulletin14c.pdf |titolo=Verification of the fact that Golf originated from Chuiwan |alirdato=2016-02-06 |arkivurl=https://www.webcitation.org/66rRXhasU?url=http://www.aafla.org/SportsLibrary/ASSH%20Bulletins/No%2014/ASSHBulletin14c.pdf |arkivdato=2012-04-12 }}</ref> Temas pri praktiko el la oka ĝis la 14a jarcentoj.<ref>[https://web.archive.org/web/20130326014634/http://kaleidoscope.cultural-china.com/en/141Kaleidoscope598.html "Golf (Chui wan) – China culture".] Kaleidoscope.cultural-china.com. 25a de Septembro 2009. Arkivita el la originalo la 26an de Marto 2013. Alirita la 23an de Septembro 2010. </ref> Oni ludis ĝin per dek batiloj, nome ''cuanbang'', ''pubang'', kaj ''ŝaobang'', kiuj estas kompareblaj al ''driver'', ''two-wood'' kaj ''three-wood''. Batiloj estis ornamitaj per [[jado]] kaj [[oro]], kio supozigas ke golfo estis ludo de riĉuloj. Ĉinaj [[arkivo]]j entenas referencojn al Nantang-oficisto, kiu petis sian filinon elfosi truojn kiel celojn.<ref name="http://www.aafla.org/SportsLibrary/ASSH%20Bulletins/No%2014/ASSHBulletin14c.pdf"/> [[Skribrulaĵo]] de la [[Ming Dinastio]] de la artisto Youqiu datita el 1368 titolita "La aŭtuna bankedo" montras membron de la ĉina imperia kortego frapante per kio ŝajnas golfofrapilo pilketon kun la celo meti ĝin en trueton.<ref>Jacques, Martin (2014). op. cit.</ref> Oni supozas, ke la ludo enkondukiĝis en Eŭropon dum la Mezepoko.<ref> McGrath, Charles; McCormick, David; Garrity, John (2006). [https://books.google.es/books?id=QGvBn-wOy4EC&q=lob+wedge+history&pg=PA1&redir_esc=y#v=snippet&q=lob%20wedge%20history&f=false The ultimate golf book.] Houghton Mifflin Harcourt. p. 13. ISBN 978-0-618-71025-6. Arkivita el la originalo la 7an de Aŭgusto 2023. Alirita la 4an de Majo 2009. </ref> Ling proponas, ke golfo eksportiĝis al [[Eŭropo]] kaj poste al [[Skotlando]] fare de [[mongoloj|mongolaj]] vojaĝantoj fine de la [[mezepoko]].<ref name="http://www.aafla.org/SportsLibrary/ASSH%20Bulletins/No%2014/ASSHBulletin14c.pdf"/> Alia frua ludo kiu similas al la moderna golfo estis konata kiel ''cambuca'' en Anglio kaj ''chambot'' en Francio.<ref> McGrath, Charles; McCormick, David; Garrity, John (2006). [https://books.google.es/books?id=QGvBn-wOy4EC&q=lob+wedge+history&pg=PA1&redir_esc=y#v=snippet&q=lob%20wedge%20history&f=false The ultimate golf book.] Houghton Mifflin Harcourt. p. 13. ISBN 978-0-618-71025-6. Arkivita el la originalo la 7an de Aŭgusto 2023. Alirita la 4an de Majo 2009. </ref> La persa ludo ''ĉovkan'' estas alia ebla antikva antaŭaĵo, kvankam pli simila al [[poloo]]. Aldone, ''kolven'' (ludo per pilko kaj kurbaj bastonoj) estis ludita ĉiujare en [[Loenen]], [[Nederlando]], ekde 1297, por memorigi la kapton de la murdisto de [[Floris la 5-a de Holando|Floris la 5-a]], unu jaron antaŭe. === Modernaj atingoj === [[Dosiero:The MacDonald boys playing golf.jpg|eta|dekstre|240ra|''The MacDonald boys playing golf'', atribuita al William Mosman. 18-a jarcento, Naciaj Galerioj de Skotlando.]] Preleganto de la ''Royal and Ancient Golf Club of St. Andrews'', unu el la plej aĝaj golforganizaĵoj de Skotlando, diris ke ''"pilko- kaj bastonoludoj ekzistis dum multaj jarcentoj, sed golfo tia, kia oni konas ĝin nun, ludata je 18 truoj, klare devenas de Skotlando"''<ref>[http://www.seattlepi.com/othersports/255299_sportsbeat12.html Sports Beat]</ref><ref>[http://news.scotsman.com/index.cfm?id=46872006 Scotsman.com News]</ref> La moderna ludo originiĝis en [[Skotlando]], kie la unua skriba registro de golfo estas malpermeso fare de [[Jakobo la 2-a (Skotlando)|Jakobo la 2-a]] de la ludo en 1457, kiel nedezirata apartigo el la trejnado de [[arkopafado]].<ref>[http://www.golf-information.info/history-of-golf.html History Of Golf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170529180825/http://www.golf-information.info/history-of-golf.html |date=29a de Majo 2017 }} Golf Information.info.</ref> La reĝo [[Jakobo la 4-a (Skotlando)|Jakobo la 4-a]] mildigis la malpermeson en 1502 kiam li mem iĝis golfoludanto, kaj la golfofrapiloj estis registritaj por la unua fojo en 1503–1504: "For golf ''clubbes'' and balles to the King that he playit with".<ref>Andrew Leibs (2004). ''Sports and Games of the Renaissance''. p. 69. Greenwood Publishing Group</ref> Multaj golfistoj konsideras la malnovan golfoludejon de [[St Andrews]] (de malnova golfostilo datita de antaŭ 1574 kiel pilgrimejo.<ref>Cochrane, Alistair (eld) ''Science and Golf IV: proceedings of the [[World Scientific]] Congress of Golf''. Paĝo 849. Routledge</ref> En 1764, la normigan 18-truan golfoludejon oni kreis en St Andrews kiam klubanoj modifis la ludejon el 22 ĝis 18 truoj.<ref>Forrest L. Richardson (2002). ''Routing the Golf Course: The Art & Science That Forms the Golf Journey''. p. 46. John Wiley & Sons</ref> Golfon oni dokumentis kiel ludita en Musselburgh Links, East Lothian, Skotlando, tiom frue kiom je la 2a de Marto 1672, kio estas registrita kiel la plej malnova golfludejo en la mondo fare de la ''Guinness World Records''.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s)/no by-line.--> |date=17 March 2009 |title=Links plays into the record books |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/edinburgh_and_east/7949045.stm |work=BBC News |location= |access-date=24a de Septembro 2011 |archive-date=21a de Marto 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090321081222/http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/edinburgh_and_east/7949045.stm |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.pgatour.com/2009/tourlife/travel/03/23/course_of_week/index.html |title=Recognition for the world's oldest links, at last |publisher=PGA Tour |date=24a de Marto 2009 |access-date=24a de Septembro 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402071632/http://www.pgatour.com/2009/tourlife/travel/03/23/course_of_week/index.html |archive-date=2a de Aprilo 2009 }}</ref> La plej antikvajn survivantajn [[regulo]]jn de golfo oni kompilis en Marto 1744 por la ''Company of Gentlemen Golfers'', poste alinomita ''The Honourable Company of Edinburgh Golfers'', laŭ kiuj oni ludis en Leith Links, Skotlando.<ref>[http://www.ruleshistory.com/ "Historical Rules of Golf"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100813181323/http://www.ruleshistory.com/ |date=13a de Aŭgusto 2010 }}. ruleshistory.com. Alirita la 8an de Septembro 2010.</ref> La plej antikva golfoĉampioneco en la mondo ankoraŭ ekzistanta, kaj ĉefa golfokonkurenco, estas ''The Open Championship'', kiu estis ludita por la unua fojo la 17an de Oktobro 1860 en la Prestwick Golf Club, en Ayrshire, Skotlando, en kiu skotaj golfistoj venkis la plej fruajn ĉefajn premiojn.<ref>[http://www.pgatour.com/2007/travel/07/16/trans_071607/index.html The Open Championship – More Scottish than British] PGA Tour. Alirita la 23an de Septembro 2011 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121002214520/http://www.pgatour.com/2007/travel/07/16/trans_071607/index.html |date=2a de Oktobro 2012}}</ref> Du Skotoj el [[Dunfermline]], nome John Reid kaj Robert Lockhart, por la unua fojo demonstris golfon en [[Usono]] instalante truon en ĝardeno en 1888, kaj Reid kreis la unuan usonan golfoklubon tiun saman jaron, nome ''Saint Andrew's Golf Club'', en Yonkers, [[Novjorkio]].<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s)/no by-line.--> |date= |title=Ryder Cup: Painting celebrates Dunfermline links to American golf" |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-tayside-central-29310735 |work=BBC News |location= |access-date=29a de Decembro 2014 |archive-date=15a de Aprilo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415101828/https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-tayside-central-29310735 |url-status=live }}</ref> [[Margaret Abbott]] (la ‏ [[15-a de junio|15-an de junio]] [[1878]], en [[Kolkato]], [[Brita Raĝo]] - la [[10-a de junio|10-an de junio]] [[1955]], [[Konektikuto]], [[Usono]]) estis [[usonanoj|usona]] golfludanto. La unua virino se temas pri venki en [[Olimpiaj ludoj|olimpika ĉampioneco]] en golfo en la [[Somera Olimpiko 1900]]), same kiel la unua usona virino se temas pri venki en olimpika ĉampioneco. La organizado de la Olimpikoj en tiu tempo estis sufiĉe amatoreca, kaj la partoprenantoj de la golfa turniro eĉ ne sciis, ke ĝi estas parto de la ludoj. Abbott forpasis en [[1955]] nesciante, ke ŝi partoprenis en la Olimpikoj aŭ eĉ ke ŝi estis la unua usona virino kiu gajnis olimpikan ĉampionecon. == Golfejo == [[Dosiero:Golf3.jpg|eta|300ra|maldekstre|<center>Golfejo Son Termen, insulo [[Majorko]], [[Hispanio]].]] {{Ĉefartikolo|Golfejo}} '''Golfejo''' estas natura areo, en kiu praktikiĝas la sporto golfo. Do temas pri aparta speco de sportejo. Kutime temas pri parka pejzaĝo konceptita fare de golfa arkitekto. Esencaj partoj estas ekbatejoj, parkaj padoj kaj "verdejoj" kun po unu golfeja truo, kiu – videbligite per stango kaj flageto – estu la celo de la golfaj pilkoj. La kernaj partoj de la teritorio konsistas el ofte tondita herbejo, kaj al tio aldoniĝas parkaj arbustoj kaj arboj, truoj plenigitaj per sablo, akvaj "malhelpaĵoj" (lagetoj kaj rojoj) kaj krome ĉirkaŭa neflegita tereno. Laŭ statistiko de la ĵurnalo ''Golf Digest'' de majo 2005, tutmonde ekzistas preskaŭ 32 000 golfejoj. La plej multaj el ili troveblas en [[Nordameriko]], el kiuj pli ol 17 000 en [[Usono]] kaj 2 100 en [[Kanado]]. Pliaj landoj kun granda kvanto de golfejoj estas [[Japanio]] (2 440) kaj [[Aŭstralio]] (1 800). En [[Eŭropo]] la plej multaj golfejoj troveblas en [[Anglio]] (1 961). Sekvas [[Germanio]] (677), [[Francio]] (549), [[Skotio]] (548), [[Svedio]] (451) kaj [[Irlando]] (417).<ref name="Golf Benchmark Survey">''Golf Benchmark Survey 2007''. KPMG Advisory Ltd., Hungario 2008.</ref> Ĉar bazo de golfejo estas [[herbo]], kiu en sekaj landoj, kiel en suda [[Hispanio]] ne kreskas nature la plej grandan parton de la jaro, tiun herbon oni devas [[irigacio|irigacii]] per akvo, kiu ofte estas bezonata en plej grava utilo, ekzemple [[trinkakvo]], [[agrikulturo]] ktp. Tio okazigas grandajn disputojn inter la zonoj, kiuj ne povas ĝui tiun akvon kaj tiuj, kiuj ricevas la turistojn aŭ golfludantojn. [[Dosiero:Green with 2 bunkers 2.jpg|eta|dekstre|260ra|Verdejo sur la golfejo "West Course" , Andrews Air Force Base, Usono.]] [[Golfejo]]j ne ĉiam entenis 18 truojn. La golfejo de [[St Andrews]] (Skotlando) kuŝas sur mallarĝa landstrio laŭ la marbordo. Jam en la [[15-a jarcento]] golfistoj de St Andrews kreis vojon tra la ondema lando kaj ludis al truoj, kies situojn starigis la [[topografio]]. Tiu [[golfejo]] havis 11 truojn ekde la kluba konstruaĵo ĝis la alia fino de la posedaĵo. Oni ludis la truojn unudirekten, turniĝis kaj reludis ilin alidirekten, do entute temis pri 22 truoj. En [[1764]] iuj el la truoj estis konsiderataj tro proksimaj kaj estis tial kunigitaj. La nombro malpligrandiĝis de 11 al naŭ, kaj do tuta rondo de truoj konsistis el 18 truoj. Ĉar St Andrews estis tiam la golfa ĉefejo, ĉiuj aliaj golfejoj sekvis kaj la 18-trua golfejo estas ĝis nun la plej ofta [[normo]]. [[Dosiero:Der nördlichste Golfplatz der Welt auf den Lofoten.jpg|eta|dekstre|260ra|Verdejo sur golfejo sur la [[Lofotoj|Lofoten]].]] == Golfobatilo == [[Dosiero:Golfers on green.jpg|eta|maldekstre|260ra|Golfobatiloj komence kaj golfistoj fone sur golfejo.]] Antaŭ la [[1930-aj jaroj]], kiam la usona golfasocio (USGA) fiksis normojn pri pezo kaj grando de golfpilkoj, ili estis tre diversaj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.usga.org/aboutus/usga_history/1931_1950.html |titolo=Historio de USGA: 1931 - 1950 |alirdato=2016-02-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080313104839/http://www.usga.org/aboutus/usga_history/1931_1950.html |arkivdato=2008-03-13 }}</ref> Sekvis tiujn normojn USGA-regularo, kiu menciis, ke la ekrapido de ajna golfpilko ne estu pli granda ol 250 futojn sekunde. De tiam la golfpilko daŭre evoluis kaj influis la ludmanieron. Alia grava faktoro de la evoluo de golfo estis la evoluo de la golfbatilo, nome [[klabo (golfo)|klabo]]. La unuaj batiloj estis el [[ligno]] kaj disponeblaj iel ajn. Tra la jaroj, [[hikorio]] iĝis la ligno uzata por teniloj kaj [[persimono]] (''[[Diospyros]] virginiana'' el la [[divizio]] [[angiospermoj]]), pro sia malmoleco kaj forto estis uzata por la batilkapoj. Ekde [[1850]] batilkapoj estis faritaj en multaj diversaj formoj ankaŭ el fero. Teniloj el [[ŝtalo]] estiĝis fine de la [[1890-aj jaroj]], sed nur tre malrapide ili estis akceptitaj de la estraroj de golfo. Komence de la [[1970-aj jaroj]] en la tenilkonstruon enkondukiĝis [[grafito]] pro siaj malpezeco kaj forto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.golf-club-revue.com/golf-club-history.html |titolo=Historio de golfokluboj - Golf Club Revue |alirdato=2016-02-06 |arkivurl=https://www.webcitation.org/66rRZGMcO?url=http://www.golf-club-revue.com/golf-club-history.html |arkivdato=2012-04-12 }}</ref> La lasta golfbatilteknologio uzas grafitajn tenilojn kaj malpezajn [[titano (elemento)|titanajn]] batilkapojn, kiuj estas malpli larĝaj ol antaŭe eblis. La forto de tiaj modernaj materialoj ebligas uzon de batilo multe malpli dika kaj tiel pligrandiĝas la saltefiko de la batilo sur la pilkon, kio teorie plilongigas la pilkovojon. Lastatempe USGA limigis la saltefikon, ankaŭ nomata ''coefficient of restitution'' ([[angle]], COR) al 0,83 kaj la maksimuman grandon de la batilkapo al 460cc.<ref name = "usga.org"> Gvidlinioj de reguloj pri batiloj kaj pilkoj - USGA<br /> {{ citaĵo el la reto | url = http://www.usga.org/playing/clubs_and_balls/guide/book/index.html | titolo = USGA Ball and Club Publication | alirdato = 2024-03-20 | verko = USGA | lingvo = en | arkivurl = https://web.archive.org/web/20090401144145/http://www.usga.org/playing/clubs_and_balls/guide/book/index.html | arkivdato = 2009-04-01 | citaĵo = This publication contains guidelines to help Tournament Officials interpret the Rules relating to the design and manufacture of golf clubs and balls, as set out in Appendices II and III of "The Rules of Golf." }} </ref> ''[[Vertical Groove Golf]]'' (VGG) (Esperantigite Vertikala Fenda Golfo) estas golfa kompanio kiu fabrikas diversajn golfajn klabojn, kun unika dezajno: la fendaj linioj sur la fronto de la klabo estas pli vertikalaj ol horizontalaj. La kompanio fondiĝis en 2014 fare de Rubin Hanan kaj Neal Jagoda uzante teknologion evoluintan fare de Tony Antonious antaŭ lia morto en 2007. Antonious tenis pli ol 400 golfajn rilatajn patentojn antaŭ sia morttempo, inkluzive de la ganto de Velcro-a golfo. La kompanio oficiale lanĉiĝis la 9-an de januaro 2017 == Populareco == [[Dosiero:Golfveld.jpg|eta|dekstra|Parto de golfoludejo en okcidenta Barato.]] [[Dosiero:Golf course, Italy - 20070620.jpg|eta|Aera vidaĵo de golfoludejo en Italio.]] En 2005, la gazeto ''Golf Digest'' ĉirkaŭkalkulis, ke la landoj kun plejmulto de golfoludejoj por persono, laŭ ordo, estis jenaj: [[Skotlando]], [[Novzelando]], [[Aŭstralio]], [[Irlando]], [[Kanado]], [[Kimrio]], [[Usono]], [[Svedio]], kaj [[Anglio]] (dum landojn kun malpli ol 500 000 personoj oni ne enkalkulis). La nombro de golfoludejoj en aliaj teritorioj pliiĝis, kaj ekzemplo de tio estis la ĵusa ekspansio de golfo en [[Ĉinio]]. La unua golfoludejo en Ĉinio malfermiĝis en 1984, sed je la fino de 2009, estis ĉirkaŭ 600 golfoludejoj en Ĉinio. Dum multo de la 21-a jarcento, la disvolviĝo de novaj golfoludejoj en Ĉinio estis oficiale malpermesita (kun la escepto de la insula provinco [[Hajnano]]), sed la nombro de ludejoj ĉiuokaze triobliĝis el 2004 ĝis 2009; la "malpermeso" estis neglektita pere de nedirita registara aprobo simple ne menciante golfon en disvolvigaj planoj.<ref name="China golf">{{cite web |url=http://sports.espn.go.com/golf/columns/story?id=4618648 |title=Olympics makes China major player |first=Dan |last=Washburn |publisher=ESPN |date=6a de Novembro 2009 |access-date=7a de Novembro 2009 |archive-date=11a de Novembro 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091111193549/http://sports.espn.go.com/golf/columns/story?id=4618648 |url-status=live }}</ref> En Usono, [[virino]]j estis 25 procento de golfistoj en 2021, kio estis el 19 procento ekde 2011 kaj junaj golfistinoj estis 35 procento aŭ 1.1 milionoj da golfistoj.<ref>{{cite news |last=Croley |first=Michael |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-03-11/long-excluded-female-golfers-are-now-key-driver-of-game-s-growth |title=Long Excluded, Female Golfers Are Now Key Driver of Game's Growth |work=[[Bloomberg News]] |date=11a de Marto 2022 |accessdate=16a de Marto 2022 |archive-date=16a de Marto 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316213722/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-03-11/long-excluded-female-golfers-are-now-key-driver-of-game-s-growth |url-status=live }}</ref> En Usono, la nombro de personoj kiuj ludas golfon 25 fojojn aŭ plie jare malpliiĝis el 6.9&nbsp;milionoj en 2000 ĝis 4.6&nbsp;milionoj en 2005,<ref name=NYT/> laŭ la kalkuloj de la landa asocio ''National Golf Foundation''. Tiu NGF reportis, ke la nombro de ludantoj entute malpliiĝis el 30 ĝis 26&nbsp;milionoj laŭlonge de la sama periodo.<ref name=NYT>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/02/21/nyregion/21golf.html?em&ex=1203829200&en=9c9070c4064e72a7&ei=5087%0A|title=More Americans Are Giving up Golf|author=Paul Vitello|work=The New York Times|date=21a de Februaro 2008|access-date=7a de Julio 2008|archive-date=21a de Decembro 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111221020505/http://www.nytimes.com/2008/02/21/nyregion/21golf.html?em&ex=1203829200&en=9c9070c4064e72a7&ei=5087%0A|url-status=live}}</ref> En Februaro 1971, [[kosmonaŭto]] [[Alan Shepard]] iĝis la unua persono kiu golfoludis ekster la [[Tero]]. Li kunportis kapon de golfofrapilo kaj du golfopilkojn sur la kosmoŝipo Apollo 14 por ludi golfon en la [[Luno]]. Li ligis la kapon de golfofrapilo al aparato por kolekti rokspecimenojn, kaj klopodis por fari du frapojn. Li malsukcesis la unuan klopodon, sed oni ĉirkaŭkalkulis, ke la dua frapo sendis pilkon 37 metrojn for.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/golf/55927727|title=Golf on the moon: Apollo 14 50th anniversary images find Alan Shepard's ball and show how far he hit it|work=BBC Sport |date=4a de Februaro 2021 |access-date=20a de Marto 2024|archive-date=29a de Septembro 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929113423/https://www.bbc.co.uk/sport/golf/55927727|url-status=live}}</ref> === Tutmondaj golfoludejoj === Jene estas la landoj kiuj havis plejmulton de golfoludejoj en 2019.<ref>{{Cite web|url=https://www.golfmonthly.com/features/the-game/how-many-golf-courses-are-there-in-the-world-182153|title=How Many Golf Courses Are There In The World? – Golf Monthly|website=www.golfmonthly.com|date=25 June 2019|access-date=3a de Julio 2021|archive-date=9a de Julio 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184926/https://www.golfmonthly.com/features/the-game/how-many-golf-courses-are-there-in-the-world-182153|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" |+Golfoludejoj laŭ landoj |scope="col"|'''Lando''' |scope="col"|'''Nombro de golfoludejoj''' |scope="col"|'''%''' |- |scope="row"|[[Usono]] |16,752 |43% |- |scope="row"|[[Japanio]] |3,169 |8% |- |scope="row"|[[Unuiĝinta Reĝlando]] |2,633 (Anglio: 2,270, Skotlando: 614) |8% |- |scope="row"|[[Kanado]] |2,633 |7% |- |scope="row"|[[Aŭstralio]] |1,616 |4% |- |scope="row"|[[Germanio]] |1,050 |3% |- |scope="row"|[[Francio]] |804 |2% |- |scope="row"|[[Sud-Koreio]] |798 |2% |- |scope="row"|[[Svedio]] |662 |2% |- |scope="row"|[[Ĉinio]] |599 |1% |- |scope="row"|[[Hispanio]] |497 |1% |- |scope="row"|[[Irlando]] |494 |1% |- |scope="row"|[[Sudafriko]] |489 |1% |- |scope="row"|[[Novzelando]] |418 |1% |- |scope="row"|[[Argentino]] |349 |1% |- |scope="row"|[[Danio]] |346 |1% |- |scope="row"|[[Nederlando]] |330 |1% |- |scope="row"|[[Italio]] |321 |1% |- |scope="row"|[[Tajlando]] |315 |1% |- |scope="row"|Cetero de la mondo |4,338 |11% |- |scope="row"|'''Totalo''' |'''38,864''' |'''100%''' |} == Profesia golfo == [[Dosiero:Tiger_Woods_drives_by_Allison.jpg|eta|dekstra|altdekstre|275ra|[[Tiger Woods]] frapinta en 2007.]] La plejmulto de profesiaj golfistoj laboras kiel klubaj aŭ instruaj profesiuloj, kaj partoprenas nur en lokaj konkurencoj. Malgranda elito de profesiaj golfistoj estas "tournament pros" (profesiaj konkurencistoj) kiuj konkurencas plentempe en internaciaj "tours" (konkursoj). Multaj klubaj kaj instruaj profesiuloj laborantaj en la golfindustrio startas kiel ''caddies'' (frapilportistoj) aŭ kun ĝenerala intereso en la ludo, kaj atingas dungadon en [[golfejo]]j kaj finfine irante al atestoj en sia elektita profesio. Tiuj programoj estas sendependaj institucioj kaj universitatoj, kaj tiuj kiuj finfine kondukas al profesia atesto de Klaso A. Konkursaj profesiuloj tipe startas kiel amatoraj ludantoj, kiuj atingas siajn "profesiajn" statusojn post sukceso en ĉefaj konkursoj kiuj havigas al ili ĉu premimonon kaj/aŭ atenton el korporaciaj patronoj. [[Jack Nicklaus]], por ekzemplo, akiris ampleksan atenton finiĝante duarange en 1960 en la fama konkurso Usona ''Open'' kie venkis ĉampiono [[Arnold Palmer]], kun 72-trua poentaro de 282 (la plej bona poentaro ĝis tiam atingita en tiu konkurso fare de amatoro). Li ludis plue unu amatoran jaron en 1961, venkis tiun jaron en la ''United States Amateur Championship''m kaj poste konkurencis profesie en 1962. == Vidu ankaŭ == * [[Michelle Wie]] * [[:en:Golf glossary|Anglalingva fak-glosaro]] pri golfo * [[Historio de golfo]] * [[Golfĉaro]] * [[Golfĉareto]] * [[Golfejo]] * [[Internacia Federacio de Golfo]] * [[Tiger Woods]] == Fotaro == <gallery mode="packed" heights="180"> Dosiero:Wood putter iron.jpg|Diversmaterialaj frapiloj: ligno, ceramiko kaj fero. Dosiero:Golf bunkers Filton.jpg|Filton Golfeja Klubo, Bristol, Anglio. Dosiero:Golf clubs.jpg|Diversaj golfobatiloj ensake. Dosiero:Marked ball and club.jpg|frapota pilko. Dosiero:Tees.jpg|Kutimaj apogiloj por meti supren la frapotan pilkon. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Tony Dear: ''Birdie! Die ganze Welt des Golf.'' („Every golf question you ever wanted answered“). Copress-Verlag, München 2008, ISBN 978-3-7679-1027-0. * André-Jean Lafaurie: ''Le Golf: son histoire de 1304 à nos jours.'' Grancher Depot, Paris 1988, ISBN 2-7339-0189-3. * Duncan Lennard: ''Golf secrets. Die besten Tricks der Tourspieler.'' („golfaj sekretoj kaj trukoj“). Kosmos, Stuttgart 2011, ISBN 978-3-440-12767-4. * Vivien Saunders: ''Das Golf-Handbuch. Ein vollständiger Führer für das grösste aller Spiele.'' („Golfa gvidlibro“). 5. Auflage. Jahr, Hamburg 2000, ISBN 3-86132-535-7. * Claudia Schramm: ''The importance of golf and its effect on the tourism industry. A state of the art analysis of the tourist product sport, especially in regards to the game of golf.'' VDM Verlag Müller, Saarbrücken 2009, ISBN 978-3-639-02863-8. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj |ReVo titolo=Golfo |ReVo=golf1 }} * [http://www.golfclubatlas.com atlaso pri golfejoj", anglalingva informejo pri arkitekturo de golfejoj] * [http://www.golfworldmap.com satelitaj bildoj kaj fotoj de golfejoj el la tuta mondo] * [http://www.umweltschutz2.zh.ch/db/pdf/ZUP25-00_Golf1.pdf "golfejoj en tensio inter komercaj kaj ekologiaj interesoj"]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090928102156/http://www.umweltschutz2.zh.ch/db/pdf/ZUP25-00_Golf1.pdf |date=2009-09-28 }} {{de}} {{Olimpikaj sportoj}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Golfo (sporto)| ]] [[Kategorio:Sporto]] [[Kategorio:Olimpia sportfako]] k0kejaw0kc1ax5ybs36nyr9ixqybn6s 0 47531 9373086 9258361 2026-05-15T05:39:31Z Sj1mor 12103 9373086 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Prise de la Bastille.jpg|eta|275ra|[[Sturmado de la Bastilo]], [[14-an de julio]] [[1789]].]] {{Historio de Francio}} La '''Franca revolucio de 1789''' estas periodo de politikaj kaj sociaj transformoj komencita de la alvoko al la "[[Francaj Ĝeneralaj Statoj|Ĝeneralaj Statoj]]" en [[1789]], kaj finita de la [[Puĉo de la 18-a de brumero]] ([[9-a de novembro|9-a]] kaj [[10-a de novembro]] [[1799]]) fare de [[Napoléon Bonaparte]]. Unuafoje en [[Eŭropo]] estis signife faligita monarkio kun ties feŭdaj privilegioj por la nobelaro kaj la katolika klerikaro. Aperis novaj regnoj (konstitucia monarkio kaj poste respubliko) kiuj proklamis principojn inspiritajn de [[Klerismo]], t.e. egalecon de ĉiuj civitanoj rilate al la leĝaro, la fundamentajn liberojn, kaj la suverenecon de la popolo, kiu kapablas regi sin per siaj elektitaj reprezentantoj. Tio ŝanĝis ne nur la historion de [[Francio]] sed de tuta Eŭropo. Tiujn ŝanĝojn akompanis perfortaj tumultoj, kiel ekzekutoj kaj subpremado dum la [[Teroro]], kaj militoj implikantaj ĉiujn ceterajn grandajn regnojn en [[Eŭropo]]. Notindaj eventoj de tiu periodo estas la [[Napoleonaj Militoj]], la restarigo de monarkio, kaj du pliaj revolucioj kiuj formis modernan [[Francio]]n. La universaleco de la ideoj de la franca revolucio estis preskaŭ tuj agnoskita de ĝiaj samtempuloj, kaj oponantoj kaj subtenantoj. Ĝian influon draste plivastigis la militoj de la franca revolucio kaj de la [[Unua Imperio (Francio)|unua franca imperio]], kiuj trafis grandan parton de okcidenta Eŭropo, kun kreado de "frataj respublikoj", la transformo de la landlimoj kaj la plifirmigo de la Eŭropaj ŝtatoj. Ĝi tuj kreis longdaŭran fendon inter subtenantoj de la revoluciaj ideoj kaj defendantoj de la malnova regno, kiel inter kontraŭekleziistoj kaj [[katolika eklezio]]. Ĝi formis la ĉefajn politikajn konceptojn kiuj validis ĝis hodiaŭ. Fontas el tiu periodo la vortostoko kaj la idearoj de la aktualaj liberalaj, radikalaj, aŭ demokratiaj partioj (kiel, notinde, la distingo inter [[dekstro (politiko)|dekstro]] kaj [[maldekstro (politiko)|maldekstro]]), la leĝlibroj de granda parto de la mondo, kaj la konceptoj de [[liberalismo]] kaj [[naciismo]]. Ĝi daŭre restas debatobjekto, kaj grava referenco, ĉu pozitiva aŭ malpozitiva. == Kaŭzoj kaj antaŭsignoj de la revolucio == Inter ĉiuj faktoroj kiuj preparis la revolucion, oni povas distingi ekonomiajn, sociajn kaj ideologiajn. Antaŭ 1789, Francio estis [[absoluta monarkio]], kies [[reĝo]] tenas povon pro didevena rajto. La reĝo pravigis sian povon danke al [[Dio]], kiel montrite de la sanktiga ceremonio de [[Reims]], kiu signis la komencon de ties regado. La monarkian tradicion formis la respekto de la kutimoj (moroj) kaj de la privilegioj ceditaj al kelkaj unuopoj, urboj kaj provincoj. La socio estis dividita je tri statoj: du grupigis la privilegiulojn (nobelaro kaj klerikaro), kaj sube estis la [[Tria Stato]], kiu grupigis ĉiujn aliajn unuopojn. Jam de la dua duono de la [[18-a jarcento]], oni ekkontestis kaj ekatakis la bazojn de tiu politika sistemo. La filozofio de la [[klerismo|klerisma]] movado disvastiĝis en la superaj tavoloj de la franca socio, t.e. en la burĝaro kaj en la liberala nobelaro. Kontraŭ la franca absoluta monarkio, oni atentigas la anglan modelon de monarkio limigita de [[parlamento]]. Kontraŭ la obeado al la reĝo, oni oponigas la civitanajn rajtojn. La klerismaj filozofoj defendis la ideon, ke la supra povo kuŝas en la [[nacio]] (la popolo). La privilegiojn kaj superecon de la nobelaro en la politika vivo ankaŭ malakceptis la etburĝa kaj komerca klasoj (kies situacio pli malbonis ol tiu de iliaj samklasanoj en [[Nederlando]], [[Britio]] kaj en la germanaj ŝtatoj, ktp.) En la kamparoj, la kamparanoj plendis pro la maljustaj [[imposto]]j (ĉefe la tre malpopulara [[gabelo]]) kaj pro la subpremo de la [[feŭdismo|feŭdaj]] senjoroj, kies pezon pli akre sentigis la ekonomiaj malfacilaĵoj. === La financa kaj ekonomia krizo === [[Dosiero:Cour de Marbre du Château de Versailles October 5, 2011.jpg|eta|La Marmora Korto kaj fasadoj de la [[Kastelo de Versailles]], plibeligita de [[Louis Le Vau]] (1661–68) kaj poste de [[Jules Hardouin-Mansart|Hardouin-Mansart]] en (1679–1681).]] Jam de [[1614]], la francaj reĝoj mastrumadis la ŝtatan financon per plipezigi la malnovan kaj maljustan akcizosistemon, per pruntado de mono, kaj foje per vendi nobeltitolojn kaj aliajn privilegiojn. Tamen, ĉar nobeleco kvitigas el multaj impostoj, tiu politiko prokraste pliakrigis la situacion. Tio instigis la francan kronon, kiu kvazaŭ kolapsis pro ŝuldoj, postuli pli multajn impostojn al la [[tria Stato]]. La financa situacio de la ŝtato draste plimalboniĝis pro la elspezoj de la pompega kaj luksega vivo de la kortego en [[Versailles]], kaj pro la teruraj kostoj de la militoj [[Sepjara milito|Sepjara]] kaj [[Usona revolucio|Usona]]. Mallonge antaŭ la revolucio, Francio estis tiom ŝuldanta, ke [[bankroto]] minacis. Cetere, la jaroj antaŭ la revolucio suferis serion de malbonaj rikoltoj, kaŭzitaj de nenormale seka kaj malvarma klimato (hipoteze, pro efekto de forta ciklo [[El Niño]]). La ŝrumpo de la grenkvanto konsekvence forte plialtigis la prezon de [[pano]], kiu estis la bazmanĝaĵo de la pli malriĉaj socitavoloj, t.e. la kamparanoj kaj laboristoj. Tio kreis fortan malkontenton en ĉi tiuj klasoj, kontraŭ "la akaparantoj", t.e. la komercistoj kiuj konservis la [[varo]]jn por vendi ilin pli multekostaj, post kresko de la prezoj. === Nobela ribelo === La privilegiaj statoj ankaŭ ribelis kontraŭ la reĝa povo. Efektive, la absolutismo forprenis iliajn tradiciajn prerogativojn. En la franca malnova regno, la [[parlamento]]j estis [[kortumo]]j. Ili profitis el tiu tradicia rajto, kiu permesis al ili, kiam leĝoj estis registritaj, eldiri rimarkojn kaj kritiki la reĝan politikon. Kvankam ili unue defendis siajn privilegiojn, ili sukcesis esti rigardataj de la publiko kiel popoldefendantoj. La nobelaro, forigita de la povo dum la regado de [[Ludoviko la 14-a]], revis reveni al la aferoj. Krom tiu politika postulo, estis ekonomia postulo. La nobeloj ne rajtis profesii en multaj kampoj (interalie komercaj), sen perdi sian nobelecon. En tiu jarcento, kiam la bienrentoj ne kreskis kaj la elspezoj por dismontri sian rangon (kostumoj, veturiloj, ktp.) estis pli kaj pli grandaj, ilia aĉetpovo malkreskis. La nobelaro alkroĉiĝis al siaj antikvaj privilegioj, ĉefe al la feŭdaj rajtoj, kaj postulis ke oni pagu [[akcizo]]jn, kiuj de longe eksiĝis. Ĝi ankaŭ kaperis la monopolan uzon de kelkaj "komunaĵoj", t.e. nekultivitaj kampoj, kiujn tradicie uzis la malriĉaj kamparanoj por paŝti siajn kelkajn brutojn. Tiun plirigoriĝon tre malbone akceptis la kamparanoj, kiuj petas aboli la feŭdajn rajtojn por malplipezigi sian mizeron. Malgraŭ ĉio ĉi, la vasta plimulto de la francoj en 1789 ne imagis perfortan revolucion kun abolo de monarkio. La reĝo estis, tiam, konsiderata kiel la patro de ĉiuj francoj. Oni amis kaj respektis lin de malproksima vidpunkto; oni konsideris lin neatingebla. Tamen, oni esperas profundan reformon de la [[ŝtato]], en paca klimato. === Fiasko de la reformoj === [[Dosiero:Louis XVI.PNG|eta|Portreto de Ludoviko la 16-a, farita de Joseph Boze.]] Dum la regadoj de [[Ludoviko la 15-a]] ([[1715]]-[[1774]]) kaj de [[Ludoviko la 16-a]] ([[1774]]-[[1792]]) pluraj ministroj, ĉefe [[Anne Robert Jacques Turgot|Turgot]] kaj [[Jacques Necker|Necker]], malsukcese proponis reformi la francan akcizosistemon por submeti la nobelaron al akcizoj. Tiaj planoj renkontis fortan reziston de la parlamentoj (juraj kortumoj). Parlamentanoj aĉetis sian lokon kun la rajto transdoni ĝin herede. Membreco en tiuj kortumoj, aŭ respondeco en aliaj publikaj oficoj, ofte kondukis en nobelecon (la tiel nomita "robnobeleco", kiun oni distingis disde la antikva nobeleco el militista origino, la "spadnobeleco"). Kvankam ambaŭ kategorioj de nobelo ofte oponiĝis, ili ĉiam celis konservi siajn privilegiojn. Ĉar la bezono plialtigi la akcizojn metis la reĝon en malkomfortan lokon kontraŭ la nobeloj kaj la alta burĝaro, li elektis kiel financajn ministrojn homojn kun nenobela origino. [[Anne Robert Jacques Turgot|Turgot]], [[Chrétien Guillaume de Lamoignon de Malesherbes|Chrétien de Malesherbes]], kaj [[Jacques Necker]] unu post alia provis reformi la akcizosistemon, kaj interalie bremsi la luksemon de la reĝa kortego. Ĉiuj malsukcesis. Ekde [[1783]], la nova financa ministro [[Charles Alexandre de Calonne|Calonne]] restarigis la luksan vivnivelon de la kortego tia, kia dum la regado de Ludoviko la 14-a. Kiam Calonne kunsidigis Asembleon de la Altranguloj en la 22-a de februaro, 1787, por prezenti la financan staton, Francio jam trafis virtualan bankrotecon: neniu alpruntus al la reĝo sufiĉan monon por la elspezoj de la ŝtato kaj de la kortego. Calonne sekvis lia ĉefa kritikinto [[Étienne Charles de Loménie de Brienne|Loménie de Brienne]], ĉefepiskopo de [[Sens]], sed la fundamenta situacio ne ŝanĝiĝis: la ŝtato ne havis [[kredito]]n. La monarkio ne sukcesis fari financan reformon pro sistema opono de la parlamentanoj. La "[[Tago de la tegoloj]]", okazinta en [[1788]], markas alianciĝon inter parlamentoj kaj popolo. La protestoj de la familioj trafitaj de la ekonomia krizo, kiuj multobliĝis jam de majo, necesigis intervenon de la kazernanoj la [[7-a de junio|7-an]] de junio. Ilin bonvenigis per ĵetado de tegoloj la loĝantoj, kiuj supreniris sur la tegmentojn. Post tiu "Tago de la tegoloj", asembleo de la tri statoj (nobelaro, klerikaro, kaj tria stato) kunsidis en la kastelo de Vizille kaj decidis strikon de la impostoj ĝis kiam la reĝo alvokos Ĝeneralan Ŝtatasembleon por voĉdoni pri ili. Nekapabla restarigi ordon, Ludoviko la 16-a fine cedis en aŭgusto 1788 kaj alvokis la Ĝeneralajn Statojn por la 1-a de majo 1789. == La alvoko al "Ĝeneralaj Statoj" (aŭg. 1788-junio 1789) == === La preparado por la kunsido === [[Dosiero:Estatesgeneral.jpg|eta|Malfermo de la Ĝeneralaj Statoj la 5an de majo, 1789, en la Grandaj Salonoj de ''Menus-Plaisirs'' en Versajlo.|250ra]] La alvoko al [[Francaj Ĝeneralaj Statoj|Ĝeneralaj Statoj]] kreis fortan esperon en la franca popolo. La kamparanoj esperis, ke iliaj vivkondiĉoj pliboniĝos per malpezigo aŭ eĉ nuligo de la feŭdaj rajtoj. La burĝaro, sorbinte la klerismaj ideoj, esperis starigon de rajtegaleco kaj de anglostila parlamenta monarkio. Ĝi povis kalkuli la subtenon de mallarĝa tavolo de la nobelaro, kiu aliĝis al la novaj ideoj, kaj de la malalta klerikaro kiu vivas ĉe la popolanoj kaj estas sentema pri iliaj malfacilaĵoj. Tio klarigas la viglecon de la politika debato dum la elekto de la deputitoj por la Ĝeneralaj Statoj. Tiuj debatoj traktis interalie la propran organizon de la Ĝeneralaj Statoj. Efektive tradicio postulis, ke ĉiu stato elektu proksimume samnombran deputitaron. La elektitoj de ĉiu stato kunsidis, debatis kaj voĉdonis aparte. La rezultoj de la voĉdono de ĉiu stato valoris po unu voĉo. Tiu principo estis la voĉdonado laŭ stato. Tial, sufiĉis ke ambaŭ privilegiaj statoj voĉdonu por konservi la privilegiojn, kaj la Tria Stato estis malplimulto. La Tria Stato petis duobligi sian deputitaron, por ke tio spegulu pli bone ĝian pezon en la socio, kaj akcepti la principon de voĉdonado laŭ kapo, t.e. unuecan asembleon kie ĉiuj elektitoj havas po unu voĉon. Ludoviko la 16-a koncedis duobligi la deputitaron de la Tria Stato, sed plu silentis pri la voĉdonado laŭ stato aŭ kapo. Pamfletoj kaj verkoj de liberalaj nobeloj kaj eklezianoj, interalie la grafo de Antraigues, [[Louis-Alexandre de Launay|de Launay]], kaj abato [[Emmanuel-Joseph Sieyès|Sieyès]], argumentis pri la graveco de la Tria Stato. Kiel skribis de Launay, ĝi estis ''"la Popolo, kaj la Popolo estas la fundamento de Ŝtato; ĝi fakte estas la Ŝtato mem"''. La fama pamfleto de Sieyès ''Kio estas la Tria Stato?'' aperinta en januaro 1789, pliprofundigas tiel: ''"kio estas la Tria Stato? Ĉio. Kio ĝi ĝis nun estis en la politika ordo? Nenio. Kion ĝi petas? Ekesti io."'' Dum la preparado por la Ĝeneralaj Statoj, petkajeroj (''[[Cahiers de doléances]]'') estis redaktitaj en tuta Francio, listigante ĉiujn plendojn kaj petojn de la statoj. Tiu proceso helpis krei atendon kaj esperon pri iaj reformoj. === La deputitoj de la Tria Stato oponis la reĝon === La 1-an de majo 1789, la deputitoj alvenis al Versailles. Tiuj de la klerikaro (291) kaj de la nobelaro (270) estis pompe akceptataj, sed ne tiuj de la Tria Stato. La 5-an de majo, la reĝo malfermis la Generalajn Statojn. Lia parolado antaŭgardis kontraŭ ĉia reformemo. Necker paroladis dum 3 longaj horoj, sed nur pri financaj aferoj. Estis nenia aludo pri la atendataj reformoj. La potenco ne montris klaran starpunkton pri la demando pri la voĉdonado laŭ stato aŭ kapo. La privilegiaj statoj defendis voĉdonadon laŭ stato. La Tria Stato pledis por la voĉdonado laŭ kapo. Tiam la Tria Stato engaĝiĝis en rezistoproceso, rifuzante kunsidi aparte de la aliaj statoj. Post unu monato da parolado kaj atendado, la Tria Stato iniciatis kontrolon de la povoj de la deputitoj laŭ ''bailliage et sénéchaussée'' (t.e. laŭ teritorio) anstataŭ laŭ stato. La 13-a de junio, tri pastroj aliĝis. La 16-a, ili estis dek. == La Nacia Asembleo kaj la Konstitucifara Asembleo (jun. 1789-sept. 1791) == La 17-an de junio, la Tria Stato, laŭ propono de abato Sieyès, retitoliĝis "Nacia Asembleo". La 19-an de junio, la klerikaro, kiu havis fortan malplimulton da pastroj sentemaj pri la problemoj de la kamparanoj, decidis aliĝi al la deputitoj de la Tria Stato por kontrolo de la povoj. La 20-a de junio, la reĝo faris ke oni ŝlosu la ĉambregon "des Menus", nome kunsidejon de la Tria Stato. La deputitoj tiam ekiris por kunsidi en la proksima ĉambro de pilkoludejo. [[Dosiero: Le Serment du Jeu de paume.jpg|eta|300ra|Pentraĵo de [[Jacques-Louis David]] pri la Ĵuro de la Pilkoludejo. David poste iĝis deputito en la [[Nacia Konvencio]] de 1793.]] En granda entuziasmo, ili pronuncis la tiel nomatan [[Ĵuro de la Pilkoludejo|Ĵuron de la Pilkoludejo]]. Ili engaĝiĝis, ke ili ne disiĝu antaŭ doni skribitan [[konstitucio]]n al Francio. La 23-an de junio, dum reĝa kunsido, kie ĉeestis la tri statoj kun la reĝo, Ludoviko la 16-a ordonis al la deputitoj, ke ili kunsidu aparte. Dum la deputitoj de la nobelaro kaj de la alta klerikaro obeis kaj foriris, la deputitoj de la Tria Stato kaj tiuj de la malalta klerikaro ne moviĝis. Bailly, elektita kiel prezidento, diris al la markizo de Dreux-Brézé, kiu venis peti de la konto de la reĝo ke ili foriru, tiun frazon: "Mi kredas, sinjoro, ke la Nacia Asembleo devas akcepti nenies ordonon". Laŭ postaj rakontoj, Mirabeau aldiris jenan faman frazon: "Iru kaj diri al tiuj, kiuj sendis vin, ke ni estas ĉi tie pro la volo de la popolo, kaj ke ni eliros nur pro la forto de la bajonetoj" (sed tiu ĉi frazo estas malekzakta kaj emfazigita). Kiam venis la 27-a de junio, la reĝa partio estis en malvenka situacio: la klerikaro, kaj 57 deputitoj de la nobelaro aliĝis al la Tria Stato. Krom tio, la Nacia Asembleo estis subtenata de dikaj tavoloj de la franca popolo: instigaj mesaĝoj alflugis de Parizo kaj de diversaj urboj de Francio. La reĝo fine cedis kaj invitis ĉiujn statojn al komuna kunsido. La 9-an de julio, la Nacia Asembleo deklaris sin "Konstitucifara Nacia Asembleo". === La sturmo de Bastilo === {{Ĉefartikolo|Okupo de la fortreso Bastille}} [[Dosiero:StormingBastille.jpg|eta|dekstre|250ra|La sturmo de Bastilo.]] Ludoviko la 16a ŝajnigis sin cedi al la Tria Stato. Sed, de la [[26a de junio]], li venigis taĉmentojn (20 000 soldatoj el fremdaj rotoj) ĉe la ĉefurbon. La burĝaro seniluziiĝis: ĝis tiam, nenio rezultis pro la debatoj en Versajlo, kaj ili temis pri la estonteco de la asembleo. La popolo timis, ke la soldatoj baros la vojojn al proviziĝo dum, pro la malbonaj rikoltoj de 1788, la prezo de pano plej altis. Komence de julio, tumultoj ekis ĉe la pagejoj. La reĝo eksigis siajn por li tro liberalajn ministrojn, el kiuj estas Necker, eksigita la [[11an de julio]]. La 12an oni eksciis tion en Parizo. Posttagmeze, en la ĝardenoj de Palais-Royal, la ĵurnalisto Camille Desmoulins admonis la amason, ke ili metu sin en defendostato. Li konsideris la eksigon de Necker kiel atakon kontraŭ la popolo. La [[13an de julio]], kvardek el la kvardek kvin pagbudoj estis bruligitaj. La grenejoj de la monakinejoj estis forrabitaj. Burĝa milico formiĝis. Simbola evento estis la preno de [[Bastille|la Bastille]] okazinta je la [[14a de julio]] [[1789]]. Matene, la tumultuloj ekiris por serĉi armilojn. En revolucia etoso, ili rabis la arsenalon de la Hotelo de la Invalidoj, kie ili trovis armilojn kaj kanonojn sed ne pulvon. Ili poste alvenis al la pordoj de la reĝa malliberejo de Bastilo por trovi pulvon, kaj kolektiĝis kun aliaj tumultuloj amasiĝintaj antaŭ la fortreso jam matene. En julio 1789, estis en tiu prizono nur sep malliberuloj, el kiuj kvar falsigistoj, du frenezuloj kaj unu "seksa krimulo" enŝlositaj pro peto de siaj familioj. Bastilo tamen simbolis por ĉiuj delonge la reĝan maljuston. Kiam ĝi malkonstruiĝis, ĝi estis gardata de okdek invalidoj kaj tridek kvin svisoj. Granda amaso marŝis al Bastilo. La Bastilestro, markizo Bernard-René Jordan de Launay, volis rezisti sed, pro peto de reprezentantoj de la Urbodomo en kiu sidas konstanta komitato, organo de la burĝa insurekto, li enlasis la amason en la unuan korton. Tiam, li ŝanĝis sian opinion kaj pafigis: estis pluraj mortoj. Ribelaj francaj gardistaroj alportis kanonojn de [[la Invalidoj]]: la Bastilestro cedis kaj mallevigis la levpontojn. Estis la dek sepa horo. La Bastilvenkintoj tiam ekiris al la Urbodomo kun siaj kaptitoj. Survoje, markizo De Launay estis mortigita, senkapigita, kaj lia kapo estis metita ekstremen de pikilego. Alirinte en la Urbodomon, la tumultuloj akuzis la urbestron pri perfido. Ankaŭ li estis mortigita, kaj lian kapon oni promenigis sur pikilego kun tiu de De Launay. La reĝo, alarmita pro la perfortoj, retroiris almenaŭ por tiu momento. La markizo de La Fayette transprenis la estrecon de la Nacia Gardistaro en Parizo. Jean-Sylvain Bailly, iama prezidento de la Asembleo en la Palmludejo, fariĝis nova urbestro en nova registara strukturo nomita "la Komunumo". La reĝo vizitis Parizon, kie la [[17an de julio]] li akceptis trikoloran kokardon, inter la krioj "Vivu la Nacio" kaj "Vivu la Reĝo". Necker estis revokita al la povo, sed lia venko estis portempa. Kiel lerta financisto sed malpli lerta politikisto, li malpopularigis sin petante kaj ricevante [[ĝenerala amnestio|ĝeneralan amnestion]]. === La Timego kaj la 4-a de aŭgusto 1789 === En la kamparo de la cetero de la lando, de la 15-a de julio ĝis la 6-a de aŭgusto 1789, diskuris konfuzaj onidiroj, kiujn oni nomis "la Timego". La kamparanoj timis, ke rabistaroj forprenos ilian rikolton. La alvenon de rabistoj oni anoncadis en la vilaĝoj sonorigante la alarmon. Kolektiĝis la kamparanoj kun forkegoj, falĉiloj kaj aliaj iloj. Kompreninte, ke nenia danĝero estas, anstataŭ reiri al siaj okupoj ili iris al la sinjora [[kastelo]]. Tie ili postulis la senjorajn atestilojn, kiuj pravigas la ekonomian kaj socian superecon de siaj posedantoj, kaj bruligis ilin. Se rezistis la [[senjoro]] aŭ liaj homoj, ili estis batitaj. En kelkaj maloftegaj okazoj, oni murdis la senjoron, prirabis kaj bruligis la kastelon. [[Dosiero:Declaration of Human Rights.jpg|eta|dekstra|250ra|La [[Deklaracio pri Homaj kaj Civitanaj Rajtoj]] estis skribita en [[1789]], en la Franca Revolucio.]] Fronte al tiuj tumultoj, la Konstitucifara Asembleo reagis abolante la privilegiojn, senjorajn rajtojn, aĉeteblecon de la oficoj kaj la impostan malegalecon, en la nokto de la 4-a de aŭgusto 1789. Jen finiĝis la socio de la "Malnova Regno". Tamen la deputitoj, el kiuj preskaŭ ĉiuj estis bienposedantoj nobelaj aŭ burĝaj, parte ŝanĝis sian decidon redaktante la dekretojn de la 5-a ĝis la 11-a de aŭgusto 1789. Nur la personaj rajtoj (servuto) kaj la ĉasmonopolo estis forigitaj. La rajtoj pri la terrentoj restis aĉetendaj. Povis tute liberiĝi nur la plej riĉaj kamparanoj. Tiel la posedantoj povis konservi siajn ekonomiajn interesojn, estingante la kamparanajn ribelojn. De la 4-a ĝis la 27-a de aŭgusto redaktiĝis la [[Deklaracio pri Homaj kaj Civitanaj Rajtoj]] por ke ĝi antaŭiru la Konstitucion. Je la 27-a, la Asembleo suspendis la redakton, decidante fini ĝin post verki la Konstitucion (kio en aŭgusto 1791 ne estis farebla pro la famo kiun la teksto akiris). Inspirita de principoj Klerismaj, ĝi kondamnis sen apelacio la [[absoluta monarkio|absolutan monarkion]] kaj la feŭdisman socion. Ĝi ankaŭ spegulis la strebojn de la tiama burĝaro: la garantion de individuaj liberecoj, la kulton por [[privata posedo]], la dividon de povo kun la reĝo, kaj la atingeblecon de ĉiuj publikaj oficoj. La leĝo difiniĝis ne el sia celo (la justeco) sed el sia fonto (la ĝenerala volo). Sed aperis ja baldaŭ konfliktoj inter libereco malkonkreta kaj liberecoj konkretaj: kvankam la Deklaracio asertas ke "La homoj naskiĝas kaj plu restas liberaj kaj egalrajtaj", la Asembleo mem decidis post kelkaj semajnoj distingi inter civitanoj pasivaj, civitanoj aktivaj, kaj civitanoj aktivaj elekteblaj, laŭ riĉeco; pli ol 40% de la viroj tiel elfermiĝis el la rajto balotadi kaj al pli ol 75% estis rifuzita la elektebleco (al la municipaj konsilistaroj kaj la primaraj elektantaj asembleoj). Sammaniere, la 15-an de majo de 1791, la Konstitucifara Asembleo rifuzis ŝanĝi la statuson de homoj "neliberaj" uzataj inter la tropikoj. === La kreo de nova konstitucio === [[Dosiero:Jean Duplessis-Bertaux, Retour de Varennes. Arrivée de Louis Seize à Paris, le 25 juin 1791.png|eta|290ra|<center>Reveno de la reĝa familio al [[Parizo]] la [[25-an de junio]] [[1791]]. Kolora kupra plato laŭ desegnaĵo de Jean-Louis Prieur.]] En julio de 1791, dum la Konstitucifara Asembleo ankoraŭ laboris, [[Ludoviko la 16-a]] provis fuĝi eksterlanden okaze de la tiel nomita [[fuĝo al Varennes]]. Tio provokis radikaliĝon de la revolucio kaj daŭran malfidon de revoluciuloj al la reĝo. Tamen la konstitucio kompletiĝis la 3-an de septembro; je la 13-a ĝin la reĝo akceptis, kaj la postan tagon li ĵuris fidelecon al ĝi.<ref>Bernardine Melchior Bonnet, ''La Révolution française (1789-1799)'', p.36.</ref>. La konstitucifarantoj utiligis la ideojn de [[Montesquieu]], pri la apartigo de povoj, kaj de [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]] pri la popola suvereneco kiel ankaŭ pri la ĉefeco de la [[Leĝdona povo|leĝfara povo]].<ref>[[François Furet]] kaj Mona Ozouf (dir.), ''Dictionnaire critique de la Révolution française'', «Idées» Flammarion 2007, p. 315.</ref>. Sed la tro strikta apliko de ili sanktigis tro neflekseblan disapartigon inter la plenuma kaj la leĝfara; tiel, la konstitucio ne antaŭprovizis ion por regi malkonsentojn inter ili<ref>[[François Furet]] kaj Mona Ozouf (dir.) ''Dictionnaire critique de la Révolution française'' «Idées», p. 334.</ref> kaj, pli grave, kun la reĝa [[vetoo]], la redaktantoj ne antaŭvidis la okazon de [[Francaj revoluciaj militoj|milito]]<ref>Jacques Godechot ''Les Constitutions de France depuis 1789'', Éditions Flammarion, 1979; eldono korektita kaj ĝisdatigita 2006, p. 69 - Fakte, de la 25-a de novembro 1791, la konstitucio estis atakata de la Asembleo tra la persono de la reĝo, ĉar oni akuzis, ke per sia vetoo li klopodis ŝirmi la malamikojn de la Revolucio: Michel Winock, ''L’échec au roi 1791-1792.'', p. 161.</ref>. La reĝo posedis la [[plenuma povo|plenuman povon]] kaj, eĉ kvankam lia senpera aŭtoritato estis tre limigita, li posedis la titolon de reprezentanto de la nacio, li estis senrespondeca kaj neprofanenda fare de la Asembleo, kiu ne povis fari ion kontraŭ li. La reĝo havis je dispono [[Vetoo|vetoon]] haltigan – t.e, dekreto malakceptinta ke ne povis retraktiĝi dum la du sekvontaj leĝfaristaroj (entute preskaŭ ses jaroj)<ref>Jacques Godechot, ''Les Constitutions de la France depuis 1789'', Flammarion 2006, p. 53.</ref> – kiun li povis kontraŭmeti al ĉiu leĝo malplaĉanta al li, kaj li ankoraŭ nomumis la [[ministro|ministrojn]], elektitajn aparte de la Asembleo, la [[Ambasadoro|ambasadorojn]], la armeestrojn kaj la altajn instancojn<ref>Michel Vovelle, ''La chute de la monarchie 1787-1792'', p. 176.</ref>. == La Leĝfara Asembleo == La leĝfaran povon oni transdonis al unusola asembleo el 745 deputitoj elektitaj per duŝtupa laŭriĉeca voĉdono, la Nacia Leĝfara Asembleo, kiu eklaboris de la 1-a de oktobro 1791. La elekta leĝo adoptita de la Konstitucifara Asembleo la 4-an de decembro 1789 dividis la civitanojn en du kategoriojn: nome la civitanojn «aktivajn» kiuj pagis la ''cens'' kaj rajtis [[Voĉdonado|voĉdoni]], kaj la civitanojn «pasivajn», kiuj nek pagis nek voĉdonis. <ref>La esploradoj kondukitaj de Jacques Godechot - akceptitaj de multaj historiistoj - indikis, ke kvankam la laŭriĉeca voĉdonado malvastigis la elektantaron, ĝi neniel estis malaktiviga. [[Jacques Godechot]], ''Les Révolutions (1770-1799)'', PUF 1965, p. 306-30.</ref>. Tiel, en loĝantaro kiun oni taksas je 24 milionoj, Francio havis proksimume 4,3 milionojn da civitanoj aktivaj kaj 3 milionojn da civitanoj pasivaj<ref>[[Jacques Godechot]] ''Les Révolutions (1770-1799)'', PUF 1965, p. 307. – Ĉi tio gardigas kontraŭ tiuj nombroj kiuj, laŭ li, neniam estis serioze kontrolitaj.</ref>. La Konstitucifarantoj estis dekretintaj la 16-an de majo 1791, ke neniu el iliaj membroj povos prezenti sin al la sekvonta leĝfaristaro, do la deputitoj estis novaj homoj, aŭ pli ĝuste junaj, kvankam plejparte spertaj<ref> Post 1789 ili faris sian etapon de lernado politika en la komunumaj kaj departementaj asembleoj. [[Albert Soboul]], ''Histoire de la révolution française'', vol. 1, Collection Idée, Gallimard, 1962, p. 256.</ref> kaj bonhavaj. Tiuj novaj elektitoj estis havontaj la respondecon ekfunkciigi la novan konstitucion<ref>[[Jacques Godechot]], ''La révolution française'', Perrin 1988, p. 86.</ref>. La dekstron reprezentis de tiam 250 membroj de la ''Feuillants'', sinceraj partianoj de la konstitucia monarkio, kies celo estis finigi la Revolucion; la Mezo aŭ Sendependuloj, kiuj ankaŭ nomiĝis «konstitucia partio», kun 345 deputitoj ne kunskribitaj, plej gravis el la grupoj. La maldekstron reprezentis 136 membroj kunskribitaj en la klubo de la [[Jakobeno|Jakobenoj]], esence la estontaj [[Ĝirondano|Ĝirondanoj]], kaj fine la ekstreman maldekstron, malmultnombran, reprezentis la plej antaŭaj revoluciuloj<ref>Kiaj [[Christophe Antoine Merlin|Merlin]] de [[Thionville]], [[Claude Basire|Bazire]] kaj [[François Chabot|Chabot]], «la triono ''cordelier''», kaj kelkaj demokrataj partianoj de [[Universala voĉdonrajto]] kiel [[Robert Lindet]], [[Georges Couthon|Couthon]], kaj [[Lazare Nicolas Marguerite Carnot|Carnot]]. Ilia influo en la Asembleo estis preskaŭ nula, sed en la kluboj kaj popolaj societoj ĝi estis nekontraŭdirebla. Bernardine Melchior Bonnet, ''La Révolution française (1789-1799)'' p. 47 - [[Albert Soboul]], ''Histoire de la révolution française'', vol.1, Collection Idée, Gallimard, 1962, p. 272.</ref>. == La falo de la monarkio == La revoluciuloj zorgegis pri aro de francaj elmigrintoj, ĉar tiuj agitadis ĉe la landlimoj kaj premis la eksterlandajn regantojn por ke ili intervenu en francajn aferojn. Tial, la 31-an de oktobro 1791, la Nacia Leĝfara Asembleo petis kaj Ludoviko la 16-a aprobis ke la reĝo ordonu la Elektanton de Trèves, feŭdulon de la imperiestro de Aŭstrio, disigi la armeon de la elmigrintoj,<ref>Georges Lefebvre, Raymond Guyot kaj Philippe Sagnac, ''La révolution française'', Librairie Félix Alcan, 1930, p. 102.</ref> kio konsistigis veran militkialon.<ref>Fançois Furet kaj Denis Richet, ''La révolution française'', Hachettes littératures, 2008, v.1, p. 148-149.</ref> Sed la imperiestro [[Leopoldo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Leopoldo la 2-a]], restante fida al sia politiko por timigo, ne oponis la postulon;<ref>Georges Lefebvre, Raymond Guyot kaj Philippe Sagnac, ''La révolution française'', Librairie Félix Alcan, 1930, p. 106.</ref> Francion minacis en tiu aŭtuno de 1791 neniu eksterlanda povo. Tamen militon deziris kaj la reĝo kun siaj partianoj, sekrete, por ke rapida franca malvenko finigu la Revolucion, kaj parto de la Jakobenoj, esperante venki la elmigrintojn kaj disvastigi revoluciajn ideojn en Eŭropo.<ref>Jean-Paul Bertaud, ''La révolution française'', Perrin, 2004, p. 143-144.</ref> Sed la maldekstro de la Jakobena klubo kampanjis kontraŭ la milito<ref>Gérard Walter, ''Maximilien de Robespierre'', Gallimard, 1961.</ref> juĝante, ke ĝi kontraŭas la pacan spiriton de la revolucio, skribitan en la konstitucio de 1791,<ref>Jean-Daniel Piquet, «La déclaration constitutionnelle de paix à l'Europe grand sujet de débat entre 1791 et 1794», Monique Cubells (estr) ''La révolution française, la guerre et la frontière'', CTHS, 2000.</ref> kaj ke la enlandaj malamikoj de la revolucio estas pli danĝeraj kaj kontraŭbatalindaj ol la elmigrintoj. La 2-an de marto de 1792 Leopoldo la 2-a mortis. La 20-an de aprilo Ludoviko la 16-a kaj la Leĝfara Asembleo deklaris militon kontraŭ [[Aŭstrio]], kvankam ne kontraŭ la [[Aŭstria Imperio]].<ref>Georges Lefebvre, Raymond Guyot kaj Philippe Sagnac, ''La révolution française'', Librairie Félix Alcan, 1930, p. 110.</ref> La franca armeo, senordigita de la elmigro de parto el la nobelaj oficiroj, tuj spertis malvenkojn, kio fortigis konfliktojn inter la reĝo kaj la Asembleo. La enveno de [[Reĝlando Prusio|Prusio]] en la militon helpe al Aŭstrio (6-an de julio) faris ke la Leĝfara Asembleo ĉirkaŭiru la vetoon de reĝo, deklarante "la patrujon en danĝero" la 11-an de julio kaj postulante ke ĉiu volontulo defendu Parizon, kvankam li estis malpermesinta la kreon de nacia gardistaro por tio. Skizita de Ludoviko la 16-a kaj redaktita la 25-an de julio en [[Koblenco]], la Manifesto de Brunswick ekkoniĝis en Parizo la 1-an de aŭgusto, promesante "militan ekzekuton kaj totalan kontraŭagadon" se oni faros eĉ la plej etan perforton kontraŭ la reĝa familio. Tio kolerigis la senkulotulojn Parizajn.<ref>Michel Vovelle, ''La Chute de la monarchie (1787-1792)'', Seuil, 1930, p. 261.</ref> La 10-an de aŭgusto, organizita leviĝo de naciaj gardistoj atakis kaj prenis la palacon de Tuileries. La Asembleo suspendis la reĝon de liaj funkcioj kaj dekretis la elekton de [[Nacia Konvencio]] (''Convention nationale''), kiu redaktos novan konstitucion kaj sole decidos la sorton de la reĝo,<ref>Roger Dupuy, ''La République jacobine: Terreur, guerre et gouvernement révolutionnaire)'', Seuil, 2005, p. 12.</ref>, dum fakte la nova Pariza Komunumo alprenis la regajn povojn. La 19-an de aŭgusto, la armeoj malamikaj penetris Francion,<ref>Michel Vovelle, ''La Révolution française'', v. 3, Éditions Messidor, 1986, p. 157.</ref> timegigante la popolon, kiu kulpigis enlandajn malamikojn. Inter la 2-a kaj la 6-a de septembro ĝi metis sin al la malliberejoj de Parizo kaj masakris la plejmulton de la malliberuloj.<ref> Bernardine Melchior Bonnet, ''La Révolution française: 1789-1799'', Librairie Larousse, 1988, p. 57.</ref> == La Konvencio == [[Dosiero:GirondistsForce.jpg|eta|La [[Ĝirondano]]j en la prizono La Force post sia aresto, bildo el 1845.]] La 21-an de septembro okazis la unua oficiala kunsido de la Nacia Konvencio. Disponante provizore la leĝofaran kaj plenuman povojn, ĝi senprokraste proklamis la abolon de reĝeco kaj la ekeston de [[respubliko]] en Francio, kaj decidis, ke oni aprobos la novan konstitucion per [[universala voĉdonado]]. La postan tagon ĝi dekretis, ke ĉiuj publikaj agoj devos datiĝi de la jaro 1a de la Respubliko:<ref>[[Jacques Godechot]], ''La révolution française'', Perrin 1988, p. 115-121.</ref> tio estis por Francio la komenco de nova erao. La lando pli serĉadis stabilecon dum la regado de la Konvencio ([[1792]] - [[1795]]). Ene de tio, du tendaroj, sed nek tre difinitaj nek tre stabilaj, kontraŭis unu la alian. La [[Ĝirondano|Ĝirondanoj]] (france ''Girondins'') emis alteni la individuajn kaj ekonomiajn liberecojn de 1789, sed batalis kontraŭ esceptaj rimedoj. La pli radikalaj [[Montaruloj]] (''Montagnards''), komprenante, ke por venki, la Revolucio ne povas forlasi la subtenon de la popolo, sukcesis gajni por sia partio tiun popolan Parizon konsistantan el laboristoj, metiistoj, kaj butikistoj,<ref> Albert Soboul (estr.), ''Dictionnaire historique de la Révolution française'', Édition «Quadrige» PUF, 2005, p. 299.</ref> kaj ili estis pretaj uzi esceptajn rimedojn por savi la Respublikon. La plejmulto de la deputitoj, la "Sendependuloj", subtenis jen unu, jen la alian de la du grupoj. Abolinte la reĝecon, la Konvencio procesis la reĝon, malgraŭ oponemo de la Ĝirondanoj, kaj kondamnis lin al morto. Oni [[Gilotino|gilotinis]] Ludovikon je la 21-a de januaro 1793, ekzekuto, kiu grave efektis la francan popolon kaj ŝokis la regantojn de Eŭropo. Tial la milito komplikiĝis: kvankam la franca armeo estis forbatinta la invadon de Aŭstrio kaj Prusio kaj mem okupinta Belgion, nun la Konvencio deklaris militon ankaŭ kontraŭ [[Britio (insulo)|Britio]] kaj la [[Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj|Unuiĝintaj Provincoj]]. Preskaŭ la tuta absolutisma Eŭropo baldaŭ kuniĝis kontraŭ Francio en la [[Unua Koalicio-Milito|Unua Koalicio]] kaj transiris la francajn landlimojn de multaj direktoj, iĝante eĉ pli grava danĝero ol la invadintoj de la antaŭa jaro. Enlande batalis kontraŭ la Konvencio [[Milito de Vendée|la loĝantoj de Vendée]], kiuj amase leviĝis pro la kontraŭeklezieco de la Revolucio, la mortigo de la reĝo, kaj la postulo de la Konvencio soldatigi 300 000 homojn por anstataŭi la volontulojn. Ene de la Konvencio, akriĝis konfliktoj inter Ĝirondanoj kaj Montaruloj ĝis la 31-a de majo kaj 2-a de junio 1793, kiam la Montaruloj arestis la ĉefajn Ĝirondanojn kaj finis ilian influon politikan. En la sama monato aprobiĝis la tre demokrata kaj malcentrisma [[Konstitucio de 1793]], kiu regis teorie ĝis la fino de la Konvencio, sed neniam estis aplikata pro la milita danĝero. == La Teroro == {{Ĉefartikolo|Teroro (franca revolucio)}} [[Dosiero:Georges Danton.jpg|eta|Danton en 1792.]] La jaroj [[1793]] - [[1794]] estis markitaj de plej radikala revolucia povo ĉefe de [[jakobeno]]j kun [[Georges Danton|Danton]] kaj [[Robespiero]]: estis "[[Teroro (franca revolucio)|Teroro]]" ({{fr}} ''La Terreur''), kiu finiĝis kun la "Termidora revolucio" ({{fr}} ''Révolution de Thermidor''), reakcia burĝa kontraŭrevolucio, (kun abortigita provo de [[François-Noël Babeuf|Babeuf]] fari socialisman revolucion). La Teroro komencis de malkonsentoj inter la Montaruloj, tiam regantaj la Konvencion, kaj la [[Koleruloj]] (france ''Les Enragés''), kiuj estis malgranda nombro de agitistoj konataj pro tio, ke ili defendis la malaltan klason kaj esprimis la postulojn de la radikalaj [[Senkulotuloj]] dum la Franca Revolucio. La Montaruloj rifuzis tuŝi la ekonomian liberon, dum la Koleruloj baraktis por solvi la altan koston kaj malabundon de komercaĵoj. Por trankviligi la Senkulotulojn, la Konvencio proklamis de la 26-a de julio 1793 mortpunon por tiuj, kiuj stokis komercajn manĝaĵojn anstataŭ vendi ilin, sed ĝi rifuzis plu instigi planatan ekonomion por ne malamikigi la burĝaron kaj kamparanojn. Premata de popola urĝado, la 23-an de aŭgusto 1793 la Konvencio decidis amasan soldatigon por meti pli grandajn armeojn kontraŭ la malamikojn ĉe ĉiu landlimo.<ref>Jean-Paul Bertaud, ''La révolution française'', Perrin, 2004, p. 212-213.</ref><ref>[[Jacques Godechot]], ''Les Révolutions (1770-1799)'', PUF 1965, p. 170.</ref> Enlande, la teroro jura stariĝis per la Leĝo pri Suspektatoj de la 17-a de septembro, kiu ordonis malliberigi suspektatojn, larĝe difinitajn kiel ĉiun malamikon de la Revolucio, ĝis la paco. <ref>[[Albert Soboul]], ''Histoire de la révolution française'', vol. 1, Collection Idée, Gallimard, 1962, p. 256.</ref> Nova tumulto okazinta la 22-an de septembro devigis la Konvencion dekreti la Leĝon pri Ĝenerala Maksimumo, kiu haltigis prezojn en la nivelo de tiuj de 1790 pligrandigita je 30% kaj fiksis maksimumajn [[salajro]]jn. La respublikaj armeoj trovis siajn unuajn sukcesojn en septembro. En decembro ili metis la koalicianojn en la defendan rolon, kaj en la printempo de 1794 ili reĵetis la malamikojn trans la landlimojn. Ankaŭ sukcesis la batalado kontraŭ la ribeluloj en Vendée. La respublikanoj venkis ilin unue la 17-an de oktobro en Cholet kaj tute masakris ilin en [[Le Mans]] (16-19-an de decembro) kaj Savenay (22-23-an de decembro). Repreninte la regionon, la respublikanoj organizis teroran subpremadon kontraŭ ĝiaj loĝantoj, bruligante vilaĝojn kaj amase mortigante milojn de homoj. Por malhelpi la anarkiemon de la Parizaj Senkulotuloj kaj ordigi decidojn pri la Revolucio,<ref>[[Jacques Godechot]], ''Les Révolutions (1770-1799)'', PUF 1965, p. 336.</ref> la 4-an de decembro (14-an de ''frimaire'', jaro 2 de la revolucia kalendaro) la Konvencio dekretis provizoran konstitucion por ke ĝi regu ĝis la fino de la milito. Ankaŭ en la lastaj monatoj de 1793, la Konvencio haltigis la radikaliĝon de la malkristaniga movado, kiu aperis de la komenco de la Revolucio kaj restis ankoraŭ potenca post ĉi tiu malvenko. Kontraŭ la provoj por centrismigo de la registaro staradis fortaj malkonsentoj inter la ''Cordeliers'', kiuj volis rimedojn ĉiam pli ekstremajn, kaj la Indulgemuloj, kiuj opiniis, ke post la militaj sukcesoj la Teroro jam ne havas kialon. Tamen kaj la Montaruloj kaj la Komunumo konsentis aboli [[sklaveco]]n en la kolonioj la 16-an de ''pluviôse'' (4-an de februaro). [[Dosiero:Robespierre.jpg|eta|Robespierre.]] Estrataj de [[Maximilien Robespierre]], la Montaruloj okazigis la [[Teroro (franca revolucio)|Teroron]] de [[1794]]. Ĝi komencis en marto, kiam kelkaj ''Cordeliers'' planis leviĝi kontraŭ la Konvencio, kaj Robespierre reagis arestante kaj mortigante la ĉefulojn de la partio. Kelkajn semajnojn poste, li faris same al la maldekstra parto de la Montaruloj mem, kaj post tio al aliaj eminentuloj suspektataj pri konspiro por malliberula leviĝo helpa al reĝistoj. En tiuj tri politikaj masakroj, ĉiuj en la monato ''germinal'' (marto-aprilo) de 1794, mortis ĉirkaŭ sesdek viktimoj, el kiuj dek unu estis deputitoj. De tiam la rilatoj inter la revolucia registaro kaj la popola movado, amika al la mortigitoj, ne ĉesis plimalboniĝi.<ref>[[Albert Soboul]], ''La révolution française'', Gallimard, Paris, 1982, p. 138.</ref> Dum la malfido kreskis, la leĝoj de ''prairial'' inkluzivis en la difino de malamiko de la Revolucio ĉiujn "kiuj penas neniigi la liberecon per forto aŭ per ruzo" kaj malpermesis la intervenon de advokatoj. En malmultaj semajnoj, pli ol 1.400 homoj gilotiniĝis en Parizo. == La Termidora kontraŭrevolucio == Robespierre estis iĝanta la plej influa politikisto. Tamen, kaj baraktante kontraŭ la aliaj partioj kaj reirigante la plej entuziasmajn Teroristojn, li malamikiĝis kun multaj homoj. De junio liaj oponantoj komencis murmuri, ke li volas alpreni la povon. La 9-an de ''thermidor'' de la jaro 2 (27-an de julio 1794), la Asembleo akuzis kaj arestis lin, kaj li estis gilotinita la postan tagon kun siaj precipaj partianoj. La Konvencio revokis la Ĝirondanajn deputitojn kaj finis la Teroron. La nova Konstitucio de la Jaro 3 efektiviĝis la 4-an de ''vendémiaire'' (26-an de septembro) kaj fondis novan regnon, la Direktoraron. == La Direktoraro == En la [[Direktoraro (Franca Revolucio)|Direktoraro]] (''Directoire'' [[1795]] - [[1799]]), la leĝofara povo apartenis al duĉambra asembleo kaj la plenuma povo estis kvinhoma direktoraro elektita de tiu asembleo. La moderaj respublikistoj tenadis povon, eĉ per neregulaj rimedoj: en 1797 ili organizis puĉon kontraŭ la reĝistoj, kiuj estis venkintaj en la baloto de tiu jaro, kaj en 1798, post baloto favora al la Jakobenoj, la konsilistaroj rajtigis sin elekti la deputitojn en duono de la distriktoj. Ekonomiaj krizoj ankaŭ helpis malfidigi la francojn al la regno. Sed la franca armeo en Italio, komandata de la juna generalo Napoléon Bonaparte, devigis Aŭstrion subskribi pacon en 1797. Inter 1797 kaj 1799 preskaŭ la tuta itala duoninsulo estis ŝanĝita en [[Napoleona ŝtato|fratan respublikon]] kun regado kaj institucioj paŭsitaj sur Francio. == La Konsularo == Oni konsideras ke la periodo de la franca revolucio finiĝas kiam [[Napoléon Bonaparte]] faris sian puĉon je la [[9-a de novembro]] [[1799]] (18-a de brumero de la jaro VIII de la [[Franca respublika kalendaro]]). Stariĝis la [[Konsularo (Francio)|Konsularo]], aŭtoritatisma regno direktata de tri konsuloj, el kiuj nur la unua posedis vere povon. Francio transiris en novan periodon de sia historio, pretiĝante [[Unua Imperio (Francio)|fidi sian sorton al imperiestro.]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [http://carleos.epv.uniovi.es/~faustino/heleco/91/h91.html ''La Revolucio kiu (ne) ŝanĝis la mondon''.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171014084027/http://carleos.epv.uniovi.es/~faustino/heleco/91/h91.html |date=2017-10-14 }} [[Heleco]], 2015 {{eo}} * [http://www.outfo.org/literature/pg/etext06/8hfrr10.txt Historio de la Franca Revolucio inter 1789 kaj 1814] {{en}} * [http://www.musee-revolution-francaise.fr paĝoj pri la muzeo de la Franca Revolucio] {{fr}} * [http://www.royet.org/nea1789-1794 notoj kaj arkivoj 1789-1794] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060105172203/http://www.royet.org/nea1789-1794/ |date=2006-01-05 }} {{en}} * [http://chnm.gmu.edu/revolution Libereco-Frateco-Egaleco - la Franca Revolucio] {{en}} * [http://satesperanto.org/spip.php?article776 La Granda Franca Revolucio - espero por poloj -] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210516185635/https://satesperanto.org/spip.php?article776 |date=2021-05-16 }} de [[Zofia Banet-Fornalowa|Zofia BANET-FORNALOWA]], [[Sennacieca Revuo]], 1989 {{eo}} * [http://satesperanto.org/spip.php?article636 Antaŭludo kaj eĥoj pri la Franca Revolucio en Nederlando] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210516174407/https://satesperanto.org/spip.php?article636 |date=2021-05-16 }} de Henk BEIJNE, [[Sennacieca Revuo]], 1989 {{eo}} == Vidu ankaŭ == * [[Pariza Komunumo (1871)]] * [[Milito de Vendée|La vendea milito]] (1793) * [[Rozalia Lubomirska]] * [[Linĉado]] * [[Gilotino]] * [[Revolucio]] * [[1792]], [[Majo 1968]], [[1986]], [[1989]] * [[Historio de Francio]] * [[Senkulotuloj]] * [[Koleruloj]] === Filmoj === * ''[[Orphans of the Storm]]'' {{Projektoj|q=Franca revolucio de 1789}} {{Havenda artikolo|Franca revolucio de 1789}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Franca Revolucio| ]] [[Kategorio:1789]] [[Kategorio:Francaj revoluciaj militoj]] [[Kategorio:Unua Franca Imperio]] [[Kategorio:Revolucioj en la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1780-1789]] [[Kategorio:Ludoviko la 16-a (Francio)]] [[Kategorio:18-a jarcento en Francio]] dgxk00wmjm1vqsixdpu7eo0t8e5xglz 0 51413 9372916 4998081 2026-05-14T19:06:47Z Stefangrotz 91903 kategorio Filozofio de religio 9372916 wikitext text/x-wiki '''Negativa teologio''' estas ankaŭ konata per la nomo "'''Via Negativa'''" ([[Latino|latina]] por "Negativa vojo"). Ĝi estas tipo de [[teologio]] kiu provas priskribi [[Dio]]n nur per deklaroj pri tio, kio oni ''ne'' povas diri pri Dio - oni provas gajni kaj esprimi komprenon pri Dio per priskribo de tio, kio Dio ''ne'' estas, anstataŭ per priskribo de tio, kio Dio ''estas''. Ekzemploj de la tipoj de deklaroj faritaj per negativa teologio estas: * Dio ne estas kreita. * Oni ne povas difini Dion per terminoj de spaco, lokado, aŭ tempo. * Oni ne diru ke Dio estas saĝa, sed ke Dio ne estas malsaĝa. * Oni ne diru ke Dio ekzistas, en la kutima senco de la vorto, sed oni ankaŭ ne diru ke Dio ne ekzistas. Oni nur povas diri ke Dio nek ekzistas kaj nek ne-ekzistas, aŭ ke Dio transpasas ekziston kaj ne-ekziston. * Oni ne diru ke Dio estas unu, sed ke ne estas plureco en Dio. [[Kategorio:Teologio]] [[Kategorio:Filozofio de religio]] p2621f8qmbrmoxzuj2qfsm690t8xn2b 0 52371 9373004 8777502 2026-05-14T23:05:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373004 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Gubernio |lando = Sirio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = {{#invoke:Wikidata|claim|P36|parameter=link}} |regiono-ISO = SY-HA |mapo1 lokumilo = iso |kodo = SY-HA |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |zomo = 6 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }} [[Dosiero:Hasakah.PNG|eta|Hasaka Provinco]] '''Hasaka''' respektive '''Al-Hasaka''' ({{lang-ar|الحسكة}}, latinliterigo laŭ [[Deutsche Morgenländische Gesellschaft|DMG]] ''{{lang|ar-Latn|Muḥafaẓat al-Ḥasaka}}'', [[sirie]] <span lang="syr" style="font-size:1.em;">ܓܨܪܛܐ</span>, {{lang-ku|Hesiça}}) estas unu el la 14 gubernioj de [[Sirio]] kaj situas en la nordoriento de la lando, lime de [[Turkio]] kaj [[Irako]]. La areo ampleksas {{unuo|23334}} kvadratajn kilometrojn. Laŭ la stato de 2008, en la gubernio vivis proksimume {{formatnum:1400000}} loĝantoj. Administra centro estas la samnoma urbo [[al-Hasaka]], sed la laŭ nombro de loĝantoj plej granda urbo estas [[Kamiŝli]]. La loĝantaro konsistas plejparte el [[kurdoj]] kaj el siriaj kristanoj, nomataj [[asirianoj]]. Krom ili ankaŭ ekzistas komunumoj de [[araboj|arabaj]] islamanoj kaj de [[armenoj|armenaj]] kristanoj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-13505.html statistikaj informoj en retejo ''country-data.com''] * [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3580.htm statistikaj informoj en retejo ''state.gov''] * [http://www.gazetteer.de/wg.php?x=1136937924&men=gadm&lng=en&des=gamelan&dat=200&geo=-202&srt=pnan&col=aohdqcfbeimg statistikaj informoj en retejo ''gazetteer.de''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070602184331/http://www.gazetteer.de/wg.php?x=1136937924&men=gadm&lng=en&des=gamelan&dat=200&geo=-202&srt=pnan&col=aohdqcfbeimg |date=2007-06-02 }} {{Gubernioj de Sirio}} [[Kategorio:Gubernioj de Sirio|Hasaka]] b79mva3sy3fuzcrezdvbdpriv50lrq2 0 52411 9372849 9329406 2026-05-14T15:13:55Z HaleBopp 52251 Aldono de referenco al PIV 9372849 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Verukapro |koloro = pink |dosiero = Lightmatter warthog.jpg |dosiero2=Nolan warthog (Phacochoerus africanus africanus).jpg | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Mamulo]]j ''Mammalia'' |ordo = [[Parhufulo]]j ''Artiodactyla'' |familio = [[Suedoj]] ''Suidae'' |genro = '''Fakoĉero''' ''Phacochoerus'' |specio = '''''P. africanus''''' |statuso = LC |dunomo = ''Phacochoerus africanus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1766) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Distribution_P._africanus.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''verukapro'''<ref>[https://vortaro.net/#verukapro_kd verukapro] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.</ref> aŭ '''fakoĉero'''<ref>[https://vortaro.net/#fakoĉero_kd fakoĉero] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.</ref> (''Phacochoerus'') estas [[genro (biologio)|genro]] de [[remaĉulo]]j, membro de la familio de [[suedoj]], al kiu ankaŭ apartenas la [[apro]], vivanta en [[Afriko]]. Al tiu genro apartenas du specioj: ''Phacochoerus africanus'' kaj ''Phacochoerus aethiopicus'' == Aspekto == [[Dosiero:Profil 8.jpg|eta|maldekstra|Kranio]] La verukapro similas je ekrigardo al [[apro]], sed ĝi havas 6 parojn da verukoj sur la kapo kaj duonrond-formajn, ĝis 60&nbsp;cm longajn, kurbajn dentegojn. La verukoj estas nur haŭtaj ŝvelaĵoj ekzistintaj jam en la embria formo. La plenkreskaj virbestoj povas havi grandajn verukojn. La mallonga kolo portas haŭtlobon. Ĝia kutime griza felo estas maldika, havas nukan kaj dorsan kolhararon, kiu stariĝas ĉe danĝero. Ĝi havas ankaŭ [[kvasto|kvastan]] [[vosto]]n, kiu stariĝas dum fuĝo aŭ atako. La plenkreskaj inbestoj pezas maks. 70&nbsp;kg, virbestoj ĉ. 100&nbsp;kg. La [[postkolo|postkola alto]] estas 65&nbsp;cm. == Vivmaniero == Verukaproj vivas grupe, aktivas dumtage – tagmeze ripozas en ombro – kaj nokte kaŝas sin ĉe rokaj fendaĵoj, malnovaj termitejoj kaj prefere en kavernoj de [[terporkido]]j ''(Orycteropus)'', kiuj nokte aktivas. Ili uzas ankaŭ la kavernojn de [[histriko]]j aŭ kelkfoje mem fosas unu. Ilia ĉefa malamiko estas la [[leono]]. La verukaprino naskas ĝenerale 4 idojn en kaverno de terporkido. == Specia stato == Novaj esploroj supozigas, ke ekzistas du diversaj vivantaj specioj: *''Phacochoerus aethiopicus'', dezerta verukapro. *(''Phacochoerus aethiopicus aethiopicus'', formortis.) *''Phacochoerus aethiopicus delamerei'', savana verukapro ([[Somalio]] kaj nordorienta [[Kenjo]]). == Disvastiĝo kaj subspecioj== La verukapro disvastiĝis en tuta Afriko, sude de la [[Saharo]]. Ĝi havas 4 [[subspecio]]jn, el kiuj nur unu estas endanĝerigita, la t.n. eritrea verukapro (''Phacochoerus africanus aeliani''). == Bildaro == <gallery> Warthog at Breakfast (30879889028).jpg Phacochoerus.africanus-02-ZOO.Dvur.Kralove.jpg Common warthogs (Phacochoerus africanus sundevallii) suckling.jpg Facoceros comunes (Phacochoerus africanus), parque nacional de Chobe, Botsuana, 2018-07-28, DD 13.jpg Warthog Uganda.JPG Warthogs (Phacochoerus africanus) male.jpg Warthog2.jpg </gallery>{{Projektoj|ReVo=fakocx}} ==Referencoj== {{Referencoj}} [[Kategorio:Suedoj]] [[Kategorio:Afrotropisa faŭno]] 1euo6eolakefu1zr3cznh22rmgy64nv 0 52476 9373119 8908883 2026-05-15T06:44:53Z Sj1mor 12103 9373119 wikitext text/x-wiki {{informkesto sciencisto}} '''Hermann Julius OBERTH''' [hEaman Obeat], naskiĝis je la {{dato|25|junio|1894}} en [[Sibiu]], mortis je la {{dato|28|decembro|1989}} en [[Nurenbergo]], estis saksa-germana fizikisto kaj kosmo-vetura pioniro de germana etno. Laŭ propra diro li entuziasmiĝis pri kosmonaŭtiko pro la noveloj de [[Jules Verne]] kiam li [[Monta lernejo (Sighișoara)|gimnazianis en Sighișoara]]. Jam en [[1917]] li desegnis raketon propulsitan per alkoholo kaj oksigeno; en [[1923]] li priskribis la precipajn elementojn de fluid-brulaĵaj raketoj. Liaj verkoj influis interalie [[Wernher von Braun]], kun kiu li poste kunlaboris. Dum la [[dua mondmilito]] li laboris en la germana armea eksperimentejo en [[Peenemünde]], interalie pri la defend-batalilo "V2". Post la milito lia familio iris al ''Feucht'' en suda Germanio; li mem de [[1948]] laboris en [[Svislando]]. Poste li iris al [[Italio]] kaj [[Usono]], kie li laboris inter [[1954]] kaj 1956, kaj poste en [[1960]]. Dum la [[1960-aj jaroj]] li estis membro de la Naci-Demokratia partio de Germanio (NPD; dekstrema). Kratero sur [[Luno]] estas nomita laŭ Oberth. En la film-novela serio ''Star Trek 3'' klaso da kosmoŝipoj portas lian nomon. == Vidu ankaŭ == *[[9253 Oberth]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Oberth, Hermann}} [[Kategorio:Transilvaniaj saksaj sciencistoj]] [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj fizikistoj]] [[Kategorio:Germanaj eseistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj luteranoj]] [[Kategorio:Germanoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Germanoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Membroj de la Rumana Akademio]] m921gjeg3ar1g0751k5wvimiwzusu2y 0 54075 9372892 8524753 2026-05-14T18:28:33Z ~2026-29111-87 256896 /* Vivo */ 9372892 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dato de naskiĝo = ĉirkaŭ [[-99|99 a.Kr.]] | dato de morto = ĉirkaŭ [[-55|55 a.Kr.]] | notindaj verkoj = ''[[De Rerum Natura]]'' }} '''Titus Lucretius Carus''', nomita '''Lukrecio''', (naskiĝis ĉirkaŭ [[-99]], mortis ĉirkaŭ [[-55]]) estis romia [[poeto]] kaj [[filozofo]]. == Vivo Esquire == Pri la vivo de Lukrecio ne multo estas konata. Li naskiĝis [[-96]]/[[-95]], kaj laŭ onidiroj li freneziĝis pro amiga drogtrinkaĵo kaj sinmortigis ĉirkaŭ [[-55]]. Des pli emfazinde estas la atingaĵo de la aŭtoro, ĉar dum "klaraj momentoj" de sia ĉefe depresiva malsano li sukcesis verki sian imponan poemegon. == Filozofio == [[Dosiero:T. Lucretii Cari De rerum natura.tif|eta|''De rerum natura'', 1570]] Lukrecio, unu el la plej elstaraj romiaj filozofoj, estis ano de [[atomismo]]. Li apogis sin ĉefe sur la instruo de la [[helena Kulturo|helena]] filozofo [[Epikuro]], lia direkta instruisto supozeble estis [[Filodemo]]. Lukrecio estis konvinkita, ke la [[animo]] estas mortema (por tiu konvinko li sumigis 28 (!) pruvojn) kaj ke estas neeble, ke dioj enmiksiĝas en la vivon de la homoj. La celo de la filozofio de Lukrecio estis, ke la homoj akiru emocian trankvilon kaj seneksciton kaj forigu timon pri la morto kaj pri la dioj. Kontraste al Epikuro Lukrecio interesiĝas por la sociaj okazaĵoj de sia epoko, kondamnas la etikan degeneron de la nobelularo, akuzas la terurojn de la milito. Al Lukrecio sin rilatis speciale la [[materiismo|materiismaj]] filozofoj de pli postaj epokoj, ekzemple en la [[17a jarcento]] kaj en la [[marksismo|marksisma]] [[socialismo]]. == Literaturhistoria signifo == Lukrecio kaj [[Cicerono]] estis pioniroj de ''filozofia verkado'' en latina lingvo. Pro tio ili ofte devis formi taŭgan latinlingvan terminaron kaj penis iĝi sendependaj de la [[helena literaturo|helenaj]] lingvo kaj literaturo. Esenca diferenco rilate al Cicerono estas, ke Lukrecio elektis la formon de [[didaktika epopeo]] (en [[heksametro]]j). Ankaŭ por tiu kategorio de la [[klasika literaturo|latina literaturo]] Lukrecio meritas la nomon de pioniro. Sub tiuj premisoj kompreneblas, ke la versoj de Lukrecio ne atingas la elegantecon de pli postaj latina heksametra poezio (speciale tiu de [[Vergilio]] kaj [[Ovidio]]). Kiel [[Epikurismo|Epikurano]] Lukrecio restis for de la aktuala politiko de sia vivtempo. Laŭ multaj opinioj estas ja la "risko de lia poezio", ke li provis publikigi la doktrinon de Epikuro, kaj speciale lian [[fiziko]]n, en formo de poemo (vd. supre), kvankam Epikuro mem diris, ke Epikurano ne verku poeziaĵojn – sed tiu eldiro eble pli rilatis al la ''enhavo'' de mitoj (''fabulae'') kaj ne tiom al la formo de poemo ĝenerale. Ĉar Lukrecio do diskonigis "veraĵon", doktrinon, finfine fakte (epikurisman) gracpromeson, li riskis fari tion, spite de la eldiro de sia majstro, en formo de poemo. Pli fruaj eksperimentoj en la latina literaturo pri filozofa poezifarado pli malpli fiaskis, ĉefe pro problemoj estetikaj kaj stilaj (komp. Cic. Ac. II,5,6 kaj Tusc. I,6; II,7 kaj IV,6f.). La poemo ''[[De Rerum Natura]]'' (laŭvorte "Pri la Naturo de la Aferoj" aŭ "pri la vera eco de la estaĵoj") estis denove redaktita de Cicerono mem kaj publikigita post la morto de Lukrecio (laŭ informo de [[Hieronimo]]). ''De Rerum Natura'' ampleksas ses librojn kaj prezentas la [[fiziko]]n, la [[psikologio]]n kaj la kulturan teorion de [[Epikuro]]. La [[etiko]] nur estas flanke traktata. La ses libroj disdividiĝas en tri grupojn: I kaj II: pri atomoj; III kaj IV: pri animo kaj menso ("anima", "animus"); V kaj VI: pri la mondo kaj ĝiaj fenomenoj. Kiel fonton probable Lukrecio uzis la verkojn de Epikuro mem, kiuj nuntempe nur parte estas pluekzistantaj. Lukrecio volas esti instruisto, kaj tio kiel konfesanta adepto de Epikuro (komp. la "eksterajn proemiojn" [enkondukojn de la libroduoj] kun iliaj himnoj pri Epikuro); celo (pri tio komp. [[Arthur Schopenhauer]]) estas la "liberigo de la homo" for de la religio, ĝuste per "ekkono". En ĥaosa epoko Lukrecio volas protekti kaj fortigi la homojn kontraŭ ĝenerala sensensiĝo kaj senvaloriĝo, emfazante la naturan perspektivon de pereo de ĉiuj objektoj – ankaŭ la "diaj". La verko de Lukrecio iĝis populara kaj multaj el liaj [[verso]]j fariĝis [[proverbo]]j en [[latinidaj lingvoj]]. == Verko == * ''De Rerum Natura'' (''"Pri la Naturo"'' aŭ ''"pri la vera eco de la estaĵoj"''), entute ses libroj. La verko estas ''instrua poemo'' - aliaj prefere nomas ĝin [[didaktika epopeo]] == Esperante == * Pluraj fragmentoj en [[Tutmonda Sonoro]] de [[Kálmán Kalocsay]], 1a volumo, paĝoj 156-162. * Ankaŭ en [[Antologio Latina]] de [[Gerrit Berveling]], 1a volumo, paĝoj 204-223. == Vidu ankaŭ == * [[6240 Lucretius Carus]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://plato.stanford.edu/entries/lucretius * http://lib.ru/POEEAST/LUKRECIJ * [http://www.thelatinlibrary.com/luc.html latina teksto de "De Rerum Natura"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050831101340/http://www.thelatinlibrary.com/luc.html |date=2005-08-31 }} * [http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/gutbook/lookup?num=785 Angla traduko en la kadro de "Project Gutenberg"] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 1-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en la 1-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Romiaj filozofoj]] [[Kategorio:Klasikaj humanistoj]] [[Kategorio:Epopeaj poetoj]] [[Kategorio:Kritikistoj de religio]] [[Kategorio:Epikurismaj filozofoj]] [[Kategorio:Ateismaj filozofoj]] [[Kategorio:Romiaj poetoj]] bf6ipc49waeyxxnhzygkg0q0xkv68xb 0 55457 9372968 9140416 2026-05-14T20:28:19Z Arbarulo 135469 anstataŭigas kontraŭrajtan kaj senreferencan tekston per traduko el la angla en:Special:Permalink/1354125755 9372968 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Jelly_Monterey.jpg|eta|''Chrysaora quinquecirrha'']] '''Meduzo''' estas ĝeleca vivofazo de iuj membroj de la [[subfilumo]] ''[[Medusozoa]]'', kiu konsistigas grandan parton de la [[filumo]] ''[[Cnidaria]]''. Ili plejparte estas naĝantaj {{Ill|lingvo=d|trad=Q1230015|eo=maraj organismoj|teksto=marbestoj}} kvankam iuj kroĉiĝas al la fundo per tigo anstataŭ [[Moviĝa organismo|moviĝi]]. Ili konsistas el ombrelforma korpo el [[mezogleo]] kaj aro da postflosantaj [[tentaklo]]j malsupre. Per pulsaj kuntiriĝoj la korpo utilas por [[movkapablo|moviĝo]] tra la akvo. La tentakloj estas armitaj per [[knido (ĉelo)|pikĉeloj]] por kaptado de predoj kaj defendado kontraŭ predantoj. Meduzoj havas malsimplan [[vivciklo (biologio)|vivociklon]]. La meduzo normale estas la seksa fazo kaj produktas [[planulo|planulajn]] larvojn. Ĉi tiuj disiras kaj fariĝas senmovaj polipoj, kiuj povas nesekse burĝoni. Meduzoj troviĝas tra la tuta mondo de la akvosupro ĝis la profunda maro. La "veraj meduzoj" (''{{Ill|lingvo=d|trad=Q272388|eo=Scyphozoa}}'') estas ekskluzive [[mara habitato|maraj]], sed iuj similaspektaj [[hidrozoo]]j vivas en [[nesala akvo]]. Grandaj, ofte brilkoloraj meduzoj oftas en tutmondaj marbordaj zonoj. La plej multaj meduzoj estas rapidekreskaj kaj maturiĝas en kelkaj monatoj, reproduktiĝas, kaj baldaŭ mortas, sed la polipo povas vivi multe pli longe kroĉita al la marfundo. Meduzoj ekzistas de antaŭ almenaŭ 500 milionoj da jaroj,<ref>{{Cite web|title=Fossil Record Reveals Elusive Jellyfish More Than 500 Million Years Old|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2007/10/071030211210.htm|access-date=2023-02-10|website=ScienceDaily|language=en}}</ref> kaj eble pli ol 700 milionoj da jaroj, do estas la plej malnovaj plurorganaj bestoj.<ref name=angier2dec>{{cite news |last=Angier |first=Natalie |title=So Much More Than Plasma and Poison |url=https://www.nytimes.com/2011/06/07/science/07jellyfish.html?_r=1 |access-date=2 December 2011 |newspaper=[[The New York Times]] |date=6-a de junio 2011|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518014510/http://www.nytimes.com/2011/06/07/science/07jellyfish.html?_r=1 |archive-date=18-a de majo 2013}}</ref> Meduzoj [[meduzoj kiel manĝaĵo|manĝiĝas de homoj]] en iuj kulturoj. En iuj aziaj landoj ili taksiĝas frandaĵoj, specife la [[ordo (biologio)|ordo]] ''[[Rhizostomeae]]'', kiujn oni premas kaj salas por forigi troan akvon. Aŭstraliaj esploristoj priskribis ilin kiel "perfektan nutraĵon", daŭripovan kaj proteinriĉan sed kun relative malalta [[nutraĵa energio]].<ref name=asfood>{{Cite web |title=Why jellyfish could be a 'perfect food' |author=Isabelle Rodd |website=BBC News |date=20 October 2020 |url= https://www.bbc.co.uk/news/av/world-australia-54534747|access-date=7-a de majo 2023}}</ref> Meduzoj uziĝas en [[ĉelbiologio|ĉelbiologia]] kaj [[molekula biologio|molekulbiologia]] esplorado, precipe la [[verda fluoreska proteino]], kiun iuj specioj uzas por [[biologia luminesko]]. Ĝin oni adaptis en fluoreskan {{n|raporta geno}} pri [[Enigo (genetiko)|enigitaj]] genoj kaj grande efikis al [[fluoreska mikroskopo|fluoreska mikroskopado]]. Meduzaj pikĉeloj povas vundi homojn. Miloj da naĝantaj homoj pikiĝas ĉiujare, kun damaĝoj de malgrava malkomforto ĝis grava vundo aŭ morto. En favoraj kondiĉoj meduzoj povas formi egajn meduzarojn, kiuj povas plenigi kaj damaĝi fiŝretojn, kaj foje ŝtopas la malvarmigajn sistemojn de elektrejoj kaj [[sensaligo|sensaligejoj]], kiuj ĉerpas akvon el la maro. [[Dosiero:Tiny Jelly.jpg|eta|Eta meduzo, tipe radia besto.]] == Taksonoj == * La '''leonharara meduzo''' (''Cyanea capillata''), konata ankaŭ kiel '''giganta meduzo''' aŭ pli simple [[hararmeduzo]], estas la plej granda konata specio de meduzo. * Genro [[Velelo]] aŭ ''Velella'', kaj la tipa specio estas ''Velella velella''. * [[Kubozoo]] == Ekologio == === Dieto === Kiel la plej multaj aliaj kniduloj, meduzoj estas karnvoraj,<ref name="Brusca296">{{cite book | last=Brusca | first=Richard | title=Invertebrates | publisher=Sinauer Associates | year=2016 | isbn=978-1-60535-375-3 | page=296}}</ref> nutrante sin per planktono, krustacoj, fiŝetoj, fiŝidoj kaj fiŝaj ovoj, kaj aliaj meduzoj, enkorpigante nutraĵon kaj elkorpigante nedigestitaĵojn tra la buŝo. Ili "ĉasas" malaktive lasante la tentaklojn drivi, aŭ profundiĝas tra la akvo kun la tentakloj disetenditaj. La tentakloj havas pikĉelojn por paralizi aŭ mortigi la [[predado|predojn]], kaj povas poste fleksiĝis por venigi ilin ĝis la buŝo.<ref name=Ruppert>{{cite book |title=Invertebrate Zoology, 7th edition |last1=Ruppert |first1=Edward E. |last2=Fox |first2=Richard, S. |last3=Barnes |first3=Robert D. |year=2004 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-81-315-0104-7 |pages=148–174 }}</ref> Ilia maniero naĝi helpas la kaptadon de predoj, ĉar kiam la korpo etendiĝas, ĝi alsuĉas akvon, kio venigas eventualajn predojn en la atingeblan proksimon de la tentakloj.<ref>{{cite web |url=http://www.nbcnews.com/id/44523885/ns/world_news-world_environment/t/bigger-jellyfish-are-inheriting-ocean-study-finds/#.U7MlOmeKCcw |title=Bigger jellyfish inheriting the ocean, study finds |website=msnbc.com |access-date=3-a de decembro 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714121949/http://www.nbcnews.com/id/44523885/ns/world_news-world_environment/t/bigger-jellyfish-are-inheriting-ocean-study-finds/#.U7MlOmeKCcw |archive-date=14-a de julio 2014|date=2011-09-15 }}</ref> Iuj meduzoj, kiel ''[[Aglaura hemistoma]]'', estas ĉionmanĝantoj, ĉar ili nutras sin per mikroplanktono, kiu konsistas el miksaĵo de [[zooplanktono]] kaj [[fitoplanktono]] (microskopaj plantecaj organismoj) kiel [[dinoflagelatoj]].<ref>{{cite web |last1=Davies |first1=C.H. |last2=Slotwinski |first2=A.S. |title=Australian Marine Zooplankton-Jellyfish, Cladocerans |url=http://www.imas.utas.edu.au/__data/assets/pdf_file/0017/401264/AustralianZooplanktonGuide_JellyfishCladocerans.pdf |publisher=Institute for Marine and Antarctic Studies, University of Tasmania |access-date=12-a de oktobro 2018}}</ref> Aliaj mastras [[mutualismo|mutualismajn]] algojn ([[zooksantelo]]jn) en sia histo;<ref name=Ruppert /> tipa estas ''[[Mastigias papua]]'', kiu nutras sin parte per la produktoj de [[fotosintezo]] kaj parte de kaptita zooplanktono.<ref>{{cite journal |title=Variegated mesocosms as alternatives to shore-based planktonkreisels: notes on the husbandry of jellyfish from marine lakes |journal=Journal of Plankton Research |first=Michael N. |last=Dawson |volume=22 |issue=9 |pages=1673–1682 |year=2000 |doi=10.1093/plankt/22.9.1673|doi-access=free }}</ref><ref name="Dawson2001">{{cite journal |url=https://books.google.com/books?id=iQSTgX1UkdUC&pg=PA131 |title=Jellyfish swarms, tourists, and the Christ-child |journal=[[Hydrobiologia]] |publisher=Springer |first1=Mike N. |last1=Dawson |first2=Laura E. |last2=Martin |last3=Lolita K |first3=Lolita K. |last4=Penland |volume=451 |pages=131–144 |date=majo 2001 |issue=1–3 |isbn=978-0-7923-6964-6 |doi=10.1023/A:1011868925383|bibcode=2001HyBio.451..131D |s2cid=1679552 }}</ref> Ankaŭ ''[[Cassiopea]]'' simbiozas kun [[mikroalgoj]] kaj kaptas bestetojn por suplementi sian dieton. Ĝi faras tion liberigante buletojn de vivantaj ĉeloj kaj [[mezogleo]], kiuj movas sin tra la akvo per cilioj kaj paralizas predojn per cilioj. La buletoj ŝajne ankaŭ havas digestan kapablon.<ref>{{cite web |url=https://www.discovermagazine.com/planet-earth/venomous-snot-helps-these-jellyfish-sting-without-their-tentacles |title=Venomous Snot Helps These Jellyfish Sting Without Their Tentacles |author=Nemo, Leslie |date=13 February 2020 |work=Discover |access-date=11 July 2021}}</ref> === Predantoj === Inter la plej oftaj kaj gravaj predantoj de meduzoj estas aliaj meduzoj. Maranemonoj povas kapti meduzojn, kiuj drivas en kapteblan proksimon. Inter la aliaj predantoj estas [[tinuso]]j, ŝarkoj, [[spadfiŝo]]j, martestudoj kaj pingvenoj.<ref>{{cite news | last=Yin | first=Steph | date=29-a de septembro 2017 | title=Who's Eating Jellyfish? Penguins, That's Who | url=https://www.nytimes.com/2017/09/29/science/penguins-eating-jellyfish.html | newspaper=[[The New York Times]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20171001051212/https://www.nytimes.com/2017/09/29/science/penguins-eating-jellyfish.html | archive-date=1-a de oktobro 2017 | access-date=4-a de oktobro 2017 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Thiebot |first1=Jean-Baptiste |last2=Arnould |first2=John P. Y. |last3=Gómez-Laich |first3=Agustina |last4=Ito |first4=Kentaro |last5=Kato |first5=Akiko |last6=Mattern |first6=Thomas |last7=Mitamura |first7=Hiromichi |last8=Noda |first8=Takuji |last9=Poupart |first9=Timothée |last10=Quintana |first10=Flavio |last11=Raclot |first11=Thierry |last12=Ropert-Coudert |first12=Yan |last13=Sala |first13=Juan E |last14=Seddon |first14=Philip J. |last15=Sutton |first15=Grace J. |last16=Yoda |first16=Ken |last17=Takahashi |first17=Akinori |display-authors=3|s2cid=90152409 |title=Jellyfish and other gelata as food for four penguin species – insights from predator-borne videos |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |year=2017 |doi=10.1002/fee.1529 |volume=15 |issue=8 |pages=437–441|bibcode=2017FrEE...15..437T |hdl=11336/38026 |hdl-access=free }}</ref> Meduzoj surstrandigitaj de la ondoj konsumiĝas de vulpoj, aliaj teraj mamuloj kaj birdoj.<ref>{{cite book |author=Gershwin, Lisa-Ann |title=Jellyfish: A Natural History |url=https://books.google.com/books?id=PVRFDwAAQBAJ&pg=PA140 |year=2016 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-28767-6 |page=140}}</ref> Ĝenerale, tamen, malmultaj bestoj manĝas meduzojn; oni povas pli-malpli konsideri ilin [[pintopredanto]]j en la manĝoĉeno. Se meduzoj ekdominis ekosistemon, ekzemple pro fiŝkaptado, kiu mortigis la predantojn de meduzaj larvoj, povas ne esti videbla maniero reestigi la antaŭan ekvilibron; ili mem nutras sin per fiŝaj ovoj kaj fiŝidoj kaj konkuras pri nutraĵo kun fiŝoj, malebligante ke la fiŝaj populacioj regrandiĝu.<ref>{{cite book |author=Gershwin, Lisa-Ann |title=Stung!: On Jellyfish Blooms and the Future of the Ocean |url={{google books |plainurl=y |id=4jEJKlpSVf8C|page=274}} |year=2013 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-02010-5 |pages=274–|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806072537/https://books.google.com/books?id=4jEJKlpSVf8C&pg=PA274 |archive-date=6-a de aŭgusto 2016}}</ref> === Simbiozo === Iuj fiŝetoj estas imunaj al meduzaj pikoj kaj vivas inter iliaj tentakloj, servante kiel logaĵo en fiŝkaptilo; ili estas sekuraj de predantoj kaj kunmanĝas la fiŝojn, kiujn la meduzo kaptas.<ref>{{cite web |url=http://tolweb.org/treehouses/?treehouse_id=4296 |title=The jellyfish |author=colugo7 |year=2006 |website=Tree of Life Web Project |access-date=7-a de junio 2018 |archive-date=12-a de junio 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140910/http://tolweb.org/treehouses/?treehouse_id=4296 }}</ref> ''[[Stomolophus meleagris]]'' simbiozas kun dek specioj de fiŝoj kaj kun la krabo ''[[Libinia dubia]]'', kiu vivas en la konkavo de la meduza korpo, kunhavante ĝian nutraĵon kaj manĝetante ĝian histons.<ref>{{cite web |author1=Griffin, DuBose B. |author2=Murphy, Thomas M. |title=Cannonball Jellyfish |publisher=South Carolina Department of Natural Resources |url=http://www.dnr.sc.gov/cwcs/pdf/Cannonballjellyfish.pdf |access-date=7 June 2018 |archive-date=19-a de januaro 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080119191254/https://www.dnr.sc.gov/cwcs/pdf/Cannonballjellyfish.pdf }}</ref> === Meduzofloradoj === [[File:Jellyfish population trends by LME.jpg|thumb|Mapo de la ŝanĝado de la multeco de indiĝenaj kaj neindiĝenaj meduzoj.<ref name="brotz">{{cite journal |journal=Hydrobiologia |title=Increasing jellyfish populations: trends in Large Marine Ecosystems |year=2012 |volume=688 |author1=Brotz, Lucas |author2=Cheung, William W. L. |author3=Kleisner, Kristin |author4=Pakhomov, Evgeny |author5=Pauly, Daniel |display-authors=3|issue=1 |doi=10.1007/s10750-012-1039-7 |pages=3–20|bibcode=2012HyBio.690....3B |doi-access=free }}</ref> <br />La rondoj signifas datumregistrojn; pli grandaj rondoj signifas pli certajn konstatojn.<br /> {{priskribo|#E51A1D|Tre certa pliiĝo}}{{priskribo|#F1A341|Malcerta pliiĝo}} {{priskribo|#4DAF4A|Stabila/variema}}{{priskribo|#377CB5|Malpliiĝo}}{{priskribo|#CCCCCA|Datumoj mankas}}]] Meduzoj formas amasegojn ("floradojn") en iuj kondiĉoj de la mediaj [[marfluo]]j, [[nutraĵo|nutrosubstancoj]], sunlumo, temperaturo, sezono, havebleco de predoj, manko de predantoj kaj koncentriĝo de [[oksigeno]]. La marfluoj kunportas meduzojn, des pli en jaroj kun granda nombro da ili. Meduzoj ankaŭ povas sensi la fluojn kaj naĝi kontraŭflue por kuniĝi.<ref>{{cite news |last1=Gill |first1=Victoria |title=Jellyfish 'can sense ocean currents' |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-30936192 |access-date=26-a de januaro 2015 |agency=BBC News |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150126020804/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-30936192 |archive-date=26-a de januaro 2015}}</ref><ref>{{cite journal | last=Hays | first=Graeme C. | title=Ocean currents and marine life | journal=Current Biology | volume=27 | issue=11 | year=2017 | doi=10.1016/j.cub.2017.01.044 | pages=R470–R473|pmid=28586681| doi-access=free | bibcode=2017CBio...27.R470H | hdl=10536/DRO/DU:30100274 | hdl-access=free }}</ref> Ili pli kapablas vivi en akvo kun multe da nutrosubstancoj kaj malmulte da oksigeno ol siaj konkurantoj, kaj tial povas manĝegi la planktonon. Ili eble profitas ankaŭ pro pli sala akvo, ĉar ĝi enhavas pli da [[jodo]], kiu necesas por ke polipoj iĝu meduzoj. Plivarmiĝo de la maro pro [[klimata ŝanĝo]] povas kontribui al meduzofloradoj, ĉar multaj specioj de meduzoj kapablas vivi en pli varma akvo.<ref>{{cite web |last=Shubin |first=Kristie |access-date =19-a de novembro 2009 |date =10-a de decembro 2008 |title =Anthropogenic Factors Associated with Jellyfish Blooms – Final Draft II |url=http://jrscience.wcp.muohio.edu/fieldcourses08/PapersMarineEcologyArticles/AnthropogenicFactorsAssocA.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100614184618/http://jrscience.wcp.muohio.edu/fieldcourses08/PapersMarineEcologyArticles/AnthropogenicFactorsAssocA.html |publisher= Tropical Field Courses: Western Program: Miami University|archive-date=14-a de junio 2010 }}</ref> Pliiĝo de nutrosubstancoj en agrikultura aŭ urba [[surfaca fluado]], interalie kunmetaĵoj de nitrogeno kaj fosforo, pliigas la kreskon de fitoplanktono, kio kaŭzas [[plantoziĝo]]jn kaj [[algoflorado]]jn. Kiam la fitoplanktono mortas, ĝi povas estigi [[mortozono]]jn, tiel nomatajn pro [[hipoksio (media)|oksigenmanko]]. Tio mortigas fiŝojn kaj aliajn bestojn, sed ne meduzojn,<ref>{{cite web|url=https://oceanservice.noaa.gov/facts/deadzone.html|title=What is a dead zone?|publisher=National Ocean Service|access-date=3-a de oktobro 2018}}</ref> do ĉi tiuj povas flori.<ref>{{cite web|url=http://blogs.discovermagazine.com/notrocketscience/2011/06/06/jellyfish-shift-ocean-food-webs-by-feeding-bacteria-with-mucus-and-excrement/|title=Jellyfish shift ocean food webs by feeding bacteria with mucus and excrement|last1=Yong|first1=Ed|date=6-a de junio 2011|publisher=Discover Magazine|access-date=3-a de oktobro 2018|archive-date=6=a de novembro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106190642/http://blogs.discovermagazine.com/notrocketscience/2011/06/06/jellyfish-shift-ocean-food-webs-by-feeding-bacteria-with-mucus-and-excrement/}}</ref><ref name="WaPost">{{Cite web|title=Jellyfish blooms could be sign of ailing seas|url=http://www.eurocbc.org/page727.html|access-date=2023-02-10|website=www.eurocbc.org}}</ref> Meduzaj populacioj kredeble kreskas tutmonde pro surfaca fluado kaj [[troa fiŝkaptado|homa mortigado]] de iliaj [[predado|naturaj predantoj]].<ref>{{cite journal|last1=Hays|first1=G. C.|last2=Bastian|first2=T.|last3=Doyle|first3=T. K.|last4=Fossette|first4=S.|last5=Gleiss|first5=A. C.|last6=Gravenor|first6=M. B.|last7=Hobson|first7=V. J.|last8=Humphries|first8=N. E.|last9=Lilley|first9=M. K. S.|last10=Pade|first10=N. G.|last11=Sims|first11=D. W.|display-authors=3|year=2011|title=High activity and Lévy searches: jellyfish can search the water column like fish|url=http://www.swan.ac.uk/bs/turtle/reprints/Hays_etal_PRSB_doi_2011.pdf|url-status=live|journal=Proceedings of the Royal Society B|volume=279|issue=1728|pages=465–473|doi=10.1098/rspb.2011.0978|pmc=3234559|pmid=21752825|archive-url=https://web.archive.org/web/20121225074206/http://www.swan.ac.uk/bs/turtle/reprints/Hays_etal_PRSB_doi_2011.pdf|archive-date=25-a de decembro 2012}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Pauly|first1=D.|last2=Christensen|first2=V.|last3=Dalsgaard|first3=J.|last4=Froese|first4=R.|last5=Torres Jr|first5=F.|display-authors=3|year=1998|title=Fishing down marine food webs|url=http://umanitoba.ca/institutes/natural_resources/pdf/pauly_fishing_down_marine_food_webs.pdf|url-status=live|journal=Science|volume=279|issue=5352|pages=860–863|bibcode=1998Sci...279..860P|doi=10.1126/science.279.5352.860|pmid=9452385|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710184954/http://umanitoba.ca/institutes/natural_resources/pdf/pauly_fishing_down_marine_food_webs.pdf|archive-date=10-a de julio 2012}}</ref> Meduzoj estas bone adaptitaj por profiti perturbon de maraj ekosistemoj: ili reproduktiĝas rapide; ili predas multajn speciojn kaj malmultaj predas ilin; kaj ili kaptas predojn pere de tuŝado kaj ne vidado, do ili kaptas efike dum la nokto kaj en malklaraj akvoj.<ref>{{cite journal|last1=Richardson|first1=A. J.|author2-link=Andrew Bakun|last2=Bakun|first2=A.|last3=Hays|first3=G. C.|last4=Gibbons|first4=M. J.|year=2009|title=The jellyfish joyride: causes, consequences and management responses to a more gelatinous future|url=http://www.swan.ac.uk/bs/turtle/reprints/Richardson_et_al_2009_TREE_-_The_Jellyfish_Joyride.pdf|journal=Trends in Ecology & Evolution|volume=24|issue=6|pages=312–322|doi=10.1016/j.tree.2009.01.010|pmid=19324452|bibcode=2009TEcoE..24..312R }}{{Dead link|date=februaro 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Aksnes|first1=D. L.|last2=Nejstgaard|first2=J.|last3=Sædberg|first3=E.|last4=Sørnes|first4=T.|year=2004|title=Optical control of fish and zooplankton populations|journal=Limnology and Oceanography|volume=49|issue=1|pages=233–238|bibcode=2004LimOc..49..233A|doi=10.4319/lo.2004.49.1.0233|doi-access=free}}</ref> Povas esti malfacile ke fiŝa [[populacio]] rekresku en mara ekosistemo post kiam ĝin dominas meduzoj, ĉarla meduzoj nutras sin per planktono, do interalie per [[frajo|fiŝaj ovoj]] kaj [[fiŝido]]j.<ref>{{cite journal|last1=Lynam|first1=C. P.|last2=Gibbons|first2=M. J.|last3=Axelsen|first3=B. E.|last4=Sparks|first4=C. A. J.|last5=Coetzee|first5=J.|last6=Heywood|first6=B. G.|last7=Brierley|first7=A. S.|display-authors=3|year=2006|title=Jellyfish overtake fish in a heavily fished ecosystem|url=https://www.st-andrews.ac.uk/~perg/Lynam_et_al_Current_Biology_16_2006.pdf|url-status=live|journal=Current Biology|volume=16|issue=13|pages=492–493|doi=10.1016/j.cub.2006.06.018|pmid=16824906|s2cid=62793057|archive-url=https://web.archive.org/web/20110323010524/http://www.st-andrews.ac.uk/~perg/Lynam_et_al_Current_Biology_16_2006.pdf|archive-date=23 March 2011|doi-access=free|bibcode=2006CBio...16.R492L }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Pauly|first1=D.|last2=Graham|first2=W.|last3=Libralato|first3=S.|last4=Morissette|first4=L.|last5=Palomares|first5=M. L. D.|display-authors=3|year=2009|title=Jellyfish in ecosystems, online databases, and ecosystem models|url=http://filaman.ifm-geomar.de/home/pages/JellyfishInEcosystems_publication.pdf|journal=Hydrobiologia|volume=616|issue=1 |pages=67–85|doi=10.1007/s10750-008-9583-x|bibcode=2009HyBio.616...67P |s2cid=12415790|archive-url=https://web.archive.org/web/20130712214856/http://www.uamshealth.com/?id=11935&sid=1|archive-date=12 July 2013}}</ref><ref name="WaPost" /> [[File:Aurelia aurita (auge24eu).jpg|thumb|[[Orelmeduzo]]j povas vivi en nordhemisferaj maroj,<ref>{{cite journal |last1=Dawson |first1=M. N. |first2=A. |last2=Sen Gupta |first3=M. H. |last3=England |year=2005 |title=Coupled biophysical global ocean model and molecular genetic analyses identify multiple introductions of cryptogenic species |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|Proc. Natl. Acad. Sci. USA]] |volume=102 |issue=34 |pages=11968–73 |doi=10.1073/pnas.0503811102 |pmid=16103373 |pmc=1189321|bibcode=2005PNAS..10211968D |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last=Dawson |first=M. N. |year=2003 |title=Macro-morphological variation among cryptic species of the moon jellyfish, ''Aurelia'' (Cnidaria: Scyphozoa) |journal=[[Marine Biology (journal)|Marine Biology]] |volume=143 |issue=2 |pages=369–79 |doi=10.1007/s00227-003-1070-3 |bibcode=2003MarBi.143..369D |s2cid=189820003 }}</ref> ekzemple la [[Balta Maro]].<ref name="navandi" /><ref name="haaretz" />]] Kiel oni suspektas ekde la komenco de la jarcento,<ref>{{cite journal |last1=Briand |first1=Frederic |last2=Boero |first2=Ferdinando |title=Gelatinous zooplankton outbreaks - an overview on jellyfish blooms |journal=CIESM Monographs |date=2001 |volume=14 |pages=5–17 |url=https://www.researchgate.net/publication/365366204}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Mills|first1=C. E.|year=2001|title=Jellyfish blooms: are populations increasing globally in response to changing ocean conditions?|url=http://faculty.washington.edu/cemills/jellyblooms2001.pdf|url-status=live|journal=Hydrobiologia|volume=451|issue=1–3 |pages=55–68|doi=10.1023/A:1011888006302|bibcode=2001HyBio.451...55M |s2cid=10927442|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171345/http://faculty.washington.edu/cemills/jellyblooms2001.pdf|archive-date=3 March 2016}}</ref> meduzofloradoj estas plioftiĝantaj. Inter 2013 kaj 2020 la [[Mediteranea Scienca Komisiono]] ĉiusemajne kontroladis la oftecon de multiĝoj de meduzoj en bordaj maroj de Maroko ĝis la Nigra Maro, konstatante relative oftan okazadon dum preskaŭ la tuta jaro, kun pintoj de Marto ĝis Julio kaj ofte ree en la aŭtuno. La floradojn formas diversaj meduzaj specioj en diversaj partoj de la baseno: klare dominas floradoj de ''[[Pelagia noctiluca]]'' kaj ''[[Velella velella]]'' en la okcidenta Mediteraneo, de ''[[Rhizostoma pulmo]]'' kaj ''[[Rhopilema nomadica]]'' en la orienta Mediteraneo, kaj de [[orelmeduzo]]j kaj ''[[Mnemiopsis leidyi]]'' en la Nigra Maro.<ref>{{Cite web|title=CIESM GIS|url=https://www.ciesm.org/gis/JW/build/JellyBlooms.php|access-date=2023-02-10|website=www.ciesm.org}}</ref> Iuj meduzaj populacioj, kiuj klare pliiĝis en la lastaj jardekoj, estas [[invadaj specioj]] freŝe venintaj de aliaj habitatoj: tio okazas ekzemple en la [[Nigra Maro]], [[Kaspia Maro]], [[Balta Maro]], centra kaj orienta [[Mediteraneo]], [[Havajo]], kaj tropikaj kaj subtropikaj partoj de la okcidenta Atlantiko (inklude la {{n|Kariba Maro}}, [[Golfo de Meksiko|Golfon de Meksiko]] kaj Brazilon).<ref name="navandi">{{cite journal |author1=Abed-Navandi, D. |author2=Kikinger, R. |year=2007 |title=First record of the tropical scyphomedusa ''Phyllorhiza punctata'' von Lendenfeld, 1884 (Cnidaria: Rhizostomeae) in the Central Mediterranean Sea |journal=Aquatic Invasions |volume=2 |issue=4 |pages=391–394 |url=http://elnais.ath.hcmr.gr/PDF/Abel_Navanti_Phylorizapunctata.pdf |doi=10.3391/ai.2007.2.4.7 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120917090718/http://elnais.ath.hcmr.gr/PDF/Abel_Navanti_Phylorizapunctata.pdf |archive-date=17-a de septembro 2012|doi-access=free |bibcode=2007AqInv...2..391A }}</ref><ref name="haaretz">{{cite news |url=https://www.haaretz.com/1.5065394 |title=World's Most Invasive Jellyfish Spreading Along Israel Coast |author=Rinat, Zafrir |date=15-a de junio 2009 |newspaper=Haaretz |access-date=13-a de oktobro 2018}}</ref> Meduzofloradoj povas grave efiki al komunuma strukturo. Iuj meduzoj voras zooplanktonon dum aliaj paŝtiĝas je unuavicaj produktantoj.<ref>{{Cite journal|last1=Purcell|first1=J.|last2=Arai|first2=M.|date=2001|title=Interactions of pelagic cnidarians and ctenophores with fish: a review|journal=Hydrobiologia|volume=541|pages=27–44|doi=10.1007/978-94-010-0722-1|isbn=978-94-010-3835-5|s2cid=27615539|editor1-last=Purcell|editor1-first=J. E|editor2-last=Graham|editor2-first=W. M|editor3-last=Dumont|editor3-first=H. J}}</ref> Malpliiĝoj de zooplanktono kaj [[fiŝplanktono]] pro meduzoflorado povas ondi tra la trofaj niveloj. Densegaj meduzaj populacioj povas forkonkuri aliajn predantojn kaj malpliigi pluvivon de fiŝoj.<ref>{{Cite journal|last1=Brodeur|first1=Richard D.|last2=Link|first2=Jason S.|last3=Smith|first3=B.E.|last4=Ford|first4=M.D.|last5=Kobayashi|first5=D.R.|last6=Jones|first6=T.T.|display-authors=3|date=2016|title=Ecological and Economic Consequences of Ignoring Jellyfish: A Plea for Increased Monitoring of Ecosystems|journal=Fisheries|volume=41|issue=11|pages=630–637|doi=10.1080/03632415.2016.1232964|bibcode=2016Fish...41..630B }}</ref> Pliiĝinta paŝtiĝado je unuavicaj produktantoj fare de meduzoj povas interrompi la transiradon de energio al pli altaj trofaj niveloj.<ref>{{Cite journal|last1=Ruzicka|first1=J.J.|last2=Brodeur|first2=R.D.|last3=Emmett|first3=R.L.|last4=Steele|first4=J.H.|last5=Zamon|first5=J.E.|last6=Morgan|first6=C.A.|last7=Thomas|first7=A.C.|last8=Wainwright|first8=T.C.|display-authors=3|date=2012|title=Interannual variability in the Northern California Current food web structure: changes in energy flow pathways and the role of forage fish, euphausiids, and jellyfish|journal=Progress in Oceanography|volume=102|pages=19–41|doi=10.1016/j.pocean.2012.02.002|bibcode=2012PrOce.102...19R}}</ref> Dum floradoj, la meduzoj grave ŝanĝas la haveblecon de nutrosubstancoj medie. Ili bezonas grandan kvanton da haveblaj organikaj nutrosubstancoj en la akvo, kio limigas la haveblecon por aliaj organismoj.<ref name="Pitt-2009">{{Cite journal|last1=Pitt|first1=Kylie|last2=Welsh|first2=David|last3=Condon|first3=Robert|date=januaro 2009|title=Influence of jellyfish blooms on carbon, nitrogen and phosphorus cycling and plankton production|journal=Hydrobiologia|volume=616|issue=1 |pages=133–149|doi=10.1007/s10750-008-9584-9|bibcode=2009HyBio.616..133P |s2cid=22838905}}</ref> Iuj meduzoj simbiozas kun unuĉelaj dinoflagelatoj, pere de kiuj ili enkorpigas neorganikan karbonon, fosforon, kaj nitrogenon, konkurante kontraŭ fitoplanktono.<ref name="Pitt-2009" /> Ilia granda biomaso igas ilin grava fonto de solvita kaj partikla organikaĵo por mikrobaj komunumoj pere de fekado, mukado kaj diseriĝado.<ref name="brotz" /><ref>{{Cite journal|last1=Condon|first1=Robert H.|last2=Duarte|first2=Carlos M.|last3=Pitt|first3=Kylie A.|last4=Robinson|first4=Kelly L.|last5=Lucas|first5=Cathy H.|last6=Sutherland|first6=Kelly R.|last7=Mianzan|first7=Hermes W.|last8=Bogeberg|first8=Molly|last9=Purcell|first9=Jennifer E.|last10=Decker|first10=Mary Beth|last11=Uye|first11=Shin-ichi|display-authors=3|date=2013-01-15|title=Recurrent jellyfish blooms are a consequence of global oscillations|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=110|issue=3|pages=1000–1005|doi=10.1073/pnas.1210920110|pmid=23277544|pmc=3549082|bibcode=2013PNAS..110.1000C|doi-access=free}}</ref> La mikroboj dismetas la organikaĵon en neorganikan amonion kaj fosfaton. Dume, la malgranda havebleco de karbono aliigas la procezon de produktado al spirado, kio estigas oksigenmankajn areojn kaj plejparte maluzebligas la solvitan nitrogenon kaj fosforon por unuavica produktado. Homoj fiŝkaptistoj malŝatas meduzofloradon pro la manko de kapteblaj fiŝoj.<ref>{{Cite journal|last1=Lynam|first1=Christopher P.|last2=Gibbons|first2=Mark J.|last3=Axelsen|first3=Bjørn E.|last4=Sparks|first4=Conrad A. J.|last5=Coetzee|first5=Janet|last6=Heywood|first6=Benjamin G.|last7=Brierley|first7=Andrew S.|display-authors=3|date=2006-07-11|title=Jellyfish overtake fish in a heavily fished ecosystem|journal=Current Biology |volume=16|issue=13|pages=R492–493|doi=10.1016/j.cub.2006.06.018|pmid=16824906|s2cid=62793057|doi-access=free|bibcode=2006CBio...16.R492L }}</ref> Elektrejoj foje malŝaltiĝis pro meduzoj, kiuj ŝtopis la fluadon de akvo por malvarmigado.<ref>{{Cite journal|last1=Masilamani|first1=J|last2=Jesudoss|first2=K|last3=Kanavillil|first3=Nandakumar|last4=Satpathy|first4=K.K.|last5=Nair|first5=K|last6=Azariah|first6=J|display-authors=3|date=2000-09-10|title=Jellyfish ingress: A threat to the smooth operation of coastal power plants|url=https://www.researchgate.net/publication/236844536|journal=Current Science|volume=79|pages=567–569}}</ref> Ili ankaŭ damaĝis turismon pro plioftiĝo de pikoj kaj foje malfermoj de plaĝoj.<ref name="Purcell-2007">{{Cite journal|last1=Purcell|first1=Jennifer E.|last2=Uye|first2=Shin-ichi|last3=Lo|first3=Wen-Tseng|date=2007-11-22|title=Anthropogenic causes of jellyfish blooms and their direct consequences for humans: a review|journal=Marine Ecology Progress Series|volume=350|pages=153–174|doi=10.3354/meps07093|bibcode=2007MEPS..350..153P|doi-access=free}}</ref> Meduzoj estas parto de [[ĝelfalo]]j, t.e. faloj de ĝeleca [[zooplanktono]] al la marfundo, kio havigas nutraĵon al la [[benta zono|fundaj]] organismoj.<ref>{{Cite journal |last1=Sweetman |first1=Andrew K. |last2=Smith |first2=Craig R. |last3=Dale |first3=Trine |last4=Jones |first4=Daniel O. B. |date=2014 |title=Rapid scavenging of jellyfish carcasses reveals the importance of gelatinous material to deep-sea food webs |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=281 |issue=1796 |article-number=20142210 |doi=10.1098/rspb.2014.2210 |pmid=25320167 |pmc=4213659}}</ref> En moderaj kaj subpolusaj regionoj, ĝelfalo kutime sekvas tuj post meduzoflorado.<ref>{{Cite journal |last1=Lebrato |first1=Mario |last2=Pahlow |first2=Markus |last3=Oschlies |first3=Andreas |last4=Pitt |first4=Kylie A. |last5=Jones |first5=Daniel O. B. |last6=Molinero |first6=Juan Carlos |last7=Condon |first7=Robert H. |display-authors=3 |date=2011 |title=Depth attenuation of organic matter export associated with jelly falls |journal=Limnology and Oceanography |volume=56 |issue=5 |pages=1917–1928 |doi=10.4319/lo.2011.56.5.1917 |doi-access=free|url=http://oceanrep.geomar.de/12648/1/1917.pdf |bibcode=2011LimOc..56.1917L |hdl=10072/43275 |s2cid=3693276 |hdl-access=free }}</ref> === Habitato === [[File:Common jellyfish swimming close to shore.jpg|thumb|upright|Ofta scifozoa meduzo vidata proksime al strandoj en neduoninsula Florido]] La plej multaj meduzoj estas marbestoj, kvankam iuj hidrozoaj meduzoj vivas en [[nesala akvo]]. La plej konata dolĉakva ekzemplo estas la [[kosmopolita distribuo (biologio)|tutmonda]] hidrozoa meduzo ''[[Craspedacusta sowerbii]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.nobanis.org/files/factsheets/Craspedacusta_sowerbyi.pdf |title=Invasive Alien Species Fact Sheet: ''Craspedacusta sowerbyi'' |last=Didžiulis |first=Viktoras |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517210230/http://www.nobanis.org/files/factsheets/Craspedacusta_sowerbyi.pdf |publisher=NOBANIS |archive-date=17 May 2014 |url-status=live |access-date=16 June 2016 }}</ref> Iuj meduzaj populacioj enfermiĝis en marbordaj salaj lagoj, ekzemple la [[Lago de Meduzoj]] en Palaŭo.<ref name="Dawson2001" /> Kvankam la plej multaj meduzoj vivas planktone malproksime de la marfundo, iuj specioj asociiĝas kun la fundo dum la plejparto de la vivo kaj povas konsideriĝis kiel [[benta zono|bentaj]]. La "inversaj meduzoj" de la genro ''[[Cassiopea]]'' kutime kuŝas sur la fundo de malprofundaj lagunoj, kie ili foje pulsetas kun la korpa konvekso malsupre. Eĉ kelkaj profundmaraj specioj de ''Hydrozoa'' kaj ''Scyphozoa'' kutime kolektiĝas ĉe la fundo. Ĉiuj ''[[Stauromedusae]]'' troviĝas kroĉitaj al makroalogoj aŭ rokeca aŭ firma materialo sur la fundo.<ref>{{cite journal |last=Mills |first=C. E. |author2=Hirano, Y. M. |title=Stauromedusae |journal=Encyclopedia of Tidepools and Rocky Shores |year=2007 |pages=541–543}}</ref> Iuj specioj havas specifajn adaptojn por la [[tajdo|tajda]] fluo. En [[Provinca Parko Roscoe Bay|Roscoe Bay]], meduzoj rajdas la fluon ĉe malalta tajdo ĝis ili kolizias kun [[sablobenko]] kaj tiam profundiĝas sub la fluon. Ili restas en trankvila akvo ĝis la tajdo altiĝas, kaj tiam malprofundiĝas kaj lasas ke ĝi reportu ilin en la golfon. Ili aktive evitas dolĉan akvon de fandita monta neĝo, malsupriĝante ĝis ili trovas sufiĉe da salo.<ref name=angier2dec /> === Parazitoj === Meduzoj estas [[mastro (biologio)|mastroj]] de tre diversaj parazitoj. Ili estas mezaj mastroj de internaparazitaj [[helmintoj]], kiuj transiras al fiŝa fina mastro post [[predado]]. Iuj [[digenea]]j [[trematodo]]j, precipe specioj en la familio ''[[Lepocreadiidae]]'', uzas meduzojn kiel duan mezan mastron. Fiŝoj infektiĝas de la trematodoj kiam ili manĝas infektitan meduzon.<ref>{{cite journal|last1=Kondo |first1=Yusuke |last2=Ohtsuka |first2=Susumu |last3=Hirabayashi |first3=Takeshi |last4=Okada |first4=Shoma |last5=Ogawa |first5=Nanako O. |last6=Ohkouchi |first6=Naohiko |last7=Shimazu |first7=Takeshi |last8=Nishikawa |first8=Jun |display-authors=3|title=Seasonal changes in infection with trematode species utilizing jellyfish as hosts: evidence of transmission to definitive host fish via medusivory |journal=Parasite |volume=23 |year=2016 |page=16 |doi=10.1051/parasite/2016016 |url=https://www.parasite-journal.org/articles/parasite/full_html/2016/01/parasite150043/parasite150043.html|pmid=27055563 |pmc=4824873 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171104045257/https://www.parasite-journal.org/articles/parasite/full_html/2016/01/parasite150043/parasite150043.html |archive-date=4 November 2017 }}</ref><ref>{{cite web |author=Leung, Tommy |url=http://dailyparasite.blogspot.fr/2016/05/opechona-olssoni.html |title=''Opechona olssoni'' |publisher=Blog: Parasite of the Day |date=26 May 2016|access-date=1 June 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160630161725/http://dailyparasite.blogspot.fr/2016/05/opechona-olssoni.html |archive-date=30-a de junio 2016}}</ref> == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Biologio|Zoologio}} * [[Hidrozoo]] * [[Kubozoo]] * [[Orelmeduzo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|commonscat=Scyphozoa|ReVo=meduz}} [[Kategorio:Disvolviĝ-biologio]] [[Kategorio:Meduzoj|Meduzoj]] 39vza6thi3pafv3y8nncov0zc4cgzta 9372971 9372968 2026-05-14T20:42:33Z Arbarulo 135469 9372971 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Jelly_Monterey.jpg|eta|''Chrysaora quinquecirrha'']] '''Meduzo''' estas ĝeleca vivofazo de iuj membroj de la [[subfilumo]] ''[[Medusozoa]]'', kiu konsistigas grandan parton de la [[filumo]] ''[[Cnidaria]]''. Ili plejparte estas naĝantaj {{Ill|lingvo=d|trad=Q1230015|eo=maraj organismoj|teksto=marbestoj}} kvankam iuj kroĉiĝas al la fundo per tigo kaj ne estas [[Moviĝa organismo|moviĝaj]]. Ili konsistas el ombrelforma korpo el [[mezogleo]] kaj aro da postflosantaj [[tentaklo]]j malsupre. Per pulsaj kuntiriĝoj la korpo utilas por [[movkapablo|moviĝo]] tra la akvo. La tentakloj estas armitaj per [[knido (ĉelo)|pikĉeloj]] por kaptado de predoj kaj defendado kontraŭ predantoj. Meduzoj havas malsimplan [[vivciklo (biologio)|vivociklon]]. La meduzo normale estas la seksa fazo kaj produktas [[planulo|planulajn]] larvojn. Ĉi tiuj disiras kaj fariĝas senmovaj polipoj, kiuj povas nesekse burĝoni. Meduzoj troviĝas tra la tuta mondo de la akvosupro ĝis la profunda maro. La "veraj meduzoj" (''{{Ill|lingvo=d|trad=Q272388|eo=Scyphozoa}}'') estas ekskluzive [[mara habitato|maraj]], sed iuj similaspektaj [[hidrozoo]]j vivas en [[nesala akvo]]. Grandaj, ofte brilkoloraj meduzoj oftas en tutmondaj marbordaj zonoj. La plej multaj meduzoj estas rapidekreskaj kaj maturiĝas en kelkaj monatoj, reproduktiĝas, kaj baldaŭ mortas, sed la polipo povas vivi multe pli longe kroĉita al la marfundo. Meduzoj ekzistas de antaŭ almenaŭ 500 milionoj da jaroj,<ref>{{Cite web|title=Fossil Record Reveals Elusive Jellyfish More Than 500 Million Years Old|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2007/10/071030211210.htm|access-date=2023-02-10|website=ScienceDaily|language=en}}</ref> kaj eble pli ol 700 milionoj da jaroj, do estas la plej malnovaj plurorganaj bestoj.<ref name=angier2dec>{{cite news |last=Angier |first=Natalie |title=So Much More Than Plasma and Poison |url=https://www.nytimes.com/2011/06/07/science/07jellyfish.html?_r=1 |access-date=2 December 2011 |newspaper=[[The New York Times]] |date=6-a de junio 2011|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518014510/http://www.nytimes.com/2011/06/07/science/07jellyfish.html?_r=1 |archive-date=18-a de majo 2013}}</ref> Meduzoj [[meduzoj kiel manĝaĵo|manĝiĝas de homoj]] en iuj kulturoj. En iuj aziaj landoj ili taksiĝas frandaĵoj, specife la [[ordo (biologio)|ordo]] ''[[Rhizostomeae]]'', kiujn oni premas kaj salas por forigi troan akvon. Aŭstraliaj esploristoj priskribis ilin kiel "perfektan nutraĵon", daŭripovan kaj proteinriĉan sed kun relative malalta [[nutraĵa energio]].<ref name=asfood>{{Cite web |title=Why jellyfish could be a 'perfect food' |author=Isabelle Rodd |website=BBC News |date=20 October 2020 |url= https://www.bbc.co.uk/news/av/world-australia-54534747|access-date=7-a de majo 2023}}</ref> Meduzoj uziĝas en [[ĉelbiologio|ĉelbiologia]] kaj [[molekula biologio|molekulbiologia]] esplorado, precipe la [[verda fluoreska proteino]], kiun iuj specioj uzas por [[biologia luminesko]]. Ĝin oni adaptis en fluoreskan {{n|raporta geno}} pri [[Enigo (genetiko)|enigitaj]] genoj kaj grande efikis al [[fluoreska mikroskopo|fluoreska mikroskopado]]. Meduzaj pikĉeloj povas vundi homojn. Miloj da naĝantaj homoj pikiĝas ĉiujare, kun damaĝoj de malgrava malkomforto ĝis grava vundo aŭ morto. En favoraj kondiĉoj meduzoj povas formi egajn meduzarojn, kiuj povas plenigi kaj damaĝi fiŝretojn, kaj foje ŝtopas la malvarmigajn sistemojn de elektrejoj kaj [[sensaligo|sensaligejoj]], kiuj ĉerpas akvon el la maro. [[Dosiero:Tiny Jelly.jpg|eta|Eta meduzo, tipe radia besto.]] == Taksonoj == * La '''leonharara meduzo''' (''Cyanea capillata''), konata ankaŭ kiel '''giganta meduzo''' aŭ pli simple [[hararmeduzo]], estas la plej granda konata specio de meduzo. * Genro [[Velelo]] aŭ ''Velella'', kaj la tipa specio estas ''Velella velella''. * [[Kubozoo]] == Ekologio == === Dieto === Kiel la plej multaj aliaj kniduloj, meduzoj estas karnvoraj,<ref name="Brusca296">{{cite book | last=Brusca | first=Richard | title=Invertebrates | publisher=Sinauer Associates | year=2016 | isbn=978-1-60535-375-3 | page=296}}</ref> nutrante sin per planktono, krustacoj, fiŝetoj, fiŝidoj kaj fiŝaj ovoj, kaj aliaj meduzoj, enkorpigante nutraĵon kaj elkorpigante nedigestitaĵojn tra la buŝo. Ili "ĉasas" malaktive lasante la tentaklojn drivi, aŭ profundiĝas tra la akvo kun la tentakloj disetenditaj. La tentakloj havas pikĉelojn por paralizi aŭ mortigi la [[predado|predojn]], kaj povas poste fleksiĝis por venigi ilin ĝis la buŝo.<ref name=Ruppert>{{cite book |title=Invertebrate Zoology, 7th edition |last1=Ruppert |first1=Edward E. |last2=Fox |first2=Richard, S. |last3=Barnes |first3=Robert D. |year=2004 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-81-315-0104-7 |pages=148–174 }}</ref> Ilia maniero naĝi helpas la kaptadon de predoj, ĉar kiam la korpo etendiĝas, ĝi alsuĉas akvon, kio venigas eventualajn predojn en la atingeblan proksimon de la tentakloj.<ref>{{cite web |url=http://www.nbcnews.com/id/44523885/ns/world_news-world_environment/t/bigger-jellyfish-are-inheriting-ocean-study-finds/#.U7MlOmeKCcw |title=Bigger jellyfish inheriting the ocean, study finds |website=msnbc.com |access-date=3-a de decembro 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714121949/http://www.nbcnews.com/id/44523885/ns/world_news-world_environment/t/bigger-jellyfish-are-inheriting-ocean-study-finds/#.U7MlOmeKCcw |archive-date=14-a de julio 2014|date=2011-09-15 }}</ref> Iuj meduzoj, kiel ''[[Aglaura hemistoma]]'', estas ĉionmanĝantoj, ĉar ili nutras sin per mikroplanktono, kiu konsistas el miksaĵo de [[zooplanktono]] kaj [[fitoplanktono]] (microskopaj plantecaj organismoj) kiel [[dinoflagelatoj]].<ref>{{cite web |last1=Davies |first1=C.H. |last2=Slotwinski |first2=A.S. |title=Australian Marine Zooplankton-Jellyfish, Cladocerans |url=http://www.imas.utas.edu.au/__data/assets/pdf_file/0017/401264/AustralianZooplanktonGuide_JellyfishCladocerans.pdf |publisher=Institute for Marine and Antarctic Studies, University of Tasmania |access-date=12-a de oktobro 2018}}</ref> Aliaj mastras [[mutualismo|mutualismajn]] algojn ([[zooksantelo]]jn) en sia histo;<ref name=Ruppert /> tipa estas ''[[Mastigias papua]]'', kiu nutras sin parte per la produktoj de [[fotosintezo]] kaj parte de kaptita zooplanktono.<ref>{{cite journal |title=Variegated mesocosms as alternatives to shore-based planktonkreisels: notes on the husbandry of jellyfish from marine lakes |journal=Journal of Plankton Research |first=Michael N. |last=Dawson |volume=22 |issue=9 |pages=1673–1682 |year=2000 |doi=10.1093/plankt/22.9.1673|doi-access=free }}</ref><ref name="Dawson2001">{{cite journal |url=https://books.google.com/books?id=iQSTgX1UkdUC&pg=PA131 |title=Jellyfish swarms, tourists, and the Christ-child |journal=[[Hydrobiologia]] |publisher=Springer |first1=Mike N. |last1=Dawson |first2=Laura E. |last2=Martin |last3=Lolita K |first3=Lolita K. |last4=Penland |volume=451 |pages=131–144 |date=majo 2001 |issue=1–3 |isbn=978-0-7923-6964-6 |doi=10.1023/A:1011868925383|bibcode=2001HyBio.451..131D |s2cid=1679552 }}</ref> Ankaŭ ''[[Cassiopea]]'' simbiozas kun [[mikroalgoj]] kaj kaptas bestetojn por suplementi sian dieton. Ĝi faras tion liberigante buletojn de vivantaj ĉeloj kaj [[mezogleo]], kiuj movas sin tra la akvo per cilioj kaj paralizas predojn per cilioj. La buletoj ŝajne ankaŭ havas digestan kapablon.<ref>{{cite web |url=https://www.discovermagazine.com/planet-earth/venomous-snot-helps-these-jellyfish-sting-without-their-tentacles |title=Venomous Snot Helps These Jellyfish Sting Without Their Tentacles |author=Nemo, Leslie |date=13 February 2020 |work=Discover |access-date=11 July 2021}}</ref> === Predantoj === Inter la plej oftaj kaj gravaj predantoj de meduzoj estas aliaj meduzoj. Maranemonoj povas kapti meduzojn, kiuj drivas en kapteblan proksimon. Inter la aliaj predantoj estas [[tinuso]]j, ŝarkoj, [[spadfiŝo]]j, martestudoj kaj pingvenoj.<ref>{{cite news | last=Yin | first=Steph | date=29-a de septembro 2017 | title=Who's Eating Jellyfish? Penguins, That's Who | url=https://www.nytimes.com/2017/09/29/science/penguins-eating-jellyfish.html | newspaper=[[The New York Times]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20171001051212/https://www.nytimes.com/2017/09/29/science/penguins-eating-jellyfish.html | archive-date=1-a de oktobro 2017 | access-date=4-a de oktobro 2017 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Thiebot |first1=Jean-Baptiste |last2=Arnould |first2=John P. Y. |last3=Gómez-Laich |first3=Agustina |last4=Ito |first4=Kentaro |last5=Kato |first5=Akiko |last6=Mattern |first6=Thomas |last7=Mitamura |first7=Hiromichi |last8=Noda |first8=Takuji |last9=Poupart |first9=Timothée |last10=Quintana |first10=Flavio |last11=Raclot |first11=Thierry |last12=Ropert-Coudert |first12=Yan |last13=Sala |first13=Juan E |last14=Seddon |first14=Philip J. |last15=Sutton |first15=Grace J. |last16=Yoda |first16=Ken |last17=Takahashi |first17=Akinori |display-authors=3|s2cid=90152409 |title=Jellyfish and other gelata as food for four penguin species – insights from predator-borne videos |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |year=2017 |doi=10.1002/fee.1529 |volume=15 |issue=8 |pages=437–441|bibcode=2017FrEE...15..437T |hdl=11336/38026 |hdl-access=free }}</ref> Meduzoj surstrandigitaj de la ondoj konsumiĝas de vulpoj, aliaj teraj mamuloj kaj birdoj.<ref>{{cite book |author=Gershwin, Lisa-Ann |title=Jellyfish: A Natural History |url=https://books.google.com/books?id=PVRFDwAAQBAJ&pg=PA140 |year=2016 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-28767-6 |page=140}}</ref> Ĝenerale, tamen, malmultaj bestoj manĝas meduzojn; oni povas pli-malpli konsideri ilin [[pintopredanto]]j en la manĝoĉeno. Se meduzoj ekdominis ekosistemon, ekzemple pro fiŝkaptado, kiu mortigis la predantojn de meduzaj larvoj, povas ne esti videbla maniero reestigi la antaŭan ekvilibron; ili mem nutras sin per fiŝaj ovoj kaj fiŝidoj kaj konkuras pri nutraĵo kun fiŝoj, malebligante ke la fiŝaj populacioj regrandiĝu.<ref>{{cite book |author=Gershwin, Lisa-Ann |title=Stung!: On Jellyfish Blooms and the Future of the Ocean |url={{google books |plainurl=y |id=4jEJKlpSVf8C|page=274}} |year=2013 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-02010-5 |pages=274–|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806072537/https://books.google.com/books?id=4jEJKlpSVf8C&pg=PA274 |archive-date=6-a de aŭgusto 2016}}</ref> === Simbiozo === Iuj fiŝetoj estas imunaj al meduzaj pikoj kaj vivas inter iliaj tentakloj, servante kiel logaĵo en fiŝkaptilo; ili estas sekuraj de predantoj kaj kunmanĝas la fiŝojn, kiujn la meduzo kaptas.<ref>{{cite web |url=http://tolweb.org/treehouses/?treehouse_id=4296 |title=The jellyfish |author=colugo7 |year=2006 |website=Tree of Life Web Project |access-date=7-a de junio 2018 |archive-date=12-a de junio 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140910/http://tolweb.org/treehouses/?treehouse_id=4296 }}</ref> ''[[Stomolophus meleagris]]'' simbiozas kun dek specioj de fiŝoj kaj kun la krabo ''[[Libinia dubia]]'', kiu vivas en la konkavo de la meduza korpo, kunhavante ĝian nutraĵon kaj manĝetante ĝian histons.<ref>{{cite web |author1=Griffin, DuBose B. |author2=Murphy, Thomas M. |title=Cannonball Jellyfish |publisher=South Carolina Department of Natural Resources |url=http://www.dnr.sc.gov/cwcs/pdf/Cannonballjellyfish.pdf |access-date=7 June 2018 |archive-date=19-a de januaro 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080119191254/https://www.dnr.sc.gov/cwcs/pdf/Cannonballjellyfish.pdf }}</ref> === Meduzofloradoj === [[File:Jellyfish population trends by LME.jpg|thumb|Mapo de la ŝanĝado de la multeco de indiĝenaj kaj neindiĝenaj meduzoj.<ref name="brotz">{{cite journal |journal=Hydrobiologia |title=Increasing jellyfish populations: trends in Large Marine Ecosystems |year=2012 |volume=688 |author1=Brotz, Lucas |author2=Cheung, William W. L. |author3=Kleisner, Kristin |author4=Pakhomov, Evgeny |author5=Pauly, Daniel |display-authors=3|issue=1 |doi=10.1007/s10750-012-1039-7 |pages=3–20|bibcode=2012HyBio.690....3B |doi-access=free }}</ref> <br />La rondoj signifas datumregistrojn; pli grandaj rondoj signifas pli certajn konstatojn.<br /> {{priskribo|#E51A1D|Tre certa pliiĝo}}{{priskribo|#F1A341|Malcerta pliiĝo}} {{priskribo|#4DAF4A|Stabila/variema}}{{priskribo|#377CB5|Malpliiĝo}}{{priskribo|#CCCCCA|Datumoj mankas}}]] Meduzoj formas amasegojn ("floradojn") en iuj kondiĉoj de la mediaj [[marfluo]]j, [[nutraĵo|nutrosubstancoj]], sunlumo, temperaturo, sezono, havebleco de predoj, manko de predantoj kaj koncentriĝo de [[oksigeno]]. La marfluoj kunportas meduzojn, des pli en jaroj kun granda nombro da ili. Meduzoj ankaŭ povas sensi la fluojn kaj naĝi kontraŭflue por kuniĝi.<ref>{{cite news |last1=Gill |first1=Victoria |title=Jellyfish 'can sense ocean currents' |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-30936192 |access-date=26-a de januaro 2015 |agency=BBC News |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150126020804/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-30936192 |archive-date=26-a de januaro 2015}}</ref><ref>{{cite journal | last=Hays | first=Graeme C. | title=Ocean currents and marine life | journal=Current Biology | volume=27 | issue=11 | year=2017 | doi=10.1016/j.cub.2017.01.044 | pages=R470–R473|pmid=28586681| doi-access=free | bibcode=2017CBio...27.R470H | hdl=10536/DRO/DU:30100274 | hdl-access=free }}</ref> Ili pli kapablas vivi en akvo kun multe da nutrosubstancoj kaj malmulte da oksigeno ol siaj konkurantoj, kaj tial povas manĝegi la planktonon. Ili eble profitas ankaŭ pro pli sala akvo, ĉar ĝi enhavas pli da [[jodo]], kiu necesas por ke polipoj iĝu meduzoj. Plivarmiĝo de la maro pro [[klimata ŝanĝo]] povas kontribui al meduzofloradoj, ĉar multaj specioj de meduzoj kapablas vivi en pli varma akvo.<ref>{{cite web |last=Shubin |first=Kristie |access-date =19-a de novembro 2009 |date =10-a de decembro 2008 |title =Anthropogenic Factors Associated with Jellyfish Blooms – Final Draft II |url=http://jrscience.wcp.muohio.edu/fieldcourses08/PapersMarineEcologyArticles/AnthropogenicFactorsAssocA.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100614184618/http://jrscience.wcp.muohio.edu/fieldcourses08/PapersMarineEcologyArticles/AnthropogenicFactorsAssocA.html |publisher= Tropical Field Courses: Western Program: Miami University|archive-date=14-a de junio 2010 }}</ref> Pliiĝo de nutrosubstancoj en agrikultura aŭ urba [[surfaca fluado]], interalie kunmetaĵoj de nitrogeno kaj fosforo, pliigas la kreskon de fitoplanktono, kio kaŭzas [[plantoziĝo]]jn kaj [[algoflorado]]jn. Kiam la fitoplanktono mortas, ĝi povas estigi [[mortozono]]jn, tiel nomatajn pro [[hipoksio (media)|oksigenmanko]]. Tio mortigas fiŝojn kaj aliajn bestojn, sed ne meduzojn,<ref>{{cite web|url=https://oceanservice.noaa.gov/facts/deadzone.html|title=What is a dead zone?|publisher=National Ocean Service|access-date=3-a de oktobro 2018}}</ref> do ĉi tiuj povas flori.<ref>{{cite web|url=http://blogs.discovermagazine.com/notrocketscience/2011/06/06/jellyfish-shift-ocean-food-webs-by-feeding-bacteria-with-mucus-and-excrement/|title=Jellyfish shift ocean food webs by feeding bacteria with mucus and excrement|last1=Yong|first1=Ed|date=6-a de junio 2011|publisher=Discover Magazine|access-date=3-a de oktobro 2018|archive-date=6=a de novembro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106190642/http://blogs.discovermagazine.com/notrocketscience/2011/06/06/jellyfish-shift-ocean-food-webs-by-feeding-bacteria-with-mucus-and-excrement/}}</ref><ref name="WaPost">{{Cite web|title=Jellyfish blooms could be sign of ailing seas|url=http://www.eurocbc.org/page727.html|access-date=2023-02-10|website=www.eurocbc.org}}</ref> Meduzaj populacioj kredeble kreskas tutmonde pro surfaca fluado kaj [[troa fiŝkaptado|homa mortigado]] de iliaj [[predado|naturaj predantoj]].<ref>{{cite journal|last1=Hays|first1=G. C.|last2=Bastian|first2=T.|last3=Doyle|first3=T. K.|last4=Fossette|first4=S.|last5=Gleiss|first5=A. C.|last6=Gravenor|first6=M. B.|last7=Hobson|first7=V. J.|last8=Humphries|first8=N. E.|last9=Lilley|first9=M. K. S.|last10=Pade|first10=N. G.|last11=Sims|first11=D. W.|display-authors=3|year=2011|title=High activity and Lévy searches: jellyfish can search the water column like fish|url=http://www.swan.ac.uk/bs/turtle/reprints/Hays_etal_PRSB_doi_2011.pdf|url-status=live|journal=Proceedings of the Royal Society B|volume=279|issue=1728|pages=465–473|doi=10.1098/rspb.2011.0978|pmc=3234559|pmid=21752825|archive-url=https://web.archive.org/web/20121225074206/http://www.swan.ac.uk/bs/turtle/reprints/Hays_etal_PRSB_doi_2011.pdf|archive-date=25-a de decembro 2012}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Pauly|first1=D.|last2=Christensen|first2=V.|last3=Dalsgaard|first3=J.|last4=Froese|first4=R.|last5=Torres Jr|first5=F.|display-authors=3|year=1998|title=Fishing down marine food webs|url=http://umanitoba.ca/institutes/natural_resources/pdf/pauly_fishing_down_marine_food_webs.pdf|url-status=live|journal=Science|volume=279|issue=5352|pages=860–863|bibcode=1998Sci...279..860P|doi=10.1126/science.279.5352.860|pmid=9452385|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710184954/http://umanitoba.ca/institutes/natural_resources/pdf/pauly_fishing_down_marine_food_webs.pdf|archive-date=10-a de julio 2012}}</ref> Meduzoj estas bone adaptitaj por profiti perturbon de maraj ekosistemoj: ili reproduktiĝas rapide; ili predas multajn speciojn kaj malmultaj predas ilin; kaj ili kaptas predojn pere de tuŝado kaj ne vidado, do ili kaptas efike dum la nokto kaj en malklaraj akvoj.<ref>{{cite journal|last1=Richardson|first1=A. J.|author2-link=Andrew Bakun|last2=Bakun|first2=A.|last3=Hays|first3=G. C.|last4=Gibbons|first4=M. J.|year=2009|title=The jellyfish joyride: causes, consequences and management responses to a more gelatinous future|url=http://www.swan.ac.uk/bs/turtle/reprints/Richardson_et_al_2009_TREE_-_The_Jellyfish_Joyride.pdf|journal=Trends in Ecology & Evolution|volume=24|issue=6|pages=312–322|doi=10.1016/j.tree.2009.01.010|pmid=19324452|bibcode=2009TEcoE..24..312R }}{{Dead link|date=februaro 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Aksnes|first1=D. L.|last2=Nejstgaard|first2=J.|last3=Sædberg|first3=E.|last4=Sørnes|first4=T.|year=2004|title=Optical control of fish and zooplankton populations|journal=Limnology and Oceanography|volume=49|issue=1|pages=233–238|bibcode=2004LimOc..49..233A|doi=10.4319/lo.2004.49.1.0233|doi-access=free}}</ref> Povas esti malfacile ke fiŝa [[populacio]] rekresku en mara ekosistemo post kiam ĝin dominas meduzoj, ĉarla meduzoj nutras sin per planktono, do interalie per [[frajo|fiŝaj ovoj]] kaj [[fiŝido]]j.<ref>{{cite journal|last1=Lynam|first1=C. P.|last2=Gibbons|first2=M. J.|last3=Axelsen|first3=B. E.|last4=Sparks|first4=C. A. J.|last5=Coetzee|first5=J.|last6=Heywood|first6=B. G.|last7=Brierley|first7=A. S.|display-authors=3|year=2006|title=Jellyfish overtake fish in a heavily fished ecosystem|url=https://www.st-andrews.ac.uk/~perg/Lynam_et_al_Current_Biology_16_2006.pdf|url-status=live|journal=Current Biology|volume=16|issue=13|pages=492–493|doi=10.1016/j.cub.2006.06.018|pmid=16824906|s2cid=62793057|archive-url=https://web.archive.org/web/20110323010524/http://www.st-andrews.ac.uk/~perg/Lynam_et_al_Current_Biology_16_2006.pdf|archive-date=23 March 2011|doi-access=free|bibcode=2006CBio...16.R492L }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Pauly|first1=D.|last2=Graham|first2=W.|last3=Libralato|first3=S.|last4=Morissette|first4=L.|last5=Palomares|first5=M. L. D.|display-authors=3|year=2009|title=Jellyfish in ecosystems, online databases, and ecosystem models|url=http://filaman.ifm-geomar.de/home/pages/JellyfishInEcosystems_publication.pdf|journal=Hydrobiologia|volume=616|issue=1 |pages=67–85|doi=10.1007/s10750-008-9583-x|bibcode=2009HyBio.616...67P |s2cid=12415790|archive-url=https://web.archive.org/web/20130712214856/http://www.uamshealth.com/?id=11935&sid=1|archive-date=12 July 2013}}</ref><ref name="WaPost" /> [[File:Aurelia aurita (auge24eu).jpg|thumb|[[Orelmeduzo]]j povas vivi en nordhemisferaj maroj,<ref>{{cite journal |last1=Dawson |first1=M. N. |first2=A. |last2=Sen Gupta |first3=M. H. |last3=England |year=2005 |title=Coupled biophysical global ocean model and molecular genetic analyses identify multiple introductions of cryptogenic species |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|Proc. Natl. Acad. Sci. USA]] |volume=102 |issue=34 |pages=11968–73 |doi=10.1073/pnas.0503811102 |pmid=16103373 |pmc=1189321|bibcode=2005PNAS..10211968D |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last=Dawson |first=M. N. |year=2003 |title=Macro-morphological variation among cryptic species of the moon jellyfish, ''Aurelia'' (Cnidaria: Scyphozoa) |journal=[[Marine Biology (journal)|Marine Biology]] |volume=143 |issue=2 |pages=369–79 |doi=10.1007/s00227-003-1070-3 |bibcode=2003MarBi.143..369D |s2cid=189820003 }}</ref> ekzemple la [[Balta Maro]].<ref name="navandi" /><ref name="haaretz" />]] Kiel oni suspektas ekde la komenco de la jarcento,<ref>{{cite journal |last1=Briand |first1=Frederic |last2=Boero |first2=Ferdinando |title=Gelatinous zooplankton outbreaks - an overview on jellyfish blooms |journal=CIESM Monographs |date=2001 |volume=14 |pages=5–17 |url=https://www.researchgate.net/publication/365366204}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Mills|first1=C. E.|year=2001|title=Jellyfish blooms: are populations increasing globally in response to changing ocean conditions?|url=http://faculty.washington.edu/cemills/jellyblooms2001.pdf|url-status=live|journal=Hydrobiologia|volume=451|issue=1–3 |pages=55–68|doi=10.1023/A:1011888006302|bibcode=2001HyBio.451...55M |s2cid=10927442|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171345/http://faculty.washington.edu/cemills/jellyblooms2001.pdf|archive-date=3 March 2016}}</ref> meduzofloradoj estas plioftiĝantaj. Inter 2013 kaj 2020 la [[Mediteranea Scienca Komisiono]] ĉiusemajne kontroladis la oftecon de multiĝoj de meduzoj en bordaj maroj de Maroko ĝis la Nigra Maro, konstatante relative oftan okazadon dum preskaŭ la tuta jaro, kun pintoj de Marto ĝis Julio kaj ofte ree en la aŭtuno. La floradojn formas diversaj meduzaj specioj en diversaj partoj de la baseno: klare dominas floradoj de ''[[Pelagia noctiluca]]'' kaj ''[[Velella velella]]'' en la okcidenta Mediteraneo, de ''[[Rhizostoma pulmo]]'' kaj ''[[Rhopilema nomadica]]'' en la orienta Mediteraneo, kaj de [[orelmeduzo]]j kaj ''[[Mnemiopsis leidyi]]'' en la Nigra Maro.<ref>{{Cite web|title=CIESM GIS|url=https://www.ciesm.org/gis/JW/build/JellyBlooms.php|access-date=2023-02-10|website=www.ciesm.org}}</ref> Iuj meduzaj populacioj, kiuj klare pliiĝis en la lastaj jardekoj, estas [[invadaj specioj]] freŝe venintaj de aliaj habitatoj: tio okazas ekzemple en la [[Nigra Maro]], [[Kaspia Maro]], [[Balta Maro]], centra kaj orienta [[Mediteraneo]], [[Havajo]], kaj tropikaj kaj subtropikaj partoj de la okcidenta Atlantiko (inklude la {{n|Kariba Maro}}, [[Golfo de Meksiko|Golfon de Meksiko]] kaj Brazilon).<ref name="navandi">{{cite journal |author1=Abed-Navandi, D. |author2=Kikinger, R. |year=2007 |title=First record of the tropical scyphomedusa ''Phyllorhiza punctata'' von Lendenfeld, 1884 (Cnidaria: Rhizostomeae) in the Central Mediterranean Sea |journal=Aquatic Invasions |volume=2 |issue=4 |pages=391–394 |url=http://elnais.ath.hcmr.gr/PDF/Abel_Navanti_Phylorizapunctata.pdf |doi=10.3391/ai.2007.2.4.7 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120917090718/http://elnais.ath.hcmr.gr/PDF/Abel_Navanti_Phylorizapunctata.pdf |archive-date=17-a de septembro 2012|doi-access=free |bibcode=2007AqInv...2..391A }}</ref><ref name="haaretz">{{cite news |url=https://www.haaretz.com/1.5065394 |title=World's Most Invasive Jellyfish Spreading Along Israel Coast |author=Rinat, Zafrir |date=15-a de junio 2009 |newspaper=Haaretz |access-date=13-a de oktobro 2018}}</ref> Meduzofloradoj povas grave efiki al komunuma strukturo. Iuj meduzoj voras zooplanktonon dum aliaj paŝtiĝas je unuavicaj produktantoj.<ref>{{Cite journal|last1=Purcell|first1=J.|last2=Arai|first2=M.|date=2001|title=Interactions of pelagic cnidarians and ctenophores with fish: a review|journal=Hydrobiologia|volume=541|pages=27–44|doi=10.1007/978-94-010-0722-1|isbn=978-94-010-3835-5|s2cid=27615539|editor1-last=Purcell|editor1-first=J. E|editor2-last=Graham|editor2-first=W. M|editor3-last=Dumont|editor3-first=H. J}}</ref> Malpliiĝoj de zooplanktono kaj [[fiŝplanktono]] pro meduzoflorado povas ondi tra la trofaj niveloj. Densegaj meduzaj populacioj povas forkonkuri aliajn predantojn kaj malpliigi pluvivon de fiŝoj.<ref>{{Cite journal|last1=Brodeur|first1=Richard D.|last2=Link|first2=Jason S.|last3=Smith|first3=B.E.|last4=Ford|first4=M.D.|last5=Kobayashi|first5=D.R.|last6=Jones|first6=T.T.|display-authors=3|date=2016|title=Ecological and Economic Consequences of Ignoring Jellyfish: A Plea for Increased Monitoring of Ecosystems|journal=Fisheries|volume=41|issue=11|pages=630–637|doi=10.1080/03632415.2016.1232964|bibcode=2016Fish...41..630B }}</ref> Pliiĝinta paŝtiĝado je unuavicaj produktantoj fare de meduzoj povas interrompi la transiradon de energio al pli altaj trofaj niveloj.<ref>{{Cite journal|last1=Ruzicka|first1=J.J.|last2=Brodeur|first2=R.D.|last3=Emmett|first3=R.L.|last4=Steele|first4=J.H.|last5=Zamon|first5=J.E.|last6=Morgan|first6=C.A.|last7=Thomas|first7=A.C.|last8=Wainwright|first8=T.C.|display-authors=3|date=2012|title=Interannual variability in the Northern California Current food web structure: changes in energy flow pathways and the role of forage fish, euphausiids, and jellyfish|journal=Progress in Oceanography|volume=102|pages=19–41|doi=10.1016/j.pocean.2012.02.002|bibcode=2012PrOce.102...19R}}</ref> Dum floradoj, la meduzoj grave ŝanĝas la haveblecon de nutrosubstancoj medie. Ili bezonas grandan kvanton da haveblaj organikaj nutrosubstancoj en la akvo, kio limigas la haveblecon por aliaj organismoj.<ref name="Pitt-2009">{{Cite journal|last1=Pitt|first1=Kylie|last2=Welsh|first2=David|last3=Condon|first3=Robert|date=januaro 2009|title=Influence of jellyfish blooms on carbon, nitrogen and phosphorus cycling and plankton production|journal=Hydrobiologia|volume=616|issue=1 |pages=133–149|doi=10.1007/s10750-008-9584-9|bibcode=2009HyBio.616..133P |s2cid=22838905}}</ref> Iuj meduzoj simbiozas kun unuĉelaj dinoflagelatoj, pere de kiuj ili enkorpigas neorganikan karbonon, fosforon, kaj nitrogenon, konkurante kontraŭ fitoplanktono.<ref name="Pitt-2009" /> Ilia granda biomaso igas ilin grava fonto de solvita kaj partikla organikaĵo por mikrobaj komunumoj pere de fekado, mukado kaj diseriĝado.<ref name="brotz" /><ref>{{Cite journal|last1=Condon|first1=Robert H.|last2=Duarte|first2=Carlos M.|last3=Pitt|first3=Kylie A.|last4=Robinson|first4=Kelly L.|last5=Lucas|first5=Cathy H.|last6=Sutherland|first6=Kelly R.|last7=Mianzan|first7=Hermes W.|last8=Bogeberg|first8=Molly|last9=Purcell|first9=Jennifer E.|last10=Decker|first10=Mary Beth|last11=Uye|first11=Shin-ichi|display-authors=3|date=2013-01-15|title=Recurrent jellyfish blooms are a consequence of global oscillations|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=110|issue=3|pages=1000–1005|doi=10.1073/pnas.1210920110|pmid=23277544|pmc=3549082|bibcode=2013PNAS..110.1000C|doi-access=free}}</ref> La mikroboj dismetas la organikaĵon en neorganikan amonion kaj fosfaton. Dume, la malgranda havebleco de karbono aliigas la procezon de produktado al spirado, kio estigas oksigenmankajn areojn kaj plejparte maluzebligas la solvitan nitrogenon kaj fosforon por unuavica produktado. Homoj fiŝkaptistoj malŝatas meduzofloradon pro la manko de kapteblaj fiŝoj.<ref>{{Cite journal|last1=Lynam|first1=Christopher P.|last2=Gibbons|first2=Mark J.|last3=Axelsen|first3=Bjørn E.|last4=Sparks|first4=Conrad A. J.|last5=Coetzee|first5=Janet|last6=Heywood|first6=Benjamin G.|last7=Brierley|first7=Andrew S.|display-authors=3|date=2006-07-11|title=Jellyfish overtake fish in a heavily fished ecosystem|journal=Current Biology |volume=16|issue=13|pages=R492–493|doi=10.1016/j.cub.2006.06.018|pmid=16824906|s2cid=62793057|doi-access=free|bibcode=2006CBio...16.R492L }}</ref> Elektrejoj foje malŝaltiĝis pro meduzoj, kiuj ŝtopis la fluadon de akvo por malvarmigado.<ref>{{Cite journal|last1=Masilamani|first1=J|last2=Jesudoss|first2=K|last3=Kanavillil|first3=Nandakumar|last4=Satpathy|first4=K.K.|last5=Nair|first5=K|last6=Azariah|first6=J|display-authors=3|date=2000-09-10|title=Jellyfish ingress: A threat to the smooth operation of coastal power plants|url=https://www.researchgate.net/publication/236844536|journal=Current Science|volume=79|pages=567–569}}</ref> Ili ankaŭ damaĝis turismon pro plioftiĝo de pikoj kaj foje malfermoj de plaĝoj.<ref name="Purcell-2007">{{Cite journal|last1=Purcell|first1=Jennifer E.|last2=Uye|first2=Shin-ichi|last3=Lo|first3=Wen-Tseng|date=2007-11-22|title=Anthropogenic causes of jellyfish blooms and their direct consequences for humans: a review|journal=Marine Ecology Progress Series|volume=350|pages=153–174|doi=10.3354/meps07093|bibcode=2007MEPS..350..153P|doi-access=free}}</ref> Meduzoj estas parto de [[ĝelfalo]]j, t.e. faloj de ĝeleca [[zooplanktono]] al la marfundo, kio havigas nutraĵon al la [[benta zono|fundaj]] organismoj.<ref>{{Cite journal |last1=Sweetman |first1=Andrew K. |last2=Smith |first2=Craig R. |last3=Dale |first3=Trine |last4=Jones |first4=Daniel O. B. |date=2014 |title=Rapid scavenging of jellyfish carcasses reveals the importance of gelatinous material to deep-sea food webs |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=281 |issue=1796 |article-number=20142210 |doi=10.1098/rspb.2014.2210 |pmid=25320167 |pmc=4213659}}</ref> En moderaj kaj subpolusaj regionoj, ĝelfalo kutime sekvas tuj post meduzoflorado.<ref>{{Cite journal |last1=Lebrato |first1=Mario |last2=Pahlow |first2=Markus |last3=Oschlies |first3=Andreas |last4=Pitt |first4=Kylie A. |last5=Jones |first5=Daniel O. B. |last6=Molinero |first6=Juan Carlos |last7=Condon |first7=Robert H. |display-authors=3 |date=2011 |title=Depth attenuation of organic matter export associated with jelly falls |journal=Limnology and Oceanography |volume=56 |issue=5 |pages=1917–1928 |doi=10.4319/lo.2011.56.5.1917 |doi-access=free|url=http://oceanrep.geomar.de/12648/1/1917.pdf |bibcode=2011LimOc..56.1917L |hdl=10072/43275 |s2cid=3693276 |hdl-access=free }}</ref> === Habitato === [[File:Common jellyfish swimming close to shore.jpg|thumb|upright|Ofta scifozoa meduzo vidata proksime al strandoj en neduoninsula Florido]] La plej multaj meduzoj estas marbestoj, kvankam iuj hidrozoaj meduzoj vivas en [[nesala akvo]]. La plej konata dolĉakva ekzemplo estas la [[kosmopolita distribuo (biologio)|tutmonda]] hidrozoa meduzo ''[[Craspedacusta sowerbii]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.nobanis.org/files/factsheets/Craspedacusta_sowerbyi.pdf |title=Invasive Alien Species Fact Sheet: ''Craspedacusta sowerbyi'' |last=Didžiulis |first=Viktoras |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517210230/http://www.nobanis.org/files/factsheets/Craspedacusta_sowerbyi.pdf |publisher=NOBANIS |archive-date=17 May 2014 |url-status=live |access-date=16 June 2016 }}</ref> Iuj meduzaj populacioj enfermiĝis en marbordaj salaj lagoj, ekzemple la [[Lago de Meduzoj]] en Palaŭo.<ref name="Dawson2001" /> Kvankam la plej multaj meduzoj vivas planktone malproksime de la marfundo, iuj specioj asociiĝas kun la fundo dum la plejparto de la vivo kaj povas konsideriĝis kiel [[benta zono|bentaj]]. La "inversaj meduzoj" de la genro ''[[Cassiopea]]'' kutime kuŝas sur la fundo de malprofundaj lagunoj, kie ili foje pulsetas kun la korpa konvekso malsupre. Eĉ kelkaj profundmaraj specioj de ''Hydrozoa'' kaj ''Scyphozoa'' kutime kolektiĝas ĉe la fundo. Ĉiuj ''[[Stauromedusae]]'' troviĝas kroĉitaj al makroalogoj aŭ rokeca aŭ firma materialo sur la fundo.<ref>{{cite journal |last=Mills |first=C. E. |author2=Hirano, Y. M. |title=Stauromedusae |journal=Encyclopedia of Tidepools and Rocky Shores |year=2007 |pages=541–543}}</ref> Iuj specioj havas specifajn adaptojn por la [[tajdo|tajda]] fluo. En [[Provinca Parko Roscoe Bay|Roscoe Bay]], meduzoj rajdas la fluon ĉe malalta tajdo ĝis ili kolizias kun [[sablobenko]] kaj tiam profundiĝas sub la fluon. Ili restas en trankvila akvo ĝis la tajdo altiĝas, kaj tiam malprofundiĝas kaj lasas ke ĝi reportu ilin en la golfon. Ili aktive evitas dolĉan akvon de fandita monta neĝo, malsupriĝante ĝis ili trovas sufiĉe da salo.<ref name=angier2dec /> === Parazitoj === Meduzoj estas [[mastro (biologio)|mastroj]] de tre diversaj parazitoj. Ili estas mezaj mastroj de internaparazitaj [[helmintoj]], kiuj transiras al fiŝa fina mastro post [[predado]]. Iuj [[digenea]]j [[trematodo]]j, precipe specioj en la familio ''[[Lepocreadiidae]]'', uzas meduzojn kiel duan mezan mastron. Fiŝoj infektiĝas de la trematodoj kiam ili manĝas infektitan meduzon.<ref>{{cite journal|last1=Kondo |first1=Yusuke |last2=Ohtsuka |first2=Susumu |last3=Hirabayashi |first3=Takeshi |last4=Okada |first4=Shoma |last5=Ogawa |first5=Nanako O. |last6=Ohkouchi |first6=Naohiko |last7=Shimazu |first7=Takeshi |last8=Nishikawa |first8=Jun |display-authors=3|title=Seasonal changes in infection with trematode species utilizing jellyfish as hosts: evidence of transmission to definitive host fish via medusivory |journal=Parasite |volume=23 |year=2016 |page=16 |doi=10.1051/parasite/2016016 |url=https://www.parasite-journal.org/articles/parasite/full_html/2016/01/parasite150043/parasite150043.html|pmid=27055563 |pmc=4824873 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171104045257/https://www.parasite-journal.org/articles/parasite/full_html/2016/01/parasite150043/parasite150043.html |archive-date=4 November 2017 }}</ref><ref>{{cite web |author=Leung, Tommy |url=http://dailyparasite.blogspot.fr/2016/05/opechona-olssoni.html |title=''Opechona olssoni'' |publisher=Blog: Parasite of the Day |date=26 May 2016|access-date=1 June 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160630161725/http://dailyparasite.blogspot.fr/2016/05/opechona-olssoni.html |archive-date=30-a de junio 2016}}</ref> == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Biologio|Zoologio}} * [[Hidrozoo]] * [[Kubozoo]] * [[Orelmeduzo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|commonscat=Scyphozoa|ReVo=meduz}} [[Kategorio:Disvolviĝ-biologio]] [[Kategorio:Meduzoj|Meduzoj]] 8g1w3x3uj5kbmbl5039jxs5hy6fzqkk 9372973 9372971 2026-05-14T20:43:27Z Arbarulo 135469 /* Habitato */ 9372973 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Jelly_Monterey.jpg|eta|''Chrysaora quinquecirrha'']] '''Meduzo''' estas ĝeleca vivofazo de iuj membroj de la [[subfilumo]] ''[[Medusozoa]]'', kiu konsistigas grandan parton de la [[filumo]] ''[[Cnidaria]]''. Ili plejparte estas naĝantaj {{Ill|lingvo=d|trad=Q1230015|eo=maraj organismoj|teksto=marbestoj}} kvankam iuj kroĉiĝas al la fundo per tigo kaj ne estas [[Moviĝa organismo|moviĝaj]]. Ili konsistas el ombrelforma korpo el [[mezogleo]] kaj aro da postflosantaj [[tentaklo]]j malsupre. Per pulsaj kuntiriĝoj la korpo utilas por [[movkapablo|moviĝo]] tra la akvo. La tentakloj estas armitaj per [[knido (ĉelo)|pikĉeloj]] por kaptado de predoj kaj defendado kontraŭ predantoj. Meduzoj havas malsimplan [[vivciklo (biologio)|vivociklon]]. La meduzo normale estas la seksa fazo kaj produktas [[planulo|planulajn]] larvojn. Ĉi tiuj disiras kaj fariĝas senmovaj polipoj, kiuj povas nesekse burĝoni. Meduzoj troviĝas tra la tuta mondo de la akvosupro ĝis la profunda maro. La "veraj meduzoj" (''{{Ill|lingvo=d|trad=Q272388|eo=Scyphozoa}}'') estas ekskluzive [[mara habitato|maraj]], sed iuj similaspektaj [[hidrozoo]]j vivas en [[nesala akvo]]. Grandaj, ofte brilkoloraj meduzoj oftas en tutmondaj marbordaj zonoj. La plej multaj meduzoj estas rapidekreskaj kaj maturiĝas en kelkaj monatoj, reproduktiĝas, kaj baldaŭ mortas, sed la polipo povas vivi multe pli longe kroĉita al la marfundo. Meduzoj ekzistas de antaŭ almenaŭ 500 milionoj da jaroj,<ref>{{Cite web|title=Fossil Record Reveals Elusive Jellyfish More Than 500 Million Years Old|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2007/10/071030211210.htm|access-date=2023-02-10|website=ScienceDaily|language=en}}</ref> kaj eble pli ol 700 milionoj da jaroj, do estas la plej malnovaj plurorganaj bestoj.<ref name=angier2dec>{{cite news |last=Angier |first=Natalie |title=So Much More Than Plasma and Poison |url=https://www.nytimes.com/2011/06/07/science/07jellyfish.html?_r=1 |access-date=2 December 2011 |newspaper=[[The New York Times]] |date=6-a de junio 2011|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518014510/http://www.nytimes.com/2011/06/07/science/07jellyfish.html?_r=1 |archive-date=18-a de majo 2013}}</ref> Meduzoj [[meduzoj kiel manĝaĵo|manĝiĝas de homoj]] en iuj kulturoj. En iuj aziaj landoj ili taksiĝas frandaĵoj, specife la [[ordo (biologio)|ordo]] ''[[Rhizostomeae]]'', kiujn oni premas kaj salas por forigi troan akvon. Aŭstraliaj esploristoj priskribis ilin kiel "perfektan nutraĵon", daŭripovan kaj proteinriĉan sed kun relative malalta [[nutraĵa energio]].<ref name=asfood>{{Cite web |title=Why jellyfish could be a 'perfect food' |author=Isabelle Rodd |website=BBC News |date=20 October 2020 |url= https://www.bbc.co.uk/news/av/world-australia-54534747|access-date=7-a de majo 2023}}</ref> Meduzoj uziĝas en [[ĉelbiologio|ĉelbiologia]] kaj [[molekula biologio|molekulbiologia]] esplorado, precipe la [[verda fluoreska proteino]], kiun iuj specioj uzas por [[biologia luminesko]]. Ĝin oni adaptis en fluoreskan {{n|raporta geno}} pri [[Enigo (genetiko)|enigitaj]] genoj kaj grande efikis al [[fluoreska mikroskopo|fluoreska mikroskopado]]. Meduzaj pikĉeloj povas vundi homojn. Miloj da naĝantaj homoj pikiĝas ĉiujare, kun damaĝoj de malgrava malkomforto ĝis grava vundo aŭ morto. En favoraj kondiĉoj meduzoj povas formi egajn meduzarojn, kiuj povas plenigi kaj damaĝi fiŝretojn, kaj foje ŝtopas la malvarmigajn sistemojn de elektrejoj kaj [[sensaligo|sensaligejoj]], kiuj ĉerpas akvon el la maro. [[Dosiero:Tiny Jelly.jpg|eta|Eta meduzo, tipe radia besto.]] == Taksonoj == * La '''leonharara meduzo''' (''Cyanea capillata''), konata ankaŭ kiel '''giganta meduzo''' aŭ pli simple [[hararmeduzo]], estas la plej granda konata specio de meduzo. * Genro [[Velelo]] aŭ ''Velella'', kaj la tipa specio estas ''Velella velella''. * [[Kubozoo]] == Ekologio == === Dieto === Kiel la plej multaj aliaj kniduloj, meduzoj estas karnvoraj,<ref name="Brusca296">{{cite book | last=Brusca | first=Richard | title=Invertebrates | publisher=Sinauer Associates | year=2016 | isbn=978-1-60535-375-3 | page=296}}</ref> nutrante sin per planktono, krustacoj, fiŝetoj, fiŝidoj kaj fiŝaj ovoj, kaj aliaj meduzoj, enkorpigante nutraĵon kaj elkorpigante nedigestitaĵojn tra la buŝo. Ili "ĉasas" malaktive lasante la tentaklojn drivi, aŭ profundiĝas tra la akvo kun la tentakloj disetenditaj. La tentakloj havas pikĉelojn por paralizi aŭ mortigi la [[predado|predojn]], kaj povas poste fleksiĝis por venigi ilin ĝis la buŝo.<ref name=Ruppert>{{cite book |title=Invertebrate Zoology, 7th edition |last1=Ruppert |first1=Edward E. |last2=Fox |first2=Richard, S. |last3=Barnes |first3=Robert D. |year=2004 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-81-315-0104-7 |pages=148–174 }}</ref> Ilia maniero naĝi helpas la kaptadon de predoj, ĉar kiam la korpo etendiĝas, ĝi alsuĉas akvon, kio venigas eventualajn predojn en la atingeblan proksimon de la tentakloj.<ref>{{cite web |url=http://www.nbcnews.com/id/44523885/ns/world_news-world_environment/t/bigger-jellyfish-are-inheriting-ocean-study-finds/#.U7MlOmeKCcw |title=Bigger jellyfish inheriting the ocean, study finds |website=msnbc.com |access-date=3-a de decembro 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714121949/http://www.nbcnews.com/id/44523885/ns/world_news-world_environment/t/bigger-jellyfish-are-inheriting-ocean-study-finds/#.U7MlOmeKCcw |archive-date=14-a de julio 2014|date=2011-09-15 }}</ref> Iuj meduzoj, kiel ''[[Aglaura hemistoma]]'', estas ĉionmanĝantoj, ĉar ili nutras sin per mikroplanktono, kiu konsistas el miksaĵo de [[zooplanktono]] kaj [[fitoplanktono]] (microskopaj plantecaj organismoj) kiel [[dinoflagelatoj]].<ref>{{cite web |last1=Davies |first1=C.H. |last2=Slotwinski |first2=A.S. |title=Australian Marine Zooplankton-Jellyfish, Cladocerans |url=http://www.imas.utas.edu.au/__data/assets/pdf_file/0017/401264/AustralianZooplanktonGuide_JellyfishCladocerans.pdf |publisher=Institute for Marine and Antarctic Studies, University of Tasmania |access-date=12-a de oktobro 2018}}</ref> Aliaj mastras [[mutualismo|mutualismajn]] algojn ([[zooksantelo]]jn) en sia histo;<ref name=Ruppert /> tipa estas ''[[Mastigias papua]]'', kiu nutras sin parte per la produktoj de [[fotosintezo]] kaj parte de kaptita zooplanktono.<ref>{{cite journal |title=Variegated mesocosms as alternatives to shore-based planktonkreisels: notes on the husbandry of jellyfish from marine lakes |journal=Journal of Plankton Research |first=Michael N. |last=Dawson |volume=22 |issue=9 |pages=1673–1682 |year=2000 |doi=10.1093/plankt/22.9.1673|doi-access=free }}</ref><ref name="Dawson2001">{{cite journal |url=https://books.google.com/books?id=iQSTgX1UkdUC&pg=PA131 |title=Jellyfish swarms, tourists, and the Christ-child |journal=[[Hydrobiologia]] |publisher=Springer |first1=Mike N. |last1=Dawson |first2=Laura E. |last2=Martin |last3=Lolita K |first3=Lolita K. |last4=Penland |volume=451 |pages=131–144 |date=majo 2001 |issue=1–3 |isbn=978-0-7923-6964-6 |doi=10.1023/A:1011868925383|bibcode=2001HyBio.451..131D |s2cid=1679552 }}</ref> Ankaŭ ''[[Cassiopea]]'' simbiozas kun [[mikroalgoj]] kaj kaptas bestetojn por suplementi sian dieton. Ĝi faras tion liberigante buletojn de vivantaj ĉeloj kaj [[mezogleo]], kiuj movas sin tra la akvo per cilioj kaj paralizas predojn per cilioj. La buletoj ŝajne ankaŭ havas digestan kapablon.<ref>{{cite web |url=https://www.discovermagazine.com/planet-earth/venomous-snot-helps-these-jellyfish-sting-without-their-tentacles |title=Venomous Snot Helps These Jellyfish Sting Without Their Tentacles |author=Nemo, Leslie |date=13 February 2020 |work=Discover |access-date=11 July 2021}}</ref> === Predantoj === Inter la plej oftaj kaj gravaj predantoj de meduzoj estas aliaj meduzoj. Maranemonoj povas kapti meduzojn, kiuj drivas en kapteblan proksimon. Inter la aliaj predantoj estas [[tinuso]]j, ŝarkoj, [[spadfiŝo]]j, martestudoj kaj pingvenoj.<ref>{{cite news | last=Yin | first=Steph | date=29-a de septembro 2017 | title=Who's Eating Jellyfish? Penguins, That's Who | url=https://www.nytimes.com/2017/09/29/science/penguins-eating-jellyfish.html | newspaper=[[The New York Times]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20171001051212/https://www.nytimes.com/2017/09/29/science/penguins-eating-jellyfish.html | archive-date=1-a de oktobro 2017 | access-date=4-a de oktobro 2017 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Thiebot |first1=Jean-Baptiste |last2=Arnould |first2=John P. Y. |last3=Gómez-Laich |first3=Agustina |last4=Ito |first4=Kentaro |last5=Kato |first5=Akiko |last6=Mattern |first6=Thomas |last7=Mitamura |first7=Hiromichi |last8=Noda |first8=Takuji |last9=Poupart |first9=Timothée |last10=Quintana |first10=Flavio |last11=Raclot |first11=Thierry |last12=Ropert-Coudert |first12=Yan |last13=Sala |first13=Juan E |last14=Seddon |first14=Philip J. |last15=Sutton |first15=Grace J. |last16=Yoda |first16=Ken |last17=Takahashi |first17=Akinori |display-authors=3|s2cid=90152409 |title=Jellyfish and other gelata as food for four penguin species – insights from predator-borne videos |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |year=2017 |doi=10.1002/fee.1529 |volume=15 |issue=8 |pages=437–441|bibcode=2017FrEE...15..437T |hdl=11336/38026 |hdl-access=free }}</ref> Meduzoj surstrandigitaj de la ondoj konsumiĝas de vulpoj, aliaj teraj mamuloj kaj birdoj.<ref>{{cite book |author=Gershwin, Lisa-Ann |title=Jellyfish: A Natural History |url=https://books.google.com/books?id=PVRFDwAAQBAJ&pg=PA140 |year=2016 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-28767-6 |page=140}}</ref> Ĝenerale, tamen, malmultaj bestoj manĝas meduzojn; oni povas pli-malpli konsideri ilin [[pintopredanto]]j en la manĝoĉeno. Se meduzoj ekdominis ekosistemon, ekzemple pro fiŝkaptado, kiu mortigis la predantojn de meduzaj larvoj, povas ne esti videbla maniero reestigi la antaŭan ekvilibron; ili mem nutras sin per fiŝaj ovoj kaj fiŝidoj kaj konkuras pri nutraĵo kun fiŝoj, malebligante ke la fiŝaj populacioj regrandiĝu.<ref>{{cite book |author=Gershwin, Lisa-Ann |title=Stung!: On Jellyfish Blooms and the Future of the Ocean |url={{google books |plainurl=y |id=4jEJKlpSVf8C|page=274}} |year=2013 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-02010-5 |pages=274–|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806072537/https://books.google.com/books?id=4jEJKlpSVf8C&pg=PA274 |archive-date=6-a de aŭgusto 2016}}</ref> === Simbiozo === Iuj fiŝetoj estas imunaj al meduzaj pikoj kaj vivas inter iliaj tentakloj, servante kiel logaĵo en fiŝkaptilo; ili estas sekuraj de predantoj kaj kunmanĝas la fiŝojn, kiujn la meduzo kaptas.<ref>{{cite web |url=http://tolweb.org/treehouses/?treehouse_id=4296 |title=The jellyfish |author=colugo7 |year=2006 |website=Tree of Life Web Project |access-date=7-a de junio 2018 |archive-date=12-a de junio 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140910/http://tolweb.org/treehouses/?treehouse_id=4296 }}</ref> ''[[Stomolophus meleagris]]'' simbiozas kun dek specioj de fiŝoj kaj kun la krabo ''[[Libinia dubia]]'', kiu vivas en la konkavo de la meduza korpo, kunhavante ĝian nutraĵon kaj manĝetante ĝian histons.<ref>{{cite web |author1=Griffin, DuBose B. |author2=Murphy, Thomas M. |title=Cannonball Jellyfish |publisher=South Carolina Department of Natural Resources |url=http://www.dnr.sc.gov/cwcs/pdf/Cannonballjellyfish.pdf |access-date=7 June 2018 |archive-date=19-a de januaro 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080119191254/https://www.dnr.sc.gov/cwcs/pdf/Cannonballjellyfish.pdf }}</ref> === Meduzofloradoj === [[File:Jellyfish population trends by LME.jpg|thumb|Mapo de la ŝanĝado de la multeco de indiĝenaj kaj neindiĝenaj meduzoj.<ref name="brotz">{{cite journal |journal=Hydrobiologia |title=Increasing jellyfish populations: trends in Large Marine Ecosystems |year=2012 |volume=688 |author1=Brotz, Lucas |author2=Cheung, William W. L. |author3=Kleisner, Kristin |author4=Pakhomov, Evgeny |author5=Pauly, Daniel |display-authors=3|issue=1 |doi=10.1007/s10750-012-1039-7 |pages=3–20|bibcode=2012HyBio.690....3B |doi-access=free }}</ref> <br />La rondoj signifas datumregistrojn; pli grandaj rondoj signifas pli certajn konstatojn.<br /> {{priskribo|#E51A1D|Tre certa pliiĝo}}{{priskribo|#F1A341|Malcerta pliiĝo}} {{priskribo|#4DAF4A|Stabila/variema}}{{priskribo|#377CB5|Malpliiĝo}}{{priskribo|#CCCCCA|Datumoj mankas}}]] Meduzoj formas amasegojn ("floradojn") en iuj kondiĉoj de la mediaj [[marfluo]]j, [[nutraĵo|nutrosubstancoj]], sunlumo, temperaturo, sezono, havebleco de predoj, manko de predantoj kaj koncentriĝo de [[oksigeno]]. La marfluoj kunportas meduzojn, des pli en jaroj kun granda nombro da ili. Meduzoj ankaŭ povas sensi la fluojn kaj naĝi kontraŭflue por kuniĝi.<ref>{{cite news |last1=Gill |first1=Victoria |title=Jellyfish 'can sense ocean currents' |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-30936192 |access-date=26-a de januaro 2015 |agency=BBC News |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150126020804/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-30936192 |archive-date=26-a de januaro 2015}}</ref><ref>{{cite journal | last=Hays | first=Graeme C. | title=Ocean currents and marine life | journal=Current Biology | volume=27 | issue=11 | year=2017 | doi=10.1016/j.cub.2017.01.044 | pages=R470–R473|pmid=28586681| doi-access=free | bibcode=2017CBio...27.R470H | hdl=10536/DRO/DU:30100274 | hdl-access=free }}</ref> Ili pli kapablas vivi en akvo kun multe da nutrosubstancoj kaj malmulte da oksigeno ol siaj konkurantoj, kaj tial povas manĝegi la planktonon. Ili eble profitas ankaŭ pro pli sala akvo, ĉar ĝi enhavas pli da [[jodo]], kiu necesas por ke polipoj iĝu meduzoj. Plivarmiĝo de la maro pro [[klimata ŝanĝo]] povas kontribui al meduzofloradoj, ĉar multaj specioj de meduzoj kapablas vivi en pli varma akvo.<ref>{{cite web |last=Shubin |first=Kristie |access-date =19-a de novembro 2009 |date =10-a de decembro 2008 |title =Anthropogenic Factors Associated with Jellyfish Blooms – Final Draft II |url=http://jrscience.wcp.muohio.edu/fieldcourses08/PapersMarineEcologyArticles/AnthropogenicFactorsAssocA.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100614184618/http://jrscience.wcp.muohio.edu/fieldcourses08/PapersMarineEcologyArticles/AnthropogenicFactorsAssocA.html |publisher= Tropical Field Courses: Western Program: Miami University|archive-date=14-a de junio 2010 }}</ref> Pliiĝo de nutrosubstancoj en agrikultura aŭ urba [[surfaca fluado]], interalie kunmetaĵoj de nitrogeno kaj fosforo, pliigas la kreskon de fitoplanktono, kio kaŭzas [[plantoziĝo]]jn kaj [[algoflorado]]jn. Kiam la fitoplanktono mortas, ĝi povas estigi [[mortozono]]jn, tiel nomatajn pro [[hipoksio (media)|oksigenmanko]]. Tio mortigas fiŝojn kaj aliajn bestojn, sed ne meduzojn,<ref>{{cite web|url=https://oceanservice.noaa.gov/facts/deadzone.html|title=What is a dead zone?|publisher=National Ocean Service|access-date=3-a de oktobro 2018}}</ref> do ĉi tiuj povas flori.<ref>{{cite web|url=http://blogs.discovermagazine.com/notrocketscience/2011/06/06/jellyfish-shift-ocean-food-webs-by-feeding-bacteria-with-mucus-and-excrement/|title=Jellyfish shift ocean food webs by feeding bacteria with mucus and excrement|last1=Yong|first1=Ed|date=6-a de junio 2011|publisher=Discover Magazine|access-date=3-a de oktobro 2018|archive-date=6=a de novembro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106190642/http://blogs.discovermagazine.com/notrocketscience/2011/06/06/jellyfish-shift-ocean-food-webs-by-feeding-bacteria-with-mucus-and-excrement/}}</ref><ref name="WaPost">{{Cite web|title=Jellyfish blooms could be sign of ailing seas|url=http://www.eurocbc.org/page727.html|access-date=2023-02-10|website=www.eurocbc.org}}</ref> Meduzaj populacioj kredeble kreskas tutmonde pro surfaca fluado kaj [[troa fiŝkaptado|homa mortigado]] de iliaj [[predado|naturaj predantoj]].<ref>{{cite journal|last1=Hays|first1=G. C.|last2=Bastian|first2=T.|last3=Doyle|first3=T. K.|last4=Fossette|first4=S.|last5=Gleiss|first5=A. C.|last6=Gravenor|first6=M. B.|last7=Hobson|first7=V. J.|last8=Humphries|first8=N. E.|last9=Lilley|first9=M. K. S.|last10=Pade|first10=N. G.|last11=Sims|first11=D. W.|display-authors=3|year=2011|title=High activity and Lévy searches: jellyfish can search the water column like fish|url=http://www.swan.ac.uk/bs/turtle/reprints/Hays_etal_PRSB_doi_2011.pdf|url-status=live|journal=Proceedings of the Royal Society B|volume=279|issue=1728|pages=465–473|doi=10.1098/rspb.2011.0978|pmc=3234559|pmid=21752825|archive-url=https://web.archive.org/web/20121225074206/http://www.swan.ac.uk/bs/turtle/reprints/Hays_etal_PRSB_doi_2011.pdf|archive-date=25-a de decembro 2012}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Pauly|first1=D.|last2=Christensen|first2=V.|last3=Dalsgaard|first3=J.|last4=Froese|first4=R.|last5=Torres Jr|first5=F.|display-authors=3|year=1998|title=Fishing down marine food webs|url=http://umanitoba.ca/institutes/natural_resources/pdf/pauly_fishing_down_marine_food_webs.pdf|url-status=live|journal=Science|volume=279|issue=5352|pages=860–863|bibcode=1998Sci...279..860P|doi=10.1126/science.279.5352.860|pmid=9452385|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710184954/http://umanitoba.ca/institutes/natural_resources/pdf/pauly_fishing_down_marine_food_webs.pdf|archive-date=10-a de julio 2012}}</ref> Meduzoj estas bone adaptitaj por profiti perturbon de maraj ekosistemoj: ili reproduktiĝas rapide; ili predas multajn speciojn kaj malmultaj predas ilin; kaj ili kaptas predojn pere de tuŝado kaj ne vidado, do ili kaptas efike dum la nokto kaj en malklaraj akvoj.<ref>{{cite journal|last1=Richardson|first1=A. J.|author2-link=Andrew Bakun|last2=Bakun|first2=A.|last3=Hays|first3=G. C.|last4=Gibbons|first4=M. J.|year=2009|title=The jellyfish joyride: causes, consequences and management responses to a more gelatinous future|url=http://www.swan.ac.uk/bs/turtle/reprints/Richardson_et_al_2009_TREE_-_The_Jellyfish_Joyride.pdf|journal=Trends in Ecology & Evolution|volume=24|issue=6|pages=312–322|doi=10.1016/j.tree.2009.01.010|pmid=19324452|bibcode=2009TEcoE..24..312R }}{{Dead link|date=februaro 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Aksnes|first1=D. L.|last2=Nejstgaard|first2=J.|last3=Sædberg|first3=E.|last4=Sørnes|first4=T.|year=2004|title=Optical control of fish and zooplankton populations|journal=Limnology and Oceanography|volume=49|issue=1|pages=233–238|bibcode=2004LimOc..49..233A|doi=10.4319/lo.2004.49.1.0233|doi-access=free}}</ref> Povas esti malfacile ke fiŝa [[populacio]] rekresku en mara ekosistemo post kiam ĝin dominas meduzoj, ĉarla meduzoj nutras sin per planktono, do interalie per [[frajo|fiŝaj ovoj]] kaj [[fiŝido]]j.<ref>{{cite journal|last1=Lynam|first1=C. P.|last2=Gibbons|first2=M. J.|last3=Axelsen|first3=B. E.|last4=Sparks|first4=C. A. J.|last5=Coetzee|first5=J.|last6=Heywood|first6=B. G.|last7=Brierley|first7=A. S.|display-authors=3|year=2006|title=Jellyfish overtake fish in a heavily fished ecosystem|url=https://www.st-andrews.ac.uk/~perg/Lynam_et_al_Current_Biology_16_2006.pdf|url-status=live|journal=Current Biology|volume=16|issue=13|pages=492–493|doi=10.1016/j.cub.2006.06.018|pmid=16824906|s2cid=62793057|archive-url=https://web.archive.org/web/20110323010524/http://www.st-andrews.ac.uk/~perg/Lynam_et_al_Current_Biology_16_2006.pdf|archive-date=23 March 2011|doi-access=free|bibcode=2006CBio...16.R492L }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Pauly|first1=D.|last2=Graham|first2=W.|last3=Libralato|first3=S.|last4=Morissette|first4=L.|last5=Palomares|first5=M. L. D.|display-authors=3|year=2009|title=Jellyfish in ecosystems, online databases, and ecosystem models|url=http://filaman.ifm-geomar.de/home/pages/JellyfishInEcosystems_publication.pdf|journal=Hydrobiologia|volume=616|issue=1 |pages=67–85|doi=10.1007/s10750-008-9583-x|bibcode=2009HyBio.616...67P |s2cid=12415790|archive-url=https://web.archive.org/web/20130712214856/http://www.uamshealth.com/?id=11935&sid=1|archive-date=12 July 2013}}</ref><ref name="WaPost" /> [[File:Aurelia aurita (auge24eu).jpg|thumb|[[Orelmeduzo]]j povas vivi en nordhemisferaj maroj,<ref>{{cite journal |last1=Dawson |first1=M. N. |first2=A. |last2=Sen Gupta |first3=M. H. |last3=England |year=2005 |title=Coupled biophysical global ocean model and molecular genetic analyses identify multiple introductions of cryptogenic species |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|Proc. Natl. Acad. Sci. USA]] |volume=102 |issue=34 |pages=11968–73 |doi=10.1073/pnas.0503811102 |pmid=16103373 |pmc=1189321|bibcode=2005PNAS..10211968D |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last=Dawson |first=M. N. |year=2003 |title=Macro-morphological variation among cryptic species of the moon jellyfish, ''Aurelia'' (Cnidaria: Scyphozoa) |journal=[[Marine Biology (journal)|Marine Biology]] |volume=143 |issue=2 |pages=369–79 |doi=10.1007/s00227-003-1070-3 |bibcode=2003MarBi.143..369D |s2cid=189820003 }}</ref> ekzemple la [[Balta Maro]].<ref name="navandi" /><ref name="haaretz" />]] Kiel oni suspektas ekde la komenco de la jarcento,<ref>{{cite journal |last1=Briand |first1=Frederic |last2=Boero |first2=Ferdinando |title=Gelatinous zooplankton outbreaks - an overview on jellyfish blooms |journal=CIESM Monographs |date=2001 |volume=14 |pages=5–17 |url=https://www.researchgate.net/publication/365366204}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Mills|first1=C. E.|year=2001|title=Jellyfish blooms: are populations increasing globally in response to changing ocean conditions?|url=http://faculty.washington.edu/cemills/jellyblooms2001.pdf|url-status=live|journal=Hydrobiologia|volume=451|issue=1–3 |pages=55–68|doi=10.1023/A:1011888006302|bibcode=2001HyBio.451...55M |s2cid=10927442|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171345/http://faculty.washington.edu/cemills/jellyblooms2001.pdf|archive-date=3 March 2016}}</ref> meduzofloradoj estas plioftiĝantaj. Inter 2013 kaj 2020 la [[Mediteranea Scienca Komisiono]] ĉiusemajne kontroladis la oftecon de multiĝoj de meduzoj en bordaj maroj de Maroko ĝis la Nigra Maro, konstatante relative oftan okazadon dum preskaŭ la tuta jaro, kun pintoj de Marto ĝis Julio kaj ofte ree en la aŭtuno. La floradojn formas diversaj meduzaj specioj en diversaj partoj de la baseno: klare dominas floradoj de ''[[Pelagia noctiluca]]'' kaj ''[[Velella velella]]'' en la okcidenta Mediteraneo, de ''[[Rhizostoma pulmo]]'' kaj ''[[Rhopilema nomadica]]'' en la orienta Mediteraneo, kaj de [[orelmeduzo]]j kaj ''[[Mnemiopsis leidyi]]'' en la Nigra Maro.<ref>{{Cite web|title=CIESM GIS|url=https://www.ciesm.org/gis/JW/build/JellyBlooms.php|access-date=2023-02-10|website=www.ciesm.org}}</ref> Iuj meduzaj populacioj, kiuj klare pliiĝis en la lastaj jardekoj, estas [[invadaj specioj]] freŝe venintaj de aliaj habitatoj: tio okazas ekzemple en la [[Nigra Maro]], [[Kaspia Maro]], [[Balta Maro]], centra kaj orienta [[Mediteraneo]], [[Havajo]], kaj tropikaj kaj subtropikaj partoj de la okcidenta Atlantiko (inklude la {{n|Kariba Maro}}, [[Golfo de Meksiko|Golfon de Meksiko]] kaj Brazilon).<ref name="navandi">{{cite journal |author1=Abed-Navandi, D. |author2=Kikinger, R. |year=2007 |title=First record of the tropical scyphomedusa ''Phyllorhiza punctata'' von Lendenfeld, 1884 (Cnidaria: Rhizostomeae) in the Central Mediterranean Sea |journal=Aquatic Invasions |volume=2 |issue=4 |pages=391–394 |url=http://elnais.ath.hcmr.gr/PDF/Abel_Navanti_Phylorizapunctata.pdf |doi=10.3391/ai.2007.2.4.7 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120917090718/http://elnais.ath.hcmr.gr/PDF/Abel_Navanti_Phylorizapunctata.pdf |archive-date=17-a de septembro 2012|doi-access=free |bibcode=2007AqInv...2..391A }}</ref><ref name="haaretz">{{cite news |url=https://www.haaretz.com/1.5065394 |title=World's Most Invasive Jellyfish Spreading Along Israel Coast |author=Rinat, Zafrir |date=15-a de junio 2009 |newspaper=Haaretz |access-date=13-a de oktobro 2018}}</ref> Meduzofloradoj povas grave efiki al komunuma strukturo. Iuj meduzoj voras zooplanktonon dum aliaj paŝtiĝas je unuavicaj produktantoj.<ref>{{Cite journal|last1=Purcell|first1=J.|last2=Arai|first2=M.|date=2001|title=Interactions of pelagic cnidarians and ctenophores with fish: a review|journal=Hydrobiologia|volume=541|pages=27–44|doi=10.1007/978-94-010-0722-1|isbn=978-94-010-3835-5|s2cid=27615539|editor1-last=Purcell|editor1-first=J. E|editor2-last=Graham|editor2-first=W. M|editor3-last=Dumont|editor3-first=H. J}}</ref> Malpliiĝoj de zooplanktono kaj [[fiŝplanktono]] pro meduzoflorado povas ondi tra la trofaj niveloj. Densegaj meduzaj populacioj povas forkonkuri aliajn predantojn kaj malpliigi pluvivon de fiŝoj.<ref>{{Cite journal|last1=Brodeur|first1=Richard D.|last2=Link|first2=Jason S.|last3=Smith|first3=B.E.|last4=Ford|first4=M.D.|last5=Kobayashi|first5=D.R.|last6=Jones|first6=T.T.|display-authors=3|date=2016|title=Ecological and Economic Consequences of Ignoring Jellyfish: A Plea for Increased Monitoring of Ecosystems|journal=Fisheries|volume=41|issue=11|pages=630–637|doi=10.1080/03632415.2016.1232964|bibcode=2016Fish...41..630B }}</ref> Pliiĝinta paŝtiĝado je unuavicaj produktantoj fare de meduzoj povas interrompi la transiradon de energio al pli altaj trofaj niveloj.<ref>{{Cite journal|last1=Ruzicka|first1=J.J.|last2=Brodeur|first2=R.D.|last3=Emmett|first3=R.L.|last4=Steele|first4=J.H.|last5=Zamon|first5=J.E.|last6=Morgan|first6=C.A.|last7=Thomas|first7=A.C.|last8=Wainwright|first8=T.C.|display-authors=3|date=2012|title=Interannual variability in the Northern California Current food web structure: changes in energy flow pathways and the role of forage fish, euphausiids, and jellyfish|journal=Progress in Oceanography|volume=102|pages=19–41|doi=10.1016/j.pocean.2012.02.002|bibcode=2012PrOce.102...19R}}</ref> Dum floradoj, la meduzoj grave ŝanĝas la haveblecon de nutrosubstancoj medie. Ili bezonas grandan kvanton da haveblaj organikaj nutrosubstancoj en la akvo, kio limigas la haveblecon por aliaj organismoj.<ref name="Pitt-2009">{{Cite journal|last1=Pitt|first1=Kylie|last2=Welsh|first2=David|last3=Condon|first3=Robert|date=januaro 2009|title=Influence of jellyfish blooms on carbon, nitrogen and phosphorus cycling and plankton production|journal=Hydrobiologia|volume=616|issue=1 |pages=133–149|doi=10.1007/s10750-008-9584-9|bibcode=2009HyBio.616..133P |s2cid=22838905}}</ref> Iuj meduzoj simbiozas kun unuĉelaj dinoflagelatoj, pere de kiuj ili enkorpigas neorganikan karbonon, fosforon, kaj nitrogenon, konkurante kontraŭ fitoplanktono.<ref name="Pitt-2009" /> Ilia granda biomaso igas ilin grava fonto de solvita kaj partikla organikaĵo por mikrobaj komunumoj pere de fekado, mukado kaj diseriĝado.<ref name="brotz" /><ref>{{Cite journal|last1=Condon|first1=Robert H.|last2=Duarte|first2=Carlos M.|last3=Pitt|first3=Kylie A.|last4=Robinson|first4=Kelly L.|last5=Lucas|first5=Cathy H.|last6=Sutherland|first6=Kelly R.|last7=Mianzan|first7=Hermes W.|last8=Bogeberg|first8=Molly|last9=Purcell|first9=Jennifer E.|last10=Decker|first10=Mary Beth|last11=Uye|first11=Shin-ichi|display-authors=3|date=2013-01-15|title=Recurrent jellyfish blooms are a consequence of global oscillations|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=110|issue=3|pages=1000–1005|doi=10.1073/pnas.1210920110|pmid=23277544|pmc=3549082|bibcode=2013PNAS..110.1000C|doi-access=free}}</ref> La mikroboj dismetas la organikaĵon en neorganikan amonion kaj fosfaton. Dume, la malgranda havebleco de karbono aliigas la procezon de produktado al spirado, kio estigas oksigenmankajn areojn kaj plejparte maluzebligas la solvitan nitrogenon kaj fosforon por unuavica produktado. Homoj fiŝkaptistoj malŝatas meduzofloradon pro la manko de kapteblaj fiŝoj.<ref>{{Cite journal|last1=Lynam|first1=Christopher P.|last2=Gibbons|first2=Mark J.|last3=Axelsen|first3=Bjørn E.|last4=Sparks|first4=Conrad A. J.|last5=Coetzee|first5=Janet|last6=Heywood|first6=Benjamin G.|last7=Brierley|first7=Andrew S.|display-authors=3|date=2006-07-11|title=Jellyfish overtake fish in a heavily fished ecosystem|journal=Current Biology |volume=16|issue=13|pages=R492–493|doi=10.1016/j.cub.2006.06.018|pmid=16824906|s2cid=62793057|doi-access=free|bibcode=2006CBio...16.R492L }}</ref> Elektrejoj foje malŝaltiĝis pro meduzoj, kiuj ŝtopis la fluadon de akvo por malvarmigado.<ref>{{Cite journal|last1=Masilamani|first1=J|last2=Jesudoss|first2=K|last3=Kanavillil|first3=Nandakumar|last4=Satpathy|first4=K.K.|last5=Nair|first5=K|last6=Azariah|first6=J|display-authors=3|date=2000-09-10|title=Jellyfish ingress: A threat to the smooth operation of coastal power plants|url=https://www.researchgate.net/publication/236844536|journal=Current Science|volume=79|pages=567–569}}</ref> Ili ankaŭ damaĝis turismon pro plioftiĝo de pikoj kaj foje malfermoj de plaĝoj.<ref name="Purcell-2007">{{Cite journal|last1=Purcell|first1=Jennifer E.|last2=Uye|first2=Shin-ichi|last3=Lo|first3=Wen-Tseng|date=2007-11-22|title=Anthropogenic causes of jellyfish blooms and their direct consequences for humans: a review|journal=Marine Ecology Progress Series|volume=350|pages=153–174|doi=10.3354/meps07093|bibcode=2007MEPS..350..153P|doi-access=free}}</ref> Meduzoj estas parto de [[ĝelfalo]]j, t.e. faloj de ĝeleca [[zooplanktono]] al la marfundo, kio havigas nutraĵon al la [[benta zono|fundaj]] organismoj.<ref>{{Cite journal |last1=Sweetman |first1=Andrew K. |last2=Smith |first2=Craig R. |last3=Dale |first3=Trine |last4=Jones |first4=Daniel O. B. |date=2014 |title=Rapid scavenging of jellyfish carcasses reveals the importance of gelatinous material to deep-sea food webs |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=281 |issue=1796 |article-number=20142210 |doi=10.1098/rspb.2014.2210 |pmid=25320167 |pmc=4213659}}</ref> En moderaj kaj subpolusaj regionoj, ĝelfalo kutime sekvas tuj post meduzoflorado.<ref>{{Cite journal |last1=Lebrato |first1=Mario |last2=Pahlow |first2=Markus |last3=Oschlies |first3=Andreas |last4=Pitt |first4=Kylie A. |last5=Jones |first5=Daniel O. B. |last6=Molinero |first6=Juan Carlos |last7=Condon |first7=Robert H. |display-authors=3 |date=2011 |title=Depth attenuation of organic matter export associated with jelly falls |journal=Limnology and Oceanography |volume=56 |issue=5 |pages=1917–1928 |doi=10.4319/lo.2011.56.5.1917 |doi-access=free|url=http://oceanrep.geomar.de/12648/1/1917.pdf |bibcode=2011LimOc..56.1917L |hdl=10072/43275 |s2cid=3693276 |hdl-access=free }}</ref> === Habitato === [[File:Common jellyfish swimming close to shore.jpg|thumb|upright|Ofta scifozoa meduzo vidata proksime al strandoj en neduoninsula Florido]] La plej multaj meduzoj estas marbestoj, kvankam iuj hidrozoaj meduzoj vivas en [[nesala akvo]]. La plej konata dolĉakva ekzemplo estas la [[kosmopolita distribuo (biologio)|tutmonda]] hidrozoa meduzo ''[[Craspedacusta sowerbii]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.nobanis.org/files/factsheets/Craspedacusta_sowerbyi.pdf |title=Invasive Alien Species Fact Sheet: ''Craspedacusta sowerbyi'' |last=Didžiulis |first=Viktoras |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517210230/http://www.nobanis.org/files/factsheets/Craspedacusta_sowerbyi.pdf |publisher=NOBANIS |archive-date=17 May 2014 |url-status=live |access-date=16 June 2016 }}</ref> Iuj meduzaj populacioj enfermiĝis en marbordaj salaj lagoj, ekzemple la [[Lago de Meduzoj]] en Palaŭo.<ref name="Dawson2001" /> Kvankam la plej multaj meduzoj vivas planktone malproksime de la marfundo, iuj specioj asociiĝas kun la fundo dum la plejparto de la vivo kaj povas konsideriĝis kiel [[benta zono|bentaj]]. La "inversaj meduzoj" de la genro ''[[Cassiopea]]'' kutime kuŝas sur la fundo de malprofundaj lagunoj, kie ili foje pulsetas kun la korpa konvekso malsupre. Eĉ kelkaj profundmaraj specioj de ''Hydrozoa'' kaj ''Scyphozoa'' kutime kolektiĝas ĉe la fundo. Ĉiuj ''[[Stauromedusae]]'' troviĝas kroĉitaj al makroalgoj aŭ rokeca aŭ firma materialo sur la fundo.<ref>{{cite journal |last=Mills |first=C. E. |author2=Hirano, Y. M. |title=Stauromedusae |journal=Encyclopedia of Tidepools and Rocky Shores |year=2007 |pages=541–543}}</ref> Iuj specioj havas specifajn adaptojn por la [[tajdo|tajda]] fluo. En [[Provinca Parko Roscoe Bay|Roscoe Bay]], meduzoj rajdas la fluon ĉe malalta tajdo ĝis ili kolizias kun [[sablobenko]] kaj tiam profundiĝas sub la fluon. Ili restas en trankvila akvo ĝis la tajdo altiĝas, kaj tiam malprofundiĝas kaj lasas ke ĝi reportu ilin en la golfon. Ili aktive evitas dolĉan akvon de fandita monta neĝo, malsupriĝante ĝis ili trovas sufiĉe da salo.<ref name=angier2dec /> === Parazitoj === Meduzoj estas [[mastro (biologio)|mastroj]] de tre diversaj parazitoj. Ili estas mezaj mastroj de internaparazitaj [[helmintoj]], kiuj transiras al fiŝa fina mastro post [[predado]]. Iuj [[digenea]]j [[trematodo]]j, precipe specioj en la familio ''[[Lepocreadiidae]]'', uzas meduzojn kiel duan mezan mastron. Fiŝoj infektiĝas de la trematodoj kiam ili manĝas infektitan meduzon.<ref>{{cite journal|last1=Kondo |first1=Yusuke |last2=Ohtsuka |first2=Susumu |last3=Hirabayashi |first3=Takeshi |last4=Okada |first4=Shoma |last5=Ogawa |first5=Nanako O. |last6=Ohkouchi |first6=Naohiko |last7=Shimazu |first7=Takeshi |last8=Nishikawa |first8=Jun |display-authors=3|title=Seasonal changes in infection with trematode species utilizing jellyfish as hosts: evidence of transmission to definitive host fish via medusivory |journal=Parasite |volume=23 |year=2016 |page=16 |doi=10.1051/parasite/2016016 |url=https://www.parasite-journal.org/articles/parasite/full_html/2016/01/parasite150043/parasite150043.html|pmid=27055563 |pmc=4824873 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171104045257/https://www.parasite-journal.org/articles/parasite/full_html/2016/01/parasite150043/parasite150043.html |archive-date=4 November 2017 }}</ref><ref>{{cite web |author=Leung, Tommy |url=http://dailyparasite.blogspot.fr/2016/05/opechona-olssoni.html |title=''Opechona olssoni'' |publisher=Blog: Parasite of the Day |date=26 May 2016|access-date=1 June 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160630161725/http://dailyparasite.blogspot.fr/2016/05/opechona-olssoni.html |archive-date=30-a de junio 2016}}</ref> == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Biologio|Zoologio}} * [[Hidrozoo]] * [[Kubozoo]] * [[Orelmeduzo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|commonscat=Scyphozoa|ReVo=meduz}} [[Kategorio:Disvolviĝ-biologio]] [[Kategorio:Meduzoj|Meduzoj]] aarwo8zl6iszq7ez076q1pnqkr5749b 0 59710 9373074 9045525 2026-05-15T05:22:14Z Sj1mor 12103 9373074 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Israel-Yad Vashem Garden of righteous.jpg|eta|maldekstra|La ĝardeno '''Justuloj inter la popoloj''' [[Jad Vaŝem]]]] [[Dosiero:MariaKotarbaDyplom.jpg|eta|La diplomo '''Justuloj inter la popoloj''' por polino Maria Kotarba]] [[Dosiero:Bełżec Tablica Sprawiedliwi wśród Narodów Świata z Bełżca. Righteous Among the Nations from Bełżec plaque.jpg|eta|Memortabulo de la Justuloj inter la popoloj en [[Bełżec]], Pollando]] '''Justuloj inter la popoloj''' (aŭ inter la nacioj) ({{lang-he|'''חסיד אומות העולם'''|t='''Ĥasid Umot HaOlam'''}}) estas termino markanta homojn de nejuda deveno, kiuj kontribuis al savo de judoj dum la [[holokaŭsto]]. [[Israelo]], konkrete la Komisiono por distingado de la justuloj, fondita en la jaro [[1963]] apud la monumento [[Jad Vaŝem]] kaj gvidata de la israela plej supera juĝejo, donas titolon ''Justulo inter la popoloj'' al tiuj, kiuj pruveble praktikis tiun ĉi agadon. Ĝi estis donita al 28 217 homoj (ĝis 1a-a de aŭgusto 2023). ''Justaj kristanoj'' aŭ ''Justuloj inter la popoloj'' estas devene tradicia juda nocio, kiu pritraktis la fakton, ke ankaŭ ekster la juda kredo estis bonaj homoj, direktantaj sin per diaj leĝoj. La komisiono, kiu komencis sian agadon en la jaro [[1963]], transprenis tiun ĉi markigon kaj donas ĝin laŭ severaj kriterioj; la komisiono uzas dum tio informojn de atestintoj, el publika diskuto kaj historia esploro. La aprezon akiris ankaŭ homoj kun disputebla pasinteco, inter ili ankaŭ nazio [[Oskar Schindler]] kaj lia edzino [[Emilie Schindler|Emilie]] aŭ papo [[Pio la 12-a]], kiu, komune kun multaj aliaj, kontribuis al tio, ke la registaro de [[Adolf Hitler|Hitler]] akiris diktatorajn leĝpovojn. La komisiono donis al ili la aprezon, ĉar ili rekte meritas pri savo de multaj judoj. == Enhavo de aprezo == La aprezitaj personoj havas rajton je aparta medalo kun stampita nomo, certigaĵo kaj ilia nomo estas aldonita en liston sur Muro de honoro en Ĝardeno de justuloj inter la popoloj en monumento de [[Jad Vaŝem]]. (Antaŭe ĉi tie ĉiu tenanto de la aprezo ekplantis arbon, tiu ĉi tradicio estis ŝanĝita pro manko de loko.) Se aprezito ne plu vivas, povas postuli pri dono de honora civitaneco ''in memoriam'' plej proksima parenco. La aprezo estas transdonata aŭ rekte en [[Israelo]] aŭ en lando, kie la aprezito vivas, tiuokaze transdonas ĝin israelaj diplomatoj. La aprezitoj ankaŭ povas ricevi financan helpon – se ili vivas en [[Israelo]], ili ricevas monatan emeritan salajron en alteco de mezproksima enspezo kaj ili havas kuracistan zorgon senpaga. Se la aprezito vivas kie ajn alie en la mondo, okaze de liaj ekonomiaj malfacilaĵoj povas doni al li financan helpon Juda fondaĵo por Justuloj, havanta la sidejon en [[Novjorko]] kaj svisaj Fondusoj de [[Anne Frank]] okaze de bezono zorgos pri kuracista zorgo. [[Jad Vaŝem]] povas ankaŭ doni honoran civitanecon de ŝtato [[Israelo]]. == Portantoj laŭ landoj == {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=0 style="width:93%; margin: 0 2em 0 2em;" |- | colspan=5 | <small>al la 1-a de januaro 2017, fonto: [http://www1.yadvashem.org/righteous/index_righteous.html Yad Vashem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060208092026/http://www1.yadvashem.org/righteous/index_righteous.html |date=2006-02-08 }}*</small><hr> |- | width="25%" valign=top | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=0 width="100%" |- | [[Pollando]] | &nbsp; | align=right | 6&nbsp;706 |- | [[Nederlando]] | | align=right | 5&nbsp;595 |- | [[Francio]] | | align=right | 3&nbsp;995 |- | [[Ukrainio]] | | align=right | 2&nbsp;573 |- | [[Belgio]] | | align=right | 1&nbsp;731 |- | [[Hungario]] | | align=right | 844 |- | [[Litovio]] | | align=right | 891 |- | [[Belorusio]] | | align=right | 641 |- | [[Slovakio]] | | align=right | 572 |- | [[Germanio]] | | align=right | 601 |- | [[Italio]] | | align=right | 682 |- | [[Grekio]] | | align=right | 335 |- | [[Jugoslavio]]&nbsp;([[Serbio]]) | | align=right | 135 |- | [[Rusio]] | | align=right | 204 |- | [[Ĉeĥio]] | | align=right | 116 |} | &nbsp; | width="25%" valign=top | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=0 width="100%" |- | [[Kroatio]] | | align=right | 115 |- | [[Latvio]] | | align=right | 136 |- | [[Aŭstrio]] | | align=right | 109 |- | [[Moldavio]] | | align=right | 69 |- | [[Albanio]] | | align=right | 75 |- | [[Rumanio]] | &nbsp; | align=right | 60 |- | [[Svislando]] | | align=right | 49 |- | [[Bosnio]] kaj [[Hercegovino]] | | align=right | 43 |- | [[Norvegio]] | | align=right | 67 |- | [[Danio]]** | | align=right | 22 |- | [[Bulgario]] | | align=right | 20 |- | [[Granda Britio]] | | align=right | 22 |- | [[Svedio]] | | align=right | 49 |- | [[Makedonio]] | | align=right | 10 |- | [[Armenio]] | | align=right | 10 |} | &nbsp; | width="25%" valign=top | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=0 width="100%" |- | [[Slovenio]] | | align=right | 10 |- | [[Grekio]] | | align=right | 10 |- | [[Hispanio]] | | align=right | 9 |- | [[Usono]] | | align=right | 5 |- | [[Estonio]] | | align=right | 3 |- | [[Portugalio]] | | align=right | 3 |- | [[Brazilo]] | | align=right | 2 |- | [[Ĉinio]] | | align=right | 2 |- | [[Indonezio]] | | align=right | 2 |- | [[Irlando]] | | align=right | 1 |- | [[Japanio]] | | align=right | 1 |- | [[Kubo]] | | align=right | 1 |- | [[Salvadoro]] | | align=right | 1 |- | [[Peruo]] | | align=right | 1 |- | [[Vjetnamio]] | | align=right | 1 |- | [[Luksemburgio]] | | align=right | 1 |- | [[Montenegro]] | | align=right | 1 |- | [[Turkio]] | | align=right | 1 |- | [[Egiptio]] | | align=right | 1 |- | [[Kartvelio]] | | align=right | 1 |} |- | colspan=5 | <hr> |- | '''sume''' | align=right colspan=5 | '''26&nbsp;513''' |- | colspan=5 | <hr><small><nowiki>*</nowiki>laŭ indikoj alireblaj de organizo Yad Vashem <br /><nowiki>**</nowiki>membroj de dana rezistmovado ne volis esti indikitaj unuope, sed kiel unu grupo </small> |} == Vidu ankaŭ == * [[Konsilantaro por Helpo al Judoj]] * [[Virta pagano]] (dekristanisma vidpunkto) {{Projektoj}} [[Kategorio:Israelo]] [[Kategorio:Justuloj inter la popoloj| ]] fvzg4o3hzshzz315510uu2g2sf3fgq9 0 61749 9372868 8948725 2026-05-14T16:40:57Z Sj1mor 12103 /* Literaturo pri li */ 9372868 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ali ŜOGENCUKOV''' (naskiĝis la {{daton|28|novembro|1900}}, mortis la {{daton|29|novembro|1941}}) estis [[Sovetunio|soveta]] poeto, verkinta en la [[kabarda lingvo]]; fondinto de la moderna kabarda poezio. Ŝogencukov studis en [[Stambulo]] ([[1917]]-1919) kaj iĝis instruisto. Reveninte al patrolando, li dum multaj jaroj instruis, samtempe verkante [[poezio]]n. Liaj verkoj aperadis en presita formo ekde 1917. Poemoj de Ŝogencukov estis tradukitaj al multaj lingvoj de Sovetunio, certe inkluzive de la [[rusa lingvo|rusa]]. Mem Ŝogencukov multe tradukis en la kabardan: i. a. klasikajn verkojn de [[Aleksandr Puŝkin|Puŝkin]], [[Miĥail Lermontov|Lermontov]] kaj aliaj. Ŝogencukov partoprenis la [[Sovetunio en dua mondmilito|Grandan Patrian Militon]] kaj mortis en faŝista koncentrejo apud [[Bobrujsk]]. == Verkoj == * en la kabarda: ** Стиххэмрэ поэмэхэмрэ, Налшык, 1938 ** Тхыгъэхэр томитIy, т. 1—2, Налшык, 1961 * en la rusa traduko: ** Поэмы и стихотворения, М., 1950 ** Избранное, М., 1957 ** Избранное, Нальчик, 1975. == Literaturo pri li == * Теунов Х., Али Шогенцуков. Путь поэта, Нальчик, 1950 * Либединский Ю., Али Шогенцуков, в его книге: Современники, М., 1958 * Очерки истории кабардинской литературы, Нальчик, 1968 * ХьэкIyащэ А., ЩоджэнцIыкIy Али, Налшык, 1961 {{Projektoj}}{{Ĝermo|biografio}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Ŝogencukov, Ali}} [[Kategorio:Sovetiaj poetoj]] [[Kategorio:Kabardaj poetoj]] [[Kategorio:Kabardaj verkistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Sovetiaj militkaptitoj]] [[Kategorio:Mortintoj en naziaj koncentrejoj]] khmjhl2x9r5xxwlbh89van6gi6yevhl 0 74335 9372937 8214443 2026-05-14T19:55:53Z Stefangrotz 91903 forigis rompitan bildon + ĝermeto 9372937 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Gurro | regiono = {{Italio PMN}} (2005) | provinco = {{Italio VB}} (2005) | latitudo_gradoj = 46 | latitudo_minutoj = 4 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 8 | longitudo_minutoj = 42 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 55 | koord_Y_en_mapo = 38 | alto = | areo = 13 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 310 (2005) | denso_de_loĝantoj = 24 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Cavaglio-Spoccia]], [[Cursolo-Orasso]], [[Falmenta]], [[Miazzina]] (2005) | poŝtkodo = 28050 (2005) | telefona_kodo = 0323 (2005) | ISTAT_kodo = 103036 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = PMN-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Gurro''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Piemonto]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Verbano Cusio Ossola]] hjnzcr7m3duqg8zi18r85pywxyebyk9 0 74425 9372946 8364876 2026-05-14T20:00:33Z Stefangrotz 91903 forigis rompitan bildon + ĝermeto 9372946 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Miagliano | regiono = {{Italio PMN}} (2005) | provinco = {{Italio BI}} (2005) | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 36 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 8 | longitudo_minutoj = 5 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 40 | koord_Y_en_mapo = 53 | alto = | areo = 0 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 587 (2005) | denso_de_loĝantoj = | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Andorno Micca]], [[Sagliano Micca]] (2005) | poŝtkodo = 13060 (2005) | telefona_kodo = 015 (2005) | ISTAT_kodo = 096034 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = PMN-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Miagliano''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Piemonto]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Biella]] ej2a8of17mrwgop2ive6nj0ukv5ju7v 0 76522 9372751 8582061 2026-05-14T12:36:59Z Stefangrotz 91903 ĝermeto 9372751 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Ziano di Fiemme | blazono = [[Dosiero:Ziano.jpg|300ra]] | regiono = {{Italio TAA}} (2005) | provinco = {{Italio TN}} (2005) | latitudo_gradoj = 46 | latitudo_minutoj = 17 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 11 | longitudo_minutoj = 34 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 123 | koord_Y_en_mapo = 31 | alto = | areo = 35 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 1534 (2005) | denso_de_loĝantoj = 44 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Predazzo]], [[Panchià]], [[Canal San Bovo]], [[Pieve Tesino]] (2005) | poŝtkodo = 38030 (2005) | telefona_kodo = 0462 (2005) | ISTAT_kodo = 022226 (2005) | imposta_kodo = M173 (2005) | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = TAA-Mappa.png | mapamplekso = 300 }}'''Ziano di Fiemme''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Trentino-Supra Adiĝo]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Trento]] ofrr2ctydwvi5chxgs9t8rz42oo3i32 0 77952 9373012 9281440 2026-05-14T23:13:05Z Verdulo 1002 /* Biografio */ 9373012 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dosiero = François Boucher 019 (Madame de Pompadour).jpg | priskribo = Madamo de Pompadour, portreto de [[François Boucher]] proksime en 1750 }} '''Madamo de Pompadour''' (la [[29-an de decembro]] [[1721]] – la [[15-an de aprilo]] [[1764]]) estis [[amo|amantino]] de la franca reĝo [[Ludoviko la 15-a (Francio)]]. == Biografio == Ŝi naskiĝis kiel Jeanne-Antoinette Poisson. Ŝia patro estis en la jaro [[1725]] ellandigita el [[Francio]], sed laŭ famoj li ne estis ŝia vera patro, ŝia patro estis onidire riĉa financulo Le Normant de Tournhem, ŝia pli posta duonpatro. En la jaro [[1741]] ŝi edziniĝis kun lia bofilo [[Charles-Guillaume Lenormant d'Étioles]], kun kiu ŝi havis du infanojn. Madamo de Pompadour estis klera kaj sprita, ŝi sciis bone [[danco|danci]], [[gitaro|gitarludi]] kaj ŝi okupiĝis per [[arta gravurado]]. Ŝi akiris ŝatatecon en la socio kaj ŝia sinvestado influis laŭtempan modon. Je rekomendo de korteganoj la reĝo invitis ŝin en kortegan [[balo]]n en februaro [[1745]] kaj ŝi tuj akiris lian atentemon. En marto li enloĝigis ŝin en [[Versajlo]] kaj li aĉetis al ŝi kastelon [[Pompadour]], en julio li donis al ŝi titolon de [[markizo|markizino]] kaj adiaŭigis ŝin de la edzo, en septembro ŝi estis formale enkondukita al la kortego. Ŝi kondutis tre lerte. Ŝi retenis amikajn interrilatojn kun reĝino [[Maria Leszczyńska]] kaj tuj kiam ŝi ekkonstatis, ke la interrilato de la reĝo malvarmiĝas, ŝi mem trovadis por li junajn kaj belajn junulinojn por distri lin. Ŝi interesis pri politiko, sed ŝia vera politika influo estadas trotaksata. Ŝi dediĉis sin al [[literaturo]] kaj ŝi interkonatiĝis kun [[Voltaire]] subtenante [[rokoko|rokokajn]] [[artisto]]jn. Dum la 40-aj jaroj ŝi dufoje [[aborto|abortis]] kaj ekde la jaro [[1750]] ŝiaj am-interrilatoj kun la reĝo ĉesis, sed ŝi kapablis pluteni la intereson kaj la atentemon de la reĝo ĝis sia morto en la jaro [[1764]]. Fama diraĵo de ŝi estus: '''après nous, le déluge''' ([[post ni, la diluvo]]). == Bildaro == <gallery> Dosiero:Madame de Pompadour.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Madamo de Pompadour - [[Portreto]] _על_ _פי_ [[_תחריט_]] _של_ [[_פרנסואה_ _בושה_]] _משנת_ 1756 --> Dosiero:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Mme_ _de_ _Pompadour_, (paŝtelaĵo, paŝtelo) per [[_Maurice_ _Quentin_ _de_ _La_ (Turneo, Vojaĝo)]], montrita je la [[Pentrosalono de Parizo]], 1755 ([[Luvra Muzeo]]) --> Dosiero:Madame de Pompadour by François-Hubert Drouais.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|(Sia, Ŝin) _memorial_ portreto (finita, finpretigita) en 1764 post (sia, ŝin) morto, sed _begun_ de la vivo, per (sia, ŝin) favorata _portraitist_, [[_François_-_Hubert_ _Drouais_]] --> </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Fratoj Pâris]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pompadour, Madamo de}} [[Kategorio:Homoj de Parizo]] [[Kategorio:Francoj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj markizoj]] [[Kategorio:Ludoviko la 15-a (Francio)]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 29-an de decembro]] [[Kategorio:Mortintoj la 15-an de aprilo]] 48xeypecmj0yjyb6sgu0w8zy3rf46le 0 79529 9373177 8900816 2026-05-15T09:00:28Z ThomasPusch 1869 9373177 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''''La Vita è Bella''''' (''La vivo belas'') estas itala filmo aperinta en [[1997]] reĝisorita de [[Roberto Benigni]], kiu ankaŭ okupas la unuan rolon. == Komenco == Laŭ la aŭtoraj propraj vortoj, tiu filmo temas pri fabelo. En Italio, iome antaŭ [[Dua mondmilito]], ''Guido'', [[judoj|juda]] italo, edziniĝas kun ''Dora'', kiun li antaŭe saĝe amindumis, per sia lerta senco de la komedio. Kelkajn jarojn poste, dum la milito plenestas, li, lia edzino, kaj ilia nova filo (''Giosuè'', Joĉjo) estas punekzilitaj kiel miloj da aliaj judoj al [[Listo de naziaj koncentrejoj|naziaj koncentrejoj]]. Tie, tiam sola kun sia infano en la vira koncentrejo, li eltrovas multajn ruzaĵojn por kredigi al la infano ke ĉiu-ĉi estas grandega ludo, kies celo estas gajni [[tanko]]n. == Ĉefrolantoj == * [[Roberto Benigni]]: kiel Guido Orefice * [[Nicoletta Braschi]]: kiel Dora * [[Giorgio Cantarini]]: kiel Giosuè, la fileto * [[Giustino Durano]]: kiel Eliseo Orefice * [[Amerigo Fontani]]: kiel Rodolfo * [[Sergio Bustric]]: kiel Ferruccio * [[Lidia Alfonsi]]: kiel s-ino Giucciardin * [[Horst Buchholz]]: kiel d-ro Lessing * [[Marisa Paredes]]: kiel la patrino de Dora <!-- malgravaj, flankaj roloj: ĉu la aktoroj vere bezonas elstaran mencion en tiu listo, se esperantaj artikoloj pri ili ĉiukaze ne ekzistas? * [[Pietro De Silva]]: kiel Bartolomeo * [[Giuliana Lojodice]]: kiel direktorino * [[Francesco Guzzo]]: kiel Vittorino --> * [[Raffaella Lebboroni]]: kiel Elena * [[Omero Antonutti]]: kiel maljuna Giosuè kiu servas kiel filma rakontisto {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Vita è Bella, La}} [[Kategorio:Italaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Italaj komediaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1997]] [[Kategorio:Oskar-premiitoj]] [[Kategorio:Filmoj pri Holokaŭsto]] [[Kategorio:Holokaŭsto en Italio]] [[Kategorio:Filmoj pri edukado]] 25dwzhevlc7p0whyzm3vm01lz15p084 9373178 9373177 2026-05-15T09:01:08Z ThomasPusch 1869 9373178 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''''La Vita è Bella''''' (''La vivo belas'') estas itala filmo aperinta en [[1997]] reĝisorita de [[Roberto Benigni]], kiu ankaŭ okupas la unuan rolon. == Komenco == Laŭ la aŭtoraj propraj vortoj, tiu filmo temas pri fabelo. En Italio, iome antaŭ [[Dua mondmilito]], ''Guido'', [[judoj|juda]] italo, edziniĝas kun ''Dora'', kiun li antaŭe saĝe amindumis, per sia lerta senco de la komedio. Kelkajn jarojn poste, dum la milito plenestas, li, lia edzino, kaj ilia nova filo (''Giosuè'', Joĉjo) estas punekzilitaj kiel miloj da aliaj judoj al [[Listo de naziaj koncentrejoj|naziaj koncentrejoj]]. Tie, tiam sola kun sia infano en la vira koncentrejo, li eltrovas multajn ruzaĵojn por kredigi al la infano ke ĉiu-ĉi estas grandega ludo, kies celo estas gajni [[tanko]]n. == Ĉefrolantoj == * [[Roberto Benigni]]: kiel Guido Orefice * [[Nicoletta Braschi]]: kiel Dora * [[Giorgio Cantarini]]: kiel Giosuè, la fileto * [[Giustino Durano]]: kiel Eliseo Orefice * [[Amerigo Fontani]]: kiel Rodolfo * [[Sergio Bustric]]: kiel Ferruccio * [[Lidia Alfonsi]]: kiel s-ino Giucciardini * [[Horst Buchholz]]: kiel d-ro Lessing * [[Marisa Paredes]]: kiel la patrino de Dora <!-- malgravaj, flankaj roloj: ĉu la aktoroj vere bezonas elstaran mencion en tiu listo, se esperantaj artikoloj pri ili ĉiukaze ne ekzistas? * [[Pietro De Silva]]: kiel Bartolomeo * [[Giuliana Lojodice]]: kiel direktorino * [[Francesco Guzzo]]: kiel Vittorino --> * [[Raffaella Lebboroni]]: kiel Elena * [[Omero Antonutti]]: kiel maljuna Giosuè kiu servas kiel filma rakontisto {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Vita è Bella, La}} [[Kategorio:Italaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Italaj komediaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1997]] [[Kategorio:Oskar-premiitoj]] [[Kategorio:Filmoj pri Holokaŭsto]] [[Kategorio:Holokaŭsto en Italio]] [[Kategorio:Filmoj pri edukado]] 6617gh6o486z57i6it5z6qna6fz5c6d 0 81008 9373112 8485472 2026-05-15T06:43:44Z Sj1mor 12103 9373112 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Traudl JUNGE''' [traŭdl junge], origine: Gertraud HUMPS (naskiĝis la [[6-a de marto|6-an de marto]], [[1920]], mortis la [[11-a de februaro|11-an de februaro]], [[2002]]) estis sekretariino de [[Adolf Hitler]]. == Vivo == === Junaĝo === Kiel filino de la bierfaristo Max Humps kaj lia edzino Hildegard ŝi naskiĝis en [[Munkeno]]. Kiam ŝia patro perdis sian laboron, li iĝis ano de la ekstrem-dekstra ''Freikorps Oberland'', kiu kune kun aliaj luktis kontraŭ la [[Vajmara Respubliko]] kaj poste estis malpermesata. Kiam Traudl havis kvin jarojn, la patro forlasis sian familion kaj transloĝiĝis al [[Turkio]], kie li denove povis labori en sia profesio. La patrino rifuzis sekvi lin tien kaj postulis la divorcon. Traudl ekde tiam vivis ĉe Maximilian Zottmann, la patro de la patrino. En la jaro [[1933]] la juna Traudl ekinteresiĝis pri dancado, sed la financa situacio de la familio ne ebligis al ŝi dancistan karieron. Kun malemo ŝi en [[1936]] komencis viziti komercan lernejon. Sekvis okupoj ekz. kiel asistantino de ĉefredaktoro de ĵurnalo por tajloristoj kaj kiel sekretariino en uzino. === Sekretariino ĉe Hitler === En la jaro [[1942]] ŝi transloĝiĝis al [[Berlino]]. Kun la helpo de ŝia fratino Inge (nask. [[1923]]) kaj subtenate de la funkciulo [[Albert Bormann]] ŝi tie trovis okupon en la [[regno (politiko)|regna]] kancelierejo, kie ŝi ordigis la poŝtaĵojn de Hitler. Iom poste ŝi ricevis la ŝancon, partopreni konkurson kaj iĝi lia privat-sekretariino. Traudl ankoraŭ revis pri dancistina kariero kaj apenaŭ interesiĝis pri daŭra laboro en oficejo. Pro tio ŝi dum la diktaĵo tute ne estis nervoza kaj faris el ĉiuj malplej da eraroj. La junaj aspirantinoj devis trapasi diversajn testojn kaj – surprize por ŝi - Traudl ricevis la postenon. Sekvis tri jaroj apud Adolf Hitler. Traudl Humps kun tri aliaj virinoj (Johanna Wolf, Christa Schroeder kaj Gerda Christian) formis la kvaropon de la sekretariinoj de la diktatoro. Ŝi ekkonis diversajn naciajn altrangulojn kaj eksciis multon pri la privata vivo kaj la pensoj de Hitler. Kune kun la aliaj virinoj ŝi devis kutimiĝi al la tagordo de la diktatoro: malfrue ellitiĝi, tagmanĝi, trinki kafon, ripozi, malfrue vespermanĝi, rigardi filmojn, nokte trinki teon kaj enlitiĝi je la kvina horo matene. La 23-an de junio [[1943]] Traudl Humps edziniĝis al la oficiro Hermann Junge, kiu en aŭgusto [[1944]] mortis ĉe la fronto. Komence de [[1945]] Traudl Junge ekloĝis kun Hitler en la [[bunkro]] sub la regna kancelierejo, kie ŝi travivis la lastajn semajnojn de la diktatoro. En la nokto de la [[20-a de aprilo]] al la 21-a Hitler volis evakui la virinojn el la bunkro, sed el la sekretariinoj nur Johanna Wolf kaj Christa Schroeder foriris; Traudl Junge kaj Gerda Christian restis. La 28-an de aprilo Traudl partoprenis la geedziĝon de Hitler kaj [[Eva Braun]], rekte poste Hitler diktis al ŝi sian politikan kaj privatan testamenton. La 30-an de aprilo la geedzoj faris suicidon – Traudl Junge tiutempe manĝis kun la idoj de [[Joseph Goebbels|Joseph]] kaj [[Magda Goebbels]] en apuda ĉambro. Poste ŝi fuĝis el la kancelierejo kaj pluvivis kun la pseŭdonimo Gerda Alt. La aliancanoj lasis ŝin sen puno, ĉefe pro ŝia juna aĝo. == Post la milito == En [[1947]] amiko instigis ŝin, verki libron pri siaj travivaĵoj. La teksto tamen ne trovis eldoniston, ĉar "la legantoj ne interesiĝas pri tiaj aferoj". En la jaro [[2000]] Traudl Junge ekkonis la verkistinon [[Melissa Müller]], kiu prezentis ŝin al la aŭstra artisto [[André Heller]]. Tiu kreis dokumentan filmon pri ŝi, kaj Melissa Müller publikigis la manuskripton, kiu dum duonjarcento kuŝis en la tirkesto de Traudl Junge. Mallonge post la apero de la libro ''Bis zur letzten Stunde'' Traudl Junge mortis en [[Munkeno]] de kancero. La dokumenta filmo ''Im toten Winkel – Hitlers Sekretärin'' en la [[Berlinale]] de [[2002]] gajnis la premion de la publiko. En [[2004]] aperis plia filmo pri la vivo de la juna sekretariino en la bunkro de Hitler: ''[[Der Untergang]]''. La rolon de Traudl Junge transprenis la aktorino [[Alexandra Maria Lara]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Junge, Traudl}} [[Kategorio:Adolf Hitler]] [[Kategorio:Sekretarioj]] [[Kategorio:Germanoj de la Unua mondmilito]] ki51ysyy0uph0ihw2gc55rfx1rqwtkq 9373115 9373112 2026-05-15T06:44:30Z Sj1mor 12103 9373115 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Traudl JUNGE''' [traŭdl junge], origine: Gertraud HUMPS (naskiĝis la [[6-a de marto|6-an de marto]], [[1920]], mortis la [[11-a de februaro|11-an de februaro]], [[2002]]) estis sekretariino de [[Adolf Hitler]]. == Vivo == === Junaĝo === Kiel filino de la bierfaristo Max Humps kaj lia edzino Hildegard ŝi naskiĝis en [[Munkeno]]. Kiam ŝia patro perdis sian laboron, li iĝis ano de la ekstrem-dekstra ''Freikorps Oberland'', kiu kune kun aliaj luktis kontraŭ la [[Vajmara Respubliko]] kaj poste estis malpermesata. Kiam Traudl havis kvin jarojn, la patro forlasis sian familion kaj transloĝiĝis al [[Turkio]], kie li denove povis labori en sia profesio. La patrino rifuzis sekvi lin tien kaj postulis la divorcon. Traudl ekde tiam vivis ĉe Maximilian Zottmann, la patro de la patrino. En la jaro [[1933]] la juna Traudl ekinteresiĝis pri dancado, sed la financa situacio de la familio ne ebligis al ŝi dancistan karieron. Kun malemo ŝi en [[1936]] komencis viziti komercan lernejon. Sekvis okupoj ekz. kiel asistantino de ĉefredaktoro de ĵurnalo por tajloristoj kaj kiel sekretariino en uzino. === Sekretariino ĉe Hitler === En la jaro [[1942]] ŝi transloĝiĝis al [[Berlino]]. Kun la helpo de ŝia fratino Inge (nask. [[1923]]) kaj subtenate de la funkciulo [[Albert Bormann]] ŝi tie trovis okupon en la [[regno (politiko)|regna]] kancelierejo, kie ŝi ordigis la poŝtaĵojn de Hitler. Iom poste ŝi ricevis la ŝancon, partopreni konkurson kaj iĝi lia privat-sekretariino. Traudl ankoraŭ revis pri dancistina kariero kaj apenaŭ interesiĝis pri daŭra laboro en oficejo. Pro tio ŝi dum la diktaĵo tute ne estis nervoza kaj faris el ĉiuj malplej da eraroj. La junaj aspirantinoj devis trapasi diversajn testojn kaj – surprize por ŝi - Traudl ricevis la postenon. Sekvis tri jaroj apud Adolf Hitler. Traudl Humps kun tri aliaj virinoj (Johanna Wolf, Christa Schroeder kaj Gerda Christian) formis la kvaropon de la sekretariinoj de la diktatoro. Ŝi ekkonis diversajn naciajn altrangulojn kaj eksciis multon pri la privata vivo kaj la pensoj de Hitler. Kune kun la aliaj virinoj ŝi devis kutimiĝi al la tagordo de la diktatoro: malfrue ellitiĝi, tagmanĝi, trinki kafon, ripozi, malfrue vespermanĝi, rigardi filmojn, nokte trinki teon kaj enlitiĝi je la kvina horo matene. La 23-an de junio [[1943]] Traudl Humps edziniĝis al la oficiro Hermann Junge, kiu en aŭgusto [[1944]] mortis ĉe la fronto. Komence de [[1945]] Traudl Junge ekloĝis kun Hitler en la [[bunkro]] sub la regna kancelierejo, kie ŝi travivis la lastajn semajnojn de la diktatoro. En la nokto de la [[20-a de aprilo]] al la 21-a Hitler volis evakui la virinojn el la bunkro, sed el la sekretariinoj nur Johanna Wolf kaj Christa Schroeder foriris; Traudl Junge kaj Gerda Christian restis. La 28-an de aprilo Traudl partoprenis la geedziĝon de Hitler kaj [[Eva Braun]], rekte poste Hitler diktis al ŝi sian politikan kaj privatan testamenton. La 30-an de aprilo la geedzoj faris suicidon – Traudl Junge tiutempe manĝis kun la idoj de [[Joseph Goebbels|Joseph]] kaj [[Magda Goebbels]] en apuda ĉambro. Poste ŝi fuĝis el la kancelierejo kaj pluvivis kun la pseŭdonimo Gerda Alt. La aliancanoj lasis ŝin sen puno, ĉefe pro ŝia juna aĝo. == Post la milito == En [[1947]] amiko instigis ŝin, verki libron pri siaj travivaĵoj. La teksto tamen ne trovis eldoniston, ĉar "la legantoj ne interesiĝas pri tiaj aferoj". En la jaro [[2000]] Traudl Junge ekkonis la verkistinon [[Melissa Müller]], kiu prezentis ŝin al la aŭstra artisto [[André Heller]]. Tiu kreis dokumentan filmon pri ŝi, kaj Melissa Müller publikigis la manuskripton, kiu dum duonjarcento kuŝis en la tirkesto de Traudl Junge. Mallonge post la apero de la libro ''Bis zur letzten Stunde'' Traudl Junge mortis en [[Munkeno]] de kancero. La dokumenta filmo ''Im toten Winkel – Hitlers Sekretärin'' en la [[Berlinale]] de [[2002]] gajnis la premion de la publiko. En [[2004]] aperis plia filmo pri la vivo de la juna sekretariino en la bunkro de Hitler: ''[[Der Untergang]]''. La rolon de Traudl Junge transprenis la aktorino [[Alexandra Maria Lara]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Junge, Traudl}} [[Kategorio:Adolf Hitler]] [[Kategorio:Sekretarioj]] [[Kategorio:Germanoj de la Unua Mondmilito]] j502e0t0tothfaj1xjdmcchgjr3qgvv 0 88668 9372918 9240490 2026-05-14T19:11:26Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9372918 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Lechincioara''' [lekinĉŭara] (hungare: '''Kislekence''' [kiŝlekence]) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de [[Târgu Mureș]]. Administre ĝi apartenas al la vilaĝo [[Şincai]]. ==Loĝantaro== En [[1910]] ĝi havis 172 loĝantojn (rumanoj), en [[1992]] 116 (rumanoj). ==Historio== Ĝia unua mencio estas en [[1567]]. Ĝis [[1919]] kaj inter [[1940]] kaj [[1944]] Kislekence apartenis al [[Hungario]] (''[[Maros-Torda]]''). ==Fonto== *[[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. *[[Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)]] ==Eksteraj ligiloj== * [http://adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110720153801/http://adatbank.transindex.ro/ |date=2011-07-20 }} * [http://www.harta-turistica.ro/map.php?ID=16 Interaga mapo de distrikto Mureş] [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Mureș]] 6mah96a2xtj6oxpil3o6i56qcgddiym 3 97530 9372989 9372303 2026-05-14T22:18:40Z Näin on näreet 255377 9372989 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibro == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉus. En ĝi oni povus ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco. – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. 7k6gq3z4wyfk8g1rkjv5sf6q3dyzm65 9373051 9372989 2026-05-15T02:36:03Z Näin on näreet 255377 9373051 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibro == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉus. En ĝi oni povus ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco. – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) 0e4j4uahca7m14tds8lysg97qxgdjwi 9373180 9373051 2026-05-15T09:12:27Z ThomasPusch 1869 /* Personaj nomoj */ 9373180 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibro == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉus. En ĝi oni povus ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) <small>:::Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) bb262pwdavgkxrs97ocgg2i0ycekfi5 9373181 9373180 2026-05-15T09:14:55Z ThomasPusch 1869 /* Personaj nomoj */ 9373181 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibro == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉus. En ĝi oni povus ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. Ne forgesu al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) dcntqs6aumxafj7psyarhrrx9xbu672 9373182 9373181 2026-05-15T09:15:23Z ThomasPusch 1869 /* Personaj nomoj */ 9373182 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibro == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉus. En ĝi oni povus ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. Ne forgesu al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) a4cnqdqfjtk5vy559ikznq8b1x6ze3t 9373183 9373182 2026-05-15T09:15:53Z ThomasPusch 1869 /* Personaj nomoj */ 9373183 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibro == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) == Personaj nomoj == Rakontu al mi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Se skribi tekston, tiam ĝi nomiĝu [[finnaj personaj nomoj]], ne "finnlandaj". Sed al mi persone kategorio [[:kategorio:finnaj personaj nomoj|finnaj personaj nomoj]] tute sufiĉus. En ĝi oni povus ankoraŭ planti iujn pliajn tekstojn, kaj estos bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 13 maj. 2026 (UTC) ::Cetere: Se teksto aperas en apartigila listo, ekzemple la listo [[Antti]], supre en tiu teksto devas aperi ankoraŭ ŝablono <nowiki>{{apartigila paĝo|Antti}}</nowiki>. Vidu, mi jam faris tion en la paĝo [[Antti Hackzell]]. Sed ĉar estas baze viaj tekstoj, baze estus via tasko meti tiujn ŝablonojn. Se vi iras al paĝo [[Antti]] kaj maldekstre de la fenestro klkas al la ligilo "Ligiloj ĉi tien", vi povas mem vidi kiom da tekstoj jam ligas al tiu paĝo. Devus almenaŭ esti 4 aŭ 5, alikaze teksto ricevas kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}, sed se estas listoj kiel [[Antti]], baze ĉiuj tekstoj en tiu listo devus ricevi la ŝablonon "apartigila paĝo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:34, 13 maj. 2026 (UTC) :::<small>Mi nun foriros kun amikoj por du horoj, kaj probable nur morgaŭ denove estos ĉe la komputilo, eble ankoraŭ mallonge ĉi-nokte... TP</small> En multaj nomoj, sona asocio funkcias kiel instigo al tio, ke la nomo en la popola parolo komencas signifi ion alian ol la vera nomo. Ekzemple, la signifo de “vomado” ligita al la nomo Yrjö estiĝis pure pro tio, ke ĝi sonas simile al tiu okazaĵo. Porti nomon kun duobla signifo ne ĉiam estas facile. Yrjö Kokkonen aŭdis komentojn pri sia antaŭnomo ekde sia juneco: – Ĉiufoje kiam mi aŭdas mian nomon, mi pensas pri tio, per kia tono ĝi estis dirita. Ĉu mokante aŭ normale. Tiu kutimo verŝajne restos ĉe mi ĝis la tombo. Vidu: [[Eila Roine]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 02:36, 15 maj. 2026 (UTC) :Male al vi, mi pri tiu imagita simileco pri sono de vomado kaj sono de nomo tute ne fasciniĝas. Bedaŭrinde vi supozeble inter la esperantistoj trovos tute neniun kiu pretos longe skribi pri tiu bizara kaj tute flanka penseto. '''<big>Ne forgesu</big>''' al viaj paĝokreoj pri finnoj aldoni la ŝablonon {{ŝ|apartigila paĝo|Antti}} aŭ koncerna persona nomo. Nur tiam la paĝokreoj estos vere finitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:12, 15 maj. 2026 (UTC) mcwxkytmankhpexghvdbdpwuiuzbdnn 0 101104 9372785 9372170 2026-05-14T13:03:53Z RG72 11847 9372785 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:13, 12 maj. 2026 (UTC)}} {{Informkesto homo}} '''Aleksej Aleksejeviĉ BRUSILOV''' ({{lang-ru|Алексей Алексеевич Брусилов}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|31|08|1853|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}, [[Tifliso]], la [[Rusia Imperio]] — mortis la {{daton|17|marto|1926}} en [[Moskvo]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]]) estis [[Rusio|rusa]], sovetia [[generalo]], konata pro la[[Brusilov-ofensivo]] (junio — aŭgusto de [[1916]]), kiu helpis dum kritika periodo de la [[Unua mondmilito]] al la okcidentaj aliancanoj de Rusio. == Biografio == === Infanaĝo === Li naskiĝis la {{JULGREGDATO|31|08|1853|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} en [[Tifliso]] en la familio de generalo-leŭtenanto Aleksej Nikolajeviĉ Brusilov (1787—1859), servinta tiutempe kiel prezidanto de kampa aŭditoriato de la Kaŭkazia armeo. La patro devenis de nobeloj de [[Orjola gubernio]] dum la patrino Anna Luiza Niestojemska estis polino. La patro tiutempe aĝis 66 jarojn kaj la patrino havis 27–28 jarojn. Li estis la plej aĝa ido. Post li naskiĝis laŭsekve fratoj Boris, Aleksandr (baldaŭ mortinta), Lev<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 14 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1859 la patro mortis pro krupa pneŭmonito kaj post kelkaj monatoj pro ftizo mortis la patrino. La infanojn prenis onklino Genrietta Hagemeister, kiu ne havis proprajn idojn. Aleksej Brusilov rememoris poste ke ŝi kaj ŝia edzo Karl Hagemeister amis ilin kaj laŭeble anstataŭis la gepatrojn. Hejme ofte okazis muzikaj vesperoj, ĉar la onklino estis bona muzikistino kaj famis kiel ludanto je pianego. Venis pluraj artistoj. La infanojn instruis guvernistoj, el kiuj plej influa estis Bekman, danke al kiu li konis la francan kvazaŭ denaske, la germanan sufiĉe bone dum la anglan li poste forgesis pro manko de praktiko. Ĝis la 14-a vivojaro li loĝis en [[Kutaiso]], sed poste la onklo alportis lin al la Paĝia Korpuso^{[[:ru:Пажеский корпус|ru]]}, kie li estis registrita jam infanaĝe fare de sia patro. Li trapasis ekzamenon al la kvara klaso kaj estis akceptita<ref name="Rememoroj15">{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ propraj vortoj, li lernis skrupule nur la fakojn interesajn al li dum la aliajn grandparte neglektis, do en la kvina klaso li malsukcesis trapasi transiran ekzamenon kaj por ne resti plian jaron en la sama klaso li prenis unujaran ferion kaj ekveturis al siaj geonkloj en Kaŭkazio. Post tiu ĉi paŭzo li sukcese ekzameniĝis por speciala klaso sen trapasi la sesan klason, kies lernantoj estis konsiderantaj jamaj militistoj, studis militajn fakojn kaj havis blankajn armilojn kaj ĝuis du ripoztagojn semajne. Semajnfine li estis vizitanta grafon Julij Stenbok^{[[:ru:Стенбок, Юлий Иванович|ru]]}, kuzon de Karl Hagemeister, en kies domo renkontiĝis artistoj, verkistoj, sciencistoj ktp, inkluzive [[Fjodor Dostojevskij]] kaj [[Dmitrij Grigoroviĉ]]<ref name="Rememoroj15"/>. === Militservo === Somere 1872 li finis la lernejon kaj ekservis en la 15-a Dragona Tvera Regimento, deplojita en setlejo Carskije Kolodci^{[[:ru:Дедоплис-Цкаро|ru]]} (Caraj Putoj) en [[Transkaŭkazio]]. Poste li klarigis sian elekton de la trupo per rekomendoj de la geonkloj, kiuj loĝis proksime, kaj manko de financaj rimedoj por servi en gvardio (kies oficiroj devis elspezi multe por subteni decan vivmanieron). Li rememoras ke oficiroj krom malmultaj esceptoj estis junaj fraŭloj, do ofte kaj multe drinkis, diboĉis, partoprenis duelojn (inkluzive kun mortofinoj) kaj amuziĝis en la apuda Tifliso. Li kritike konstatis ke ili legis malmulte kaj distingiĝis nek per militaj scioj, nek per emo al edukado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 16–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La [[Rusa-turka milito (1877–1878)|rusa-turkan militon]] li partoprenis en Kaŭkazio kaj rememoris ke ĝi estis atendata kaj sopirata de la militistoj, kiujn tedis monotona tendara vivo, do ili deziris distriĝi, gajni premiojn kaj ricevi pli altajn rangojn. La celoj de la milito estis por ili malklaraj kaj neinteresaj. Li partoprenis sieĝon de [[Karso]] kaj rememoris interalie ke komence de la milito oni malestime traktis la turkajn militistojn, eĉ indignis kiam ili kuraĝis atakis rusajn trupojn, sed poste iĝis klare ke la turka armeo ŝanĝiĝis kaj iĝis serioza malamiko<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–32 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1881 li transloĝiĝis al Sankt-Peterburgo kie li ekservis en la ĉevala-grenadista regimento kaj la Oficira Kavaleria Lernejo — unue kiel adjutanto, poste kiel estro de la oficira sekcio. Poste li estis nomumita vic-estro kaj fine estro de la lernejo. En januaro 1909 Brusilov veturis al Varsovia Milita Distrikto kie li iĝis komandestro de la 14-a armea korpuso, deplojita en [[Lublino]]. Li konstatis ke pola loĝantaro estis plejparte malamikema al la rusa armeo, en 1911 li ricevis plurajn anonimajn leterojn kun minacoj. En majo 1912 li estis nomumita asistanto de komandestro de la Varsovia Milita Distrikto kaj transloĝiĝis al la ŝtata domo en eksa fortikaĵo [[Zegrze (vilaĝo)|Zegrze]], kiun li nomis "paradiza loko"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 38–44 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Aleksej Brusilov miris ke plej altajn postenojn en la milita administracio de la regiono okupis germanoj kaj la humoro ĝenerale estis favora al Germanio, kiu estis konsiderata amiko, ne potenciala kontraŭulo. Somere 1913 li transiris al la Kieva Milita Distrikto kaj iĝis komandestro de la 12-a armea korpuso, deplojita en [[Vinico]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 44–46 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Somere 1914 li kaj lia edzino feriis en kuracloko [[Bad Kissingen]] ([[Germanio]]). Brusilov opiniis ke la milito inter la Rusia kaj Germana imperioj komenciĝos en 1915, do decidis profiti la kuracadon kaj reveni por partopreni la manovrojn. Antaŭ ol reveni hejmen ili ĉeestis grandan feston en parko dum kiu en la centra placo amasiĝis homoj por vidi kiel grandaj dekoraĵoj, bildigantaj la [[Ruĝa Placo (Moskvo)|Ruĝan Placon]], [[Moskva Kremlo|Moskvan Kremlon]] kaj la [[Katedralo Sankta Bazilio|katedralon Sankta Bazilio]], estis detruitaj de kanonpafado kaj forbrulis akompane de germana himno kaj krioj de jubilantaj ĉeestantoj. Post la [[atenco de Sarajevo]] kaj sekvintaj reciprokaj deklaroj li komprenis ke la milito eksplodos pli rapide, do revenis al Rusio. Laŭvoje ili vidis histeriajn homamasojn sur strato [[Unter den Linden]], kiuj postulis militi kontraŭ Rusio. Post reveni li iĝis komandestro de la 8-a armeo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 48–51 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Brusilov estis instruata en la Cara Paĝia Korpuso, ekservis kiel [[Kavalerio|kavaleria]] oficiro en [[Kaŭkazio]]. Li elstare batalis en la rusa-turka milito (1877–78); en 1906 li rangaltiĝis al generalo. Komence de la Unua mondmilito, Brusilov komandis la 8-an rusan armeon kaj havis elstaran rolon en la sukcesa rusa atako en [[Galicio]] aŭtune de 1914. Printempe de 1916, Brusilov anstataŭis la pli maljunan kaj heziteman generalon N. J. Ivanov, en komanda ofico de 4 rusaj armeoj. La 4-an de junio de 1916, Brusilov komencis tempestan atakon kontraŭ la aŭstraj fortoj. Malgraŭ gravaj perdoj, la trupoj de Brusilov en aŭgusto militkaptis 375 000 soldatojn (200 000 el ili en la unuaj tri tagoj de la atako) kaj okupis la tutan [[Bukovino]]n kaj parton de orienta Galicio. Pro tiuj atakoj, Germanio devis transloki taĉmentojn, pro kio soldatoj mankis en la grava [[Batalo de Verdun]]. La ofensivo kunportis pluajn avantaĝojn al la aliancanoj: [[Rumanio]] decidis ekmiliti je flanko de la aliancanoj, tiel Aŭstrio devis ĉesigi la nord-italiajn manovrojn. Brusilov estis la ĉefkomandanto de la rusaj trupoj de la 22-a de majo 1917 ĝis 19-a de julio (laŭ nova kalendaro de 4-a de junio ĝis 1-a de aŭgusto). Li servis dum la bolŝevika regado kiel milita konsilisto kaj inspektoro de la kavalerio (1920–1924), poste li pensiiĝis. Li verkis memuarojn "Notkajero de soldato, 1914–1918". == Familio == En 1884 li edziĝis al Anna Nikolajevna von Hagemeister, nevino de Karl Hagemeister, kiu aranĝis ĉion konsiderante tiun ĉi varianton bona por la faimilio. Brusilov diris ke kvankam ne li elektis la edzinon, li amis ŝin fervore kaj estis feliĉa en familia vivo malgraŭ malforta sano de sia edzino, kiu preskaŭ ĉiam estis malsana kaj havis plurajn mortnaskitojn, nur en 1887 naskinte filon Aleksej, la solan vivnaskiton<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 32 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La edzino devenis de luterana familio, sed amante sian edzon, ŝi konvertiĝis al ortodoksismo malgraŭ opono de siaj onklinoj. Ŝia frato havis bienon en Estlanda gubernio^{[[:ru:Эстляндская губерния|ru]]}, apud [[Talino|Revelo]]. Aŭtune ili kutime vojaĝis al la Baltaj parencoj por ferii tie. Ofte ili pasigis ferion en Germanio kaj francio, foje la tutan someron loĝis en [[Arcachon]], de kiu Brusilov sola vojaĝis al Madrido<ref name="Rememoroj34-35">{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 34–35 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post la lasta akuŝo lia edzino preskaŭ ĉiam kuŝis malsana en lito kaj mortis en 1908. Brusilov restis kun sia sola filo Aleksej, tiutempe fininta la Paĝian Korpusson kaj ekservinta en la imperiestra ĉevala-grenadista regimento. Li nomis sin malbona patro. Lin subtenis du pli junaj fratoj kaj ties familioj, loĝintaj apude<ref name="Rememoroj34-35"/>. Dum militservo en la Varsovia Milita Distrikto, li restarigis kontaktojn kun Nadeĵda Vladimirovna Ĵeliĥovskaja, kiun li konis antaŭ 20 jaroj en Tifliso kaj Peterburgo kiel junulinon, fratinon de sia amiko Rostislavl. Al tio instigis lin apero de milita gazeto "Frata helpo" ({{l-ru|Братская помощь}}), kies oficiala eldonisto estis Miĥail Sergejeviĉ Galkin, kolonelo de la Ĝenerala Stabo de la Rusia Imperiestra Armeo, dum la vera iniciatinto kaj motoro, laŭ ties propra agnosko publikigita en la gazeto, estis Nadeĵda Ĵeliĥovskaja. Per la gazeto li ricevis ŝian adreson en odeso, sed longan tempon pelis de si la pensojn pri ŝi. Klopodante forgesi ŝin, li entrprenis ferian vojaĝon tra [[Italio]], [[Grekio]] kaj [[Turkio]], kaj eĉ revenante tra Odeso tamen ne vizitis ŝin, decidinte vivi sole por sia filo. Sed fine de 1910 li sendis al ŝi leteron, veturis kaj revenis jam kun nova edzino. En Lublino ŝi daŭrigis volontulan helpon al la vunditoj kaj handikapuloj. Dum ilia loĝado en [[Zegrze (vilaĝo)|Zegrze]] ŝi kreis tie lernejon por rusaj infanoj, kiun frekventis ankaŭ iliaj polaj kaj judaj samaĝuloj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40–43 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Somere de 1911 venis de Usono ŝia fratino Vera kun sia edzo Charles Johnston, kiu estis verkisto, okultisto, teozofo, tradukisto de antikvaj manskribaĵoj de la sanskrito, hinda kaj bengala lingvoj. Konversacioj kun li tre impresis Brusilovon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Brusilov-ofensivo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brusilov, Aleksej}} [[Kategorio:Rusiaj generaloj]] [[Kategorio:Sovetiaj generaloj]] [[Kategorio:Militaj teoriistoj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusa-turka milito (1877–1878)]] [[Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] 8rddg286fru3az5ik03qmpnijavv2yu 9372848 9372785 2026-05-14T15:12:35Z RG72 11847 9372848 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:13, 12 maj. 2026 (UTC)}} {{Informkesto homo}} '''Aleksej Aleksejeviĉ BRUSILOV''' ({{lang-ru|Алексей Алексеевич Брусилов}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|31|08|1853|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}, [[Tifliso]], la [[Rusia Imperio]] — mortis la {{daton|17|marto|1926}} en [[Moskvo]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]]) estis [[Rusio|rusa]], sovetia [[generalo]], konata pro la[[Brusilov-ofensivo]] (junio — aŭgusto de [[1916]]), kiu helpis dum kritika periodo de la [[Unua mondmilito]] al la okcidentaj aliancanoj de Rusio. == Biografio == === Infanaĝo === Li naskiĝis la {{JULGREGDATO|31|08|1853|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} en [[Tifliso]] en la familio de generalo-leŭtenanto Aleksej Nikolajeviĉ Brusilov (1787—1859), servinta tiutempe kiel prezidanto de kampa aŭditoriato de la Kaŭkazia armeo. La patro devenis de nobeloj de [[Orjola gubernio]] dum la patrino Anna Luiza Niestojemska estis polino. La patro tiutempe aĝis 66 jarojn kaj la patrino havis 27–28 jarojn. Li estis la plej aĝa ido. Post li naskiĝis laŭsekve fratoj Boris, Aleksandr (baldaŭ mortinta), Lev<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 14 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1859 la patro mortis pro krupa pneŭmonito kaj post kelkaj monatoj pro ftizo mortis la patrino. La infanojn prenis onklino Genrietta Hagemeister, kiu ne havis proprajn idojn. Aleksej Brusilov rememoris poste ke ŝi kaj ŝia edzo Karl Hagemeister amis ilin kaj laŭeble anstataŭis la gepatrojn. Hejme ofte okazis muzikaj vesperoj, ĉar la onklino estis bona muzikistino kaj famis kiel ludanto je pianego. Venis pluraj artistoj. La infanojn instruis guvernistoj, el kiuj plej influa estis Bekman, danke al kiu li konis la francan kvazaŭ denaske, la germanan sufiĉe bone dum la anglan li poste forgesis pro manko de praktiko. Ĝis la 14-a vivojaro li loĝis en [[Kutaiso]], sed poste la onklo alportis lin al la Paĝia Korpuso^{[[:ru:Пажеский корпус|ru]]}, kie li estis registrita jam infanaĝe fare de sia patro. Li trapasis ekzamenon al la kvara klaso kaj estis akceptita<ref name="Rememoroj15">{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ propraj vortoj, li lernis skrupule nur la fakojn interesajn al li dum la aliajn grandparte neglektis, do en la kvina klaso li malsukcesis trapasi transiran ekzamenon kaj por ne resti plian jaron en la sama klaso li prenis unujaran ferion kaj ekveturis al siaj geonkloj en Kaŭkazio. Post tiu ĉi paŭzo li sukcese ekzameniĝis por speciala klaso sen trapasi la sesan klason, kies lernantoj estis konsiderantaj jamaj militistoj, studis militajn fakojn kaj havis blankajn armilojn kaj ĝuis du ripoztagojn semajne. Semajnfine li estis vizitanta grafon Julij Stenbok^{[[:ru:Стенбок, Юлий Иванович|ru]]}, kuzon de Karl Hagemeister, en kies domo renkontiĝis artistoj, verkistoj, sciencistoj ktp, inkluzive [[Fjodor Dostojevskij]] kaj [[Dmitrij Grigoroviĉ]]<ref name="Rememoroj15"/>. === Militservo === Somere 1872 li finis la lernejon kaj ekservis en la 15-a Dragona Tvera Regimento, deplojita en setlejo Carskije Kolodci^{[[:ru:Дедоплис-Цкаро|ru]]} (Caraj Putoj) en [[Transkaŭkazio]]. Poste li klarigis sian elekton de la trupo per rekomendoj de la geonkloj, kiuj loĝis proksime, kaj manko de financaj rimedoj por servi en gvardio (kies oficiroj devis elspezi multe por subteni decan vivmanieron). Li rememoras ke oficiroj krom malmultaj esceptoj estis junaj fraŭloj, do ofte kaj multe drinkis, diboĉis, partoprenis duelojn (inkluzive kun mortofinoj) kaj amuziĝis en la apuda Tifliso. Li kritike konstatis ke ili legis malmulte kaj distingiĝis nek per militaj scioj, nek per emo al edukado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 16–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La [[Rusa-turka milito (1877–1878)|rusa-turkan militon]] li partoprenis en Kaŭkazio kaj rememoris ke ĝi estis atendata kaj sopirata de la militistoj, kiujn tedis monotona tendara vivo, do ili deziris distriĝi, gajni premiojn kaj ricevi pli altajn rangojn. La celoj de la milito estis por ili malklaraj kaj neinteresaj. Li partoprenis sieĝon de [[Karso]] kaj rememoris interalie ke komence de la milito oni malestime traktis la turkajn militistojn, eĉ indignis kiam ili kuraĝis atakis rusajn trupojn, sed poste iĝis klare ke la turka armeo ŝanĝiĝis kaj iĝis serioza malamiko<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–32 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1881 li transloĝiĝis al Sankt-Peterburgo kie li ekservis en la ĉevala-grenadista regimento kaj la Oficira Kavaleria Lernejo — unue kiel adjutanto, poste kiel estro de la oficira sekcio. Poste li estis nomumita vic-estro kaj fine estro de la lernejo. En januaro 1909 Brusilov veturis al Varsovia Milita Distrikto kie li iĝis komandestro de la 14-a armea korpuso, deplojita en [[Lublino]]. Li konstatis ke pola loĝantaro estis plejparte malamikema al la rusa armeo, en 1911 li ricevis plurajn anonimajn leterojn kun minacoj. En majo 1912 li estis nomumita asistanto de komandestro de la Varsovia Milita Distrikto kaj transloĝiĝis al la ŝtata domo en eksa fortikaĵo [[Zegrze (vilaĝo)|Zegrze]], kiun li nomis "paradiza loko"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 38–44 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Aleksej Brusilov miris ke plej altajn postenojn en la milita administracio de la regiono okupis germanoj kaj la humoro ĝenerale estis favora al Germanio, kiu estis konsiderata amiko, ne potenciala kontraŭulo. Somere 1913 li transiris al la Kieva Milita Distrikto kaj iĝis komandestro de la 12-a armea korpuso, deplojita en [[Vinico]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 44–46 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Somere 1914 li kaj lia edzino feriis en kuracloko [[Bad Kissingen]] ([[Germanio]]). Brusilov opiniis ke la milito inter la Rusia kaj Germana imperioj komenciĝos en 1915, do decidis profiti la kuracadon kaj reveni por partopreni la manovrojn. Antaŭ ol reveni hejmen ili ĉeestis grandan feston en parko dum kiu en la centra placo amasiĝis homoj por vidi kiel grandaj dekoraĵoj, bildigantaj la [[Ruĝa Placo (Moskvo)|Ruĝan Placon]], [[Moskva Kremlo|Moskvan Kremlon]] kaj la [[Katedralo Sankta Bazilio|katedralon Sankta Bazilio]], estis detruitaj de kanonpafado kaj forbrulis akompane de germana himno kaj krioj de jubilantaj ĉeestantoj. Post la [[atenco de Sarajevo]] kaj sekvintaj reciprokaj deklaroj li komprenis ke la milito eksplodos pli rapide, do revenis al Rusio. Laŭvoje ili vidis histeriajn homamasojn sur strato [[Unter den Linden]], kiuj postulis militi kontraŭ Rusio. Post reveni li iĝis komandestro de la 8-a armeo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 48–51 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lia korpuso atakis aŭstra-hungarajn trupojn en Galicio kaj komencis la batalon ĉe rivero Gnilaja Lipa, kiun li gajnis. Poste lia 8-a armeo ekmarŝis al [[Lvovo]], helpinte al la 3-a armeo okupi ĝin fakte senbatale. Baldaŭ lia 24-a korpuso okupis [[Haliĉ]]. Aŭstra-hungaraj trupoj faris kontraŭofensivon por reokupi Lvovon, do komence de septembro okazis batalo ĉe [[Horodok (Lviva provinco)|Horodok]], kiun Brusilov gajnis. Fine de septembro li batalis apud [[Przemyśl]], denove gajninte. Ĝis la fino de novembro lia armeo avancis, atinginte la [[Karpatoj]]n kaj haltinte ĉe la [[Granda Hungara Ebenaĵo]], aliron al kiu hungaraj trupoj defendis speciale fervore. Poste li diris ke la batalo ĉe Przemyśl estis la lasta, kiun partoprenis regula armeo — ekde tiam ĉiam pli kreskis nombro de ĵusbakitaj oficiroj kaj apenaŭ neinstruitaj soldatoj-rezervistoj. Sekvis kelkaj monatoj de ''rezina milito'' ({{l-de|Gummikrieg}}), kiel nomis la aŭstroj la bataladon en la Karpatoj kun sinsekvo de atakoj kaj kontraŭatakoj. Sed la {{JULGREGDATO|22|3|1915|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} Przemyśl kapitulacis, do la aŭstroj ne plu havis stimulon ataki tiuflanke por malsieĝigi la urbon. Printempe de 1916, Brusilov anstataŭis la pli maljunan kaj heziteman generalon N. J. Ivanov, en komanda ofico de 4 rusaj armeoj. La 4-an de junio de 1916, Brusilov komencis tempestan atakon kontraŭ la aŭstraj fortoj. Malgraŭ gravaj perdoj, la trupoj de Brusilov en aŭgusto militkaptis 375 000 soldatojn (200 000 el ili en la unuaj tri tagoj de la atako) kaj okupis la tutan [[Bukovino]]n kaj parton de orienta Galicio. Pro tiuj atakoj, Germanio devis transloki taĉmentojn, pro kio soldatoj mankis en la grava [[Batalo de Verdun]]. La ofensivo kunportis pluajn avantaĝojn al la aliancanoj: [[Rumanio]] decidis ekmiliti je flanko de la aliancanoj, tiel Aŭstrio devis ĉesigi la nord-italiajn manovrojn. Brusilov estis la ĉefkomandanto de la rusaj trupoj de la 22-a de majo 1917 ĝis 19-a de julio (laŭ nova kalendaro de 4-a de junio ĝis 1-a de aŭgusto). Li servis dum la bolŝevika regado kiel milita konsilisto kaj inspektoro de la kavalerio (1920–1924), poste li pensiiĝis. Li verkis memuarojn "Notkajero de soldato, 1914–1918". == Familio == En 1884 li edziĝis al Anna Nikolajevna von Hagemeister, nevino de Karl Hagemeister, kiu aranĝis ĉion konsiderante tiun ĉi varianton bona por la faimilio. Brusilov diris ke kvankam ne li elektis la edzinon, li amis ŝin fervore kaj estis feliĉa en familia vivo malgraŭ malforta sano de sia edzino, kiu preskaŭ ĉiam estis malsana kaj havis plurajn mortnaskitojn, nur en 1887 naskinte filon Aleksej, la solan vivnaskiton<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 32 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La edzino devenis de luterana familio, sed amante sian edzon, ŝi konvertiĝis al ortodoksismo malgraŭ opono de siaj onklinoj. Ŝia frato havis bienon en Estlanda gubernio^{[[:ru:Эстляндская губерния|ru]]}, apud [[Talino|Revelo]]. Aŭtune ili kutime vojaĝis al la Baltaj parencoj por ferii tie. Ofte ili pasigis ferion en Germanio kaj francio, foje la tutan someron loĝis en [[Arcachon]], de kiu Brusilov sola vojaĝis al Madrido<ref name="Rememoroj34-35">{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 34–35 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post la lasta akuŝo lia edzino preskaŭ ĉiam kuŝis malsana en lito kaj mortis en 1908. Brusilov restis kun sia sola filo Aleksej, tiutempe fininta la Paĝian Korpusson kaj ekservinta en la imperiestra ĉevala-grenadista regimento. Li nomis sin malbona patro. Lin subtenis du pli junaj fratoj kaj ties familioj, loĝintaj apude<ref name="Rememoroj34-35"/>. Dum militservo en la Varsovia Milita Distrikto, li restarigis kontaktojn kun Nadeĵda Vladimirovna Ĵeliĥovskaja, kiun li konis antaŭ 20 jaroj en Tifliso kaj Peterburgo kiel junulinon, fratinon de sia amiko Rostislavl. Al tio instigis lin apero de milita gazeto "Frata helpo" ({{l-ru|Братская помощь}}), kies oficiala eldonisto estis Miĥail Sergejeviĉ Galkin, kolonelo de la Ĝenerala Stabo de la Rusia Imperiestra Armeo, dum la vera iniciatinto kaj motoro, laŭ ties propra agnosko publikigita en la gazeto, estis Nadeĵda Ĵeliĥovskaja. Per la gazeto li ricevis ŝian adreson en odeso, sed longan tempon pelis de si la pensojn pri ŝi. Klopodante forgesi ŝin, li entrprenis ferian vojaĝon tra [[Italio]], [[Grekio]] kaj [[Turkio]], kaj eĉ revenante tra Odeso tamen ne vizitis ŝin, decidinte vivi sole por sia filo. Sed fine de 1910 li sendis al ŝi leteron, veturis kaj revenis jam kun nova edzino. En Lublino ŝi daŭrigis volontulan helpon al la vunditoj kaj handikapuloj. Dum ilia loĝado en [[Zegrze (vilaĝo)|Zegrze]] ŝi kreis tie lernejon por rusaj infanoj, kiun frekventis ankaŭ iliaj polaj kaj judaj samaĝuloj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40–43 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Somere de 1911 venis de Usono ŝia fratino Vera kun sia edzo Charles Johnston, kiu estis verkisto, okultisto, teozofo, tradukisto de antikvaj manskribaĵoj de la sanskrito, hinda kaj bengala lingvoj. Konversacioj kun li tre impresis Brusilovon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Brusilov-ofensivo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brusilov, Aleksej}} [[Kategorio:Rusiaj generaloj]] [[Kategorio:Sovetiaj generaloj]] [[Kategorio:Militaj teoriistoj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusa-turka milito (1877–1878)]] [[Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] pvw75epg1f4mu13c7c3slavs7zu74cz 9372856 9372848 2026-05-14T15:39:22Z RG72 11847 9372856 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:13, 12 maj. 2026 (UTC)}} {{Informkesto homo}} '''Aleksej Aleksejeviĉ BRUSILOV''' ({{lang-ru|Алексей Алексеевич Брусилов}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|31|08|1853|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}, [[Tifliso]], la [[Rusia Imperio]] — mortis la {{daton|17|marto|1926}} en [[Moskvo]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]]) estis [[Rusio|rusa]], sovetia [[generalo]], konata pro la[[Brusilov-ofensivo]] (junio — aŭgusto de [[1916]]), kiu helpis dum kritika periodo de la [[Unua mondmilito]] al la okcidentaj aliancanoj de Rusio. == Biografio == === Infanaĝo === Li naskiĝis la {{JULGREGDATO|31|08|1853|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} en [[Tifliso]] en la familio de generalo-leŭtenanto Aleksej Nikolajeviĉ Brusilov (1787—1859), servinta tiutempe kiel prezidanto de kampa aŭditoriato de la Kaŭkazia armeo. La patro devenis de nobeloj de [[Orjola gubernio]] dum la patrino Anna Luiza Niestojemska estis polino. La patro tiutempe aĝis 66 jarojn kaj la patrino havis 27–28 jarojn. Li estis la plej aĝa ido. Post li naskiĝis laŭsekve fratoj Boris, Aleksandr (baldaŭ mortinta), Lev<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 14 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1859 la patro mortis pro krupa pneŭmonito kaj post kelkaj monatoj pro ftizo mortis la patrino. La infanojn prenis onklino Genrietta Hagemeister, kiu ne havis proprajn idojn. Aleksej Brusilov rememoris poste ke ŝi kaj ŝia edzo Karl Hagemeister amis ilin kaj laŭeble anstataŭis la gepatrojn. Hejme ofte okazis muzikaj vesperoj, ĉar la onklino estis bona muzikistino kaj famis kiel ludanto je pianego. Venis pluraj artistoj. La infanojn instruis guvernistoj, el kiuj plej influa estis Bekman, danke al kiu li konis la francan kvazaŭ denaske, la germanan sufiĉe bone dum la anglan li poste forgesis pro manko de praktiko. Ĝis la 14-a vivojaro li loĝis en [[Kutaiso]], sed poste la onklo alportis lin al la Paĝia Korpuso^{[[:ru:Пажеский корпус|ru]]}, kie li estis registrita jam infanaĝe fare de sia patro. Li trapasis ekzamenon al la kvara klaso kaj estis akceptita<ref name="Rememoroj15">{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ propraj vortoj, li lernis skrupule nur la fakojn interesajn al li dum la aliajn grandparte neglektis, do en la kvina klaso li malsukcesis trapasi transiran ekzamenon kaj por ne resti plian jaron en la sama klaso li prenis unujaran ferion kaj ekveturis al siaj geonkloj en Kaŭkazio. Post tiu ĉi paŭzo li sukcese ekzameniĝis por speciala klaso sen trapasi la sesan klason, kies lernantoj estis konsiderantaj jamaj militistoj, studis militajn fakojn kaj havis blankajn armilojn kaj ĝuis du ripoztagojn semajne. Semajnfine li estis vizitanta grafon Julij Stenbok^{[[:ru:Стенбок, Юлий Иванович|ru]]}, kuzon de Karl Hagemeister, en kies domo renkontiĝis artistoj, verkistoj, sciencistoj ktp, inkluzive [[Fjodor Dostojevskij]] kaj [[Dmitrij Grigoroviĉ]]<ref name="Rememoroj15"/>. === Militservo === Somere 1872 li finis la lernejon kaj ekservis en la 15-a Dragona Tvera Regimento, deplojita en setlejo Carskije Kolodci^{[[:ru:Дедоплис-Цкаро|ru]]} (Caraj Putoj) en [[Transkaŭkazio]]. Poste li klarigis sian elekton de la trupo per rekomendoj de la geonkloj, kiuj loĝis proksime, kaj manko de financaj rimedoj por servi en gvardio (kies oficiroj devis elspezi multe por subteni decan vivmanieron). Li rememoras ke oficiroj krom malmultaj esceptoj estis junaj fraŭloj, do ofte kaj multe drinkis, diboĉis, partoprenis duelojn (inkluzive kun mortofinoj) kaj amuziĝis en la apuda Tifliso. Li kritike konstatis ke ili legis malmulte kaj distingiĝis nek per militaj scioj, nek per emo al edukado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 16–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La [[Rusa-turka milito (1877–1878)|rusa-turkan militon]] li partoprenis en Kaŭkazio kaj rememoris ke ĝi estis atendata kaj sopirata de la militistoj, kiujn tedis monotona tendara vivo, do ili deziris distriĝi, gajni premiojn kaj ricevi pli altajn rangojn. La celoj de la milito estis por ili malklaraj kaj neinteresaj. Li partoprenis sieĝon de [[Karso]] kaj rememoris interalie ke komence de la milito oni malestime traktis la turkajn militistojn, eĉ indignis kiam ili kuraĝis atakis rusajn trupojn, sed poste iĝis klare ke la turka armeo ŝanĝiĝis kaj iĝis serioza malamiko<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–32 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1881 li transloĝiĝis al Sankt-Peterburgo kie li ekservis en la ĉevala-grenadista regimento kaj la Oficira Kavaleria Lernejo — unue kiel adjutanto, poste kiel estro de la oficira sekcio. Poste li estis nomumita vic-estro kaj fine estro de la lernejo. En januaro 1909 Brusilov veturis al Varsovia Milita Distrikto kie li iĝis komandestro de la 14-a armea korpuso, deplojita en [[Lublino]]. Li konstatis ke pola loĝantaro estis plejparte malamikema al la rusa armeo, en 1911 li ricevis plurajn anonimajn leterojn kun minacoj. En majo 1912 li estis nomumita asistanto de komandestro de la Varsovia Milita Distrikto kaj transloĝiĝis al la ŝtata domo en eksa fortikaĵo [[Zegrze (vilaĝo)|Zegrze]], kiun li nomis "paradiza loko"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 38–44 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Aleksej Brusilov miris ke plej altajn postenojn en la milita administracio de la regiono okupis germanoj kaj la humoro ĝenerale estis favora al Germanio, kiu estis konsiderata amiko, ne potenciala kontraŭulo. Somere 1913 li transiris al la Kieva Milita Distrikto kaj iĝis komandestro de la 12-a armea korpuso, deplojita en [[Vinico]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 44–46 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Somere 1914 li kaj lia edzino feriis en kuracloko [[Bad Kissingen]] ([[Germanio]]). Brusilov opiniis ke la milito inter la Rusia kaj Germana imperioj komenciĝos en 1915, do decidis profiti la kuracadon kaj reveni por partopreni la manovrojn. Antaŭ ol reveni hejmen ili ĉeestis grandan feston en parko dum kiu en la centra placo amasiĝis homoj por vidi kiel grandaj dekoraĵoj, bildigantaj la [[Ruĝa Placo (Moskvo)|Ruĝan Placon]], [[Moskva Kremlo|Moskvan Kremlon]] kaj la [[Katedralo Sankta Bazilio|katedralon Sankta Bazilio]], estis detruitaj de kanonpafado kaj forbrulis akompane de germana himno kaj krioj de jubilantaj ĉeestantoj. Post la [[atenco de Sarajevo]] kaj sekvintaj reciprokaj deklaroj li komprenis ke la milito eksplodos pli rapide, do revenis al Rusio. Laŭvoje ili vidis histeriajn homamasojn sur strato [[Unter den Linden]], kiuj postulis militi kontraŭ Rusio. Post reveni li iĝis komandestro de la 8-a armeo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 48–51 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lia korpuso atakis aŭstra-hungarajn trupojn en Galicio kaj komencis la batalon ĉe rivero Gnilaja Lipa, kiun li gajnis. Poste lia 8-a armeo ekmarŝis al [[Lvovo]], helpinte al la 3-a armeo okupi ĝin fakte senbatale. Baldaŭ lia 24-a korpuso okupis [[Haliĉ]]. Aŭstra-hungaraj trupoj faris kontraŭofensivon por reokupi Lvovon, do komence de septembro okazis batalo ĉe [[Horodok (Lviva provinco)|Horodok]], kiun Brusilov gajnis. Fine de septembro li batalis apud [[Przemyśl]], denove gajninte. Ĝis la fino de novembro lia armeo avancis, atinginte la [[Karpatoj]]n kaj haltinte ĉe la [[Granda Hungara Ebenaĵo]], aliron al kiu hungaraj trupoj defendis speciale fervore. Poste li diris ke la batalo ĉe Przemyśl estis la lasta, kiun partoprenis regula armeo — ekde tiam ĉiam pli kreskis nombro de ĵusbakitaj oficiroj kaj apenaŭ neinstruitaj soldatoj-rezervistoj. Sekvis kelkaj monatoj de ''rezina milito'' ({{l-de|Gummikrieg}}), kiel nomis la aŭstroj la bataladon en la Karpatoj kun sinsekvo de atakoj kaj kontraŭatakoj. Sed la {{JULGREGDATO|22|3|1915|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} Przemyśl kapitulacis, do la aŭstroj ne plu havis stimulon ataki tiuflanke por malsieĝigi la urbon. Sed en majo 1915 aŭstra-hungaraj kaj germanaj trupoj komencis [[Gorlice-Tarnów|ofensivon ĉe Gorlice]], trarompis defendon de rusaj trupoj kaj komenciĝis [[Granda Retreto (Rusio)|Granda Retreto]] dum kiu rusaj trupoj forlasis grandajn areojn. Brusilov transiris al aktiva defendo, kiun li ĉiam konsideris pli bona ol tiu pasiva. Printempe de 1916, Brusilov anstataŭis la pli maljunan kaj heziteman generalon N. J. Ivanov, en komanda ofico de 4 rusaj armeoj. La 4-an de junio de 1916, Brusilov komencis tempestan atakon kontraŭ la aŭstraj fortoj. Malgraŭ gravaj perdoj, la trupoj de Brusilov en aŭgusto militkaptis 375 000 soldatojn (200 000 el ili en la unuaj tri tagoj de la atako) kaj okupis la tutan [[Bukovino]]n kaj parton de orienta Galicio. Pro tiuj atakoj, Germanio devis transloki taĉmentojn, pro kio soldatoj mankis en la grava [[Batalo de Verdun]]. La ofensivo kunportis pluajn avantaĝojn al la aliancanoj: [[Rumanio]] decidis ekmiliti je flanko de la aliancanoj, tiel Aŭstrio devis ĉesigi la nord-italiajn manovrojn. Brusilov estis la ĉefkomandanto de la rusaj trupoj de la 22-a de majo 1917 ĝis 19-a de julio (laŭ nova kalendaro de 4-a de junio ĝis 1-a de aŭgusto). Li servis dum la bolŝevika regado kiel milita konsilisto kaj inspektoro de la kavalerio (1920–1924), poste li pensiiĝis. Li verkis librojn "Miaj rememoroj. De la cara armeo al la Ruĝa" kaj "Noticoj de kavaleriisto. Rememoroj pri la Unua mondmilito". == Familio == En 1884 li edziĝis al Anna Nikolajevna von Hagemeister, nevino de Karl Hagemeister, kiu aranĝis ĉion konsiderante tiun ĉi varianton bona por la faimilio. Brusilov diris ke kvankam ne li elektis la edzinon, li amis ŝin fervore kaj estis feliĉa en familia vivo malgraŭ malforta sano de sia edzino, kiu preskaŭ ĉiam estis malsana kaj havis plurajn mortnaskitojn, nur en 1887 naskinte filon Aleksej, la solan vivnaskiton<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 32 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La edzino devenis de luterana familio, sed amante sian edzon, ŝi konvertiĝis al ortodoksismo malgraŭ opono de siaj onklinoj. Ŝia frato havis bienon en Estlanda gubernio^{[[:ru:Эстляндская губерния|ru]]}, apud [[Talino|Revelo]]. Aŭtune ili kutime vojaĝis al la Baltaj parencoj por ferii tie. Ofte ili pasigis ferion en Germanio kaj francio, foje la tutan someron loĝis en [[Arcachon]], de kiu Brusilov sola vojaĝis al Madrido<ref name="Rememoroj34-35">{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 34–35 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post la lasta akuŝo lia edzino preskaŭ ĉiam kuŝis malsana en lito kaj mortis en 1908. Brusilov restis kun sia sola filo Aleksej, tiutempe fininta la Paĝian Korpusson kaj ekservinta en la imperiestra ĉevala-grenadista regimento. Li nomis sin malbona patro. Lin subtenis du pli junaj fratoj kaj ties familioj, loĝintaj apude<ref name="Rememoroj34-35"/>. Dum militservo en la Varsovia Milita Distrikto, li restarigis kontaktojn kun Nadeĵda Vladimirovna Ĵeliĥovskaja, kiun li konis antaŭ 20 jaroj en Tifliso kaj Peterburgo kiel junulinon, fratinon de sia amiko Rostislavl. Al tio instigis lin apero de milita gazeto "Frata helpo" ({{l-ru|Братская помощь}}), kies oficiala eldonisto estis Miĥail Sergejeviĉ Galkin, kolonelo de la Ĝenerala Stabo de la Rusia Imperiestra Armeo, dum la vera iniciatinto kaj motoro, laŭ ties propra agnosko publikigita en la gazeto, estis Nadeĵda Ĵeliĥovskaja. Per la gazeto li ricevis ŝian adreson en odeso, sed longan tempon pelis de si la pensojn pri ŝi. Klopodante forgesi ŝin, li entrprenis ferian vojaĝon tra [[Italio]], [[Grekio]] kaj [[Turkio]], kaj eĉ revenante tra Odeso tamen ne vizitis ŝin, decidinte vivi sole por sia filo. Sed fine de 1910 li sendis al ŝi leteron, veturis kaj revenis jam kun nova edzino. En Lublino ŝi daŭrigis volontulan helpon al la vunditoj kaj handikapuloj. Dum ilia loĝado en [[Zegrze (vilaĝo)|Zegrze]] ŝi kreis tie lernejon por rusaj infanoj, kiun frekventis ankaŭ iliaj polaj kaj judaj samaĝuloj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40–43 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Somere de 1911 venis de Usono ŝia fratino Vera kun sia edzo Charles Johnston, kiu estis verkisto, okultisto, teozofo, tradukisto de antikvaj manskribaĵoj de la sanskrito, hinda kaj bengala lingvoj. Konversacioj kun li tre impresis Brusilovon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Brusilov-ofensivo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brusilov, Aleksej}} [[Kategorio:Rusiaj generaloj]] [[Kategorio:Sovetiaj generaloj]] [[Kategorio:Militaj teoriistoj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusa-turka milito (1877–1878)]] [[Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] 92anotmrbsizuk5267kvzrhb5gcqwc5 9372858 9372856 2026-05-14T15:47:17Z RG72 11847 /* Militservo */ 9372858 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:13, 12 maj. 2026 (UTC)}} {{Informkesto homo}} '''Aleksej Aleksejeviĉ BRUSILOV''' ({{lang-ru|Алексей Алексеевич Брусилов}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|31|08|1853|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}, [[Tifliso]], la [[Rusia Imperio]] — mortis la {{daton|17|marto|1926}} en [[Moskvo]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]]) estis [[Rusio|rusa]], sovetia [[generalo]], konata pro la[[Brusilov-ofensivo]] (junio — aŭgusto de [[1916]]), kiu helpis dum kritika periodo de la [[Unua mondmilito]] al la okcidentaj aliancanoj de Rusio. == Biografio == === Infanaĝo === Li naskiĝis la {{JULGREGDATO|31|08|1853|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} en [[Tifliso]] en la familio de generalo-leŭtenanto Aleksej Nikolajeviĉ Brusilov (1787—1859), servinta tiutempe kiel prezidanto de kampa aŭditoriato de la Kaŭkazia armeo. La patro devenis de nobeloj de [[Orjola gubernio]] dum la patrino Anna Luiza Niestojemska estis polino. La patro tiutempe aĝis 66 jarojn kaj la patrino havis 27–28 jarojn. Li estis la plej aĝa ido. Post li naskiĝis laŭsekve fratoj Boris, Aleksandr (baldaŭ mortinta), Lev<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 14 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1859 la patro mortis pro krupa pneŭmonito kaj post kelkaj monatoj pro ftizo mortis la patrino. La infanojn prenis onklino Genrietta Hagemeister, kiu ne havis proprajn idojn. Aleksej Brusilov rememoris poste ke ŝi kaj ŝia edzo Karl Hagemeister amis ilin kaj laŭeble anstataŭis la gepatrojn. Hejme ofte okazis muzikaj vesperoj, ĉar la onklino estis bona muzikistino kaj famis kiel ludanto je pianego. Venis pluraj artistoj. La infanojn instruis guvernistoj, el kiuj plej influa estis Bekman, danke al kiu li konis la francan kvazaŭ denaske, la germanan sufiĉe bone dum la anglan li poste forgesis pro manko de praktiko. Ĝis la 14-a vivojaro li loĝis en [[Kutaiso]], sed poste la onklo alportis lin al la Paĝia Korpuso^{[[:ru:Пажеский корпус|ru]]}, kie li estis registrita jam infanaĝe fare de sia patro. Li trapasis ekzamenon al la kvara klaso kaj estis akceptita<ref name="Rememoroj15">{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ propraj vortoj, li lernis skrupule nur la fakojn interesajn al li dum la aliajn grandparte neglektis, do en la kvina klaso li malsukcesis trapasi transiran ekzamenon kaj por ne resti plian jaron en la sama klaso li prenis unujaran ferion kaj ekveturis al siaj geonkloj en Kaŭkazio. Post tiu ĉi paŭzo li sukcese ekzameniĝis por speciala klaso sen trapasi la sesan klason, kies lernantoj estis konsiderantaj jamaj militistoj, studis militajn fakojn kaj havis blankajn armilojn kaj ĝuis du ripoztagojn semajne. Semajnfine li estis vizitanta grafon Julij Stenbok^{[[:ru:Стенбок, Юлий Иванович|ru]]}, kuzon de Karl Hagemeister, en kies domo renkontiĝis artistoj, verkistoj, sciencistoj ktp, inkluzive [[Fjodor Dostojevskij]] kaj [[Dmitrij Grigoroviĉ]]<ref name="Rememoroj15"/>. === Militservo === Somere 1872 li finis la lernejon kaj ekservis en la 15-a Dragona Tvera Regimento, deplojita en setlejo Carskije Kolodci^{[[:ru:Дедоплис-Цкаро|ru]]} (Caraj Putoj) en [[Transkaŭkazio]]. Poste li klarigis sian elekton de la trupo per rekomendoj de la geonkloj, kiuj loĝis proksime, kaj manko de financaj rimedoj por servi en gvardio (kies oficiroj devis elspezi multe por subteni decan vivmanieron). Li rememoras ke oficiroj krom malmultaj esceptoj estis junaj fraŭloj, do ofte kaj multe drinkis, diboĉis, partoprenis duelojn (inkluzive kun mortofinoj) kaj amuziĝis en la apuda Tifliso. Li kritike konstatis ke ili legis malmulte kaj distingiĝis nek per militaj scioj, nek per emo al edukado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 16–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La [[Rusa-turka milito (1877–1878)|rusa-turkan militon]] li partoprenis en Kaŭkazio kaj rememoris ke ĝi estis atendata kaj sopirata de la militistoj, kiujn tedis monotona tendara vivo, do ili deziris distriĝi, gajni premiojn kaj ricevi pli altajn rangojn. La celoj de la milito estis por ili malklaraj kaj neinteresaj. Li partoprenis sieĝon de [[Karso]] kaj rememoris interalie ke komence de la milito oni malestime traktis la turkajn militistojn, eĉ indignis kiam ili kuraĝis atakis rusajn trupojn, sed poste iĝis klare ke la turka armeo ŝanĝiĝis kaj iĝis serioza malamiko<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–32 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1881 li transloĝiĝis al Sankt-Peterburgo kie li ekservis en la ĉevala-grenadista regimento kaj la Oficira Kavaleria Lernejo — unue kiel adjutanto, poste kiel estro de la oficira sekcio. Poste li estis nomumita vic-estro kaj fine estro de la lernejo. En januaro 1909 Brusilov veturis al Varsovia Milita Distrikto kie li iĝis komandestro de la 14-a armea korpuso, deplojita en [[Lublino]]. Li konstatis ke pola loĝantaro estis plejparte malamikema al la rusa armeo, en 1911 li ricevis plurajn anonimajn leterojn kun minacoj. En majo 1912 li estis nomumita asistanto de komandestro de la Varsovia Milita Distrikto kaj transloĝiĝis al la ŝtata domo en eksa fortikaĵo [[Zegrze (vilaĝo)|Zegrze]], kiun li nomis "paradiza loko"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 38–44 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Aleksej Brusilov miris ke plej altajn postenojn en la milita administracio de la regiono okupis germanoj kaj la humoro ĝenerale estis favora al Germanio, kiu estis konsiderata amiko, ne potenciala kontraŭulo. Somere 1913 li transiris al la Kieva Milita Distrikto kaj iĝis komandestro de la 12-a armea korpuso, deplojita en [[Vinico]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 44–46 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Somere 1914 li kaj lia edzino feriis en kuracloko [[Bad Kissingen]] ([[Germanio]]). Brusilov opiniis ke la milito inter la Rusia kaj Germana imperioj komenciĝos en 1915, do decidis profiti la kuracadon kaj reveni por partopreni la manovrojn. Antaŭ ol reveni hejmen ili ĉeestis grandan feston en parko dum kiu en la centra placo amasiĝis homoj por vidi kiel grandaj dekoraĵoj, bildigantaj la [[Ruĝa Placo (Moskvo)|Ruĝan Placon]], [[Moskva Kremlo|Moskvan Kremlon]] kaj la [[Katedralo Sankta Bazilio|katedralon Sankta Bazilio]], estis detruitaj de kanonpafado kaj forbrulis akompane de germana himno kaj krioj de jubilantaj ĉeestantoj. Post la [[atenco de Sarajevo]] kaj sekvintaj reciprokaj deklaroj li komprenis ke la milito eksplodos pli rapide, do revenis al Rusio. Laŭvoje ili vidis histeriajn homamasojn sur strato [[Unter den Linden]], kiuj postulis militi kontraŭ Rusio. Post reveni li iĝis komandestro de la 8-a armeo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 48–51 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lia korpuso atakis aŭstra-hungarajn trupojn en Galicio kaj komencis la batalon ĉe rivero Gnilaja Lipa, kiun li gajnis. Poste lia 8-a armeo ekmarŝis al [[Lvovo]], helpinte al la 3-a armeo okupi ĝin fakte senbatale. Baldaŭ lia 24-a korpuso okupis [[Haliĉ]]. Aŭstra-hungaraj trupoj faris kontraŭofensivon por reokupi Lvovon, do komence de septembro okazis batalo ĉe [[Horodok (Lviva provinco)|Horodok]], kiun Brusilov gajnis. Fine de septembro li batalis apud [[Przemyśl]], denove gajninte. Ĝis la fino de novembro lia armeo avancis, atinginte la [[Karpatoj]]n kaj haltinte ĉe la [[Granda Hungara Ebenaĵo]], aliron al kiu hungaraj trupoj defendis speciale fervore. Poste li diris ke la batalo ĉe Przemyśl estis la lasta, kiun partoprenis regula armeo — ekde tiam ĉiam pli kreskis nombro de ĵusbakitaj oficiroj kaj apenaŭ neinstruitaj soldatoj-rezervistoj. Sekvis kelkaj monatoj de ''rezina milito'' ({{l-de|Gummikrieg}}), kiel nomis la aŭstroj la bataladon en la Karpatoj kun sinsekvo de atakoj kaj kontraŭatakoj. Sed la {{JULGREGDATO|22|3|1915|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} Przemyśl kapitulacis, do la aŭstroj ne plu havis stimulon ataki tiuflanke por malsieĝigi la urbon. Sed en majo 1915 aŭstra-hungaraj kaj germanaj trupoj komencis [[Batalo de Gorlice-Tarnów|ofensivon ĉe Gorlice]], trarompis defendon de rusaj trupoj kaj komenciĝis [[Granda Retreto (Rusio)|Granda Retreto]] dum kiu rusaj trupoj forlasis grandajn areojn. Brusilov transiris al aktiva defendo, kiun li ĉiam konsideris pli bona ol tiu pasiva. Printempe de 1916, Brusilov anstataŭis la pli maljunan kaj heziteman generalon N. J. Ivanov, en komanda ofico de 4 rusaj armeoj. La 4-an de junio de 1916, Brusilov komencis tempestan atakon kontraŭ la aŭstraj fortoj. Malgraŭ gravaj perdoj, la trupoj de Brusilov en aŭgusto militkaptis 375 000 soldatojn (200 000 el ili en la unuaj tri tagoj de la atako) kaj okupis la tutan [[Bukovino]]n kaj parton de orienta Galicio. Pro tiuj atakoj, Germanio devis transloki taĉmentojn, pro kio soldatoj mankis en la grava [[Batalo de Verdun]]. La ofensivo kunportis pluajn avantaĝojn al la aliancanoj: [[Rumanio]] decidis ekmiliti je flanko de la aliancanoj, tiel Aŭstrio devis ĉesigi la nord-italiajn manovrojn. Brusilov estis la ĉefkomandanto de la rusaj trupoj de la 22-a de majo 1917 ĝis 19-a de julio (laŭ nova kalendaro de 4-a de junio ĝis 1-a de aŭgusto). Li servis dum la bolŝevika regado kiel milita konsilisto kaj inspektoro de la kavalerio (1920–1924), poste li pensiiĝis. Li verkis librojn "Miaj rememoroj. De la cara armeo al la Ruĝa" kaj "Noticoj de kavaleriisto. Rememoroj pri la Unua mondmilito". == Familio == En 1884 li edziĝis al Anna Nikolajevna von Hagemeister, nevino de Karl Hagemeister, kiu aranĝis ĉion konsiderante tiun ĉi varianton bona por la faimilio. Brusilov diris ke kvankam ne li elektis la edzinon, li amis ŝin fervore kaj estis feliĉa en familia vivo malgraŭ malforta sano de sia edzino, kiu preskaŭ ĉiam estis malsana kaj havis plurajn mortnaskitojn, nur en 1887 naskinte filon Aleksej, la solan vivnaskiton<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 32 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La edzino devenis de luterana familio, sed amante sian edzon, ŝi konvertiĝis al ortodoksismo malgraŭ opono de siaj onklinoj. Ŝia frato havis bienon en Estlanda gubernio^{[[:ru:Эстляндская губерния|ru]]}, apud [[Talino|Revelo]]. Aŭtune ili kutime vojaĝis al la Baltaj parencoj por ferii tie. Ofte ili pasigis ferion en Germanio kaj francio, foje la tutan someron loĝis en [[Arcachon]], de kiu Brusilov sola vojaĝis al Madrido<ref name="Rememoroj34-35">{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 34–35 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post la lasta akuŝo lia edzino preskaŭ ĉiam kuŝis malsana en lito kaj mortis en 1908. Brusilov restis kun sia sola filo Aleksej, tiutempe fininta la Paĝian Korpusson kaj ekservinta en la imperiestra ĉevala-grenadista regimento. Li nomis sin malbona patro. Lin subtenis du pli junaj fratoj kaj ties familioj, loĝintaj apude<ref name="Rememoroj34-35"/>. Dum militservo en la Varsovia Milita Distrikto, li restarigis kontaktojn kun Nadeĵda Vladimirovna Ĵeliĥovskaja, kiun li konis antaŭ 20 jaroj en Tifliso kaj Peterburgo kiel junulinon, fratinon de sia amiko Rostislavl. Al tio instigis lin apero de milita gazeto "Frata helpo" ({{l-ru|Братская помощь}}), kies oficiala eldonisto estis Miĥail Sergejeviĉ Galkin, kolonelo de la Ĝenerala Stabo de la Rusia Imperiestra Armeo, dum la vera iniciatinto kaj motoro, laŭ ties propra agnosko publikigita en la gazeto, estis Nadeĵda Ĵeliĥovskaja. Per la gazeto li ricevis ŝian adreson en odeso, sed longan tempon pelis de si la pensojn pri ŝi. Klopodante forgesi ŝin, li entrprenis ferian vojaĝon tra [[Italio]], [[Grekio]] kaj [[Turkio]], kaj eĉ revenante tra Odeso tamen ne vizitis ŝin, decidinte vivi sole por sia filo. Sed fine de 1910 li sendis al ŝi leteron, veturis kaj revenis jam kun nova edzino. En Lublino ŝi daŭrigis volontulan helpon al la vunditoj kaj handikapuloj. Dum ilia loĝado en [[Zegrze (vilaĝo)|Zegrze]] ŝi kreis tie lernejon por rusaj infanoj, kiun frekventis ankaŭ iliaj polaj kaj judaj samaĝuloj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40–43 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Somere de 1911 venis de Usono ŝia fratino Vera kun sia edzo Charles Johnston, kiu estis verkisto, okultisto, teozofo, tradukisto de antikvaj manskribaĵoj de la sanskrito, hinda kaj bengala lingvoj. Konversacioj kun li tre impresis Brusilovon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Brusilov-ofensivo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brusilov, Aleksej}} [[Kategorio:Rusiaj generaloj]] [[Kategorio:Sovetiaj generaloj]] [[Kategorio:Militaj teoriistoj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusa-turka milito (1877–1878)]] [[Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] t65qf8dbo7ny3kypyea5jbd15zippqs 9372860 9372858 2026-05-14T15:55:54Z RG72 11847 9372860 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:13, 12 maj. 2026 (UTC)}} {{Informkesto homo}} '''Aleksej Aleksejeviĉ BRUSILOV''' ({{lang-ru|Алексей Алексеевич Брусилов}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|31|08|1853|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}, [[Tifliso]], la [[Rusia Imperio]] — mortis la {{daton|17|marto|1926}} en [[Moskvo]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]]) estis [[Rusio|rusa]], sovetia [[generalo]], konata pro la [[Brusilov-ofensivo]] (junio — aŭgusto de [[1916]]), kiu helpis dum kritika periodo de la [[Unua mondmilito]] al la okcidentaj aliancanoj de Rusio. == Biografio == === Infanaĝo === Li naskiĝis la {{JULGREGDATO|31|08|1853|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} en [[Tifliso]] en la familio de generalo-leŭtenanto Aleksej Nikolajeviĉ Brusilov (1787—1859), servinta tiutempe kiel prezidanto de kampa aŭditoriato de la Kaŭkazia armeo. La patro devenis de nobeloj de [[Orjola gubernio]] dum la patrino Anna Luiza Niestojemska estis polino. La patro tiutempe aĝis 66 jarojn kaj la patrino havis 27–28 jarojn. Li estis la plej aĝa ido. Post li naskiĝis laŭsekve fratoj Boris, Aleksandr (baldaŭ mortinta), Lev<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 14 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1859 la patro mortis pro krupa pneŭmonito kaj post kelkaj monatoj pro ftizo mortis la patrino. La infanojn prenis onklino Genrietta Hagemeister, kiu ne havis proprajn idojn. Aleksej Brusilov rememoris poste ke ŝi kaj ŝia edzo Karl Hagemeister amis ilin kaj laŭeble anstataŭis la gepatrojn. Hejme ofte okazis muzikaj vesperoj, ĉar la onklino estis bona muzikistino kaj famis kiel ludanto je pianego. Venis pluraj artistoj. La infanojn instruis guvernistoj, el kiuj plej influa estis Bekman, danke al kiu li konis la francan kvazaŭ denaske, la germanan sufiĉe bone dum la anglan li poste forgesis pro manko de praktiko. Ĝis la 14-a vivojaro li loĝis en [[Kutaiso]], sed poste la onklo alportis lin al la Paĝia Korpuso^{[[:ru:Пажеский корпус|ru]]}, kie li estis registrita jam infanaĝe fare de sia patro. Li trapasis ekzamenon al la kvara klaso kaj estis akceptita<ref name="Rememoroj15">{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ propraj vortoj, li lernis skrupule nur la fakojn interesajn al li dum la aliajn grandparte neglektis, do en la kvina klaso li malsukcesis trapasi transiran ekzamenon kaj por ne resti plian jaron en la sama klaso li prenis unujaran ferion kaj ekveturis al siaj geonkloj en Kaŭkazio. Post tiu ĉi paŭzo li sukcese ekzameniĝis por speciala klaso sen trapasi la sesan klason, kies lernantoj estis konsiderantaj jamaj militistoj, studis militajn fakojn kaj havis blankajn armilojn kaj ĝuis du ripoztagojn semajne. Semajnfine li estis vizitanta grafon Julij Stenbok^{[[:ru:Стенбок, Юлий Иванович|ru]]}, kuzon de Karl Hagemeister, en kies domo renkontiĝis artistoj, verkistoj, sciencistoj ktp, inkluzive [[Fjodor Dostojevskij]] kaj [[Dmitrij Grigoroviĉ]]<ref name="Rememoroj15"/>. === Militservo === Somere 1872 li finis la lernejon kaj ekservis en la 15-a Dragona Tvera Regimento, deplojita en setlejo Carskije Kolodci^{[[:ru:Дедоплис-Цкаро|ru]]} (Caraj Putoj) en [[Transkaŭkazio]]. Poste li klarigis sian elekton de la trupo per rekomendoj de la geonkloj, kiuj loĝis proksime, kaj manko de financaj rimedoj por servi en gvardio (kies oficiroj devis elspezi multe por subteni decan vivmanieron). Li rememoras ke oficiroj krom malmultaj esceptoj estis junaj fraŭloj, do ofte kaj multe drinkis, diboĉis, partoprenis duelojn (inkluzive kun mortofinoj) kaj amuziĝis en la apuda Tifliso. Li kritike konstatis ke ili legis malmulte kaj distingiĝis nek per militaj scioj, nek per emo al edukado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 16–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La [[Rusa-turka milito (1877–1878)|rusa-turkan militon]] li partoprenis en Kaŭkazio kaj rememoris ke ĝi estis atendata kaj sopirata de la militistoj, kiujn tedis monotona tendara vivo, do ili deziris distriĝi, gajni premiojn kaj ricevi pli altajn rangojn. La celoj de la milito estis por ili malklaraj kaj neinteresaj. Li partoprenis sieĝon de [[Karso]] kaj rememoris interalie ke komence de la milito oni malestime traktis la turkajn militistojn, eĉ indignis kiam ili kuraĝis atakis rusajn trupojn, sed poste iĝis klare ke la turka armeo ŝanĝiĝis kaj iĝis serioza malamiko<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 18–32 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1881 li transloĝiĝis al Sankt-Peterburgo kie li ekservis en la ĉevala-grenadista regimento kaj la Oficira Kavaleria Lernejo — unue kiel adjutanto, poste kiel estro de la oficira sekcio. Poste li estis nomumita vic-estro kaj fine estro de la lernejo. En januaro 1909 Brusilov veturis al Varsovia Milita Distrikto kie li iĝis komandestro de la 14-a armea korpuso, deplojita en [[Lublino]]. Li konstatis ke pola loĝantaro estis plejparte malamikema al la rusa armeo, en 1911 li ricevis plurajn anonimajn leterojn kun minacoj. En majo 1912 li estis nomumita asistanto de komandestro de la Varsovia Milita Distrikto kaj transloĝiĝis al la ŝtata domo en eksa fortikaĵo [[Zegrze (vilaĝo)|Zegrze]], kiun li nomis "paradiza loko"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 38–44 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Aleksej Brusilov miris ke plej altajn postenojn en la milita administracio de la regiono okupis germanoj kaj la humoro ĝenerale estis favora al Germanio, kiu estis konsiderata amiko, ne potenciala kontraŭulo. Somere 1913 li transiris al la Kieva Milita Distrikto kaj iĝis komandestro de la 12-a armea korpuso, deplojita en [[Vinico]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 44–46 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Somere 1914 li kaj lia edzino feriis en kuracloko [[Bad Kissingen]] ([[Germanio]]). Brusilov opiniis ke la milito inter la Rusia kaj Germana imperioj komenciĝos en 1915, do decidis profiti la kuracadon kaj reveni por partopreni la manovrojn. Antaŭ ol reveni hejmen ili ĉeestis grandan feston en parko dum kiu en la centra placo amasiĝis homoj por vidi kiel grandaj dekoraĵoj, bildigantaj la [[Ruĝa Placo (Moskvo)|Ruĝan Placon]], [[Moskva Kremlo|Moskvan Kremlon]] kaj la [[Katedralo Sankta Bazilio|katedralon Sankta Bazilio]], estis detruitaj de kanonpafado kaj forbrulis akompane de germana himno kaj krioj de jubilantaj ĉeestantoj. Post la [[atenco de Sarajevo]] kaj sekvintaj reciprokaj deklaroj li komprenis ke la milito eksplodos pli rapide, do revenis al Rusio. Laŭvoje ili vidis histeriajn homamasojn sur strato [[Unter den Linden]], kiuj postulis militi kontraŭ Rusio. Post reveni li iĝis komandestro de la 8-a armeo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 48–51 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lia korpuso atakis aŭstra-hungarajn trupojn en Galicio kaj komencis la batalon ĉe rivero Gnilaja Lipa, kiun li gajnis. Poste lia 8-a armeo ekmarŝis al [[Lvovo]], helpinte al la 3-a armeo okupi ĝin fakte senbatale. Baldaŭ lia 24-a korpuso okupis [[Haliĉ]]. Aŭstra-hungaraj trupoj faris kontraŭofensivon por reokupi Lvovon, do komence de septembro okazis batalo ĉe [[Horodok (Lviva provinco)|Horodok]], kiun Brusilov gajnis. Fine de septembro li batalis apud [[Przemyśl]], denove gajninte. Ĝis la fino de novembro lia armeo avancis, atinginte la [[Karpatoj]]n kaj haltinte ĉe la [[Granda Hungara Ebenaĵo]], aliron al kiu hungaraj trupoj defendis speciale fervore. Poste li diris ke la batalo ĉe Przemyśl estis la lasta, kiun partoprenis regula armeo — ekde tiam ĉiam pli kreskis nombro de ĵusbakitaj oficiroj kaj apenaŭ neinstruitaj soldatoj-rezervistoj. Sekvis kelkaj monatoj de ''rezina milito'' ({{l-de|Gummikrieg}}), kiel nomis la aŭstroj la bataladon en la Karpatoj kun sinsekvo de atakoj kaj kontraŭatakoj. Sed la {{JULGREGDATO|22|3|1915|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} Przemyśl kapitulacis, do la aŭstroj ne plu havis stimulon ataki tiuflanke por malsieĝigi la urbon. Sed en majo 1915 aŭstra-hungaraj kaj germanaj trupoj komencis [[Batalo de Gorlice-Tarnów|ofensivon ĉe Gorlice]], trarompis defendon de rusaj trupoj kaj komenciĝis [[Granda Retreto (Rusio)|Granda Retreto]] dum kiu rusaj trupoj forlasis grandajn areojn. Brusilov transiris al aktiva defendo, kiun li ĉiam konsideris pli bona ol tiu pasiva. Printempe de 1916, Brusilov anstataŭis la pli maljunan kaj heziteman generalon N. J. Ivanov, en komanda ofico de 4 rusaj armeoj. La 4-an de junio de 1916, Brusilov komencis tempestan atakon kontraŭ la aŭstraj fortoj. Malgraŭ gravaj perdoj, la trupoj de Brusilov en aŭgusto militkaptis 375 000 soldatojn (200 000 el ili en la unuaj tri tagoj de la atako) kaj okupis la tutan [[Bukovino]]n kaj parton de orienta Galicio. Pro tiuj atakoj, Germanio devis transloki taĉmentojn, pro kio soldatoj mankis en la grava [[Batalo de Verdun]]. La ofensivo kunportis pluajn avantaĝojn al la aliancanoj: [[Rumanio]] decidis ekmiliti je flanko de la aliancanoj, tiel Aŭstrio devis ĉesigi la nord-italiajn manovrojn. Brusilov estis la ĉefkomandanto de la rusaj trupoj de la 22-a de majo 1917 ĝis 19-a de julio (laŭ nova kalendaro de 4-a de junio ĝis 1-a de aŭgusto). Li servis dum la bolŝevika regado kiel milita konsilisto kaj inspektoro de la kavalerio (1920–1924), poste li pensiiĝis. Li verkis librojn "Miaj rememoroj. De la cara armeo al la Ruĝa" kaj "Noticoj de kavaleriisto. Rememoroj pri la Unua mondmilito". == Familio == En 1884 li edziĝis al Anna Nikolajevna von Hagemeister, nevino de Karl Hagemeister, kiu aranĝis ĉion konsiderante tiun ĉi varianton bona por la faimilio. Brusilov diris ke kvankam ne li elektis la edzinon, li amis ŝin fervore kaj estis feliĉa en familia vivo malgraŭ malforta sano de sia edzino, kiu preskaŭ ĉiam estis malsana kaj havis plurajn mortnaskitojn, nur en 1887 naskinte filon Aleksej, la solan vivnaskiton<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 32 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La edzino devenis de luterana familio, sed amante sian edzon, ŝi konvertiĝis al ortodoksismo malgraŭ opono de siaj onklinoj. Ŝia frato havis bienon en Estlanda gubernio^{[[:ru:Эстляндская губерния|ru]]}, apud [[Talino|Revelo]]. Aŭtune ili kutime vojaĝis al la Baltaj parencoj por ferii tie. Ofte ili pasigis ferion en Germanio kaj francio, foje la tutan someron loĝis en [[Arcachon]], de kiu Brusilov sola vojaĝis al Madrido<ref name="Rememoroj34-35">{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 34–35 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Post la lasta akuŝo lia edzino preskaŭ ĉiam kuŝis malsana en lito kaj mortis en 1908. Brusilov restis kun sia sola filo Aleksej, tiutempe fininta la Paĝian Korpusson kaj ekservinta en la imperiestra ĉevala-grenadista regimento. Li nomis sin malbona patro. Lin subtenis du pli junaj fratoj kaj ties familioj, loĝintaj apude<ref name="Rememoroj34-35"/>. Dum militservo en la Varsovia Milita Distrikto, li restarigis kontaktojn kun Nadeĵda Vladimirovna Ĵeliĥovskaja, kiun li konis antaŭ 20 jaroj en Tifliso kaj Peterburgo kiel junulinon, fratinon de sia amiko Rostislavl. Al tio instigis lin apero de milita gazeto "Frata helpo" ({{l-ru|Братская помощь}}), kies oficiala eldonisto estis Miĥail Sergejeviĉ Galkin, kolonelo de la Ĝenerala Stabo de la Rusia Imperiestra Armeo, dum la vera iniciatinto kaj motoro, laŭ ties propra agnosko publikigita en la gazeto, estis Nadeĵda Ĵeliĥovskaja. Per la gazeto li ricevis ŝian adreson en odeso, sed longan tempon pelis de si la pensojn pri ŝi. Klopodante forgesi ŝin, li entrprenis ferian vojaĝon tra [[Italio]], [[Grekio]] kaj [[Turkio]], kaj eĉ revenante tra Odeso tamen ne vizitis ŝin, decidinte vivi sole por sia filo. Sed fine de 1910 li sendis al ŝi leteron, veturis kaj revenis jam kun nova edzino. En Lublino ŝi daŭrigis volontulan helpon al la vunditoj kaj handikapuloj. Dum ilia loĝado en [[Zegrze (vilaĝo)|Zegrze]] ŝi kreis tie lernejon por rusaj infanoj, kiun frekventis ankaŭ iliaj polaj kaj judaj samaĝuloj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40–43 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Somere de 1911 venis de Usono ŝia fratino Vera kun sia edzo Charles Johnston, kiu estis verkisto, okultisto, teozofo, tradukisto de antikvaj manskribaĵoj de la sanskrito, hinda kaj bengala lingvoj. Konversacioj kun li tre impresis Brusilovon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Мои воспоминания |lasta = Брусилов |unua = А. А. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1983 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Moskvo |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Brusilov-ofensivo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brusilov, Aleksej}} [[Kategorio:Rusiaj generaloj]] [[Kategorio:Sovetiaj generaloj]] [[Kategorio:Militaj teoriistoj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusa-turka milito (1877–1878)]] [[Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] d4hoqjythm699v1p3muia5v3i6miu4n 0 101680 9373165 8367361 2026-05-15T08:41:22Z ~2026-19726-78 254379 9373165 wikitext text/x-wiki '''Minimuma salajro''' estas tiu plej malgranda minimuma salajro je difinita tempo (plej ofte je monato; sed en Usono, Britio je horo). Ĝi estiĝas per ŝtata decido, leĝa enkonduko aŭ kolektiva interkonsento en laborejo. == Historio == La moderna minimuma salajro aperis en Aŭstralio kaj Nov-Zelando fine de la 19-a jarcento. La sekvan paŝojn faris Grand-Britio, kiam en kelkaj profesioj kaj industriaj branĉoj ĝi ordonis en 1909 establon de interesreprezenta komitato. En Britio ĝis nun ne ekzistas ĝenerala minimuma salajro. La unuan leĝon pri la minimuma salajro (nur pri virinoj) en Usono enkondukis en 1912 la federacia ŝtato Massachusetts. La ĝenerala enkonduko okazis en 1938 kun tiam 0,25 USD/horo. == Celo == Celo de la leĝoj estis la mallongigo de la laborhoro kaj kresko de la salajro. La minimuma salajro aperas en plimulto de la demokratiaj landoj kaj ties sumo dependas de politikaj, ekonomiaj decidoj, sed plej ofte estas iel ligita al la [[ekzista minimumo]]. == Komparo == {| style="float:right;margin-left:0.5em" ! bgcolor="#c0c0c0" | [[ŝtato]] || bgcolor="#c0c0c0" | laŭleĝe antaŭskribita<br />minimuma salajro je monato<br /> en eŭro (stato:<br /> 01/2005) Fonto: [[Eurostat]] ([http://www.eds-destatis.de/de/downloads/sif/nk_05_07.pdf dokumento]) |----- | bgcolor="#c0ffc0" | [[Luksemburgio]] || bgcolor="#c0ffc0" | 1.467 |----- | bgcolor="#c0ffc0" | [[Nederlando]] || bgcolor="#c0ffc0" | 1.265 |----- | bgcolor="#e8ffc0" | [[Belgio]] || bgcolor="#e8ffc0" | 1.210 |----- | bgcolor="#e8ffc0" | [[Britio]] || bgcolor="#e8ffc0" | 1.197 |----- | bgcolor="#e8ffc0" | [[Francio]] || bgcolor="#e8ffc0" | 1.197 |----- | bgcolor="#e8ffc0" | [[Irlando]] || bgcolor="#e8ffc0" | 1.183 |----- | bgcolor="#ffffc0" | [[Grekio]] || bgcolor="#ffffc0" | 668 |----- | bgcolor="#ffffc0" | [[Usono]] || bgcolor="#ffffc0" | 666 |----- | bgcolor="#ffffc0" | [[Hispanio]] || bgcolor="#ffffc0" | 599 |----- | bgcolor="#ffffc0" | [[Malto (lando)|Malto]] || bgcolor="#ffffc0" | 557 |----- | bgcolor="#ffe8c0" | [[Slovenio]] || bgcolor="#ffe8c0" | 490 |----- | bgcolor="#ffe8c0" | [[Portugalio]] || bgcolor="#ffe8c0" | 437 |----- | bgcolor="#ffe8c0" | [[Pollando]] || bgcolor="#ffe8c0" | 328 |----- | bgcolor="#ffe8c0" | [[Turkio]] || bgcolor="#ffe8c0" | 240 |----- | bgcolor="#ffe8c0" | [[Ĉeĥio]] || bgcolor="#ffe8c0" | 235 |----- | bgcolor="#ffc0c0" | [[Hungario]] || bgcolor="#ffc0c0" | 232 |----- | bgcolor="#ffc0c0" | [[Estonio]] || bgcolor="#ffc0c0" | 172 |----- | bgcolor="#ffc0c0" | [[Slovakio]] || bgcolor="#ffc0c0" | 167 |----- | bgcolor="#ffc0c0" | [[Litovio]] || bgcolor="#ffc0c0" | 145 |----- | bgcolor="#ffc0c0" | [[Brazilo]] || bgcolor="#ffc0c0" | 134,61 |----- | bgcolor="#ffc0c0" | [[Latvio]] || bgcolor="#ffc0c0" | 116 |----- | bgcolor="#ff5d5d" | [[Bulgario]] || bgcolor="#ff5d5d" | 77 |----- | bgcolor="#ff5d5d" | [[Rumanio]] || bgcolor="#ff5d5d" | 72 |----- | bgcolor="#ff5d5d" | [[Rusio]] || bgcolor="#ff5d5d" | ĉ. 10 (300 [[rublo]]j) |----- | bgcolor="#e8ffc0" | [[Svedio]], [[Danio]] || bgcolor="#e8ffc0" | [[branĉo]]reguloj |----- | bgcolor="#e8ffc0" | [[Aŭstrio]] || bgcolor="#e8ffc0" |tra [[sociala partnero]] |----- | bgcolor="#ffe8c0" | [[Germanio]] || bgcolor="#ffe8c0" | (laŭ interkonsento) |----- | bgcolor="#ffe8c0" | [[Svislando]] || bgcolor="#ffe8c0" | (laŭ interkonsento) |} {{Projektoj}} [[Kategorio:Ekonomio]] i1sbf4dehh109xxln92289t4r9of59f 0 106421 9372929 8861055 2026-05-14T19:49:42Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9372929 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Camna''' (kamna) (hungare:[[Kávna]]) estas vilaĝo en Rumanio oriente de [[Arad]] administracie apartenanta al komunumo [[Şilindia]]. En [[1910]] ĝi havis 475 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en [[1992]] 99 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas en [[1828]]. Ĝi apartenis ĝis [[1919]] al [[Hungario]] (Arad vármegye). ==Fonto== *[[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. *[[Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)]] == Eksteraj ligiloj == * [http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Arad Administra mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060822054257/http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Arad |date=2006-08-22 }} * [http://adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110720153801/http://adatbank.transindex.ro/ |date=2011-07-20 }} [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Arad]] m3ij1zotw164a9mveq0ogxgjayg1o11 9372930 9372929 2026-05-14T19:49:57Z Stefangrotz 91903 9372930 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Camna''' (kamna) (hungare:[[Kávna]]) estas vilaĝo en Rumanio oriente de [[Arad]] administracie apartenanta al komunumo [[Şilindia]]. En [[1910]] ĝi havis 475 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en [[1992]] 99 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas en [[1828]]. Ĝi apartenis ĝis [[1919]] al [[Hungario]] (Arad vármegye). ==Fonto== *[[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. *[[Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)]] == Eksteraj ligiloj == * [http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Arad Administra mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060822054257/http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Arad |date=2006-08-22 }} * [http://adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110720153801/http://adatbank.transindex.ro/ |date=2011-07-20 }} [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Arad]] cempoedy82pd64i9h7szpbjswcca1t0 0 121603 9373032 9369016 2026-05-15T00:12:39Z ~2026-29238-79 256912 9373032 wikitext text/x-wiki '''Fyksian''' (en la Fyksian: Vaijskäskhä) estas projekto de [[arta lingvo]] (kunlingvo) komencita de James Wong, kreinto de Fyksland, en 1996. Ĝi estas kunlingvo inspirita de alternativa historio de la mondo, en kiu ekzistas la fikcia insula nacio Fyksland. Pro la historio kaj geografio de Fyksland, Fiksia estas lingvo plejparte influita (rilate al vortprovizo) de la [[Ĝermana lingvaro|ĝermana]] kaj la [[Kelta lingvaro|kelta]], kvankam ĝi ne estas rekte rilata al iu ajn alia lingvo [[Etimologio|etimologie]]. Kiel izolita lingvo, la Fyksian gramatiko enhavas elementojn similajn al tiuj trovitaj en la [[Finna lingvo|finna]] (ekz. kompleksa kazosistemo), la [[Ĉina lingvaro|ĉina]] (ekz. pronoma distingo), ktp. Fyksian ne celas esti helplingvo. Ĝiaj ĉefaj uzoj estas artaj, ĉar ĝi estas desegnita por la simulado de realisma sed fikcia lingvo kaj mikronacio. Planoj estas uzataj por uzi Fyksland kiel bazon por estontaj fikciaj verkoj. == Alfabeto == La Fyksian [[alfabeto]] konsistas el 24 literoj, el kiuj 18 estas komunaj en la [[latina alfabeto]]. Aa, Ää, Åå, Dd, Ee, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Öö, Øø, Pp, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, Ææ, Þþ == Gramatiko == '''<big>Verba Sistemo</big>''' - '''Voĉoj''': Aktiva, Pasiva, kaj Meza (indikas refleksivajn/reciprokajn sencojn). - '''Modoj''': Indika, Demanda (aldonu sufikson, -ka), kaj Subjunktiva (aldonu sufikson, -ki). - '''Tempoj''': Estas 11 tempoj por ĉiu modo, inkluzive de simplaj kaj kunmetitaj formoj uzante helpverbojn kiel hävøton. - '''Verbospecoj''': Verboj estas kategoriigitaj kiel Fortaj, Malfortaj, aŭ Neŭtraj (neŭtraj verboj ŝanĝas signifon laŭ konjugacia stilo). - '''Kondiĉaj''': Esprimitaj per konjugitaj modalaj verboj. '''<big>Adjektivoj kaj Adverboj</big>''' Adjektivoj kaj adverboj estas formitaj el substantivaj aŭ verbaj radikoj uzante specifajn sufiksojn: '''-skä''': Formas adjektivon el substantivo (ekz., vrim "vigleco" → vrimskä "vigla"). '''-ur''': Kompara sufikso ("pli"). '''-aþ''': Superlativa sufikso ("plej"). -ling: Formas adverbon el adjektivo (ekz., vrimskäling "vigle"). '''-vå / -lug''': Sufiksoj por "-plena" kaj "-malpli". '''ö-''': Prefikso uzata por neo (ekz., övrimskä "malvigla"). == Leksikono == Jen la kompleta listo de ĉiuj vortoj en la Fyksian lingvo. {| class="wikitable sortable" ! Fyksian !! Esperanto |- | aasn || arseno |- | airg || arĝento |- | aktim || aktinio |- | aktimiden || aktiniidoj |- | alum || aluminio |- | alæn || ĉio, ĉiuj |- | amerikim || americio |- | antimon || antimono |- | aoropim || eŭropio |- | argon || argono |- | astat || astato |- | Auroppa || Eŭropo |- | Aurøn || La plej malgranda unuo de Fyksian valuto |- | avesen || avizoj, notoj |- | barim || bario |- | berkelim || berkelio |- | beryllim || berilio |- | bohrim || borio |- | brom || bromo |- | californium || kaliforniumo |- | curim || kuriumo |- | darmstadtim || darmŝtio |- | dubnim || dubnio |- | dui || tio ĉi |- | dvo || du |- | dvoa || dua |- | dysprosim || disprozio |- | Dänmark || Danio |- | däp || malĝoja |- | däpling || malĝoje |- | däpö || malĝojigi |- | däpögølskä || malĝojiga |- | däþeid || malĝojo |- | eetaal || manĝi |- | eetne || mi manĝas (virina ununombro) |- | eetnä || mi manĝas (vira ununombro) |- | eeton || manĝis / manĝita |- | eetonin || estis manĝata (pasiva pasinteco) |- | eetteen || ili manĝas (virina plurnombro) |- | eetten || ili manĝas (vira plurnombro) |- | eetter || manĝanta (prezenca progresivo) |- | eetterin || estas manĝata (pasiva prezenca progresivo) |- | eetterinka-hij? || ĉu li estas manĝata? |- | eetterka || ĉu (li) manĝas? |- | eettig || manĝos |- | eettigin || estos manĝata (pasiva estonteco) |- | eettigki || manĝus (subjunktivo) |- | eettin || estas manĝata (pasiva prezenco) |- | eettonki || manĝis (subjunktivo) |- | eettut || estas manĝinta / estis manĝinta (perfekto) |- | eettutin || estas manĝita / estis manĝita (pasiva perfekto) |- | eettutinki || estis manĝita (pasiva subjunktivo) |- | eettä || manĝas (tria persono vira ununombro) |- | eettäka-hij? || ĉu li manĝas? |- | eettäka || ĉu (li) manĝas? |- | ein || unu |- | eina || artikolo (la/iu), unua |- | einhen || Unio |- | einsteinium || ejnŝtejnio |- | erbim || erbio |- | fermim || fermio |- | flerovim || flerovio |- | gaarvenklije || registaro |- | gadolinim || gadolinio |- | gjømanim || germaniumo |- | goed || bona |- | goeda || feliĉa |- | goedstea || plej bona (arkaika) |- | goedur || pli bona / plej bona |- | gällim || galiumo |- | hassim || hasio |- | helim || heliumo |- | hij || li |- | hijsä || ili (vira) |- | huignon || pensis |- | huignut || estas pensinta / estis pensinta |- | huignä || pensi |- | huigør || pensanta |- | Hutieku || Aprilo |- | hvam || boro |- | hvassevni || hidrogeno |- | hvildenak || rezolucio (alternativa) |- | hvildønil || rezolucio |- | hvismut || bismuto |- | hvolvram || volframo |- | hävnim || hafnio |- | hävønon || estis |- | hävøtig || havos |- | hävøtigin || estos havita (pasiva) |- | hävøton || havi |- | hävøtonki || havis (subjunktivo) |- | hävøtut || havas / havis |- | hävøtutka || ĉu havas / ĉu havis? |- | höpeel || salteti / transsalti |- | hølmim || holmio |- | hørvigtä || duklandoj |- | i || kaj / en |- | ik || mi |- | indim || indiumo |- | intro || enkonduko |- | iod || jodo |- | iridim || iridio |- | Iskti || Islando |- | jen || fero |- | Kaans || Olimpikoj |- | Kaansä || Lastaj Novaĵoj |- | kaantoria || portalo |- | karaigpuim || kloro |- | Kemevniukæv || Perioda tabelo |- | kiesel || silicio |- | kohnäkijke || monarkio, reĝlando |- | kopiveuræktä || kopirajto |- | krom || kromo |- | krypton || kriptono |- | Kronøn || La plej granda unuo de Fyksian valuto (5 kron = 50 aur) |- | kupar || kupro |- | kvæløvni || nitrogeno |- | kvøna || virino |- | kälim || kalio |- | kædmin || kadmio |- | kælsim || kalcio |- | köhl || karbono |- | köhvolt || kobalto |- | kölm || tri |- | kölma || tria |- | köpønikim || kopernicio |- | lantan || lantano |- | lantaniden || lantaniidoj |- | lawrencim || laŭrencio |- | liskhiede || historio |- | litim || litio |- | livermorim || livermorio |- | lutisim || lutecio |- | läänton || landoj |- | Lækvogøn || Palaco Lækvogøn (Specifa palaco de Fyksland) |- | magnesim || magnezio |- | meitnerim || mejtnerio |- | mendelevim || mendelevio |- | mit || kun |- | molybdon || molibdeno |- | mågan || mangano |- | negen || naŭ |- | negena || naŭa |- | neodym || neodimo |- | neon || neono |- | nikl || nikolo |- | niobim || niobio |- | Njørdrir || Njord |- | nobelim || nobelio |- | Norije || Norvegio |- | nátrim || natrio |- | Nådene || Nordia |- | næptunim || neptunio |- | nætugåm || retejo / reto |- | Nölaig || Kristnasko |- | og || aŭ |- | oir || oro |- | op || supre / super |- | paasi || pasporto |- | platina || plateno |- | pliu || plumbo |- | plutonim || plutonio |- | praseodym || praseodimo |- | promeþim || prometio |- | protaktim || protaktinio |- | pälladim || paladio |- | pólonim || polonio |- | raidim || radio (elemento) |- | raidon || radono |- | reijnim || renio |- | rhodim || rodio |- | ruhvdim || rubidio |- | rutherfordim || ruterfordio |- | ruþanim || rutenio |- | ræktäinøn || rajtoj |- | röntgenim || rentgenio |- | røkæpænin || rezervita |- | samarim || samario |- | seaborgim || piosaborgio |- | seen || dek |- | seena || deka |- | seit || sep |- | seita || sepa |- | selen || seleno |- | side || retejo / ejo |- | sigtaal || vidi / rigardi (alternativa) |- | sigtäel || vidi / rigardi |- | sij || ŝi |- | sijsä || ili (virina) |- | sink || zinko |- | sirim || cerio |- | sirkon || cirkonio |- | sisim || cezio |- | skandim || skandio |- | stovning || instituto |- | strontim || stroncio |- | surøvni || oksigeno |- | Sverije || Svedio |- | svæv || sulfuro |- | søg || serĉo |- | søgall || serĉi |- | søgoa! || serĉu! |- | søs || ses |- | søsa || sesa |- | t'hävøtig || havos (meza voĉo) |- | t'hävøton || havis (meza voĉo) |- | t'hävøtut || havas / havis (meza voĉo) |- | t'västät || lavi sin |- | t'västätig || lavos sin |- | t'västäton || lavis sin |- | t'västätut || estas lavinta sin / estis lavinta sin |- | t'västätør || lavanta sin |- | tallim || taliumo |- | tantalum || tantalo |- | teillurim || teluro |- | terbim || terbio |- | tijv || kvina |- | tijva || kvina |- | tin || stano |- | titanim || titanio |- | tæknitim || teknecio |- | um || al |- | ununoctium || oganesono |- | ununpentium || moskovio |- | ununseptium || tenesino |- | ununtrium || nihonio |- | uraanim || uranio |- | utijmä || tempo |- | Vaijskä || Fyksland |- | Vaijskäskhä || Fyksian |- | verde || mondo |- | vesegisien || vizitantoj |- | vigtigæn || grava |- | Vinlant || Finnlando |- | vluor || fluoro |- | vonnä || espero |- | vosvå || fosforo |- | vrankim || franciumo |- | vrim || vigleco |- | vrimlug || senvigleca |- | vrimlugling || senviglece |- | vrimskä || vigla |- | vrimskäaþ || plej vigla |- | vrimskäling || vigle |- | vrimskälingaþ || plej vigle |- | vrimskälingur || pli vigle |- | vrimskäur || pli vigla |- | vrimvå || vigleca |- | vrimvåling || viglece |- | vrimö || vigligi |- | vrimögølskä || vigliga |- | vrimögølskäaþ || plej vigliga |- | vrimögølskäling || viglige |- | vrimögølskälingaþ || plej viglige |- | vrimögølskälingur || pli viglige |- | vrimögølskäur || pli vigliga |- | vänadim || vanadio |- | västäel || lavi |- | västäon || lavita |- | västør || lavanta |- | vå || kvar |- | Væriskøn || Ferooj |- | våa || kvara |- | Vølkomosinki || Bonvenon |- | vør || ni |- | Webe || Reto (frua termino) |- | xenon || ksenono |- | ytterbim || iterbio |- | yttrim || itrio |- | Ålant || Alando |- | åv || ok |- | åva || oka |- | þi || tio |- | þorim || torio |} [[Kategorio:Artaj lingvoj]] gfpmfjegbrk16y1g3kepqjjd1u1i0ey 0 127701 9373020 8719992 2026-05-14T23:49:04Z Näin on näreet 255377 9373020 wikitext text/x-wiki La '''kastrita kantisto''' (itale ''evirato'' aŭ ''castrato'') estas vira [[kantisto]], kastrita antaŭ la [[pubereco]] kaj kiu tiel havas sopranan aŭ altan voĉon. La uzo de la kastritaj kantistoj disvastiĝis en la 16-a jarcento, kiam oni forpelis la virinojn el la preĝejaj korusoj kaj de sur la scenejo. Ili ludis plej gravan rolon en la opero de la 17-18-a jc.. En Italio oni kastris en la 17-18-a jc. ĉ. 4000 knabojn (de malriĉuloj) pro ilia bela voĉo. Ĉar la pulma volumeno de plenkreska viro estas pli granda ol tiu de virino, kaj la korpokonstruo estas pli forta, la voĉo de la kastritoj havis pli larĝan spektron kaj forton. Ĉar ili havis specifan voĉon, la kastritaj kantistoj estis adorataj steluloj de la oper-vizitantoj. Ili helpis disvastiĝon, famiĝon de la itala opero. La plej fama kastrita kantisto estis [[Farinelli]] (Carlo Broschi) en la 18-a jarcento. Kastritaj kantistoj kantis ĝis 1903 en la korusoj de Vatikano. La lasta kastrita kantisto estis [[Alessandro Moreschi]]; lian voĉon oni registris sur gramofonan diskon. {{Projektoj}} [[Kategorio:Kantistoj]] fgt1psy7cdy8nmhdud7p9ifcj2eilmh 0 128001 9373070 8919609 2026-05-15T04:13:52Z Näin on näreet 255377 9373070 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Gubernio |lando = Finnlando |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[Vaasa]] |regiono-ISO = FI |mapo1 lokumilo = iso |kodo = |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = [[1775]] |establita tipo = Fondo |dato = [[1997]] |dato_tipo = Malfondo |mapligilo = jes |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }} '''Gubernio Vaasa''' estas eksa gubernio de [[Finnlando]], formita en 1775 en tiama [[Svedio]], kaj malfondita en granda reformo de gubernioj en 1997. La ĉefurbo estis [[Vaasa]] ({{lang-sv|Vasa}}). La areo de la gubernio konsistis plejparte el sudaj partoj de [[Ostrobotnio (historia)|Ostrobotnio]]. La gubernio estis dulingva. En 1960 el la gubernio estis forigita orienta parto, kiu poste estis la plejparto de la nova [[Gubernio Meza Finnlando]]. Post 1997 la areo de gubernio Vaasa apartenas al gubernio [[Okcidenta Finnlando]], kaj ĝi konsistas el tri provincoj, (Okcidenta) [[Ostrobotnio]], [[Suda Ostrobotnio]] kaj [[Meza Ostrobotnio]]. La eksa teritorio de la gubernio Vaasa formas ankoraŭ elektodistrikton por parlamentaj elektoj, el kiu estas nuntempe elektitaj 18 parlamentanoj. Ĝis 1960 la gubernio Vaasa estis pli granda kaj ĝi enhavis ankaŭ parton el la regiono [[Meza Finnlando]], kiu tiam iĝis [[Gubernio Meza Finnlando]]. [[Dosiero:Vaasan.lääni.historia.svg|eta|maldekstre|Gubernio de Vaasa 1775–1997. 1960 la verda areo kuniĝis al nova gubernio de Meza Finnlando kaj en 1969 la flava areo, [[Virrat]], al gubernio Tavastio.]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Eksaj gubernioj de Finnlando]] [[Kategorio:Vasa|*]] p9jcz9d9ixami6355agnkbpymwdilzj 0 129892 9373211 9070017 2026-05-15T10:05:41Z Sj1mor 12103 9373211 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Jurij ŜĈERBAK''' ([[Ukraina lingvo|ukraine]] Юрій Миколайович Щербак, naskiĝis {{naskiĝdato|1934|10|12}} en [[Kievo]]) estas ukraina medicinisto-epidemiologo, politikisto, diplomato kaj verkisto. Li diplomitiĝis en la Kijiva medicinista instituto kiel doktoro de medicinaj sciencoj. Li eliminis epidemion de [[ĥolero]] en Ukrainio kaj [[Uzbekio]]. Kunfondinto kaj la unua gvidanto de Verdula partio de Ukrainio, parlamentano, ambasadoro de [[Ukrainio]] en [[Israelo]], [[Usono]], [[Kanado]]. Membro de la Ukraina Nacia Verkista Asocio, aŭtoro de rakontkolektoj, noveloj. Esperanta traduko de lia dokumenta novelego ''Ĉernobilo'' (1987) aperis en eldonejo Progreso (Moskvo, 1990). == Romanoj == * 1971 - Baro de nekongruo (''Бар'єр несумісности'') * 2011 - Tempo de la Mortkristanoj: Miraĝoj de la 2077 jaro (''Час смертохристів: Міражі 2077 року'', politika krimromano, mortkristanoj kredas, ke Jesuo Kristo mortis) * 2012 - Tempo de la Granda Ludo. Fantomoj de la 2079 jaro (''Час Великої Гри. Фантоми 2079 року'', daŭrigo de la antaŭa romano) * 2014 - Tempo de tirano. Kompreno de la 2084 jaro (''Час тирана. Прозріння 2084 року'') == En Esperanto aperis == ''Ĉernobil''. Jurij Ŝĉerbak. Tradukis E. Ŝevĉenko, A. Ĵuravljov. Moskva. 1990. 398 paĝoj. Klarigo: Fascina prezento de la homa fono al la nuklea akcidento en 1986. Fragmento de ''Tempo de la Mortkristanoj'' aperis en [[Usona Esperantisto]], 2025, 1. Tradukis [[Viktor Pajuk]]. == Vidu ankaŭ == * [[Nuklea akcidento de Ĉernobilo]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ŝĉerbak, Jurij}} [[Kategorio:Ukrainaj verkistoj]] s0maysp9bst7qxerx0a3j1lq9qwtanm 0 129893 9372758 9324117 2026-05-14T12:47:47Z Kani 670 9372758 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la birdospecio kecalo. Pri la samnoma valuto de la ŝtato [[Gvatemalo]], kiu ricevis sian nomon laŭ la birdo, vidu la artikolon [[Gvatemala kecalo]].}} {{Taksonomio |nomo = kecalo |koloro = pink |dosiero=Resplendent Quetzal male - Cloud Forest in Costa Rica.jpg |dosiero2 = Resplendent Quetzal female.jpg |dosiero larĝo=220px |dosiero2 larĝo=220px |priskribo de dosiero = Maskla kecalo |priskribo de dosiero2 = Femala kecalo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Trogonoformaj]] ''Trogoniformes'' |familio = [[Trogonedoj]] ''Trogonidae'' |genro = ''[[Pharomachrus]]'' |specio = '''''Ph. mocinno''''' |statuso = NT |dunomo = ''Pharomachrus mocinno'' |dunomo aŭtoritato = ([[Pablo de la Llave|De la Llave]], 1832) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Pharomachrus mocinno map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Kecalo''', '''brilkecalo''' aŭ '''kvecalo''' estas speco de [[birdo]] (''Pharomachrus mocinno'') el la ordo de [[trogonoformaj]], kun longa [[vosto]], belkolora [[plumaro]], vivanta en [[Centrameriko]]. Temas pri buntaspekta birdo de la familio de [[trogonedoj]]. Ĝi troveblas de suda [[Meksiko]] (sub [[Jukatano]] kaj ĉe la [[Pacifiko|pacifika]] marbordo) ĝis okcidenta [[Panamo]]. Malkiel aliaj [[kecaloj]], kiuj troviĝas ankaŭ en [[Sudameriko]] kaj orienta [[Panamo]]), la brilkecalo vivas nur en [[Centrameriko]]. Ekzistas '''du subspecioj''': la pli norde hejma ''P. m. mocinno'' ([[Pablo de la Llave]], [[1832]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=553589 |titolo=ITIS 553589 |alirdato=2010-06-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20051129095733/http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=553589 |arkivdato=2005-11-29 }}</ref>) kaj ''P. m. costaricensis'' (Cabanis, [[1869]]), la brilkecalo de [[Kostariko]]. Kostariko kaj Panamo estas la nuraj landoj, kie vivas konstante abundaj [[populacio]]j. Tiu [[Neotropiso|neotropisa]] birdo ludas gravan rolon en la mitoj de [[Mezameriko]]. == Aspekto == [[Dosiero:133quetzal.JPG|eta|maldekstra|250px|Vira kecalo (''Pharomachrus mocinno'')]] La brilkecalo mezuras 36&nbsp;cm je longeco, aldone de ĝis 64&nbsp;cm de la vosto ĉe la masklo. Ĝi pezas ĉirkaŭ 210 gramojn. Tiel ĝi estas la ''plej granda'' reprezentanto de la ordo de trogonoformaj birdoj.<ref>Paul A. Johnsgard, ''Trogons And Quetzals Of The World'', 2001, Smithsonian, ISBN 978-1560983880</ref> La kecalo havas verdan korpon, montrante brilegon de orverda ĝis bluviola, kaj ruĝan bruston. Ĝiaj verdaj supravostaj kovrilplumoj (la subvosto estas blanka) kaŝas sian voston kaj ĉe reproduktantaj maskloj estas aparte belaj kaj grandiozaj, kaj pli longaj ol la cetero de la korpo. Ankaŭ la unuarangaj flugilplumoj estas eksterordinare longaj kaj havigas al ĝi franĝan aspekton. La masklo havas kaskecan kreston. La [[beko]] de maskla plenkreskulo estas flava kaj tiu de ino nigra. La kanto estas trebla silabo priskribita kiel ''kiuuu'' aŭ kiel ''plorema pap'', ofte farita pare, kio estas ripetita monotone. La kecalo havas ankaŭ aliajn nemuzikajn voĉojn. == Kutimaro == [[Dosiero:Birdoj kecalo.jpg|eta|maldekstre|Kecalo en Muzeo de Naturaj Sciencoj de [[Montauban]] (Francio).]] La kecalo estas konsiderata specializita [[frugivorulo|fruktomanĝanto]], kvankam ĝi aldonas al sia dieto [[insekto]]jn (ĉefe [[vespo]]jn, [[formiko]]jn kaj [[larvo]]jn) kaj [[rano]]jn. Precize gravaj estas naturaj [[avokado]]j kaj aliaj fruktoj de la familio de [[laŭracoj]], kiujn ili englutas enteraj antaŭ ol vomi la kernojn, kio helpas disvastigi tiujn arbojn. La [[biotopo]] de la kecalo estas montetaj [[nubarbaro]]j de Centrameriko (de Suda Meksikio al Panamo). La kecalo kutime vivas sola, kiam ĝi ne reproduktiĝas. Dum reproduktado (ĉirkaŭ aprilo) la masklo montras siajn plej belajn kolorojn kaj plumojn, dum la ino demetas du palbluajn ovojn en [[nesto]] lokita en truo, kiun ili elfosis en putrinta [[arbo]]. Arbo en taŭga stato de [[putriĝo]] estas vundebla de vetero kaj la disponeblo de taŭgaj arboj povas limigi la populacion de kecaloj. Ambaŭ gepatroj laŭvice kovas kun siaj longaj vostokovriloj falditaj supren super la dorso kaj elstarantaj el la truo, ŝajnigantaj foliojn de [[filiko]] kreskantajn el la truo. La kovoperiodo daŭras ĉirkaŭ 18 tagojn, dum kiuj la masklo ĝenerale kovas la ovojn dumtage dum la ino kovas dumnokte. Post eloviĝo, ambaŭ gepatroj prizorgas la idaron per [[frukto]]j, [[bero]]j, [[insekto]]j, [[lacerto]]j, kaj etaj [[rano]]j. Tamen, la ino ofte ''forgesas'' kaj eĉ foje abandonas la idaron antaŭ la fino de la prizorgoperiodo, lasante la masklon daŭrigi la prizorgadon de la idaro, ĝis kiam tiuj pretas supervivi propraforte. Kecalo estas malforta fluganto. Komunaj [[predanto]]j estas [[ornamita akcipitraglo]], [[strigoj]], [[smeralda tukaneto]], [[sciuro]]j, kaj la [[kinkajuo]] (Pribor [[1999]]). == Mito kaj legendo == Kecalo estis konsiderata dieca, asociata al la "serpenta dio", [[Kecalkoatlo (majaoj)|Kecalkoatlo]] de antaŭkolumbaj centramerikaj civilizoj. Ĝiaj brilegaj verdaj vostoplumoj, [[simbolo]] de printempa plantorekresko, estis adorataj de la antikvaj [[Majaoj]] kaj [[Aztekoj]], kiuj rigardis la kecalon kiel ''dio de la aero'' kaj simbolo de dieco kaj lumo. Regantoj en [[Mezameriko]] kaj duarangaj nobeluloj vestis sin per kapornamaĵoj faritaj el kecalplumoj, simbole konektante ilin al ''Kecalkoatlo''. Ĉar estis krimo mortigi kecalon, la birdo estis nur kaptita, la longaj vostoplumoj plukitaj, kaj la birdo liberigita. Kecalkoatlo estis la kreinta dio kaj dio de la vento, ofte priskribata kun griza hararo. En kelkaj [[mezamerikaj lingvoj]], la termino por ''kecalo'' povas signifi ankaŭ ''valorega'', ''sakra'' aŭ ''starigita''. Ĝis ĵuse, oni supozis, ke la kecalon oni ne povas bredi aŭ teni longe en kaptiveco, kaj ja oni observis, ke ĝi kutime memmortigas sin tuj post kapto aŭ enkaĝigo. Pro tio, ĝi estas tradicia simbolo de [[libereco]]. Tamen bestoĝardeno en [[Meksiko]] sukcesis havi tiun specion ekde [[1992]], kaj en [[2004]] oni anoncis, ke ili sukcesis atingi ties [[reprodukto]]n en kaptiveco (Orellana, [[2004]]). [[Dosiero:Coat of arms of Guatemala.svg|eta|220 px|dekstra|Blazono de Gvatemala]] La kecalo, ''P. mocinno'', estas la nacia birdo de [[Gvatemalo]], kaj bildo de ĝi estas en la [[flago de Gvatemalo]] kaj en la [[blazono de Gvatemalo]]. Ĝi estas ankaŭ la nomo de la [[Gvatemala kecalo|loka monunuo]] (mallongigite GTQ). Tiu birdo gravegas en la gvatemala kulturo, ekzemple kiel rolulo en la tre disvastigita populara legendo de la loka heroo [[Tecún Umán]], princo kaj militisto de [[Kiĉeoj]] dum la lastaj epokoj de la [[hispana konkero de Jukatano]]. Tiu kecalo estis lia ''navalo'' (spirita gvidanto). La Kiĉeoj repuŝis kelkajn atakojn el la [[Hispanio|hispana]] armeo, eĉ superitaj laŭ [[armilo]]j ([[pafilo]]j, armaĵoj kaj [[kavalerio]] kontraŭ [[lanco]]j kaj [[sago]]j). Legendo diras, ke la tagon kiam la [[konkistadoro]] [[Pedro de Alvarado]] luktis kontraŭ Tecún Umán, kecalo superflugis la scenon. Je la unua atako Tecún Umán, stare, sukcesis elĉevaligi Pedron de Alvarado. Alvarado ricevis alian ĉevalon kaj je la dua atako li ĵetis lancon en la bruston de Tecún Umán. La kecalo malsuprenflugis kaj alterigis ĉe Tecún Umán, malsekigante sian bruston en la sango de la milita princo. Tiel la birdo akiris sian distingajn ruĝajn brustoplumojn. ^{[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Pharomachrus_mocinno.html]} Alia gvatemala legendo asertas, ke la kecalo kantis belege antaŭ la hispana konkero, sed ĝi silentiĝis de tiam — sed denove rekantos, kiam la lando reliberiĝos. Preparitaj specimenoj estas montrataj en riĉaj hejmoj de [[Gvatemalo]] kaj en [[muzeo]]j, kontribuante al la malofteco de la specio. == Etimologio == La nomo de la kecalo devenas de la [[majaoj|majaa]] dio, [[Kecalkoatlo]], la [[plumoserpento]], unu el liaj aspektoj. La kecalo estis sankta birdo de la [[aztekoj]]. La adjekto ''mocinno'' estas latinigo de la [[biologo]] [[José Mariano Mociño|J. M. Mociño]] instruisto de [[Pablo de la Llave|Llave]]. (Ĝi estas foje literumita ''mocino'', sed "ñ" estis iam literumita "nn" en la hispana, pro tio la literumado kun "nn" estas ĝusta kaj ĉiukaze nun oficiala.^{[http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v076n01/p0108-p0108.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110927004227/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v076n01/p0108-p0108.html |date=2011-09-27 }}, [http://www.zoonomen.net/avtax/frame.html]}) La nomo ''kecal'' devenas de la [[navatla]] ''kvecalli'', "granda brila vostoplumo" (''American Heritage Dictionary'') aŭ "vostokovriloj de kecalo" (''Merriam-Webster Collegiate Dictionary''), el navatla [[etimo]] ''kvec'' = "stari" uzata por aludi la starajn vostoplumojn. ''Pharomachrus'' devenas el antikva greka ''pharos'', "mantelo", kaj ''makros'', "longa", rilate al la flugiloj kaj la vostokovriloj de la Brilkecalo. == Bildaro == <gallery> Image:Quetzal-001.jpg Image:Stavenn Pharomachrus mocinno 00.jpg </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Kecalkoatlo (majaoj)|Kecalkoatlo]], majaa dio * [[Kecalkoatlo (flugsaŭro)|Kecalkoatlo]], flugsaŭro * [[Majaoj]] * [[Nacia Parko Los Quetzales]] == Bibliografio == * {{Citaĵo el libro|titolo=Vanishing Eden: The Plight of the Tropical Rain Forest|aŭtoro=Atkins, Edward G., Rita Kimber, and Robert Kimber (eds.)|jaro=1991|eldoninto=Barrons Educational Series, Inc|identigilo=ISBN 0-8120-6246-9}} * {{Citaĵo el libro|titolo=A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America|familia nomo=Howell|persona nomo=Steve N. G.|kunaŭtoroj=Webb, Sophie|jaro=1995|eldoninto=Oxford University Press|identigilo=ISBN 0-19-854012-4}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Quetzals Bred in Captivity in Chiapas|familia nomo=Orellana|persona nomo=Claudia|jaro=2004|gazeto=Frontiers in Ecology and the Environment|volumo=2|numero=7|paĝoj=345}} (A Resplendent Quetzal chick hatched at the Miguel Álvarez del Toro Zoo, [[Tuxtla Gutiérrez]], [[Chiapas]], Mexico, and reached the age of six weeks at the time of the report. Mallonga resumo videblas ĉe [https://www.google.com/search?hl=en&lr=&c2coff=1&q=Zoomat+Pharomachrus+captivity&btnG+Search a Google search page].) * Pena, E. 2001. "Pharomachrus mocinno" (On-line), Animal Diversity Web. Oktobro 6a, 2006 ĉe http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Pharomachrus_mocinno.html. * {{Citaĵo el la reto|url=http://bss.sfsu.edu/geog/bholzman/courses/Spring99Projects/quetzal.htm|titolo=The Biogeography of the Resplendent Quetzal (''Pharomachrus mocinno'')|alirmonatotago=October 6|alirjaro=2006|familia nomo=Pribor|persona nomo=Paul|dato=1999-05-24|eldoninto=San Francisco State University}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Firefly Encyclopedia of Birds|familia nomo=Williamson|persona nomo=Sheri L.|kunaŭtoroj=P. R. Colston|jaro=2003|ĉapitro=Trogons|eldoninto=Firefly Books|paĝoj=362–363|redaktinto=Christopher Perrins (Eld.)|identigilo=ISBN 1-55297-777-3}} * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=16885|title=Pharomachrus mocinno|downloaded=11 Majo 2006}} Preskaŭ minacata == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=kecal}} === Bildoj de kecaloj === * https://archive.is/20130628204442/www.cayaya-birding.com/slideshow/quetzal.jpg * http://www.dimijianimages.com/CostaRica-page3/quetzal-close.jpg {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080227090624/http://www.dimijianimages.com/CostaRica-page3/quetzal-close.jpg |date=2008-02-27 }} Masklo rigardanta for de la truo * https://www.monteverdeinfo.com/sites/www-origin.monteverdeinfo.com/files/styles/hotel_index_page_image/public/tour-images/Bird-Watching-1.jpg {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180807094805/https://www.monteverdeinfo.com/sites/www-origin.monteverdeinfo.com/files/styles/hotel_index_page_image/public/tour-images/Bird-Watching-1.jpg |date=2018-08-07 }} * https://web.archive.org/web/20060327134015/http://faculty-staff.ou.edu/J/Kevin.A.Jaeger-1/images/The%20Quetzal%20@%20monteverde.jpg * http://www.innerquest.com/images/Resplendent%20Quetzal%201.jpg * http://www.panama-pictures.com/Panama-images/ecologia%20aves%20quetzal.jpg {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080227090624/http://www.panama-pictures.com/Panama-images/ecologia%20aves%20quetzal.jpg |date=2008-02-27 }} * [http://www.bird-stamps.org/cspecies/8802400.htm Poŝtmarkoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080706151455/http://www.bird-stamps.org/cspecies/8802400.htm |date=2008-07-06 }} (de sep landoj) * [http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=resplendent+quetzal&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search Kecalfotaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080102060321/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=resplendent+quetzal&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search |date=2008-01-02 }} VIREO * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=3335 Kecalfilmoj] ĉe Interreta Birdokolekto * https://web.archive.org/web/20061023090506/http://www.monteverdetours.com/images/roberto/roberto_quetzal1.jpg === Retpaĝaroj === {{Portalo Birdoj}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=997&m=0 BirdLife, datumbazo pri birdoj (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090105051656/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=997&m=0 |date=2009-01-05 }} * [http://www.enchantedlearning.com/subjects/birds/printouts/Quetzalcoloring.shtml Informoj pri kecaloj] * [http://www.nature.com/news/2004/041213/full/041213-5.html La 14-an de decembro 2004, Nature: Mystery of 'chirping' pyramid decoded] Diskuto pri la teorio, ke [[Majaoj|majaaj]] piramidoj resonas eĥojn de manplaŭdoj, kiuj sonas kiel kecalvoĉo. * [http://www.ocasa.org/MayanPyramid.htm Ocasa.org: An archaeological study of chirped echo from the Mayan pyramid of Kukulkan at Chichen Itza] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/19990505024313/http://www.ocasa.org/MayanPyramid.htm |date=1999-05-05 }}, kun [http://www.ocasa.org/sounds/Quetzal_in_cloud_forest_norm.mp3 mp3 arkivoj de kecalo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130120025425/http://www.ocasa.org/sounds/Quetzal_in_cloud_forest_norm.mp3 |date=2013-01-20 }} kaj de [http://www.ocasa.org/sounds/qqcaca.mp3 du kecaloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130120025509/http://www.ocasa.org/sounds/qqcaca.mp3 |date=2013-01-20 }} (en pluvarbaro) sekve de eĥoj de plaŭdo ĉe la piramido" [[Kategorio:Trogonedoj]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] [[Kategorio:Mezameriko]] ey4boohu4e4j1o6m5wbhauhrlqu8024 0 130182 9372829 8896748 2026-05-14T14:42:17Z RG72 11847 9372829 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|ebenaĵo |kategorio=Ebenaĵo |lando = Hungario |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = HU |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo=7 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} '''Granda Hungara Ebenaĵo''' estas produktema [[ebenaĵo]] en sudorienta parto de [[Hungario]], kiu etendiĝas eĉ en Serbion kaj Rumanion. Ĝia areo estas ĉirkaŭ {{unuo|50000|km²}}, duono de tiu de Hungario. La tuta areo kun la partoj en la aliaj landoj estas ĉirkaŭ {{unuo|100000|km²}}. La Ebenaĵo estas en natura stato estas pusta [[herbejo]] aŭ kun [[marĉo]]j, [[Ĉerivera arbaro|ĉeriveraj arbaroj]]. Post la reguligo de la Tiso en la dua duono de la 19-a jc. kaŭzis pligrandiĝon de la kultivebla agro, la marĉoj malpliiĝis. Oni kultivas tie grenojn, furaĝplantojn, vegetaĵojn, fruktoarbojn, gravas ankaŭ la bestobredado. La originalaj sekaj, herbaj areoj preskaŭ malaperis je hodiaŭ. Unu restaĵo estas [[Hortobágy]] en la orienta parto de la Granda Hungara Ebenaĵo, alia restaĵo estas la bugac-a pusto inter la Danuba-Tisa regiono, proksime al [[Kecskemét]]. Ĝi ne havas karakterizajn limojn, limas norde la hungara norda Mezmontaro kun transiroj. Nordoriente kaj kaj oriente limas la Karpatoj kaj ties transsilvaniaj antaŭmontaroj. Sude ĝi etendiĝas ĝis [[Dinara Montaro]]. Oni plej ofte dividas la Ebenaĵon je du partoj: unu estas la regiono inter la Danubo kaj Tiso, dum alia la Transtisio (parto oriente de la Tiso). La unuan karakterizas multloke sablo, malofte kursablo, aliloke laŭso. La Tiso antaŭ ĝia reguligo regule inundis grandan parton de la Ebenaĵo. Oni povas trovi oriente de la Tiso aluviajn grundojn, [[ĉernozjomo]], [[leŭso]], [[sablo]], kursablo. [[Dosiero:Traktor, szántás, Alföld.jpg|eta|center|775px|{{centre|Granda Hungara Ebenaĵo aŭ ''Alföld''.}}]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Ebenaĵoj en Hungario]] [[Kategorio:Ebenaĵoj en Kroatio]] [[Kategorio:Ebenaĵoj en Serbio]] [[Kategorio:Ebenaĵoj en Ukrainio]] [[Kategorio:Ebenaĵoj en Slovakio]] [[Kategorio:Ebenaĵoj en Rumanio]] [[Kategorio:Karpata baseno]] 67mrg8pju04zunqi5lr4urkwno2nd3b 9372841 9372829 2026-05-14T14:49:14Z RG72 11847 9372841 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|ebenaĵo |kategorio=Ebenaĵo |lando = Hungario |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = HU |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo=7 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} '''Granda Hungara Ebenaĵo''' estas produktema [[ebenaĵo]] en sudorienta parto de [[Hungario]], kiu etendiĝas eĉ en Serbion kaj Rumanion. Ĝia areo estas ĉirkaŭ {{unuo|50000|km²}}, duono de tiu de Hungario. La tuta areo kun la partoj en la aliaj landoj estas ĉirkaŭ {{unuo|100000|km²}}. La Ebenaĵo estas en natura stato estas pusta [[herbejo]] aŭ kun [[marĉo]]j, [[Ĉerivera arbaro|ĉeriveraj arbaroj]]. Post la reguligo de la Tiso en la dua duono de la 19-a jc. kaŭzis pligrandiĝon de la kultivebla agro, la marĉoj malpliiĝis. Oni kultivas tie grenojn, furaĝplantojn, vegetaĵojn, fruktoarbojn, gravas ankaŭ la bestobredado. La originalaj sekaj, herbaj areoj preskaŭ malaperis je hodiaŭ. Unu restaĵo estas [[Hortobágy]] en la orienta parto de la Granda Hungara Ebenaĵo, alia restaĵo estas la bugac-a pusto inter la Danuba-Tisa regiono, proksime al [[Kecskemét]]. Ĝi ne havas karakterizajn limojn, limas norde la hungara norda Mezmontaro kun transiroj. Nordoriente kaj kaj oriente limas la Karpatoj kaj ties transsilvaniaj antaŭmontaroj. Sude ĝi etendiĝas ĝis [[Dinara Montaro]]. Oni plej ofte dividas la Ebenaĵon je du partoj: unu estas la regiono inter la Danubo kaj Tiso, dum alia la Transtisio (parto oriente de la Tiso). La unuan karakterizas multloke sablo, malofte kursablo, aliloke laŭso. La Tiso antaŭ ĝia reguligo regule inundis grandan parton de la Ebenaĵo. Oni povas trovi oriente de la Tiso aluviajn grundojn, [[ĉernozjomo]], [[leŭso]], [[sablo]], kursablo. [[Dosiero:Traktor, szántás, Alföld.jpg|eta|center|775px|{{centre|Granda Hungara Ebenaĵo aŭ ''Alföld''.}}]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Eŭrazia Stepo]] [[Kategorio:Ebenaĵoj en Hungario]] [[Kategorio:Ebenaĵoj en Kroatio]] [[Kategorio:Ebenaĵoj en Serbio]] [[Kategorio:Ebenaĵoj en Ukrainio]] [[Kategorio:Ebenaĵoj en Slovakio]] [[Kategorio:Ebenaĵoj en Rumanio]] [[Kategorio:Karpata baseno]] gxdy8bv29pr3hh9r8dm7xlgpknjro5n 0 132135 9372936 8955528 2026-05-14T19:55:02Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9372936 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Măgura (Zăvoi)''' [məgura] (hungare: '''Korcsona''') estas vilaĝo en [[Rumanio]] nordoriente de [[Caransebeş]]. En [[1910]] ĝi havis 744 loĝantojn (rumanoj); en [[1992]] 539 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en [[1430]]. Ĝis [[1919]] ĝi apartenis al [[Hungario]], ([[Krassó-Szörény]] vármegye). Administre ĝi apartenas al [[Zăvoi_(Caraș-Severin)|Zăvoi]]. ==Fonto== *[[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. *[[Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.harta-turistica.ro/ Interaga mapo de distrikto] * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Caraș-Severin]] t84ii3wntri7uau5hr1py3e3uh59qeu 0 135146 9372947 8893887 2026-05-14T20:01:06Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9372947 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Galați''' (Zlatna) [galacj] (hungare: '''Ompolygalac''') estas vilaĝo en Rumanio okcidente de [[Alba Iulia]]. En [[1910]] ĝi havis 744 loĝantojn (rumanoj); en [[1992]] 465 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas en [[1505]]. Ĝis [[1919]] ĝi apartenis al [[Hungario]] (''[[Alsó-Fehér]] vármegye''). Ĝi apartenas al la komunumo [[Zlatna]]. ==Fonto== *[[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. *[[Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)]] == Eksteraj ligiloj == * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} * [http://harta.infoturism.ro/romania/Alba/harta_Alba.php Mapo de distrikto] * [http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Feher Administracia mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060822054104/http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Feher |date=2006-08-22 }} [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Alba]] 67dk8hu479b3rz0o605m2m2ztlmh6pl 3 136702 9373060 9371860 2026-05-15T03:28:27Z ~2026-29096-26 256917 9373060 wikitext text/x-wiki Malnovaj diskutoj ŝovitaj al [[Uzanto-Diskuto:Moldur/Arkivo]], jaroj 2007-2024. == Ŝablonoj Jaroj kaj Jarcentoj antaŭ nia erao == Saluton, estas en ordo se vi estas en vikipaŭzo. Tamen ŝajnas ke la avertiga sistemo por ĉiuj en noto de la diskutpaĝo [[Ŝablono-Diskuto:Jarcentoj]] ne bone funkciis antaŭ 3 semajnoj. Mi nun ankoraŭfoje provis "pingi", sed ĉar mi nun estas skeptika mi ankaŭ metas personan atentigon: Se vi havas kapaciton, bonvolu legi la notojn en la diskutpaĝo - temas ankaŭ pri principa demando, kiom komplike ni faru niajn ŝablonojn pri tiuj tre foraj jaroj, kies paĝoj evidente estas atendataj de uzantoj, ĉar oni metas multajn ruĝajn ligilojn al neekzistaj fruaj paĝoj, sed aliflanke apenaŭ iu uzanto bone flegas la monton de paĝoj pri jaroj antaŭ 2000, 2500 aŭ pli da jaroj. Do la sistemo pri tiuj paĝoj devas esti laŭeble simpla, por ne entombigi tro multan laboron en ili. Vi komprenas ke tio ne estas [[alarmo]], kaj mi ne volas postsekvi vin en via paŭzo. Sed tamen vi volas doni al vi ŝancon scii pri la pripensoj, se vi foje reensalutos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:14, 30 nov. 2024 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:08, 23 jul. 2025 (UTC) == Peto pri helpo == Mi vidas ke vi multe redaktis la 8-an de septembto, do konjektas ke vi jam ne plu estas en vikipaŭzo. Fakte mi volas peti vin pri helpo, ĉar vi tiom bone regas informkestojn, kaj mi simple tro stultas por bone manipuli ilin. Problemo: la [[Ŝablono:Informkesto publika transporto]] ĝis nun ne antaŭvidis emblemon, kiu jes estas en pluraj aliaj informkestoj, aldone al parametro "dosiero/bildo". Mi mi provis enŝtopi ĝin per enmeto de aŭ parametro "emblemo" aŭ "p154" el vikidatumoj. Nun bone funkcias la aŭtomata enpreno de "p154" el vikidatumoj, kiel montras ekz. [[Metroo de Parizo]] aŭ [[Metroo de Moskvo]], kie aŭtomate ekaperis la emblemoj de vikidatumoj. Sed en la paĝo [[Metroo de Dubajo]] la internaciaj kolegoj ne kuraĝis pri alŝuto al la komunejo, nur al la angla branĉo, kaj do mi devis alŝuti ĝin ankaŭ al la esperanta branĉo. Neniu jura problemo pri tio, ĝi ankaŭ aperas en la teksto [[Metroo de Dubajo]] - nur mise duoble. Kion mi mise enmetis en la sintakson de [[Ŝablono:Informkesto publika transporto]]?? Kaj ĉu vi povas ripari tiun cimon? Kore antaŭdankas Thomas :Kara {{u|ThomasPusch}}, mi provas limigi mian vikipediumadon por malpezigi mian cerbon, foje pli, foje malpli sukcese. Ĉiuokaze mi nun enrigardis la ŝablonon – vi faris bone, sed hazarde enmetis du malsamajn kodpecojn por vidigi la emblemon. Mi provizore malaktivigis unu. Se vi kontentas, forigu ĝin tute. Mi kontrolis plurajn paĝojn kun la ŝablono kaj laŭ mi ili aspektas nun bone. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:17, 14 sep. 2025 (UTC) ::Kara {{u|Moldur}}, vi simple estas trezoro. Mi pardonpetas pri mia eraremo en trikado de ŝablonoj kaj kore dankas vin. Jes, mi tre kontentas - ankaŭ mi kontrolis plurajn paĝojn kun la ŝablono kaj ŝajne ĉie nun bone funkcias. Kompreneble: kiam la eraro estas trovita, la problemo estas solvita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:24, 14 sep. 2025 (UTC) ::: ☺️ == Vikipaŭzo == Mi ree iras en vikipaŭzon, kaj do dumtempe ne aktivas en Vikipedio. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 14 sep. 2025 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == {{Teksto en skatolo - komenco|...}} Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) {{Teksto en skatolo - fino}} Mi elektas ne partopreni en iuj diskutoj pri lingvopolitiko en Finnlando. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:07, 26 jan. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo kaj seksaj misuzoj de infanoj == {{Teksto en skatolo - komenco|...}} Cxu estis bone, ke mi aldonis scion pri la konservativa lestadia pedofilio: [[pedofilio]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:58, 11 mar. 2026 (UTC) {{Teksto en skatolo - fino}} Mi elektas ne komenti pri lestadianismo kaj pedofilio. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:12, 11 mar. 2026 (UTC) :Mi ne petis, ke vi komento pri lestadianismo kaj pedofilio sed ke vi komento, cxu estas en tiu konteksto bone mencii pri la temo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:29, 13 mar. 2026 (UTC) == Peto pri kunvoĉdono == Saluton Martin, vi laŭ mia impreso estas unu el la plej kunlaboraj agantoj en tiu ĉi vikipedio. Tial mi volus peti vin konsideri ĉu vi povus voĉdoni favore al [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj/Lajsana albatroso|legindeco de la teksto]] [[Lajsana albatroso]]. Mi ŝatus havi ĝin baldaŭ kiel artikolon de la monato, sed rifuzas fari tion sen leginda statuso... Fakte jam estas kvar poraj voĉoj, tio teknike sufiĉus por fini la voĉdonon, sed se eblas ankoraŭ havi iom pli da subteno, tio estus des pli bona... Bonajn paskajn festotagojn ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:44, 3 apr. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == Cxu estas bone skribita: [[suviseurat]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:37, 30 apr. 2026 (UTC) Sentu: Al mia diskutpagxo oni povas aldoni artikloesperojn pri kalvuloj (tut- aux partkalvuloj). lwmu4ispgi2ruhm88tvzwo8pxgvhs5o 9373090 9373060 2026-05-15T05:48:59Z Moldur 2507 Nuligis version 9373060 de [[Uzanto:~2026-29096-26|~2026-29096-26]] ([[Speciala:Contributions/~2026-29096-26|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:~2026-29096-26|diskutpaĝo]]) 9373090 wikitext text/x-wiki Malnovaj diskutoj ŝovitaj al [[Uzanto-Diskuto:Moldur/Arkivo]], jaroj 2007-2024. == Ŝablonoj Jaroj kaj Jarcentoj antaŭ nia erao == Saluton, estas en ordo se vi estas en vikipaŭzo. Tamen ŝajnas ke la avertiga sistemo por ĉiuj en noto de la diskutpaĝo [[Ŝablono-Diskuto:Jarcentoj]] ne bone funkciis antaŭ 3 semajnoj. Mi nun ankoraŭfoje provis "pingi", sed ĉar mi nun estas skeptika mi ankaŭ metas personan atentigon: Se vi havas kapaciton, bonvolu legi la notojn en la diskutpaĝo - temas ankaŭ pri principa demando, kiom komplike ni faru niajn ŝablonojn pri tiuj tre foraj jaroj, kies paĝoj evidente estas atendataj de uzantoj, ĉar oni metas multajn ruĝajn ligilojn al neekzistaj fruaj paĝoj, sed aliflanke apenaŭ iu uzanto bone flegas la monton de paĝoj pri jaroj antaŭ 2000, 2500 aŭ pli da jaroj. Do la sistemo pri tiuj paĝoj devas esti laŭeble simpla, por ne entombigi tro multan laboron en ili. Vi komprenas ke tio ne estas [[alarmo]], kaj mi ne volas postsekvi vin en via paŭzo. Sed tamen vi volas doni al vi ŝancon scii pri la pripensoj, se vi foje reensalutos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:14, 30 nov. 2024 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:08, 23 jul. 2025 (UTC) == Peto pri helpo == Mi vidas ke vi multe redaktis la 8-an de septembto, do konjektas ke vi jam ne plu estas en vikipaŭzo. Fakte mi volas peti vin pri helpo, ĉar vi tiom bone regas informkestojn, kaj mi simple tro stultas por bone manipuli ilin. Problemo: la [[Ŝablono:Informkesto publika transporto]] ĝis nun ne antaŭvidis emblemon, kiu jes estas en pluraj aliaj informkestoj, aldone al parametro "dosiero/bildo". Mi mi provis enŝtopi ĝin per enmeto de aŭ parametro "emblemo" aŭ "p154" el vikidatumoj. Nun bone funkcias la aŭtomata enpreno de "p154" el vikidatumoj, kiel montras ekz. [[Metroo de Parizo]] aŭ [[Metroo de Moskvo]], kie aŭtomate ekaperis la emblemoj de vikidatumoj. Sed en la paĝo [[Metroo de Dubajo]] la internaciaj kolegoj ne kuraĝis pri alŝuto al la komunejo, nur al la angla branĉo, kaj do mi devis alŝuti ĝin ankaŭ al la esperanta branĉo. Neniu jura problemo pri tio, ĝi ankaŭ aperas en la teksto [[Metroo de Dubajo]] - nur mise duoble. Kion mi mise enmetis en la sintakson de [[Ŝablono:Informkesto publika transporto]]?? Kaj ĉu vi povas ripari tiun cimon? Kore antaŭdankas Thomas :Kara {{u|ThomasPusch}}, mi provas limigi mian vikipediumadon por malpezigi mian cerbon, foje pli, foje malpli sukcese. Ĉiuokaze mi nun enrigardis la ŝablonon – vi faris bone, sed hazarde enmetis du malsamajn kodpecojn por vidigi la emblemon. Mi provizore malaktivigis unu. Se vi kontentas, forigu ĝin tute. Mi kontrolis plurajn paĝojn kun la ŝablono kaj laŭ mi ili aspektas nun bone. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:17, 14 sep. 2025 (UTC) ::Kara {{u|Moldur}}, vi simple estas trezoro. Mi pardonpetas pri mia eraremo en trikado de ŝablonoj kaj kore dankas vin. Jes, mi tre kontentas - ankaŭ mi kontrolis plurajn paĝojn kun la ŝablono kaj ŝajne ĉie nun bone funkcias. Kompreneble: kiam la eraro estas trovita, la problemo estas solvita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:24, 14 sep. 2025 (UTC) ::: ☺️ == Vikipaŭzo == Mi ree iras en vikipaŭzon, kaj do dumtempe ne aktivas en Vikipedio. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 14 sep. 2025 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == {{Teksto en skatolo - komenco|...}} Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) {{Teksto en skatolo - fino}} Mi elektas ne partopreni en iuj diskutoj pri lingvopolitiko en Finnlando. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:07, 26 jan. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo kaj seksaj misuzoj de infanoj == {{Teksto en skatolo - komenco|...}} Cxu estis bone, ke mi aldonis scion pri la konservativa lestadia pedofilio: [[pedofilio]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:58, 11 mar. 2026 (UTC) {{Teksto en skatolo - fino}} Mi elektas ne komenti pri lestadianismo kaj pedofilio. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:12, 11 mar. 2026 (UTC) :Mi ne petis, ke vi komento pri lestadianismo kaj pedofilio sed ke vi komento, cxu estas en tiu konteksto bone mencii pri la temo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:29, 13 mar. 2026 (UTC) == Peto pri kunvoĉdono == Saluton Martin, vi laŭ mia impreso estas unu el la plej kunlaboraj agantoj en tiu ĉi vikipedio. Tial mi volus peti vin konsideri ĉu vi povus voĉdoni favore al [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj/Lajsana albatroso|legindeco de la teksto]] [[Lajsana albatroso]]. Mi ŝatus havi ĝin baldaŭ kiel artikolon de la monato, sed rifuzas fari tion sen leginda statuso... Fakte jam estas kvar poraj voĉoj, tio teknike sufiĉus por fini la voĉdonon, sed se eblas ankoraŭ havi iom pli da subteno, tio estus des pli bona... Bonajn paskajn festotagojn ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:44, 3 apr. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == Cxu estas bone skribita: [[suviseurat]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:37, 30 apr. 2026 (UTC) f1n5ounng0ixg05bihgzxznrla4x4lx 9373091 9373090 2026-05-15T05:50:42Z Moldur 2507 9373091 wikitext text/x-wiki Malnovaj diskutoj ŝovitaj al [[Uzanto-Diskuto:Moldur/Arkivo]], jaroj 2007-2024. == Ŝablonoj Jaroj kaj Jarcentoj antaŭ nia erao == Saluton, estas en ordo se vi estas en vikipaŭzo. Tamen ŝajnas ke la avertiga sistemo por ĉiuj en noto de la diskutpaĝo [[Ŝablono-Diskuto:Jarcentoj]] ne bone funkciis antaŭ 3 semajnoj. Mi nun ankoraŭfoje provis "pingi", sed ĉar mi nun estas skeptika mi ankaŭ metas personan atentigon: Se vi havas kapaciton, bonvolu legi la notojn en la diskutpaĝo - temas ankaŭ pri principa demando, kiom komplike ni faru niajn ŝablonojn pri tiuj tre foraj jaroj, kies paĝoj evidente estas atendataj de uzantoj, ĉar oni metas multajn ruĝajn ligilojn al neekzistaj fruaj paĝoj, sed aliflanke apenaŭ iu uzanto bone flegas la monton de paĝoj pri jaroj antaŭ 2000, 2500 aŭ pli da jaroj. Do la sistemo pri tiuj paĝoj devas esti laŭeble simpla, por ne entombigi tro multan laboron en ili. Vi komprenas ke tio ne estas [[alarmo]], kaj mi ne volas postsekvi vin en via paŭzo. Sed tamen vi volas doni al vi ŝancon scii pri la pripensoj, se vi foje reensalutos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:14, 30 nov. 2024 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:08, 23 jul. 2025 (UTC) == Peto pri helpo == Mi vidas ke vi multe redaktis la 8-an de septembto, do konjektas ke vi jam ne plu estas en vikipaŭzo. Fakte mi volas peti vin pri helpo, ĉar vi tiom bone regas informkestojn, kaj mi simple tro stultas por bone manipuli ilin. Problemo: la [[Ŝablono:Informkesto publika transporto]] ĝis nun ne antaŭvidis emblemon, kiu jes estas en pluraj aliaj informkestoj, aldone al parametro "dosiero/bildo". Mi mi provis enŝtopi ĝin per enmeto de aŭ parametro "emblemo" aŭ "p154" el vikidatumoj. Nun bone funkcias la aŭtomata enpreno de "p154" el vikidatumoj, kiel montras ekz. [[Metroo de Parizo]] aŭ [[Metroo de Moskvo]], kie aŭtomate ekaperis la emblemoj de vikidatumoj. Sed en la paĝo [[Metroo de Dubajo]] la internaciaj kolegoj ne kuraĝis pri alŝuto al la komunejo, nur al la angla branĉo, kaj do mi devis alŝuti ĝin ankaŭ al la esperanta branĉo. Neniu jura problemo pri tio, ĝi ankaŭ aperas en la teksto [[Metroo de Dubajo]] - nur mise duoble. Kion mi mise enmetis en la sintakson de [[Ŝablono:Informkesto publika transporto]]?? Kaj ĉu vi povas ripari tiun cimon? Kore antaŭdankas Thomas :Kara {{u|ThomasPusch}}, mi provas limigi mian vikipediumadon por malpezigi mian cerbon, foje pli, foje malpli sukcese. Ĉiuokaze mi nun enrigardis la ŝablonon – vi faris bone, sed hazarde enmetis du malsamajn kodpecojn por vidigi la emblemon. Mi provizore malaktivigis unu. Se vi kontentas, forigu ĝin tute. Mi kontrolis plurajn paĝojn kun la ŝablono kaj laŭ mi ili aspektas nun bone. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:17, 14 sep. 2025 (UTC) ::Kara {{u|Moldur}}, vi simple estas trezoro. Mi pardonpetas pri mia eraremo en trikado de ŝablonoj kaj kore dankas vin. Jes, mi tre kontentas - ankaŭ mi kontrolis plurajn paĝojn kun la ŝablono kaj ŝajne ĉie nun bone funkcias. Kompreneble: kiam la eraro estas trovita, la problemo estas solvita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:24, 14 sep. 2025 (UTC) ::: ☺️ == Vikipaŭzo == Mi ree iras en vikipaŭzon, kaj do dumtempe ne aktivas en Vikipedio. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 14 sep. 2025 (UTC) == Peto pri kunvoĉdono == Saluton Martin, vi laŭ mia impreso estas unu el la plej kunlaboraj agantoj en tiu ĉi vikipedio. Tial mi volus peti vin konsideri ĉu vi povus voĉdoni favore al [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj/Lajsana albatroso|legindeco de la teksto]] [[Lajsana albatroso]]. Mi ŝatus havi ĝin baldaŭ kiel artikolon de la monato, sed rifuzas fari tion sen leginda statuso... Fakte jam estas kvar poraj voĉoj, tio teknike sufiĉus por fini la voĉdonon, sed se eblas ankoraŭ havi iom pli da subteno, tio estus des pli bona... Bonajn paskajn festotagojn ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:44, 3 apr. 2026 (UTC) efaxdv93gxb5eyzjrfe5gex39esdzaz 0 142001 9373131 9115484 2026-05-15T07:02:43Z Sj1mor 12103 9373131 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Iredentismo''' estas politika opinio, laŭ kiu ekstere de iu regno ekzistas teritorioj, kiuj vere devus aparteni al tiu regno, ĉu pro la volo de siaj loĝantoj, ĉu pro sia historio, ĉu pro ekonomiaj interesoj. En la praktiko la situacio sur la grundo manifestasias per la unuiĝo de nacia grupo situanta en unu lando (kutime grupo kiu estas malplimulto), pro aspiro aliĝi al alia lando (kutime kun komuna landlimo) en kiu tiu ĉi nacio konsistigas plimulton aŭ tenas potencon. La vorto devenas de la [[itala lingvo|itala]] esprimo "terre irredente" = "landoj (ankoraŭ) ne savitaj" (la vortradiko uzata por "savi" estas tiu uzata por religia "savo", "liberigo" aŭ "elaĉeto"). Post la ŝtata ekesto de [[Italio]] en [[1861]] formiĝis iredentisma movado, kiu celis aneksi teritoriojn kun (parte) itallingva loĝantaro. Male al la difino de [[Ernest Gellner]] de [[naciismo]], kiu baziĝas sur interkovro inter [[nacio]] kaj [[teritorio]], iredentisma naciismo baziĝas sur la komuna historia memoro de la "[[patrujo]]", kaj tial ne estas nepre limigita al la tero sur kiu la nacio nuntempe situas. [[Venĝismo]], aŭ ''revenĝismo'', estas termino uzita ekde la [[1870-aj jaroj]] por priskribi politikan manifeston de deziro por reverti teritoriajn perdojn suferitajn, ĉu reale ĉu supozite, fare de lando aŭ regiono, plej ofte post [[milito]], kaj kiuj aplikiĝas partikulare al la franca sento antaŭ la perdo de [[Alzaco]] kaj [[Loreno]] post la malvenko suferita antaŭ [[Germanio]] en la [[Francia-Prusia Milito]] de 1871; sed ankaŭ al la germana venĝema spirito pro la klaŭzoj de la [[Traktato de Versajlo]], kiuj finfine rezultos en la [[naziismo]] kaj la [[Dua Mondmilito]]. == Ekzemploj == * La grandaj [[minoritatoj]] de [[slavoj]] en la [[baltaj ŝtatoj]], precipe [[rusoj]], strebas, ke Rusio [[Anekso|re-aneksu]] tiujn landojn al sia teritorio, kaj eĉ ne evitas perfortajn konfrontojn kun la registaro en tiuj ĉi landoj. * [[Ŝijaismo|Ŝijaistoj]] en [[Irako]] dum la regado de [[Saddam Hussein]], el kiuj kelkaj klopodis esti aneksita fare de [[Irano]]. Ŝijaistoj estas la [[plimulto]] en Irako (pli ol 60 procentoj de la populacio), sed Irako dum tiu ĉi periodo estis [[Diktatoreco|diktatore]] regata de Saddam Hussein, kiu apartenis al la [[Sunaanoj|sunaa]] [[malplimulto]], kaj Irano estis rifuĝo por ŝijaisma religia kultado kiel anstataŭaĵo de la religia subpremo fare de iraka regado (Ĉi tiu aserto estas tre kritikinda pro [[Konflikto de identeco|konflikto de identecoj]]. Irakaj ŝijaistoj havis [[Duobla identeco|duoblan identecon]]. Unuflanke - religia - ŝijaismo, kun afineco al Irano. Aliflanke — nacia arabismo, kun grava afineco por Irako, kontraste kun Irano, kies loĝantaro estas persa. En akademia esplorado oni asertas, ke la plej multaj ŝijaistoj en Irako tute ne volis aparteni al Irano, kaj eĉ amase enlistiĝis en la [[Iraka Armeo|iraka armeo]] en la [[Iran-Iraka Milito|Iran-Iraka milito]] por pruvi sian lojalecon al la iraka ŝtato). * [[Granda Irano]] * [[Granda Italio]] * [[Granda Maroko]] * [[Granda Serbio]] * [[Granda Sirio]] * [[Grandfinnlando]] == Vidu ankaŭ == * [[Naciismo]] * [[Venĝismo]], aŭ ''revenĝismo'' * [[Panslavismo]] * [[Pangermanismo]] * [[Pan-arabismo]] * [[Enklavo]] * [[Eksklavo]] {{Projektoj|ReVo=ireden.0ismo}} {{Ĝermo|politiko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Iredentismo| ]] [[Kategorio:Ismoj]] [[Kategorio:Politiko]] 50gxp0m0cwqcr2vtkk6axxbm2ec5yzf 0 160612 9372960 9321813 2026-05-14T20:20:12Z Sj1mor 12103 9372960 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=fizikisto Lev Landau|apa=Landau}} {{Informkesto sciencisto}} '''Lev Davidoviĉ Landau''' ({{lang-ru|Лев Давидович Ландау}}, naskiĝis en [[Bakuo]], [[Azerbajĝano]] la [[22-an de januaro]] [[1908]], mortis en [[Moskvo]] la [[1-an de aprilo]] [[1968]]), estis [[Sovetunio|Sovetia]] fizikisto kiu ricevis la [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premion en fiziko]]<ref>https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1962/landau/biographical/</ref> en [[1962]]. En [[Rusio|rusa]] scienco li ĝis nun estas legenda figuro. Li estis [[mirinfano]] kaj finlernis mezlernejan kurson de fiziko kaj matematiko en la aĝo de 13 jaroj. Dum sia vivo li faris multajn gravajn malkovrojn pri [[kvantuma mekaniko]], [[Solid-stata fiziko|fiziko de solidoj]], [[magnetismo]], [[kriogeniko]], fiziko de [[kosma radiado|kosmaj radioj]], [[hidrodinamiko]], [[kvantuma kampa teorio]], [[nuklea fiziko]], [[partikla fiziko|fiziko de bazaj partikloj]], [[Plasmo|plasma fiziko]] kaj en multaj aliaj branĉoj de fiziko. Pri li oni diras, ke ''"En grandega domo de fiziko de 20-a jarcento por li ne estis fermitaj pordoj"''. == Biografio == Lev Landau naskiĝis en familio de nafta inĝeniero en [[Baku]], la 22-an de Januaro [[1908]]. Jam 14-jara li komencis studi en [[Bakua universitato]] kie li studis samtempe en du fakultatoj: kemia kaj fizika. Poste li haltis studi kemion kaj translokiĝis en [[Leningrado]] por studi fizikon en [[Leningrada universitato]]. Li finstudis en [[1927]] kaj iĝis [[aspiranto]] de [[Ioffe Instituto|Leningrada Fizika-Teknika Instituto]]. En [[1929]] li iĝis unu el delegitoj de [[Sovetunio]] al [[Eŭropo|Eŭropaj]] sciencaj centroj. Dum unu kaj duono jaroj li loĝis en [[Britio]], [[Svisio]] kaj [[Danio]]. En Danio li konatiĝis kun [[Niels Bohr]], kaj ili dum iom da tempo laboris kune. Poste Landau diris ke Bohr estis lia "sola vera instruisto". En [[1932]] li estriĝis en [[Ukraina Fizika-Teknika Instituto]] en [[Ĥarkiv]]. Tie li laboris ĝis [[1937]]. Je 1937 komencis granda ondo de reprezalio kontraŭ fizikistoj en [[Ukrainio]], kaj amikoj de Landau timis ke ankaŭ li povas esti arestita. Pro tio [[Pjotr Kapica]] invitis Landau estriĝi en teoria branĉo de [[Instituto de Fizikaj Problemoj]] (IFP). Tio dumtempe savis lin, sed en [[1938]] Landau kune kun alia fizikisto Moisej Korec skribis [[flugfolio "Detronigi Faŝistan Diktatoron!"|flugfolion]] kiu akre kritikis la reĝimon de [[Stalin]]. Pro tio [[NKVD]] arestis lin kaj metis lin en malliberejo, kie li restis dum jaro kaj preskaŭ mortis. Nur pro [[delkredero]] de Kapica oni finfine liberigis lin. Post tio Landau ne povis maldungiĝi el IFP kaj ĝis sia morto laboris tie. En la 7-a de januaro [[1962]], veturante el Moskvo al [[Dubna]], Landau trafis transportan akcidenton. Pro traŭmatoj li dum 3 monatoj estis en [[komato]]. Fizikistoj de tuta mondo luktis por savi lian vivon. Ili organizis tut-diurnan deĵoron en kuracejo, kie estis Landau. La medikamentojn kiuj mankis en Sovetunio oni sendis per aviadiloj el Eŭropo kaj [[Usono]]. Rezulte, Landau travivis kaj, kvankam li ne plu povis labori en scienco, li poiome reatingis normalan staton. Laŭ atestoj de liaj amikoj kaj familio, en [[1968]] li estis preta rekomenci laboron en fiziko. En [[1968]] Landau ricevis kirurgion kontraŭ blokita kolono. Kelkajn tagojn post operacio li mortis. Oficiale agnoskita kialo estas blokado de [[arterio]] per [[trombo]]. La edzino de Landau en siaj memuaroj esprimas grandan dubon pri honesteco de kuracistoj, kiuj faris la operacion. == Scienca laboro == Scienca heredaĵo de Landau estas nekredeble granda. Li kreis teorion de [[diamagnetismo]] de liberaj [[elektrono]]j - t.n. [[Diamagnetismo de Landau]] (1930); kune kun [[Evgenij Lifŝic]] kreis teorion de domena strukturo de [[feromagnetoj]] kaj kreis ekvacion pro movo de magneta [[momanto]] - t.n [[ekvacio de Landau-Lifŝic]]; kreis nocion de [[kontraŭferomagnetismo]] kiel aparta fazo de magneto (1936); trovis kinetikan ekvacion por [[plasmo]] dum kulona interago kaj malkovris aspekton de integralo por kolizioj de [[ŝargo|ŝargitaj]] partikuloj (1936); kreis teorion de duatipaj fazaj ŝanĝoj (1935-1937); estis unua kiu trovis proporcion inter denseco de nukleaj niveloj kaj [[energio de afekcio]] (kio ebligas nomi na Landau unu el fondintoj de [[statistika teorio de nukleo]] kune kun [[Hans Albrecht Bethe]] kaj [[Victor F. Weisskopf]]) (1937), kreis teorion de [[superfluideco]] de [[heliumo II]], per tio fondinte teorion de kvantumaj fluidoj (1950), disvolvigis teorion de [[Fermi-fluido]] (1956); samtempe kiel [[Abdus Salam]], [[Li Ĝengdaŭ]] kaj [[Jang Ĝenning]] sed sendepende de ili proponis leĝon de konservo de kombinita parumeco kaj kreis teorion de dukomponanta [[neŭtrino]] (1957). Por studo de kombinitaj medioj, aparte de likva [[heliumo]], en jaro 1962 li ricevis Nobelan Premion. Krom scienca laboro mem, Landau multon faris por krei sovetian skolon de teori-fizikistoj, kiu tiutempe estis unu el plej fortaj de la mondo. Liaj studentoj estis [[Isaak Pomeranĉuk]], [[Eveginij Lifŝic]], [[Aleksej Abrikosov]], [[Arkadij Migdal]], [[Isaak Ĥalatnikov]], [[Jurij Kogan]] kaj multaj aliaj. La seminario, kiun organizis Landau, mem iĝis legendo de sovetia scienco. Kune kun Evgenij Lifŝic kaj kun helpo de kelkaj aliaj fizikistoj, Landau kreis klasikan dektoman lernolibraron pri teoria fiziko, kiu estas tradukata en multajn lingvojn kaj ĝis nun estas populara inter studentoj pri teoria fiziko. La eldonoj en originala ordo estas jenaj: # [[Mekaniko]] # [[Elektromagnetismo|Teorio de kampo]] # [[Kvantuma mekaniko]] # [[Kvantuma elektrodinamiko]] (fare de E.Lifŝic, [[Vladimir Beresteckij|V.Beresteckij]] kaj V.Pitajevskij) # [[Statistika fiziko]], unua parto # [[Hidrodinamiko]] # [[Teorio de elasteco]] # [[Elektrodinamiko]] de [[kontinuaj medioj]] # [[Statistika fiziko]], dua parto (fare de E.Lifŝic, kaj V.Pitajevskij) # [[Fizika kinetiko]] (fare de E.Lifŝic, kaj V.Pitajevskij) == Plej gravaj datoj en vivo de Landau == * '''''22 de januaro 1908''''' — Lev naskiĝis en Baku en familio de Ljubov Veniaminovna kaj David Lvoviĉ Landau. * '''''1916 — 1920''''' — studo en gimnazio. * '''''1920 — 1922''''' — studo en Bakua Ekonomika teknik-lernejo * '''''1922 — 1924''''' — studo en [[Ŝtata Universitato de Bakuo|Azerbajĝana Ŝtata Universitato]] * '''''1924''''' — Transiĝo al fizik-matematika fakultato de [[Leningrada Universitato]] * '''''1926''''' — Neoficia aspirantiĝo en Leningrada Fiziko-Teknika Instituto ** Partopreno en kvina kunveno de rusaj fizikistoj en Moskvo (15-20 de decembro) ** Publikigo de unua scienca verko ''Pri teorio de spektroj de duatomaj molekuloj'' («К теории спектров двухатомных молекул»). * '''''1927''''' — graduo (20 de januaro) kaj oficia esperantiĝo en Leningrada Fiziko-Teknika Instituto ** En verko ''Problemo de malrapidigo per radiaro'' («Проблема торможения излучением») unue enkondukas novan nocion de kvantuma mekaniko - matricon de denseco. * '''''1929''''' — delego al Eŭropaj sciencaj centroj en [[Berlino]], [[Göttingen]], [[Lepsiko]], [[Kopenhago]], [[Kembriĝo]] kaj [[Zuriko]]. ** Publikigo de verko pri diamagnetismo, kiu igis lin grava fiziko mondskale * '''''marto de 1931''''' — reveno kaj laboro en Leningrado * '''''aŭgusto 1932''''' — iĝo estro de teoria branĉo de Ukraina Fizka-Teknika Instituto * '''''1933''''' — iĝo estro de departamento de teoria fiziko en Ĥarkiva Mekanika-Maŝinkonstrua (nun nomiĝas politeknika) Instituto. Instruado en fizik-matematika fakultato. * '''''1934''''' — doktoriĝo pri fiziko kaj matematiko sen disertacio ** Kongreso pri teoria fiziko en Ĥarkiv ** Seminaro de Bohr en [[Kopenhago]] (1-22 de majo). ** Kreo de "Teoria minimumo", speciala programo por instrui junajn fizikistojn * '''''1935''''' — instruado en Ĥarkiva Ŝtata Universitato kaj estriĝo de departamento pri ĝenerala fiziko tie. ** Profesoriĝo * '''''1936-1937''''' — Kreo na teorio de dua tipo de transiroj kaj na teorio de meza stato de [[superkondukiloj]]. * '''''1937''''' — laboro en Instituto de Fizikaj Problemoj en Moskvo (8-a de februaro). ** estriĝo pri teoria branĉo de IFP. * '''''1938''''' — aresto (27-a de aprilo) * '''''1939''''' — liberiĝo pro helpo de P.Kapica (29-a de aprilo). * '''''1940 — 1941''''' — teorio de superlikveco de heliumo. * '''''1941''''' — teorio de kvantuma likveco. * '''''1943''''' — ordeno "Estima Insigno" («Знак Почёта»). * '''''1945''''' — [[Ordeno de Laborista Ruĝa Standardo]](орден Трудового Красного Знамени.) * '''''1946, 30 de novembro''''' — membriĝo en [[Akademio de Sciencoj]] de Sovetunio. [[Stalina premio]] * '''''1946''''' — teorio de fado de ondiĝo en elektrona plasmo ([[fado de Landau]]). * '''''1948''''' — publikigo de "Kurso de lekcioj pri ĝenerala fiziko" («Курс лекций по общей физике» (Издательство МГУ)). * '''''1949''''' — dua [[Stalin-premio]], [[ordeno de Lenin]] (орден Ленина) * '''''1950''''' — teorio de superkondukiloj (kune kun [[Vitalij Ginzburg|V.Ginzburg]]). * '''''1951''''' — membriĝo en [[Dana Reĝa akademio de sciencoj]] * '''''1953''''' — tria Stalina premio. * '''''1954''''' — [[Heroo de Socialisma Laboro]] (Герой Социалистического Труда). ** publikigo (kune kun A.Abrikosov kaj I.Ĥalatnikov) de fundamenta verko ''Bazoj de elektrodinamiko'' («Основы электродинамики»). * '''''1955''''' — publikigo de ''Lekcioj pri teorio de atoma kerno''(«Лекции по теории атомного ядра») (Kune kun Ja.Smorodinskij). * '''''1956''''' — membriĝo en [[Niderlanda reĝa akademio de sciencoj]] * '''''1957''''' — teorio de Fermi-likveco * '''''1959''''' — teorio de kombinita pareco * '''''1960''''' — membriĝo en [[Brita fizika societo]], [[Londona reĝa societo]], [[Usona Nacia akademio de sciencoj]] kaj [[Usona akademio de sciencoj kaj artoj]] ** [[Fritz London]] Memorial Prize ** medalo de Max Planck * '''''1962''''' — aŭtomobila akcidento inter Moskvo kaj Dubno ([[7-a de januaro]]) ** [[Lenina premio]] por lernokurso pri teoria fiziko (kune kun E.Lifŝic) (aprilo). ** [[Nobela premio]] prifiziko por ''pionira laboro pri teorio de kondensitaj medioj, aparte de likvida heliumo'' (novembro). * '''''1962''''' - [[Ordeno de Lenin]] * '''''1968, 1-a de aprilo, 21:50''''' — morto En jaro [[1972]] sovetia [[astronomio|astronomo]] [[Ludmila Ĉerniĥ]] trovis [[asteroido]]n [[2142]], kiun ŝi nomis Landau laŭ nomo de Lev Landau == Bibliografio fare de Lev Landau == # К теории спектров двухатомных молекул // Ztshr. Phys. 1926. Bd. 40. S. 621. # Проблема затухания в волновой механике // Ztshr. Phys. 1927. Bd. 45. S. 430. # Квантовая электродинамика в конфигурационном пространстве // Ztshr. Phys. 1930. Bd. 62. S. 188. (Совм. с Р.Пайерлсом.) # Диамагнетизм металлов // Ztshr. Phys. 1930. Bd. 64. S. 629. # Распространение принципа неопределенности на релятивистскую квантовую теорию // Ztshr. Phys. 1931. Bd. 69. S. 56. (Совм. с Р.Пайерлсом.) # К теории передачи энергии при столкновениях. I // Phys. Ztshr. Sow. 1932. Bd. 1. S. 88. # К теории передачи энергии при столкновениях. II // Phys. Ztshr. Sow. 1932. Bd. 2. S. 46. # К теории звезд // Phys. Ztshr. Sow. 1932. Bd. 1. S. 285. # О движении электронов в кристаллической решетке// Phys. Ztshr. Sow. 1933. Bd. 3. S. 664. # Второй закон термодинамики и Вселенная // Phys. Ztshr. Sow. 1933. Bd. 4. S. 114. (Совм. с А.Бронштейном.) # Возможное объяснение зависимости восприимчивости от поля при низких температурах // Phys. Ztshr. Sow. 1933. Bd. 4. S. 675. # Внутренняя температура звезд // Nature. 1933. V. 132. P. 567. (Совм. с Г.Гамовым.) # Структура несмещенной линии рассеяния // Phys. Ztshr. Sow. 1934. Bd. 5. S. 172. (Совм. с Г.Плаченом.) # К теории торможения быстрых электронов излучением // Phys. Ztshr. Sow. 1934. Bd. 5. S. 761; ЖЭТФ. 1935. Т. 5. С. 255. # Об образовании электронов и позитронов при столкновении двух частиц // Phys. Ztshr. Sow. 1934. Bd. 6. S. 244. (Совм. с Е. М. Лифшицем.) # К теории аномалий теплоемкости // Phys. Ztshr. Sow. 1935. Bd. 8. S. 113. # К теории дисперсии магнитной проницаемости ферромагнитных тел // Phys. Ztshr. Sow. 1935. Bd. 8. S. 153. (Совм. с Е. М. Лифшицем.) # О релятивистских поправках к уравнению Шрёдингера в задаче многих тел // Phys. Ztshr. Sow. 1935. Bd. 8. S. 487. # К теории коэффициента аккомодации // Phys. Ztshr. Sow. 1935. Bd. 8. S. 489. # К теории фотоэлектродвижущей силы в полупроводниках // Phys. Ztshr. Sow. 1936. Bd. 9. S. 477. (Совм. с Е. М. Лифшицем.) # К теории дисперсии звука // Phys. Ztshr. SOW. 1936. Bd. 10. S. 34. (Совм. с Э.Теллером.) # К теории мономолекулярных реакций // Phys. Ztshr. Sow. 1936. Bd. 10. S. 67. # Кинетическое уравнение в случае кулоновского взаимодействия // ЖЭТФ. 1937. Т. 7. С. 203; Phys. Ztshr. Sow. 1936. Bd. 10. S. 154. # О свойствах металлов при очень низких температурах // ЖЭТФ. 1937. Т. 7. С. 379; Phys. Ztshr. Sow. 1936. Bd. 10. S. 649. (Совм. с И. Я. Померанчуком.) # Рассеяние света на свете // Nature. 1936. V. 138. Р. 206. (Совм. с [[Ахиезер, Александр Ильич|А. И. Ахиезером]] и И. Я. Померанчуком.) # Об источниках звездной энергии // ДАН СССР. 1937. Т. 17. С. 301; Nature. 1938. V. 141. Р. 333. # О поглощении звука в твердых телах // Phys. Ztshr. Sow. 1937. Bd. 11. S. 18. (Совм. с Ю. Б. Румером.) # К теории фазовых переходов. I // ЖЭТФ. 1937. Т. 7. С. 19; Phys. Ztshr. Sow. 1937. Bd. 7. S. 19. # К теории фазовых переходов. II // ЖЭТФ. 1937. Т. 7. С. 627; Phys. Ztshr. Sow. 1937. Bd. 11. S. 545. # К теории сверхпроводимости // ЖЭТФ. 1937. Т. 7. С. 371; Phys. Ztshr. Sow. 1937. Bd. 7. S. 371. # К статистической теории ядер // ЖЭТФ. 1937. Т. 7. С. 819; Phys. Ztshr. Sow. 1937. Bd. 11. S. 556. # Рассеяние рентгеновых лучей кристаллами вблизи точки Кюри // ЖЭТФ. 1937. Т. 7. С. 1232; Phys. Ztshr. Sow. 1937. Bd. 12. S. 123. # Рассеяние рентгеновых лучей кристаллами с переменной структурой // ЖЭТФ. 1937. Т. 7. С. 1227; Phys. Ztshr. Sow. 1937. Bd. 12. S. 579. # Образование ливней тяжелыми частицами // Nature. 1937. V. 140. P. 682. (Совм. с Ю. Б. Румером.) # Стабильность неона и углерода по отношению к а-распаду // Phys. Rev. 1937. V. 52. P. 1251. # Каскадная теория электронных ливней // Ргос. Roy. Soc. 1938. V. А166. P. 213. (Совм. с Ю. Б. Румером.) # Об эффекте де Гааза — ван Альфена // Ргос. Roy. Soc. 1939. V. А170. P. 363. Приложение к статье Д. Шен-Шенберга. # О поляризации электронов при рассеянии // ДАН СССР. 1940. Т. 26. С. 436; Phys. Rev. 1940. V. 57. P. 548. # О «радиусе» элементарных частиц // ЖЭТФ. 1940. Т. 10. С. 718; J. Phys. USSR. 1940. V. 2. P. 485. # О рассеянии мезотронов «ядерными силами» // ЖЭТФ. 1940. Т. 10. С. 721; J. Phys. USSR. 1940. V. 2. P. 483. # Угловое распределение частиц в ливнях// ЖЭТФ. 1940. Т. 10. С. 1007; J. Phys. USSR. 1940. V. 3. P. 237. # Теория сверхтекучести гелия-II// ЖЭТФ. 1941. Т. 11. С. 592 # К теории вторичных ливней// ЖЭТФ. 1941. Т. 11. С. 32; J. Phys. USSR. 1941. V. 4. P. 375. # К гидродинамике гелия-II// ЖЭТФ. 1944. Т. 14. С. 112 # Теория вязкости гелия-II// ЖЭТФ. 1949. Т. 19. С. 637 # Что такое теория относительности. // Издательство «Советская Россия», Москва 1975 3-е издание дополненное (Совместно с Ю. Б. Румером) # Физика для всех // М. Мир. 1979. (Совм. с А. И. Китайгородским.) == Biografiaj verkoj pri Lev Landau == * Абрикосов, А. А. Академик Л. Д. Ландау: краткая биография и обзор научных работ. — М.: Наука, 1965. — 46 с.: портр. * Абрикосов, А. А., Халатников, И. М. Академик Л. Д. Ландау // Физика в школе.- 1962. — N 1. — С.21—27. * Академик Лев Давидович Ландау: Сборник. — М: Знание, 1978. — (Новое в жизни, науке, технике. Сер. Физика; N 3). * Академик Лев Давидович Ландау [к пятидесятилетию со дня рождения] // Журнал экспериментальной и теоретической физики. — 1958. — Т.34. — С.3—6. * Академик Лев Ландау — Нобелевский лауреат [краткий хронологический обзор] // Наука и жизнь. — 1963.- N 2. — С.18—19. * Ахиезер, А. И. Лев Давидович Ландау // Украинский физический журнал. — 1969. — Т.14, N 7. — С.1057—1059. * Бессараб, М. Я. Ландау: Страницы жизни. — 2-е изд. — М.: Моск.рабочий, 1978. — 232 с.: ил. * Бессараб, М. Я. Формула счастья Ландау (Портреты). — М.: Терра-кн. клуб, 1999. — 303 с — Библиогр.: С.298—302. * Бессараб, М. Я. Так говорил Ландау. — М.: Физматлит. 2004. — 128 с. * Бояринцев, В. И. Еврейские и русские ученые. Мифы и реальность. — М.: Фэри-В, 2001. — 172 с * Васильцова, З. Педагогика творчества [о Л. Д. Ландау] // Молодой коммунист. — 1971. — N 5. — С.88—91. * Воспоминания о Л. Д. Ландау / Отв. ред. И. М. Халатников. — М.: Наука, 1988. — 352 с.: ил. * Гинзбург, В. Л. Лев Ландау — Учитель и ученый // Московский комсомолец. — 1968. — 18 января. * Гинзбург, В. Л. Лев Давидович Ландау // Успехи физических наук. — 1968. — Т.94, N 1. — С.181—184. * Голованов, Я. Жизнь среди формул. Академику Л. Д. Ландау — 60 лет // Комсомольская правда. — 1968. — 23 января. * Горобец, Б. С. Круг Ландау // Сетевой альманах «Еврейская старина», 2006 — 2007. [http://berkovich-zametki.com/Avtory/Gorobec.htm] * Гращенков, Н. И. Как была спасена жизнь академика Л. Д. Ландау // Природа. — 1963. — N 3. — С.106—108. * Гращенков, Н. И. Чудесная победа советских медиков [о борьбе за жизнь ученого-физика Л. Д. Ландау] // Огонек. — 1962. — N 30. — С.30. * Давным-давно…[Л. Д. Ландау — один из основателей института теоретической физики в Москве] // Огонек. — 1996. — N 50. — С.22—26. * Данин, Д. Было только что… // Искусство кино. — 1973.- N 8. — С.85—87. * Данин, Д. Товарищество [о борьбе за спасение жизни Л. Д. Ландау]// Литературная газета. — 1962. — 21 июля. * Зельдович, Я. Б. Энциклопедия теоретической физики [к присуждению Ленинской премии 1962 г. Л. Д. Ландау и Е. М. Лифшицу] // Природа. — 1962. — N 7. — С.58—60. * Каганов, М. И. Ландау — каким я его знал // Природа. — 1971. — N 7. — С.83—87. * Каганов, М. И. Школа Ландау: что я о ней думаю. — Троицк: Тровант, 1998. — 359 с * Кассирский, И. А. Торжество героической терапии // Здоровье. — 1963. — N 1. — С.3—4. * Кравченко, В. Л. Л. Д. Ландау — лауреат Нобелевской премии // Наука и техника. — 1963. — N 2. — С.16—18. * Ландау-Дробанцева, К. Академик Ландау: Как мы жили. — М.: Захаров, 2000. — 493 с http://www.lib.ru/MEMUARY/LANDAU/landau.txt {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080618101921/http://lib.ru/MEMUARY/LANDAU/landau.txt |date=2008-06-18 }} * Лев Давидович Ландау [к пятидесятилетию со дня рождения] // Успехи физических наук. — 1958. — Т.64, вып.3. — С.615—623. * Ленинская премия 1962 г. в области физических наук [к присуждению премии Л. Д. Ландау и Е. М. Лифшицу] // Физика в школе. — 1962. — N 3. — С.7—8. * Ливанова, Анна. Ландау. — М.: Знание, 1983. * Лифшиц, Е. М. Живая речь Ландау // Наука и жизнь. — 1971. — N 9. — С.14—22. * Лифшиц, Е. М. История и объяснения сверхтекучести жидкого гелия [к 60-летию академика Л. Д. Ландау] // Природа. — 1968. — N 1. — С.73—81. * Лифшиц, Е. М. Лев Давидович Ландау //Успехи физических наук. — 1969. — Т.97, N 4. — С.169—186. * Мастера красноречия: [об ораторском искусстве Л. Д. Ландау]. — М.:Знание, 1991. * Научное творчество Л. Д. Ландау: Сборник. — М.: Знание, 1963. * Ролов, Бруно. Академик Ландау // Наука и техника. — 1968. — N 6. — С.16—20. * Румер, Ю. Странички воспоминаний о Л. Д. Ландау // Наука и жизнь. — 1974. — N 6. — С.99—101. * Тамм, И. Е., Абрикосов, А. А., Халатников, И. М. Л. Д. Ландау — Лауреат Нобелевской премии 1962 года // Вестник Академии наук СССР. — 1962. — N 12. — С.63—67. * Ципенюк, Ю. Открытие «Сухой воды» [об изучении свойств гелия П. Л. Капицей и Л. Д. Ландау] // Наука и жизнь. — 1967. — N 3. — С.40—45. * Ю.И. Кривоносов, Ландау и Сахаров в разработках КГБ, Комсомольская правда. 8 августа 1992 года. * Шальников А.И. Наш Дау [к присуждению Нобелевской премии советскому физику Л.Д. Ландау] // Культура и жизнь -- [[1963]]. — N 1. — С.20—23. * Шубников, Л. В. Избранные труды. Воспоминания. — Киев: Наукова Думка, 1990. == Vidu ankaŭ == * [[2142 Landau]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Nobel-premio pri fiziko}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Landau, Lev Davidovich}} [[Kategorio:Rusiaj fizikistoj]] [[Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Sovetiaj judoj]] [[Kategorio:Sovetiaj fizikistoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko]] [[Kategorio:Sovetiaj matematikistoj]] [[Kategorio:Membroj de Rusia Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Rusiaj inventistoj]] kksfzw4ncjmv1h03yjbspeanpx55t03 0 162669 9373076 9363857 2026-05-15T05:25:58Z Näin on näreet 255377 9373076 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''[[Yrjö]] Olavi Samuli KOKKO''' ({{dato|16|oktobro|1903}} en [[Sortavala]] – {{dato|6|septembro|1977}} en [[Helsinko]]) estis [[suoma]] [[verkisto]]. Li loĝis en [[Finna Laponio]] en la [[komunumo]]j [[Enontekiö]] kaj [[Muonio]]. Tie li skribis librojn pri [[Laponio]]. Lia plej famaj libroj estas "Pessi ja Illusia" kaj "Laulujoutsen". La "Laulujoutsen" rakontas pri [[kantocigno]]j. Post dua mondmilito la kantcigno estis preskaū malaperinta en Suomio. Kokko kaj lia [[samea]] amiko Niuniu serĉis kantcignojn en finna Laponio kaj sukcesis en la jaro 1950. La libro Laulujoutsen ŝanĝis opiniojn pri kantocignoj kaj nun kantocigno ne estas malofta en Finnlando. La nomo de olda hejmdometo de Yrjö Kokko en Enontekiö estas "Ungelon torppa" (esperanto: dometo de [[blanka merĝo]]). Kokko estis forta amiko de hundoj. Molli estis lia hundo, kiu estas esenca en lia verkado. Kokko ricevis multe legantoj el la normala finna popolo sed ne multe fervoro el la finnaj literaturaj sciencistoj, krom el la libro ''Pessi ja Illusia''. Kokko ankaŭ estis konata kiel amiko de hundoj. En sia libro pri hundoj, li rakontas kiel, de jarcento al jarcento, la homo provis plenigi la animon de hundo per malpuraĵo. Sed tio ne funkciis. Kiam la konkurso ŝanĝiĝis de hundobatalaj konkursoj al hundekspozicioj, fariĝis klare, ke eĉ la angla buldogo, escepte populara hundoraso uzata en bataloj, estas bonkora laŭnature. Laŭ Kokko, la malforteco de la homa flarsento povas esti kontribuanta faktoro al la falo de la homaro. Persono ne povus trompi alian homon, se homoj havus bonan flarsenton. Alia homo flarus provon de trompo. Li finas sian libron dirante, ke multaj aliaj hundoj ol nur gvidhundoj por blinduloj estas gvidhundoj, ĉar la manko de homa flarsento signifas, ke eĉ la plej atenta homo estas kiel blindulo el la perspektivo de hundo. == Verkoj == * ''Kotieläin – Anatomia ja fysiologia kouluja ja itseopiskelua vasten'' (1932) * ''Pitäkää tulta vireillä'' (1941, teatraĵo) * ''Miglin joutsenet'' (1941, teatraĵo) * ''Pessi ja Illusia'' (1944) * ''Neljän tuulen tie'' (1946) * ''Laulujoutsen'' (1950) * ''Sudenhampainen kaulanauha'' (1951) * ''Hyvän tahdon saaret'' (1953) * ''Ne tulevat takaisin'' (1954) * ''Ungelon torppa'' (1957) * ''Tunturi'' (1961) * ''Täydennysmies'' (1962) * ''Pessi ja Illusia'' (1963) (mallonga versio de ''Pessi ja Illusia'' por infanoj) * ''Perheen jumppakirja'' (1963) * ''Sota ja satu'' (1964) * ''Molli, maailman viisain koira'' (1965) * ''Alli, jäänreunan lintu'' (1966) * ''Poro – Muistelus'' (1969) * ''Parhaat ystäväni – Valikoima Yrjö Kokon eläinkuvauksia'' (1970) {{Projektoj}} {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kokko, Yrjo}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Sameio]] c12ydiqijq0vzsbyeiqidjo2c8h39rv 0 185406 9373075 8435617 2026-05-15T05:25:41Z Gliwi 110867 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Sachsenbrunn.png]] → [[File:DEU Sachsenbrunn (Eisfeld) COA.svg]] PNG → SVG 9373075 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Sachsenbrunn (Eisfeld) COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in HBN.png |federacia_lando = [[Turingio]] |distrikto = [[Distrikto Hildburghausen]] |komunumo = [[Eisfeld]] |loĝantaro = 2050  |loĝantaro-dato = fine de 2017 |alto = 480 |areo = 33.85 |poŝtkodo = 98678 |tel_antaŭkodo = 03686 |aŭtokodo = HBN }} '''Sachsenbrunn''' estas loĝloko kaj eksa komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Hildburghausen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]], kaj ekde januaro [[2019]] estas parto de la komunumo [[Eisfeld]]. Fine de la jaro [[2017]] la tiam ankoraŭ memstara komunumo havis 2050 loĝantojn. [[Dosiero:sachsenbrunn-Alte-Schule.jpg|eta|maldekstra|300ra|<center>la malnova lernejo]] {{Projektoj}} {{Distrikto Hildburghausen}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Hildburghausen]] [[Kategorio:Urboj de Turingio]] mt2o8g747k1zkf8431apb7fpkw380ec 0 206121 9372850 8892415 2026-05-14T15:21:01Z RG72 11847 9372850 wikitext text/x-wiki {{Informkesto milito |kunpuŝiĝo = {{paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |konflikto = {{#invoke:Wikidata|claim|P361|parameter=link}} |daŭro= {{#invoke:Wikidata|claim|P580}} ĝis {{#invoke:Wikidata|claim|P582}} |loko= {{#invoke:Wikidata|claim|P276|parameter=link}} |rezulto= vidu tekste }} La '''Batalo de [[Gorlice]] kaj [[Tarnów]]''' aŭ Trarompo ĉe Gorlice okazis dum la [[unua mondmilito]], komence de majo [[1915]]. Tio estis turnopunkto por la centraj potencoj en la orienta fronto, en [[1915]]. La centraj potencoj tiel povis mildigi la militan premon en oriento kaj eĉ okupi tutan [[Pollando]]n. La centraj potencoj perdis 90000 soldatojn (mortis kaj vundiĝis), dum la rusoj perdis 340000 (100000 mortis kaj vundiĝis, 240000 militkaptiĝis). {{Projektoj}} {{ĝermo|historio}} [[Kategorio:Bataloj en Pollando|Gorlice-Tarnów]] [[Kategorio:Bataloj de Germanio|Gorlice-Tarnów]] [[Kategorio:Bataloj de Hungario|Gorlice-Tarnów]] [[Kategorio:Bataloj de Aŭstrio-Hungario|Gorlice-Tarnów]] [[Kategorio:Bataloj de Rusio|Gorlice-Tarnów]] [[Kategorio:Bataloj de Aŭstrio-Hungario|Gorlice-Tarnów]] [[Kategorio:Bataloj de la Unua Mondmilito|Gorlice-Tarnów]] [[Kategorio:Bataloj en 1915|Gorlice-Tarnów]] [[Kategorio:1915 en la Rusia Imperio]] [[Kategorio:Malgrandpollanda provinco]] [[Kategorio:Ĉekarpata provinco]] [[Kategorio:Historio de Lviva provinco]] [[Kategorio:Orienta fronto de la Unua Mondmilito]] i3dv6s2ykoa28d1uubcir3ku8u0y9tj 9372853 9372850 2026-05-14T15:23:11Z RG72 11847 9372853 wikitext text/x-wiki {{Informkesto milito |kunpuŝiĝo = {{paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |konflikto = {{#invoke:Wikidata|claim|P361|parameter=link}} |daŭro= {{#invoke:Wikidata|claim|P580}} ĝis {{#invoke:Wikidata|claim|P582}} |loko= {{#invoke:Wikidata|claim|P276|parameter=link}} |rezulto= vidu tekste }} La '''Batalo de [[Gorlice]] kaj [[Tarnów]]''' aŭ '''Trarompo ĉe Gorlice''' okazis dum la [[unua mondmilito]], komence de majo [[1915]]. Tio estis turnopunkto por la centraj potencoj en la orienta fronto, en [[1915]]. La centraj potencoj tiel povis mildigi la militan premon en oriento kaj eĉ okupi tutan [[Pollando]]n. La centraj potencoj perdis 90000 soldatojn (mortis kaj vundiĝis), dum la rusoj perdis 340000 (100000 mortis kaj vundiĝis, 240000 militkaptiĝis). {{Projektoj}} {{ĝermo|historio}} [[Kategorio:Bataloj en Pollando|Gorlice-Tarnów]] [[Kategorio:Bataloj de Germanio|Gorlice-Tarnów]] [[Kategorio:Bataloj de Hungario|Gorlice-Tarnów]] [[Kategorio:Bataloj de Aŭstrio-Hungario|Gorlice-Tarnów]] [[Kategorio:Bataloj de Rusio|Gorlice-Tarnów]] [[Kategorio:Bataloj de Aŭstrio-Hungario|Gorlice-Tarnów]] [[Kategorio:Bataloj de la Unua Mondmilito|Gorlice-Tarnów]] [[Kategorio:Bataloj en 1915|Gorlice-Tarnów]] [[Kategorio:1915 en la Rusia Imperio]] [[Kategorio:Malgrandpollanda provinco]] [[Kategorio:Ĉekarpata provinco]] [[Kategorio:Historio de Lviva provinco]] [[Kategorio:Orienta fronto de la Unua Mondmilito]] dsw4pq9b3sc8hcx08lkiknaa7e45rnt 0 208656 9372857 8653460 2026-05-14T15:43:49Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Tiszaföldvár_légifotó4.jpg|Tiszaföldvár_légifotó4.jpg]] estas anstataŭigita per [[c:File:Református_templom,_Evangélikus_templom,_Tiszaföldvár_légifotó4.jpg|Református_templom,_Evangélikus_templom,_Tiszaföldvár_légifotó4.jpg]]. [[c:User:CommonsDe 9372857 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|urbo | blazono = HUN Tiszaföldvár Címer.svg | areo = 80 | loĝantaro = 10878 | areo_kodo = 56 | poŝtkodo = 5430 | latitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} | longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} | regiono-ISO = HU-JN | mapo lokumilo = iso | mapligilo = jes | zomo = 10 }} '''Tiszaföldvár''' [tisafoldvAr] estas [[urbo]] kun [[titolo]] [[vinvilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Norda Ebenaĵo]], en [[departemento]] [[Jász-Nagykun-Szolnok]], en [[Distrikto Kunszentmárton]]. [[Dosiero:Cxefplaco en Tiszaföldvár.jpg|eta|maldekstre|Ĉefplaco kun kalvinana kirko en Tiszaföldvár]] == Situo == Tiszaföldvár situas sur [[ebenaĵo]], en maldekstra flanko de [[Tiso]], laŭ [[vojo]] kaj [[fervojo]] [[Szolnok]]-[[Kunszentmárton]]. [[Dosiero:Református templom, Evangélikus templom, Tiszaföldvár légifotó4.jpg|eta|dekstra|Panoramo kun 3 preĝejoj en Tiszaföldvár]] [[Dosiero:Tiszaföldvár légifotó2.jpg|eta|dekstra|Preĝejo en Tiszaföldvár]] == Historio == La urbeto signifas hungare Tiso-tero-[[fortikaĵo]]. En la glata [[ebenaĵo]] ĉi tie estis malgranda elstaraĵo, ĉirkaŭanta per marĉo de Tiso. Verŝajne la loko estis loĝata jam en la historiaj tempoj. Post kanaligo de Tiso la rivero preteriras la urbeton. La tiama vilaĝo ricevis riĉajn bienojn. Dum la socialisma erao tie funkciis [[kolĥozo]] [[Lenin]], kiu estis elstara en la lando. Nuntempe kuracbanejo kaj [[Tiszazug Geografia Muzeo]] menciindas, krome oni profitas el la nova artefarita fiŝlago. En la urbocentro 3 [[preĝejo]]j troviĝas: katolika, kalvinana kaj luterana. En [[printempo]] de [[1849]] tie estis stabo de la [[hungara]] armeo por prepari la atakon kontraŭ la [[aŭstroj]]. == Ĝemelkomunumoj == * {{Flago|Pollando}} [[Mielec]], [[Pollando]] * {{Flago|Germanio}} [[Gräfenberg]], [[Germanio]] * {{Flago|Francio}} [[Hérimoncourt]], [[Francio]] * {{Flago|Serbio}} [[Baĉko Gradiŝte]], [[Serbio]] == Vidindaĵoj == * urbodomo, iam distrikta sidejo * romkatolika [[Preĝejo de Stefano la 1-a (Hungario) (Tiszaföldvár)]] de [[1894]], ankaŭ pilgrimloko * [[Kalvinana preĝejo (Tiszaföldvár)]] * [[Luterana preĝejo (Tiszaföldvár)]] * [[Geografia Muzeo Tiszazug]] == Famuloj == En Tiszaföldvár naskiĝis: * [[Dezső Pantó]], [[inĝeniero]] * [[Irén Kármán]], [[ĵurnalisto]] * [[Pál Káldi]], [[kemiisto]] * [[János Szilárd]], [[kuracisto]] * [[Károly Somogyi (teologo)]] * [[Endre Masznyik]], luterana pastro * [[László Botka (politikisto)]]. == Komunumoj pri ''földvár'' en Hungara reĝlando == Estas rilatoj inter komunumoj havanta la nomon ''földvár''. {|class="wikitable" border="2" |- | [[Baĉko Gradiŝte|Bácsföldvár]] || [[Balatonföldvár]] || [[Feldioara (Brașov)|Barcaföldvár]] |- | [[Dunaföldvár]] || [[Pusztaföldvár]] || [[Tiszaföldvár]] |- | [[Székelyföldvár]] || || |} {{Romkatolikaj kermesejoj en Karpata baseno}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Tiszaföldvár]] [[Kategorio:Vinvilaĝoj]] [[Kategorio:Urboj ĉe Tiso]] i4lg5fm9u3cmmwpll9o703ftf71s0xg 0 209279 9373120 8525551 2026-05-15T06:44:57Z Sj1mor 12103 9373120 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Martin Friedrich Gustav Emil NIEMÖLLER''' ([[14-an de januaro]] [[1892]], [[Lippstadt]], [[Germanio]] – [[6-an de marto]] [[1984]], [[Wiesbaden]], Germanio) estis elstara germana antifaŝista [[teologo]] kaj [[pastro]], fondinto de [[Konfesanta Eklezio]], prezidanto de la [[Monda Konsilio de Eklezioj]]. Li naskiĝis en pastra familio. Li servis en la unua mondmilito sur ŝipoj, eĉ iĝis komandanto de germana submarŝipo. Post la milito, li studis teologion en Münster. Li ekagadis kiel pastro en 1931 en Dahlem, ekstera urboparto de Berlino. Du jarojn poste - kiel protesto kontraŭ la nazia eklezia politiko - fondis la organizon ''Pfarrernotbund'' por helpi pastrojn. La grupo agadis sur diversaj terenoj kaj provis lukti kontraŭ la diskriminado de la jud-devenaj kristanoj. Li partoprenis en fondo de la Konfesa Eklezio - ene de la evangelika eklezio - kaj gravis en formado de kontraŭstaro, ĉar la nazioj kreis la organizon ''Deutsche Christen'' (Germanaj Kristanoj), kiu volis subigi la germanajn ekleziojn. Oni oficiale deklaris la kontraŭstaron de la Konfesa Eklezio kaj konfirmis en koncilio de 1934, Barmen. Niemöller daŭrigis la mesadon dise en Germanio, ĝis arestis lin la Gestapo en 1937. Oni internigis lin en [[Sachsenhausen]], poste en [[Dachau]], en 1945 en [[Tirol]], kie liberigis lin la aliancanoj. Post la milito, li partoprenis en reorganizo de la evangelika eklezio kaj en 1945 gvidis la eksterajn rilatojn. Li iĝis en 1948 membro de la eklezia koncilio, de 1947 ĝis 1964 prezidanto de la eklezia distrikto Hessen-Nassau. Ĉar li konvinkiĝis pri kolekta kulpeco de la germanoj, la germana evangelika eklezio en 1945 deklaris pri tio en la ''Stuttgarta kulpokonfeso''- ĉefe danke al li - . Oni elektis lin en 1961 al unu prezidanto (el ses) de la Monda Konsilio de la Eklezioj. Li prezidantis ĝis 1968. Li iĝis konvinkita pacifisto kaj agadis por la internacia paco kaj malarmilizado. Li veturis en 1952 al Moskvo, en 1967 al Nord-Vjetnamio. Oni distingis lin en 1967 per [[Internacia Lenin-pacpremio]], en 1971 per granda [[Federacia Meritkruco (Germanio)]]. == Mondfama poemo == * [[Unue ili la judojn venigis]] {{Projektoj|commons=Category:Martin Niemöller|wikisource=Aŭtoro:Martin Niemöller}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Niemoller, Martin}} [[Kategorio:Germanaj luteranaj teologoj]] [[Kategorio:Germanaj pacistoj]] [[Kategorio:Germanaj poetoj]] [[Kategorio:Germanaj pastroj]] [[Kategorio:Germanoj de la Unua Mondmilito]] rt79gn66bv8shrx7g75rlapw4l7yyvk 0 211828 9372888 9108505 2026-05-14T18:23:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372888 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Grasse (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |nomo=Grasse |lando=Francio |bildo=Rue de Grasse.jpg |bildo-priskribo=Strato en Grasse |flago= |blazono=Blason ville fr Grasse (Alpes Maritimes).svg |devizo= |patrono= |mapo= |mapo2= |longitudo=06/55/31/E |latitudo=43/39/29/N |regiono-ISO=FR-06 |tipo1 = reliefo |tipo2 = reliefo |ŝtato= |regiono=[[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] |provinco= |departemento=[[Alpes-Maritimes]]<br /><small>([[subprefektejo]])</small> |arondismento = ''[[arondismento Grasse|Grasse]]''<br /><small>([[ĉefurbo]])</small> |distrikto= |kantono=[[Ĉefurbo]] de 2 kantonoj |estro=<!--S-ro [[Jean-Pierre Leleux]]<br /><small>[[2001]]-[[2008]]</small> delonge malaktuala--> |alto=De 80 al 1061 m |areo=44.44 km² |loĝantaro=48200 |jaro=[[2005]] |TTTejo=http://www.ville-grasse.fr/ }} '''Grasse''' [gras] (aŭ [[Okcitana lingvo|okcitanlingve]] ''Grassa'') estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Alpes-Maritimes|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] Marbordaj Alpoj ([[france]] ''[[Alpes-Maritimes]]'', [[okcitane]] ''Aups Maritims''), en la regiono [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] ({{lang-fr|Provence-Alpes-Côte d'Azur}} {{IFA|pʁɔ.vɑ̃s alp kot da.zyʁ}}). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}, kiujn oni kutime nomas ''Grassois'' en la [[franca lingvo]]. Grasse estas la nura [[subprefektejo]] de la departemento, sed ankaŭ unu el la mondaj ĉefurboj pri [[parfumo]] kaj la plej grava urbo de orienta [[Provenco]]. == Geografio == Grasse estas grava urbo lokita meze de la [[Bordo Lazura]], en la okcidenta parto de la departemento [[Alpes-Maritimes]], nur 12 kilometrojn norde de [[Cannes]], proksime al la [[Mediteraneo|mediteranea marbordo]]. Ĝi situas 29 kilometrojn for de la [[prefektejo]] [[Nico]], kaj 677 kilometrojn sude de [[Parizo]]. == Publika transporto == === Fervojo === Vidu [[Grasse (stacidomo)]] == Vidindaĵoj == Ekzistas en Grasse [[Romaniko|romanikstila]] [[katedralo]], kiu datiĝas de la [[13-a jarcento]]. La urbdomo cetere troviĝas en eksa, tre malnova [[episkopejo]]. == Famuloj == En Grasse mortis hungara [[baletisto]] [[Emília Nirschy]]. == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Alpes-Maritimes]] * [[Listo de urboj de Francio]] * [[Grasse (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ville-grasse.fr/ Oficiala TTT-ejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210311044839/http://www.ville-grasse.fr/ |date=2021-03-11 }} {{Projektoj}} {{Departemento Marbordaj Alpoj}} {{Ĝermo|Francio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Grasse| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Alpes-Maritimes]] ap0opxyx484ovds3v4ui0wtkz1386kl 0 219033 9372869 9274394 2026-05-14T17:30:49Z ThomasPusch 1869 9372869 wikitext text/x-wiki {{estontaj eŭro-moneroj}} '''La [[eŭro]] (EUR aŭ €)''' estas la komuna [[monunuo]] por 21 el la 27 landoj de la [[Eŭropa Unio]] kaj de 4 aliaj eŭropaj landoj. Bulgario estas uzas ĝin ekde la 1-a de januaro 2026.<ref>gazetara komunikaĵo [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.fr.html france], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.es.html hispane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.de.html germane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.it.html itale], [https://www.ecb.europa.eu/press/nl/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.fr.html nederlande], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.pt.html portugale], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.ro.html rumane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.sv.html svede] kaj en ĉiuj aliaj eŭro-lingvoj</ref><ref>[https://www.kwai.com/news/detail/f8776829-b2af-40af-8d97-3cea553fb166 artikolo en la retejo ''kwai.com''] ({{en}})</ref> Ĉiuj moneroj havas [[Eŭro-moneroj|flankon komunan]], kiu montras la valuton de la monero, kaj ĉiu lando, kiu partoprenas la eŭron, havas proprajn desegnaĵojn sur la alia flanko de la moneroj. Ĉi-tiuj varias, ekde simpla montro de la monarĥo (ekzemple Belgio) ĝis tute malsama desegnaĵo ĉe ĉiu monero (ekzemple Ital<ref>[]</ref>io). Tamen, ĉiuj moneroj iel montras 12 stelojn ankaŭ sur tiu flanko.{{Ĝisdatigenda}}[[Bulgario]] ekde januaro [[2007]] estas ŝtatomembro de la [[Eŭropa Unio]], kaj la bulgara ŝtato celas laŭeble baldaŭ anstataŭigi la ĝisnunan nacian valuton [[bulgara levo]] per la komuna eŭropa valuto, se la kondiĉoj estas plenumataj, do precipe la ŝtata ŝuldiĝo kaj la linflacio restas sub difinitaj limoj. Plia kondiĉo, nome la almenaŭ dujara membreco de la ŝtata valuto en la [[Eŭropa Valutoŝanĝa Mekanismo II]], kiu fikse ligas la kurzon de la nacia valuto al la eŭro, ne plenumendas, ĉar ĉiukaze jam ekde 1997 la bulgara levo estas fikse ligita al la eŭro per la sama kurzo kiel la siatempa [[germana marko]] [http://www.sofiaecho.com/article/bulgaria-could-join-euro-zone-ahead-of-other-eu-countries/id_12411/catid_38] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929095625/http://www.sofiaecho.com/article/bulgaria-could-join-euro-zone-ahead-of-other-eu-countries/id_12411/catid_38 |date=2007-09-29 }}. La bulgara registaro en 2007 anoncis celi al enkonduko de la eŭro en Bulgario laŭeble la 1-an de januaro [[2010]] [http://money.ibox.bg/news/id_1554539859] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927220033/http://money.ibox.bg/news/id_1554539859 |date=2007-09-27 }}, sed ĝis [[nun en 2024|nun]] tiu paŝo ankoraŭ ne efektiviĝis. Okaze de la subskribo de la Traktato, kiu ebligis la aliĝon de Bulgario al Eŭropa Unio, la 25-an de aprilo [[2005]] la nacia banko de Bulgario eldonis memorigan monerojn kun valoro de 1,95583 bulgaraj levoj, kun formala valoro de ekzakte unu eŭro. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ la paĝojn pri == * [[Eŭro-moneroj|bildoj de komunaj flankoj de eŭro-moneroj]] * la komuna eŭropa valuto [[Eŭro]] * la iama valuto [[bulgara levo]] [[Kategorio:Ekonomio de Bulgario]] [[Kategorio:Eŭro-moneroj laŭ landoj]] 42h2gwfmjlwmyz6ec7ub63kf9jl2zd1 9372870 9372869 2026-05-14T17:32:49Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9372870 wikitext text/x-wiki {{estontaj eŭro-moneroj}} [[dosiero:Welcome to the euro Bulgaria 01.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|bonveniga banderolo en 2025 angle en Bruselo}}]] '''La [[eŭro]] (EUR aŭ €)''' estas la komuna [[monunuo]] por 21 el la 27 landoj de la [[Eŭropa Unio]] kaj de 4 aliaj eŭropaj landoj. Bulgario estas uzas ĝin ekde la 1-a de januaro 2026.<ref>gazetara komunikaĵo [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.fr.html france], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.es.html hispane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.de.html germane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.it.html itale], [https://www.ecb.europa.eu/press/nl/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.fr.html nederlande], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.pt.html portugale], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.ro.html rumane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.sv.html svede] kaj en ĉiuj aliaj eŭro-lingvoj</ref><ref>[https://www.kwai.com/news/detail/f8776829-b2af-40af-8d97-3cea553fb166 artikolo en la retejo ''kwai.com''] ({{en}})</ref> Ĉiuj moneroj havas [[Eŭro-moneroj|flankon komunan]], kiu montras la valuton de la monero, kaj ĉiu lando, kiu partoprenas la eŭron, havas proprajn desegnaĵojn sur la alia flanko de la moneroj. Ĉi-tiuj varias, ekde simpla montro de la monarĥo (ekzemple Belgio) ĝis tute malsama desegnaĵo ĉe ĉiu monero (ekzemple Ital<ref>[]</ref>io). Tamen, ĉiuj moneroj iel montras 12 stelojn ankaŭ sur tiu flanko.{{Ĝisdatigenda}}[[Bulgario]] ekde januaro [[2007]] estas ŝtatomembro de la [[Eŭropa Unio]], kaj la bulgara ŝtato celas laŭeble baldaŭ anstataŭigi la ĝisnunan nacian valuton [[bulgara levo]] per la komuna eŭropa valuto, se la kondiĉoj estas plenumataj, do precipe la ŝtata ŝuldiĝo kaj la linflacio restas sub difinitaj limoj. Plia kondiĉo, nome la almenaŭ dujara membreco de la ŝtata valuto en la [[Eŭropa Valutoŝanĝa Mekanismo II]], kiu fikse ligas la kurzon de la nacia valuto al la eŭro, ne plenumendas, ĉar ĉiukaze jam ekde 1997 la bulgara levo estas fikse ligita al la eŭro per la sama kurzo kiel la siatempa [[germana marko]] [http://www.sofiaecho.com/article/bulgaria-could-join-euro-zone-ahead-of-other-eu-countries/id_12411/catid_38] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929095625/http://www.sofiaecho.com/article/bulgaria-could-join-euro-zone-ahead-of-other-eu-countries/id_12411/catid_38 |date=2007-09-29 }}. La bulgara registaro en 2007 anoncis celi al enkonduko de la eŭro en Bulgario laŭeble la 1-an de januaro [[2010]] [http://money.ibox.bg/news/id_1554539859] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927220033/http://money.ibox.bg/news/id_1554539859 |date=2007-09-27 }}, sed ĝis [[nun en 2024|nun]] tiu paŝo ankoraŭ ne efektiviĝis. Okaze de la subskribo de la Traktato, kiu ebligis la aliĝon de Bulgario al Eŭropa Unio, la 25-an de aprilo [[2005]] la nacia banko de Bulgario eldonis memorigan monerojn kun valoro de 1,95583 bulgaraj levoj, kun formala valoro de ekzakte unu eŭro. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ la paĝojn pri == * [[Eŭro-moneroj|bildoj de komunaj flankoj de eŭro-moneroj]] * la komuna eŭropa valuto [[Eŭro]] * la iama valuto [[bulgara levo]] [[Kategorio:Ekonomio de Bulgario]] [[Kategorio:Eŭro-moneroj laŭ landoj]] 4q88xqwbmd62vgghpvcv5w7cm8tkyjn 9372873 9372870 2026-05-14T17:41:22Z ThomasPusch 1869 9372873 wikitext text/x-wiki {{estontaj eŭro-moneroj}}<!-- tiu ŝablono malgraŭ la ŝajne ne plu aktuala titolo pli bone tauĝas ol la alternativa ŝablono "eŭro-moneroj" - ne ŝanĝu ĝin --> [[dosiero:Welcome to the euro Bulgaria 01.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|bonveniga banderolo en 2025 angle en Bruselo}}]] '''La [[eŭro]] (EUR aŭ €)''' estas la komuna [[monunuo]] por 21 el la 27 landoj de la [[Eŭropa Unio]] kaj de 4 aliaj eŭropaj landoj. Bulgario estas uzas ĝin ekde la 1-a de januaro 2026.<ref>gazetara komunikaĵo [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.fr.html france], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.es.html hispane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.de.html germane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.it.html itale], [https://www.ecb.europa.eu/press/nl/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.fr.html nederlande], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.pt.html portugale], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.ro.html rumane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.sv.html svede] kaj en ĉiuj aliaj eŭro-lingvoj</ref><ref>[https://www.kwai.com/news/detail/f8776829-b2af-40af-8d97-3cea553fb166 artikolo en la retejo ''kwai.com''] ({{en}})</ref> Ĉiuj moneroj havas [[Eŭro-moneroj|flankon komunan]], kiu montras la valuton de la monero, kaj ĉiu lando, kiu partoprenas la eŭron, havas proprajn desegnaĵojn sur la alia flanko de la moneroj. Ĉi-tiuj varias, ekde simpla montro de la monarĥo (ekzemple Belgio) ĝis tute malsama desegnaĵo ĉe ĉiu monero (ekzemple Ital<ref>[]</ref>io). Tamen, ĉiuj moneroj iel montras 12 stelojn ankaŭ sur tiu flanko.{{Ĝisdatigenda}}[[Bulgario]] ekde januaro [[2007]] estas ŝtatomembro de la [[Eŭropa Unio]], kaj la bulgara ŝtato celas laŭeble baldaŭ anstataŭigi la ĝisnunan nacian valuton [[bulgara levo]] per la komuna eŭropa valuto, se la kondiĉoj estas plenumataj, do precipe la ŝtata ŝuldiĝo kaj la inflacio restas sub difinitaj limoj. Plia kondiĉo, nome la almenaŭ dujara membreco de la ŝtata valuto en la [[Eŭropa Valutoŝanĝa Mekanismo II]], kiu fikse ligas la kurzon de la nacia valuto al la eŭro, ne plenumendas, ĉar ĉiukaze jam ekde 1997 la bulgara levo estas fikse ligita al la eŭro per la sama kurzo kiel la siatempa [[germana marko]].<ref>[https://web.archive.org/web/20070929095625/http://www.sofiaecho.com/article/bulgaria-could-join-euro-zone-ahead-of-other-eu-countries/id_12411/catid_38 artikolo en ''sofiaecho.com'', arkivigita en sept. 2007]</ref> La bulgara registaro en 2007 anoncis celi al enkonduko de la eŭro en Bulgario laŭeble la 1-an de januaro [[2010]]<ref>[https://web.archive.org/web/20070927220033/http://money.ibox.bg/news/id_1554539859 money.ibox.bg'', arkivigita en sept. 2007]</ref> sed tamen daŭris ĝis 2026 ke tiu paŝo efektiviĝis. Okaze de la subskribo de la traktato, kiu ebligis la aliĝon de Bulgario al Eŭropa Unio, la 25-an de aprilo [[2005]] la nacia banko de Bulgario eldonis memorigan monerojn kun valoro de 1,95583 bulgaraj levoj, kun formala valoro de ekzakte unu eŭro. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ la paĝojn pri == * [[Eŭro-moneroj|bildoj de komunaj flankoj de eŭro-moneroj]] * la komuna eŭropa valuto [[Eŭro]] * la iama valuto [[bulgara levo]] [[Kategorio:Ekonomio de Bulgario]] [[Kategorio:Eŭro-moneroj laŭ landoj]] cq6x79k4ae1oz1y7cmvsfu229eca5mj 9372874 9372873 2026-05-14T17:42:05Z ThomasPusch 1869 9372874 wikitext text/x-wiki {{estontaj eŭro-moneroj}}<!-- tiu ŝablono malgraŭ la ŝajne ne plu aktuala titolo pli bone tauĝas ol la alternativa ŝablono "eŭro-moneroj" - ne ŝanĝu ĝin --> [[dosiero:Welcome to the euro Bulgaria 01.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|bonveniga banderolo en 2025 angle en Bruselo}}]] '''La [[eŭro]] (EUR aŭ €)''' estas la komuna [[monunuo]] por 21 el la 27 landoj de la [[Eŭropa Unio]] kaj de 4 aliaj eŭropaj landoj. Bulgario estas uzas ĝin ekde la 1-a de januaro 2026.<ref>gazetara komunikaĵo [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.fr.html france], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.es.html hispane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.de.html germane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.it.html itale], [https://www.ecb.europa.eu/press/nl/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.fr.html nederlande], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.pt.html portugale], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.ro.html rumane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.sv.html svede] kaj en ĉiuj aliaj eŭro-lingvoj</ref><ref>[https://www.kwai.com/news/detail/f8776829-b2af-40af-8d97-3cea553fb166 artikolo en la retejo ''kwai.com''] ({{en}})</ref> Ĉiuj moneroj havas [[Eŭro-moneroj|flankon komunan]], kiu montras la valuton de la monero, kaj ĉiu lando, kiu partoprenas la eŭron, havas proprajn desegnaĵojn sur la alia flanko de la moneroj. Ĉi-tiuj varias, ekde simpla montro de la monarĥo (ekzemple Belgio) ĝis tute malsama desegnaĵo ĉe ĉiu monero (ekzemple Italio). Tamen, ĉiuj moneroj iel montras 12 stelojn ankaŭ sur tiu flanko.{{Ĝisdatigenda}}[[Bulgario]] ekde januaro [[2007]] estas ŝtatomembro de la [[Eŭropa Unio]], kaj la bulgara ŝtato celas laŭeble baldaŭ anstataŭigi la ĝisnunan nacian valuton [[bulgara levo]] per la komuna eŭropa valuto, se la kondiĉoj estas plenumataj, do precipe la ŝtata ŝuldiĝo kaj la inflacio restas sub difinitaj limoj. Plia kondiĉo, nome la almenaŭ dujara membreco de la ŝtata valuto en la [[Eŭropa Valutoŝanĝa Mekanismo II]], kiu fikse ligas la kurzon de la nacia valuto al la eŭro, ne plenumendas, ĉar ĉiukaze jam ekde 1997 la bulgara levo estas fikse ligita al la eŭro per la sama kurzo kiel la siatempa [[germana marko]].<ref>[https://web.archive.org/web/20070929095625/http://www.sofiaecho.com/article/bulgaria-could-join-euro-zone-ahead-of-other-eu-countries/id_12411/catid_38 artikolo en ''sofiaecho.com'', arkivigita en sept. 2007]</ref> La bulgara registaro en 2007 anoncis celi al enkonduko de la eŭro en Bulgario laŭeble la 1-an de januaro [[2010]]<ref>[https://web.archive.org/web/20070927220033/http://money.ibox.bg/news/id_1554539859 money.ibox.bg'', arkivigita en sept. 2007]</ref> sed tamen daŭris ĝis 2026 ke tiu paŝo efektiviĝis. Okaze de la subskribo de la traktato, kiu ebligis la aliĝon de Bulgario al Eŭropa Unio, la 25-an de aprilo [[2005]] la nacia banko de Bulgario eldonis memorigan monerojn kun valoro de 1,95583 bulgaraj levoj, kun formala valoro de ekzakte unu eŭro. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ la paĝojn pri == * [[Eŭro-moneroj|bildoj de komunaj flankoj de eŭro-moneroj]] * la komuna eŭropa valuto [[Eŭro]] * la iama valuto [[bulgara levo]] [[Kategorio:Ekonomio de Bulgario]] [[Kategorio:Eŭro-moneroj laŭ landoj]] iigh2u1an3frzx0ol4k291ubri77g0a 9372875 9372874 2026-05-14T17:42:37Z ThomasPusch 1869 9372875 wikitext text/x-wiki {{estontaj eŭro-moneroj}}<!-- tiu ŝablono malgraŭ la ŝajne ne plu aktuala titolo pli bone tauĝas ol la alternativa ŝablono "eŭro-moneroj" - ne ŝanĝu ĝin --> [[dosiero:Welcome to the euro Bulgaria 01.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|bonveniga banderolo en 2025 angle en Bruselo}}]] '''La [[eŭro]] (EUR aŭ €)''' estas la komuna [[monunuo]] por 21 el la 27 landoj de la [[Eŭropa Unio]] kaj de 4 aliaj eŭropaj landoj. Bulgario estas uzas ĝin ekde la 1-a de januaro 2026.<ref>gazetara komunikaĵo [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.fr.html france], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.es.html hispane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.de.html germane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.it.html itale], [https://www.ecb.europa.eu/press/nl/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.fr.html nederlande], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.pt.html portugale], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.ro.html rumane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.sv.html svede] kaj en ĉiuj aliaj eŭro-lingvoj</ref><ref>[https://www.kwai.com/news/detail/f8776829-b2af-40af-8d97-3cea553fb166 artikolo en la retejo ''kwai.com''] ({{en}})</ref> Ĉiuj moneroj havas [[Eŭro-moneroj|flankon komunan]], kiu montras la valuton de la monero, kaj ĉiu lando, kiu partoprenas la eŭron, havas proprajn desegnaĵojn sur la alia flanko de la moneroj. Ĉi-tiuj varias, ekde simpla montro de la monarĥo (ekzemple Belgio) ĝis tute malsama desegnaĵo ĉe ĉiu monero (ekzemple Italio). Tamen, ĉiuj moneroj iel montras 12 stelojn ankaŭ sur tiu flanko. [[Bulgario]] ekde januaro [[2007]] estas ŝtatomembro de la [[Eŭropa Unio]], kaj la bulgara ŝtato celas laŭeble baldaŭ anstataŭigi la ĝisnunan nacian valuton [[bulgara levo]] per la komuna eŭropa valuto, se la kondiĉoj estas plenumataj, do precipe la ŝtata ŝuldiĝo kaj la inflacio restas sub difinitaj limoj. Plia kondiĉo, nome la almenaŭ dujara membreco de la ŝtata valuto en la [[Eŭropa Valutoŝanĝa Mekanismo II]], kiu fikse ligas la kurzon de la nacia valuto al la eŭro, ne plenumendas, ĉar ĉiukaze jam ekde 1997 la bulgara levo estas fikse ligita al la eŭro per la sama kurzo kiel la siatempa [[germana marko]].<ref>[https://web.archive.org/web/20070929095625/http://www.sofiaecho.com/article/bulgaria-could-join-euro-zone-ahead-of-other-eu-countries/id_12411/catid_38 artikolo en ''sofiaecho.com'', arkivigita en sept. 2007]</ref> La bulgara registaro en 2007 anoncis celi al enkonduko de la eŭro en Bulgario laŭeble la 1-an de januaro [[2010]]<ref>[https://web.archive.org/web/20070927220033/http://money.ibox.bg/news/id_1554539859 money.ibox.bg'', arkivigita en sept. 2007]</ref> sed tamen daŭris ĝis 2026 ke tiu paŝo efektiviĝis. Okaze de la subskribo de la traktato, kiu ebligis la aliĝon de Bulgario al Eŭropa Unio, la 25-an de aprilo [[2005]] la nacia banko de Bulgario eldonis memorigan monerojn kun valoro de 1,95583 bulgaraj levoj, kun formala valoro de ekzakte unu eŭro. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ la paĝojn pri == * [[Eŭro-moneroj|bildoj de komunaj flankoj de eŭro-moneroj]] * la komuna eŭropa valuto [[Eŭro]] * la iama valuto [[bulgara levo]] [[Kategorio:Ekonomio de Bulgario]] [[Kategorio:Eŭro-moneroj laŭ landoj]] e7vjxztmrcvk8reeugilq9nerr47rar 9372879 9372875 2026-05-14T17:57:52Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ la paĝojn pri */ 9372879 wikitext text/x-wiki {{estontaj eŭro-moneroj}}<!-- tiu ŝablono malgraŭ la ŝajne ne plu aktuala titolo pli bone tauĝas ol la alternativa ŝablono "eŭro-moneroj" - ne ŝanĝu ĝin --> [[dosiero:Welcome to the euro Bulgaria 01.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|bonveniga banderolo en 2025 angle en Bruselo}}]] '''La [[eŭro]] (EUR aŭ €)''' estas la komuna [[monunuo]] por 21 el la 27 landoj de la [[Eŭropa Unio]] kaj de 4 aliaj eŭropaj landoj. Bulgario estas uzas ĝin ekde la 1-a de januaro 2026.<ref>gazetara komunikaĵo [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.fr.html france], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.es.html hispane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.de.html germane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.it.html itale], [https://www.ecb.europa.eu/press/nl/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.fr.html nederlande], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.pt.html portugale], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.ro.html rumane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.sv.html svede] kaj en ĉiuj aliaj eŭro-lingvoj</ref><ref>[https://www.kwai.com/news/detail/f8776829-b2af-40af-8d97-3cea553fb166 artikolo en la retejo ''kwai.com''] ({{en}})</ref> Ĉiuj moneroj havas [[Eŭro-moneroj|flankon komunan]], kiu montras la valuton de la monero, kaj ĉiu lando, kiu partoprenas la eŭron, havas proprajn desegnaĵojn sur la alia flanko de la moneroj. Ĉi-tiuj varias, ekde simpla montro de la monarĥo (ekzemple Belgio) ĝis tute malsama desegnaĵo ĉe ĉiu monero (ekzemple Italio). Tamen, ĉiuj moneroj iel montras 12 stelojn ankaŭ sur tiu flanko. [[Bulgario]] ekde januaro [[2007]] estas ŝtatomembro de la [[Eŭropa Unio]], kaj la bulgara ŝtato celas laŭeble baldaŭ anstataŭigi la ĝisnunan nacian valuton [[bulgara levo]] per la komuna eŭropa valuto, se la kondiĉoj estas plenumataj, do precipe la ŝtata ŝuldiĝo kaj la inflacio restas sub difinitaj limoj. Plia kondiĉo, nome la almenaŭ dujara membreco de la ŝtata valuto en la [[Eŭropa Valutoŝanĝa Mekanismo II]], kiu fikse ligas la kurzon de la nacia valuto al la eŭro, ne plenumendas, ĉar ĉiukaze jam ekde 1997 la bulgara levo estas fikse ligita al la eŭro per la sama kurzo kiel la siatempa [[germana marko]].<ref>[https://web.archive.org/web/20070929095625/http://www.sofiaecho.com/article/bulgaria-could-join-euro-zone-ahead-of-other-eu-countries/id_12411/catid_38 artikolo en ''sofiaecho.com'', arkivigita en sept. 2007]</ref> La bulgara registaro en 2007 anoncis celi al enkonduko de la eŭro en Bulgario laŭeble la 1-an de januaro [[2010]]<ref>[https://web.archive.org/web/20070927220033/http://money.ibox.bg/news/id_1554539859 money.ibox.bg'', arkivigita en sept. 2007]</ref> sed tamen daŭris ĝis 2026 ke tiu paŝo efektiviĝis. Okaze de la subskribo de la traktato, kiu ebligis la aliĝon de Bulgario al Eŭropa Unio, la 25-an de aprilo [[2005]] la nacia banko de Bulgario eldonis memorigan monerojn kun valoro de 1,95583 bulgaraj levoj, kun formala valoro de ekzakte unu eŭro. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ la paĝojn pri == * [[Eŭro-moneroj|bildoj de komunaj flankoj de eŭro-moneroj]] * la komuna eŭropa valuto [[Eŭro]] * la iama valuto [[bulgara levo]] == Bildoj de la naciaj flankoj de la bulgaraj eŭro-moneroj == La '''bulgaraj eŭro-moneroj''' havas 3 malsamajn desegnaĵojn. {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" |+ '''Naciaj flankoj''' |- style="background:#efefef;" ! 0,01 € ! 0,02 € ! 0,05 € |- | <center>[[Dosiero:1 CT BG (cropped).png|126ra]]</center> | <center>[[Dosiero:2 CT BG (cropped).png|132ra]]</center> | <center>[[Dosiero:5 CT BG (cropped).png|146ra]]</center> |- |<center>rajdisto de Madara</center> |- style="background:#efefef;" ! 0,10 € ! 0,20 € ! 0,50 € |- | <center>[[Dosiero:10 CT BG (cropped).png|136ra]]</center> | <center>[[Dosiero:20 CT BG (cropped).png|153ra]]</center> | <center>[[Dosiero:10 CT BG (cropped).png|165ra]]</center> |- |<center>rajdisto de Madara</center> |- style="background:#efefef;" ! 1,00 € ! 2,00 € ! 2 € ĉirkaŭo |- |<center>[[Dosiero:Back of Bulgarian 1 euro coin (cropped).png|157ra]]</center> |<center>[https://www.ecb.europa.eu/euro/coins/common/shared/img/bg/Bulgaria_2euro.jpg]</center> | style="border-bottom:1px solid white;" align="center" | La ĉirkaŭa vorto estas<br />„БОЖЕ ПАЗИ БЪЛГАРИЯ“<br /><small>"DIO PROTEKTU BULGARION"</small> |- |<center>Ivan Rilski / Ivano de la [[Rila-monaĥejo]]</center> |<center>Paisij Ĥilandarski</center> | style="border-top:1px solid white;" | &nbsp; |} [[Kategorio:Ekonomio de Bulgario]] [[Kategorio:Eŭro-moneroj laŭ landoj]] 20oitqlehpiiz2p3u2ydla1ey22w4kc 9372880 9372879 2026-05-14T17:59:28Z ThomasPusch 1869 9372880 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Welcome to the euro Bulgaria 01.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|bonveniga banderolo en 2025 angle en Bruselo}}]] {{estontaj eŭro-moneroj}}<!-- tiu ŝablono malgraŭ la ŝajne ne plu aktuala titolo pli bone tauĝas ol la alternativa ŝablono "eŭro-moneroj" - ne ŝanĝu ĝin --> '''La [[eŭro]] (EUR aŭ €)''' estas la komuna [[monunuo]] por 21 el la 27 landoj de la [[Eŭropa Unio]] kaj de 4 aliaj eŭropaj landoj. Bulgario estas uzas ĝin ekde la 1-a de januaro 2026.<ref>gazetara komunikaĵo [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.fr.html france], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.es.html hispane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.de.html germane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.it.html itale], [https://www.ecb.europa.eu/press/nl/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.fr.html nederlande], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.pt.html portugale], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.ro.html rumane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.sv.html svede] kaj en ĉiuj aliaj eŭro-lingvoj</ref><ref>[https://www.kwai.com/news/detail/f8776829-b2af-40af-8d97-3cea553fb166 artikolo en la retejo ''kwai.com''] ({{en}})</ref> Ĉiuj moneroj havas [[Eŭro-moneroj|flankon komunan]], kiu montras la valuton de la monero, kaj ĉiu lando, kiu partoprenas la eŭron, havas proprajn desegnaĵojn sur la alia flanko de la moneroj. Ĉi-tiuj varias, ekde simpla montro de la monarĥo (ekzemple Belgio) ĝis tute malsama desegnaĵo ĉe ĉiu monero (ekzemple Italio). Tamen, ĉiuj moneroj iel montras 12 stelojn ankaŭ sur tiu flanko. [[Bulgario]] ekde januaro [[2007]] estas ŝtatomembro de la [[Eŭropa Unio]], kaj la bulgara ŝtato celas laŭeble baldaŭ anstataŭigi la ĝisnunan nacian valuton [[bulgara levo]] per la komuna eŭropa valuto, se la kondiĉoj estas plenumataj, do precipe la ŝtata ŝuldiĝo kaj la inflacio restas sub difinitaj limoj. Plia kondiĉo, nome la almenaŭ dujara membreco de la ŝtata valuto en la [[Eŭropa Valutoŝanĝa Mekanismo II]], kiu fikse ligas la kurzon de la nacia valuto al la eŭro, ne plenumendas, ĉar ĉiukaze jam ekde 1997 la bulgara levo estas fikse ligita al la eŭro per la sama kurzo kiel la siatempa [[germana marko]].<ref>[https://web.archive.org/web/20070929095625/http://www.sofiaecho.com/article/bulgaria-could-join-euro-zone-ahead-of-other-eu-countries/id_12411/catid_38 artikolo en ''sofiaecho.com'', arkivigita en sept. 2007]</ref> La bulgara registaro en 2007 anoncis celi al enkonduko de la eŭro en Bulgario laŭeble la 1-an de januaro [[2010]]<ref>[https://web.archive.org/web/20070927220033/http://money.ibox.bg/news/id_1554539859 money.ibox.bg'', arkivigita en sept. 2007]</ref> sed tamen daŭris ĝis 2026 ke tiu paŝo efektiviĝis. Okaze de la subskribo de la traktato, kiu ebligis la aliĝon de Bulgario al Eŭropa Unio, la 25-an de aprilo [[2005]] la nacia banko de Bulgario eldonis memorigan monerojn kun valoro de 1,95583 bulgaraj levoj, kun formala valoro de ekzakte unu eŭro. == Bildoj de la naciaj flankoj de la bulgaraj eŭro-moneroj == La '''bulgaraj eŭro-moneroj''' havas 3 malsamajn desegnaĵojn. {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" |+ '''Naciaj flankoj''' |- style="background:#efefef;" ! 0,01 € ! 0,02 € ! 0,05 € |- | <center>[[Dosiero:1 CT BG (cropped).png|126ra]]</center> | <center>[[Dosiero:2 CT BG (cropped).png|132ra]]</center> | <center>[[Dosiero:5 CT BG (cropped).png|146ra]]</center> |- |<center>rajdisto de Madara</center> |- style="background:#efefef;" ! 0,10 € ! 0,20 € ! 0,50 € |- | <center>[[Dosiero:10 CT BG (cropped).png|136ra]]</center> | <center>[[Dosiero:20 CT BG (cropped).png|153ra]]</center> | <center>[[Dosiero:10 CT BG (cropped).png|165ra]]</center> |- |<center>rajdisto de Madara</center> |- style="background:#efefef;" ! 1,00 € ! 2,00 € ! 2 € ĉirkaŭo |- |<center>[[Dosiero:Back of Bulgarian 1 euro coin (cropped).png|157ra]]</center> |<center>[https://www.ecb.europa.eu/euro/coins/common/shared/img/bg/Bulgaria_2euro.jpg]</center> | style="border-bottom:1px solid white;" align="center" | La ĉirkaŭa vorto estas<br />„БОЖЕ ПАЗИ БЪЛГАРИЯ“<br /><small>"DIO PROTEKTU BULGARION"</small> |- |<center>Ivan Rilski / Ivano de la [[Rila-monaĥejo]]</center> |<center>Paisij Ĥilandarski</center> | style="border-top:1px solid white;" | &nbsp; |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ la paĝojn pri == * [[Eŭro-moneroj|bildoj de komunaj flankoj de eŭro-moneroj]] * la komuna eŭropa valuto [[Eŭro]] * la iama valuto [[bulgara levo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.euro.ecb.int paĝoj de la Eŭropa Centra Banko en Frankfurto-ĉe-Majno] <br/> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Ekonomio de Bulgario]] [[Kategorio:Eŭro-moneroj laŭ landoj]] 7x0vsn7reo0zzvchn8qaamrmmoij8b0 9372881 9372880 2026-05-14T18:00:06Z ThomasPusch 1869 9372881 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Welcome to the euro Bulgaria 01.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|bonveniga banderolo en julio 2025 angle en Bruselo}}]] {{estontaj eŭro-moneroj}}<!-- tiu ŝablono malgraŭ la ŝajne ne plu aktuala titolo pli bone tauĝas ol la alternativa ŝablono "eŭro-moneroj" - ne ŝanĝu ĝin --> '''La [[eŭro]] (EUR aŭ €)''' estas la komuna [[monunuo]] por 21 el la 27 landoj de la [[Eŭropa Unio]] kaj de 4 aliaj eŭropaj landoj. Bulgario estas uzas ĝin ekde la 1-a de januaro 2026.<ref>gazetara komunikaĵo [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.fr.html france], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.es.html hispane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.de.html germane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.it.html itale], [https://www.ecb.europa.eu/press/nl/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.fr.html nederlande], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.pt.html portugale], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.ro.html rumane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.sv.html svede] kaj en ĉiuj aliaj eŭro-lingvoj</ref><ref>[https://www.kwai.com/news/detail/f8776829-b2af-40af-8d97-3cea553fb166 artikolo en la retejo ''kwai.com''] ({{en}})</ref> Ĉiuj moneroj havas [[Eŭro-moneroj|flankon komunan]], kiu montras la valuton de la monero, kaj ĉiu lando, kiu partoprenas la eŭron, havas proprajn desegnaĵojn sur la alia flanko de la moneroj. Ĉi-tiuj varias, ekde simpla montro de la monarĥo (ekzemple Belgio) ĝis tute malsama desegnaĵo ĉe ĉiu monero (ekzemple Italio). Tamen, ĉiuj moneroj iel montras 12 stelojn ankaŭ sur tiu flanko. [[Bulgario]] ekde januaro [[2007]] estas ŝtatomembro de la [[Eŭropa Unio]], kaj la bulgara ŝtato celas laŭeble baldaŭ anstataŭigi la ĝisnunan nacian valuton [[bulgara levo]] per la komuna eŭropa valuto, se la kondiĉoj estas plenumataj, do precipe la ŝtata ŝuldiĝo kaj la inflacio restas sub difinitaj limoj. Plia kondiĉo, nome la almenaŭ dujara membreco de la ŝtata valuto en la [[Eŭropa Valutoŝanĝa Mekanismo II]], kiu fikse ligas la kurzon de la nacia valuto al la eŭro, ne plenumendas, ĉar ĉiukaze jam ekde 1997 la bulgara levo estas fikse ligita al la eŭro per la sama kurzo kiel la siatempa [[germana marko]].<ref>[https://web.archive.org/web/20070929095625/http://www.sofiaecho.com/article/bulgaria-could-join-euro-zone-ahead-of-other-eu-countries/id_12411/catid_38 artikolo en ''sofiaecho.com'', arkivigita en sept. 2007]</ref> La bulgara registaro en 2007 anoncis celi al enkonduko de la eŭro en Bulgario laŭeble la 1-an de januaro [[2010]]<ref>[https://web.archive.org/web/20070927220033/http://money.ibox.bg/news/id_1554539859 money.ibox.bg'', arkivigita en sept. 2007]</ref> sed tamen daŭris ĝis 2026 ke tiu paŝo efektiviĝis. Okaze de la subskribo de la traktato, kiu ebligis la aliĝon de Bulgario al Eŭropa Unio, la 25-an de aprilo [[2005]] la nacia banko de Bulgario eldonis memorigan monerojn kun valoro de 1,95583 bulgaraj levoj, kun formala valoro de ekzakte unu eŭro. == Bildoj de la naciaj flankoj de la bulgaraj eŭro-moneroj == La '''bulgaraj eŭro-moneroj''' havas 3 malsamajn desegnaĵojn. {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" |+ '''Naciaj flankoj''' |- style="background:#efefef;" ! 0,01 € ! 0,02 € ! 0,05 € |- | <center>[[Dosiero:1 CT BG (cropped).png|126ra]]</center> | <center>[[Dosiero:2 CT BG (cropped).png|132ra]]</center> | <center>[[Dosiero:5 CT BG (cropped).png|146ra]]</center> |- |<center>rajdisto de Madara</center> |- style="background:#efefef;" ! 0,10 € ! 0,20 € ! 0,50 € |- | <center>[[Dosiero:10 CT BG (cropped).png|136ra]]</center> | <center>[[Dosiero:20 CT BG (cropped).png|153ra]]</center> | <center>[[Dosiero:10 CT BG (cropped).png|165ra]]</center> |- |<center>rajdisto de Madara</center> |- style="background:#efefef;" ! 1,00 € ! 2,00 € ! 2 € ĉirkaŭo |- |<center>[[Dosiero:Back of Bulgarian 1 euro coin (cropped).png|157ra]]</center> |<center>[https://www.ecb.europa.eu/euro/coins/common/shared/img/bg/Bulgaria_2euro.jpg]</center> | style="border-bottom:1px solid white;" align="center" | La ĉirkaŭa vorto estas<br />„БОЖЕ ПАЗИ БЪЛГАРИЯ“<br /><small>"DIO PROTEKTU BULGARION"</small> |- |<center>Ivan Rilski / Ivano de la [[Rila-monaĥejo]]</center> |<center>Paisij Ĥilandarski</center> | style="border-top:1px solid white;" | &nbsp; |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ la paĝojn pri == * [[Eŭro-moneroj|bildoj de komunaj flankoj de eŭro-moneroj]] * la komuna eŭropa valuto [[Eŭro]] * la iama valuto [[bulgara levo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.euro.ecb.int paĝoj de la Eŭropa Centra Banko en Frankfurto-ĉe-Majno] <br/> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Ekonomio de Bulgario]] [[Kategorio:Eŭro-moneroj laŭ landoj]] 0zaewvjf76tiepkj7xryebk4p2sgi6q 9372882 9372881 2026-05-14T18:03:19Z ThomasPusch 1869 9372882 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Welcome to the euro Bulgaria 01.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|bonveniga banderolo en julio 2025 angle en Bruselo}}]] {{estontaj eŭro-moneroj}}<!-- tiu ŝablono malgraŭ la ŝajne ne plu aktuala titolo pli bone tauĝas ol la alternativa ŝablono "eŭro-moneroj" - ne ŝanĝu ĝin --> [[dosiero:Welcome to the euro Bulgaria 02.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|detalo de la banderolo}}]] '''La [[eŭro]] (EUR aŭ €)''' estas la komuna [[monunuo]] por 21 el la 27 landoj de la [[Eŭropa Unio]] kaj de 4 aliaj eŭropaj landoj. Bulgario estas uzas ĝin ekde la 1-a de januaro 2026.<ref>gazetara komunikaĵo [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.fr.html france], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.es.html hispane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.de.html germane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.it.html itale], [https://www.ecb.europa.eu/press/nl/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.fr.html nederlande], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.pt.html portugale], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.ro.html rumane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.sv.html svede] kaj en ĉiuj aliaj eŭro-lingvoj</ref><ref>[https://www.kwai.com/news/detail/f8776829-b2af-40af-8d97-3cea553fb166 artikolo en la retejo ''kwai.com''] ({{en}})</ref> Ĉiuj moneroj havas [[Eŭro-moneroj|flankon komunan]], kiu montras la valuton de la monero, kaj ĉiu lando, kiu partoprenas la eŭron, havas proprajn desegnaĵojn sur la alia flanko de la moneroj. Ĉi-tiuj varias, ekde simpla montro de la monarĥo (ekzemple Belgio) ĝis tute malsama desegnaĵo ĉe ĉiu monero (ekzemple Italio). Tamen, ĉiuj moneroj iel montras 12 stelojn ankaŭ sur tiu flanko. [[Bulgario]] ekde januaro [[2007]] estas ŝtatomembro de la [[Eŭropa Unio]], kaj la bulgara ŝtato celas laŭeble baldaŭ anstataŭigi la ĝisnunan nacian valuton [[bulgara levo]] per la komuna eŭropa valuto, se la kondiĉoj estas plenumataj, do precipe la ŝtata ŝuldiĝo kaj la inflacio restas sub difinitaj limoj. Plia kondiĉo, nome la almenaŭ dujara membreco de la ŝtata valuto en la [[Eŭropa Valutoŝanĝa Mekanismo II]], kiu fikse ligas la kurzon de la nacia valuto al la eŭro, ne plenumendas, ĉar ĉiukaze jam ekde 1997 la bulgara levo estas fikse ligita al la eŭro per la sama kurzo kiel la siatempa [[germana marko]].<ref>[https://web.archive.org/web/20070929095625/http://www.sofiaecho.com/article/bulgaria-could-join-euro-zone-ahead-of-other-eu-countries/id_12411/catid_38 artikolo en ''sofiaecho.com'', arkivigita en sept. 2007]</ref> La bulgara registaro en 2007 anoncis celi al enkonduko de la eŭro en Bulgario laŭeble la 1-an de januaro [[2010]]<ref>[https://web.archive.org/web/20070927220033/http://money.ibox.bg/news/id_1554539859 money.ibox.bg'', arkivigita en sept. 2007]</ref> sed tamen daŭris ĝis 2026 ke tiu paŝo efektiviĝis. Okaze de la subskribo de la traktato, kiu ebligis la aliĝon de Bulgario al Eŭropa Unio, la 25-an de aprilo [[2005]] la nacia banko de Bulgario eldonis memorigan monerojn kun valoro de 1,95583 bulgaraj levoj, kun formala valoro de ekzakte unu eŭro. == Bildoj de la naciaj flankoj de la bulgaraj eŭro-moneroj == La '''bulgaraj eŭro-moneroj''' havas 3 malsamajn desegnaĵojn. {{-l}} {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" |+ '''Naciaj flankoj''' |- style="background:#efefef;" ! 0,01 € ! 0,02 € ! 0,05 € |- | <center>[[Dosiero:1 CT BG (cropped).png|126ra]]</center> | <center>[[Dosiero:2 CT BG (cropped).png|132ra]]</center> | <center>[[Dosiero:5 CT BG (cropped).png|146ra]]</center> |- |<center>rajdisto de Madara</center> |- style="background:#efefef;" ! 0,10 € ! 0,20 € ! 0,50 € |- | <center>[[Dosiero:10 CT BG (cropped).png|136ra]]</center> | <center>[[Dosiero:20 CT BG (cropped).png|153ra]]</center> | <center>[[Dosiero:10 CT BG (cropped).png|165ra]]</center> |- |<center>rajdisto de Madara</center> |- style="background:#efefef;" ! 1,00 € ! 2,00 € ! 2 € ĉirkaŭo |- |<center>[[Dosiero:Back of Bulgarian 1 euro coin (cropped).png|157ra]]</center> |<center>[https://www.ecb.europa.eu/euro/coins/common/shared/img/bg/Bulgaria_2euro.jpg]</center> | style="border-bottom:1px solid white;" align="center" | La ĉirkaŭa vorto estas<br />„БОЖЕ ПАЗИ БЪЛГАРИЯ“<br /><small>"DIO PROTEKTU BULGARION"</small> |- |<center>Ivan Rilski / Ivano de la [[Rila-monaĥejo]]</center> |<center>Paisij Ĥilandarski</center> | style="border-top:1px solid white;" | &nbsp; |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ la paĝojn pri == * [[Eŭro-moneroj|bildoj de komunaj flankoj de eŭro-moneroj]] * la komuna eŭropa valuto [[Eŭro]] * la iama valuto [[bulgara levo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.euro.ecb.int paĝoj de la Eŭropa Centra Banko en Frankfurto-ĉe-Majno] <br/> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Ekonomio de Bulgario]] [[Kategorio:Eŭro-moneroj laŭ landoj]] gfz9i5v53zccbjmmkbdh7vfj1phciga 9372883 9372882 2026-05-14T18:04:44Z ThomasPusch 1869 9372883 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Welcome to the euro Bulgaria 01.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|bonveniga banderolo en julio 2025 angle en Bruselo}}]] {{estontaj eŭro-moneroj}}<!-- tiu ŝablono malgraŭ la ŝajne ne plu aktuala titolo pli bone tauĝas ol la alternativa ŝablono "eŭro-moneroj" - ne ŝanĝu ĝin --> [[dosiero:Welcome to the euro Bulgaria 02.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|detalo de la banderolo}}]] '''La [[eŭro]] (EUR aŭ €)''' estas la komuna [[monunuo]] por 21 el la 27 landoj de la [[Eŭropa Unio]] kaj de 4 aliaj eŭropaj landoj. Bulgario estas uzas ĝin ekde la 1-a de januaro 2026.<ref>gazetara komunikaĵo de la [[Eŭropa Centra Banko]] [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.fr.html france], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.es.html hispane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.de.html germane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.it.html itale], [https://www.ecb.europa.eu/press/nl/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.fr.html nederlande], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.pt.html portugale], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.ro.html rumane], [https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260101~c830245e42.sv.html svede] kaj en ĉiuj aliaj eŭro-lingvoj</ref><ref>[https://www.kwai.com/news/detail/f8776829-b2af-40af-8d97-3cea553fb166 artikolo en la retejo ''kwai.com''] ({{en}})</ref> Ĉiuj moneroj havas [[Eŭro-moneroj|flankon komunan]], kiu montras la valuton de la monero, kaj ĉiu lando, kiu partoprenas la eŭron, havas proprajn desegnaĵojn sur la alia flanko de la moneroj. Ĉi-tiuj varias, ekde simpla montro de la monarĥo (ekzemple Belgio) ĝis tute malsama desegnaĵo ĉe ĉiu monero (ekzemple Italio). Tamen, ĉiuj moneroj iel montras 12 stelojn ankaŭ sur tiu flanko. [[Bulgario]] ekde januaro [[2007]] estas ŝtatomembro de la [[Eŭropa Unio]], kaj la bulgara ŝtato celas laŭeble baldaŭ anstataŭigi la ĝisnunan nacian valuton [[bulgara levo]] per la komuna eŭropa valuto, se la kondiĉoj estas plenumataj, do precipe la ŝtata ŝuldiĝo kaj la inflacio restas sub difinitaj limoj. Plia kondiĉo, nome la almenaŭ dujara membreco de la ŝtata valuto en la [[Eŭropa Valutoŝanĝa Mekanismo II]], kiu fikse ligas la kurzon de la nacia valuto al la eŭro, ne plenumendas, ĉar ĉiukaze jam ekde 1997 la bulgara levo estas fikse ligita al la eŭro per la sama kurzo kiel la siatempa [[germana marko]].<ref>[https://web.archive.org/web/20070929095625/http://www.sofiaecho.com/article/bulgaria-could-join-euro-zone-ahead-of-other-eu-countries/id_12411/catid_38 artikolo en ''sofiaecho.com'', arkivigita en sept. 2007]</ref> La bulgara registaro en 2007 anoncis celi al enkonduko de la eŭro en Bulgario laŭeble la 1-an de januaro [[2010]]<ref>[https://web.archive.org/web/20070927220033/http://money.ibox.bg/news/id_1554539859 money.ibox.bg'', arkivigita en sept. 2007]</ref> sed tamen daŭris ĝis 2026 ke tiu paŝo efektiviĝis. Okaze de la subskribo de la traktato, kiu ebligis la aliĝon de Bulgario al Eŭropa Unio, la 25-an de aprilo [[2005]] la nacia banko de Bulgario eldonis memorigan monerojn kun valoro de 1,95583 bulgaraj levoj, kun formala valoro de ekzakte unu eŭro. == Bildoj de la naciaj flankoj de la bulgaraj eŭro-moneroj == La '''bulgaraj eŭro-moneroj''' havas 3 malsamajn desegnaĵojn. {{-l}} {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" |+ '''Naciaj flankoj''' |- style="background:#efefef;" ! 0,01 € ! 0,02 € ! 0,05 € |- | <center>[[Dosiero:1 CT BG (cropped).png|126ra]]</center> | <center>[[Dosiero:2 CT BG (cropped).png|132ra]]</center> | <center>[[Dosiero:5 CT BG (cropped).png|146ra]]</center> |- |<center>rajdisto de Madara</center> |- style="background:#efefef;" ! 0,10 € ! 0,20 € ! 0,50 € |- | <center>[[Dosiero:10 CT BG (cropped).png|136ra]]</center> | <center>[[Dosiero:20 CT BG (cropped).png|153ra]]</center> | <center>[[Dosiero:10 CT BG (cropped).png|165ra]]</center> |- |<center>rajdisto de Madara</center> |- style="background:#efefef;" ! 1,00 € ! 2,00 € ! 2 € ĉirkaŭo |- |<center>[[Dosiero:Back of Bulgarian 1 euro coin (cropped).png|157ra]]</center> |<center>[https://www.ecb.europa.eu/euro/coins/common/shared/img/bg/Bulgaria_2euro.jpg]</center> | style="border-bottom:1px solid white;" align="center" | La ĉirkaŭa vorto estas<br />„БОЖЕ ПАЗИ БЪЛГАРИЯ“<br /><small>"DIO PROTEKTU BULGARION"</small> |- |<center>Ivan Rilski / Ivano de la [[Rila-monaĥejo]]</center> |<center>Paisij Ĥilandarski</center> | style="border-top:1px solid white;" | &nbsp; |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ la paĝojn pri == * [[Eŭro-moneroj|bildoj de komunaj flankoj de eŭro-moneroj]] * la komuna eŭropa valuto [[Eŭro]] * la iama valuto [[bulgara levo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.euro.ecb.int paĝoj de la Eŭropa Centra Banko en Frankfurto-ĉe-Majno] <br/> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Ekonomio de Bulgario]] [[Kategorio:Eŭro-moneroj laŭ landoj]] r2u310vzggum9p61hwfadd09oqqrxl3 0 220448 9372980 9334805 2026-05-14T21:17:10Z LilyKitty 25129 de viskozeco kaj elesteco 9372980 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Elastomero''' estas iu grupo de [[Polimero|polimeraj]] materialoj kun [[viskozeco]] kaj [[Elasteco (meĥaniko)|elasteco]] kiuj regajnos siajn originajn formojn post depreni [[tir-tension]] de ili. {{Projektoj}} {{Ĝermeto|kemio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Materialoj]] 9lvl5hwk2hhnwn81wxy85h1glmzsdrw 0 222241 9372890 5065728 2026-05-14T18:26:45Z Stefangrotz 91903 strukturo 9372890 wikitext text/x-wiki La '''prefaco''' (latine: praefatio - "enkondukvortoj", "antaŭpreĝo") estas parto de la katolika kaj lutera [[liturgio]] de [[meso]] (kun [[komunio]]), tuj antaŭ la [[Sanctus]]. La prefaco apartenas al la [[proprio]], la ŝanĝebla parto de la liturgio, ĝi varias laŭ festoj kaj festotempoj. Ekz. ekzistas prefacoj por la kristnasktempo, por [[Epifanio]], por rekviemoj, la prefaco de la [[Sankta Triunuo]], la ordinara prefaco por mesoj sen propra prefaco kaj aliaj. La prefaco komencas per la alterna kanto:<br> '''Sacerdoto''': ''La Sinjoro estu kun vi.''<br> '''Komunumo''': ''Kaj kun via spirito.''<br> '''Sacerdoto''': ''Leviĝu viaj koroj!''<br> '''Komunumo''': ''Ni havas ilin ĉe la Sinjoro. / Ni lvas ilin al la Sinjoro.''<br> '''Sacerdoto''': ''Ni danku al la Sinjoro, nia Dio.''<br> '''Komunumo''': ''Tio estas inda kaj justa.''<br> Poste sekvas la vera prefaco, komencante per la frazo ''Vere estas inde kaj juste, ke ni danku al vi, ĉiopova Patro, ĉiam kaj en ĉiu loko, per Kristo, nia Sinjoro...''. Sekve de la liturgireformo oni enigis aliajn, similajn enkodukfrazojn. [[Kategorio:Diservo]] [[Kategorio:Liturgia preĝo]] <br> c7nzvckv6s4fsv3zp35slbnd1odmrpu 0 227461 9373280 8024637 2026-05-15T11:35:28Z Sj1mor 12103 9373280 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzika artisto | nomo = Jean Michel Jarre | dosiero = | priskribo de dosiero = 2016 |grandeco de dosiero = | larĝa dosiero = | fono = nepartoprenanta persono | naskonomo = Jean Michel André Jarre | alie nomata = | kromnomo = | naskiĝo = [[24-an de aŭgusto]] [[1948]]<br />{{flago|Francio}} [[Lyon]], [[Francio]] | morto = | deveno = | instrumento = [[sintezilo]], [[klavarinstrumento]] | tipo de voĉo = | ĝenro = [[Elektronika muziko]] <br />[[Instrumenta muziko]]<br /> [[Novepoka muziko]] <br /> ''Ambienta aŭ etosa muziko'' | profesio = muzika komponisto kaj producento | aktivaj jaroj = [[<!--1971 en muziko|-->1971]] - nuntempo | eldoninto = [[Polydor Records|Polydor]], [[Sony Music]], [[Warner Music]], [[EMI (muzika eldonejo)|EMI]], Disques Dreyfus | parencaj temoj = | ttt = [http://www.jeanmicheljarre.com/ www.jeanmicheljarre.com] |signifa instrumento = |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }} }} '''Jean-Michel André JARRE''' (n. [[24-an de aŭgusto]] [[1948]] en [[Lyon]]) - [[Francio|franca]] muzika [[komponisto]] kaj [[muzikisto]] utiliganta [[artfajraĵo]]jn. Konsiderata kiel unu el la pioniroj de [[elektronika muziko|elektronika]] kaj [[novepoka muziko]]. Lian [[koncerto]]n sur la [[Placo de la Konkordo]] en 1979 - notitan en la [[Guinness-libro de rekordoj]] - aŭskultis miliono da personoj. [[Dosiero:Przestrzen wolnosci harfa laserowa.jpg|eta|200px|maldekstra|[[Jean Michel Jarre]] kun [[lasera harpo]] en [[Gdansko]] ([[Pollando]]) - dum la koncerto la [[Spaco de Libero]]]] [[Dosiero:Jean-Michel Jarre 2008.jpg|eta|maldekstra|[[Jean-Michel Jarre]] en [[Milano]] (2008)]] Li estas filo de la legenda [[Maurice Jarre]], la komponisto de filma muziko. Lia patrino apartenis al [[franca rezistado]]. Jean Michel Jarre partoprenis 25-jariĝon de la pola [[Solidareco (Pollando)|Solidareco]] per la koncerto ''[[Spaco de Libero]]''. Interalie li estas konata per la komponaĵoj ''Oxygene'' kaj ''Équinoxe''. == Bibliografio == * Elizabeth Sleeman, ''The International Who's Who 2004'', [[Londono]]: eldonejo ''[[Routledge]]'': Europa Publications ltd, 2003. ISBN 1-85743-217-7. * Jean-Louis Remilleux, ''Jean-Michel Jarre'', angla eldono, Futura Publications Ltd, 1988. ISBN 0-7088-4263-1. * Alex Hughes, Keith Reader, ''Encyclopedia of contemporary French culture'', CRC Press, 2003. ISBN 0-203-00330-6. * Charles Snider, ''The Strawberry Bricks Guide to Progressive Rock'', Lulu.com, 2008. ISBN 0-615-17566-X. * Henry Kahn, Michael Way. [https://books.google.pl/books?hl=pl&id=xCMEAAAAMBAJ&q=jarre#v=snippet&q=jarre&f=false Target Entire World], „Billboard”, 1977-04-09. Nielsen Business Media, Inc.. ISSN 0006-2510. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://jeanmicheljarre.com/ Official website] * [http://aerojarre.blogspot.com/ Official blog] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jarre, Jean-Michel}} {{Ĝermo|franco|muzikisto}} [[Kategorio:Francaj muzikistoj]] [[Kategorio:Francaj komponistoj]] [[Kategorio:Elektronika muziko]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Nova Epoko]] 3uezdvw6l57ovj55uwcbyqo3jhbig6i 0 227985 9372845 9254864 2026-05-14T14:54:40Z Sj1mor 12103 9372845 wikitext text/x-wiki {{Alinomigi|Neĝtabulkroso|kial=konforme al jam ekzistantaj [[motokroso]], [[biciklokroso]], ĉar ĉi tie estas neniu rilato kun iu ajn kruco}} {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = Neĝtabulkrucado | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = | kategorio = Sporto }} '''Neĝtabulkrucado''' estas [[neĝtabulado|neĝtabulada]] [[konkurso]] je kiu grupo de minimume kvar konkursantoj per [[neĝtabulo]]j paralele subenveturas konkursan vojon. Kutime startas po kvar neĝtabulistoj samtempe kaj du el ili kvalifikiĝas por la venonta rondo en elimina sistemo. Se do 32 personoj partoprenas konkurson, okazas inkluzive la finalo kvar rondoj. Oni startas paralele el startejo. La konkursvojo kutime estas tre mallarĝa kun obstakloj kaj diversaj malfacilaĵoj (saltejoj, kurvoj, malaltiĝoj, ŝtupoj mallarĝiĝoj, ktp.) kaj estas diversaj deklivanguloj, tiel ke la partoprenantaj sportistoj devas montri siajn veturkapablojn. Pro la mallarĝaj konkursvojoj kolizioj inter la konkursantoj ne maloftas, kaj la veturistoj tial devas porti protekto-helmojn kun mentonprotekto kaj aliajn protektilojn. Ekde [[Vintra Olimpiko 2006|2006]] en [[Torino]] la sporto apartenas al la oficiala programo de la [[Vintraj Olimpikoj]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Vintra sporto]] 6frk13wyfj9o9thr0lz48kmtfk7omd1 5 231810 9372920 7710365 2026-05-14T19:21:41Z Alifono 114488 /* Propono de reformo */ 9372920 wikitext text/x-wiki Laŭ mi la artikolo pri Literaturo ankoraŭ nepre ne meritas la indikon "Leginda", ĉar la ero pri Nacilingvaj literaturoj estas sufiĉe [fakte tro] ĥaosa. Ekzemple: la lingvo Latina plusendas al sensistema miksaĵo Helena-Latina/klasika literaturo. Mi volonte iom pli serioze redaktus specialan paĝon pri Latina literaturo kaj eventuale ankaŭ unu pri Helena literaturo, sed unue iu devus reordigi la tuton. [[Gerrit Berveling]] 11-feb-2008 NL :Ne ekzistas baloto pri la legindeco de "[[Literaturo]]" : mi do forigis la malĝustan ŝablonon el la artikolo. Tamen ne hezitu plibonigi la artikolon kaj la rilatitajn temojn ! [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 17:40, 11. Feb 2008 (UTC) ==Sukcesaj kandidatoj== Je la 17-a de novembro 2007, Thomas Guibal aldonis la jenan alineon al ĉi tiu paĝo: :Subskribu ĉi-sube la kandidatojn kun la dato : se ene de tri semajnoj la artikolo ricevas almenaŭ du favorajn voĉdonojn (inkluzive de la proponinto), kaj se neniu kontraŭas, la kandidato fariĝu leginda. Ĉu tio estis diskutita ie antaŭe? Laŭ mi, ĉi tiu principo malbonas, ĉar ĝi tute malebligas legind-markadon de artikolo, se estas nur unu sola kontraŭa voĉo. Eble ni povus ŝanĝi la alineon al la jeno: :Subskribu ĉi-sube la kandidatojn kun la dato : se ene de tri semajnoj la artikolo ricevas almenaŭ du favorajn voĉdonojn (inkluzive de la proponinto), kaj se la kvanto de favoraj voĉoj estas almenaŭ duoblo de la kvanto de kontraŭaj voĉoj, la kandidato fariĝu leginda. Kion opinias la aliaj? [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 17:30, 2. Mar 2008 (UTC) :Tiu ĉi regularo fakte devenas de antaŭa diskuto inter vi kaj mi : vidu [[Vikipediista_diskuto:Marcos#Vikipedio:Legindaj_artikoloj]]. La unuan parton ("almenaŭ du favorajn voĉdonojn inkluzive de la proponinto") ni kunkune interkonsentis. La dua parto ("se neniu kontraŭas") estas nur mallerta aldono mia : ĝi nur celis klarigi, ke artikolo kun du favoraj voĉdonoj kaj '''nur''' kun du favoraj voĉdonoj ne fariĝu leginda se estas unu kontraŭa voĉo. Mi do kompreneble ne kontraŭas vian proponon kaj eĉ apogas ĝin, ĉar ĝi estas multe pli klara. [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 19:05, 2. Mar 2008 (UTC) ::Dankon pro la re-atentigo pri tiu diskuto. Mi nun metis mian supran proponon en la paĝon, kaj aldonis unu frazon (kiun mi jam uzis en la diskuto de vi menciita) kiu atentigas pri tio, ke oni ne nur blinde kalkulu voĉojn, sed ankaŭ rigardu la argumentojn. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 23:01, 2. Mar 2008 (UTC) ==Propono de reformo== Bv vidi [[Vikipedio:Diskutejo#Reformo_de_la_Legindigo_kaj_Elstarigo]]. --[[Vikipediisto:Ziko|Ziko]] 20:04, 24. Aŭg 2009 (UTC) Mi legis la proceduron por proponi "legindan artikolon", sed tro okupita pri tradukado/verkado mi ne plu havas la kuraĝon okupiĝi pri sufiĉe temporaba proceduro (ne unufoja paŝo farenda eĉ). Se ekzistas volontulo kiu kutimas kaj ŝatas fari tion por alia, mi estus dankinda. Mi volus hodiaŭ proponi la artikolon de famega rumana esperantisto [[Lazer Shantoja]]. --[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 19:21, 14 maj. 2026 (UTC) == Korektoj en Proponoj por legindaj artikoloj == Mi ĵus petis helpon al Kani (kiu multe interesiĝas pri la temo) ĉar mi ofte konfuziĝas en [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] ĉar la ŝablono '''<nowiki>{{subst:fermita/fino}}</nowiki>''' ne ĉiam enhavas la tutan baloton/rezulton tiel ke ne ĉio interne aperas blue (= finita baloto!). Ekzemple Aŭgusteno de Hipono, Aztekoj, Jorge Luis Borges kaj multaj aliaj. Ĉu eblus tion korekti? Ĉu eblus ke finitaj balotoj aperu ene de blua fono? [[Dosiero:Flag_of_Esperanto.svg|15px]] {{Verda|'''[[Uzanto:JabieroKubo|JabieroKubo]] ([[Uzanto-Diskuto:JabieroKubo|diskuto]]) 02:23, 18 dec. 2019 (UTC)'''}} ::Mi pli malpli korektis ĉion, laŭ mia kompreno komence devas aperi: <nowiki>{{subst:Fermita/komenco}}</nowiki> kaj je la fino <nowiki>{{subst:Fermita/fino}}</nowiki>. Kio ne ĉiam okazis malgraŭ la klarigo je la komenco! Almenaŭ ĉion nun ĝuste videblas, mi ankaŭ kontrolis <nowiki>{{PLA}}</nowiki> artikolojn.[[Dosiero:Flag_of_Esperanto.svg|15px]] {{Verda|'''[[Uzanto:JabieroKubo|JabieroKubo]] ([[Uzanto-Diskuto:JabieroKubo|diskuto]]) 13:40, 22 dec. 2019 (UTC)'''}} == Komento en Diversejo pri legindaj artikoloj == Karaj {{Re|KuboF|DidiWeidmann}} ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Baloto_pri_legindaj_kaj_elstraraj_artikoloj|Diversejo]] aperis demando de {{Re|Baba79}} pri legindaj artikoloj, ĝi estas sufiĉe bona... bonevolu iri kaj respondi. Atentu ankaŭ pri mia propono. [[Dosiero:Flag_of_Esperanto.svg|15px]] {{Verda|'''[[Uzanto:JabieroKubo|JabieroKubo]] ([[Uzanto-Diskuto:JabieroKubo|diskuto]]) 01:48, 24 maj. 2020 (UTC)'''}} == Artikoloj kiuj atingis nivelon de leginda en kelkaj lingvoj. == Kiel oni povas trovi tiujn temojn kies artikola redaktado estas juĝitaj en leginda aŭ eĉ elstara nivelo? Krom skani la listojn en malsamaj lingvoj, ĉu estas vikia maniero trovi tiujn? Mi estas instigata pri la demando sekve de la artikolo pri "Migra falko", kies artikoloj estas elstaraj en pluraj lingvoj. Mi opinias ke estas grava trovi tiujn artikolojn por fokusi la komuna redakta laboro. Amike, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:16, 30 aŭg. 2022 (UTC) m9706rajy99myftfpt3gvy3pimedxjl 0 235430 9373109 9184279 2026-05-15T06:43:02Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9373109 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Hagen Kleinert''' (Festenberg, 5-a de junio [[1941]]) estas germana fizikisto. Profesoro de teoria fiziko ĉe la Libera Universitato de [[Berlino]] ekde [[1968]], Honora Membro de la Rusa Akademio por Krea Engaĝo, kaj honora profesoro de la '''Kyrgyz-Rusa Slava Universitato'''. Pro siaj kontribuaĵoj al la studado de la fiziko de elementaj partikloj kaj de kondensita materio li ricevis la [[Max Born]] Premion [[2008]] kun koncerna medalo. Li eldonigis pli ol '''370''' verkojn pri la fiziko de elementaj partikloj, de nukleoj, de [[Solid-stata fiziko|solida stato]], de likvaj kristaloj, de biomembranoj, de mikroemulsioj, kaj de polimeroj. Li evoluigis plurajn matemetikajn teknikojn kiujn oni aplikis al fiziko kaj al financaj merkatoj (t.n. ekonomiofiziko). Li verkis plurajn librojn pri teoria fiziko. Lia plej konata libro “Integraloj laŭ difinitaj vojoj en la [[kvantuma mekaniko]], en [[statistiko]], en la fiziko de polimeroj kaj en financaj merkatoj” eldoniĝis kvarfoje ekde 1990 kaj akiris entuziasmajn recenzojn. Pro lia kontribuo al la festa libro okaze de la jarcenta naskiĝtago de '''Lev Davidoviĉ Landaŭ''' oni aljuĝis al li la '''Premion Majorana''' 2009. En majo [[2009]] li iĝis profesoro kaj honora doktoro ĉe la West University ('''Okcidenta Universitato''') de [[Timisoara]] en Romanio. '''Biografio''' Hagen Kleinert studis kaj doktoriĝis en Boulder, Colorado, kaj tie inter 1965 kaj 1967 lernis la principojn de ĝenerala relativeco el George Gamow, unu el la fondintoj de la teorio de [[Big Bang]]. Li komencis aktivi en 1972 kiel juna profesoro gasto de la Kalifornia Instituto por Teknologio (CalTech), kie lin impresis la fame konata fizikisto [[Richard Feynman]]. De tiu li lernis la teknikon de la integraloj laŭ difinitaj vojoj<ref>Henry B.I., [http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/b5/reviews/picrithenry.doc Book Review, Australian Physics 44, 110 (2007)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200414060953/http://users.physik.fu-berlin.de/~kleinert/b5/reviews/picrithenry.doc |date=2020-04-14 }}</ref>, kiujn li kiel unua aplikis (kun sia post-universitata lernanto J. Duru) al la atomo de hidrogeno <ref>Duru I. H.; [[Hagen Kleinert|Kleinert H.]], [http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/kleiner_re65/65.pdf "Solution of the path integral for the H-atom", Physics Letters B 84, 185 (1979)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080309160840/http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/kleiner_re65/65.pdf |date=2008-03-09 }}</ref><ref>Duru, I. H.; [[Hagen Kleinert|Kleinert, H.]], [http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/kleiner_re83/83.pdf "Quantum Mechanics of H-Atom from Path Integrals", Fortschr. Phys. 30, 401 (1982)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070627191646/http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/kleiner_re83/83.pdf |date=2007-06-27 }}</ref>. Tiu ĉi verko ege etendis la aplik-kampon de la Feinman-aj teknikoj. Kleinert kunlaboris kun Feinman por unu el ties lastaj verkoj<ref>[[Richard P. Feynman|Feynman R. P.]], [[Hagen Kleinert|Kleinert H.]], [http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/159/159.pdf "Effective Classical Partition Functions", ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200312135004/http://users.physik.fu-berlin.de/~kleinert/159/159.pdf |date=2020-03-12 }}[[Physical Review]]<span> A 34, 5080 (1986)</span></ref>. La metodo kune eltrovita portis lastatempe al matematika metodo por ŝanĝo de diverĝaj potencoserioj kun malforta kuplo-koeficiento al konverĝaj serioj kun forta kuplo-koeficiento: temas pri la tiel nomata [[teorio de perturba variado]], kiu hodiaŭ estas la plej preciza teorio pri kritaj eksponentoj, konstatebla ĉe duarangaj termodinamikaj fazo-ŝanĝoj<ref>[[Hagen Kleinert|Kleinert H.]]. [http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/279/279.pdf "Critical exponents from seven-loop strong-coupling φ4 theory in three dimensions". ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200312135157/http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/279/279.pdf |date=2020-03-12 }}[[Physical Review]]<span> D 60, 085001 (1999)</span></ref>. La rezultojn konfirmis satelitaj eksperimentoj pri ŝanĝo al superfluida stato de heliumo<ref>Lipa J.A.,[http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/papers/lipa.pdf "Specific heat of liquid helium in zero gravity very near the lambda point", ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200312135109/http://users.physik.fu-berlin.de/~kleinert/papers/lipa.pdf |date=2020-03-12 }}[[Physical Review]]<span> B 68, 174518 (2003)</span></ref>. En la kampo de kvantuma teorio de la kvarkoj, li malkovris la kialon de la reziduoj en la algebro de kuplado de la Regge-trajektorioj<ref>[[Hagen Kleinert|Kleinert H.]], [http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/45/45.pdf"Bilocal Form Factors and Regge Couplings", Nucl. Physics B65, 77 (1973)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200311041449/http://users.physik.fu-berlin.de/~kleinert/45/45.pdf |date=2020-03-11 }}</ref>, supozitaj de N. Cabibbo, L. Horwitz kaj Y. Ne'eman ([http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/papers/neeman1.pdf p.232] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200611072910/http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/papers/neeman1.pdf |date=2020-06-11 }} in in<ref>Ne'eman Y., Reddy V.T.N., [http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/papers/neemredd.pdf "Universality in the Algebra of Vertex Strengths as Generated by Bilocal Currents"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200312135143/http://users.physik.fu-berlin.de/~kleinert/papers/neemredd.pdf |date=2020-03-12 }}, Nucl. Phys. B 84, 221-233 (1981)</ref>). Kun E. Maki li klarigis la dudek-edran strukturon en la intera stato de la kvazaŭ-kristaloj<ref>[[Hagen Kleinert|Kleinert H.]], Maki K., [http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/75/75.pdf "Lattice Textures in Cholesteric Liquid Crystals", Fortschritte der Physik 29, 219 (1981)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200426005943/http://users.physik.fu-berlin.de/~kleinert/75/75.pdf |date=2020-04-26 }}</ref>. Pri la superkonduktantoj, en 1982 li antaŭvidis triopan kritan punkton en la faz-diagramo inter superkonduktantoj 1a-tipaj kaj 2a-tipaj, kie la 2a-ranga ŝanĝo iĝas 1a-ranga<ref>[[Hagen Kleinert|Kleinert H.]], [http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/97/97.pdf "Disorder Version of the Abelian Higgs Model and the Order of the Superconductive Phase Transition", Lett. Nuovo Cimento 35, 405 (1982)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200311041517/http://users.physik.fu-berlin.de/~kleinert/97/97.pdf |date=2020-03-11 }}</ref>. Tiun antaŭvidon konfirmis en 2002 [[Metodo de Monte-Carlo|Monte-Carlo-tipa]] komputila simulado<ref>Hove J., Mo S., Sudbo A., [http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/papers/sudbotre064524.pdf "Vortex interactions and thermally induced crossover from type-I to type-II superconductivity", Phys. Rev. B 66, 064524 (2002)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200314093626/http://users.physik.fu-berlin.de/~kleinert/papers/sudbotre064524.pdf |date=2020-03-14 }}</ref>. Bazo de tiu teorio estas la teorio de la sen-ordo-kampoj, priskribita en la volumoj pri la gaŭgo-kampoj en la kondensita materio (citaĵo). Laŭ tiu ĉi teorio, la statistikaj ecoj de la vortic-linioj (aŭ linioj de la kristal-difektoj) estas priskribitaj kiel elementaj ekscitoj helpe de kampoj, kies lini-vojojn indikas la Feinman-diagramoj. La kvantuma teorio de la senordo-kampoj estas komplementa vidpunkto kompare kun la kvantuma teorio de la ordo-kampoj de Landau por la priskribo de la fazoŝanĝoj. En 1978, ĉe la somera lernejo de Erice (en Sicilio, Italujo), li proponis la ekziston de rompita super-simetrio en la atom-nukleoj<ref>Ferrara S., [http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/55/1978/supersnuc.pdf"The New Aspects of Subnuclear Physics", 1978 Erice Lecture publ. in Plenum Press (N.Y., Zichichi A. ed.) Vol. 40 (1980)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200414053534/http://users.physik.fu-berlin.de/~kleinert/55/1978/supersnuc.pdf |date=2020-04-14 }}</ref>, kiu poste estis eksperimente pruvita<ref>Metz A., Jolie J., Graw G., Hertenberger R., Gröger J., Günther C., Warr N., Eisermann Y., [http://prola.aps.org/pdf/PRL/v83/i8/p1542_1 "Evidence for the Existence of Supersymmetry in Atomic Nuclei"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200312135018/http://prola.aps.org/pdf/PRL/v83/i8/p1542_1 |date=2020-03-12 }}, Phys. Rev. Lett. 83, 1542 (1999)</ref>. Liaj teorioj pri la kvantumaj kolektivaj kampoj<ref>[[Hagen Kleinert|Kleinert H.]], [http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/55/55.pdf "Collective Quantum Fields", Fortschritte der Physik 36, 565 (1978)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200426005918/http://users.physik.fu-berlin.de/~kleinert/55/55.pdf |date=2020-04-26 }}</ref> kaj pri la estigo de hadronoj ek de kvarkoj<ref>[[Hagen Kleinert|Kleinert H.]], [http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/53/53.pdf "On the Hadronization of Quark Theories"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200426005955/http://users.physik.fu-berlin.de/~kleinert/53/53.pdf |date=2020-04-26 }}, Lectures presented at the Erice Summer Institute 1976, in "Understanding the Fundamental Constituents of Matter", Plenum Press, New York, 1978 (Zichichi,A., ed.) p. 289-390</ref>. Estas fundamentaj iloj por pluaj progresoj en la studado de kondensita materio, de nukleoj kaj de elementaj korpuskloj. En 1986 li enkondukis la teorion de rigideco<ref>[[Hagen Kleinert|Kleinert H.]], [http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/149/149.pdf "The Membrane Properties of Condensing Strings", Phys. Lett. B 174, 335 (1989)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200312135121/http://users.physik.fu-berlin.de/~kleinert/149/149.pdf |date=2020-03-12 }}</ref> de la kordoj kutime kontrolataj de tensio; tio permesis plurajn plibonigojn de la fizikaj ecoj de la kordoj. Ĉar simila teorio estis samtempe proponita de la rusa fizikisto A. Polyakov, oni parolas pri [http://prola.aps.org/abstract/PRD/v41/i8/p2634_1 Polyakov-Kleinert kordoi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200611072911/https://journals.aps.org/prd/abstract/10.1103/PhysRevD.41.2634 |date=2020-06-11 }}. Kun A. Cervyakov li etendis la teorion de la probablo-distribuo<ref>[[Hagen Kleinert|Kleinert H.]], Chervyakov A., [http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/kleiner_re303/wardepl.pdf "Rules for integrals over products of distributions from coordinate independence of path integrals", Europ. Phys. J. C 19, 743 (2001)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080408123949/http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/kleiner_re303/wardepl.pdf |date=2008-04-08 }}</ref> de la linearaj spacoj al la duon-grupoj pere de unu-valora difino de iliaj produtoj (la tradicia matematiko akceptas nur la linearajn kombinojn). Tiu ampleksigo estis ebla obee al la fizika postulo, ke la laŭvoja integralo restas senŝanĝa sendepende de la koordinat-sistemo. Tio kuntrenas, ke la Schrödinger-a kvantumteorio kaj ĝia reesprimo per laŭvojaj integraloj estas samrezultaj. Kiel alternativon al la [[Teorio de kordoj]], Kleinert utiligis la kompletan analogion inter la [[ne-eŭklida geometrio]] kaj la geometrio de ne-perfektaj kristaloj. Tiel li eltrovis modelon de universo, nomatan [[kristala mondo]] au [http://ceram.agh.edu.pl/~icmmagh/artykuly/237%20PLANCK%20CRYSTAL%20DSL%20final.pdf kristalo de Planck-Kleinert] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110813085553/http://ceram.agh.edu.pl/~icmmagh/artykuly/237%20PLANCK%20CRYSTAL%20DSL%20final.pdf |date=2011-08-13 }}. Tiu modelo, je distancoj kompareblaj kun la [[Planck-longo]], donas rezultojn malsamajn de tiuj de la [[Teorio de kordoj]]: laŭ ĝi, la materio kreas neregulaĵojn en la spaco-tempo, kaj tio naskas kurbecojn kaj ĉiujn aliajn ecojn de ĝenerala relativeco. Tiu teorio estis inspirfonto por la itala artistino [http://www.laurapesce.it Laura Pesce] en la kreo de vitraj skulptaĵoj kun la titolo [http://www.laurapesce.it/main/exhibitions/DICE2006/DICE2006.html "kristala mondo"]. ([http://www.laurapesce.it/main/exhibitions/ArteScienza/ArteScienza.html hic]) H. Kleinert estas senjora fakultat-membro de la Internacia Projekto por Doktoreco pri Astro-fiziko [http://www.icra.it/IRAPPhD/2007/Welcome.htm (IRAP)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070706095341/http://www.icra.it/IRAPPhD/2007/Welcome.htm |date=2007-07-06 }}, parto de la internacia reto pri astro-fiziko [http://www.icra.it/Icranet/|ICRANet]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Li partoprenis ankaŭ en la projekto [http://www.esf.org/activities/research-networking-programmes/physical-and-engineering-sciences-pesc/current-research-networking-programmes/cosmology-in-the-laboratory-coslab.html Cosmology in the Laboratory] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071201093049/http://www.esf.org/activities/research-networking-programmes/physical-and-engineering-sciences-pesc/current-research-networking-programmes/cosmology-in-the-laboratory-coslab.html |date=2007-12-01 }} de la [[European Science Foundation]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * ''Gauge Fields in Condensed Matter'', Vol. I, "[[Suprafluidität|SUPERFLOW]] AND [[Wirbellinie|VORTEX LINES]]; [[Unordungsfeld|Disorder Fields]], [[Phasenübergang|Phase Transitions]],", pp. 1--742, [http://www.worldscibooks.com/physics/0356.html World Scientific (Singapur, 1989)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100113041810/http://worldscibooks.com/physics/0356.html |date=2010-01-13 }}; Paperback ISBN 9971-5-0210-0 '' ([http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/kleiner_reb1/contents1.html online] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080527174206/http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/kleiner_reb1/contents1.html |date=2008-05-27 }}) * ''Gauge Fields in Condensed Matter'', Vol. II, "STRESSES AND [[Defekt|DEFECTS]]; [[Differentialgeometrie|Differential Geometry]], [[Schmelzprozess|Crystal Melting]]", pp. 743-1456, [http://www.worldscibooks.com/physics/0356.htm World Scientific (Singapur, 1989)] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20060514143926/http://www.worldscibooks.com/physics/0356.htm |date=2006-05-14 }}; Paperback ISBN 9971-5-0210-0 '' ([http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/kleiner_reb1/contents2.html online] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080527174211/http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/kleiner_reb1/contents2.html |date=2008-05-27 }})'' * ''Path Integrals in Quantum Mechanics, Statistics, and Polymer Physics,'' [[World Scientific]], Singapur 1990 * ''Pfadintegrale in [[Quantenmechanik]], [[Quantenstatistik|Statistik]] und [[Polymerphysik]]''. Mannheim 1993 * ''Path Integrals in Quantum Mechanics, Statistics, and Polymer Physics,'' 2. Auflage, World Scientific, Singapur 1995 * ''Critical Properties of φ⁴-Theories'', [http://www.worldscibooks.com/physics/4733.html World Scientific (Singapur, 2001)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080226151023/http://www.worldscibooks.com/physics/4733.html |date=2008-02-26 }}; Paperback ISBN 981-02-4658-7 '' ([http://users.physik.fu-berlin.de/~kleinert/kleinert/?p=booklist&details=6 online] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110716075110/http://users.physik.fu-berlin.de/~kleinert/kleinert/?p=booklist&details=6 |date=2011-07-16 }})'' * ''Path Integrals in Quantum Mechanics, Statistics, Polymer Physics, and Financial Markets'', 5. Auflage, [http://www.worldscibooks.com/physics/7305.html World Scientific (Singapore, 2006)] ([http://users.physik.fu-berlin.de/~kleinert/kleinert/?p=booklist&details=11 online] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090101070536/http://users.physik.fu-berlin.de/~kleinert/kleinert/?p=booklist&details=11 |date=2009-01-01 }}) * ''Multivalued Fields in in Condensed Matter, Electrodynamics, and Gravitation'', [http://www.worldscibooks.com/physics/6742.html World Scientific (Singapore, 2008)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080315225354/http://www.worldscibooks.com/physics/6742.html |date=2008-03-15 }} ([http://users.physik.fu-berlin.de/~kleinert/kleinert/?p=booklist&details=9 online] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090318161544/http://users.physik.fu-berlin.de/~kleinert/kleinert/?p=booklist&details=9 |date=2009-03-18 }}) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{de}} [http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/ retpaĝo de Hagen Kleinert] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080615204258/http://www.physik.fu-berlin.de/~kleinert/ |date=2008-06-15 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kleinert, Hagen}} [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] bf30ehnvipubigftn5yg792xyw4myz1 1 236198 9372801 6036154 2026-05-14T13:17:55Z ThomasPusch 1869 9372801 wikitext text/x-wiki == La nomo de la artikolo == Kial neĝtabul'''kruc'''ado? Kian rilaton havas ''kruco'' al tio? Eble, oni celis "konkurson", eventuale "konkuron"? [[Vikipediisto:Mevo|Mevo]] 23:21, 20. Mar 2008 (UTC) :Eble [[Vikipediisto:DidiWeidmann]] celis diri "krozado", sed nur li mem povas certigi. Kiel ajn, la titolo estas ne bona. – [[Vikipediisto:Umberto|Umberto]] 12:52, 21. Mar 2008 (UTC) ::Mi tute konsentas kun Umberto, la titolo ne validas. Mi proponas uzi la neologismon "'''kroso'''" (malgraŭ ke mi ne tro ŝatas neologismojn), kiu estas jam kutime uzata en nia Vikipedio per la terminoj [[biciklokroso]] kaj [[motokroso]]; mi proponas do '''neĝtabulkroso'''.--[[Vikipediisto:DidCORN|DidCORN]] la 11-a de oktobro 2016, 10:10 (UTC) ::{{por}} Mi forte supozas ke Didi en sia kapo havis la anglan terminon "Snow-board-cross", en kio la vorto "cross" povas interalie signi ankaŭ la esperantan vorton "kruco" (anglaj vortoj kutima havas vastan gamon da eblaj signifoj, laŭ kunteksto). Sed efektive mi ankaŭ en tiu sporto vidas neniun rilaton la "krucoj" aŭ "krucado". Mi mem vidis tiun paĝon nur en septembro 2008, kiam mi hastis kaj ne ankaŭ legis la diskutpaĝon, kaj poste ĉiam nur vidis la tekston [[neĝtabulado]], kie la vorto "neĝtabulkroso" estas delonge establiĝinta. Do mi forte subtenas la uzon de la novesperanta, ankoraŭ ne vortare konfirmebla vorto "neĝtabulkroso" paralele al [[biciklokroso]] kaj [[motokroso]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 14 maj. 2026 (UTC) 8u2w4x3quzbpz7cciiy8iv2aw9ljbrt 9372803 9372801 2026-05-14T13:22:40Z ThomasPusch 1869 /* La nomo de la artikolo */ 9372803 wikitext text/x-wiki == La nomo de la artikolo == Kial neĝtabul'''kruc'''ado? Kian rilaton havas ''kruco'' al tio? Eble, oni celis "konkurson", eventuale "konkuron"? [[Vikipediisto:Mevo|Mevo]] 23:21, 20. Mar 2008 (UTC) :Eble [[Vikipediisto:DidiWeidmann]] celis diri "krozado", sed nur li mem povas certigi. Kiel ajn, la titolo estas ne bona. – [[Vikipediisto:Umberto|Umberto]] 12:52, 21. Mar 2008 (UTC) ::Mi tute konsentas kun Umberto, la titolo ne validas. Mi proponas uzi la neologismon "'''kroso'''" (malgraŭ ke mi ne tro ŝatas neologismojn), kiu estas jam kutime uzata en nia Vikipedio per la terminoj [[biciklokroso]] kaj [[motokroso]]; mi proponas do '''neĝtabulkroso'''.--[[Vikipediisto:DidCORN|DidCORN]] la 11-a de oktobro 2016, 10:10 (UTC) :::{{por}} Mi forte supozas ke Didi en sia kapo havis la anglan terminon "Snow-board-cross", en kio la vorto "cross" povas interalie signi ankaŭ la esperantan vorton "kruco" (anglaj vortoj kutima havas vastan gamon da eblaj signifoj, laŭ kunteksto). Sed efektive mi ankaŭ en tiu sporto vidas neniun rilaton la "krucoj" aŭ "krucado". Mi mem vidis tiun paĝon nur en septembro 2008, kiam mi hastis kaj ne ankaŭ legis la diskutpaĝon, kaj poste ĉiam nur vidis la tekston [[neĝtabulado]], kie la vorto "neĝtabulkroso" estas delonge establiĝinta. Do mi forte subtenas la uzon de la novesperanta, ankoraŭ ne vortare konfirmebla vorto "neĝtabulkroso" paralele al [[biciklokroso]] kaj [[motokroso]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 14 maj. 2026 (UTC) ::::Flanke mi vidis ke kvankam Didi pro personaj kialoj ĝisis el Vikipedio el 2020, li jam revenis kaj dufoje reredaktis, en oktobro 2025 kaj marto 2026. Do eble, {{re|DidiWeidmann}} vi vidos mian atentigon pri tiu malsamopinia redakto de vi el 2008... Sed povas esti ke Didi nur reensalutos post plia duonjaro aŭ jaro, do ne estas garantio pri rapida partoprenigo de li... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:22, 14 maj. 2026 (UTC) lzxf8y97llg79uy1yr3qkph9t8t4mdy 0 237479 9372943 9321802 2026-05-14T19:58:17Z Stefangrotz 91903 vidu ankaŭ 9372943 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|retaj filmetoj|kinea artformo|Mallonga filmo}} '''Filmeto''' estas mallonga [[filmo]], ofte parto de pli longa filmo. Bit-filmetoj oftas en [[interreto]], kie ilia kvanto grade kreskadis en [[2006|2015]] kaj grave influis la bit-[[medio|mediojn]]. Nuntempaj retaj filmetoj iĝis eblaj pro [[TTT-ejo]]j, kiuj proponis senpagan [[gastigo]]n por granda [[kanalkapacito]] kaj ebligis facile aldoni ilin al personaj [[blogo]]j kaj TTT-ejoj, farinte filmetojn popularaj. == Vidu ankaŭ == * [[Reĝisoro de muzikvideo]] * [[Mallonga filmo]] * [[Longa filmo]] {{Projektoj|ReVo=film.0eto}} [[Kategorio:Interreto]] [[Kategorio:Filmo]] lw6xvdsce8n6vhj37g79cxkh0q1qi67 0 239361 9372940 8180471 2026-05-14T19:56:28Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9372940 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Foktő''' [foktO] estas [[vilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Suda Ebenaĵo]], en [[departemento]] [[Bács-Kiskun]], en [[Distrikto Kalocsa]]. == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 32&nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 1700 * [[Poŝtkodo]]: 6331 * [[Telefonprefikso]]: 78 == Situo == Foktő situas sur [[ebenaĵo]], laŭ la maldekstra bordo de [[Danubo]], laŭ traira flanko[[vojo]]. [[Kalocsa]] troviĝas 6, [[Kecskemét]] 85, [[Szeged]] 113, [[Budapeŝto]] 121 [[km]]. == Historio == Antaŭ la [[hungaroj]] [[slavoj]] loĝis tie. La unua mencio devenis el [[1311]]. Dum la [[turkoj]] la vilaĝo ne senhomiĝis. Okazis akva batalo en [[1599]] sur la Danubo inter [[Uszód]] kaj Foktő. La hungaroj venkis la turkojn. [[Incendio]] okazis en [[1836]]. [[Kolĥozo]] formiĝis en [[1948]], kiu ankaŭ nun funkcias. == Vidindaĵoj == * kalvinana [[preĝejo]] de [[1843]] == Ĝemelurboj == * {{Flago|Hungario}} [[Balatonudvari]], Hungario == Fontoj == * [http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=2149&i2=9566 distancoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160404041341/http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=2149&i2=9566 |date=2016-04-04 }} {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] hn895nh09tr28p7m9oh73o0hmiged1o 0 240928 9373024 9299410 2026-05-14T23:55:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373024 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=Regiono |lando = Gujano |lando1 = Surinamo |lando2 = Franca Gujano |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |regiono-ISO = SR/GY/GF |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 5 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} [[Dosiero:Suriname in its region.svg|eta|dekstra|250ra|Situo de la centra Gujano, nun [[Surinamo]], inter la aliaj du (la iama brita [[Gujano]] kaj [[Franca Gujano]]) ]] '''Gujanoj'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Gujanoj_kd Gujanoj] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.</ref> estas la regiono kiu situas inter orienta [[Venezuelo]] kaj nordokcidenta [[Brazilo]] kun marbordo al [[Atlantiko]]. Gujano estas ĝangala kaj montara mondoregiono, nordoriente en [[Sudameriko]]. La nomo originas de indiĝina sudamerika lingvo,<ref>[https://www.etymonline.com/word/guyana Guyana] en etymonline.com (angla)</ref> kaj ofta teorio estas ke ĝi signifas “lando de akvo”.<ref>[https://www.britannica.com/place/Guyana Guyana] en ''[[Encyclopædia Britannica]]'' (angla)</ref><ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guyana Guyana] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230723180106/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guyana/ |date=2023-07-23 }} en ''[[CIA World Factbook]]'' (angla)</ref> Ekde kolonia epoko la teritorio de Gujano subdividiĝis inter tri koloniaj imperioj, nome [[Britio]], [[Nederlando]] kaj [[Francio]]. Nuntempe la plej okcidenta el la tri Gujanoj, eksa britia teritorio, estas sendependa ŝtato, nome [[Gujano]]; la centra parto, eksa nederlanda teritorio, estas sendependa ŝtato, nome [[Surinamo]]; kaj la orienta parto estas ankoraŭ franca teritorio nome [[Franca Gujano]]. Ĉar du el la tri teritorioj estas jam sendependaj, la nomo ''Gujanoj'' por aludi la tri partojn estas nun eksmoda; tamen unu el ili nun mem uzas la nomon [[Gujano]] sen aldono. Krome, oni povas inkluzivi en tiu nomo najbarajn regionojn de la najbaraj landoj, nome Brazilo kaj Venezuelo, tio estas respektive [[Venezuela Gujano]] kaj [[Brazila Gujano]]. Restas ankoraŭ prilimaj konfliktoj inter kelkaj landoj, precipe en senhomaj aŭ malfacile atingeblaj regionoj, kiel la regiono [[Esekiba Gujano]], administrita de Gujano, sed pretendita de Venezuelo. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Geografio de Sudameriko]] 4eckw66gcig97itnwapop6zzyu5i17h 0 241297 9373217 8742188 2026-05-15T10:07:36Z Sj1mor 12103 9373217 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''KOVÁCS Ágnes''' (kovaĉ) estis hungara etnografino naskita en [[Kolozsvár]] la [[31-an de oktobro]] [[1918]] kaj mortinta en [[Budapeŝto]] la [[30-an de januaro]] [[1990]]. Ŝi estis la filino de [[Zsizsi Ferenczy]] kaj [[Jenő Szentimrei]], la pli aĝa fratino de [[Judit Szentimrei]], edzo de [[Dénes Lengyel]], patro de [[László Lengyel (ekonomikisto)|László Lengyel]]. ==Biografio== Ágnes Kovács la mezlernejon finis en sia naskiĝurbo en reformita [[gimnazio]] ([[1938]]), la etnografion en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]] ([[1944]]). Ŝi doktoriĝis laŭ la disertacio ''A [[kalotaszeg]]i [[Ketesd]] mesekincse''. Ekde [[1943]] ŝi estis kunlaborantino de la ''Kelet-Európai Tudományos Intézet'' (Orienteŭropa Scienca Instituto), ekde [[1949]] de la ''Néprajzi Múzeum'' (Etnografia Muzeo). Ekde [[1950]] ŝi kolektis fabelojn en vilaĝoj de [[Baranya]] inter la tien koloniigis [[ĉangoj]], poste en [[Szatmár]], [[Nógrád]], [[Szabolcs]]. Post la morto de [[Gyula Ortutay]] (1978) ŝi transprenis la eldonadon de ''Új Magyar Népköltési Gyűjtemény'' (Nova Hungara Folklora Kolekto). Sub ŝia gvido kaj redakto prepariĝis la hungara katalogo pri fabeltipoj. Ŝi estis gvidantino kaj tradukintino de libroserio de ''Népek meséi'' (Fabeloj de popoloj'' eldonita de ''Európa Könyvkiadó'' (Libroeldonejo Eŭropa). ==Verkoj ĉefaj== *''Icinke-picinke'' (popolfabeloj por infanĝardenistoj, válogatta, szerk., Bp., 1986); *''A tűzmadár''. fabelklarigo, vortklarigo (Benedek Elek: Magyar mese- és mondavilág, Bp., 1987, 1989); *''Rózsafiú és tulipánleány''. [[Kalotaszeg]]i népmesék (összeáll., közzétette, Bp., 1987); *''A csodaszarvas'', fabelklarigo, vortklarigo (Benedek Elek: Magyar mese- és mondavilág, Bp., 1987, 1988); *''A fekete kisasszony'', fabelklarigo, vortklarigo (Bp., 1988, 1989); *''[[Bodrogkeresztúr]]i mesék és mondák tipológiai meghatározása'' (a meséket és mondákat közzétette Dobos Ilona, Bp., 1988). ==Bibliografio== * [[Tekla Dömötör]]: K. Á. köszöntése (műveinek bibliográfiája Illés Zsuzsától, Bp., 1978); * Kriza Ildikó: In memoriam K. Á. (Népr. Hírek 1990. 3-4. sz.); * Balassa Iván: K. Á. sírjánál (Népr. Hírek, 1990. 3-4 sz.); * [[Karig Sára]]: Búcsú K. Á.-tól (Magy. Nemzet, 1990. febr. 26.). ==Fonto== *[http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon] {{vivtempo|Kovács Á}} [[Kategorio:Hungaraj etnografoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] 5ha3prrdjjoa48ntm28w3uwat86l0nm 0 244145 9372932 8904877 2026-05-14T19:51:32Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9372932 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''DRÓCSAY Imre''' (dro:ĉai) estis rumanuja hungara pentristo, grafikisto naskita en [[Csíkszereda]] la [[15-a de majo]] [[1912]] kaj mortinta en [[Bukareŝto]] la [[3-a de februaro]] [[2001]]. ==Biografio== Inter 1940-43 Drócsay studis en Budapeŝto en Hungara Arta Altlernejo (Magyar Képzőművészeti Főiskola), kie liaj majstroj estis [[Vilmos Aba Novák]], [[Lajos Nándor Varga]]. Inter 1948-53 li studis en ''Arta Altlernejo Nicolae Grigorescu'' de [[Bukareŝto]] kaj ekde [[1952]] li instruis tie, pli poste en la Kulturdomo Petőfi de [[Bukareŝto]] li gvidis artan grupon. ==Individuaj ekspozicioj== *1942, 1957, 1967 • Miercurea Ciuc *1969, 1973, 1974 • Bukareŝto. ==Fonto== *[http://artportal.hu/ Artportalo.hu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110902012046/http://artportal.hu/ |date=2011-09-02 }} [[kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj|Drocsay, I]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1912|Drocsay, I]] [[Kategorio:Mortintoj en 2001|Drocsy, I]] [[Kategorio:Hungaraj poŝtmarkoplanistoj]] 0twg2zu3222g1m1bijshagyxjl4cmd2 0 248321 9372927 8544942 2026-05-14T19:46:58Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9372927 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Vigántpetend''' [vigAntpetend] estas malgranda [[vilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Meza Transdanubio]], en [[departemento]] [[Veszprém]], en [[Distrikto Tapolca]]. [[Dosiero:High water on the Eger Stream in Balaton-felvidék 2014 - Vigántpetend.jpg|eta|maldekstre|Rojo ĉe Vigántpetend]] == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 11&nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 220 * [[Poŝtkodo]]: 8294 * [[Telefonprefikso]]: 87 == Situo == Vigántpetend situas en iama [[kratero]], nun [[baseno]] ''Káli'', laŭ traira flanko[[vojo]]. == Historio == En la frua [[historio]] formiĝis 2 vilaĝoj '''Vigánt''' kaj '''Petend'''. Ili unuiĝis en [[1938]]. Vilaĝservoj estas [[akvo]]dukto, [[gaso]]dukto, telefona reto, [[migra poŝto]]. === Vigánt === La unua mencio devenis el [[1236]]. La kampoj apartenis al [[kapitulo]] de [[Veszprém (urbo)]]. La vilaĝo disiĝis al komunumoj por nobeloj kaj por kapitulo. La [[turkoj]] senhomigis ilin en [[1672]], ĉirkaŭ en [[1750]] ĝi refondiĝis. === Petend === La unua mencio devenis el [[1333]]. La kampoj apartenis al [[kapitulo]] de [[Veszprém (urbo)]], poste al diversaj [[familio]]j. La [[turkoj]] senhomigis la vilaĝon ne tro longe. == Festivalo == La vilaĝo nuntempe partoprenas en [[festivalo]] Valo de Artoj, kies centro estas Kapolcs. Ĉiujare somere okazas aranĝaĵo pri teatraĵoj, koncertoj, spektakloj ekde [[1988]]. La partoprenantaj komunumoj estas: {|class="wikitable" border="2" |- | [[Kapolcs]] || [[Monostorapáti]] || [[Nagyvázsony]] |- | [[Öcs]] || [[Pula (vilaĝo)|Pula]] || [[Taliándörögd]] |- | [[Vigántpetend]] || || |} == Vidindaĵoj == * katolika [[preĝejo]] de [[1760]] * sonorilstablo * [[muzeo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] [[Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém]] c536gjk4pkz67cb5i5388eg323wh338 9372928 9372927 2026-05-14T19:47:16Z Stefangrotz 91903 9372928 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Vigántpetend''' [vigAntpetend] estas malgranda [[vilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Meza Transdanubio]], en [[departemento]] [[Veszprém]], en [[Distrikto Tapolca]]. [[Dosiero:High water on the Eger Stream in Balaton-felvidék 2014 - Vigántpetend.jpg|eta|maldekstre|Rojo ĉe Vigántpetend]] == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 11&nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 220 * [[Poŝtkodo]]: 8294 * [[Telefonprefikso]]: 87 == Situo == Vigántpetend situas en iama [[kratero]], nun [[baseno]] ''Káli'', laŭ traira flanko[[vojo]]. == Historio == En la frua [[historio]] formiĝis 2 vilaĝoj '''Vigánt''' kaj '''Petend'''. Ili unuiĝis en [[1938]]. Vilaĝservoj estas [[akvo]]dukto, [[gaso]]dukto, telefona reto, [[migra poŝto]]. === Vigánt === La unua mencio devenis el [[1236]]. La kampoj apartenis al [[kapitulo]] de [[Veszprém (urbo)]]. La vilaĝo disiĝis al komunumoj por nobeloj kaj por kapitulo. La [[turkoj]] senhomigis ilin en [[1672]], ĉirkaŭ en [[1750]] ĝi refondiĝis. === Petend === La unua mencio devenis el [[1333]]. La kampoj apartenis al [[kapitulo]] de [[Veszprém (urbo)]], poste al diversaj [[familio]]j. La [[turkoj]] senhomigis la vilaĝon ne tro longe. == Festivalo == La vilaĝo nuntempe partoprenas en [[festivalo]] Valo de Artoj, kies centro estas Kapolcs. Ĉiujare somere okazas aranĝaĵo pri teatraĵoj, koncertoj, spektakloj ekde [[1988]]. La partoprenantaj komunumoj estas: {|class="wikitable" border="2" |- | [[Kapolcs]] || [[Monostorapáti]] || [[Nagyvázsony]] |- | [[Öcs]] || [[Pula (vilaĝo)|Pula]] || [[Taliándörögd]] |- | [[Vigántpetend]] || || |} == Vidindaĵoj == * katolika [[preĝejo]] de [[1760]] * sonorilstablo * [[muzeo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] [[Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém]] 2k6qp3ps003j0fmstap97qbktk5ch0b 0 248472 9372773 9072984 2026-05-14T12:59:03Z Sj1mor 12103 9372773 wikitext text/x-wiki '''Epidemiologio''' estas [[scienco]] de [[epidemio]], branĉo de [[medicino]], kiu studas la rolojn sociajn kaj biologiajn faktorojn en disvastiĝo de diversaj malsanoj kaj ellaboras metodojn por sukcese kontraŭstari tiun disvastiĝon. Ĝi estas intime ligita kun aliaj branĉoj de medicino, kiel [[mikrobiologio]] kaj [[higieno]]. [[Dosiero:Snow-cholera-map.jpg|eta|180ra|Originala mapo per D-ro [[John Snow]] montranta la [[akumuliĝa (epidemiologio)|akumuliĝojn]] de ĥoleraj okazoj en la Londona epidemio de 1854]] == Vidu ankaŭ == * [[Prevento]] * [[Incidenco]] * [[Infekto]] * [[Virusoscienco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Epidemiologio|ReVo=epidemiologi}} * [http://www.who.int/topics/epidemiology/en/ Monda Organizaĵo pri Sano (MOS)], rilate al epidemiologio; diverslingve. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Epidemiologio| ]] [[Kategorio:Demografio]] [[Kategorio:Sanscienco]] [[Kategorio:Statistiko]] 60dfcw4rq1vuvcp2yqc6lhyk9png0fs 9372775 9372773 2026-05-14T12:59:56Z Sj1mor 12103 9372775 wikitext text/x-wiki '''Epidemiologio''' estas [[scienco]] de [[epidemio]], branĉo de [[medicino]], kiu studas la rolojn sociajn kaj biologiajn faktorojn en disvastiĝo de diversaj malsanoj kaj ellaboras metodojn por sukcese kontraŭstari tiun disvastiĝon. Ĝi estas intime ligita kun aliaj branĉoj de medicino, kiel [[mikrobiologio]] kaj [[higieno]]. [[Dosiero:Snow-cholera-map.jpg|eta|250x250px|Originala mapo per D-ro [[John Snow]] montranta la [[akumuliĝa (epidemiologio)|akumuliĝojn]] de ĥoleraj okazoj en la Londona epidemio de 1854]] == Vidu ankaŭ == * [[Prevento]] * [[Incidenco]] * [[Infekto]] * [[Virusoscienco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Epidemiologio|ReVo=epidemiologi}} * [http://www.who.int/topics/epidemiology/en/ Monda Organizaĵo pri Sano (MOS)], rilate al epidemiologio; diverslingve. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Epidemiologio| ]] [[Kategorio:Demografio]] [[Kategorio:Sanscienco]] [[Kategorio:Statistiko]] 7aikk4f9cpthjt7qflfw9rgsxmrdzf3 9372779 9372775 2026-05-14T13:01:08Z Sj1mor 12103 9372779 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Epidemiologio''' estas [[scienco]] de [[epidemio]], branĉo de [[medicino]], kiu studas la rolojn sociajn kaj biologiajn faktorojn en disvastiĝo de diversaj malsanoj kaj ellaboras metodojn por sukcese kontraŭstari tiun disvastiĝon. Ĝi estas intime ligita kun aliaj branĉoj de medicino, kiel [[mikrobiologio]] kaj [[higieno]]. [[Dosiero:Snow-cholera-map.jpg|eta|250x250px|Originala mapo per D-ro [[John Snow]] montranta la [[akumuliĝa (epidemiologio)|akumuliĝojn]] de ĥoleraj okazoj en la Londona epidemio de 1854]] == Vidu ankaŭ == * [[Prevento]] * [[Incidenco]] * [[Infekto]] * [[Virusoscienco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Epidemiologio|ReVo=epidemiologi}} * [http://www.who.int/topics/epidemiology/en/ Monda Organizaĵo pri Sano (MOS)], rilate al epidemiologio; diverslingve. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Epidemiologio| ]] [[Kategorio:Demografio]] [[Kategorio:Sanscienco]] [[Kategorio:Statistiko]] 968xr4xd75bldbvw4ajedojn1b6j78s 0 249131 9373082 9282387 2026-05-15T05:36:58Z Sj1mor 12103 9373082 wikitext text/x-wiki {{Nesufiĉaj fontoj|biografio|dato=Decembro 2012}} {{Informkesto gravulo | koloro = thistle | nomo = Marie-Antoinette | titolo = Reĝino de Francio kaj Navaro | dosiero =[[Dosiero:Marie-Antoinette, 1775 - Musée Antoine Lécuyer.jpg|275px]] | priskribo = | regado = [[10-a de majo]] [[1774]] – [[10-a de aŭgusto]] [[1792]] | kronado = | titoloj = Arkidukino de Aŭstrio | plena nomo = Maria Antonia Josepha Johanna von Habsburg-Lothringen |reganto = [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]] | edzo1 = [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]] | antaŭulo = | sekvanto = | tipo de heredanto = | heredanto = | familio = | dinastio = [[Habsburgo-Loreno]] | himno = | moto = | idoj = [[Marie Thérèse de Francio|Marie-Thérèse-Charlotte de Francio]]<br />[[Louis-Joseph-Xavier-François, Dauphin de Francio]]<br />[[Louis-Charles de Francio]] ([[Ludoviko la 17-a (Francio)|Ludoviko la 17-a]])<br />[[Sophie- Hélène-Béatrix de Francio]] | patro = [[Francisko la 1-a Stefano (Sankta Romia Imperio)|Francisko la 1-a Stefano]] | patrino = [[Maria Teresia|Maria Teresia de Aŭstrio]] | naskiĝo = [[2-a de novembro]] [[1755]] | loko de naskiĝo = palaco [[Hofburg]], [[Vieno]], [[Aŭstrio]] | morto = [[16-a de oktobro]] [[1793]] | loko de morto = [[Parizo]], [[Francio]] | tombo = [[baziliko Saint-Denis]], [[Parizo]] }} '''Marie Antoinette Jozefino Johanino de [[Habsburgo-Loreno]]''' ([[Vieno]], [[2-a de novembro]] [[1755]] – [[Parizo]], [[16-a de oktobro]] [[1793]]), pli konata laŭ la nomo de '''Marie-Antoinette''', '''Marie Antoinette''' aŭ '''Marie-Antoinette de Aŭstrio''', estis reĝa [[princino]] de [[Hungario]] kaj de [[Bohemio]], ĉefdukino de Aŭstrio kaj reĝino de [[Francio]] ([[1774]]–[[1793]]) pro edziniĝo kun [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]]. == Biografio == Filino de la [[imperiestro]] de la [[Sankta Romia Imperio]] [[Francisko la 1-a Stefano (Sankta Romia Imperio)|Francisko la 1-a]], granda duko de [[Toskanio]] kaj de lia edzino [[Maria Teresia]], ĉefdukino de [[Aŭstrio]], princino de [[Hungario]] kaj reĝino de [[Bohemio]], naskiĝis la [[2-an de novembro]] [[1755]], unu tagon post la [[Lisbona tertremo en 1755|Lisbona tertremo]], kiu okazis en lando regata de ŝiaj baptogepatroj. Ŝi estis la dekkvina kaj antaŭlasta filino de la imperiaj geedzoj. Pri ŝi zorgis guvernistinoj de la reĝa familio (madamo de Brandeiss kaj la rigora madamo de Lerchenfeld), sub la strikta superrigardo de la imperiestrino, kiu havis nur bazajn ideojn pri la edukado de gefiloj: [[higieno]], rigoro kaj plifortigo de la [[korpo]]. Marie-Antoinette pasis sian infanaĝon en [[Vieno]], en la palacoj [[Hofburg]] kaj [[Palaco Schönbrunn|Schönbrunn]]. La imperiestrino klopodis edzinigi sian filinon al la plej aĝa el la nepoj de [[Ludoviko la 15-a de Francio]], kiu estis pli malpli samaĝa kiel ŝi. Samtempe [[Maria Teresia]] planis ideon edzinigi alian el siaj filinoj, Izabela, kun la maljuna reĝo Ludoviko la 15-a. Temas pri sigelado de alianco inter Francio kaj Aŭstrio naskita de la fama «falo de aliancoj» en [[1756]] post la [[traktato de Versailles]], por senefikigi la ascendon de [[Prusio]] kaj la plihegemoniiĝon de [[Britio]]. Kiam Marie Antoinette estis 13-jaraĝa, la imperiestrino, maljuna damo kaj [[vidvino]], interesiĝis plie pri ŝia edukado por la ŝia estonta edziniĝo. La ĉefdukino lernis ludi [[klaviceno]]n de [[Christoph Willibald von Gluck|Gluck]] kaj francajn dancojn de Jean-Georges Noverre. Kiam la patrino elektis krome du aktorojn por instrui al ŝi prononcon kaj kantadon, la franca [[ambasadoro]] protestis oficiale ([[aktoro]]j tiam estis ne tre decaj personoj). Sekve [[Maria Teresia]] petis al li nomumon de guvernisto akceptota de la franca krono. Estis elektita la [[abato]] de Vermond, admiranto de [[klerismo]] kaj ŝatanto de [[belarto]]j, kiu sendita al la imperia [[kortego]] devis plenumigi la mankojn en la edukado de la juna ĉefdukino kaj ekprepari ŝin por ŝia onta posteno. La [[13-an de junio]] [[1769]] la [[markizo]] de Durfort, ambasadoro de Francio en Vieno, realigis la oficialan manpeton de la [[Dauphin]]. [[Maria Teresia]] akceptis tuj. En Francio la lojala partio, malamike pro la falo de la aliancoj kaŭzita de Étienne François Choiseul, duko de Choiseul, favore de la ĉiama malamiko, nomigis la estontan [[daŭfeno|daŭfeninon]] "la Aŭstria". === Daŭfenino === [[Dosiero:Coat of arms of Marie Antoinette of Austria as Dauphine of France.png|maldekstra|200px|1770-1774]] [[Dosiero:Marie-AntoinetteSignature.jpg|223 px|eta|dekstra|Subskribo de Marie Antoinette]] La [[17-an de aprilo]] [[1770]], Marie Antoinette rezignis, oficiale, siajn rajtojn pri la ĉefduka aŭstria [[trono]] kaj, la [[16-an de majo]], edziniĝis al la daŭfeno en la [[Kastelo de Versailles]]. Samtage okazis [[etiketo (reguloj)|etiketa]] [[skandalo]]: la princinoj de [[Loreno]], kiel parencoj de la nova daŭfenino, dancis antaŭ la dukinoj, grandaj damoj de la nobelaro, kiuj jam babilaĉis kontraŭ "la Aŭstria". Festoj, baloj kaj teatro-aranĝoj efektiviĝis pro la nupto. Kiel finala festo estis servonta granda popolfesto sur la ''Place Louis Quinze'' (hodiaŭ ''[[Place de la Concorde]]'') kun vino, viando, muziko kaj piroteknikaĵo. Sed dum la fuŝe organizita festo homamasa paniko estiĝis kaj 132 personoj mortis. La mortintoj estis enterigitaj en la tombejo Sainte-Madeleine, kie post 23 jaroj la kadavro de la mortigita reĝino estis metita. Juna, bela, inteligenta, heredanto de la familio de [[Habsburgo]] kaj kun impresa genealogia arbo, ŝi vekis la ĵaluzon de la eta mondo de la versajla nobelaro. Sed la juna daŭfenino timis alkutimiĝi al sia nova vivo. Ŝia spirito malakceptis la komplekson kaj la ruzon de la "olda kortego" kaj la trolibereco de la reĝo Ludoviko la 15-a kaj de lia amantino [[Madame du Barry]]. Ŝia edzo evitis ŝin, (la geedziĝo plenumiĝis nur en julio [[1773]]), ŝi klopodis alkutimiĝi al etiketo kaj al la franca ceremoniaro kaj malŝatis havi sian propran kortegon. Aliflanke, Marie Antoinette estis konsilita, per kompleksa korespondado kun sia patrino kaj kun Florimond de Mercy-Argenteau, [[grafo]] de Mercy-Argenteau, ambasadoro de Aŭstrio en [[Parizo]], la ununura persono al kiu ŝi povis sin turni, ĉar Choiseul mortis kelkajn monatojn post ŝia geedziĝo, viktimo de konspiro provokita de Madame du Barry, la ĉiopova amantino de Ludoviko la 15-a. Tiu fama sekreta korespondado de Mercy-Argenteau estas eksterordinara informofonto pri ĉiaj detaloj de la vivo de Marie Antoinette post ŝia geedziĝo en 1770 ĝis la forpaso de [[Maria Teresia]] en [[1780]] kaj pri ŝia intimeco kaj pri kiel Marie Antoinette, nesperta kaj sen politika kulturo, estis manipulita de sia aŭstria familio al kiu ŝi estis ĉiam tre ligita. === Reĝino de Francio === [[Dosiero:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|eta|dekstra|200px|Marie Antoinette portretita de [[Élisabeth Vigée Le Brun]].]] La [[10-an de majo]] [[1774]], [[Ludoviko la 16-a de Francio|Ludoviko la 16-a]] kaj Marie Antoinette iĝis gereĝoj de Francio kaj de [[Reĝlando de Navaro|Navaro]], sed ilia konduto ne multe ŝanĝiĝis. Ekde la somero de [[1777]] ekkonatiĝis la unuaj malamikaj kantoj. Marie Antoinette ĉirkaŭiĝis de eta kortego de favorituloj (Maria Ludovikino de Sabojo-Karignan, princino de Lamballe, Pierre Victor de Besenval de Brünstatt, barono de Besenval, la duko de Coigny, Yolande de Polastron, grafino de Polignac) vekante la envion de aliaj korteganoj, multobligis sian vestaron kaj la festaron, organizis [[kartoludo]]jn dum kiuj oni faris grandajn [[vetludo|vetojn]]. ==== Ŝia vivo ĉe la kortego ==== [[Dosiero:Marie Antoinette and her Children by Élisabeth Vigée-Lebrun.jpg|250px|dekstra|eta|Marie Antoinette kun siaj gefiloj.]] Marie Antoinette klopodis influi la politikon de la reĝo nomumante kaj elpostenigante [[ministro]]jn kaprice aŭ laŭ interesitaj konsiloj de siaj geamikoj. Tiel, pro obstino, intermiksiĝis en la kazo Guines (ambasadoro en [[Londono]], akuzita de konspiro por alporti militon al Francio), kio kaŭzis la falon en disgracon de [[Anne-Robert Jacques Turgot|Turgot]]. Kampanjo de senprestiĝigo eksplodis kontraŭ ŝi ekde ŝia aliro al la trono. Cirkulis [[pamfleto]]j, kiuj akuzis ŝin havi amantojn (la [[Karlo la 10-a (Francio)|grafon de Artois]], ŝian kuzon, aŭ la svedan grafon [[Hans Axel de Fersen]]), eĉ havi rilatojn kun virinoj (kun la grafino de Polignac aŭ la princino de Lamballe), malspezegi publikan monon en banalaĵoj aŭ por siaj favorituloj; sekvi Aŭstrion, regatan de ŝia frato [[Jozefo la 2-a]]. Ŝi per sia konduto favoris la kontraŭaŭstrian partion, elpostenigante virojn, kiel Emmanuel Armand de Vignerot du Plessis, D’Aiguillon, kaj anstataŭante lin per Choiseul, sed ĉio estis vana. La palaco de Versajlo malpleniĝis; forfuĝis kaj la de la reĝino nomumitaj korteganoj kaj tiuj, kiuj ne havis sufiĉe da mono por subteni la elspezojn de la kortego. La [[19-an de decembro]] [[1778]], Marie Antoinette naskis sian unuan filinon, [[Maria Terezia de Francio|Maria Terezia]], ankaŭ nomita "Madame Royale". La [[22-an de oktobro]] [[1781]] naskiĝis la [[daŭfeno]] [[Ludoviko Jozefo de Francio|Ludoviko Jozefo]] (nomita ankaŭ Ludoviko Jozego Ksaviero Francisko). Sed la pamfletoj asertis, ke la filo ne estis filo de la reĝo Ludoviko la 16-a. Post la naskoj, Marie Antoinette iome ŝanĝis sian vivmanieron, kaj dediĉis sin al [[karitato]] kaj al la konstruigo de la "Hameau" (vilaĝeto) en Versajlo, kie la reĝino volis malkovri la kamparanan vivon. La [[27-an de marto]] [[1785]] naskiĝis ŝia tria infano, Ludoviko-Karlo ([[Ludoviko la 17-a de Francio]]), duko de [[Normandio]]. La [[9-an de junio]] [[1787]] naskiĝis ŝia lasta filino Sofio Beatrico (Maria Sofio Heleno Beatrico) kiu mortis post nur unu jaro pro [[tuberkulozo]] (la [[19-an de julio]] [[1788]]). ==== La afero de la koliero ==== En julio [[1785]] eksplodis la afero de la [[koliero]] de la reĝino: la [[juvelisto]] Bohmer reklamis al la reĝino 1,5 milionojn da pundoj pro diamanta koliero mendita nome de la reĝino de Ludoviko René Eduardo Rohan, [[kardinalo]] de Rohan. La reĝino sciis nenion pri la afero kaj kiam la afero publikiĝis, la reĝo postulis ke ĉiaj aludoj al la reĝino estu forlavitaj. Oni arestis la kardinalon kaj la reĝo transdonis la aferon al la parlamento, kiu decidis, ke kulpis paro de aventuristoj, la supozitaj gegrafoj de la Motte, kaj senkulpigis la kardinalon de Rohan, trompitan, sed senkulpan. La reĝino, kvankam ankaŭ senkulpa, estis traktita senkonsiderege de la popolo. Marie Antoinette ekkonsciis finfine pri sia malpopulareco kaj klopodis malpliigi siajn elspezojn, ĉefe tiujn de sia hejmego, kio kaŭzis novajn kritikojn kaj grandan skandalon ĉe la kortego, kiam ŝiaj favorituloj estis senigitaj el ties postenoj. Ĉio estis senutila ĉar la kritikoj pludaŭris kaj la reĝino ricevis la kromnomon de "Madame Déficit" ("Madamo [[Deficito]]"). Ŝi estis akuzita esti en la origino de la politiko kontraŭparlamenta de Ludoviko la 16-a kaj pri nomumo kaj elpostenigo de ministroj. En [[1788]] ŝi konvinkis la reĝon elpostenigi la malpopularan [[Étienne Charles de Loménie de Brienne|Loménie de Brienne]] kaj anstataŭigi lin per [[Jacques Necker|Necker]]. Jam estis malfrue, Ludoviko la 16-a malfortiĝis. === La Revolucio === ==== "Ili manĝu kukojn" ==== Dum la [[Franca revolucio de 1789|franca revolucio]], oni diris, ke kiam la popolamaso postulanta [[faruno]]n kaj [[tritiko]]n iris rekte al [[Kastelo de Versailles|Versailles]], la reĝino respondis per la frazo: "Ili manĝu kukojn" (''Qu’ils mangent de la brioche''), kio kaŭzis enorman malkontenton en la popolo kaj pligrandigis ties malamon kontraŭ Marie Antoinette. Ekzistas multaj versioj pri tio kaj verŝajne Marie-Antoinette neniam diris tian frazon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.dialogus2.org/MARI/quilsmangentdelabrioche.html |titolo=Korespondado inter Louis de Roubiac kaj Marie-Antoinette |alirdato=2008-08-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080622055228/http://www.dialogus2.org/MARI/quilsmangentdelabrioche.html |arkivdato=2008-06-22 }}</ref> La filozofo [[Jean-Jacques Rousseau]] diris, ke tiun frazon ne ŝi diris, sed alia [[reĝino]], nome [[Maria Teresa de Hispanio]] (edzino de [[Ludoviko la 14-a]]); la originala frazo estus ''S'il n'ont pas de pain, pourquoi ne mangent-ils pas de la croûte de pâté'' (Se ili ne havas panon, oni donu al ili pecojn de pasteĉokrusto). ==== 1789 ==== En [[1789]] la situacio de la reĝino estas neeltenebla. Onidiras, ke "Monsieur" (futura [[Ludoviko la 18-a]]) estus doninta al la asembleo de gravuloj de [[1787]] informon pruvantan la senlegitimecon de la reĝaj infantoj. La onidiroj mencias kaŝejon de la reĝino en [[Val-de-Grâce]]. La abato Soulavie en siaj ''Historiaj kaj politikaj memoroj de la reĝado de Ludoviko la 16-a'', verkis, ke oni pensis, ke Marie Antoinette "''ricevus ĉiujn malbenojn de la popolo kaj ke la reĝa aŭtoritato estus, pro tio, totale kaj subite regenerita kaj restarigita''". La 4-an de majo [[1789]] oni malfermis la [[Francaj Ĝeneralaj Statoj|Ĝeneralajn Statojn]]. Post la malferma meso sinjoro de la Fare predikis, kontraŭ Marie Antoinette denuncante la lukson senbremsan de la kortego kaj de tiuj kiuj, sataj de tiu lukso, serĉas la plezuron en "infana imitado de la naturo" (rakontita de Adrien Duquesnoy en la "Journal sur l’Assemblée constituante" ([[taglibro]]), evidenta aludo al la [[Petit Trianon]] (kastelo ĉe Versailles). La 4-an de junio mortiĝis la malgranda Ludoviko Jozefo. Por eviti elspezojn oni forigis la ceremoniaron en la [[Baziliko de Saint-Denis]]. La politika aktualo ne permesis al la reĝa familio solenan funebron. Kortuŝita pro tiu evento kaj malorientita pro la stato de la Ĝeneralaj Statoj, Marie Antoinette konvinkiĝis de la ideo de kontraŭrevolucio. En julio, Ludoviko la 16-a elpostenigis [[Jacques Necker|Necker]]. La reĝino brulis sian dokumentaron kaj kolektis siajn diamantojn, klopodis konvinki la reĝon por eliri el Versajlo kaj iri al pli sekura loko, malproksima de Parizo. Ekde la 14-a de julio oni proklamis priserĉadon tra Parizo. La favorituloj de la reĝino estis unuarangaj kaj la kapo de la reĝino meritis prezon. Oni akuzis ŝin je voli eksplodigi la Parlamenton per bombo kaj je sendi trupojn al Parizo. La 1-an de oktobro oni produktis novan skandalon: post bankedo oferita al la korpogardistoj de la Militdomo, reĝimento de [[Flandrio]] kiu ĵus alvenis al Parizo, la reĝinon oni aklamis, la blankajn kokardojn oni svingis kaj la trikolorajn oni piedpremis. Parizo estis kolera pro tiu monarkismaj manifestacioj kaj pro la bankedo kiam eĉ panon ne havis la popolo. La 5-an de oktobro manifestacio de virinoj iris al Versajlo petante panon kaj dirante, ke oni iras serĉe de la "panisto" (la reĝo), la "panistino" (la reĝino) kaj la "malgranda metilernanto" (la daŭfeno). Venonttage matene la insurekcianoj, armitaj per pikiloj kaj [[tranĉilo]]j, eniris en palacon, mortigis du korpogardistojn kaj minacis la reĝan familion, kiu vidiĝis reveni al Parizo eskortita de la trupoj de la [[Markizo de La Fayette]] kaj la insurekciantoj. Dum la reveno oni lanĉis minacojn kontraŭ la reĝino kaj eĉ oni montris al ŝi [[ŝnuro]]n promesante al ŝi strat-lanternon en la ĉefurbo por pendigi ŝin. [[Dosiero:Family Tree Madame Royale.jpg|580px|center|eta|Arbo de la reĝa familio ekde la epoko de Ludoviko la 15-a kaj ĝis la gefiloj de Luis la 16-a kaj de Karlo la 10-a.]] === La konstitucia monarkio === La 10-an de oktobro Ludoviko la 16-a revenis en Parizon. Kun Marie Antoinette decidis peti helpon al fremdaj [[monarko]]j, nome al la reĝo de [[Hispanio]] [[Karlo la 4-a (Hispanio)|Karlo la 4-a]] kaj al [[Jozefo la 2-a]], la frato de la reĝino. Sed la reĝo de Hispanio respondis neentuziasme kaj la 20-an de februaro de [[1790]] Jozefo forpasis. La Fayette sugestis al la reĝino, tute senemocie, la [[eksgeedziĝo|eksedziniĝon]]. Aliaj parolis senhonte pri [[adulto]] kaj surprizi la reĝinon kun Hans Axel de Fersen, grafo de Fersen. Breteuil proponis al ili, fine de 1790, planon de forfuĝo. La ideo estis forlasi la reĝan palacon ''[[Tuileries|Palais des Tuileries]]'', kaj rifuĝi en sekurejo de Montmédy, ĉe la landlimo. La reĝino estis pli kaj pli sola, ĉefe ekde kiam, oktobre de 1790, Marcy-Argenteau foriris el Francio por okupi sian postenon en la ambasadejo de [[Nederlando]], kaj [[Leopoldo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Leopoldo la 2-a]], la nova imperiestro (alia de ŝiaj fratoj) malrespondas la helpopeton. Kiel monarko filozofo, li konsilas sian fratinon akcepti la idearon de la nova [[Konstitucio]]. La 7-an de marto, letero de Mercy-Argenteau sendita al la reĝino estas kaptita kaj donita al la Komunumo. La 20-an de junio oni realigis la fuĝon kaj la sensortan ekspedicion al [[Varennes]]. Rapide Parizo rimarkis la fuĝon, kvankam La Fayette klopodis kredigi ke la reĝo estis [[Homforkapto|forkaptita]] de kontraŭrevoluciuloj. La reĝa familio, proksime de Parizo, ne sentas sin sekure. Bedaŭrinde por ili la kaleŝo prokrastiĝis pli da tri horoj, kaj tiele, kiam ili alvenis al la renkontiĝejo, ĉe Pont-de-Somme-Vesle, la promesitaj trupoj retiriĝis laŭ la ideo, ke la reĝo estis ŝanĝinta la planon. Iom antaŭ tagmezo la kaleŝo estis haltigita ĉe Varennes-en-Argonne. Oni rekonis la reĝan familion kaj ĝi estis resendita de la homamaso al Parizo. === Post Varennes === Enkete en Parizo de delegitaro de la [[Konstitucia Asembleo]], Ludoviko la 16-a respondis per banalaĵoj, kiuj publikitaj, kolerigis la popolon, kiu postulas la detronigon de la reĝo. Marie Antoinette intervjuis sekrete kun [[Antoine Barnave]], kiu volas konvinki la reĝon por ke tiu akceptu sian rolon de konstitucia monarko. La 13-an de septembre, Ludoviko la 16-a, akceptis la Konstitucion. La 30-an, la Konstitucia Asembleo disformiĝis kaj estis anstataŭata de la [[Parlamento|Leĝofara Asembleo]], kvankam onidiroj primilitaj kontraŭ la proksimaj monarkioj, unuarange, ĉe Aŭstrio, evidentiĝis. La popolo starigas kontraŭ Marie Antoinette, kiun oni konsideris "ina monstro" eĉ "Madamo [[Vetoo]]"; akuzante ŝin enmeti la ĉefurbon en sangobanejon. La 3-an de aŭgusto de [[1792]] la manifesto de la duko de Brunsvigo finardigas la popolon, ĉar per tiu milita minaco anoncis konsekvencojn sekve al ia domaĝo de la reĝa familio. La 10-an de aŭgusto eksplodis la insurekcio. La Tujlerjojn oni atakis, la reĝo rifuĝis en la [[Nacia Konvencio (Franca Revolucio)|Konvencio]], kiu voĉdonis sian provizoran detronigon, kaj ambaŭ gereĝoj estis internigitaj en la monaĥejo de la Feuillants. Venonttage, la reĝa familio estis translokigita al la [[prizono Temple]]. Tie mortos, post preskaŭ du jaroj, ŝia dua virfilo, kiam tiu estis 10-jaraĝa, konata kiel [[Ludoviko la 17-a (Francio)|Ludoviko la 17-a]], kvankam kompreneble neniam reĝos. Dum la amasmurdoj de septembro, la [[Marie-Louise de Savoie-Carignan, princino de Lamballe|princino de Lamballe]], simbola viktimo, estis sovaĝe murdita kaj ties kapo montrita sur lanĉopinto, eĉ antaŭ la fenestroj malantaŭ kiuj estas Marie Antoinette. Malmulte poste, kiam jam la milito komenciĝis, la reĝa familio restis retenita de la Konvencio. Komence de decembro, oni malkaŝis la "feran ŝrankon" kie Ludoviko la 16-a kaŝis sian sekretan dokumentaron. La proceso tiam estis neevitebla. La 26-an de decembro la Konvencio voĉdonis favore de la morto de Ludoviko la 16-a, kiu estis ekzekutita la 21-an de januaro [[1793]]. La 27-an de marto, [[Maximilien Robespierre|Robespierre]] demandis unuafoje antaŭ la Konvencio, pri la estonteco de la reĝino. La 13-an de julio la [[daŭfeno]] estis separita de sia patrino kaj fidita al ŝuisto Antoine Simon. La 2-an de aŭgusto Marie Antoinette estis separita de siaj filinoj kaj alportita al la [[Conciergerie]]. La enketado komencis venonttage. La unua [[ĉelo]] de Marie Antoinette en ''La Conciergerie'' estis instalita en la eksa kunvenejo de la karceristoj (povra ĉelo kun litaĉo, elkana fotelo, du seĝoj kaj unu tablo). La ĉelo havis mallarĝan kaj malgrandan fenestron je la ĝardeno de la virinoj. Post klopodo fuĝi planita de [[Alexandre Gonsse de Rougeville]], Marie Antoinette estis alportita al dua ĉelo. Ekranego separis ŝin de la gardistoj kontrolantaj. Poste, [[Ludoviko la 18-a]] fermigis per muro tiun duan ĉelon kaj konstruigis [[kapelo]]n. La okcidenta duono estis aneksita al la reĝa kapelo pere de ejo kie oni diras, ke [[Maximilien Robespierre]] vivis siajn lastajn horojn. === La proceso === [[Dosiero:MarieAntoinette1788.jpg|eta|dekstra|290px|Marie Antoinette en 1788, iom antaŭ sia elpostenigo.]] La 14-an de aŭgusto de 1793, Marie Antoinette estis alportita antaŭ la [[Revolucia Tribunalo]], kaj ties publika akuzisto [[Fouquier-Tinville]]. Se en la juĝo de Ludoviko la 16-a oni klopodis pluhavi objektivajn konvenciojn, tio ne okazis ĉe Marie Antoinette. La dokumentaro prepariĝas tutrapide kaj nekomplete, Fouquier-Tinville ne klopodis trovi ĉiun dokumenton de Ludoviko la 16-a. Por troigi la akuzon, Tinville deklarigis la daŭfenon kontraŭ ŝia patrino. Antaŭ la tribunalo, la infano akuzis sian patrinon kaj sian onklinon je incito al masturbo kaj al aliaj seksaj agadoj. Kolera, Marie Antoinette, petis la virinojn de la publiko defendu ŝin. Oni akuzis ŝin interparoli kun fremdaj potencoj. Kiel la reĝino neas ĝin, Herman, prezidanto de la Tribunalo, markis ŝin kiel "la ĉefa instiganto de la perfido de Ludoviko Kapeto", kio okazigus proceson pro alta perfido. La akuzakto deklaris tiel: "Ekzamenita ĉiu dokumento prezentita de la publika akuzisto rezultis ke, kiel la Mesalinoj, Brunegildoj, Fredegundoj kaj Mediĉoj, kiuj estis taksitaj kiel reĝinoj de Francio kaj kies nomoj, porĉiame hatataj, ne eniros en la jarrakontaro de la Historio, Marie Antoinette, vidvino de Ludoviko Kapeto, estis, post ŝia paŝo tra Francio, plago kaj hirudo de francoj." La deklaroj de la atestantoj rezultis malmulte konvinkaj. Marie Antoinette respondis, ke ŝi estis nur la edzino de Ludoviko la 16-a kaj ke estis li kiu eraris kaj ke ŝi akceptis sian volon. Fouquier-Tinville petis mortopunon kaj deklaris la akuziton: ''"deklare malamiko de la franca nacio"''. La du advokatoj de Marie Antoinette, Tronçon-Ducoudray kaj Chauveau-Lagarde, junaj kaj senespertaj, senkone la dokumentaron, povis nur legi kaj laŭte kelkajn notojn kiujn povis redakti. Oni faris kvar demandojn al la [[ĵurio]]: 1.- Ĉu oni certas, ke okazis manovroj kaj kontaktoj kun fremdaj potencoj aŭ aliaj eksteraj malamikoj de la Respubliko? Ĉu la menciitaj manovroj kaj kontaktoj havis kiel celon havigi monhelpon, eniron al la franca teritorio, kaj faciligi la armilaĉetadon? 2.- Ĉu Marie Antoinette de Aŭstrio (…) havas konsciencon esti kooperinta en tiuj manovroj kaj kontaktoj? 3.- Ĉu oni certas, ke ekzistas komploto kaj konspiro por eksplodigi enlandan militon en la interno de la Respubliko? 4.- Ĉu Marie Antoinette konvinkiĝis esti partopreninta en tiu komploto kaj tiu konspiro? [[Dosiero:Louis XVI et Marie-Antoinette.jpg|eta|250px|maldekstra|Tombo de [[Ludoviko la 16-a de Francio|Ludoviko la 16-a]] kaj de Marie Antoinette en la [[Baziliko de Saint-Denis]].]] Al tiuj kvar demandoj la ĵurio respondis jese. Marie Antoinette estis kondamnita al mortopuno la 16-an de oktobro, du tagojn post la komenco de la juĝo, akuzita de alta perfido. Mateniĝe ŝi skribis leteron al [[Isabel de Francio (1764-1794)|Madamo Isabel]], la fratino de Ludoviko la 16-a: "Mi ĵus estis kondamnita, ne al digna morto, kiun oni rezervas al krimuloj, sed mi unuiĝos al via frato." Venonttage tagmeze Marie Antoinette estis [[Gilotino|gilotinita]], sen esti volinta konfesi al la konstitucia pastro kiun oni proponis al ŝi. Ŝi estis enterigita en la tombejo de la Madeleine, strato Anjou-Saint-Honoré, kun sia kapo inter la kruroj. Ŝia korpo poste estis elterigita la 18-an de januaro [[1815]] kaj transportita la 21-an de januaro al Saint-Denis. Post la ekzekuto de Marie Antoinette oni deklaris la militon inter Francio kaj Aŭstrio, finante la aliancon komencitan de Bernis kaj Choiseul, aliancon kiu daŭris ĝis tiam. De [[1779]] a [[1800]], la pentristino [[Élisabeth Vigée Le Brun|Vigée-Lebrun]] pentris ĉirkaŭ tridek portretojn de Marie Antoinette. == Fontoj == * En [[1874]], Alfred von Arneth publikigis la unuan fojon la sekretan korespondadon inter la imperiestrino Maria Terezia la 1-a kaj la grafo de Mercy-Argenteau. * En [[1877]], estis publikitaj la unuan fojon la dokumentoj de la grafo de Fersen. Ili estis remalkaŝitaj en [[1982]] ĉar la malproksimaj heredantoj vendis ilin en Londono. * ''Korespondado de Marie Antoinette'', (1770-1793), eldonita de Évelyne Lever, Tallandier, Parizo, [[2005]] (ISBN 2-84734-197-8) La eldonistino elektis la tekstojn el la originaloj konservitaj en la Arkivoj de la Ŝtato de Vieno. * ''Memoroj de la barono de Besenval'', eldonitaj de Ghislain de Diesbach, Mercure de France, kol. "Le temps retrouvé", 1987 (ISBN 2-7152-1459-6) == Filmaro == {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" align="center" |- bgcolor="#CCCCCC" !'''Jaro'''||'''Filmo'''||'''Reĝisoro'''||'''Aktorino''' |- |[[1938]]|| ''[[Marie Antoinette (filmo)]]''|| [[W.S. Van Dyke]]||[[Norma Shearer]] |- |[[1956]]|| ''[[Marie Antoinette, reĝino de Francio]]''|| [[Jean Delannoy]]||[[Michèle Morgan]] |- |[[2006]]|| ''[[Marie Antoinette (filmo de 2006)]]''|| [[Sofia Coppola]]||[[Kirsten Dunst]] |- |} Ankaŭ la japana filmo de animado [[La Rozo de Versajlo]] havas parton de la enhavo dediĉita al Marie Antoinette. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj |commonscat=Marie Antoinette of Austria |commonscat_title=Marie-Antoinette }} {{ADLS|2008|33}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Arkidukoj]] [[Kategorio:Habsburgo-Loreno]] [[Kategorio:Burbonoj|⚭]] [[Kategorio:Reĝinoj de Francio]] [[Kategorio:Ludoviko la 16-a (Francio)]] [[Kategorio:Historio de Francio]] [[Kategorio:Viktimoj de Franca Revolucio]] [[Kategorio:Ekzekutitaj personoj de Aŭstrio]] [[Kategorio:Ekzekutitaj personoj de Francio]] [[Kategorio:Ekzekutitoj per senkapigo]] dlau91sl12lhh09tib45aygaue38mc0 0 253545 9372935 8905110 2026-05-14T19:54:15Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9372935 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''SZILVÁSSY János''' (silva:ŝi) estis hungara kuracisto. Li naskiĝis en ?, la ? kaj mortis [[Borszék]] en marto [[1901]]. == Biografio == János Szilvássy havigis kuracistdiplomon en [[1871]] kaj en [[1875]] li loksidiĝis en [[Borszék]]. == Verkoj == *''Közegészségügyi szolgálat a községeknél és törvényhatóságoknál. Gyakorlati útmutatásokkal ellátva törvényhatósági, községi és körorvosok számára'', Bpest, 1885. *''Borszék monografiája'', kun 14 kuprogravuraĵoj kaj kun panoramo de Borszék. Gyergyó-Ditró, 1890. (2. eldono Bpest, 1900.). *''Borszék írásban és képekben'' Bpest, 1896. (ankaŭ germane kaj france. samloke, 1896.). *''A Székelyföld''. Studo. Kiadta Hoffmann Géza. samloke, 1901. == Literaturo == *Pesti Alfréd Orvosi Évkönyve. Bpest, 1899. 207. l. *Vasárnapi Ujság 1901. 11. sz. (Nekr.). ==Fonto== *[http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon] [[Kategorio:Mortintoj en 1901|Szilvassy, J]] [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj|Szilvassy, J]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj|Szilvassy, J]] 5f3timfqdhq6r83jp9yv2bmtffzvo1n 0 255473 9373277 8764431 2026-05-15T11:33:43Z Sj1mor 12103 9373277 wikitext text/x-wiki {{Informkesto nevoĉa muzikisto | nomo = Louis Vierne | dosiero = | priskribo de dosiero = | grandeco de dosiero = | larĝa dosiero = | fono = nevoĉa muzikisto | naskonomo = | alie nomata = | kromnomo = | naskiĝo = [[8-a de oktobro]] [[1870]] | morto = [[2-an de junio]] [[1937]] | deveno = | instrumento = [[orgeno]] | tipo de voĉo = | ĝenro = | profesio = | aktivaj jaroj = | eldoninto = | parencaj temoj = | ttt = | nuntempaj membroj = | antaŭaj membroj = | signifa instrumento = |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }} }} '''Louis Victor Jules VIERNE''' (naskiĝis la [[8-an de oktobro]] [[1870]] en [[Poitiers]], mortis la [[2-an de junio]] [[1937]] en [[Parizo]]) estis [[Francio|franca]] [[orgenisto]] kaj [[komponisto]]. == Vivo == Louis Vierne kaj sia frato René Vierne (*&nbsp;1878; lernanto de sia frato Louis kaj de [[Charles-Marie Widor]]; orgenisto ĉe la preĝejo Notre-Dame-des-Champs en Parizo; †&nbsp;1918 kiel soldato dum la Unua Mondmilito) estis filoj de la ĵurnalisto Henri Vierne. Louis Vierne naskiĝis preskau blinda. La familio transloĝiĝis en 1873 al Parizo, kie la onklo de Louis, Charles Colin, ekkonis lian muzikan talenton kaj instigis lin eklerni la pianludon. Dumaĝe de sep jaroj Louis atingis sufiĉe da vidpovo, tiel ke li dum la ĉiutaga vivo plejparte povis memstare orientiĝi kaj legi grandliteran skribon. Ekde 1880 Vierne ricevis pianolecionojn ĉe Henri Specht en Parizo. Samjare li unuan fojon aŭskultis [[César Franck]] kiel orgenisto en la Pariza preĝejo Ste. Clotilde. Tiun ĉi ŝlosilan travivaĵon li poste nomis en siaj memoraĵoj „revelacio“. En 1881 Vierne eniĝis la Parizan Instituton por Blinduloj, kie lin instruis Henri Specht (piano) kaj Henri Adam (violono). Ekde 1887 li ricevis orgeninstruon de Louis Lebel kaj, post la morto de Lebel du jarojn poste, de Adolphe Marty. Ekde 1889 Vierne sekvis lecionoj pri fugo ĉe César Franck. Lian studon ĉe la Pariza [[Konservatorio]], kie li jam kiel aŭskultanto vizitintis la orgenklason de Franck, li finis en 1894 ĉe ties posteulo [[Charles-Marie Widor]] kun unua premio por orgenludado kaj improvizado. En 1892 Widor nomumis sian lernanton Vierne kiel anstataŭulo ĉe la Pariza preĝejo [[St. Sulpice]]. Post sia unua premio por orgeno Vierne en 1894 krome fariĝis asistanto de Widor en la orgenklaso ĉe la Pariza Konservatorio. En 1898 Vierne verkis sian unuan orgensimfonion op. 14. Jaron poste li geedziĝis kun la kantistino Arlette Taskin, de kiu li en 1909 divorcis. En la jaro 1900 post antaŭludado kun dek kunaspirantoj Louis Vierne estis nomumita titulara orgenisto ĉe la katedralo [[Dipatrino de Parizo]], posteno, kiun li tenis ĝis sia morto. Krome li laboris kiel asistanto de [[Alexandre Guilmant]], posteulo de Widor kiel orgenprofesoro ĉe la Pariza Konservatorio, kaj instruis en ĉi tiu pozicio multnombrajn renomajn orgenistojn de la sekva generacio en Francio. En 1911 ĉesis sia dungiteco ĉe la Konservatorio kaj ŝanĝis kiel orgenprofesoro al la eklezimuzika instituto ''Schola Cantorum''. En 1906 post komplika gamborompiĝo Vierne devis tutnove eklerni la pedalarteknikon; en 1907 li malsaniĝis vivminace je tifo, kelkajn jarojn poste je glaŭkomo kaj finfine komplete blindiĝis. Tamen Vierne faris koncertvojaĝojn tra Eŭropo kaj Usono, dum kiuj li ankaŭ elstaris kiel brilanta improvizisto. Vierne mortis en 1937 dum orgenkoncerto ĉe la ludotablo de sia orgeno en Dipatrino pro la sekvoj de apopleksio. == Komponaĵoj == === Orgeno sola === * '''Allegretto''' op. 1 (komponite 1894) * '''Verset fugué sur 'In exitu Israel' ''' ( komponite 1894) * '''Prélude funèbre''' c-minora, op. 4 ( komponite 1896) * '''Communion''' op. 8 ( komponite 1900) * '''unua simfonio''' d-minora, op. 14 ( komponite 1898-1899) * '''dua simfonio''' e-minora, op. 20 ( komponite 1902) * '''tria simfonio''' fis-minora, op. 28 ( komponite 1911) * '''Messe basse''', op. 30 für Orgel oder Harmonium ( komponite 1912) * '''24 pièces en style libre''' op. 31 für Orgel oder Harmonium ( komponite 1913) * '''kvara simfonio''' g-minora, op. 32 ( komponite 1914) * '''Prélude''' fis-Moll, ohne op. ( komponite 1914) * '''kvina simfonio''' a-minora, op.47 ( komponite 1923-1924) * '''24 Pièces de fantaisie''': ** ''Première Suite'' op. 51 ( komponite 1926) ** ''Deuxième Suite'' op. 53( komponite 1926) ** ''Troisième Suite'' op. 54 ( komponite 1927) ** ''Quatrième Suite'' op. 55 ( komponite 1927) * '''Trois Improvisations''' (Notre-Dame-de-Paris, November 1928), transskribite de Maurice Duruflé (1954): ** ''Marche épiscopale'' ** ''Méditation'' ** ''Cortège'' * '''Triptyque''' op. 58 ( komponite 1929-1931): ** ''Matines'' ** ''Communion'' ** ''Stèle pour un enfant défunt'' * '''Sechste Sinfonie''' b-minora, op. 59 ( komponite 1930) * '''Messe basse pour les défunts''' op. 62 por orgeno aŭ harmoniumo ( komponite 1934) === Piano sola === * '''Deux Pièces''', op. 7 ( komponite 1895): ** ''Impression d'automne'' ** ''Intermezzo'' * '''Feuillets d'album''', op. 9 (perdixinte): ** 1. ''Matin d'été'' ** 2. ''Contemplation'' ** 3. ''La Mer et la Nuit'' ** 4. ''Nuit étoilée'' ** 5. ''Coup de vent'' ** 6. ''Le vieux Berger'' ** 7. ''La Valse'' ** 8. ''Dans le Bois'' ** 9. ''Chanson des Faucheurs'' * '''Suite bourguignonne''', op. 17 ( komponite 1899): ** ''Aubade'' ** ''Idylle'' ** ''Divertissement'' ** ''Légende'' ** ''Angélus du soir'' ** ''Danse rustique'' ** ''Clair de lune'' * '''Trois Nocturnes''', op. 34 ( komponite 1916 * '''Douze Préludes''', op. 36 ( komponite 1914-15) * '''Poème des cloches funèbres''', op. 39 ( komponite 1916): ** 1. ''Cloches dans le cauchemar'' (perdiĝinte) ** 2. ''Le Glas'' * '''Silhouettes d'enfants''', op. 43 ( komponite 1918): ** 1. ''Valse'' ** 2. ''Chanson'' ** 3. ''Divertissement'' ** 4. ''Barcarolle'' ** 5. ''Gavotte dans le style ancien'' * '''Solitude''', op. 44 ( komponite 1918): ** 1. ''Hantise'' ** 2. ''Nuit blanche'' ** 3. ''Vision hallucinante'' ** 4. ''Ronde des revenants'' * '''Pièce pour piano''', op. 49 ( komponite 1922) === Ĉambromuziko === * '''Deux Pièces''' por violonĉelo, op. 5 * '''Largo et Canzonetta''' por hobojo kaj piano, op. 6 ( komponite 1896) * '''Arĉinstrumentkvarteto''', op. 12 ( komponite 1894) * '''Sonate''' por violono kaj piano, op. 23 ( komponite 1905-1906) * '''Rhapsodie''' por harpo, op. 25 ( komponite 1909) * '''Sonate''' por violonĉelo kaj piano, op. 27 ( komponite 1910) * '''Piankvinteto''', op. 42 ( komponite 1917) * '''Soirs étrangers''' por violonĉelo kaj piano, op. 56 ( komponite 1928) * '''Quatre poèmes grecs''' por soprano kaj harpo aŭ piano, op. 60 ( komponite 1930) === Ceteraj komponaĵoj === * '''Messe solennelle''' c diesa minoro por ĥoro kaj du orgenoj, op. 16 ( komponite 1900) * '''Praxinoé''' por solistoj, ĥoro kaj orkestro, op. 22 ( komponite 1903-1905) * '''Sinfonie''' a-minoro por orkestro, op. 24 ( komponite 1907-1908) * '''Psyché''' por soprano kaj orkestro, op. 33 ( komponite 1914) * '''Les Djinns''' por soprano kaj orkestro, op. 35 ( komponite 1912) * '''Éros''' por soprano kaj orkestro, op. 37 ( komponite 1916) * '''Spleens et Détresses''' por soprano kaj piano aŭ orkestro, op. 38 ( komponite 1916) * '''Dal Vertice''' por tenoro kaj orkestro, op. 41 ( komponite 1917) * '''Poème''' por piano kaj orkestro, op. 50 ( komponite 1925) * '''Les Angélus''' por kantvoĉo kaj orgeno, op. 57 ( komponite 1929) * '''La Ballade du désespéré''' por tenoro kaj orkestro aŭ piano, op. 61 ( komponite 1931) * '''Kantoj''' laŭ tekstoj de [[Paul Verlaine]], [[Charles Baudelaire]] k. a. == Diskografio == * '''Louis Vierne: Lieder''': Rachel Santesso, Sopran; Roger Vignoles, Klavier; Andrew Reid, Orgel; Hugh Webb, Harfe. (Deux-Elles) * '''Louis Vierne: Klavierquintett op. 42''': Stephen Coombs, Klavier; Chilingirian Quartet. (Hyperion) * '''Orgelsinfonien Nr. 1-6''': Martin Jean, Orgel. (Loft Recordings) * '''Orgelsinfonien Nr. 1-6''': David Sanger, Orgel. (Meridian Records) * '''Louis Vierne: Sämtliche Orgelwerke''': Christine Kamp, Orgel. (Festivo). * '''Louis Vierne: Sämtliche Orgelwerke''': [[Pierre Cochereau]] & [[George C. Baker]], Orgel. (Solstice). 7 CDs. * '''Louis Vierne: Sämtliche Orgelwerke''': Ben van Oosten, Orgel. (MDG). 8 CDs. == Bibliografiaĵoj == * Bernard Gavoty: ''Louis Vierne. La vie et l'œuvre''. Paris: Buchet/Chastel, 1943. * Markus F. Hollingshaus: ''Die Orgelwerke von Louis Vierne''. Köln: Dohr, 2005. ISBN 3-936655-25-1. * Louis Vierne: ''Mes souvenirs'', Paris 1934-1937; deutsche Ausgabe: ''Meine Erinnerungen''. Köln: Dohr, 2004. ISBN 3-925366-93-8. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.netreach.net/~druid/LouisVierne.html Ausführliche Biografie und Werkverzeichnis von Louis Vierne in französischer Sprache] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051228161558/http://www.netreach.net/~druid/LouisVierne.html |date=2005-12-28 }} * [http://www.carus-verlag.com/Vierne.html Kritische Gesamtausgabe der Orgelwerke Louis Viernes in 13 Bänden beim Carus-Verlag, Stuttgart (2007-2008)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928004257/http://www.carus-verlag.com/Vierne.html |date=2007-09-28 }} * [https://www.baerenreiter.com/cgi-bin/baer_V5_my/baerenreiter?op=newuid&ln=de&wrap_html=indexframe.htm Urtext-Ausgabe sämtlicher Orgel- und Klavierwerke Louis Viernes beim Bärenreiter-Verlag, Kassel (2008 ff.)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927013828/https://www.baerenreiter.com/cgi-bin/baer_V5_my/baerenreiter?op=newuid&ln=de&wrap_html=indexframe.htm |date=2007-09-27 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vierne, Louis}} [[Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj komponistoj]] [[Kategorio:Orgenistoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1937]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo de Montparnasse]] [[Kategorio:Blindaj muzikistoj]] 6yx726ugbnhap3vy5z29vx1l1eyzu19 0 257004 9372867 8442781 2026-05-14T16:38:48Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9372867 wikitext text/x-wiki {{Informkesto soldato | koloro = darkkhaki | nomo = Roza Ŝanina | kaŝnomo = | dosiero = Снайпер Роза Егоровна Шанина.jpg | grandeco de dosiero = 260px | priskribo = Roza Ŝanina | dato de naskiĝo = [[3-a de aprilo]] [[1924]] | loko de naskiĝo = {{Flago|Sovetunio}} [[Jedma]], [[Arĥangelska provinco]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]] | dato de morto = [[28-an de januaro]] [[1945]] (≈21) | loko de morto = [[Orienta Prusio]] | civilo = [[instruistino]] | rango = [[serĝento]] | tempo de deĵoro = [[1943]] – [[1945]] | deĵoris = [[Ruĝa Armeo]] | speco = [[kaŝpafisto]] | taĉmento = [[184-a Pafila Divizio]]<br />[[3-a Belorusia Fronto]] | komandis = | militoj = [[Granda patriota milito]] | bataloj = | medaloj = |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }} }} '''Roza Jegorovna ŜANINA''' ({{lang-ru|Роза Егоровна Шанина}}, [[3-an de aprilo]] [[1924]] – [[28-an de januaro]] [[1945]]) estis soveta [[kaŝpafisto]] dum la [[dua mondmilito]]. Ŝi konfirmite respondecis por mortigo de 54 malamikoj, inkluzive de 12 malamikaj kaŝpafistoj dum batalo je [[Vilno]].<ref>[http://www.snipercentral.com/snipers.htm#WWII SniperCentral.com].</ref><ref>[http://www.pomorsu.ru/avpu/history/08.htm]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120415174809/http://avpu.pomorsu.ru/history/08.htm |date=2012-04-15 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120415174809/http://avpu.pomorsu.ru/history/08.htm |date=2012-04-15 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120415174809/http://avpu.pomorsu.ru/history/08.htm |date=2012-04-15 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120415174809/http://avpu.pomorsu.ru/history/08.htm |date=2012-04-15 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120415174809/http://avpu.pomorsu.ru/history/08.htm |date=2012-04-15 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120415174809/http://avpu.pomorsu.ru/history/08.htm |date=2012-04-15 }} {{fremdlingve|ru| Овсянкин, Е. И. ''История АПК''}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120415174809/http://avpu.pomorsu.ru/history/08.htm |date=2012-04-15 }}.</ref> Studinte en instruista pedagogia instituto en [[Arĥangelsk]] ŝi fariĝis sperta kaj fidinda instruistino en [[infanvartejo]]. Poste ŝi propravole aliĝis al [[Vsevobuĉ]] kaj pli poste al akademio de centraj virinaj kaŝpafistoj en [[Podolsk]]. La [[22-an de junio]] [[1943]] Ŝanina aliĝis la [[Ruĝa Armeo|Ruĝan Armeon]] kaj la [[2-an de aprilo]] [[1944]] ŝi ekservis en la 184-a pafila divizio, kie kreiĝis virina snajpera trupo. Ŝi estis aprezita per ordeno de Gloro la [[18-an de junio]] kaj denove la [[22-an de septembro]] [[1944]]. [[Dosiero:Roza-Shanina profilo.jpg|eta|maldekstra|Shanina]] Foje, akceptante ordonon de komandanto de bataliono por ke ŝi senprokraste revenu en postfrontejon, Ŝanina respondis „Mi revenos post la batalo“.<ref>{{fremdlingve|ru|Молчанов, П., Журавлёв, Н. ''Подснежники на минном поле''}}</ref> Tiuj ĉi vortoj poste fariĝis titolo de libro ''Reveninta el la batalo'' de [[Nikolaj Ĵuravljov]]. La [[12-an de decembro]] [[1944]] Roza estis pafita en ŝultron kaj la [[27-an de decembro]] [[1944]] ŝi estis aprezita per medalo por kuraĝo. Ŝanina mortis en batalo proksime de [[ĥutoro]] en [[Rikhau]]. Ŝia bataltaglibro kaj kelke da leteroj estis publikigitaj. Stratoj en Arĥangelsk kaj en vilaĝo en Ŝangala kaj Strojevskoje estis nomitaj laŭ ŝi. Ŝanina havis kvar fratojn: Miĥail, Fedor, Sergej kaj Marat. Miĥail mortis dum [[sieĝo de Leningrado]] en 1941, dum Fedor estis mortigita la saman jaron dum [[batalo de Kimrio (1941)|Batalo de Kimrio]]. Sergej neniam revenis viva el la milito, sole la vivanta Marat estas survivinta persono.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.pomorsu.ru/avpu/history/08.htm |titolo=История АПК * Овсянкин Е.И. * Глава "Снайпер Роза Шанина"<!-- Bot generated title --> |alirdato=2008-09-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120415174809/http://avpu.pomorsu.ru/history/08.htm |arkivdato=2012-04-15 }}</ref> == Notoj kaj referencoj == <div class="references-small"> {{Referencoj}} </div> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fremdlingve|ru|Журавлëв, Н. ''После боя вернулась…'' (За честь и славу Родины). М., Досааф. 1985}} {{Commonscat linio}} {{Kaŝpafistoj de la dua mondmilito}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Shanina, Roza}} [[Kategorio:Snajperoj]] [[Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Arĥangelska provinco]] [[Kategorio:Mortintoj en Germanio]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 3-an de aprilo]] [[Kategorio:Mortintoj la 28-an de januaro]] hncx7ktwy7jlocg07d54guif9syhh7z 0 257930 9373268 9272697 2026-05-15T11:26:08Z ~2026-29334-32 256927 Voldgiftskendelse skal begrundes, jf. VL § 31, stk. 2; og der er begrænset mulig for at lade domstol prøve voldgiftskendelse, jf. VL 37 9373268 wikitext text/x-wiki '''Arbitracio''', en [[Juro]], estas formo solvi [[juĝ-afero]]n sen turni sin al la [[ordinara juĝinstanco]]. La koncernaj partoj, interkonsente, decidas elekti trian sendependulon, nomita [[arbitracianto (Juro)|arbitracianto]], kiu estos la respondeculo solvi la konflikton. La arbitracianto, siavice, vidos sin limigita de tio interpaktita inter la koncernaj partoj por setligi la arbitran traktaton. Tiu devos fari ĝin kompreneble laŭ la leĝaro elektita de la koncernaj partoj, aŭ eĉ kun bazo en la simpla egaleco, se tion oni ne interkonsentis de antaŭe. Kiam arbitracio kongruas kun la leĝareco, anstataŭas komplete la ordinaran juraĵon, kiu devos sin deteni sin eĉ de koni la konflikton. Tamen, necese oni devos turniĝi al tiu (pere de plenuma agado) kiam estos necesa la interveno de las aŭtoritatoj por plenumigi la arbitran traktaton. Inter la avantaĝoj de la arbitracio troviĝas rapideco, fleksibleco kaj la fakto ke oni povas interkonsenti antaŭe la kostojn. == Tipoj de arbitracio == Ekzistas du tipoj de arbitracio, la jenaj: # Institucia: tiu kiu plenumiĝas en arbitra institucio ĝenerale laŭ siaj propraj reguloj kun fermita listo de arbitraciantoj. # Ad Hoc: tiu kiun plenumas la partoj, ĉar tiuj elektas la arbitraciantojn kaj la regulojn regontajn la arbitracion. Ĝenerale tiuj du tipoj de arbitracio baziĝas sur reguloj similaj al tiuj de Uncitral, realigitaj de Unuiĝintaj Nacioj.[http://www.uncitral.org/uncitral/en/uncitral_texts/arbitration/1976Arbitration_rules.html] == Arbitraciaj klaŭzoj == Ĝenerale, la partoj en konflikto turnas sin al arbitracio, ĉar estas jam enmetita en la kontrakto arbitracia klaŭzo kie oni decidis, ke la koncernaj partoj en konflikto devigas sin al submeto al arbitracia tribunalo. Prezentiĝas multaj problemoj pro la interpretado de tiuj klaŭzoj, speciale pri tio rilata al la juro. == Lingvaj defioj == Arbitracio elstariĝas kiel neŭtrala forumo en disputsolvado, aspirante esti la preferata forumo por uzantoj de tre malsamaj mondpartoj kaj juraj kulturoj. Malgraŭ la uzo de naciaj lingvoj, la plej ofta uzata lingvo en statistikoj de interncia arbitracio montras ke la la [[Angla lingvo|angla]] estas plej privilegiata procedura lingvo, ne kondukanta al egala ludkampo kaj krome altrudante specifan juran kulturon kaj anglajn jurprincipojn. Gi iel reflektas geopolitikan kaj kulturan superregadon. La angla ne estas neŭtrala [[Esperanto]], kvankam multaj arbitracioj estas farataj kvazaŭ la angla estus ja Esperanto<ref>(fr, en) [https://www.researchgate.net/profile/Charles-Durand Charles Xavier Durand], [https://www.researchgate.net/publication/27604965_Les_menaces_de_l'_esperanglais Les menaces de l'« espéranglais»], Oktobro 2007, HERMES (France) n-ro 40(40), DOI:10.4267/2042/9544</ref>. Same kiel en la 20-jarcento arbitracio donus pli grandan pezon al la franca lingvo, ne certas ke estonte novaj arbitraciaj lingvoj altrudiĝo, ekzemple la ĉina aŭ hispana. Malgraŭ la bona servo de interpretistoj, iuj lingvaj grupoj disponas pri pli bonaj interpretistoj dum aliaj estas en malfavora situacio<ref name=":0">(en) Daniel Greineder, ''[https://arbitrationblog.kluwerarbitration.com/2021/11/07/arbitrators-dont-speak-esperanto-the-difficulties-and-dominance-of-english-as-a-procedural-language-in-arbitration/ Arbitrators Don’t Speak Esperanto: The Difficulties and Dominance of English as a Procedural Language in Arbitration]'', Kluwer Arbitration Blog, la 7-an de novembro 2021.</ref>. === Esperanto === Kie lingvaj defioj pruvas nesupereblaj, uzantoj el neceso limigas sin al tio kio ili povas diri prefere ol diri tion kio estu dirata. Tio ofte okazas kiam arbitraciantoj estas postulataj apliki la leĝon de jurisdikcio fremada por ili kaj kies lingvon ili ne parolas. Esperanto ne retroveblas ĝis nun en la statistikoj de gvidaj arbitraj institucioj, kvankam ĝi estis konceptita kiel neŭtrala lingvo, ne ligita al iu specifa kulturo kaj tial adoptebla en internaciaj aŭ interkulturaj rilatoj sen doni lingvan kaj politikan avantaĝon al tiuj kiuj uzas sian propran lingvon<ref name=":0" />. == Skrive om voldgift == Voldgiftskendelse skal begrundes, jf. VL § 31, stk. 2; og der er begrænset mulig for at lade domstol prøve voldgiftskendelse, jf. VL 37. VL = voldgiftsloven == Die weibliche Indiana Jones == 1) Relic Hunter (1999–2002) -- 2) Gravrøver Tomb Raider tre film (2001 - 2018) -- 3) Alison Teal Alison's Adventures <nowiki>https://www.youtube.com/@AlisonsAdventures/videos</nowiki> <nowiki>https://alisonsadventures.com/about-2/alison-teal/</nowiki> <nowiki>https://www.famousbirthdays.com/people/alison-teal.html</nowiki> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=arbitr1}} * [[Internacia arbitracio]] * [[Konstanta Kortumo de Arbitracio]] * [[Mediacio]] * [[Traktado]] * [[Tribunalo de Arbitracio pri Sporto]] == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bazaj terminoj de juro]] [[Kategorio:Juĝaj proceduroj]] [[Kategorio:Konfliktoj]] [[Kategorio:Arbitracio]] [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Lingvaj rajtoj]] [[Kategorio:Lingva justeco]] pm3rlomkk4u8mfegg7ycnpth9le9xy2 0 260774 9372893 8396552 2026-05-14T18:28:47Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9372893 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Pallo,''' [[ukraine]] '''Палло,''' [[ruse]] '''Павловце''' (pavlovce), [[slovake]] '''Pallov,''' [[hungare]] '''Palló''' estas malgranda [[vilaĝo]] en [[Ukrainio]], en [[Transkarpata provinco]], en distrikto de [[Uĵhorodo]] en [[municipo]] de [[Haloĉ]]. La historia ukraina [[loknomo]] estis '''Павлове''' (pavlove). [[Dosiero:Map of Ukraine political simple Oblast Transkarpatien.png|eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio]] [[Dosiero:Uzhgorodskyi-Raion.png|eta|dekstra|180px|Distrikto de Uĵhorodo en Transkarpatio]] == Bazaj informoj == * {{Koordinatoj gms|48|34|0|N|22|10|0|E|scale:30000}} * [[Areo]]: &nbsp;km² * [[Alto]] super [[marnivelo]]: m * [[Loĝantaro]]: 420 * [[Poŝtkodo]]: 89430 * [[Telefonprefikso]]: * [[Aŭtokodo]]: AO == Situo == Pallo situas sur [[ebenaĵo]], laŭ la slovaka landolimo, laŭ ĉef[[vojo]] kaj [[fervojo]] [[Veľké Kapušany]]-Uĵhorodo. La lasta troviĝas 12, [[Uĵ]] 5 km-ojn. == Historio == La unua mencio pri la vilaĝo devenis el [[1311]]. Post la [[mezepoko]] foje apartenis al [[Habsburga Imperio]], foje al [[Transilvanio]]. En [[1567]] la [[tataroj]], en [[1646]] armeo de [[Emeriko Thököly]], en [[1685]] la [[aŭstroj]] faris damaĝojn. En [[1910]] loĝis en Palló 483 da [[homo]]j, plejparte [[hungaroj]]. Ĝis [[1920]] Palló apartenis al [[Hungara reĝlando]], al [[Ung]], al distrikto de [[Veľké Kapušany|Nagykapos]], poste al [[Ĉeĥoslovakio]]. Palló rehungariĝis inter [[1938]]-[[1945]], ĉar la [[unua Viena Arbitracio|unua Arbitracio de Vieno]] deklaris, ke tiuj [[komunumo]]j, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al [[Hungario]]. La alveninta [[Ruĝa Armeo]] tuj deportis hungarojn al la [[gulago]]. Ekde [[1945]] Pavlove apartenis al [[Sovetunio]], fine ekde [[1991]] al Ukrainio. Dum la [[socialismo]] [[kolĥozo]] funkciis, kies kampoj estis disdonitaj inter la vilaĝanoj en [[2000]]. En [[2001]] loĝis en Pallo 677 da homoj, (590 hungaroj). Vilaĝservoj estas [[lernejo]], [[kulturdomo]], 2 vendejoj. == Vidindaĵo == * kalvinana [[preĝejo]] de [[1932]] == Nomportantoj == * hungara kantisto [[Imre Palló]] * 12 da nomoj listiĝas en la [[Budapeŝto|budapeŝta]] publika telefonlibro en [[2008]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio]] ept856ta3cl92x8929j8u4miidths1q 9372894 9372893 2026-05-14T18:29:02Z Stefangrotz 91903 9372894 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Pallo,''' [[ukraine]] '''Палло,''' [[ruse]] '''Павловце''' (pavlovce), [[slovake]] '''Pallov,''' [[hungare]] '''Palló''' estas malgranda [[vilaĝo]] en [[Ukrainio]], en [[Transkarpata provinco]], en distrikto de [[Uĵhorodo]] en [[municipo]] de [[Haloĉ]]. La historia ukraina [[loknomo]] estis '''Павлове''' (pavlove). [[Dosiero:Map of Ukraine political simple Oblast Transkarpatien.png|eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio]] [[Dosiero:Uzhgorodskyi-Raion.png|eta|dekstra|180px|Distrikto de Uĵhorodo en Transkarpatio]] == Bazaj informoj == * {{Koordinatoj gms|48|34|0|N|22|10|0|E|scale:30000}} * [[Areo]]: &nbsp;km² * [[Alto]] super [[marnivelo]]: m * [[Loĝantaro]]: 420 * [[Poŝtkodo]]: 89430 * [[Telefonprefikso]]: * [[Aŭtokodo]]: AO == Situo == Pallo situas sur [[ebenaĵo]], laŭ la slovaka landolimo, laŭ ĉef[[vojo]] kaj [[fervojo]] [[Veľké Kapušany]]-Uĵhorodo. La lasta troviĝas 12, [[Uĵ]] 5 km-ojn. == Historio == La unua mencio pri la vilaĝo devenis el [[1311]]. Post la [[mezepoko]] foje apartenis al [[Habsburga Imperio]], foje al [[Transilvanio]]. En [[1567]] la [[tataroj]], en [[1646]] armeo de [[Emeriko Thököly]], en [[1685]] la [[aŭstroj]] faris damaĝojn. En [[1910]] loĝis en Palló 483 da [[homo]]j, plejparte [[hungaroj]]. Ĝis [[1920]] Palló apartenis al [[Hungara reĝlando]], al [[Ung]], al distrikto de [[Veľké Kapušany|Nagykapos]], poste al [[Ĉeĥoslovakio]]. Palló rehungariĝis inter [[1938]]-[[1945]], ĉar la [[unua Viena Arbitracio|unua Arbitracio de Vieno]] deklaris, ke tiuj [[komunumo]]j, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al [[Hungario]]. La alveninta [[Ruĝa Armeo]] tuj deportis hungarojn al la [[gulago]]. Ekde [[1945]] Pavlove apartenis al [[Sovetunio]], fine ekde [[1991]] al Ukrainio. Dum la [[socialismo]] [[kolĥozo]] funkciis, kies kampoj estis disdonitaj inter la vilaĝanoj en [[2000]]. En [[2001]] loĝis en Pallo 677 da homoj, (590 hungaroj). Vilaĝservoj estas [[lernejo]], [[kulturdomo]], 2 vendejoj. == Vidindaĵo == * kalvinana [[preĝejo]] de [[1932]] == Nomportantoj == * hungara kantisto [[Imre Palló]] * 12 da nomoj listiĝas en la [[Budapeŝto|budapeŝta]] publika telefonlibro en [[2008]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio]] o4779zx7jcxurs7alyeituwdcsrhlje 0 267154 9372941 9130415 2026-05-14T19:57:02Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9372941 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Slovakia banskabystrica rimavskasobota.png|eta|dekstra|330px|Nová Bašta situas en la plej griza regiono]]{{Informkesto urbo}} '''Nová Bašta,''' [[hungare]] '''Egyházasbást''' estas malgranda [[vilaĝo]] en [[Slovakio]], en [[Regiono Banská Bystrica]], en [[Distrikto Rimavská Sobota]]. La historia slovaka nomo estis '''Kostolná Bašta''', la [[hungaroj]] uzis ankaŭ la formon ''Újbást''. == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 13 km² * [[Supermara alteco]]: 271 m * [[Loĝantaro]]: 520 * [[Poŝtkodo]]: 980 34 * [[Aŭtokodo]]: RS * [[Telefonprefikso]]: 47 == Situo == Nová Bašta situas sur mal[[ebenaĵo]], laŭ flanko[[vojo]]j. [[Fiľakovo]] troviĝas 20, [[Rimavská Sobota]] 38 km-ojn. == Historio == En la proksimo oni loĝis dum la [[bronzepoko]]. La vilaĝo estis unue menciita en la [[jaro]] [[1267]] en formo ''"Basthi"''. En [[1910]] loĝis en Egyházasbást 610 da [[homo]]j, (escepte unusolan [[slovakoj|slovakon]] ĉiuj [[hungaroj]]). Ĝis [[Traktato de Trianon]] Egyházasbást apartenis al [[Hungara Reĝlando]], al [[Gömör kaj Kis-Hont]], al distrikto de [[Jesenské|Feled]], poste al [[Ĉeĥoslovakio]], fine ekde [[1993]] al Slovakio. Inter [[1938]]-[[1945]] Egyházasbást rehungariĝis. La [[unua Viena Arbitracio|unua Arbitracio de Vieno]] deklaris, ke tiuj [[komunumo]]j, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al [[Hungario]]. Post la [[2-a mondmilito]] multe la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ [[Dekretoj de Beneš]]. En [[2001]] loĝis en Nová Bašta 546 da homoj, (493 hungaroj, 28 slovakoj, 22 [[ciganoj]], 2 [[ĉeĥoj]]). == Vidindaĵoj == * romanika katolika [[preĝejo]] omaĝe al [[Stefano la 1-a (Hungario)]] de [[1290]], ĉirkaŭita per defenda [[muro]] * gotika preĝejo omaĝe al [[Sankta Nikolao]] de [[1397]] * restaĵoj de fortikaĵo el la bronzepoko * [[kastelo]] * malnovaj loĝdomoj kun loka muzeeto * kermeseja [[kapelo]] * arbaraj vojetoj por turistoj == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://mapy.zoznam.sk/index.pl?zoom=6&pos_x=-362868&pos_y=-1295190&size=full&lang=sk&sipka=1&name=Nov%E1%20Ba%9Ata%2C%20Rimavsk%E1%20Sobota Nová Bašta en la mapo] {{Municipoj de Regiono Banská Bystrica|Distrikto Rimavská Sobota}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Rimavská Sobota]] hr2875c6ms2xxxw7sddr46xdj6ytibk 0 270040 9372933 8473578 2026-05-14T19:52:01Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9372933 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Tar''' estas [[vilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Norda Hungario]], en [[departemento]] [[Nógrád]], en [[Distrikto Pásztó]]. [[Dosiero:Tari sztúpa.JPG|eta|maldekstre|Stupao en Tar]] == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 27 &nbsp;km² * [[koordinato]]j de [[Tutmonda loktrova sistemo]]: 47.9502/19.7449 * [[Loĝantaro]]: 2010 * [[Poŝtkodo]]: 3073 * [[Telefonprefikso]]: 32 == Situo == Tar situas en [[valo]] de [[Zagyva]] inter [[montaro]]j [[Mátra]] kaj [[Cserhát]], laŭ ĉef[[vojo]] kaj [[fervojo]] [[Hatvan]]-[[Salgótarján]]. [[Pásztó]] troviĝas 6, [[Bátonyterenye]] 10, [[Salgótarján]] 21&nbsp;km-ojn. == Historio == La unua mencio devenis el [[1256]]. En la [[15-a jarcento]] Tar iĝis [[kampurbo]], sed dum la turka erao ĝi senhomiĝis. Post la refondiĝo la vilaĝo perdis la gravecon. == Vidindaĵoj == * katolika [[Preĝejo Sankta Mikaelo (Tar)]], partoj devenas el la [[13-a jarcento]] * [[paroĥo]] * restaĵoj de mezepoka bienocentro aŭ nobeldomo * [[stupao]] * [[arboreto]] nomata Tuzson (tuĵon) {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] 2uxax6imtrwpzl0dknrbkdbqh2m2uf5 0 270509 9372748 9328157 2026-05-14T12:33:40Z Sj1mor 12103 9372748 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |emblema grandeco = 120ra |moto = |lando = Britio |situo = Oksfordo |establita = 1893 |gviadanto = |regiono-ISO = GB-OXF |situo sur mapo = Oksforda Universitato |situo sur mapo2= Centra Oksfordo |zomo = 13 |retejo = }} [[Dosiero:Sthildas south building.JPG|290ra|eta|dekstra|Suda konstruaĵo de la [[St Hilda's College]] unu el la kolegioj de la [[Universitato de Oksfordo]]]] '''St Hilda's College''' estas kolegio de la [[Universitato de Oksfordo]]. En 1893 [[Dorothea Beale]], lernejestrino de la privata knabina lernejo ''Cheltenham Ladies' College'', fondis ''St Hilda's College'' por ebligi al pli da virinoj studi en Oksfordo. Ĝis [[2006]] la instituto akceptis nur virinojn. Tiun jaron (plurajn jarojn post la aliaj Oksfordaj virinaj superaj lernejoj), estis decidata akcepti ankaŭ virojn, kaj kiel studentoj kaj kiel stabanoj. La unuaj viraj studentoj eniris en [[2008]]. La kolegio nomiĝas laŭ la angla [[sanktulino]] [[Hilda de Whitby]], kiu ludis gravan rolon en la anglosaksa eklezio dum la [[7-a jarcento]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Universitato de Oksfordo]] mh0za7kguwntxl73k8xmi8oevgty8tb 0 282736 9373036 8541539 2026-05-15T00:31:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373036 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:GustavoDudamel.jpg‎|eta|Gustavo Dudamel dum turneo tra Eŭropo, 2008]] '''Gustavo Adolfo Dudamel Ramírez''' (* {{dato|26|januaro|1981}} en [[Barquisimeto]], [[Venezuelo]]) estas venezuela [[violonisto]] kaj [[dirigento]] kaj „simbola figuro de la nekomparebla entuziasmo pri klasika muziko en sia lando.“ <ref>[http://www.faz.net/s/Rub501F42F1AA064C4CB17DF1C38AC00196/Doc~ECB287E0D36A64BA7BFDF683C8F98A709~ATpl~Ecommon~Scontent.html ''"Im Takt der Leidenschaft"''], [[Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung|FAS]], 22-a aŭgusto 2007</ref> == Vivo kaj verko == La muzika instruado de Dudamel komenciĝis frue per „El Sistema“, la venezuela muzikprogramo por subteni malavantaĝigitajn infanojn kaj junulojn. Aĝante 10 jarojn Dudamel eklernis la violinludadon, poste ankaŭ komponadon. Kiam li – aĝante 12 – unuafoje anstataŭis la dirigenton de la junulara orkestro de sia urbo, lia talento evidentiĝis kaj oni kuraĝigis lin studi. Aĝante 18 jarojn li fariĝis en 1999 ĉefdirigento de la [[Sinfónica de la Juventud Venezolana Simón Bolívar]], la landa venezuela junulara orkestro. Ankaŭ spertaj dirigentokolegoj kiel [[Simon Rattle|Sir Simon Rattle]], [[Claudio Abbado]] aŭ [[Daniel Barenboim]] estis impresitaj de la talento de Dudamel kaj pretis kunlabori kun la Simón-Bolívar-orkestro. En 2004 Dudamel gajnis la unuan „dirigento-konkurson Gustav Mahler“ de la [[Bambergaj simfonianoj]]. En 2006 Dudamel registris sian unuan lumdiskon por [[Deutsche Grammophon]]. Ekde 2007/08 Dudamel estas ĉefdirigento de la [[Gotenburgaj simfonianoj]], por 2009/10 li estas destinita kiel ĉefdirigento de la [[Filharmonio Los Angeles]]. La {{daton|16|aprilo|2007}} li dirigentis en [[Vatikano]] koncerton kun la Radiofonia Simfonia Orkestro [[Ŝtutgarto]] okaze de la 80-a jubileo de papo [[Benedikto la 16-a]]. Ili ludis verkojn de [[Antonín Dvořák]], [[Giovanni Gabrieli]] kaj [[Wolfgang Amadeus Mozart]].<ref>[http://www.vol.at/news/welt/artikel/papst-benedikt-empfing-gratulanten/cn/news-20070416-07242546 ''"Papst Benedikt empfing Gratulanten"''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200611025713/https://www.vol.at/papst-benedikt-empfing-gratulanten/news-20070416-07242546 |date=2020-06-11 }}, [[Vorarlberger Nachrichten]], 16-a aprilo 2007</ref> [[Dosiero:Dudimaturen.jpg‎|eta|Gustavo Dudamel kun edzino Eloisa Maturen, 2006]] En 2008 Dudamel unuafoje dirigentis - kun granda sukceso - la [[Berlina filharmonio|Berlinajn filharmonianojn]] dum la ĉiujara somera koncerto en ''Waldbühne''. Per tiu koncerto Dudamel konatiĝis al granda publiko en Germanio.<ref>[http://www.morgenpost.de/kultur/article568879/Philharmoniker_begeistern_in_der_Waldbuehne.html?print=yes ''"Philharmoniker begeistern in der Waldbühne"''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200611025713/https://www.morgenpost.de/kultur/article104648092/Philharmoniker-begeistern-in-der-Waldbuehne.html?print=yes |date=2020-06-11 }}, [[Berliner Morgenpost]], 26-a januaro 2009</ref><!-- Im selben Jahr wurde er mit dem [[Stiftung Würth#Von der Stiftung vergebene Auszeichnungen|Würth-Preis der Jeunesses Musicales Deutschland]] ausgezeichnet.--> En 2006 Gustavo Dudamel edziĝis al sia multjara amikino Eloisa.<ref>[http://www.tagesspiegel.de/kultur/Gustavo-Dudamel-Klassik;art772,2759660 ''"Gute Laune? Das ist mein Job!"''], [[Tagesspiegel]], 26. März 2009</ref> == Literaturo == "Sinfonie der Straße. Die venezolanische Jugendorchesterbewegung" (Simfonio de la strato. La venezuela movado de junularaj orkestroj), en: Matices (Ĵurnalo pri Latinameriko, Hispanio, Portugalio), Nr. 39/2003 == Fontoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.gustavodudamel.com/ www.gustavodudamel.com] * {{DNB|133898229}} * [http://www.klassikakzente.de/beethoven_plus_114892.jsp ''Beethoven plus'' – Gustavo Dudamel] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081006011439/http://www.klassikakzente.de/beethoven_plus_114892.jsp |date=2008-10-06 }} en ''KlassikAkzente'' * [http://www.faz.net/s/Rub501F42F1AA064C4CB17DF1C38AC00196/Doc~ECB287E0D36A64BA7BFDF683C8F98A709~ATpl~Ecommon~Scontent.html „Im Takt der Leidenschaft“] (Laŭ takto de l' pasio), [[Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung|FAS]], 22-a aŭgusto 2007 * [http://www.phoenix.de/das_musikwunder_von_caracas/2007/12/26/0/160007.1.htm "Das Musikwunder von Caracas"] (La muzikmiraklo de Karakaso), dokumenta televida filmo {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dudamel, Gustavo}} [[Kategorio:Venezuelaj dirigentoj]] [[Kategorio:Venezuelaj klasikaj violonistoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:El Sistema]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Venezuelo]] lurfj4svmfm8gtytjgjyki5z3cqqxxm 1 294134 9372777 9332610 2026-05-14T13:00:32Z ThomasPusch 1869 9372777 wikitext text/x-wiki == Titolo == Ĉu ni ne alinomigu ĉi tiun artikolon en [[infanseksemo]] aŭ [[knabseksemo]]? Ĉar jam estiĝis la vortoj "[[samseksemo]]", "[[aliseksemo]]" kaj "[[ambaŭseksemo]]"... [[Vikipediisto:Steinbach|Steinbach]] 13:37, 6. Sep 2009 (UTC) :Nu, mi ne vidas kial kontraŭi se vi volas alinomigi. La vorto ''pedofilio'' estas tamen mencienda, ĉar esperanta.--[[Vikipediisto:Internaciulo]] 19:16, 8. Sep 2009 (UTC) ::Nenio plu sekvis el tiu diskuteto. Efektive la propono de uzanto Steinbach estus tute saĝa, ĉar ankaŭ en la eldono 2020 de la plej renoma vortaro PIV [https://vortaro.net/#pedofilio_kd mankas ĉia rekono de esperanta vorto "pedofilio"], kaj ankaŭ en dulingvaj vortaroj mi nenie trovis konfirmon pri oficiala rekono de la vorto. Kion PIV kaj aliaj vortaroj (ekzemple [[Grand Dictionnaire Français-Espéranto|Fr-Eo de Danvy kaj Le Puil]], Parizo 1992, p. 619) tamen havas, estas la vorto [https://vortaro.net/#pederasto_kd pederasto kaj pederastio], kiu do estas establita esperanta vorto, kaj pri ĝi ankaŭ estas [[pederastio|teksto en Vikipedio]]. Pri problemo de la vorto "knabseksemo" vidu la diskutojn de la teksto pri [[pederastio]], sed eĉ '''se''' lasi la senfontan esperantan vorton "pedofilio", ĉar laŭ la 15-a regulo de Esperanto klaras ke mankas esperanta vorto (ĉu??), kaj tial permeseblus kreeme glui o-finaĵon al ekzistantaj vortoj el grandaj mondlingvoj, tiam '''almenaŭ''' oni povus meti alidirektilon de [[infanseksemo]] al [[pedofilio]]. Sed baza problemo estas ke en la tuta interreto pri esperanta vorto "pedofilio" aperas preskaŭ ekskluzive nur la skribaĵoj de Pangea en la Vikipediaj projektoj, kaj ne eblas en Vikipedio referenci nur al aliaj vikipediaj paĝoj - sola escepto estas tre polemika kaj videble persona opinio (nenio malbona en persona opinio, sed tia noto ne estas vortaro) pri [https://rimarkojmiajenesperanto.wordpress.com/2019/05/25/pedofilio-inter-germanaj-verduloj/ pedofilio inter germanaj verduloj el 2019]. Mi ne havas proponon, nur havas grandegan dubon entute pri la ĝusteco de esperanta titolo pedofilio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 28 nov. 2024 (UTC) :Havante en la lastaj kvin jarojn plentempan profesian okupon mi dum longa tempo ne plu povis multe sekvi Vikipedion. Tial nur post longa tempo mi vidis tiun ĉi komenton. Fakte mi forte malsubtenas la nomŝanĝon, precipe ne al kombino kun "...seksemo", char "...seksemo" ja esprimas pozitivan ...aferon, dum la misuzo de infanoj (kaj seksumado de plenkreskulo kun infanoj ĉiam estas misuzo, sen escepto, abomena afero), ne povas troviĝi en tiu serio de vortoj. - Fakte la origina signifo de la grekdevena esprimo ankaŭ estas "amo al infanoj", sed ties pozitiva deveno komplete perdiĝis. Lingve, la vorto estas internacia laŭ la fama 16a regulo, do ne estas bezono de alia esprimo. Mi ankaŭ atentigas pri la artikolhistorio, kie iam iu verkis la artikolon provante defendi tiun malsanegan konduton. Al misuzo de infanoj ne povas esti tolero, kaj en tia punkto akaŭ ne povas esti "neŭtraleco". [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 13:21, 15 mar. 2026 (UTC) :"Fakte la origina signifo de la greka esprimo Παιδο-φιλία, do "ped"o-"fili"o, EKSKLUZIVE estas "amo al infanoj" (ne nur «ankaŭ»), sed ties pozitiva deveno komplete perdiĝis en tiuj okcidentaj lingvoj kiuj havas la vorton (kiel en [[ortopedio|orto'''ped'''io]], "(kuracado cele al) rekte irantaj infanoj", kaj [[pediatrio|'''ped'''iatrio]], [[infankuracado]]). Mi komprenas la nacilingvajn vortojn "paedophilia, "pedofilia", "Pädophilie", "pedofilija" ktp, sed daŭre trovas la esperantan vorton en neniu PIV kaj neniu alia esperanta vortaro (!) - tamen nun intertempe jam kolektiĝis [https://tekstaro.com/?s=6a05c5cdc351d 15 trovoj en la esperanta gazetaro kaj literaturo en la serĉilo "tekstaro.com"], ĉiuj el la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj, do eblas konjekti, ke la dubinda vorto "pedofilio" iom post iom pli akceptiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 14 maj. 2026 (UTC) == Enhavaj mankoj == En tiu-ĉi artikolo estas gravaj mankoj, tiu-ĉi teksto praktike nur mencias la eventojn ĉe katolikaj pastroj tre supraĵe. Mankas fontoj, mankas gravaj katastrofoj kaj informoj pri krimuloj kiel ekzemple la seria murdisto Marc Dutroux en Belgio aŭ aliaj, ktp. ktp. [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 20:39, 2 Jan. 2014 (UTC) cz47b1w1nhfeeykwlopy26tl5q8lz92 9372782 9372777 2026-05-14T13:02:03Z ThomasPusch 1869 9372782 wikitext text/x-wiki == Titolo == Ĉu ni ne alinomigu ĉi tiun artikolon en [[infanseksemo]] aŭ [[knabseksemo]]? Ĉar jam estiĝis la vortoj "[[samseksemo]]", "[[aliseksemo]]" kaj "[[ambaŭseksemo]]"... [[Vikipediisto:Steinbach|Steinbach]] 13:37, 6. Sep 2009 (UTC) :Nu, mi ne vidas kial kontraŭi se vi volas alinomigi. La vorto ''pedofilio'' estas tamen mencienda, ĉar esperanta.--[[Vikipediisto:Internaciulo]] 19:16, 8. Sep 2009 (UTC) ::Nenio plu sekvis el tiu diskuteto. Efektive la propono de uzanto Steinbach estus tute saĝa, ĉar ankaŭ en la eldono 2020 de la plej renoma vortaro PIV [https://vortaro.net/#pedofilio_kd mankas ĉia rekono de esperanta vorto "pedofilio"], kaj ankaŭ en dulingvaj vortaroj mi nenie trovis konfirmon pri oficiala rekono de la vorto. Kion PIV kaj aliaj vortaroj (ekzemple [[Grand Dictionnaire Français-Espéranto|Fr-Eo de Danvy kaj Le Puil]], Parizo 1992, p. 619) tamen havas, estas la vorto [https://vortaro.net/#pederasto_kd pederasto kaj pederastio], kiu do estas establita esperanta vorto, kaj pri ĝi ankaŭ estas [[pederastio|teksto en Vikipedio]]. Pri problemo de la vorto "knabseksemo" vidu la diskutojn de la teksto pri [[pederastio]], sed eĉ '''se''' lasi la senfontan esperantan vorton "pedofilio", ĉar laŭ la 15-a regulo de Esperanto klaras ke mankas esperanta vorto (ĉu??), kaj tial permeseblus kreeme glui o-finaĵon al ekzistantaj vortoj el grandaj mondlingvoj, tiam '''almenaŭ''' oni povus meti alidirektilon de [[infanseksemo]] al [[pedofilio]]. Sed baza problemo estas ke en la tuta interreto pri esperanta vorto "pedofilio" aperas preskaŭ ekskluzive nur la skribaĵoj de Pangea en la Vikipediaj projektoj, kaj ne eblas en Vikipedio referenci nur al aliaj vikipediaj paĝoj - sola escepto estas tre polemika kaj videble persona opinio (nenio malbona en persona opinio, sed tia noto ne estas vortaro) pri [https://rimarkojmiajenesperanto.wordpress.com/2019/05/25/pedofilio-inter-germanaj-verduloj/ pedofilio inter germanaj verduloj el 2019]. Mi ne havas proponon, nur havas grandegan dubon entute pri la ĝusteco de esperanta titolo pedofilio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 28 nov. 2024 (UTC) :Havante en la lastaj kvin jarojn plentempan profesian okupon mi dum longa tempo ne plu povis multe sekvi Vikipedion. Tial nur post longa tempo mi vidis tiun ĉi komenton. Fakte mi forte malsubtenas la nomŝanĝon, precipe ne al kombino kun "...seksemo", char "...seksemo" ja esprimas pozitivan ...aferon, dum la misuzo de infanoj (kaj seksumado de plenkreskulo kun infanoj ĉiam estas misuzo, sen escepto, abomena afero), ne povas troviĝi en tiu serio de vortoj. - Fakte la origina signifo de la grekdevena esprimo ankaŭ estas "amo al infanoj", sed ties pozitiva deveno komplete perdiĝis. Lingve, la vorto estas internacia laŭ la fama 16a regulo, do ne estas bezono de alia esprimo. Mi ankaŭ atentigas pri la artikolhistorio, kie iam iu verkis la artikolon provante defendi tiun malsanegan konduton. Al misuzo de infanoj ne povas esti tolero, kaj en tia punkto akaŭ ne povas esti "neŭtraleco". [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 13:21, 15 mar. 2026 (UTC) :"Fakte la origina signifo de la greka esprimo Παιδο-φιλία, do "ped"o-"fili"o, EKSKLUZIVE estas "amo al infanoj" (ne nur «ankaŭ»), sed ties pozitiva deveno komplete perdiĝis en tiuj okcidentaj lingvoj kiuj havas la vorton (kiel en [[ortopedio|orto'''ped'''io]], "(kuracado cele al) rekte irantaj infanoj", kaj [[pediatrio|'''ped'''iatrio]], "kuracado de infanoj"). Mi komprenas la nacilingvajn vortojn "paedophilia, "pedofilia", "Pädophilie", "pedofilija" ktp, sed daŭre trovas la esperantan vorton en neniu PIV kaj neniu alia esperanta vortaro (!) - tamen nun intertempe jam kolektiĝis [https://tekstaro.com/?s=6a05c5cdc351d 15 trovoj en la esperanta gazetaro kaj literaturo en la serĉilo "tekstaro.com"], ĉiuj el la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj, do eblas konjekti, ke la dubinda vorto "pedofilio" iom post iom pli akceptiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 14 maj. 2026 (UTC) == Enhavaj mankoj == En tiu-ĉi artikolo estas gravaj mankoj, tiu-ĉi teksto praktike nur mencias la eventojn ĉe katolikaj pastroj tre supraĵe. Mankas fontoj, mankas gravaj katastrofoj kaj informoj pri krimuloj kiel ekzemple la seria murdisto Marc Dutroux en Belgio aŭ aliaj, ktp. ktp. [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 20:39, 2 Jan. 2014 (UTC) 8ba0chqruokdryjv4h0ad8a2dua7m2l 9372784 9372782 2026-05-14T13:03:01Z ThomasPusch 1869 9372784 wikitext text/x-wiki == Titolo == Ĉu ni ne alinomigu ĉi tiun artikolon en [[infanseksemo]] aŭ [[knabseksemo]]? Ĉar jam estiĝis la vortoj "[[samseksemo]]", "[[aliseksemo]]" kaj "[[ambaŭseksemo]]"... [[Vikipediisto:Steinbach|Steinbach]] 13:37, 6. Sep 2009 (UTC) :Nu, mi ne vidas kial kontraŭi se vi volas alinomigi. La vorto ''pedofilio'' estas tamen mencienda, ĉar esperanta.--[[Vikipediisto:Internaciulo]] 19:16, 8. Sep 2009 (UTC) ::Nenio plu sekvis el tiu diskuteto. Efektive la propono de uzanto Steinbach estus tute saĝa, ĉar ankaŭ en la eldono 2020 de la plej renoma vortaro PIV [https://vortaro.net/#pedofilio_kd mankas ĉia rekono de esperanta vorto "pedofilio"], kaj ankaŭ en dulingvaj vortaroj mi nenie trovis konfirmon pri oficiala rekono de la vorto. Kion PIV kaj aliaj vortaroj (ekzemple [[Grand Dictionnaire Français-Espéranto|Fr-Eo de Danvy kaj Le Puil]], Parizo 1992, p. 619) tamen havas, estas la vorto [https://vortaro.net/#pederasto_kd pederasto kaj pederastio], kiu do estas establita esperanta vorto, kaj pri ĝi ankaŭ estas [[pederastio|teksto en Vikipedio]]. Pri problemo de la vorto "knabseksemo" vidu la diskutojn de la teksto pri [[pederastio]], sed eĉ '''se''' lasi la senfontan esperantan vorton "pedofilio", ĉar laŭ la 15-a regulo de Esperanto klaras ke mankas esperanta vorto (ĉu??), kaj tial permeseblus kreeme glui o-finaĵon al ekzistantaj vortoj el grandaj mondlingvoj, tiam '''almenaŭ''' oni povus meti alidirektilon de [[infanseksemo]] al [[pedofilio]]. Sed baza problemo estas ke en la tuta interreto pri esperanta vorto "pedofilio" aperas preskaŭ ekskluzive nur la skribaĵoj de Pangea en la Vikipediaj projektoj, kaj ne eblas en Vikipedio referenci nur al aliaj vikipediaj paĝoj - sola escepto estas tre polemika kaj videble persona opinio (nenio malbona en persona opinio, sed tia noto ne estas vortaro) pri [https://rimarkojmiajenesperanto.wordpress.com/2019/05/25/pedofilio-inter-germanaj-verduloj/ pedofilio inter germanaj verduloj el 2019]. Mi ne havas proponon, nur havas grandegan dubon entute pri la ĝusteco de esperanta titolo pedofilio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 28 nov. 2024 (UTC) :Havante en la lastaj kvin jarojn plentempan profesian okupon mi dum longa tempo ne plu povis multe sekvi Vikipedion. Tial nur post longa tempo mi vidis tiun ĉi komenton. Fakte mi forte malsubtenas la nomŝanĝon, precipe ne al kombino kun "...seksemo", char "...seksemo" ja esprimas pozitivan ...aferon, dum la misuzo de infanoj (kaj seksumado de plenkreskulo kun infanoj ĉiam estas misuzo, sen escepto, abomena afero), ne povas troviĝi en tiu serio de vortoj. - Fakte la origina signifo de la grekdevena esprimo ankaŭ estas "amo al infanoj", sed ties pozitiva deveno komplete perdiĝis. Lingve, la vorto estas internacia laŭ la fama 16a regulo, do ne estas bezono de alia esprimo. Mi ankaŭ atentigas pri la artikolhistorio, kie iam iu verkis la artikolon provante defendi tiun malsanegan konduton. Al misuzo de infanoj ne povas esti tolero, kaj en tia punkto akaŭ ne povas esti "neŭtraleco". [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 13:21, 15 mar. 2026 (UTC) ::Fakte "la origina signifo de la greka esprimo" Παιδο-φιλία, do "ped"o-"fili"o, EKSKLUZIVE estas "amo al infanoj" (ne nur «ankaŭ»), sed ties pozitiva deveno komplete perdiĝis en tiuj okcidentaj lingvoj kiuj havas la vorton (kiel en [[ortopedio|orto'''ped'''io]], "(kuracado cele al) rekte irantaj infanoj", kaj [[pediatrio|'''ped'''iatrio]], "kuracado de infanoj"). Mi komprenas la nacilingvajn vortojn "paedophilia, "pedofilia", "Pädophilie", "pedofilija" ktp, sed daŭre trovas la esperantan vorton en neniu PIV kaj neniu alia esperanta vortaro (!) - tamen nun intertempe jam kolektiĝis [https://tekstaro.com/?s=6a05c5cdc351d 15 trovoj en la esperanta gazetaro kaj literaturo en la serĉilo "tekstaro.com"], ĉiuj el la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj, do eblas konjekti, ke la dubinda vorto "pedofilio" iom post iom pli akceptiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 14 maj. 2026 (UTC) == Enhavaj mankoj == En tiu-ĉi artikolo estas gravaj mankoj, tiu-ĉi teksto praktike nur mencias la eventojn ĉe katolikaj pastroj tre supraĵe. Mankas fontoj, mankas gravaj katastrofoj kaj informoj pri krimuloj kiel ekzemple la seria murdisto Marc Dutroux en Belgio aŭ aliaj, ktp. ktp. [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 20:39, 2 Jan. 2014 (UTC) tjs275u55b21egvnenul87mkdk26wxa 9372791 9372784 2026-05-14T13:09:21Z ThomasPusch 1869 9372791 wikitext text/x-wiki == Titolo == Ĉu ni ne alinomigu ĉi tiun artikolon en [[infanseksemo]] aŭ [[knabseksemo]]? Ĉar jam estiĝis la vortoj "[[samseksemo]]", "[[aliseksemo]]" kaj "[[ambaŭseksemo]]"... [[Vikipediisto:Steinbach|Steinbach]] 13:37, 6. Sep 2009 (UTC) :Nu, mi ne vidas kial kontraŭi se vi volas alinomigi. La vorto ''pedofilio'' estas tamen mencienda, ĉar esperanta.--[[Vikipediisto:Internaciulo]] 19:16, 8. Sep 2009 (UTC) ::Nenio plu sekvis el tiu diskuteto. Efektive la propono de uzanto Steinbach estus tute saĝa, ĉar ankaŭ en la eldono 2020 de la plej renoma vortaro PIV [https://vortaro.net/#pedofilio_kd mankas ĉia rekono de esperanta vorto "pedofilio"], kaj ankaŭ en dulingvaj vortaroj mi nenie trovis konfirmon pri oficiala rekono de la vorto. Kion PIV kaj aliaj vortaroj (ekzemple [[Grand Dictionnaire Français-Espéranto|Fr-Eo de Danvy kaj Le Puil]], Parizo 1992, p. 619) tamen havas, estas la vorto [https://vortaro.net/#pederasto_kd pederasto kaj pederastio], kiu do estas establita esperanta vorto, kaj pri ĝi ankaŭ estas [[pederastio|teksto en Vikipedio]]. Pri problemo de la vorto "knabseksemo" vidu la diskutojn de la teksto pri [[pederastio]], sed eĉ '''se''' lasi la senfontan esperantan vorton "pedofilio", ĉar laŭ la 15-a regulo de Esperanto klaras ke mankas esperanta vorto (ĉu??), kaj tial permeseblus kreeme glui o-finaĵon al ekzistantaj vortoj el grandaj mondlingvoj, tiam '''almenaŭ''' oni povus meti alidirektilon de [[infanseksemo]] al [[pedofilio]]. Sed baza problemo estas ke en la tuta interreto pri esperanta vorto "pedofilio" aperas preskaŭ ekskluzive nur la skribaĵoj de Pangea en la Vikipediaj projektoj, kaj ne eblas en Vikipedio referenci nur al aliaj vikipediaj paĝoj - sola escepto estas tre polemika kaj videble persona opinio (nenio malbona en persona opinio, sed tia noto ne estas vortaro) pri [https://rimarkojmiajenesperanto.wordpress.com/2019/05/25/pedofilio-inter-germanaj-verduloj/ pedofilio inter germanaj verduloj el 2019]. Mi ne havas proponon, nur havas grandegan dubon entute pri la ĝusteco de esperanta titolo pedofilio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 28 nov. 2024 (UTC) :Havante en la lastaj kvin jarojn plentempan profesian okupon mi dum longa tempo ne plu povis multe sekvi Vikipedion. Tial nur post longa tempo mi vidis tiun ĉi komenton. Fakte mi forte malsubtenas la nomŝanĝon, precipe ne al kombino kun "...seksemo", char "...seksemo" ja esprimas pozitivan ...aferon, dum la misuzo de infanoj (kaj seksumado de plenkreskulo kun infanoj ĉiam estas misuzo, sen escepto, abomena afero), ne povas troviĝi en tiu serio de vortoj. - Fakte la origina signifo de la grekdevena esprimo ankaŭ estas "amo al infanoj", sed ties pozitiva deveno komplete perdiĝis. Lingve, la vorto estas internacia laŭ la fama 16a regulo, do ne estas bezono de alia esprimo. Mi ankaŭ atentigas pri la artikolhistorio, kie iam iu verkis la artikolon provante defendi tiun malsanegan konduton. Al misuzo de infanoj ne povas esti tolero, kaj en tia punkto akaŭ ne povas esti "neŭtraleco". [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 13:21, 15 mar. 2026 (UTC) ::Fakte "la origina signifo de la greka esprimo" Παιδο-φιλία, do "ped"o-"fili"o, EKSKLUZIVE estas "amo al infanoj" (ne nur «ankaŭ»), sed ties pozitiva deveno komplete perdiĝis en tiuj okcidentaj lingvoj kiuj havas la vorton (kiel en [[ortopedio|orto'''ped'''io]], "(kuracado cele al) rekte irantaj infanoj", kaj [[pediatrio|'''ped'''iatrio]], "kuracado de infanoj")... kaj ĉi tie evidente temas pri diskuto en modernaj okcidentaj lingvoj pri la 20-a kaj 21-a jarcentoj, ne pri meditado en la malnovgreka lingvo pri la 2-a aŭ 3-a jarcento antaŭ nia erao. Mi komprenas la nacilingvajn vortojn "paedophilia, "pedofilia", "Pädophilie", "pedofilija" ktp, sed daŭre trovas la esperantan vorton en neniu PIV kaj neniu alia esperanta vortaro (!) - tamen nun intertempe jam kolektiĝis [https://tekstaro.com/?s=6a05c5cdc351d 15 trovoj en la esperanta gazetaro kaj literaturo en la serĉilo "tekstaro.com"], ĉiuj el la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj, do eblas konjekti, ke la dubinda novesperanta vorto "pedofilio" iom post iom pli akceptiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 14 maj. 2026 (UTC) == Enhavaj mankoj == En tiu-ĉi artikolo estas gravaj mankoj, tiu-ĉi teksto praktike nur mencias la eventojn ĉe katolikaj pastroj tre supraĵe. Mankas fontoj, mankas gravaj katastrofoj kaj informoj pri krimuloj kiel ekzemple la seria murdisto Marc Dutroux en Belgio aŭ aliaj, ktp. ktp. [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 20:39, 2 Jan. 2014 (UTC) nx457dz1l50za2amz8wkqrion56ldnj 9372795 9372791 2026-05-14T13:12:28Z ThomasPusch 1869 9372795 wikitext text/x-wiki == Titolo == Ĉu ni ne alinomigu ĉi tiun artikolon en [[infanseksemo]] aŭ [[knabseksemo]]? Ĉar jam estiĝis la vortoj "[[samseksemo]]", "[[aliseksemo]]" kaj "[[ambaŭseksemo]]"... [[Vikipediisto:Steinbach|Steinbach]] 13:37, 6. Sep 2009 (UTC) :Nu, mi ne vidas kial kontraŭi se vi volas alinomigi. La vorto ''pedofilio'' estas tamen mencienda, ĉar esperanta.--[[Vikipediisto:Internaciulo]] 19:16, 8. Sep 2009 (UTC) ::Nenio plu sekvis el tiu diskuteto. Efektive la propono de uzanto Steinbach estus tute saĝa, ĉar ankaŭ en la eldono 2020 de la plej renoma vortaro PIV [https://vortaro.net/#pedofilio_kd mankas ĉia rekono de esperanta vorto "pedofilio"], kaj ankaŭ en dulingvaj vortaroj mi nenie trovis konfirmon pri oficiala rekono de la vorto. Kion PIV kaj aliaj vortaroj (ekzemple [[Grand Dictionnaire Français-Espéranto|Fr-Eo de Danvy kaj Le Puil]], Parizo 1992, p. 619) tamen havas, estas la vorto [https://vortaro.net/#pederasto_kd pederasto kaj pederastio], kiu do estas establita esperanta vorto, kaj pri ĝi ankaŭ estas [[pederastio|teksto en Vikipedio]]. Pri problemo de la vorto "knabseksemo" vidu la diskutojn de la teksto pri [[pederastio]], sed eĉ '''se''' lasi la senfontan esperantan vorton "pedofilio", ĉar laŭ la 15-a regulo de Esperanto klaras ke mankas esperanta vorto (ĉu??), kaj tial permeseblus kreeme glui o-finaĵon al ekzistantaj vortoj el grandaj mondlingvoj, tiam '''almenaŭ''' oni povus meti alidirektilon de [[infanseksemo]] al [[pedofilio]]. Sed baza problemo estas ke en la tuta interreto pri esperanta vorto "pedofilio" aperas preskaŭ ekskluzive nur la skribaĵoj de Pangea en la Vikipediaj projektoj, kaj ne eblas en Vikipedio referenci nur al aliaj vikipediaj paĝoj - sola escepto estas tre polemika kaj videble persona opinio (nenio malbona en persona opinio, sed tia noto ne estas vortaro) pri [https://rimarkojmiajenesperanto.wordpress.com/2019/05/25/pedofilio-inter-germanaj-verduloj/ pedofilio inter germanaj verduloj el 2019]. Mi ne havas proponon, nur havas grandegan dubon entute pri la ĝusteco de esperanta titolo pedofilio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 28 nov. 2024 (UTC) :Havante en la lastaj kvin jarojn plentempan profesian okupon mi dum longa tempo ne plu povis multe sekvi Vikipedion. Tial nur post longa tempo mi vidis tiun ĉi komenton. Fakte mi forte malsubtenas la nomŝanĝon, precipe ne al kombino kun "...seksemo", char "...seksemo" ja esprimas pozitivan ...aferon, dum la misuzo de infanoj (kaj seksumado de plenkreskulo kun infanoj ĉiam estas misuzo, sen escepto, abomena afero), ne povas troviĝi en tiu serio de vortoj. - Fakte la origina signifo de la grekdevena esprimo ankaŭ estas "amo al infanoj", sed ties pozitiva deveno komplete perdiĝis. Lingve, la vorto estas internacia laŭ la fama 16a regulo, do ne estas bezono de alia esprimo. Mi ankaŭ atentigas pri la artikolhistorio, kie iam iu verkis la artikolon provante defendi tiun malsanegan konduton. Al misuzo de infanoj ne povas esti tolero, kaj en tia punkto akaŭ ne povas esti "neŭtraleco". [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 13:21, 15 mar. 2026 (UTC) ::Fakte "la origina signifo de la greka esprimo" Παιδο-φιλία, do "ped"o-"fili"o, EKSKLUZIVE estas "amo al infanoj" (ne nur «ankaŭ»), sed ties pozitiva deveno en la malnovgreka komplete perdiĝis en tiuj okcidentaj lingvoj kiuj havas la grekan-latinan vorton "paedophilia" (kiel en esperantaj vortoj [[ortopedio|orto'''ped'''io]], "(kuracado cele al) rekte irantaj infanoj", kaj [[pediatrio|'''ped'''iatrio]], "kuracado de infanoj")... Kaj ĉi tie evidente temas pri diskutoj en modernaj okcidentaj lingvoj pri la 20-a kaj 21-a jarcentoj, ne pri meditado en la malnovgreka lingvo pri la 2-a aŭ 3-a jarcento antaŭ nia erao. Mi komprenas la nacilingvajn vortojn "paedophilia, "pedofilia", "Pädophilie", "pedofilija" ktp, sed daŭre trovas la esperantan vorton en neniu PIV kaj neniu alia esperanta vortaro (!) - tamen nun intertempe jam kolektiĝis [https://tekstaro.com/?s=6a05c5cdc351d 15 trovoj en la esperanta gazetaro kaj literaturo en la serĉilo "tekstaro.com"], ĉiuj el la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj, do eblas konjekti, ke la dubinda novesperanta vorto "pedofilio" iom post iom pli akceptiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 14 maj. 2026 (UTC) == Enhavaj mankoj == En tiu-ĉi artikolo estas gravaj mankoj, tiu-ĉi teksto praktike nur mencias la eventojn ĉe katolikaj pastroj tre supraĵe. Mankas fontoj, mankas gravaj katastrofoj kaj informoj pri krimuloj kiel ekzemple la seria murdisto Marc Dutroux en Belgio aŭ aliaj, ktp. ktp. [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 20:39, 2 Jan. 2014 (UTC) 9ggwwvot4hzujp0803c8yvzg7dcygfv 0 304848 9372817 8331622 2026-05-14T14:04:21Z Crosstor 3176 famulo 9372817 wikitext text/x-wiki '''Lothárd''' [lotArd], [[kroate]] '''Lotar''' estas malgranda [[vilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Suda Transdanubio]], en [[departemento]] [[Baranya]], en [[Distrikto Pécs]]. [[Dosiero:Lothárd, polgármesteri hivatal.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Vilaĝdomo}}]] == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 11 &nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 270 * [[Poŝtkodo]]: 7761 * [[Telefonprefikso]]: 72 * [[Koordinato]]j: 46°00′06″N 18°21'12″E == Situo == Lothárd situas sur tre mildaj [[deklivo]]j, fine de [[sako]][[vojo]] el ĉef[[vojo]] [[Pécs]]-[[Mohács]]. [[Urbo]]j [[Kozármisleny]] troviĝas je 7, Pécs kaj [[Bóly]] po 16, [[Siklós]] kaj [[Villány]] po 20, [[Harkány]] kaj [[Pécsvárad]] po 23&nbsp;km-oj. == Historio == La unua mencio pri la vilaĝo devenis el [[1305]] laŭ tiama hungara [[ortografio]] ''"Lotharth"''. Inter [[1918]]-[[1921]] [[armeo]] de [[Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj]] okupis la vilaĝon. [[Dosiero:Lothárd, iskolakápolna.jpg|eta|{{centre|Lerneja kapelo}}]] En Lothárd [[migra poŝto]] servas. == Vidindaĵoj == * romkatolika [[lernejo|lerneja]] [[kapelo]] de [[1996]] * [[sonorilostablo]] de [[1902]] == Famuloj == En Lothárd naskiĝis [[kirurgo]] [[Károly Kett]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] [[Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya]] 5v7reisjqkj0fbcmitdy4y9y8dc41eg 0 307939 9372878 8967400 2026-05-14T17:56:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372878 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Grandbeka kanbirdo |koloro = pink |dosiero = Acrocephalus orinus Tajikistan.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Silviedoj]] ''Sylviidae'' |genro = ''[[Acrocephalus]]'' |specio = '''''A. orinus'''' |statuso = DD |dunomo = '' Acrocephalus orinus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Harry Church Oberholser|Oberholser]], [[1905]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Acrocephalus orinus distribution map.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:AcrocephalusOrinus.svg|eta|300px| Grandbeka kanbirdo pro granda beko kun suba makzelo pli hela, longaj pintecaj vostoplumoj kaj pli longa hind claw povas esti separata enmane de la simila Arbedokanbirdo]] La '''Grandbeka kanbirdo''' (''Acrocephalus orinus'') estas [[birdo]] de la genro ''[[Acrocephalus]]'' aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en [[kareksejo]]j kaj apartenas al la [[familio (biologio)|familio]] de [[Akrocefaledoj]], sed iam estis inkludataj en la grupo de [[Silviedoj]]. Tiu specio estis difinita kiel "la malplej konata birdo en la mondo".<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.birdlife.org/news/news/2007/03/acrocephalus_orinus_rediscovery.html |titolo=informo de BirdLife |alirdato=2010-01-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100130090834/http://www.birdlife.org/news/news/2007/03/acrocephalus_orinus_rediscovery.html |arkivdato=2010-01-30 }}</ref> Ĝi estis konata el ununura specimeno kolektata en Barato en 1867 kaj remalkovrita en naturo en [[Tajlando]] en 2006. La identeco de la birdo kaptata en Tajlando estis certigita pere de kongruo de sekvencoj de [[DNA]] elprenitaj el ties [[plumo]]j; tiu birdo estis poste liberigita. Post la malkovro en naturo, dua specimeno estis malkovrita inter specimenoj de ''[[Acrocephalus dumetorum]]'' en la kolektoj de la ''Natural History Museum'' ĉe [[Tring]].<ref>[http://www.birdlife.org/news/pr/2007/03/acrocephalus_orinus_rediscovered.html Birdlife International] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100201050755/http://www.birdlife.org/news/pr/2007/03/acrocephalus_orinus_rediscovered.html |date=2010-02-01 }} Konsultita en amrto de 2007</ref> == Aspekto == [[Dosiero:OrinusWing.svg|120px|maldekstra|eta|Unuarangaj flugilplumoj]] Tiu specio havas la supran plumaron kaj videblajn partojn de flugiloj kaj vosto olivbrunajn dum la subaj partoj estas helkremokoloraj kun subflugiloj kaj akselplumoj pli palaj; la gorĝo estas blanka kaj ankaŭ videblas blanka okulringo ĉirkaŭ malhelbruna iriso en helbruna vizaĝo, dum la krono estas pli bruna. La longo de la korpo estas ĉirkaŭ 5 colojn, la vosto 2.3 colojn kaj la flugiloj estas 2.4 colojn longaj. La tarso estas 0.85 colojn dum la beko estas 0.8 colojn, kio estas multe pli longa ol samgenraj specioj, kio nomigas la specion en Esperanto, dum en la [[latina]] [[scienca nomo]] ''macrorhyncha'' kio signifus “kun granda nazo” estis ŝanĝita (vidu sube). La unua unuaranga estas 0.35 colojn dum la dua estas intermeza en longo inter la 9a kaj la 10a. La vosto fermita aspektas gradeca kun diferencoj inter la plej longa kaj la plej mallonga de 0.4 colojn. La tipa specimeno estis havita en la valo Sutlej ne malproksime de Rampur.<ref>Oates, E. W. (1889) Fauna of British India. Birds. Volume 1.</ref> La supra makzelo de la beko estas tre malhela, sed la tranĉobordoj kaj tuta suba makzelo estas palaj. La tarsoj, fingroj kaj ungoj estas palbrunaj. La malantaŭa ungo estas pli longa ol ĉe ''dumetorum''. La vostopintoj estas pintecaj kaj pli akre lanĉoformaj ol ĉe ''dumetorum'' aŭ ĉe ''[[Acrocephalus concinens]]''. La unuarangaj pintoj estas larĝaj kaj pli kvadrataj. Ĵusaj observantoj konstatis, ke ĝi havas kutimon malfermi voston dum manĝado. La specimenoj el Afganio kaj [[Kazaĥio]] sugestas, ke ili reproduktiĝas en Centra Azio kaj plumoŝanĝado indikas, ke ili migras laŭlonge de [[Himalajo]] por vintrumi en norda Barato kaj [[Sudorienta Azio]]. Oni supozas stabilan aŭ malpliiĝantan populacion.<ref>Svensson, L., Prŷs-Jones, R., Rasmussen, P.C., Olsson, U. 2008 Discovery of ten new specimens of large-billed reed warbler Acrocephalus orinus, and new insights into its distributional range. Journal of Avian Biology 39 (6):605-610</ref> == Historio == Tiu specio estis unuafoje kolektita de [[Allan Octavian Hume]] en la [[Valo Sutlej]] ĉe [[Rampuro]], [[Himaĉal-Pradeŝo]], [[Barato]] la [[13an de novembro]] [[1867]]. Tiu specimeno (registro ĉe BMNH no. 1886.7.8. 1742) estis dekomence provizore priskribita kiel ''Phyllopneuste macrorhyncha'' ([[Allan Octavian Hume|Hume]], 1869<ref>Hume, A. 1869. Ibis 2 (5): 355–357 (no title).</ref>) sed la nomo estis ŝanĝata post du jaroj al ''Acrocephalus macrorhynchus'' (Hume, 1871). [[Harry Church Oberholser|H C Oberholser]] tamen konstatis en 1905 ke tio neakcepteblas ĉar specimeno el [[Egiptio]] priskribita de von Müller en 1853 kiel ''Calamoherpe macrorhyncha'' rezultis ''Acrocephalus stentoreus''; tiele la nomo ''Acrocephalus macrorhynchus'' estis abandonata favore de ''A. orinus''. La identeco de la specio estis dubinda kaj ĝis [[2002]] estis konsiderata sinonimo de [[Stentora kanbirdo]] (''Acrocephalus stentoreus'').<ref>Grimmett, R., Inskipp, C. & Inskipp, T. 1998. Birds of the Indian Subcontinent. London: A. & C. Black.</ref> Aliaj fakuloj konsideris ĝin kiel mutacia [[Arbedokanbirdo]]. Ĵusa revizio de la morfologio<ref>Vaurie, C. (1955) Systematic Notes on Palearctic Birds. No. 18:Supplementary Notes on Corvidae, Timaliinae, Alaudidae, Sylviinae, Hirundinidae, and Turdinae. American Museum Novitates. 1753 [http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/5405/1/N1753.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070612025323/http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/5405/1/N1753.pdf |date=2007-06-12 }}</ref> kaj la [[mtDNA]] sugestis, ke ĝi estas distinga specio.<ref>Bensch, S and D. Pearson (2002) The Large-billed Reed Warbler ''Acrocephalus orinus'' revisited. Ibis (2002), 144:259–267 [https://web.archive.org/web/20071127075912/http://ask.lub.lu.se/archive/00020515/01/Bensch_etal_Ibis_2002.pdf PDF] [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/viewer.fcgi?db=nucleotide&val=21396632 Nucleotide sequence]</ref> == Remalkovro == La 27an de marto de 2006 oni kaptis vivantan specimenon ĉe Medistuda kaj Disvolviga Projekto en [[Peĉaburio]], [[Tajlando]] fare de ornitologo Philip Round de [[Universitato Mahidol]]. Tiu birdo estis [[Birdoringado|ringata]] kaj oni elprenis du plumojn, kies DNA kongruis kun tiu de la specimeno de 1867.<ref>The Nation, [http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php March 6, 2007] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070527090228/http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php |date=2007-05-27 }}</ref><ref>Round, Philip D., Bengt Hansson, David J. Pearson, Peter R. Kennerley, Staffan Bensch. (2007) Lost and found: the enigmatic large-billed reed warbler ''Acrocephalus orinus'' rediscovered after 139 years. Journal of Avian Biology 38:2 133 [http://luur.lub.lu.se/luur?func=downloadFile&fileOId=624733 PDF]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Baze sur la mallongaj kaj rondoformaj flugiloj, pli fruaj studoj estis sugestintaj, ke tiu estas ŝajne mallongdistanca [[Birdomigrado|migranta specio]] aŭ estas komponata de [[loĝantaj birdoj]]. La remalkovro de la dua muzespecimeno el diferenca loko kaj la natura specimeno el Tajlando sugestas, ke tio povus ne esti tia. Kelkaj ennaturaj identigoj el [[Okcidenta Bengalo]] kaj centra Barato estis konsiderataj baze sur kutimaro<ref>Raju, David, Praveen J. & Mike Prince (2009) A possible record of Large-billed Reed-warbler ''Acrocephalus orinus'' from Kanha Tiger Reserve, central India. Indian Birds 4(4):130-133</ref> sed la kaptitaj specimenoj ŝajne ne kongruas kun la specio.<ref>Raju, DR, S Balachandran, Praveen J, CR Sarath & Mike Prince (2009) More news on the ''Acrocephalus'' warblers at Kanha Tiger Reserve. Indian Birds 5(2):46-47</ref> == Referencoj==<!-- see http://www.rdb.or.id/viewadd.php?id=693 for rediscovery note --> {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ornithomedia.com/magazine/mag_art355_2.htm Identigaj notoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080515144400/http://www.ornithomedia.com/magazine/mag_art355_2.htm |date=2008-05-15 }} * [http://www.nhm.ac.uk/about-us/news/2007/march/news_10987.html Natural History Museum, Londono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150126045735/http://www.nhm.ac.uk/about-us/news/2007/march/news_10987.html |date=2015-01-26 }} * [http://www.orientalbirdimages.org/search.php?action=searchresult&Bird_ID=2750 Fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070501085747/http://www.orientalbirdimages.org/search.php?action=searchresult&Bird_ID=2750 |date=2007-05-01 }} * [http://www.kolkatabirds.com/orinus.htm Fotoj el Kalkato] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070428182357/http://www.kolkatabirds.com/orinus.htm |date=2007-04-28 }} * [http://www.thaibirding.com/locations/central/lpb.htm Laem Pak Bia] ** [http://www.tribuneindia.com/2007/20070413/nation.htm Novaĵoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303170714/http://www.tribuneindia.com/2007/20070413/nation.htm |date=2016-03-03 }} {{Birdoj}} [[Kategorio:Silviedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] qqm4l55gn03jfsmm26mqxb818ttou8a 3 317572 9373034 9368931 2026-05-15T00:28:19Z MediaWiki message delivery 89331 /* Traduksciigo: User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter */ nova sekcio 9373034 wikitext text/x-wiki [[/arkivo 2023]] {{teksto en skatolo - komenco|1=Traduksciigoj ekde 2024 02 17}} == Traduksciigo: VisualEditor/Newsletter/2023/February == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2023/February|VisualEditor/Newsletter/2023/February]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2023%2FFebruary&language=fr&action=page traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 23:54, 17 feb. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/LandingCNTranslate]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FLandingCNTranslate&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2023-02-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Wikimedia Foundation Legal Department is starting a feedback cycle to discuss updating the Wikimedia Terms of Use on February, 21. We would like to hear from communities all over the world. Your help in translating a banner is very much appreciated. It is just 19 words in two sentences. Due to technical reasons the link above leads to a landing page. To translate the banner directly, please click https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-wmftou2023&amp;language=abc Thank you for your help! </div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 20:09, 20 feb. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: $1 == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:$1|$1]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=fr&action=page traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello translators. Please help us with this group page.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 13:41, 22 mar. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimédiens du Burkina Faso == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimédiens du Burkina Faso|Wikimédiens du Burkina Faso]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=fr&action=page traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help us translating this page</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 13:44, 22 mar. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimédiens du Burkina Faso == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimédiens du Burkina Faso|Wikimédiens du Burkina Faso]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=fr&action=page traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help translate this page</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 13:50, 22 mar. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Access to temporary account IP addresses FAQ == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Access to temporary account IP addresses FAQ|Access to temporary account IP addresses FAQ]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Access+to+temporary+account+IP+addresses+FAQ&language=fr&action=page traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 03:34, 31 mar. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == VikiPrintempo COE 2023 == Saluton! Ĉu vi eble partoprenos [[Projekto:VikiPrintempo_COE_2023/Partoprenu |VikiPrintempon COE 2023]]? (Artikoloj pri Centra kaj Orienta Eŭropo.) Estas tempo ĝis la fino de majo. - [[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 08:24, 18 apr. 2023 (UTC) == Traduksciigo: Movement Charter == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 11:58, 18 maj. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: WWC2023/Scholarship == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:WWC2023/Scholarship|WWC2023/Scholarship]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2023-10-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr">this page is available for translating, you can start working on it</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 21:40, 26 jun. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Sandra Hanbo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections+committee%2FNominatons%2F2023%2FAnnouncement+-+new+members&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections+committee%2FNominatons%2F2023%2FAnnouncement+-+new+members&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">We are hoping to send this message globally using MassMessage once the Board made official announcement, which will be linked later. </div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 05:15, 27 jun. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Category:Moved to Wikimedia Foundation Governance Wiki == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Category:Moved to Wikimedia Foundation Governance Wiki|Category:Moved to Wikimedia Foundation Governance Wiki]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Category%3AMoved+to+Wikimedia+Foundation+Governance+Wiki&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Category%3AMoved+to+Wikimedia+Foundation+Governance+Wiki&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Many WMF policies have been moved to foundation wiki and their local counterparts are blanked and redirected. This category should be created to keep everything together.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 16:12, 29 jun. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Massive changes to the pages. Would require a review to keep information updated as per the English version.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 04:45, 23 jul. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Movement Charter == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Requires an update/review.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 06:34, 27 jul. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Trust and Safety == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Trust and Safety|Trust and Safety]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Trust+and+Safety&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Trust+and+Safety&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Would require a review and update on existing policy</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 14:54, 27 jul. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Movement Charter/Navbox == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Movement Charter/Navbox|Template:Movement Charter/Navbox]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter%2FNavbox&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter%2FNavbox&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Navigational template for Movement Charter, assist to translate to your language.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 04:51, 29 jul. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Basic information == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Basic information|Template:Basic information]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ABasic+information&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ABasic+information&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Navigational template about the Wikimedia world and its relevant polices.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 08:37, 29 jul. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Severely outdated page. Kindly assist to update.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 11:50, 2 aŭg. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Bot policy == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Bot policy|Bot policy]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bot+policy&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bot+policy&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Global policy, requires a check &amp; minor updates is needed.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 09:13, 6 aŭg. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: $1 == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:$1|$1]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Assist to translate welcome template</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 14:49, 6 aŭg. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Blocked user == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Blocked user|Blocked user]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Blocked+user&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Information page about blocked users, please check and translate into your language. Thanks.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 13:41, 7 aŭg. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Movement Charter/Community Consultation == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Movement Charter/Community Consultation|Movement Charter/Community Consultation]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FCommunity+Consultation&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FCommunity+Consultation&language=fr&action=page traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Severely outdated. Requires review and translation.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 04:18, 10 aŭg. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Movement Charter/Frequently Asked Questions == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Movement Charter/Frequently Asked Questions|Movement Charter/Frequently Asked Questions]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FFrequently+Asked+Questions&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 11:26, 10 aŭg. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Interwiki map header == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Interwiki map header|Template:Interwiki map header]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInterwiki+map+header&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInterwiki+map+header&language=fr&action=page traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 04:15, 16 aŭg. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Billinghurst@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:FormerAffiliate == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:FormerAffiliate|Template:FormerAffiliate]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AFormerAffiliate&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AFormerAffiliate&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Template indicating former affiliates. Please assist to translate into your language.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 08:01, 26 aŭg. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Disambiguation == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Disambiguation|Template:Disambiguation]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ADisambiguation&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ADisambiguation&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Widely used disambiguation template. Please assist to translate into your language.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 02:53, 1 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Blocked user == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Blocked user|Blocked user]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Blocked+user&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains outdated content. Please assist to translate to your language.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 03:37, 2 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Bot == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Bot|Bot]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bot&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bot&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly check for outdated translation and update it accordingly.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 03:48, 2 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wiktionary == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wiktionary|Wiktionary]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly check for outdated translation and update it accordingly.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 03:48, 2 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikiquote == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikiquote|Wikiquote]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikiquote&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikiquote&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly assist to check and translate the page. Also, proceed to [https://translatewiki.net/ translatewiki] to translate the remaining interface languages for [[Template:Int]] used on this page.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 04:52, 7 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Communications == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Communications|Template:Communications]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACommunications&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACommunications&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Important nav template for [[Wikimedia Foundation Communications Department]]. Kindly assist to translate.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 09:19, 9 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Help:Unified login == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Help:Unified login|Help:Unified login]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains multiple outdated translation units. Please assist to check and translate them.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 15:16, 10 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09 == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=fr&action=page traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr">I have made the image translatable because there is a Japanese version of the image at [[:File:MediaWiki Temporary accounts page history mockup 2023-09 ja.gif]]. You can use the image that you think is best for your language. It is possible that one short sentence will be added to this message, but no other changes are expected. This message will be sent to most wikis next week.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 21:39, 15 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Founding principles == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Founding principles|Founding principles]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Founding+principles&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains outdated text. Kindly assist to translate.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 03:31, 18 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/FAQ == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/FAQ|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/FAQ]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FFAQ&language=fr&action=page traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is a FAQ related to a big change that will affect all wikis next year. Please translate it into your favorite languages, and please also share this link with other Wikimedians so they will know about it. There is one empty section on the page. I hope to have that information finished next week. Please feel free to start translating now.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 02:45, 23 sep. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: WikiWomenCamp 2023 == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:WikiWomenCamp 2023|WikiWomenCamp 2023]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=fr&action=page traduki al franca] La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2023-10-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">It is an information page about the upcoming WikiWomenCamp.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 11:14, 6 okt. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Asaf (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2FCommittee+appointments%2FAnnouncement%2FShort&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2FCommittee+appointments%2FAnnouncement%2FShort&language=fr&action=page traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr">:Hello everyone, ::Today I ask for your help translating 105 words. ::Although the message seeks an English speaker, we hope to reach a wider audience through translations. :Thank you for your time and ongoing translation efforts. :[[User:Xeno (WMF)|Xeno (WMF)]] 16:59, 7 okt. 2023 (UTC)''</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 16:59, 7 okt. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Xeno (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short|Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+short&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+short&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 06:21, 16 okt. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing|Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+closing&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+closing&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 01:06, 25 okt. 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Meta:Policies and guidelines == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Meta:Policies and guidelines|Meta:Policies and guidelines]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Index of policies and guidelines, useful to be translated into different languages for users.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 08:45, 13 jan. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Ombuds commission == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Ombuds commission|Ombuds commission]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 04:50, 21 jan. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia committees == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia committees|Wikimedia committees]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+committees&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+committees&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 11:15, 21 jan. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Threats of harm == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Threats of harm|Threats of harm]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Threats+of+harm&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Threats+of+harm&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 07:21, 4 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikidata == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikidata|Wikidata]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikidata&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 03:44, 11 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Staff group == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Staff group|Staff group]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Staff+group&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Staff+group&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 04:08, 11 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: User groups == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:User groups|User groups]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User+groups&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User+groups&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 05:31, 11 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Help:Two-factor authentication == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 13:49, 12 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Meta:Babylon == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Meta:Babylon|Meta:Babylon]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ABabylon&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 10:51, 18 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Global interface editors == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Global interface editors|Global interface editors]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+interface+editors&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+interface+editors&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Global group has been renamed, please update the translations accordingly.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 03:50, 19 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Help:Signature == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Help:Signature|Help:Signature]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ASignature&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ASignature&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 02:21, 21 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Amical Wikimedia == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Amical Wikimedia|Amical Wikimedia]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Amical+Wikimedia&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Amical+Wikimedia&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 06:28, 23 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> {{teksto en skatolo - fino}} == Memorigo == Saluton, kara. Ĉu vi vidis la notojn al vi en [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Lingv/Informkesto]]?? Mi frostigis la principe jam deciditan forigon por doni al vi ŝancon esprimiĝi kaj doni konsilon, sed iam la frostigo aspektos neglekto de demokratieco, do mi vere petus vin doni konsilon, kiel procedi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:28, 25 feb. 2024 (UTC) :Kara, mi vidas ke vi ĵus redaktis. Ĉu vi intence bojkotas savon de la eksa projekto pri [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Lingv/Informkesto]]? Tian blokon mi opinius malsaĝa, ĉar la tuta atendado pri via konsilo nur celis ne facilanime forĵeti valoran laboron de la pasinto. - Kaj flanke, pardonu ke mi ĵus enkestigis la aktuale multegajn robotajn sciigojn en via paĝo: ĉu vi vere havas la superrigardon pri via diskutpaĝo, se tiom da robotaj sciigoj ŝtopas ĝin??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:06, 2 mar. 2024 (UTC) {{teksto en skatolo - komenco|1=Traduksciigoj ekde 2024 02 27}} == Traduksciigo: Wikidata/Development == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikidata/Development|Wikidata/Development]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikidata%2FDevelopment&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikidata%2FDevelopment&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 12:50, 27 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Global bans == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Global bans|Global bans]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 08:40, 29 feb. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/Legal == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/Legal|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/Legal]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2FLegal&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2FLegal&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 02:48, 2 mar. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> {{teksto en skatolo - fino}} == Traduksciigo: Wikivoyage == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikivoyage|Wikivoyage]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikivoyage&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikivoyage&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 08:27, 5 mar. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation|Wikimedia Foundation]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 03:53, 7 mar. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Small Wiki Monitoring Team == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Small Wiki Monitoring Team|Small Wiki Monitoring Team]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Small+Wiki+Monitoring+Team&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Small+Wiki+Monitoring+Team&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 13:51, 16 mar. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Steward election status == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Steward election status|Template:Steward election status]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASteward+election+status&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASteward+election+status&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 19:02, 18 mar. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Kaganer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Steward election status == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Steward election status|Template:Steward election status]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASteward+election+status&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASteward+election+status&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Outdated text which may mislead users, please assist to update at your earliest convenience.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 04:53, 19 mar. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Grants:Knowledge Sharing/Connect/Team == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Team|Grants:Knowledge Sharing/Connect/Team]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AKnowledge+Sharing%2FConnect%2FTeam&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AKnowledge+Sharing%2FConnect%2FTeam&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2024-03-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is not urgent, but the Let's Connect Working Group team and I (Program Lead) would love if the entire page was translated. Please message letsconnect@wikimedi.org or Cassie Casares ccasares@wikimedia.org if you have any questions or concerns. </div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 22:40, 19 mar. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:CCasares (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 07:45, 23 mar. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Special global permissions/Seealso == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Special global permissions/Seealso|Template:Special global permissions/Seealso]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASpecial+global+permissions%2FSeealso&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 05:24, 1 apr. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Movement Charter/Content/One-page draft == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Movement Charter/Content/One-page draft|Movement Charter/Content/One-page draft]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FContent%2FOne-page+draft&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2024-04-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 15:46, 2 apr. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This page contains outdated information. Please assist in updating the page to prevent confusion.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 04:48, 19 apr. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Fundraising/Translation == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Fundraising/Translation|Fundraising/Translation]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 14:11, 25 apr. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> ==Legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Rabindranath Tagore]], [[Rasismo]], [[Abu Nuŭas]], [[Afganio]], [[Aidoso]], [[Akva ciklo]], [[Akvobaraĵo]], [[Al-Ĥorezmi]], [[Alzheimer-malsano]], [[Amfibioj]], [[Molière]], kaj [[William Shakespeare]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 27 apr. 2024 (UTC) ==Zweig== Saluton. Se ne estas koresponda artikolo de [[Lotte kaj Stefan Zweig : vojaĝoj al Ameriko]] en alia lingvo, bv aldoni la ŝablonon Unua. Se estas koresponda artikolo, bv uzi Aldoni ligilojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:14, 29 apr. 2024 (UTC) == Traduksciigo: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2024%2FAnnouncement+%E2%80%93+results&language=fr&action=page traduki al franca] La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2024-05-17. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 05:16, 10 maj. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM) == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)|Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Community+Affairs+Committee%2FProcedure+for+Sibling+Project+Lifecycle%2FInvitation+for+feedback+%28MM%29&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2024-05-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 16:38, 21 maj. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 05:15, 27 maj. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Movement Charter draft == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Movement Charter draft|Template:Movement Charter draft]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter+draft&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2024-06-11. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 02:41, 8 jun. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Movement Charter == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 05:31, 12 jun. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia LGBT+/Portal == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia LGBT+/Portal|Wikimedia LGBT+/Portal]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 10:03, 30 jun. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation elections/2024/Voter eligibility guidelines == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Voter eligibility guidelines|Wikimedia Foundation elections/2024/Voter eligibility guidelines]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FVoter+eligibility+guidelines&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FVoter+eligibility+guidelines&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 04:43, 2 jul. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Strategy == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Strategy|Strategy]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy&language=fr&action=page traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 14:27, 7 jul. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Meta:Shortcut == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Meta:Shortcut|Meta:Shortcut]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AShortcut&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AShortcut&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 15:31, 7 jul. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia and Libraries User Group == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia and Libraries User Group|Wikimedia and Libraries User Group]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+and+Libraries+User+Group&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+and+Libraries+User+Group&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 16:04, 7 jul. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia and Libraries User Group/Mission and goals == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia and Libraries User Group/Mission and goals|Wikimedia and Libraries User Group/Mission and goals]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+and+Libraries+User+Group%2FMission+and+goals&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+and+Libraries+User+Group%2FMission+and+goals&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 09:20, 8 jul. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wiki Loves Women/SheSaid/SheSaid 2024 == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wiki Loves Women/SheSaid/SheSaid 2024|Wiki Loves Women/SheSaid/SheSaid 2024]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Women%2FSheSaid%2FSheSaid+2024&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Women%2FSheSaid%2FSheSaid+2024&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 09:56, 8 jul. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: WMDE Technical Wishes/Sub-referencing == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|WMDE Technical Wishes/Sub-referencing]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The sub-referencing feature is planned to be implemented until the end of 2024 on various wikis. Therefore, it would be great to have information about the feature ready in multiple languages.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 20:36, 8 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: User:Johannes Richter (WMDE)/Sub-referencing == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:User:Johannes Richter (WMDE)/Sub-referencing|User:Johannes Richter (WMDE)/Sub-referencing]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AJohannes+Richter+%28WMDE%29%2FSub-referencing&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AJohannes+Richter+%28WMDE%29%2FSub-referencing&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2024-08-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Dear translators, Wikimedia Deutschland is currently developing a new feature for referencing ([[WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]). Development will still take a while, but we'll send an announcement to the global communities soon, in order to let them know in advance and ask for feedback. Thanks for helping us translate this mass message!</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 12:01, 9 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Johannnes89@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Meta:What Meta is not == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Meta:What Meta is not|Meta:What Meta is not]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AWhat+Meta+is+not&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AWhat+Meta+is+not&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Meta-Wiki guideline page</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 14:03, 15 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Meta:Administrators/Removal (inactivity) == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Meta:Administrators/Removal (inactivity)|Meta:Administrators/Removal (inactivity)]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AAdministrators%2FRemoval+%28inactivity%29&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AAdministrators%2FRemoval+%28inactivity%29&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 06:37, 18 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Blue button == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Blue button|Template:Blue button]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ABlue+button&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 10:12, 18 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:User groups == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:User groups|Template:User groups]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUser+groups&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 11:59, 18 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Guideline == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Guideline|Template:Guideline]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AGuideline&language=eo&action=page traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 01:32, 19 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Keeping events safe == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Keeping events safe|Keeping events safe]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Keeping+events+safe&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Keeping+events+safe&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 03:18, 19 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety|Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation%2FLegal%2FCommunity+Resilience+and+Sustainability%2FTrust+and+Safety&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation%2FLegal%2FCommunity+Resilience+and+Sustainability%2FTrust+and+Safety&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 05:39, 19 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Argentina == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto, franca kaj angla ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Argentina|Wikimedia Argentina]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Argentina&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Argentina&language=fr&action=page traduki al franca] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Argentina&language=en&action=page traduki al angla] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 07:09, 20 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Amical Wikimedia == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Amical Wikimedia|Amical Wikimedia]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Amical+Wikimedia&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Amical+Wikimedia&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 04:59, 22 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Ombuds commission == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Ombuds commission|Ombuds commission]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 02:29, 23 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: WikiGap == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:WikiGap|WikiGap]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiGap&language=eo&action=page traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiGap&language=fr&action=page traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 06:27, 23 aŭg. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Steward requests/Global/block-header == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Steward requests/Global/block-header|Steward requests/Global/block-header]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains information on how to appeal global blocks.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta&lrm;, 12:50, 25 sep. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Changing username == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Changing username|Changing username]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 10:49, 27 okt. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wiktionary == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wiktionary|Wiktionary]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 11:52, 13 dec. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure|Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission%2F2019%2FCU+Global+Procedure+on+information+disclosure&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission%2F2019%2FCU+Global+Procedure+on+information+disclosure&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 12:29, 22 dec. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MdsShakil@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Deoband Community Wikimedia/News == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Deoband Community Wikimedia/News|Deoband Community Wikimedia/News]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Deoband+Community+Wikimedia%2FNews&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Deoband+Community+Wikimedia%2FNews&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 17:33, 27 dec. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Aafi (DCW)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Policy-cross-project == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Policy-cross-project|Template:Policy-cross-project]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3APolicy-cross-project&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3APolicy-cross-project&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 09:12, 30 dec. 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs|Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Annual+Plan%2F2024-2025%2FProduct+%26+Technology+OKRs&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Annual+Plan%2F2024-2025%2FProduct+%26+Technology+OKRs&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 08:07, 26 jan. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Help:Unified login == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Help:Unified login|Help:Unified login]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 06:05, 23 mar. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Help:Two-factor authentication == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 23:50, 3 apr. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Tech/News == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Tech/News|Tech/News]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 01:30, 13 apr. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj == Saluton! * [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] denove plene funkcias. * Ĉu eble indus ŝovi la paĝon al "publika parto" de la vikipedio, do nomspaco </code>Vikipedio:</code> ? * Mi ŝovis viajn aldonajn kodojn al [[Ŝablono:KromajLingvokodoj]], bv ĝustigu kaj aldonu kodojn nur tie. Ŝablono "Lingv" estas forigenda, kaj parte eĉ jam forigita (parte tro frue ...), kaj "LingvA" kaj "LingvR" konsentite ne estas subpaĝoj de ĝi, sed kopioj de tiaj subpaĝoj ili estas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:10, 16 apr. 2025 (UTC) == Traduksciigo: Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2025-04-25. <div lang="en" class="mw-content-ltr">--- Hello, and thank you for the work you do. '''[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate We request you also translate these two sentences.]''' There are more details below. There is an ongoing community vote - the voter information is in the page linked for translation above. We would appreciate your help to [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate translate the two sentence CentralNotice banner], as a priority. If you can also translate the voter information page, I know the folks working on this - including the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) group - would be highly appreciative. ~ In cooperation with the U4C</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 15:30, 23 apr. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Xeno (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: User:Keegan (WMF)/EGCharter closing == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:User:Keegan (WMF)/EGCharter closing|User:Keegan (WMF)/EGCharter closing]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FEGCharter+closing&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FEGCharter+closing&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2025-04-29. <div lang="en" class="mw-content-ltr">If you have some time to translate this message that will be sent to the communities prior to the close of the vote, it would be of great benefit.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 03:18, 26 apr. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025%2FCall+for+candidates&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025%2FCall+for+candidates&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2025-05-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">I'm sorry for the short notice, details for the election came together at the last minute.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 18:53, 14 maj. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025 == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is the information page of 2025 U4C election. Please help with translation; your contributions will be greatly appreciated.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 15:09, 19 maj. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Hide on Rosé@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Incident Reporting System == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta. La paĝo [[:metawikipedia:Incident Reporting System|Incident Reporting System]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta‎, 03:53, 2 aŭg. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Affiliate recognition pause notice 2025 == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Affiliate recognition pause notice 2025|Template:Affiliate recognition pause notice 2025]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffiliate+recognition+pause+notice+2025&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffiliate+recognition+pause+notice+2025&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 15:33, 30 aŭg. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Meta:Deletion policy == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Meta:Deletion policy|Meta:Deletion policy]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 07:07, 15 sep. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation website == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation website|Wikimedia Foundation website]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+website&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+website&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 05:47, 29 sep. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wikimedia Foundation v. National Security Agency/FAQ == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation v. National Security Agency/FAQ|Wikimedia Foundation v. National Security Agency/FAQ]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+v.+National+Security+Agency%2FFAQ&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 05:39, 7 okt. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:AffCom == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Template:AffCom|Template:AffCom]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 04:55, 30 okt. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Template:Cat main == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo Esperanto ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Template:Cat main|Template:Cat main]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACat+main&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 06:12, 6 nov. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Help:Two-factor authentication == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 03:09, 6 dec. 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open|Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2026-01-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This message will be sent to all the wikis to inform communities about their chance to participate in proposing changes to the Universal Code of Conduct. </div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 22:30, 14 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1 == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1|Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas malalta. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2026-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1. Thank you!</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 11:02, 15 feb. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Julius 12345@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Global username policy == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Global username policy|Global username policy]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+username+policy&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+username+policy&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2026-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Global username policy. Thank you very much!</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 14:25, 15 feb. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Julius 12345@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Event:Queer Women in Arts == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Event:Queer Women in Arts|Event:Queer Women in Arts]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AQueer+Women+in+Arts&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AQueer+Women+in+Arts&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2026-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Event:Queer Women in Arts. Thanks!</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 19:11, 18 feb. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Julius 12345@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Mission == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Mission|Mission]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Mission&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 02:15, 28 feb. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026 == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026|Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWikipedia+%26+Education+User+Group+Showcase%2FMarch+2026&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWikipedia+%26+Education+User+Group+Showcase%2FMarch+2026&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2026-03-21. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi translators, The EduWiki Hub is seeking your support to help translate the Meta page for the EduWiki Knowledge Showcase (March 2026) into Portuguese, Spanish, French, Hindi, and Arabic The event will take place on 24 March 2026, and translations will help make it accessible to more communities. Thank you for your support. Kind regards, Barakat, for the EduWiki Hub.</div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 12:56, 17 mar. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:BAdegboye (EdWH)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: Community Wishlist == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvo franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:Community Wishlist|Community Wishlist]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Community+Wishlist&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas alta. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2026-05-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Greetings! I kindly ask for your help in translating and adapting the Article guidance [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. You can find the step by step instructions on how to translate them in this link: https://www.mediawiki.org/wiki/Article_guidance#Adapting_a_sample_outline_in_a_Wikipedia The [[mw:Article guidance|Article guidance]] feature will soon be available in your Wikipedia and is designed to help less experienced editors create well-structured, policy-compliant articles. Please prioritise translating the following 10 article outlines: * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Person Project:ArticleGuidance/Person] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Politician Project:ArticleGuidance/Politician] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Sportsperson Project:ArticleGuidance/Sportsperson] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Human_Settlement Project:ArticleGuidance/Human Settlement] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Film Project:ArticleGuidance/Film] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Musician Project:ArticleGuidance/Musician] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Actor Project:ArticleGuidance/Actor] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Animal Project:ArticleGuidance/Animal] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Sports_Club Project:ArticleGuidance/Sports Club] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Video_Game Project:ArticleGuidance/Video Game] </div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 20:10, 8 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Traduksciigo: User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter == Saluton Agloforto, vi ricevas tiun ĉi mesaĝon, ĉar vi registriĝis kiel tradukisto de la lingvoj Esperanto kaj franca ĉe Meta-Wiki. La paĝo [[:metawikipedia:User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter|User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter]] estas tradukpreta. Vi povas traduki ĝin ĉe: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=eo&action=page&action_source=translation_notification traduki al Esperanto] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=fr&action=page&action_source=translation_notification traduki al franca] La prioritato de tiu ĉi paĝo estas meza. La limdato por traduko de tiu ĉi paĝo estas 2026-05-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Ni valoregas vian helpon. Tradukistoj kiel vi helpas al Meta-Wiki funkcii kiel vere multlingva komunumo. Dankon! Traduk-kunordigantoj de Meta-Wiki‎, 00:28, 15 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> 5n8veydlzvf28o3svl61czyj6r1ijfx 0 320378 9372911 8445697 2026-05-14T19:04:17Z Stefangrotz 91903 strukturo 9372911 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komunumo en Svislando |nomo=Schötz |blazono=[[Dosiero:Coat of arms of Schötz.svg|eta|120ra|centre|<small>Blazono de Schötz</small>]] |bildo=[[Dosiero:Schoetz preghejo 108.jpg|eta|285ra|centre|<small>Preĝejo de Schötz</small>]] |kantono=Lucerno |distrikto=[[Willisau (distrikto)|Willisau]] |koord={{Koordinatoj gms|47|10|16|N|7|59|22|E}} |loĝantoj=3372 |areo=10,84 |alteco=504 |poŝtkodo=6247 |kodo=1143 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Schötz 2007.png|eta|285ra|centre|<small>Mapo de Schötz</small>]]}} '''Schötz''' estas komunumo en la [[distrikto Willisau]] en [[Kantono Lucerno]], [[Svislando]]. Ĝi havis 3372 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008. == Geografio == La komunumo Schötz situas ĉe la okcidenta flanko de la ''Marĉo de Wauwil''. Tra la komunumo fluas de nordo al sudo paralele la riveroj [[Luthern (rivero)|Luthern]] en okcidento kaj [[Wigger]] en oriento, kiuj kunfluas en la norda najbarkomunumo [[Nebikon]]. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 10,84 km², de kiuj 17,9% estas kovritaj de [[arbaro]], 69,3% servas por [[agrikulturo]] kaj 10,9% por setlado. <ref>Fonto: [https://web.archive.org/web/20040823003431/http://www.lu.ch/download/fd/afs/pdf/jbkt/profile/gp_1143.pdf Profilo de la komunumo sur la kantona retejo]</ref> == Najbaraj komunumoj == La komunumo Schötz limas en nordokcidento al [[Nebikon]], en nordo al [[Egolzwil]], en nordoriento al [[Wauwil]], en oriento al [[Ettiswil]], en sudoriento al [[Alberswil]], en sudo al [[Gettnau]], en sudokcidento al [[Ohmstal]], kaj en okcidento al [[Ebersecken]]. == Trafiko == La komunumo Schötz estas konektita al la publika transportreto per la du buslinioj de [[Altishofen]] tra [[Nebikon]] kaj Schötz al [[Willisau]] kaj de [[Ebersecken]] tra [[Schötz]] al [[Dagmersellen]]. La plej proksima alveturejo al la [[svisa aŭtovojo A2]] situas norde en [[Dagmersellen]] en distanco de 3 km. == Historio == La unua dokumenta mencio de Schötz datiĝas el la jaro [[1173]] kiel ''Scotis''. Dum arkeologiaj fosadoj en la jaroj [[1929]] ĝis [[1933]] kaj [[1965]] oni trovis restadejojn de cervoĉasitoj el la meza [[ŝtonepoko]], kiuj datiĝas el la [[5-a jarmilo antaŭ Kristo]]. Dum [[mezepoko]] la vilaĝo apartenis al la [[Habsburgoj]]. En la jaro [[1407]] la [[Grafejo Willisau]] estis aĉetita de la urbo [[Lucerno]] kaj kun ĝi ankaŭ Schötz fariĝis lucerna. En la jaro [[1653]] en Schötz dum la [[Kamparana ribelo|Kamparana Milito]] renkontiĝis ribeloj dum popola kunveno por verki siajn plendoartikolojn kontraŭ la feŭdaj uzurpantoj de la urbo [[Lucerno]]. Ĝis la [[Helveta Revolucio]] en la jaro [[1798]] la komunumo estis parto de la [[vokto|voktejo]] [[Willisau]] kaj ek de [[1803]] ĝi estas komunumo de la [[distrikto Willisau]] en [[Kantono Lucerno]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Bildoj == <gallery> Dosiero:Schötz Pfarrkirche.jpg|<small>Vilaĝa panoramo</small> Dosiero:Schoetz preghejo 108.jpg|<small>Gastejo en la vilaĝocentro</small> Dosiero:Schoetz preghejo 108.jpg|<small>Valiant-Banko en Schötz</small> Dosiero:Schoetz preghejo 108.jpg|<small>Ĉefstrato</small> </gallery> == Eksteraj ligiloj == * [http://www.schoetz.ch Oficiala retejo de la komunumo Schötz] * [https://web.archive.org/web/20040823003431/http://www.lu.ch/download/fd/afs/pdf/jbkt/profile/gp_1143.pdf Profilo de la komunumo sur la kantona retejo] {{Projektoj}} <br /> {{Navigilo:Komunumoj de la distrikto Willisau}} 1f6u2nbbms5h9xlxcz63k1gvt1ronk9 0 322145 9373118 8870596 2026-05-15T06:44:50Z Sj1mor 12103 9373118 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Carl Orff''' ([[10-a de julio]] [[1895]] – [[29-a de marto]] [[1982]]) estis [[Germanio|germana]] [[komponisto]]. Lia plej vaste konata verko estas la [[kantato]] ''[[Carmina Burana (Orff)|Carmina Burana]]'' ([[1937]]). Krom lia kariero de komponisto, Orff estas konata kiel aŭtoro de influa metodo de [[muzikedukado]].[[Dosiero:Carl Orff.jpg|eta|Carl Orff]] == Fruaj jaroj == Orff naskiĝis en [[Munĥeno]] je [[10-a de julio]] [[1895]]. Lia familio estis civitanoj de [[Reĝlando de Bavario]] kaj havis fortajn ligojn kun [[Bundeswehr]]. Kiam Orff aĝis 5 jarojn, li komencis studi [[piano]]n. Krome, li prenis lecionojn de [[orgeno]] kaj [[violonĉelo]]. Sed li ĉiam pli interesiĝis pri komponado de originala muziko ol pri ludado de muziko. Eĉ en la infanaĝo Orff komponis kaj kondukis pupajn muzikspektaklojn por sia familio. Por tiuj li komponis muzikon por piano, [[violono]], [[citro (moderna muzikilo)|citro]] kaj [[kampaneto]]. Krom muziko, li verkis malgrandajn eseojn, unu el kiuj estis publikigita en infana ĵurnalo en [[1905]]. Li pasie kolektis [[insekto]]jn kaj eĉ komencis verki libron pri [[naturo]]. En sia adoleskaĝo Orff ade verkis [[kanto]]jn, kvankam li ne jam estis studinta [[harmonio]]n aŭ [[komponarto]]n. Lia patrino helpis lin skribi siajn unuajn verkojn per muzika notacio. Tiam Orff plej ofte verkis siajn proprajn tekstojn. Li lernis komponarton sen instruisto, memstare studante [[klasika muziko|klasikajn]] muzikajn verkojn. La muziko de Orff estas unue publikigita en [[1911]], kiam li aĝis 16. Plimulto de liaj junaĝaj verkoj estis kantoj, aŭ kun propraj tekstoj, aŭ bazitaj sur klasika [[germanlingva literaturo|germana poezio]]. Stile ili similis al verkoj de [[Richard Strauss]] kaj aliaj famaj germanaj komponistoj de tiu epoko, sed jam ili aludis al tio, kio estis poste iĝonta la originala muzika esprimo de Orff. En 1911-1912 Orf verkis ''Also sprach Zarathustra''n, Op. 14, grandan verkon por [[baritono]], tri [[ĥoro]]j kaj [[simfonia orkestro|orkestro]]. Ĝi baziĝis sur citaĵo el [[Also sprach Zarathustra|samnoma filozofia novelo]] de [[Friedrich Nietzsche]].<ref>[http://www.orff-zentrum.de/carlorff_chronologie_uk.asp Chronology] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090621023218/http://www.orff-zentrum.de/carlorff_chronologie_uk.asp |date=2009-06-21 }} by Carl Orff Center Munich</ref><ref>Alberto Fassone. "Orff, Carl." In Grove Music Online. Oxford Music Online, http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/grove/music/42969 (accessed September 25, 2009).</ref> La sekvan jaron li komponis la [[opero]]n ''Gisei, das Opfer'' (''Gisei, la Ofero''). Sub la influo de la franca [[impresionisma muziko|impresionista]] komponisto [[Claude Debussy]], li komencis uzi brilajn, nekutimajn kombinaĵojn de muzikiloj en sia [[orkestrado]]. == Unua Mondmilito == Laŭ la ''Musik-Lexikon'' de [[Hans Joachim Moser]], Orff studis en [[Hochschule für Musik und Theater München]] (Munĥena muzika akademio) ĝis [[1914]]. Poste li estis varbita en armeo por la [[Unua Mondmilito]]. Dum unu el bataloj li estis severe vundita kaj preskaŭ mortis pro ruiniĝo de [[tranĉeo]]. Post resaniĝo, li servis en diversaj postenoj en operaj teatroj de [[Mannheim]] kaj [[Darmstadt]], kaj poste revenis al Munĥeno por daŭrigi siajn studojn pri muziko. == La 1920-aj == En la mezaj [[1920-aj jaroj]] Orff komencis krei la koncepton, kiun li nomis "elementare Musik", muziko de la elementoj. Ĝi baziĝis sur la unueco de artoj, simbolita per grekaj [[muzoj]] (de kiuj, fakte, etimologie devenas la vorto "muziko" kaj en Esperanto, kaj en la germana kaj aliaj Eŭropaj lingvoj) kaj unuigis tonon, dancon, poezion, bildon, desegnon kaj teatran geston. Samkiel multaj komponistoj de la tempo, li estis sub la influo de la rusa-franca komponisto [[Igor Stravinski]]. Sed dum plejparto de la tiutempaj germanoj sekvis trankvilajn, balancitajn, "novklasikajn" verkojn de Stravinski, al Orff plej plaĉis aranĝaĵoj kiel ''[[Les noces]]'' (''La Geedziĝo''), ritma, kvazaŭ-folklora alvoko al antaŭhistoriaj geedziĝaj ritualoj. Ankaŭ dum tiu tempo li komencis siajn unuajn eksperimentojn de adapto kaj rearanĝo de muziko de plifruaj eraoj, inkluzive de la opero ''[[L'Orfeo]]'' de [[Claudio Monteverdi]] (1607). Germana versio de Orff, ''Orpheus'', prezentiĝis en [[1925]] en Mannheim, sub la dirigentado de Orff mem. La aranĝo uzis iujn antaŭ-klasikajn muzikilojn, kiuj estis uzataj en prezento de originala versio de jaro 1607. La pasia deklamacia opera stilo de la epoko de Monteverdi estis nekutima en la 1920-aj, kaj la produkto de Orff trafis nelaŭdajn rimarkojn de konservemaj kritikistoj. En [[1924]] Orff, kune kun Dorothee Günther, fondis en Munĥeno lernejon pri gimnastiko, muziko kaj danco por infanoj. Tie li multe laboris kun komencantoj pri muziko, kaj ĝuste tie li disvolvis siajn pedagogian metodojn. La lernejo ekzistas ĝis nun sub la nomo ''Günther-Schule''. Ekde [[1925]] kaj ĝis la fino de sia vivo Orff estis estro de la muzika departemento tie kaj estis en konstanta kontakto kun la lernantoj. En [[1930]] li publikigis manlibron kun la titolo ''Schulwerk'', kie li klarigis sian metodon de instruado; ĝi inkluzivas ankaŭ facilajn muzikpecojn, kiuj ebligas eĉ tutajn komencantojn ekmuziki. La manlibro ĝis nun estas aŭtoritata en la teorio de la muzika edukado. == Furorego en 1937 == La plej grava respektive konata verko de Orff, kun premiero en 1937, restas ĝis hodiaŭ sendube [[Carmina Burana (Orff)|Carmina Burana]]. == La Naziepoko == La rilato inter Orff kaj [[NSDAP]] estis komplika kaj kontraŭdira. Lia ''Carmina Burana'' gajnis grandan popularecon en la Nazia Germanio tuj post la unua spektaklo en [[Frankfurt am Main]] en [[1937]], kaj estis prezentata multfoje tra la tuta lando. Li ankaŭ estis unu el nur malmultaj germanaj komponistoj, kiuj konsentis kunlabori kun la nazia reĝimo kaj skribi novan [[scenmuziko]]n por germana versio de [[Somermeznokta sonĝo]], post kiam la originala muziko de [[Felix Mendelssohn]] estis malpermesita - ĉiuj aliaj rifuzis helpi al la registaro pro etikaj kialoj.<ref>{{cite news| url=http://www.nytimes.com/aponline/2009/07/09/arts/AP-EU-Germany-Nazis-Composers.html | work=The New York Times}}</ref> Defendantoj de Orff asertis, ke li ne skribis novan muzikon, sed nur permesis uzi scenmuzikon, kiun li kreis por tiu ĉi multe pli frue - en [[1917]] kaj [[1927]]. Unu el la personaj amikoj de Orff estis [[Kurt Huber]], profesoro pri [[filozofio]] kaj [[muzikologio]] en la [[Universitato Ludwig Maximilian de Munĥeno]] kaj unu el la fondintoj de la senperforta intelektula kontraŭnazia rezista movado ''Die Weiße Rose'' (la [[Blanka rozo]]). Tiel okazis, ke Orff vizitis la domon de Huber en la sekva tago post lia aresto. La edzino de Huber petegis Orff uzi la influon al Nazia elito, kiun li gajnis pro sukceso de ''Carmina Burana'', por helpi al ŝia edzo, sed Orff rifuzis. Li diris al ŝi, ke li timas "ruinigon", se la nazioj malkovros lian amikecon kun Huber. Post tio, li neniam ree renkontiĝis kun la edzino de Huber. Pro sento de kulpo kaj honto, li poste skribis leteron al (la jam mortinta) Huber, petante lian pardonon.<ref name="entertainment.timesonline.co.uk">{{cite news | url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article5366154.ece | work=The Times | location=Londono | title=Carl Orff the composer who lived a monstrous lie | date=December 19, 2008 | accessdate=March 27, 2010 | first=Richard | last=Morrison }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091005110355/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article5366154.ece |date=2009-10-05 }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/features/dark-heart-of-a-masterpiece-carmina-buranas-famous-chorus-hides-a-murky-nazi-past-1050503.html | work=The Independent | location=Londono | title=Dark heart of a masterpiece: Carmina Burana's famous chorus hides a murky Nazi past | first=Jessica | last=Duchen | date=December 4, 2008 | accessdate=March 27, 2010 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2010-05-15 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20100613053515/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/features/dark-heart-of-a-masterpiece-carmina-buranas-famous-chorus-hides-a-murky-nazi-past-1050503.html | arkivdato=2010-06-13 }}</ref> Huber estis kondamnita al mortpuno en [[Volksgerichtshof]] kaj ekzekutita per [[pendumo]] en [[1943]]. == Post la milito == Post la fino de la [[Dua Mondmilito]] Orff, timante perdon de [[aŭtorrajto]] kaj rilataj enspezoj de ''Carmina Burana'', asertis al oficiro pri [[denaziigo]], ke li estis membro de la Blanka Rozo kaj ke li mem partoprenis en la rezisto.<ref name="entertainment.timesonline.co.uk"/> En tiuj tempoj ĉiuj veraj membroj de la Blanka Rozo estis jam mortintaj, kaj do neniu restis por konfirmi aŭ malkonfirmi lian aserton. La kanada historiisto [[Michael H. Kater]], konata eksperto pri naziaj krimoj, en siaj pli fruaj verkoj ade asertis, ke Orff estis nazia kunlaboranto,<ref>vidu http://www.h-net.org/~german/articles/dennis1.html por analizo far Kater</ref> sed en sia libro ''Composers of the Nazi Era: Eight Portraits'' ([[2000]]) li iom moligis siajn akuzaĵojn. Iuokaze, aserto de Orff pri lia kontraŭnazia aktivismo estis akceptita de la [[Usono|Usonaj]] servoj pri denaziigo, kiuj transmetis lin el kategorio "griza neakceptebla" al "griza akceptebla", tiel ebligante al li daŭrigi verki muzikon kaj teatraĵojn por publika prezento. Plejparto de la pli malfruaj verkoj de Orff - ''Antigonae'' (1949), ''Oedipus der Tyrann'' (''Oedipus la Reĝo'', 1958), ''Prometheus desmotes'' (1967) kaj ''De temporum fine comoedia'' (''Teatraĵo por la Fino de la Tempo'', 1971) - baziĝis sur [[antikveco|antikvaj]] tekstoj kaj scenoj. Ili estas interesaj vastigoj de la stilo de ''Carmina Burana'', sed estas nekutimaj kaj multekostaj por prezento. Nun ili estas prezentataj malofte, plejparte en Germanio. == Persona vivo == Carl Orff edziĝis kvarfoje: kun Alice Solscher (geedziĝis 1920, disiĝis 1925), Alice Willert (geedziĝis 1939, disiĝis 1953), [[Luise Rinser]] (geedziĝis 1954, disiĝis 1959) kaj Liselotte Schmitz (geedziĝis 1960). Liaj edzinoj ĉiuj poste memoris lian malvarman, egoisman konduton. El la unua geedzeco li havis sian solan filinon Godela naskitan en 1921. Sed ankaŭ ŝin li poste rifuzis. "Li havis sian vivon, jen ĉio", ŝi diris al [[Tony Palmer]] en la dokumenta filmo ''O Fortuna''.<ref>Martin Kettle [http://www.guardian.co.uk/music/2009/jan/02/classical-music-film-carmina-burana "Secret of the White Rose",] ''The Guardian'', 2 January 2009</ref> == Morto == Carl Orff mortis en [[1982]], en la aĝo de 86 jaroj. Li vivis tra kvar reĝimoj de Germanio dum sia vivo: la [[Germana Imperiestra Regno|Germana Imperio]], la [[Vajmara Respubliko]], la [[Nazia Germanio]] kaj la post-milita Popola Respubliko de [[Okcidenta Germanio]]. Orff estas enterigita en [[baroko|baroka]] kirko en la [[benediktanoj|benediktana]] [[abatejo]] de [[Andechs]] sude de [[Munĥeno]]. Sur lia tomboŝtono estas skribitaj lia nomo, datoj de lia naskiĝo kaj morto kaj [[latina lingvo|latina]] enskribo ''Summus Finis'' (la fina celo). == Muzika laboro == Orff estas plej konata por sia "scena [[kantato]]" ''[[Carmina Burana (Orff)|Carmina Burana]]'' (1937). Ĝi estas la unua en la trilogio ''[[Trionfi (Carl Orff)|Trionfi]]'' (la triumfoj), kiu, krome, inkluzivas malpli konatajn verkojn ''[[Catulli Carmina]]'' kaj ''[[Trionfo di Afrodite]]''. La nomo signifas, kiel la komponisto mem priskribis, "proklamon de triumfo de homa spirito tra seksuma kaj holisma balanco". ''Carmina Burana'' baziĝas sur kolekto de [[goliardoj|goliarda]] poezio el la [[13-a jarcento]], kiun enhavas mansuskripto sub la titolo ''Codex latinus monacensis'', trovita en la [[Bavario|Bavaria]] [[benediktanoj|benediktana]] monaĥejo en la jaro [[1803]]. La kolekto ankaŭ nun estas konata sub nomo de ''[[Carmina Burana]]''. Malgraŭ sia iom "moderna" kompona tekniko, Orff sukcesis kapti la etoson de [[mezepoko]] kaj [[mezepoka muziko]] kun ĝiaj simplaj [[ritmo (muziko)|ritmoj]] kaj facilaj [[tonaleco]]j en la trilogio. Unu el kantoj el ''Carmina Burana'' de Orff, ''Fortuna Imperatrix Mundi'', pli konata kiel ''[[O Fortuna]]'', estas aparte populara kaj ofte uzatas por reprezenti primitivajn naturajn fortojn, kiel, ekzemple, en la filmo ''[[The Doors (filmo)|The Doors]]'' de [[Oliver Stone]].<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0101761/soundtrack IMDB entry for soundtrack of Oliver Stone's film "The Doors"] Scroll to bottom</ref>. La malbona reputacio de la kantato, ofte arbitre asociata kun [[naziismo]] kaj [[faŝismo]], ankaŭ igis [[Pier Paolo Pasolini]]n uzi unu kanton el ĝi (''Veris Leta Facies'') por akompanado de scenoj de [[murdo]]j kaj [[torturo]] en sia lasta filmo ''[[Salò o le 120 giornate di Sodoma]]''.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://jclarkmedia.com/pasolini/pasolini25.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-05-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101218052513/http://jclarkmedia.com/pasolini/pasolini25.html |arkivdato=2010-12-18 }}</ref> Post la sukceso de ''Carmina Burana'', Orff rifuzis ĉiujn liajn pli fruajn verkojn krom ''Catulli Carmina'' kaj ''Entrata'', kiuj estis reskribitaj ĝis "akceptebla nivelo" por Orff. Historie, ''Carmina Burana'' estas, eble, la plej fama muzika verko, kiu premieris en [[Nazia Germanio]]. [[NSDAP]] eĉ rigardis ĝin kiel simbolon por junaj nazioj kaj propagandis ĝin en la [[Hitler-junularo]]. Orff mem iĝis tiom populara, ke li ricevis inviton al [[Frankfurt]] por komponi [[scenmuziko]]n por germana opero surbaze de ''[[Somermeznokta Sonĝo]]'' por anstataŭigi la malpermesitan muzikon de la [[judoj|juda]] komponisto [[Felix Mendelssohn]]. Post la milito li deklaris, ke li ne estas kontenta pri la muziko kaj relaboris ĝin al fina versio, kiu premieris en [[1964]]. Orff ne ŝatis nomi siajn verkojn "[[opero]]j" en tradicia signifo. Anstataŭe, li inventis novajn terminojn: ekzemple, siajn verkojn ''Der Mond'' (''La Luno'', [[1939]]) kaj ''[[Die Kluge]]'' (''La Saĝulino'', 1943) li nomis "Märchenoper" ("[[fabelo|fabelaj]] operoj"). Ambaŭ tiuj havas saman "sentempan" sonon - t.e. ili ne uzas specialajn muzikajn teknikojn de iu aparta epoko, kaj do estas malfacile apartenigeblaj al iu periodo de la muzika historio. Iliaj melodioj, ritmoj kaj tekstoj aperas kiel unio de lingvo kaj muziko. Pri sia ''[[Antigonae]]'' (1949), Orff speciale diris, ke tio ĉi ne estas opero, sed ''Vertonung'', "muzika spektaklo" surbaze de antikva [[tragedio]]. La teksto estas [[germana lingvo|germana]] traduko far [[Friedrich Hölderlin]], de samnoma teatraĵo far [[Sofoklo]]. Ĝia [[orkestrado]] estas sufiĉe simpla kaj grave baziĝas sur [[frapinstrumento|frapinstrumenta]] sekcio. Kelkaj muzikologoj rigardas ĝin kiel unu el la fruaj ekzemploj de [[minimumisma muziko]]. La historio de Antigone havas strangan similecon kun la biografio de [[Sophie Scholl]], heroino de la [[Blanka Rozo]]. Ekzistas kredo, ke Orff alegorie memorigis ŝin en la verko por malplipezigi sian kulpon kontraŭ la organizaĵo. La fina verko de Orff estas ''[[De Temporum Fine Comoedia]]'' (''Teatraĵo de la Fino de la Tempo''), kiu premieris en la [[Salzburga muzikfesto]] je [[20-a de aŭgusto]] [[1973]] en la prezento de [[Herbert von Karajan]] kaj la Cologne Radio Symphony Orchestra. En tiu ĉi profunde persona verko Orff sumigis sian opinion pri la fino de la tempo, prezentante ĝin kiel [[misterio]], kantata en la greka, germana kaj latina lingvoj. ''Musica Poetica'', kunlaboraĵo de Orff kaj [[Gunild Keetman]], estis tema muziko por la filmo ''[[Badlands]]'' (1973) de [[Terrence Malick]]. [[Hans Zimmer]] poste reuzis la muzikon por sia ''[[True Romance]]'' (1993). == Eduka laboro == Carl Orff havas famon en [[pedagogio]] pro sia ''[[Schulwerk]]'' (''Lerneja verko'') - manlibro kaj krestomatio por muzikedukado. Originale ĝi baziĝis sur aro de muzikaĵoj, kiujn Orff skribis por instruo en Güntherschule (kie studentoj estis infanoj kaj junuloj de la aĝo de 12 ĝis 22)<ref>Carl Orff Documentation trans. Margaret Murray, published by Schott, 1978</ref>. Saman titolon uzis lia serio de radio-elsendoj en [[Bavario]] en [[1949]]. Kolektive tiuj muzikaĵoj nomiĝas ''Musik für Kinder'' (''Muziko por infanoj''), kaj uzas ankaŭ la terminon "Schulwerk". Ĝia simpla instrumentado ebligas eĉ neinstruatan infanon ludi kaj lerni relative facile. La ideoj de Orff disvolviĝis, kun la notinda influo de [[Gunild Keetman]], al tre moderna maniero de muzikedukado, nun konata kiel [[Orff Schulwerk]]. Ĝi rigardas muzikon kiel elementan forton de homa naturo kaj kombinas movon, kanton, aktoradon, muzikadon kaj improvizadon. == Plena listo de verkoj == * Operoj (kaj ekzemploj de proksimaj ĝenroj) ** ''[[Der Mond]]'' (1939) ** ''[[Die Kluge]]'' (1943) ** ''[[Antigonae]]'' (1949) ** ''[[Ein Sommernachtstraum]]'' (1952, relaborita en 1962) ** ''[[Prometheus (Orff)|Prometheus]] (1968) ** ''[[De Temporum Fine Comoedia]]'' (1973) * Bairisches Welttheater (Bavaria Mondteatro) ** ''Die Bernauerin'' (1947) ** ''Astutuli, eine bairische Komödie'' (1953) * [[Paska Dramo]] ** ''Comoedia de Christi Resurrectione'' (1956) * [[Kristnaska Dramo]] ** ''Ludus de nato Infante mirificus'' (1961) * ''[[De Temporum Fine Comoedia]], Vigilia'' (1973, relaborita en 1977) * ''Trionfi'' ** ''[[Carmina Burana (Orff)|Carmina Burana]]'' (1937) ** ''[[Catulli Carmina]]'' (1943) ** ''[[Trionfo di Afrodite]]'' (1953) * Adaptaĵoj ** ''Claudio Monteverdis Klage der Ariadne, Orpheus'' (1925, relaborita en 1940) ** ''Entrata für Orchester, nach „The Bells“ von W. Byrd'' (1928, relaborita en 1941) * Klasikaĵoj ** ''[[Antigonae]]'' (1949) ** ''Oedipus der Tyrann'' (1959) ** ''Prometheus'' (1968) * [[Orff Schulwerk]] ** ''Musik für Kinder'' (kun Gunild Keetmann) (1930–35, relaborita en 1950–54) == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Alberto Fassone: "Carl Orff", Grove Music Online ed. L. Macy [http://www.grovemusic.com (pagenda atingo)]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080516041031/http://www.grovemusic.com/ |date=2008-05-16 }} * Michael H. Kater, "Carl Orff im Dritten Reich," Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte 43, 1 (January 1995): 1-35. * Michael H. Kater, "Composers of the Nazi Era: Eight Portraits". New York: Oxford University Press, 2000. == Vidu ankaŭ == * [[21125 Orff]] == Eksteraj ligiloj == {{Vikicitaro}} * [http://www.orff.de/index.php?id=2&L=1 Carl Orff Fonduso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110425014500/http://www.orff.de/index.php?id=2&L=1 |date=2011-04-25 }} * [http://www.orff-zentrum.de/index_uk.asp Orff Centro, Munĥeno] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090516002723/http://www.orff-zentrum.de/index_uk.asp |date=2009-05-16 }} * {{IMDb nomo|0649758}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Orff, Carl}} [[Kategorio:Operkomponistoj]] [[Kategorio:Germanaj komponistoj]] [[Kategorio:Germanoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Germanaj muzikpedagogoj]] [[Kategorio:Naziaj intelektuloj]] gmkzk7ldfbmbxzyfotwbe8iq4mwt1rv 0 322896 9373121 9133790 2026-05-15T06:45:01Z Sj1mor 12103 9373121 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | nomo = Friedrich Kellner | dosiero = Friedrich_Kellner_1934-b.jpg | grandeco de dosiero = 150px | priskribo = Friedrich Kellner en 1934. | pseŭdonimo = | naskonomo = August Friedrich Kellner | dato de naskiĝo = {{Naskiĝtago|1885|2|1}} | loko de naskiĝo = [[Vaihingen an der Enz]] | dato de morto = {{Mortodato kaj aĝo|1970|11|4|1885|2|1}} | loko de morto = [[Lich]] | profesio = Justicinspektoro | nacieco = {{GER}} | etno = | civitaneco = | edukado = [[Reallernejo|Goethe Reallernejo]] (mezlernejo) | alma_mater = ''Mia opozicio''<br />(''Mein Widerstand'') | aktivaj jaroj = 1939-1945 | ĝenro = | temo = [[Dua Mondmilito]] | movado = | notindaj verkoj = | edzo/ino = Pauline Kellner | partnero = | infanoj = Fred William Kellner | rilatoj = | influoj = | influituloj = | premioj = | subskribo = | ttt = | montri portalon = }} '''August Friedrich Kellner''' (naskiĝis la {{daton|1|februaro|1885}} en [[Vaihingen an der Enz]], mortis la {{daton|4|novembro|1970}} en [[Lich]]) estis [[Germanio|germana]] [[socialdemokrato|socialdemokrata]] Justicinspektoro kaj aŭtoro de [[taglibro]] sekrete skribita dum la Regado de la [[nacisocialismo]]. Post la [[Dua Mondmilito|milito]], li klarigis la intencon de sia verko: {{Cquote|En tiu tempo mi ne povis lukti kontraŭ la nazioj, ĉar ili havis la povon silentigi mian voĉon. Sekve mi decidis lukti kontraŭ ili en la estonteco. Mi volis doni al la estontaj generacioj armilon kontraŭ ajna reviviĝo de tia maljusto. Mia atesto priskribus la barbarajn aktojn, kaj ĝi ankaŭ montrus la manieron ĉesigi ilin.<ref>{{cite news |last=Magers|first=Phil|url=http://www.upi.com/Business_News/Security-Industry/2005/03/25/Feature-Germans-war-diary-goes-public/UPI-56361111785894/ |title=German's war diary goes public |publisher=UPI United Press International |date=28-a de marto 2005}}</ref><ref>{{cite news |last=Hogen-Ostlender|first=Klemens|url= http://www.holocaustliteratur.de/index.php?content=21&category=13 |title= Ich entschloss mich, die Nazis in der Zukunft zu bekämpfen |publisher=Giessener Anzeiger |date=6-a de aprilo 2005}}</ref>}} == Vivo == === Familio kaj eduko === August Friedrich Kellner naskiĝis la {{daton|1|februaro|1885}} en Vaihingen der Enz, en [[Baden-Württemberg]]. Li estis la sola filo de Georg Friedrich Kellner, panisto el la vilaĝo de [[Arnstadt]], en [[Turingio]], kaj de Barbara Wilhelmine Vaigle, el [[Bietigheim-Bissingen]]. La gepatroj de Friedrich estis [[Evangelia Eklezio en Germanio|luteranoj]]. Kiam Friedrich havis kvar jarojn, lia familio translokiĝis al [[Majenco]]. Tie li studis en bazlernejo<ref>''Volksschule''</ref> kaj en mezlernejo, kvankam lia patro iĝis la ĉefa panisto en "Goebels Zuckerwerk". En decembro de 1902, 17-jara Friedrich Kellner diplomitiĝis en la [[Reallernejo|Goethe Reallernejo]]. Li komencis labori kiel [[metilernanto]] en la palaco de Justico de Majenco. Kellner tie laboris ĝis 1933, unue kiel sekretario, poste [[librotenado|librotenisto]] kaj fine kiel Justicinspektoro. === Militservo kaj geedzeco === [[Dosiero:Friedrich Kellner 1914.jpg|eta|dekstra|120px|Friedrich Kellner, 1914]] En 1908 Friedrich Kellner plenumis la [[militservo]]n en la rezervo de la sesa [[infanterio|infanteria]] kompanio de ''Großherzogin''-regimento<ref>[[:de:Infanterie-Leib-Regiment „Großherzogin“ (3. Großherzoglich Hessisches) Nr. 117|Infanterie-Leib-Regiment „Großherzogin“ (3. Großherzoglich Hessisches) Nr. 117]]</ref> en Majenco. En 1913 li edziĝis al Pauline Preuss, el Majenco. Lia sola filo, Karl Friedrich Wilhelm Kellner, naskiĝis tri jarojn poste. Kiam komenciĝis la [[Unua Mondmilito]], en 1914, Friedrich Kellner estis nomita denove al la aktiva servo kiel anstataŭanta oficiro en la infanteria kompanio "Prinz Carl"<ref>[[:de:Infanterie-Regiment Prinz Carl (4. Großherzoglich Hessisches Regiment) Nr. 118|Infanterie-Regiment Prinz Carl (4. Großherzoglich Hessisches Regiment) Nr. 118]]</ref> en [[Worms]]. Li partoprenis la [[Batalo de la Marno|Batalon de la Marno]], en [[Francio]], kaj estis vundita proksimume de [[Reims]] kaj sendita por resaniĝi al la hospitalo St. Rochus, en Majenco. === Politika aktivismo === [[Dosiero:Friedrich Kellner 1923.jpg|eta|maldekstra|160px|Inspector Kellner, 1923.]] Malgraŭ sia lojaleco al la Imperiestro, Friedrich Kellner salutis la naskiĝon de la germana demokratio post la milito. Li iĝis politika organizanto de la ĉefa politika partio, la [[Socialdemokratia Partio de Germanujo]] (SPD). De la unuaj tagoj de la Respubliko de Weimar, li avertis pri la danĝero de la ekstremistoj, tiaj kiaj la komunistoj kaj la nazioj. En la demonstracioj, Kellner alte tenis la libron de [[Adolf Hitler]]o, ''Mein Kampf'', kaj kriis al la homamaso: "Gutenberg, via pres-arto estis perfidata de ĉi tiu malica libro." En pluraj okazoj Kellner estis batita kaj minacita pro tio ke li estis espriminta siajn opiniojn kontraŭ la nazioj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.holocaustliteratur.de/index.php?content=21&category=13|titolo=Tagebücher gegen den Terror|familia nomo=Schmidt-Wyk|persona nomo=Frank|dato=24-a de septembro 2006|eldoninto=Mainz Allgemeine Zeitung}}</ref><ref name="Pritchard">{{cite news|last=Pritchard|first=Marietta|url=http://umassmag.com/Fall_2005/A_Promise_To_Keep_962.html|title=A Promise To Keep|publisher=UMassMag.com|date=2005|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2010-05-22|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070306121021/http://www.umassmag.com/Fall_2005/A_Promise_To_Keep_962.html|arkivdato=2007-03-06}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070306121021/http://www.umassmag.com/Fall_2005/A_Promise_To_Keep_962.html |date=2007-03-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.umassmag.com/Fall_2005/A_Promise_To_Keep_962.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070306121021/http://www.umassmag.com/Fall_2005/A_Promise_To_Keep_962.html |arkivdato=2007-03-06 }}</ref> Du semajnoj antaŭ ol [[Adolf Hitler]] posteniĝis kiel imperia kanceliero, kaj antaŭ ol komenciĝis serioza persekutado kontraŭ la politikaj oponantoj de la reĝimo, Friedrich Kellner translokiĝis pro sekureco kun siaj edzino kaj filo , al la vilaĝo de [[Laubach]], [[Hesio]], meze de la lando en kie li laboris kiel justicinspektoro en la distrikta tribunalo. En 1935 lia filo elmigris al [[Usono]] de Ameriko por eviti esti varbita en la armeo de Hitler. Dum la pogromo de novembro de 1938, konita kiel ''[[Kristallnacht]]'' (nokto de la rompitaj kristaloj), Friedrich kaj Pauline Kellner provis helpi al siaj judaj najbaroj. Ge-Kellner estis avertitaj ke ili estus senditaj al koncentrejo se ili daŭre havus "malbonan influon" por la loĝantaro de Laubach. Skribita raporto de nazia distriktorespondeculo Herman Engst montras ke la aŭtoritatuloj antaŭvidis puni Kellner-on fine de la milito. Ĉar li ne plu povis malferme agi kontraŭ la potenco, Kellner decidis skribi siajn pensojn en tagĵurnalo<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.main-rheiner.de/region/thema/bildung/objekt.php3?artikel_id=2208440|titolo=Gebrauche es wie eine Waffe|familia nomo=Schmidt-Wyk|persona nomo=Frank|dato=7-a de januaro 2006|verkaĵo=Mainz Allgemeine Zeitung}}</ref> . Li deziris ke lia filo en Usono kaj ke la venontaj generacioj sciu ke demokratio ĉiam oponu al diktatoreco. Li volis instigi ĉiujn rezisti kontraŭ tiranio kaj terorismo, kaj ne lasis sin trompi de fipropagando. Fine de la milito, Friedrich Kellner estis skribinta 861 paĝojn organizitajn en dek libroj, kiuj formis lian sekretan tagĵurnalon === Post la milito === Post la milito Friedrich Kellner helpis al rekonstruo de la [[SPD]] en Laubach, kaj li iĝis la regiona prezidanto de la partio. En 1945 kaj 1946 li estis vicurbestro de Laubach, de 1956 al 1960 urbestro de la vilaĝo kaj denove vicurbestro. Friedrich Kellner estis ĉefa justicinspektoro kaj administranto de la justicpalaco en Laubach de 1933 al 1947. Li utilis kiel la kontisto-inspektoro de la distrikto en la regiona tribunalo en [[Giessen]] de 1948 al 1950. Post emeritiĝo en 1950 li plu oficis kiel jura asesoro en Laubach dum tri jaroj. En 1968 Friedrich Kellner transdonis la dek volumojn de sia ĵurnalo, skribita sekrete inter 1933 kaj 1945, al lia usona nepo, la Instruisto Robert Scott Kellner, por ke li traduku kaj eldonu ilin. La 4-an de novembro de 1970, Friedrich Kellner mortis kaj estis entombigita flanke de sia edzino en la ĉefa tombejo de Mainz. == Verkoj == === Sekreta taglibro === [[Dosiero:The Friedrich Kellner Diary.jpg|eta|dekstra|380px|sekreta ĵurnalo da Friedrich Kellner]] Fine de la milito, la taglibro de Friedrich Kellner havis 861 paĝojn organizitajn en dek volumoj. Ĝi enhavas 676 enirojn datitajn individue en skribo Sütterlin<ref>[[:de:Sütterlinschrift]]</ref> kaj pli ol 500 gazeteltondaĵoj. Kellner volis ke liaj observoj ne nur detale raportu la kruelajn okazaĵojn de tiuj jaroj, sed por montri al la estontaj generacioj kiel eviti ke revenu totalisma diktatoreco, proponante firman kaj nevenkeblan reziston kontraŭ ajna ideologio kiu minacus la personan liberecon kaj ignorus la valoron de la homa vivo. Por honori la heredaĵon de sia avo, batali la revenon de la [[Faŝismo]] kaj de la [[Kontraŭjudismo]] kaj diskuti kun reviziistoj de la [[Holokaŭsto]], la nepo de Kellner, Robert Scott Kellner, donacis al la prezidanto de Irano, [[Mahmud Ahmadineĵad]], ekzempleron de la ĵurnalo. === Ricevo de la verko === * Eldonejo dea la taglibro: ''Friedrich Kellner, 'Vernebelt, verdunkelt sind alle Hirne,' Tagebücher 1939-1945,'' Wallstein Verlag Göttingen 2011, ed. Sascha Feuchert, Robert Martin Scott Kellner, Erwin Leibfried, Jörg Riecke, Markus Roth, ISBN 978-3835306363. * En la printempo de la 2005, dum la okazigo de la 60 datreveno de la nazia malvenko kaj la venko de Eŭropo, la ĵurnalo estis montrita en la Biblioteko [[George H. W. Bush]] de Teksaso. * La ĵurnalo Giessener Anzeiger kaj la grupo de Heimatkundliche en Laubach prezentis ekspozicion Friedrich Kellner en septembro de 2005 en la Heimat Museum de Laubach. * En la somero de la 2006 la ĵurnalo estis montrita en la Holocaust Museum de [[Houston]], Teksaso. * En 2007 CCI Entertainment, kanada kinokompanio produktis dokumentfilmon pri Friedrich Kellner kaj lia nepo Roberto Scott Kellner, kun la titolo ''My Opposition: the Diaries of Friedrich Kellner'' («Mia opozicio: La ĵurnaloj de Friedrich Kellner»). == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikiquote=Friedrich Kellner|commons=Friedrich Kellner}} * [http://www.un.org/holocaustremembrance/filmseries.shtml United Nations website about Friedrich Kellner event] * [http://www.youtube.com/watch?v=9kJLE9zvo44 ''My Opposition - Diary of one German man during Nazi Regime''] (Video about Friedrich Kellner's diary) * [http://sites.google.com/site/friedrichkellnerdiary/kellner-diary-entries Diary Entries in German and English] * [http://bushlib.tamu.edu/exhibits/2005-friedrich_kellner/ George Bush Presidential Library - Kellner exhibit] * [http://www.holocaustliteratur.de/index.php?content=20&category=13 Justus Liebig University - Kellner Project] * [http://www.telefilm.gc.ca/data/production/prod_4338.asp?lang=en& Telefilm Canada - "My Opposition: The Diaries of Friedrich Kellner"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070311034910/http://www.telefilm.gc.ca/data/production/prod_4338.asp?lang=en& |date=2007-03-11 }} * [http://www.hmh.org/ex_show.asp?id=64 Holocaust Museum Houston - Kellner exhibit] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061005032658/http://www.hmh.org/ex_show.asp?id=64 |date=2006-10-05 }} * [http://www.museum-fridericianum.de/ Heimat Museum, Laubach, Germany - Kellner exhibit] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kellner, Friedrich}} [[Kategorio:Germanoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj historiistoj]] [[Kategorio:Germanaj rezistantoj]] [[Kategorio:Germanaj socialistoj]] 7xmtrehvqzyvby3hztm1y6y5dv8z6ym 0 323104 9373000 5113480 2026-05-14T23:01:23Z Kani 670 /* Centrameriko kaj Karibio */ 9373000 wikitext text/x-wiki Jene estas listo de [[avifaŭno]] laŭ landoj kaj mondoregionoj, kun aŭtoritataj [[kampogvidilo]]j. ==Eŭropo== * '''Birds in England''', de Andy Brown kaj Phil Grice, T & A D Poyser, 2005 * '''Birds in Ireland''', de Clive D. Hutchinson, T. & A. D. Poyser, 1989 * '''Birds of Europe''', de Killian Mullarney, Lars Svensson, Dan Zetterströmkaj Peter J. Grant, Princeton University Press, 1999 * '''Peterson Field Guide to Birds of Britain and Europe''', de [[Roger Tory Peterson]], G. Mountfort kaj Philip Hollom, Houghton Mifflin, 1993 (5a Eldono) * '''Birds in Scotland''', de Valerie Thom, T. & A. D. Poyser, 1986 * '''Birds in Wales''', de Iolo Williams, Graham Williams kaj Roger Lovegrove, T. & A. D. Poyser, 1994 ==Azio== * '''Birds of India''', de Richard Grimmett, Carol Inskipp kaj Tim Inskipp, Princeton University Press, 1999), limigita teksto. * '''A Field Guide to the Birds of Korea''', de Woo-Shin Lee, Tae-Hoe Koo kaj Jin-Young Park, L.G. Evergreen Foundation, 2000 * '''A Field Guide to the Birds of China''', de John MacKinnon kaj Karen Phillipps (bildoj), Oxford University Press, 2000 ** Kunbildaj gvidiloj por la regiono * '''A Guide to the Birds of South-East Asia''', de Craig Robson, Princeton University Press, 2000 * '''A Field Guide to the Birds of Japan''', teksto de ''Naturbirda Societo de Japanio'', bildoj de Ŝinji Takano, 1982 ** Klasika bilda kampogvidilo; for de preso: * '''Handbook of the birds of India and Pakistan, together with those of Bangladesh, Nepal, Bhutan and Sri Lanka''', de Salim Ali kaj Dillon S. Ripley. 10 volumoj. Oxford University Press. New Delhi. 1998. Represita en 2001; for de preso. * '''''Birds of South Asia. The Ripley Guide''''' de Pamela C. Rasmussen kaj John C. Anderton. Du volumoj. Lynx Edicions, Barcelona, 2005. *'''A Field Guide to the Birds of Thailand''' de Craig Robson, New Holland Press, 2004 ISBN 1843309211 *'''A Guide to the Birds of Thailand''', Boonsong Lekagul & Philip Round, Saha Karn Baet, 1991 ISBN 9748567362 ==Afriko kaj Mezoriento== * '''A Guide to the Birds of Western Africa''', de Nik Borrow kaj Ron Demey, Princeton University Press, 2002 * '''Field Guide to the Birds of the Middle East''', de R. F. Porter, S. Christensen, P. Schiermacker-Hansen, T. & A. D. Poyser, 1996 * '''The Birds of Israel''', de Hadoram Shirihai, Princeton University Press, 1996 * '''Birds of Southern Africa''', de Ian Sinclair, Phil Hockey, kaj Warwick Tarboton, Princeton University Press, 2002 * '''The Birds of East Africa''', de Terry Stevenson kaj John Fanshawe, Academic Press, 2001 * '''Field Guide to the Birds of Kenya and Northern Tanzania''', de Dale A. Zimmerman, Donald A. Turner, kaj David J. Pearson, Princeton University Press, 1999 * '''Birds of The Gambia''', de Barlow, Wacher kaj Disley, ISBN 1-873403-32-1 ==Nordameriko== * '''Birds of North America''', de Kenn Kaufman, Houghton Mifflin, 2000 ** Renoviga kampogvidilo uzanta digitale plibonigitajn fotojn * '''Field Guide to the Birds of North America''', [[National Geographic Society]], 2002 (4a eldono) ** Unua kampogvidilo (en 1983) kiu kovros la tutan Nordamerikon; konsiderita de multaj kiel plej aŭtoritata gvidilo ĝis Sibley * '''A Field Guide to the Birds of Eastern and Central North America''', de Roger Tory Peterson kaj Virginia Marie Peterson (eldonistoj), Houghton Mifflin, reviziata 2002<br>'''A Field Guide to Western Birds''', de Roger Tory Peterson kaj Virginia Marie Peterson (eldonistoj), Houghton Mifflin, reviziata 1990 ** Nunaj iĝaĵoj de la klasika ''A Field Guide to the Birds'', unua moderna kampogvidilo publikata de Peterson en 1934 * '''The Sibley Guide to Birds''', de [[David Allen Sibley]], Alfred A.Knopf, 2000 ** Nuna standarda identigilo por Nordameriko. ==Centrameriko kaj Karibio== * '''''Field Guide to Birds of the West Indies''''', de [[James Bond (ornitologo)|James Bond]], Houghton Mifflin, 1985 (5a Eldono) * '''''A guide to the birds of Mexico and northern Central America]''''', de Steve N.G. Howell kaj Sophie Webb, Oxford University Press, 1995 * '''A Guide to the Birds of the West Indies''', de Herbert Raffaele, James Wiley, Orlando Garrido, Allan Keith, kaj Janis Raffaele, Princeton University Press, 1998 * '''A Guide to the Birds of Panama with Costa Rica, Nicaragua, and Honduras''', de [[Robert S. Ridgely]] kaj John A. Gwynne, Jr., Princeton University Press, 1989 (2nd Edition) * '''A Guide to the Birds of Costa Rica''', de F. Gary Stiles kaj Alexander F. Skutch, Cornell University Press, 1989 * '''Birds of the Dominican Republic and Haiti''', de Steven Latta, Christopher Rimmer, Allan Keith, kaj James Wiley (Princeton Field Guides), Princeton University Press, 2006 (ankaŭ presita en hispana kaj franca) * '''Birds of Trinidad and Tobago''', de Richard French, ISBN 0-7136-6759-1 * '''Birds of Cuba''', de Orlando Garrido kaj Arturo Kirkconnell, Helm Field Guides, London, 2000 ==Sudameriko== * '''A Guide to the Birds of the Galapagos Islands''', de Isabel Castro kaj Antonia Phillips, Princeton University Press, 1997 * '''A Guide to the Birds of Peru''', de James F. Clements, Ibis Publishing, 2001 * '''A Guide to the Birds of Colombia''', de Steven L. Hilty kaj William L. Brown, Princeton University Press, 1986 * '''Birds of Venezuela''', de Steven L. Hilty, Princeton University Press, 2003 * '''Birds of Chile''', de Alvaro Jaramillo, Princeton University Press, 2003 * '''The Birds of Ecuador''', de Robert S. Ridgely kaj Paul J. Greenfield, Cornell University Press, 2001 * '''The Birds of South America''', de Robert S. Ridgely kaj Guy Tudor, University of Texas Press, 1994 ==Aŭstralazio== * '''The Field Guide to the Birds of Australia''', de Graham Pizzey kaj Frank Knight (bildoj), HarperCollins, 1997 * '''Field Guide to the Birds of Australia''', de Ken Simpson kaj Nicolas Day, Princeton University Press, 1999 (6a Eldono) ==Antarkto== * '''Birds of Southern South America and Antarctica''', de Martin R. de la Peña kaj Maurice Rumboll, Princeton University Press, 2001 ==Oceanio== * '''A Field Guide to the Birds of Hawaii and the Tropical Pacific''', de H. Douglas Pratt, Phillip L. Bruner, kaj Delwyn G. Berrett, Princeton University Press, 1987 ==Vidu ankaŭ== * [[Ornitologia manlibro]] [[kategorio:Ornitologia literaturo]] sc2yodqxna0me432asx7bmssprj2xbu 0 332375 9372765 8391865 2026-05-14T12:53:41Z Kani 670 9372765 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Crows Mobbing Bald Eagle 04.jpg|eta|[[Korvo]] ĉikanas ripozan ekzempleron de [[Blankkapa maraglo]]]] [[Dosiero:Crows Mobbing Bald Eagle 01.jpg‎|eta|"bomboplonĝado"]] '''Animala ĉikanado''' aŭ [[Ĉikanado inter animaloj]] estas [[kontraŭpredanta adapto|kontraŭpredanta]] [[animala kutimaro|kutimo]] kiu okazas kiam individuoj de iaj specioj [[mobbing|ĉikanas]] [[predanto]]n per kooperativa atako aŭ persekutado, kutime por protekti idaron. Simpla difino de ĉikanado estus aro de individuoj ĉirkaŭ eventuala danĝera predanto.<ref name="Dominey">{{Cite journal| last=Dominey| first=Wallace J.| year=1983| title=Mobbing in Colonially Nesting Fishes, Especially the Bluegill, ''Lepomis macrochirus''| journal=Copeia| volume=1983| issue=4| pages=1086–1088| doi=10.2307/1445113}}</ref> Tio videblas plej ofte ĉe [[birdoj|birdaj]] specioj, kvankam ĝi povas okazi en multaj aliaj [[animalo]]j kiaj la [[Surikato]]. Ĉar ĉikanado evoluis sendepende en multaj specioj, ĝi tendencas nur prezentiĝi ĉe tiuj kies idoj estas ofte predataj. Tiu kutimaro povas komplementi [[kripto|kriptajn]] adaptojn en la propraj idaroj, kiaj [[kamuflo]] kaj [[kaŝado]]. '''Ĉikanalvokoj''' povas esti uzataj por grumbli kaj arigi individuojn por [[kunlaborado (evoluo)|kunlaborado]] en atako. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Commons|Category:Mobbing}} [[Kategorio:Ornitologio]] [[Kategorio:Etologio]] t8g6j0z18s851vgpe9ty6tiazkp97gt 0 332716 9372789 9120922 2026-05-14T13:08:40Z Kani 670 9372789 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Purpurkapa eŭfago |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Female blackbird protects her young.jpg |dosiero2=Brewer&#39;s Blackbird - female.jpg |dosiero larĝo = 220px |dosiero2 larĝo = 220px |priskribo de dosiero = Purpurkapa eŭfago |priskribo de dosiero2 = Purpurkapa eŭfago, ino, San Francisco |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Ikteredoj]] ''Icteridae'' |genro = ''[[Euphagus]]'' |specio = ''''E. cyanocephalus'''' |statuso = LC |dunomo = ''Euphagus cyanocephalus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], [[1829]]) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Euphagus cyanocephalus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Purpurkapa eŭfago''' (''Euphagus cyanocephalus'') estas mezgranda birdospecio de la familio de [[Ikteredoj]] kaj genro de [[Eŭfagoj]], kiuj enhavas nur du speciojn. == Aspekto == [[Dosiero:Euphagus cyanocephalus1.jpg|maldekstra|eta|250ra|La irizeca purpura kapo de la masklo estas distingila eco.]] Plenkreskulo havas pintakran bekon. Maskla plenkreskulo havas tre '''brilnigran''' [[plumaro]]n; la ino estas malhelgriza. La masklo havas brilflavan okulon; tiu de la ino estas malhela. Ili similas al la orienta membro de la sama genro, nome [[Rusta eŭfago]]; tamen tiu ĉi birdo havas pli mallongan bekon kaj la kapo de la masklo estas [[irizeco|irize]] '''purpura''', kio nomigas la specion kaj en la [[komuna nomo]] kaj en la [[latina]] [[scienca nomo]] kie ''cyanocephalus'' estas kunmetaĵo de du radikoj el la [[antikva greka]] signife respektive “violblua, purpura” kaj “kapo”. Tiu ĉi birdo estas ofte misprenita por la [[Komuna kviskalo]] sed ĝi havas pli mallongan voston. La alvoko estas akra “ĉek” kiu estas ankaŭ distingebla. Tiu ĉi birdo estas de tute diferenca familio el la ankaŭ tutnigra [[Merlo]]. == Kutimaro == [[Dosiero:Brewer's Blackbird puffed up.JPG|eta|dekstra|Masklo ĵuse ege enspiris kaj estas ekĉirponta.]] Ties reprodukta habitato estas malfermaj kaj duonmalfermaj areoj, ofte ĉe akvo, tra centra kaj okcidenta [[Nordameriko]]. La tasforma nesto povas situi en diversaj lokotipoj: en arbo, en alta herbo aŭ en klifo. Ili ofte nestumas en [[Birdokolonio|kolonioj]]. Tiuj birdoj estas ofte konstantaj [[loĝantaj birdoj]] en okcidento. Aliaj birdoj [[birdomigrado|migras]] al sudorienta [[Usono]] kaj [[Meksiko]]. Ili manĝas ĉe neprofunda akvo aŭ en kamparo, ĉefe nutrante sin el semoj kaj insektoj, krom [[bero]]j. Ili foje kaptas insektojn dumfluge. Ili manĝas en aroj for de la reprodukta sezono, foje en miksitaj kunmanĝantaroj kun aliaj ikteredoj. La teritorio de tiu birdo etendiĝis orienten al la regiono de la [[Grandaj Lagoj]]. == Protektostatuso == Tiu birdo en Usono ricevis la nomon ''Brewer's Blackbird'' laŭ la ornitologo [[Thomas Mayo Brewer]]. La Purpurkapa eŭfago (Euphagus cyanocephalus) estas protektita laŭ la [[Traktato de Migrantaj Birdoj de 1918]].[http://www.fws.gov/migratorybirds/intrnltr/mbta/mbtandx.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071010020817/http://www.fws.gov/migratorybirds/intrnltr/mbta/mbtandx.html |date=2007-10-10 }} == Literaturo == * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=54170|title=Euphagus cyanocephalus|downloaded=5a Majo 2006}} Malplej Zorgiga == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Brewers_Blackbird.html Speciinformaro de la Purpurkapa eŭfago] – Laboratorio Cornell de Ornitologio * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i5100id.html Purpurkapa eŭfago - ''Euphagus cyanocephalus''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220814161409/https://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i5100id.html |date=2022-08-14 }} - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter * [http://www.sdakotabirds.com/species/brewers_blackbird_info.htm Informaro pri la Purpurkapa eŭfago] - Suddakotaj Birdoj kaj Birdumo == Plia legado == === Libro === * Martin, S. G. 2002. ''Brewer’s Blackbird (Euphagus cyanocephalus)''. In ''The Birds of North America'', No. 616 (A. Poole and F. Gill, eds.). The Birds of North America, Inc., Philadelphia, PA. === Tezoj === * Horn HS. Ph.D. (1966). ''COLONIAL NESTING IN THE BREWER'S BLACKBIRD (EUPHAGUS CYANOCEPHALUS) AND ITS ADAPTIVE SIGNIFICANCE''. University of Washington, United States, Washington. * Stepney PHR. Ph.D. (1979). ''COMPETITIVE AND ECOLOGICAL OVERLAP BETWEEN BREWER'S BLACKBIRD AND THE COMMON GRACKLE, WITH CONSIDERATION OF ASSOCIATED FORAGING SPECIES''. University of Toronto (Canada), Canada. === Artikoloj === * Bradford DF. (1991). ''Mass Mortality and Extinction in a High-Elevation Population of Rana-Muscosa''. Journal of Herpetology. vol '''25''', no 2. p.&nbsp;174-177. * Brown DJ, Hubert WA & Anderson SH. (1996). ''Beaver ponds create wetland habitat for birds in mountains of southeastern Wyoming''. Wetlands. vol '''16''', no 2. p.&nbsp;127-133. * Brush AH & Power DM. (1970). ''Electrophoretic Studies on Hemo Globins of Brewers Blackbird Euphagus-Cyanocephalus''. Comparative Biochemistry & Physiology. vol '''33''', no 3. p.&nbsp;587-599. * Butler RW. (1981). ''Nesting of Brewers Blackbirds Euphagus-Cyanocephalus on Man-Made Structures and Natural Sites in British-Columbia Canada''. Canadian Field Naturalist. vol '''95''', no 4. p.&nbsp;476-477. * Crase FT & Dehaven RW. (1976). ''Selected Bibliography on the Food Habits of North American Blackbirds''. U S Fish & Wildlife Service Special Scientific Report Wildlife. vol '''192''', p.&nbsp;1-20. * Crase FT & Dehaven RW. (1978). ''Food Selection by 5 Sympatric California USA Blackbird Species''. California Fish & Game. vol '''64''', no 4. p.&nbsp;255-267. * Crins B & O'Donnell S. (1993). ''Breeding habitats of Brewer's Blackbird in Central Ontario''. Ontario Birds. vol '''11''', no 3. p.&nbsp;113-117. * Devitt OE. (1969). ''1st Nesting Records of Brewers Blackbird Euphagus-Cyanocephalus for King Township and Simcoe County Ontario''. Ontario Field Biologist. vol '''23''', p.&nbsp;41-42. * Deweese LR, McEwen LC, Hensler GL & Petersen BE. (1986). ''Organochlorine Contaminants in Passeriformes and Other Avian Prey of the Peregrine Falcon Falco-Peregrinus in the Western USA''. Environmental Toxicology & Chemistry. vol '''5''', no 7. p.&nbsp;675-694. * Deweese LR, McEwen LC, Settimi LA & Deblinger RD. (1983). ''Effects on Birds of Fenthion Aerial Application for Mosquito Control''. Journal of Economic Entomology. vol '''76''', no 4. p.&nbsp;906-911. * Erskine AJ & Davidson GS. (1976). ''Birds in the Fort-Nelson Lowlands of Northeastern British-Columbia Canada''. Syesis. vol '''9''', p.&nbsp;1-12. * Furrer RK. (1975). ''Breeding Success and Nest Site Stereotypy in a Population of Brewers Blackbirds Euphagus-Cyanocephalus''. ''Oecologia''. vol '''20''', no 4. p.&nbsp;339-350. * Greek TJ, Paw UKT & Weathers WW. (1989). ''A Comparison of Operative Temperature Estimated by Taxidermic Mounts and Meteorological Data''. Journal of Thermal Biology. vol '''14''', no 1. p.&nbsp;19-26. * Grummt W. (1972). ''Breeding of Brewers Blackbird in the Berlin Zoo Euphagus-Cyanocephalus''. Avicultural Magazine. vol '''78''', no 5. p.&nbsp;153-154. * Hansen AJ & Rohwer S. (1986). ''Coverable Badges and Resource Defense in Birds''. Animal Behaviour. vol '''34''', no 1. p.&nbsp;69-76. * Harms KC, Beletsky LD & Orians GH. (1991). ''Conspecific Nest Parasitism in Three Species of New World Blackbird''. Condor. vol '''93''', no 4. p.&nbsp;967-974. * Horn HS. (1968). ''The Adaptive Significance of Colonial Nesting in the Brewers Blackbird Euphagus-Cyanocephalus Food Supply Importance''. Ecology. vol '''49''', no 4. p.&nbsp;682-694. * Hudon J & Muir AD. (1996). ''Characterization of the reflective materials and organelles in the bright irides of North American blackbirds (Icterinae)''. Pigment Cell Research. vol '''9''', no 2. p.&nbsp;96-104. * Kennedy PL, Stahlecker DW & Fair JM. (1995). ''Organochlorine concentrations in potential avian prey of breeding peregrine falcons in North-Central New Mexico''. Southwestern Naturalist. vol '''40''', no 1. p.&nbsp;94-100. * Koenig WD. (1985). ''Dunking of Prey by Brewer's Blackbirds Euphagus-Cyanocephalus a Novel Source of Water for Nestlings''. Condor. vol '''87''', no 3. p.&nbsp;444-445. * Martin SG. (2002). ''Brewer's Blackbird: Euphagus cyanocephalus''. Birds of North America. vol '''616''', p.&nbsp;1-31. * Matson RH. (1989). ''Distribution of the Testis-Specific Ldh-X among Avian Taxa with Comments on the Evolution of the Ldh Gene Family''. Systematic Zoology. vol '''38''', no 2. p.&nbsp;106-115. * Patterson CB, Erckmann WJ & Orians GH. (1980). ''Experimental Study of Parental Investment and Polygyny in Male Blackbirds''. American Naturalist. vol '''116''', no 6. p.&nbsp;757-769. * Power DM. (1971). ''Range Expansion of Brewers Blackbird Phenetics of a New Population''. Canadian Journal of Zoology. vol '''49''', no 2. p.&nbsp;175-183. * Powers LR & Wheeler MJ. (1987). ''Brewer's Blackbird Feeding on a Barn Swallow''. Wilson Bulletin. vol '''99''', no 2. p.&nbsp;294-295. * Pylypec B. (1991). ''Impacts of Fire on Bird Populations in a Fescue Prairie''. Canadian Field Naturalist. vol '''105''', no 3. p.&nbsp;346-349. * Quinn JS, Guglich E, Seutin G, Lau R, Marsolais J, Parna L, Boag PT & White BN. (1992). ''Characterization and Assessment of an Avian Repetitive DNA Sequence as an Icterid Phylogenetic Marker''. Genome. vol '''35''', no 1. p.&nbsp;155-162. * Richards JM & Peck GK. (1968). ''Nesting of Brewers Blackbird Euphagus-Cyanocephalus in Ontario and Durham Counties''. Ontario Field Biologist. vol '''22''', p.&nbsp;25-27. * Riemann HP, Behymer DE, Franti CE, Crabb C & Schwab RG. (1979). ''Survey of Q Fever Agglutinins in Birds and Small Rodents in Northern California USA 1975-1976''. Journal of Wildlife Diseases. vol '''15''', no 4. p.&nbsp;515-524. * Saveraid EH, Debinski DM, Kindscher K & Jakubauskas ME. (2001). ''A comparison of satellite data and landscape variables in predicting bird species occurrences in the Greater Yellowstone ecosystem, USA''. Landscape Ecology. vol '''16''', no 1. p.&nbsp;71-83. * Smith JK & Zimmerman EG. (1976). ''Biochemical Genetics and Evolution of North American Blackbirds Family Icteridae''. Comparative Biochemistry & Physiology B. vol '''53''', no 3. p.&nbsp;319-324. * Sodhi NS. (1992). ''Comparison between urban and rural bird communities in prairie Saskatchewan: Urbanization and short-term population trends''. Canadian Field Naturalist. vol '''106''', no 2. p.&nbsp;210-215. * Spicer GS. (1978). ''A New Species and Several New Host Records of Avian Nasal Mites Acarina Rhinonyssinae Turbinoptinae''. Journal of Parasitology. vol '''64''', no 5. p.&nbsp;891-894. * Stepney PHR. (1975). ''Tree Nesting Sites and a Breeding Range Extension of Brewers Blackbird in the Great Lakes Region''. Canadian Field Naturalist. vol '''89''', no 1. p.&nbsp;76-77. * Stepney PHR. (1975). ''Wintering Distribution of Brewers Blackbird Historical Aspect Recent Changes and Fluctuations''. Bird Banding. vol '''46''', no 2. p.&nbsp;106-125. * Stepney PHR. (1979). ''Brewers Blackbird Breeding in the Northwest-Territories Canada''. Canadian Field Naturalist. vol '''93''', no 1. p.&nbsp;76-77. * Stepney PHR & Power DM. (1973). ''Analysis of the Eastward Breeding Expansion of Brewers Blackbird Plus General Aspects of the Avian Expansions''. Wilson Bulletin. vol '''85''', no 4. p.&nbsp;452-464. * Verbeek NAM, Butler RW & Richardson H. (1981). ''Interspecific Allo Preening Solicitation in Female Brewers Blackbirds Euphagus-Cyanocephalus''. Condor. vol '''83''', no 2. p.&nbsp;179-180. * Walton K. (2000). ''First verified nesting of Brewer's Blackbird in Muskoka District Municipality''. Ontario Birds. vol '''18''', no 1. * Warkentin IG & Reed JM. (1999). ''Effects of habitat type and degradation on avian species richness in Great Basin riparian habitats''. Great Basin Naturalist. vol '''59''', no 3. p.&nbsp;205-212. * Westmoreland D & Kiltie RA. (1996). ''Egg crypsis and clutch survival in three species of blackbirds (Icteridae)''. Biological Journal of the Linnean Society. vol '''58''', no 2. p.&nbsp;159-172. * Wiggins DA. (1990). ''Brewer's Blackbird Parasitizes Tree Swallow''. Wilson Bulletin. vol '''102''', no 1. * Yezerinac SM, Loughed SC & Handford P. (1992). ''Measurement error and morphometric studies: Statistical power and observer experience''. Systematic Biology. vol '''41''', no 4. p.&nbsp;471-482. * Zakrajsek EJ & Bissonette JA. (2005). ''Ranking the risk of wildlife species hazardous to military aircraft''. Wildlife Society Bulletin. vol '''33''', no 1. p.&nbsp;258-264. {{Birdoj}} {{Portalo|Birdoj}} [[Kategorio:Ikteredoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] 1ygvlrcqph6cflg6rtafwipe96yg6ys 0 351319 9372859 8882669 2026-05-14T15:50:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372859 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dato de naskiĝo =[[1069]] |dato de morto =[[1139]] }} {| style="border:2px solid #E3B707; background: #FFFCEF; margin:0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse; float:right;clear:right; width:300px; text-align:left; font-size:95%;" border="1" cellpadding="2" |- ! colspan="2" style="background: #F3E299; font-size:120%" align="center" |JURISTO |- |colspan="2" align="center"|MEZEPOKA |- |Nomo |Literature Johano kaj ankaŭ Francisko |- |Kromnomo |Graciano |- | width="120"|Naskiĝdato |1075/1080 |- |Sekso |Viro |- |Nacieco |Itala |- |Loko de naskiĝo |Chiusi |- |Morto-loko |Eble Chiusi, eble Bolonjo |- |Morto-jaro |1145/1153 |- |Aktiveco1 |[[Monaĥo]] |- |Aktiveco2 |''Magister artium'' kaj [[episkopo]] ekde 1127 |- |Aktiveco3 |Redaktinto de la “Dekretaro de Graciano” |- |Nacio |Itala |- |Transnacieco |Juristo fondinto de mezepoka [[kanona juro]] |} '''Graciano (juristo)''' estis instruisto pri [[kanona juro]] kaj profesoris almenaŭ en [[Toskanio]] (centra Italio) ĉirkaŭ la jaroj [[1120]]/[[1140]]. Unua inter la instruantoj pri kanona juro, li kompilis elstaran verkon, kiun li nomis ''Concordiam discordantium canonum'' (Akordo de la malakordaj kanonoj) sed la posteuloj ''Decretum'', nome [[Dekretaro]]. La kompilaĵo koncernas eklezian disciplinon, proceduron en juĝaj disputoj, geedzan juron kaj aliajn ekleziajn aferojn. Li estis samtempulo de [[Irnerio de Bolonjo|Irnerio]] kaj de [[Bernardo de Clairvaux]] kaj de Petro [[Abelardo]]. Tiu ĉi lasta estis fama franca monaĥo, rafinita teologo, aŭtoro interalie, de ''[[Sic et Non]]'' kies dialektiko ege lin influis, almenaŭ en la aldonoj. == Biografio == Malmulton oni sukcesas dedukti el la biografiaj fontoj, laŭ kiuj Graciano naskiĝis en la zono de [[Chiusi]] (en Toskanio), iam sidejo de longobarda Duklando, en la tempo kiam la teritorio apartenis al [[Matildo de Toskanio]] en la dua duono de la [[11-a jarcento]]. Eble li agadis en la lernejo pri [[Sep liberaj artoj|liberaj artoj]] de la zona katedralo, kie estis instalita ''scriptorium'' ([[porskriba laborejo]]) kaj aliaj episkopaj oficoj. Ekde 1115, nome post la morto de Matildo, la teritorio suferis anarkion kaj pasaĵojn de unu dominanto al alia. En 1130 Graciano funkciis kiel episkopo de Chiusi, ampleksa diocezo kun zonoj en la Heredaĵo de Sankta Petro (papa teritorio). Fontoj aludas al diversaj servoj plenumitaj de Graciano ĉe tiamaj papoj kiuj al li apogiĝis en juraj aferoj pro lia scio pri la du forumoj (juro kanona kaj juro civila) kiel diras [[Dante Alighieri]] kiu lin lokigas en la deka kanto de Paradizo [[Paradiso]], en la «Ĉielo de la Suno», kie Sankta [[Tomaso de Akvino]] lin prezentas kiel brilan elstarulon de la «saĝaj spiritoj» ([[Dia Komedio]], Paradizo, 10, 103-105) La lum' de Graciano tie brilas kiu de ambaŭ juroj la valoron difinis kaj ĉiele nun jubilas. <ref>Quell'altro fiammeggiare esce del riso<br /> di Grazïan, che l'uno e l'altro foro<br /> aiutò sì che piace in paradiso.<br /> <small>''Laŭ la versio de Peterlongo''</small><br /> La dua flam’ eliras el la rido<br /> de Graciano, kiu du forumojn<br /> helpis, kaj plaĉas li en Paradizo.<br /></ref>. == Verkoj == Graciano estas aŭtoro de la tieldirita ''Decretum'' aŭ ''[[Decretum Gratiani]]'' aŭ ''Decretum Magistri Gratiani'', (Dekretaro de Graciano), kies oni konas diversajn recenzojn, per kiuj oni ordigas pli ol mil jarojn de kanonoj, foje kontrastaj inter si, de la historio de la Kristana Eklezio, siainiciate realigante kodon (neniam oficiale publikigita) kiu estis samtempe aplikita kaj en la ekleziaj tribunaloj (kiuj en mezepoko ofte okupiĝis, krome, pri civila jurisdicio) kaj, instrucele, en lernejoj de liberaj artoj de la tuta okcidenta kristanaro: tiu laboraĵo konstituis la angulŝtonon de la ''Corpus Iuris Canonici'' (Korpuso de la Kanona Juro) – abrogaciita nur en [[1917]] per la nova [[Codex Iuris Canonici]] (Kodo de Kanona Juro) –. Ĝi fariĝis la baza teksto de nova scienco, nome la Kanona Juro, fine apartigita el la teologio kaj de tiam instruata kiel aŭtonoma scienco. Graciano, kiu estis instruisto precipe pri liberaj artoj, faris grandan uzon de la "quaestiones" (demandoj, problemoj, kvereloj, disputoj) kaj de la [[logiko]] respektive instruataj kiel metodo kaj instruobjektoj de la liberaj artoj dum la 11-a jarcento. Graciano ekde 1130-1131 fasciniĝis kaj influiĝis de la franca priteologia skolo, ĝuste en la tempo en kiu Abelardo ellaboradis sian ''[[Sic et Non]]'', personulo tiu ĉi kiun Graciano eble havis okazon renkonti en [[1131]], norde de Francio, kien li iris kiel membro de la okaza kortego de papo [[Inocento la 2-a]]. Efektive en la postaj jaroj Majstro Graciano (''Magister Gratianus'') pli ampleksigis sian verkon per novaj aparatoj komune nomitaj "De penitentia" kaj "De consecratione", (pri pentofaro) kaj (pri konsekro). Tiuj aldonoj, ankaŭ se eble ne tutaj liaj, estas malkaŝa frukto de teologiaj-juraj pliprofundiĝoj kiuj ne povis maturiĝi nenie ol en tiutempa Francio. Graciano kompletigis sian verkon post sia reveno el Francio profitante de la diskutata problemaro de la [[Dua Laterana Koncilio]] per la aldono de diversaj kanonoj, inter kiuj la "auctoritates" de Justiniana [[romia juro]] kaj kanonoj de la [[Unua laterana koncilio]] de [[1123]]. La verko estis multe estimata kaj profitata precipe en la parto koncernanta la redakton de la "concordantia canonum", necesa fonto de juro en la ĉiamdaŭra [[investitura polemiko]]. Pri tiu origina verko hodiaŭ restas nur malmultaj manuskriptoj. == Strukturo de la ''Decretum'' == La difinita strukturo de la verko konstituiĝas je tri partoj: * La unua parto dividiĝas laŭ 101 (ĉiu ero en kiu oni klarigas iun temon startante el ĝiaj ĝeneralaj principoj kaj el la kontraŭdiroj en ĝi kuŝantaj, aranĝante seriojn de subdividojn ĉiam pli detaligitajn). La unuaj 20 ''distinctiones'' (doktrinpunktoj, paragrafoj) konsideras la ĝeneralajn problemojn, la aliaj 81, male, pritraktas la diversajn gradojn de la eklezia regado (Episkopoj, hierarkio ktp) * La dua parto dividita en 36 ''causae'' (diskutoj imagitaj, fikciaj kazoj) ilustrantaj diversajn temojn (kriminala kaj procedura juro, ekleziaj havaĵoj kaj geedza juro). Por ĉiu ''Quaestio'' (disputo), Graciano proponas sian solvon per siaj ''dicta'' (sentencoj). * La tria parto alfrontas nur 5 ''distinctiones'', rilataj al traktato pri la sakramentoj kiu estis aldonita post la origina redakto kaj senas je ''dicta magistri'', Majstraj sentencoj). == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Friedberg, Emil ed. [[1879]]. ''Corpus iuris canonici'', vol. 1: ''Decretum magistri Gratiani''. Lipsiae. * Stickler, Alphonsus M. [[1950]]. ''Historia iuris canonici: Institutiones academicae'', vol. I: Historia fontium. Augustae Taurinorum. * Winroth, Anders. [[2000]]. ''The Making of Gratian's Decretum''. Cantuariae. * Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. 1913. * Enciclopedia Cattolica (verko itallingva, kies 12 volumoj estas publikigitaj ekde 1948 ĝis 1954. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://pantheon.yale.edu/~haw6/gratian.html Domus Gratiani, komento de Anders Winroth, Yale University]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Diego Quaglioni, [http://www.treccani.it/Portale/elements/categoriesItems.jsp?pathFile=/sites/default/BancaDati/ Dizionario_Biografico_degli_Italiani/VOL59/DIZIONARIO_BIOGRAFICO_DEGLI_ITALIANI_Vol59_016425.xml ''Dizionario biografico degli italiani'', [[Istituto dell'Enciclopedia Italiana Treccani]]''] * [http://www.treccani.it/Portale/elements/categoriesItems.jsp?pathFile=/sites/default/BancaDati/Enciclopedia_online/G/BIOGRAFIE_-_EDICOLA_G_130450.xml Graziano 〈-zz-〉 (lat. Gratianus)], ''Enciclopedie on line'' dell'Istituto dell'Enciclopedia Italiana Treccani * [http://pantheon.yale.edu/~haw6/gratian.html Anders Winroth, Domus Gratiani]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj juristoj]] [[Kategorio:Italaj monaĥoj]] [[Kategorio:Kanona juro]] edkudn00732g6r2xf6u2s2r9mjo7my3 0 357058 9373168 9095639 2026-05-15T08:42:53Z Иван Коссей 70931 /* Specifikeco de vira kaj virina konstitucio */ 9373168 wikitext text/x-wiki '''Seksa konstitucio''' estas aro de bazaj proprecoj rilataj al [[seksumado]] kaj [[reproduktado]] de [[organismo]]. Parolante pri seksa konstitucio oni ordinare aludas al seksa konstitucio de homo. Biologoj, bestkuracistoj kaj zooteknikistoj povas paroli pri seksa konstitucio de bestoj. Tiu ĉi artikolo priskribas seksan konstitucion de homo. La konstitucio konsistas el kelkaj komponantoj: [[genetiko|genetika]], [[edukado|edukada]], seksa sperto, konstitucio de partnero. La [[genetiko]] de konstitucio estas la plej stabila kaj plej grava parto de konstitucio, kiu dependas nek de edukado, nek de partnero. == Divido == Oni dividas la seksan konstitucion de homo kutime en 4 ĉefajn grupojn: * Malforta konstitucio. * Meza konstitucio. * Forta konstitucio. * Maloftaj konstituciaj variantoj kaj patologia konstitucio. Tiu divido estas nur konvencio. La spektro de konstitucioj de diversaj individuoj estas kontinua. Multaj fakuloj dividas la konstitucion en pli ol 4 gradojn, eĉ ĝis 9. Virinoj kaj viroj kun malforta konstitucio havas malmultan aŭ nenian intereson pri seksumado. Ili povas seksumi 1-2 fojojn semajne aŭ malpli. Okazas, ke ili tute ne seksumas dum monatoj aŭ jaroj kaj ne bezonas seksumadon aŭ apenaŭ bezonas ĝin. Virinoj kun malforta konstitucio ofte ne kapablas orgasmi. Virinoj kaj viroj kun forta konstitucio estas tre seksemaj: sekso ludas tre gravan rolon en ilia vivo. Viroj kaj virinoj kun forta konstitucio bezonas sekson ĉiutage, ofte eĉ multfoje dum tagnokto. Virinoj kun forta konstitucio kutime orgasmas dum ĉiu koito, ofte multfoje. Virinoj kun forta konstitucio kutime ne bezonas kaj ne volas daŭran antaŭludon dum seksumado. Ju pli forta estas la konstitucio de viro kaj virino, des malpli granda estas ilia inklino al seksaj perturboj. Ankaŭ la fekundeco de viro kaj precipe de virino forte dependas de la konstitucio: ju pli forta estas la konstitucio, des pli rapide venas la gravedeco dum seksa vivo (vidu la tabelon 2). La seksologoj komencas la esploradon de paciento determinante la konstitucion, ĉar la plimulto de la reagoj al seksaj problemoj dependas antaŭ ĉio de la konstitucio. == Tipaj karakterizoj de konstitucio == Tabelo 1. Ĉe viroj (pri maloftaj konstituciaj variantoj temos poste, vidu "Specifikeco de vira kaj virina konstitucio"): {| class="wikitable" border="1" |- ! !! malforta !! meza !! forta |- |vekiĝo de seksemo||post 14 jaroj||12-14 jaroj||9-11 jaroj |- |unua [[ejakulo]]||post 15 jaroj||13-15 jaroj||10-12 jaroj |- |[[masturbado]]||malofta aŭ nenia||ofta nur en juna aĝo||ofta |- |seksaj disturboj||oftaj||maloftaj||neniaj |- |hararo||virina tipo aŭ lanugo|| vira tipo||vira tipo kaj ne nur puba |- |[[femura indekso]]||< 1,92 ||1,92 – 1,98||1,99 aŭ pli |} Tabelo 2. Ĉe virinoj: {| class="wikitable" border="1" |- ! !! malforta !! meza !! forta |- |[[menstruo]]j regulaj||15 jaroj aŭ pli malfrue||12-14 jaroj||9-11 jaroj |- |vekiĝo de seksemo||14 jaroj aŭ pli malfrue||11-13 jaroj||8-10 jaroj |- |unua [[orgasmo]]||post 30 jaroj aŭ neniam||16-30 jaroj||11-15 jaroj |- |masturbado||neniam||malofta||ofta |- |ekgravedo post komenco de seksumado||3-10 jaroj||2 monatoj - 2 jaroj||tuj |- |gravedo||danĝero de rompo, ofte grava toksikozo||malgrava toksikozo aŭ normala ||normala |- |seksaj disturboj||oftaj||maloftaj||neniaj |- |hararo||lanugo aŭ nenia||virina tipo||vira tipo |- |femura indekso||1,88 – 1,96||1,97 – 2,00|| > 2,00 |} Memkompreneble, tiuj karakterizoj estas nur tipaj, eblas devioj de certaj karakterizoj. Tamen ili estas sufiĉe forte kunligitaj. Kutime la karakterizoj de individuo situas en du najbaraj kolumnoj, foje en unu kolumno. Se ili estas disĵetitaj en tri kolumnoj, verŝajne la viro aŭ virino devas pridiskuti la sanon kun kuracisto. == Antropometriaj karakterizoj == Kiel videblas en tabeloj, frua aŭ malfrua seksa maturiĝo estas grava por determini la konstitucion. Ĉe la komenco de seksa maturiĝo, ŝanĝiĝas la hormona spegulo de organismo. La seksaj hormonoj ŝanĝas multajn korpajn, fiziologiajn kaj psiĥologiajn signojn de organismo. Ekzemple evoluas duagradaj seksaj signoj: hararo sur pubo, kreskas la mamoj ĉe knabinoj k.t.p. Rilate al [[antropometrio]] gravas, ke la seksaj hormonoj ĉe ambaŭ seksoj fermas la zonojn de kresko ĉe tubformaj ostoj kaj tiel ĉesigas ilian kreskon. Tio kaŭzas certajn tipajn korpajn proporciojn ĉe plenkreskuloj de diversaj seksaj konstitucioj. === Femura indekso === [[Femura indekso]] (en multaj eŭropaj lingvoj trohantera indekso) [1] estas rilato inter la staturo (alteco) kaj longeco de la gambo ĝis la femura artiko. Viroj kaj virinoj kun forta konstitucio havas pli longan trunkon rilate al la gamboj (vidu tabelojn 1 kaj 2). === Angulo de rektigo de la kubuto === Oni tenas la brakojn etenditaj antaŭen kun kunmetitaj manplatoj kaj provas interproksimigi la [[kubuto]]jn kiom eble plej multe. Jen la tabelo pri la pozicio de la kubutoj: {| class="wikitable" border="1" !Konstitucio!!Malforta!!Meza!!Forta |- |Ĉe viroj||kontaktas||estas proksimaj||restas rektaj |- |Ĉe virinoj||kontaktas forte||kontaktas malforte aŭ proksimas||restas (preskaŭ) rektaj |} === Angulo de rektigo de la gambo === Forta: 175-180 gradoj, oni starante ne povas tute rektigi la gambojn, ĉar la genuoj iomete elstaras. Meza: 180-185 gradoj, oni povas stari kun rektaj gamboj. Malforta: pli ol 185 gradoj, oni povas "pli ol rektigi" la gambojn kaj staras kun genuoj iomete kavaj. La anguloj ĉe genua artiko estas apenaŭ distingeblaj per okuloj. Tamen estas interesa la sekvanta testo. Starantan viron aŭ virinon oni frapas milde sur genua artiko de poste. La personoj kun malforta konstitucio falas aŭ ege perdas la ekvilibron ĉar la rektigaj muskoloj ĉe staro ne estas tensiitaj. Por savi ekvilibron ili bezonas certan tempon por reago. === Mitoj kaj eraroj === Kelkaj libroj kaj interretaj fontoj asertas, ke ekzistas dependeco inter seksa konstitucio kaj rilata longeco de piedaj fingroj. Tamen tiu opinio ĝis nun ne havas certan sciencan konfirmon. == Konstitucio en paroj == Laŭ diversaj pritaksoj nur el 10 ĝis 30 procentoj de paroj havas konstitucion taŭgan unu al alia. Do estas gravega problemo, kiel kunvivi kun diversaj konstitucioj. La malpli aktiva partnero kutime enuas pro troa (el propra vidpunkto) aktiveco de la edz(in)o aŭ kunul(in)o. Precipe la daŭra malkontento de la pli aktiva partnero kaŭzas tension en rilato, kiu povas eĉ konduki aŭ kontribui al rompo. La solvo ofte ne estas facila. La plej akceptebla solvo por ambaŭ kutime estas [[masturbado]] de la pli aktiva partnero fare de la malpli aktiva. Tiu solvo ofte taŭgas ankaŭ ĉe multaj aliaj seksaj problemoj, ekzemple diversa daŭro de atingo de [[orgasmo]]. == Specifikeco de vira kaj virina konstitucio == Laŭ konstitucio kaj orgasmokapablo la distribuo de viroj kaj virinoj estas tre diversa. La orgasmokapablo (forte rilata al la konstitucio) ĉe virinoj estas pli malofta ol ĉe viroj. Laŭ diversaj pritaksoj, el 16% ĝis 30% da virinoj estas frigidaj (ne kapablaj senti orgasmon). Nur ĉirkaŭ 1% da viroj ne kapablas seksumi pro manko de erekto eĉ en juna aĝo aŭ ne kapablas atingi orgasmon. Aliflanke, relative multaj (laŭ diversaj pritaksoj de 1% ĝis 4%) da virinoj estas tiom hiperseksaj, ke ili bezonas dekojn aŭ eĉ centojn da orgasmoj por kontentiĝi. Tiom hiperseksaj viroj praktike ne ekzistas. Tial la intencoj, konsiloj de amikinoj kaj "fakuloj" en diversaj forumoj "trovu viron kun sama temperamento" ne estas realigeblaj. Ĉe plej seksemaj virinoj la kontento post koito daŭras nur kelkdekojn da sekundoj, poste eĉ post centoj da orgasmoj revenas la [[seksa ekscitiĝo]] kaj la virino ne povas kontentiĝi. Tiu stato estas genetike difinita, ne estas kuracebla kaj tiaj virinoj suferas sendepende de ĉeesto aŭ manko de seksumado. La frigideco estas iam sanigebla per (kutime prudenta kaj daŭra) hormona pritrakto. == Genetiko de la seksa konstitucio == La [[genetiko|genetika]] komponanto de la seksa konstitucio estas la plej grava komponanto. Tamen la genetiko de la seksa konstitucio ne estas bone esplorita. Sendube, multaj [[geno]]j estas rilataj, precipe en seksaj [[kromosomoj]] X kaj Y. Ŝajnas, ke la [[heredeco]] ĉe virinoj similas al tio ĉe [[lupa faŭko]] kaj [[lepora lipo]]: ne ekzistas difekta geno, la ekstremajn situaciojn kaŭzas neordinare malfavoraj kombinaĵoj de laŭnormaj genoj. La diferenco estas tia, ke ĉe lupa faŭko kaj lepora lipo la diferenco inter seksoj ne estas signifa, sed tiu meĥanismo de heredeco ĉe seksa konstitucio estas tipa nur por virinoj. Sekve la rolo de X-kromosomo estas grava. Tiu meĥanismo kaŭzas ankaŭ, ke okazoj de ekstremaj situacioj ĉe virinoj - frigideco unuflanke kaj hiperseksemo aliflanke - estas genetike neeviteblaj. == Eksteraj ligiloj == 1. http://yqyq.net/69116-Seksual_naya_sovmestimost_partnerov_Tipy_polovoiy_konstitucii.html (en la rusa). 2. http://www.bestreferat.ru/referat-73163.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110426130455/http://www.bestreferat.ru/referat-73163.html |date=2011-04-26 }} (en la rusa). == Literaturo == 100. Vasilĉenko G.S., Agarkova T.E., Agarkov S.T. kaj aliaj: Seksopatologio. Eldonejo "Medicino", Moskvo 1990 (en la rusa). [[Kategorio:Seksologio]] [[Kategorio:Sekso]] s9b3ajv6nkej0ghti08f0f2x3ds35fz 0 358405 9372840 9305413 2026-05-14T14:49:04Z RG72 11847 /* Literaturo */ 9372840 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=geografia regiono |lando = |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo=Mapo de Eŭrazio kun emfazo sur [[dezerto]]j. Notu la [[Ovalo|ovalan]] [[Tarim-baseno]]n centre en la mapo |regiono-ISO = RU |mapo lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 5 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} [[Dosiero:Mongolia Ger.jpg|eta|220px|[[Jurto]]j en la stepo en [[Mongolujo]].]] [[Dosiero:Pontic Caspian climate.png|eta|220px|Rusa Stepo]] La '''Eŭrazia Stepo''' estas vasta [[stepo]] de [[Eŭrazio]] etendiĝanta de [[Rumanio]] al [[Siberio]]. La stepo interligis [[Eŭropo]]n, [[Ĉinio]]n, [[Suda Azio|Sudan Azion]], kaj [[Mezoriento]]n [[Ekonomio|ekonomie]], [[Politiko|politike]], kaj [[Kulturo|kulture]] per tervojaj komercaj itineroj, plej notinde per la [[Silka Vojo]] dum la [[Antikva epoko]] kaj la [[Mezepoko]] kaj per la [[Eŭrazia Pasejo]] en la [[Moderna epoko]]. == Ekoregionoj == [[Dosiero:Seidenstrasse_GMT_Ausschnitt_Zentralasien.jpg|eta|220px|Kazaĥa stepo norde, kun Tarim-Baseno ([[Taklamakano]]) kaj Ĝungarujo.]] La [[Monda Natur-Fonduso]] (WWF) subdividas la Eŭrazian Stepon en nombron de [[ekoregiono]]j, kiuj distingiĝas pri [[altitudo]], [[klimato]], [[precipitaĵo]], kaj aliaj karakterizaĵoj, kaj gastigas diferencajn komunumojn de [[plantoj]] kaj [[bestoj]]. * Alaja-okcident-[[Tjanŝano|tjanŝana]] stepo ([[Kazaĥujo]], [[Taĝikujo]], [[Uzbekujo]]) * Altajaj stepo kaj [[duondezerto]] (Kazaĥujo) * Daura arbarstepo ([[Ĉinujo]], Mongolujo, [[Rusujo]]) * [[Emin-vala stepo]] (Ĉinujo, Kazaĥujo) * Kazaĥa arbarstepo (Kazaĥujo, Rusujo) * Kazaĥa stepo (Kazaĥujo, Rusujo) * Kazaĥaj altaĵoj (Kazaĥujo) * [[Mongolaj-manĉuraj herbejoj]] (Ĉinujo, Mongolujo, Rusujo) * [[Nigra-mara-kaspia stepo]] (Moldova Respubliko, Rumanujo, Rusujo, [[Ukrainujo]]) * [[Sajan|Sajana]] intermontara stepo (Rusujo) * [[Selenge|Seleng]]-[[Orĥon|orĥona]] arbarstepo (Mongolujo, Rusujo) * Sud-siberia arbarstepo (Rusujo) * [[Tjanŝano|Tjanŝana]] pied-montetara arida stepo (Ĉinujo, Kazaĥujo, [[Kirgizujo]]) == Subdividoj == [[Dosiero:China 100.78713E 35.63718N.jpg|eta|220px|Pligranda Ĉinujo. Notu la ovalan Tarim-Basenon, la pli sekan areon kiu disigas Internan kaj Eksteran Mongolujon kaj la stepan elstaraĵon en Manĉurujon.]] La Eŭrazia Stepo etendiĝas ekde apud la enfluo de [[Danubo]] preskaŭ ĝis [[Pacifika Oceano]]. Ĝi estas limigita norde de la [[arbaro]]j de [[Rusio|Rusujo]] kaj [[Siberio]]. Ne ekzistas klara suda [[limo]] kvankam la stepo estiĝas pli kaj pli seka kiam oni moviĝas suden. La stepo mallarĝiĝas je du lokoj, subdividante ĝin en tri ĉefajn partojn. '''Ural-Kaspio:''' [[Uralo (montaro)|Uralo]] etendiĝas suden ĝis punkto ĉirkaŭ 650 kilometrojn nordoriente de [[Kaspia Maro]]. Tiu ne estas ĉefa [[bariero]] por la moviĝo, sed la areo apud Kaspio estas sufiĉe seka. '''[[Ŝinĝango]]:''' Je la orienta flanko de la antaŭa ĉin-[[Sovetunio|sovetunia]] [[limo]] montaroj etendiĝas nordorienten preskaŭ ĝis la [[Arbaro|arbara]] zono. La norda parto estas '''[[Ĝungarujo]]''' kiu estas limigita de Tarbagataj-Montaro okcidente kaj de mongola [[Altajo]] oriente, neniu el tiuj estante signifa bariero. Ĝungarujo havas bonajn herbejojn ĉirkaŭ la [[bordo]]j kaj centra [[dezerto]]. Ĝi ofte similis okcidentan plivastiĝon de Mongolujo. Sude kaj okcidente de Ĝungarujo, kaj disigite de ĝi per Tjanŝano, estas areo kiu estas dufoje la surfaco de Ĝungarujo, la ovala '''[[Tarim-baseno|Tarim-Baseno]]'''. Tarim-Baseno estas tro seka por subteni eĉ [[Nomado|nomadan]] [[popolo]]n, sed ĉirkaŭ siaj bordoj [[rivero]]j malsuprenfluas de la montoj naskigante [[ringo]]n de [[urbo]]j kiuj vivtenis sin per irigada [[agrikulturo]] kaj oriento-okcidenta [[komerco]]. La Tarim-Baseno konstituis insulon de apuda [[civilizo]] en la centro de la stepo. Sude, [[Kunlun]] disigas Tarim-Basenon de la maldense loĝata [[Tibeta Altebenaĵo]]. La sudo de tiu ĉi altebenaĵo laŭlonge [[Himalajo]] estis la ĉefa centro de [[Tibeto|tibeta]] [[loĝantaro]] kaj civilizo. Al sudokcidento, [[Pamiro]] transiras en [[Hindukuŝo]]n kaj Himalajon. '''La Rusa Stepo''' ekas apud la enfluo de Danubo kaj etendiĝas nordorienten preskaŭ ĝis [[Kazano]] kaj tiam sudorienten ĝis la suda pinto de Uralo. Ĝia norda bordo estis larĝa zono de [[arbarstepo]] kiu nuntempe estas forviŝita per transformo de la tuta areo en agrikulturon. En la sudoriento la Nigra-mar-kaspia stepo etendiĝas inter [[Nigra Maro]] kaj [[Kaspio]] ĝis [[Kaŭkazo]]. En la okcidento, la [[Granda Hungara Ebenaĵo]] estas insulo de stepo disigite de la ĉefa stepo per la montaroj de [[Transilvanio]]. Norde de Nigra Maro, [[Krimeo]] havas iujn landinternajn stepojn kaj [[haveno]]jn je la suda [[marbordo]] kiuj ligas Rusan stepon al civilizoj de la [[Mediteranea regiono]]. '''La Kazaĥa Stepo''' mem etendiĝas ekde Uralo ĝis Ĝungarujo. En la sudo ĝi transiras en duondezerton kaj dezerton kiuj estas interrompataj de du grandaj [[rivero]]j, [[Amudarjo]] kaj [[Sirdarjo]] kiuj fluas nordokcidenten en [[Aralo]]n kaj provizas irigadan agrikulturon. En la sudoriento troviĝas la dense loĝata Fergana-Valo kaj okcidente de ĝi la grandaj [[Oazo|oazaj]] [[urbo]]j de [[Taŝkento]], [[Samarkando]] kaj [[Buĥaro]] laŭlonge de Zarafŝan-Rivero. La suda areo havas malsimplan [[historio]]n (vidu [[Mez-Azio]] kaj Pligranda Irano) dum en la nordo la Kazaĥa stepo mem estis relative izolia de la ĉefaj iradoj de la historio. '''La Mongola Stepo''' inkluzivas kaj Eksteran Mongulujon kiun ni vidas sur la mapoj kaj ankaŭ nuntempan ĉinan [[provinco]]n de [[Interna Mongolujo]]. Ambaŭ estas disigitaj de relative seka areo markita de [[Gobio]]. Sude de Mongolujo estas [[Gansuo|Gansu]]-[[Koridoro]], zono de modere densa loĝantaro kiu ligas Internan Ĉinujon kun Tarim-Baseno. La Gansu-Koridoro estis la ĉefa trajekto de Silka Vojo. Kiam la ĉinaj [[dinastio]]j estis fortaj ili havis iomete da povo laŭlonge de Gansu-Koridoro al Tarim-Baseno. En la sudokcidento [[Ĉilian]]-Montaro disigas Gansu-Koridoron de Tibeta Altebenaĵo. En la sudo [[regiono]] de [[monteto]]j kaj [[montaro]]j, kaj en la sudoriento, Interna Ĉinujo. '''"[[Manĉurujo]]"''' estas speciala kategorio. Okcidentanoj konsideremas Manĉurion kiel nordorientan parton de Ĉinujo kiun ili vidas sur mapoj, sed tiu estas erariga. La okcidenta triono de "Manĉurujo" okcidente de Grand-Kinga Montaro ĉiam estis parto de Interna Mongolujo. La [[Pacifika Oceano|pacifika]] marbordo kaj la norda parto de Ekstera Mongolujo nur en [[1860]] estis [[Anekso|aneksitaj]] de Rusujo. La sudorienta kvarono de ĝi, inkluzive la [[valo]] de Jalu-Rivero kaj la orienta parto de nuntempa [[Ĝilinio]] estis kontrolitaj de la antikvaj [[Koreujo|koreaj]] [[dinastio]]j kiaj [[Kogurjo]] kaj Balhaeo. En la sudo, Liaotung-Duoninsulo estis ĉina dum almenaŭ 1 000 jaroj, ekde la [[demisio]] de Kogurjo. Ĝi estas ligita al Interna Ĉinujo per mallarĝa marborda strio, Ŝanhajguano aŭ 'monto-maro-porto'. Sude de Kingan-Montaro kaj norde de Tajhang-Montaro, la Liaoksi-Stepo etendiĝas ekde Interna Mongolujo en Manĉurion. La centra areo de arbarstepo estis loĝata de [[Paŝtado|paŝtistaj]] kaj agrikulturaj [[popolo]]j. En la nordo kaj oriento estis maldensa loĝantaro de [[Ĉasado|ĉasistaj]] [[tribo]]j de [[Siberio|siberia]] tipo. Dum duono de la lastaj dumil jaroj norda Ĉinujo estis regata de dinastioj kiuj originis el Manĉurio. La lastaj 200 jaroj la tuta areo estiĝis loĝita de [[Hanoj]]. == Antropologio: la vivo de homoj == === Etnecoj === La stepa loĝantaro estas [[Mongoloida raso|mongolrasa]] oriente kaj ekde Tarim-Baseno estiĝas pli kaj pli [[Kaŭkaza raso|kaŭkazrasa]] kiam oni moviĝas okcidenten. La [[kalmukoj]] estas izolita mongolrasa popolo okcidente de [[Volgo]]. === Lingvoj === Ĉe unu el la [[hipotezo]]j pri la origino de la [[Hindeŭropa lingvaro]], ilia [[komuna praulo (koncepto)|komuna praulo]] havus ekeston en la Rusa stepo. La [[Toĥara lingvaro|toĥaroj]] estis praa branĉo de hindoeŭopanoj en Tarim-Baseno. Je la komenco de skribita historio la tuta stepa loĝantaro okcidente de Ĝungarujo parolis [[Irana lingvaro|Iranan lingvaron]]. Ekde ĉirkaŭ 500 a.K. la [[Tjurka lingvaro]] anstataŭis Iranan Lingvaron unue sur la stepo kaj poste en la oazoj norde de [[Irano]]. La kialoj por tio ne estas bone sciataj. Malantaŭ 1 077 grupo de tjurkanoj eniĝis en [[Anatolio]] kaj fondis la nuntempan [[nacio]]n de Turkujo. La Mongola lingvaro troviĝas en Mongolujo. En Manĉurio oni trovas lingvojn de la [[Tunguso-manĝura grupo]] kaj iujn aliajn. Tjurka, mongola kaj tungusa ĉiuj estas branĉoj de [[Altaja lingvaro]]. === Religio === Se la Kurgan-hipotezo pri la hindoeŭropaj originoj estas akceptita, tiam la plej frua hipoteza stepo-religio estus [[mitologio]] de la praaj hindoeŭropeanoj. Pli malfrue, tangriismo estis enkondukita de altajaj nomadoj. [[Nestorianismo]] kaj [[Manikeismo]] disvastiĝis en Tarim-Basenon kaj en Ĉinujon sed ili neniam estiĝis starigitan ĉefan religion. [[Budhismo]] disvastiĝis ekde Hindujo norden al Tarim-Baseno kaj trovis novan hejmon en Ĉinujo. Je ĉirkaŭ [[1400]] la tuta stepo okcidente de Ĝungarujo estis adoptinta [[Islamo]]n. Je ĉirkaŭ [[1600]] Islamo estis starigita en Tarim-Baseno dum Ĝungarujo kaj Mongolujo estis adoptintaj [[Tibeta budhismo|Tibetan budhismon]]. === Komerco === La ĉefaj centroj de loĝantaro kaj alta kulturo en Eŭrazio troviĝas en [[Eŭropo]], [[Mez-Oriento]], [[Hindujo]] kaj Ĉinujo. Por iuj celoj estas utile konsideri Pligrandan Iranon kiel apartan regionon. Escepte de Eŭropo kaj Mez-Oriento, tiuj regionoj estas ligitaj per la stepo. La Silka Vojo ekis en la regiono de Guanzhongo de Ĉinujo kaj iris okcidenten laŭlonge de Gansu-Koridoro ĝis Tarim-Baseno. Ekde tie ĝi iris sudokcidenten ĝis [[Pligranda Irano]] kaj turniĝis sudorienten ĝis Hindujo aŭ okcidenten ĝis Mez-Oriento kaj Eŭropo. Plimalgranda [[branĉo]] iris nordokcidenten laŭlonge de la grandaj riveroj kaj norde de Kaspio ĝis Nigra Maro. Renkontante riĉan [[karavano]]n, la stepaj [[nomado]]j povis aŭ [[Rabo|rabi]] ĝin, aŭ [[Imposto|imposti]] ĝin, aŭ sin dungigi kiel gardistojn. [[Ekonomio|Ekonomie]] tiuj tri formoj de impostado aŭ [[Parazito|parazitismo]] estis samsignifaj. Kutime la komerco estis plej prospera kiam forta [[imperio]] kontrolis la stepon kaj reduktis la nombron de rabistaj [[bando]]ĉefuloj. La Silka Vojo unue estis signifoplena kaj ĉina [[silko]] ekatingis [[Romio]]n ĉirkaŭ la tempo ke [[imperiestro]] [[Wu Di]] puŝis ĉinan povon ĝis Tarim-Baseno. === Agrikulturo === La nomadoj okaze toleris [[Terkultivisto|terkultivistajn]] koloniojn en la stepo en kelkaj areoj kie eblis terkultivado. Tiuj [[kamparano]]j ofte estis kaptitoj kiuj kultivis [[greno]]jn por siaj nomadaj mastroj. Laŭlonge de la bordoj estis areoj kiuj uzeblis aŭ kiel [[Kampo (agrikulturo)|kampo]] aŭ kiel herbejo; tiuj ĉi alternis depende de la relativa forteco de la nomadaj aŭ agrikulturaj postregionoj. Dum la lastaj jarcentoj la Rusa stepo kaj multe da Interna Mongolujo estis submetitaj al [[plugilo]]. La fakto ke plimulto de la Rusa stepo ne estas [[Irigacio|akvumita]] signifas ke ĝi estis konservita kiel herbejo kaŭze de la milita forteco de la nomadoj. === Militado === Estis multe da surprizatakoj en la stepo. Tiu estis ligita kun la facileco kun kiu eblis forpeli la [[grego]]jn de venkita malamiko, kiu profitigis surprizatakojn. Rilate [[Setlejo|setlejaj]] komunumoj, la ĉevalo donis al nomadoj grandegan avantaĝon de movebleco. [[Rajdado|Rajdantoj]] povis surprizataki [[vilaĝo]]n kaj malaperi kun sia rabaĵo antaŭ la kolektiĝo de ter[[armeo]]. Kiam ili konfrontis pli grandan [[infanterio]]n, rajdistoj povis simple fuĝi kaj regrupiĝi kie ne estis [[soldato]]j. Ekster Eŭropo kaj partoj de Mez-Oriento, agrikulturaj komunumoj malfacile kapablis bredadon de sufiĉa nombro de militĉevaloj kaj ofte devis aĉeti ilin de siaj nomadaj malamikoj. Nomadoj ne facile estis persekuteblaj en la stepon ĉar la stepo ne facile subtenas terarmeon. Se la ĉinoj sendis armeon en Mongolujon, la nomadoj fuĝis kaj revenis kiam la ĉinoj mankis provizojn. Sed la stepaj nomadoj estis relative malmultnombraj kaj malfacile kunigis sufiĉe da [[klano]]j kaj da [[tribo]]j por militiri kun granda armeo. Escepte de [[Ĝingis-Ĥano]] ili ne kapablis ekokupi ĉirkaŭmuritajn urbojn. Se ili konkeris agrikulturan areon ili ofte mankis la [[lerteco]]n por administri ĝin. Se ili klopodis de konservi agrikulturan terenon ili iompostiome sorbis la pli altan civilizacion de siaj regatoj, perdis siajn [[Barbaroj|barbarajn]] lertecojn kaj estis aŭ sorbitaj de siaj regatoj aŭ forpelitaj. === Rilatoj kun Najbaroj === Laŭlonge de la norda zono la nomadoj kolektis impostojn de la arbaraj triboj kaj miksiĝis kun ili. Ekde ĉirkaŭ [[1240]] ĝis [[1480]] Rusujo pagis [[Tributo|tributon]] al [[Ora Hordo]]. Sude de la Kazaĥa stepo la nomadoj miksiĝis kun la setleja loĝantaro, parte ĉar Mez-Oriento kaj Irano havas signifajn areojn de stepo kaj paŝtismo. Estis akra kultura disigo inter Mongolujo kaj Ĉinujo kaj preskaŭ ĉiama militado ekde la komenco de la historio ĝis [[1757]]. La nomadoj kolektis grandajn kvantojn de tributo de la ĉinoj kaj pluraj ĉinaj dinastioj estis de stepa origino. Eble kaŭze de la mikso de agrikulturo kaj paŝtismo en Manĉurio, ĝiaj loĝantoj sciis kiel intertrakti kaj kun nomadoj kaj kun setlejuloj kaj kapablis konkeri multon de norda Ĉinujo kiam kaj la ĉinoj kaj la mongoloj estis malfortaj. === Bestoj === Ŝajnas esti malmulte da [[informo]]j pri stepa [[ekologio]] antaŭ la alveno de nomadaj paŝtistoj. La [[Primara|primare]] [[Bredado|breditaj]] bestoj estis [[ŝafo]]j kaj [[kapro]]j kun pli malmulte da [[bovo]]j ol oni povas antaŭvidi. [[Kamelo]]j estis uzataj en la pli sekaj areoj por [[transporto]] tiel fore kiel [[Astraĥano]]. Estis iom da [[gruntbovo]]j laŭlonge de la bordo de Tibeto. La [[ĉevalo]] estis uzata por transportado kaj militado. '''La [[Ĉevalo]]''' unue estis hejmkutimigita en la Rusa kaj Kazaĥa stepoj iom da tempo antaŭ 3 000 a.K., sed necesis multe da tempo por la disvolviĝo de [[arkpafado]] sur ĉeval[[dorso]] kaj la [[procezo]] ne estas komplete sciata. La [[piedingo]] ne estus komplete disvolvita antaŭ 300 a.K. == Vidu ankaŭ == * [[Centra Azio]] * [[Centraziaj Montaroj]] * [[Ĉernozjomo]] * [[Pusto]] * [[Sogdio]] * [[Ĥanlando]] == Literaturo == * {{en}} Plano Carpini, John of, 2000 : History of the Mongols, ''in'' Christopher Dawson, (ed.) : Mission to Asia, ''University of Toronto Press'', Toronto, pp.&nbsp;3–76. * {{en}} Barthold, W. 1992 : Turkestan Down to the Mongol Invasion, T. Minorsky, (tr.), ''Munshiram Manoharlal Publishers'', New Delhi. * {{en}} Christian, David 1998 : A History of Russia, Central Asia and Mongolia, Volume 1: Inner Eurasia from Prehistory to the Mongol Empire, ''Blackwell Publishing'', Malden MA, Oxford, UK, Carlton, Australia. * {{en}} Fletcher, Joseph F. 1992 : Studies on Chinese and Islamic Inner Asia, Beatrice Forbes Manz, (ed.), ''Variorum'', IX, Aldershot, Hampshire. * {{en}} Grousset, Rene 1970 : The Empire of the Steppes: a History of Central Asia, Naomi Walford, (tr.), ''Rutgers University Press'', New Brunswick, NJ. * {{en}} Krader, Lawrence 1955 : Ecology of Central Asian Pastoralism, ''Southwestern Journal of Anthropology'', Vol. 11, No. 4, pp.&nbsp;301–326. * {{en}} Lattimore, Owen 1962 : The Geographical Factor in Mongol History, ''in'' Owen Lattimore, (ed.), Studies in Frontier History: Collected Papers 1928-1958, ''Oxford University Press'', London, pp.&nbsp;241–258. * {{en}} Sinor, Denis, 1997 : The Inner Asian Warrior, ''in'' Denis Sinor, (Collected Studies Series), Studies in Medieval Inner Asia, Aldershot, Hampshire: Ashgate, ''Variorum'', XIII, Aldershot, Hampshire, Ashgate. * {{en}} Sinor, Denis 1977 : Horse and Pasture in Inner Asian History, ''in'' Denis Sinor, (Collected Studies Series), Inner Asia and its Contacts with Medieval Europe, ''Variorum'', II, London. {{Projektoj}} [[Kategorio:Eŭrazia Stepo| ]] [[Kategorio:Palearktisaj ekoregionoj]] [[Kategorio:Mezvarmaj herbejoj, savanoj kaj arbedaroj]] [[Kategorio:Centra Azio]] [[Kategorio:Geografio de Ĉinio]] [[Kategorio:Geografio de Kirgizio]] [[Kategorio:Geografio de Mongolio]] [[Kategorio:Geografio de Kazaĥio]] [[Kategorio:Geografio de Taĝikio]] [[Kategorio:Geografio de Uzbekio]] [[Kategorio:Geografio de Rusio]] 5lmpstajy9egu5gr7wo5azfiyc3jtpp 0 360355 9373031 9368653 2026-05-15T00:09:53Z Mindtzijib 255186 Plivastigo de la geografiaj kaj klimataj sekcioj: aldonitaj priskriboj pri riveroj, lagunoj, urba etendiĝo, klimato, klimata tabelo kaj inundoj, kun bildoj kaj referencoj. 9373031 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |regiono-ISO=MX-TAB |situo sur mapo2=Meksiko |zomo=11 }} '''Villahermosa''' [bijaermOsa] estas [[metropolo]], [[universitata urbo]] kaj ĉefurbo de la subŝtato [[Tabasko]] en sud-orienta [[Meksiko]]. Ĝi estas ankaŭ la administra sidejo de la municipo [[Centro (Tabasko)|Centro]] kaj la plej loĝata urbo de Tabasko. La nomo ''Villahermosa'' signifas en la [[hispana lingvo]] “bela vilaĝo” aŭ “bela urbo”. [[Dosiero:Villahermosa_collage.jpg|eta|300ra|Vidaĵoj de Villahermosa.]] La urbo situas ĉe la [[rivero Grijalva]], en regiono karakterizata de riveroj, lagunoj, malaltaj ebenaĵoj kaj tropika klimato. Laŭ la censo de [[INEGI]] en 2020, la urbo havis 340 060 loĝantojn, dum la [[metropola areo]] de Villahermosa atingis 833 907 loĝantojn.<ref name="INEGI2020">{{citaĵo el la reto |url=https://www.inegi.org.mx/app/cpv/2020/resultadosrapidos/default.html?texto=villahermosa%20tabasco |titolo=Población de la Ciudad de Villahermosa |eldoninto=Instituto Nacional de Estadística y Geografía |jaro=2020 |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> Villahermosa estas grava politika, ekonomia, komerca, eduka kaj serva centro de la sud-oriento de Meksiko. Ĝi elstaras kiel regiona centro rilata al la administrado kaj servoj de la [[naftoindustrio]], kaj funkcias kiel nodo inter la centro de Meksiko, la duoninsulo [[Jukatano]], la marborda regiono de la [[Meksika Golfo]] kaj la landlimo kun [[Gvatemalo]]. == Bazaj informoj == * [[Lando]]: [[Meksiko]] * [[Subŝtato]]: [[Tabasko]] * [[Municipo]]: [[Centro (Tabasko)|Centro]] * [[Loĝantaro]] de la urbo: 340 060 loĝantoj en 2020<ref name="INEGI2020" /> * [[Metropola areo]]: 833 907 loĝantoj en 2020<ref name="INEGI2020" /> * [[Supermara alteco]]: ĉirkaŭ {{unuo|10|m}} * [[Telefonkodo]]: +52 993 * [[Poŝtkodo]]: 86000 * [[Horzono]]: [[UTC−6]] * {{Koordinatoj gms|17|59|21|N|92|55|41|W|scale:30000|montru=entekste}} == Etimologio kaj historiaj nomoj == La nomo ''Villahermosa'' devenas de la titolo donita al la urbo fine de la 16-a jarcento. En 1598 la reĝo [[Filipo la 2-a de Hispanio]] donis al la tiama loĝloko la titolon ''Villa Hermosa de San Juan Bautista'' kaj koncedis al ĝi blazonon, kiu poste fariĝis unu el la historiaj simboloj de Tabasko. [[Dosiero:Map of San juan bautista (1884).jpg|eta|dekstra|250ra|Mapo de San Juan Bautista, hodiaŭ Villahermosa, en 1884.]] Tra sia historio la urbo ricevis diversajn nomojn. Inter la plej gravaj estis: * '''San Juan Bautista''', nomo uzata de la frua hispana setlejo; * '''Villa Carmona''', nomo donita en 1564 de [[Diego de Quijada]]; * '''Villa Hermosa de San Juan Bautista''', titolo koncedita de la hispana reĝo en 1598; * '''San Juan Bautista de Villahermosa''', nomo uzata dum parto de la kolonia kaj postkolonia periodo; * '''San Juan Bautista de Tabasco''', oficialigita en la 19-a jarcento; * '''Villahermosa''', oficiala nomo ekde 1916, kiam la ŝtata registaro forigis la parton ''San Juan Bautista'' kaj establis la nunan formon de la nomo. La nuna nomo devas esti skribata kiel unu vorto, ''Villahermosa'', kaj ne kiel du apartaj vortoj. == Geografio kaj naturaj rimedoj == [[Dosiero:Villahermosa Panorámica 3.jpg|eta|dekstra|250ra|La rivero Grijalva ĉe Villahermosa.]] [[Dosiero:Villahermosa Vista del Grijalva.jpg|eta|dekstra|250ra|Vido de la rivero Grijalva el la promenejo de la urbo.]] Villahermosa troviĝas en la [[sud-oriento de Meksiko]], en la subŝtato [[Tabasko]], ene de la municipo [[Centro (Tabasko)|Centro]]. La urbo situas en malalta tropika ebenaĵo, je proksimume {{unuo|10|m}} super la marnivelo. Ĝia geografia situo estas unu el la ĉefaj trajtoj de la urbo, ĉar ĝi disvolviĝis inter riveroj, lagunoj, humidejoj kaj inundeblaj terenoj. La urba areo troviĝas sur teritorio ĉirkaŭita kaj influita de pluraj akvofluoj. Oriente fluas la [[rivero Grijalva]], unu el la plej gravaj riveroj de Tabasko; norde kaj okcidente troviĝas la [[rivero Carrizal]], dum sude troviĝas la rivero Viejo Mezcalapa. Pro tio Villahermosa ofte estas priskribata kiel urbo kun forta rivera karaktero, kies historio, pejzaĝo, transporto, ekonomio kaj urboplanado estis profunde ligitaj al akvo. Krom la riveroj, la urbo posedas plurajn internajn lagunojn. La plej konata kaj vasta estas la [[Laguna de las Ilusiones]], situanta en grava urba kaj ekologia zono. Aliaj lagunoj de la urbo estas El Espejo, La Aduana, Covadonga, El Negro kaj El Camarón. Tiuj akvokorpoj formas parton de la natura identeco de Villahermosa, sed ankaŭ prezentas defiojn rilate al urbokresko, drenado, poluado kaj media protektado. La ĉirkaŭaĵoj de Villahermosa historie konsistis el malaltaj paŝtejoj, marĉoj kaj inundeblaj terenoj. Escepte de la suda parto, kie ekzistas pli altaj montetoj aŭ ''lomeríos'', la plej granda parto de la urba medio estas malalta kaj facile influebla de pluvegoj kaj riveraj kreskoj. La suda zono, pro sia iom pli alta situo, fariĝis unu el la direktoj de urba ekspansio. === Urba etendiĝo === La kresko de Villahermosa transformis multajn iamajn naturajn aŭ duonrurajn areojn en loĝkvartalojn, komercajn zonojn kaj vojinfrastrukturon. Ekde la dua duono de la 20-a jarcento, precipe post la kresko de la [[naftoindustrio]] en Tabasko, la urbo disvastiĝis ekster sia historia centro kaj komencis absorbi proksimajn komunumojn, kiel [[Atasta]], [[Tamulté]] kaj Tierra Colorada, kiuj hodiaŭ estas urbaj kvartaloj. La moderna urbo kreskis ankaŭ direkte al komercaj kaj administraj zonoj kiel Tabasco 2000, kie troviĝas registaraj konstruaĵoj, bankoj, hoteloj, oficejoj, restoracioj, komercaj centroj kaj loĝzonoj. La rapida urbanizado de Villahermosa tamen kreis problemojn: okupado de inundeblaj areoj, bezono de drenadsistemoj, premado super lagunoj kaj malsekregionoj, kaj pliiĝo de veturila trafiko. La manko de sekuraj terenoj por loĝado kaj la risko konstrui en malaltaj inundeblaj zonoj favoris la kreskon de la metropola areo al apudaj lokoj. Pro tio lokoj kiel Parrilla, Macultepec, Ocuiltzapotlán, Playas del Rosario, Río Viejo, Buenavista, Ixtacomitán kaj Boquerón fariĝis gravaj por la loĝdoma disvolviĝo de la regiono. == Klimato == Villahermosa havas [[tropika klimato|tropikan varman klimaton]], kun alta humideco kaj abundaj pluvoj. Pro sia situo en unu el la plej pluvriĉaj regionoj de Meksiko, la urbo spertas longan pluvsezonon kaj mallongan relative pli sekan periodon. La varmego estas konstanta dum la plej granda parto de la jaro, sed ĝi estas aparte intensa dum la printempo kaj komenco de somero. Dum la plej varmaj monatoj la temperaturo povas superi {{GdC|40}}, kaj la relativa humideco povas esti tre alta, kio igas la termikan senton pli forta. La mallonga vintra periodo estas kutime pli seka kaj iom pli milda, kvankam la temperaturoj restas varmaj kompare kun multaj aliaj regionoj de Meksiko. La pluvo estas unu el la plej gravaj klimataj trajtoj de la urbo. La plej pluvaj monatoj estas kutime inter junio kaj oktobro, kun maksimumoj dum septembro kaj oktobro. Tiu klimata kondiĉo klarigas la grandan ĉeeston de riveroj, lagunoj, tropika vegetaĵaro kaj ankaŭ la ripetiĝantajn riskojn de inundoj. {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Mezumaj klimataj datumoj de Villahermosa ! Monato ! Maksimuma temperaturo °C ! Meza temperaturo °C ! Minimuma temperaturo °C ! Pluvo mm |- | Januaro || 27.9 || 23.8 || 19.3 || 151.8 |- | Februaro || 29.2 || 24.5 || 19.7 || 83.4 |- | Marto || 31.9 || 26.6 || 21.3 || 50.1 |- | Aprilo || 33.8 || 29.5 || 23.1 || 44.6 |- | Majo || 35.3 || 31.0 || 24.7 || 98.9 |- | Junio || 34.5 || 32.6 || 25.0 || 218.5 |- | Julio || 34.3 || 30.1 || 23.8 || 239.7 |- | Aŭgusto || 34.1 || 28.9 || 23.8 || 337.5 |- | Septembro || 33.0 || 28.4 || 23.7 || 461.9 |- | Oktobro || 31.2 || 27.1 || 23.0 || 417.7 |- | Novembro || 29.8 || 25.7 || 21.5 || 248.5 |- | Decembro || 28.3 || 24.1 || 19.9 || 149.1 |} <ref name="klimatoVillahermosa">{{citaĵo el la reto |url=http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL27054.TXT |titolo=Normales climatológicas 1951-2010: Villahermosa, Centro |eldoninto=Servicio Meteorológico Nacional |lingvo=es |alirdato=2026-05-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150518075601/http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL27054.TXT |arkivdato=2015-05-18}}</ref> == Inundoj kaj naturaj riskoj == [[Dosiero:2007 Tabasco flood.jpg|eta|dekstra|250ra|Avenuo Gregorio Méndez dum la inundo de 2007.]] Pro sia malalta situo, sia reto de riveroj kaj lagunoj, kaj la abundaj pluvoj de la regiono, Villahermosa estas urbo kun alta risko de inundoj. La risko pliiĝas kiam fortaj pluvoj en la montaro de [[Chiapas]] altigas la akvonivelon de riveroj ligitaj al la sistemo Grijalva-Carrizal, aŭ kiam la drenado de la urbo ne sufiĉas por forigi la akvon el la malaltaj kvartaloj. Unu el la plej gravaj katastrofoj en la historio de la urbo okazis en [[2007]]. Fine de oktobro de tiu jaro, fortaj pluvoj kaj la malŝarĝo de akvo el digoj kontribuis al historia kresko de la rivero Carrizal. Poste, la 1-an de novembro, la rivero Grijalva elbordiĝis pro la akvoj venantaj el la pluvegoj en la montaro de Chiapas. La elbordiĝo de la Grijalva kaj, malpli forte, de la Carrizal, kaŭzis vastan inundon en Tabasko. La ĉefurbo Villahermosa kaj ĝiaj ĉirkaŭaĵoj estis inter la plej trafitaj zonoj. La historia centro restis sub akvo, kaj en kelkaj lokoj la akvo atingis ĝis kvar metrojn de alteco. Kvartaloj kiel Casa Blanca, Gaviotas, Municipal, Las Brisas, Tulipanes, Valle Marino, Indeco Ciudad Industrial, Infonavit Ciudad Industrial kaj Lagunas restis inunditaj dum pluraj semajnoj. Dum tiu periodo multaj loĝantoj devis moviĝi per boatoj tra stratoj, kiuj ordinare estas urbaj vojoj. La inundo ankaŭ interrompis komunikadon, provizadon, elektran servon kaj urban moviĝon. La armeo, la mararmeo kaj la ŝtata polico patrulis per boatoj en la inunditaj stratoj. La katastrofo de 2007 fariĝis unu el la plej memorataj naturaj krizoj en la moderna historio de Tabasko kaj montris la vundeblecon de Villahermosa antaŭ ekstremaj pluvokvantoj, riveraj kreskoj kaj nesufiĉa urba drenado. Post la katastrofo, la temo de inundoj fariĝis centra en la diskuto pri la estonta disvolviĝo de Villahermosa. La urbo devas kombini urban kreskon kun hidrologia planado, protektado de lagunoj kaj riverbordoj, pli bona drenado, konservado de malsekregionoj kaj limigo de konstruado en malaltaj aŭ riskaj areoj. La inundoj de 2020 denove montris, ke la problemo restas grava por la metropola areo. gpzt240ozpxp9uzqjji08bkfzape3sg 9373033 9373031 2026-05-15T00:15:46Z Mindtzijib 255186 Plivastigo de la historia sekcio: aldonitaj originoj de la urbo, fondo de Villa Carmona, kolonia periodo, pirataj atakoj, translokigoj de la provinca ĉefurbo kaj reveno de Villahermosa kiel ĉefurbo en 1795, kun bildoj kaj referencoj. 9373033 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |regiono-ISO=MX-TAB |situo sur mapo2=Meksiko |zomo=11 }} '''Villahermosa''' [bijaermOsa] estas [[metropolo]], [[universitata urbo]] kaj ĉefurbo de la subŝtato [[Tabasko]] en sud-orienta [[Meksiko]]. Ĝi estas ankaŭ la administra sidejo de la municipo [[Centro (Tabasko)|Centro]] kaj la plej loĝata urbo de Tabasko. La nomo ''Villahermosa'' signifas en la [[hispana lingvo]] “bela vilaĝo” aŭ “bela urbo”. [[Dosiero:Villahermosa_collage.jpg|eta|300ra|Vidaĵoj de Villahermosa.]] La urbo situas ĉe la [[rivero Grijalva]], en regiono karakterizata de riveroj, lagunoj, malaltaj ebenaĵoj kaj tropika klimato. Laŭ la censo de [[INEGI]] en 2020, la urbo havis 340 060 loĝantojn, dum la [[metropola areo]] de Villahermosa atingis 833 907 loĝantojn.<ref name="INEGI2020">{{citaĵo el la reto |url=https://www.inegi.org.mx/app/cpv/2020/resultadosrapidos/default.html?texto=villahermosa%20tabasco |titolo=Población de la Ciudad de Villahermosa |eldoninto=Instituto Nacional de Estadística y Geografía |jaro=2020 |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> Villahermosa estas grava politika, ekonomia, komerca, eduka kaj serva centro de la sud-oriento de Meksiko. Ĝi elstaras kiel regiona centro rilata al la administrado kaj servoj de la [[naftoindustrio]], kaj funkcias kiel nodo inter la centro de Meksiko, la duoninsulo [[Jukatano]], la marborda regiono de la [[Meksika Golfo]] kaj la landlimo kun [[Gvatemalo]]. == Bazaj informoj == * [[Lando]]: [[Meksiko]] * [[Subŝtato]]: [[Tabasko]] * [[Municipo]]: [[Centro (Tabasko)|Centro]] * [[Loĝantaro]] de la urbo: 340 060 loĝantoj en 2020<ref name="INEGI2020" /> * [[Metropola areo]]: 833 907 loĝantoj en 2020<ref name="INEGI2020" /> * [[Supermara alteco]]: ĉirkaŭ {{unuo|10|m}} * [[Telefonkodo]]: +52 993 * [[Poŝtkodo]]: 86000 * [[Horzono]]: [[UTC−6]] * {{Koordinatoj gms|17|59|21|N|92|55|41|W|scale:30000|montru=entekste}} == Etimologio kaj historiaj nomoj == La nomo ''Villahermosa'' devenas de la titolo donita al la urbo fine de la 16-a jarcento. En 1598 la reĝo [[Filipo la 2-a de Hispanio]] donis al la tiama loĝloko la titolon ''Villa Hermosa de San Juan Bautista'' kaj koncedis al ĝi blazonon, kiu poste fariĝis unu el la historiaj simboloj de Tabasko. [[Dosiero:Map of San juan bautista (1884).jpg|eta|dekstra|250ra|Mapo de San Juan Bautista, hodiaŭ Villahermosa, en 1884.]] Tra sia historio la urbo ricevis diversajn nomojn. Inter la plej gravaj estis: * '''San Juan Bautista''', nomo uzata de la frua hispana setlejo; * '''Villa Carmona''', nomo donita en 1564 de [[Diego de Quijada]]; * '''Villa Hermosa de San Juan Bautista''', titolo koncedita de la hispana reĝo en 1598; * '''San Juan Bautista de Villahermosa''', nomo uzata dum parto de la kolonia kaj postkolonia periodo; * '''San Juan Bautista de Tabasco''', oficialigita en la 19-a jarcento; * '''Villahermosa''', oficiala nomo ekde 1916, kiam la ŝtata registaro forigis la parton ''San Juan Bautista'' kaj establis la nunan formon de la nomo. La nuna nomo devas esti skribata kiel unu vorto, ''Villahermosa'', kaj ne kiel du apartaj vortoj. == Geografio kaj naturaj rimedoj == [[Dosiero:Villahermosa Panorámica 3.jpg|eta|dekstra|250ra|La rivero Grijalva ĉe Villahermosa.]] [[Dosiero:Villahermosa Vista del Grijalva.jpg|eta|dekstra|250ra|Vido de la rivero Grijalva el la promenejo de la urbo.]] Villahermosa troviĝas en la [[sud-oriento de Meksiko]], en la subŝtato [[Tabasko]], ene de la municipo [[Centro (Tabasko)|Centro]]. La urbo situas en malalta tropika ebenaĵo, je proksimume {{unuo|10|m}} super la marnivelo. Ĝia geografia situo estas unu el la ĉefaj trajtoj de la urbo, ĉar ĝi disvolviĝis inter riveroj, lagunoj, humidejoj kaj inundeblaj terenoj. La urba areo troviĝas sur teritorio ĉirkaŭita kaj influita de pluraj akvofluoj. Oriente fluas la [[rivero Grijalva]], unu el la plej gravaj riveroj de Tabasko; norde kaj okcidente troviĝas la [[rivero Carrizal]], dum sude troviĝas la rivero Viejo Mezcalapa. Pro tio Villahermosa ofte estas priskribata kiel urbo kun forta rivera karaktero, kies historio, pejzaĝo, transporto, ekonomio kaj urboplanado estis profunde ligitaj al akvo. Krom la riveroj, la urbo posedas plurajn internajn lagunojn. La plej konata kaj vasta estas la [[Laguna de las Ilusiones]], situanta en grava urba kaj ekologia zono. Aliaj lagunoj de la urbo estas El Espejo, La Aduana, Covadonga, El Negro kaj El Camarón. Tiuj akvokorpoj formas parton de la natura identeco de Villahermosa, sed ankaŭ prezentas defiojn rilate al urbokresko, drenado, poluado kaj media protektado. La ĉirkaŭaĵoj de Villahermosa historie konsistis el malaltaj paŝtejoj, marĉoj kaj inundeblaj terenoj. Escepte de la suda parto, kie ekzistas pli altaj montetoj aŭ ''lomeríos'', la plej granda parto de la urba medio estas malalta kaj facile influebla de pluvegoj kaj riveraj kreskoj. La suda zono, pro sia iom pli alta situo, fariĝis unu el la direktoj de urba ekspansio. === Urba etendiĝo === La kresko de Villahermosa transformis multajn iamajn naturajn aŭ duonrurajn areojn en loĝkvartalojn, komercajn zonojn kaj vojinfrastrukturon. Ekde la dua duono de la 20-a jarcento, precipe post la kresko de la [[naftoindustrio]] en Tabasko, la urbo disvastiĝis ekster sia historia centro kaj komencis absorbi proksimajn komunumojn, kiel [[Atasta]], [[Tamulté]] kaj Tierra Colorada, kiuj hodiaŭ estas urbaj kvartaloj. La moderna urbo kreskis ankaŭ direkte al komercaj kaj administraj zonoj kiel Tabasco 2000, kie troviĝas registaraj konstruaĵoj, bankoj, hoteloj, oficejoj, restoracioj, komercaj centroj kaj loĝzonoj. La rapida urbanizado de Villahermosa tamen kreis problemojn: okupado de inundeblaj areoj, bezono de drenadsistemoj, premado super lagunoj kaj malsekregionoj, kaj pliiĝo de veturila trafiko. La manko de sekuraj terenoj por loĝado kaj la risko konstrui en malaltaj inundeblaj zonoj favoris la kreskon de la metropola areo al apudaj lokoj. Pro tio lokoj kiel Parrilla, Macultepec, Ocuiltzapotlán, Playas del Rosario, Río Viejo, Buenavista, Ixtacomitán kaj Boquerón fariĝis gravaj por la loĝdoma disvolviĝo de la regiono. == Klimato == Villahermosa havas [[tropika klimato|tropikan varman klimaton]], kun alta humideco kaj abundaj pluvoj. Pro sia situo en unu el la plej pluvriĉaj regionoj de Meksiko, la urbo spertas longan pluvsezonon kaj mallongan relative pli sekan periodon. La varmego estas konstanta dum la plej granda parto de la jaro, sed ĝi estas aparte intensa dum la printempo kaj komenco de somero. Dum la plej varmaj monatoj la temperaturo povas superi {{GdC|40}}, kaj la relativa humideco povas esti tre alta, kio igas la termikan senton pli forta. La mallonga vintra periodo estas kutime pli seka kaj iom pli milda, kvankam la temperaturoj restas varmaj kompare kun multaj aliaj regionoj de Meksiko. La pluvo estas unu el la plej gravaj klimataj trajtoj de la urbo. La plej pluvaj monatoj estas kutime inter junio kaj oktobro, kun maksimumoj dum septembro kaj oktobro. Tiu klimata kondiĉo klarigas la grandan ĉeeston de riveroj, lagunoj, tropika vegetaĵaro kaj ankaŭ la ripetiĝantajn riskojn de inundoj. {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Mezumaj klimataj datumoj de Villahermosa ! Monato ! Maksimuma temperaturo °C ! Meza temperaturo °C ! Minimuma temperaturo °C ! Pluvo mm |- | Januaro || 27.9 || 23.8 || 19.3 || 151.8 |- | Februaro || 29.2 || 24.5 || 19.7 || 83.4 |- | Marto || 31.9 || 26.6 || 21.3 || 50.1 |- | Aprilo || 33.8 || 29.5 || 23.1 || 44.6 |- | Majo || 35.3 || 31.0 || 24.7 || 98.9 |- | Junio || 34.5 || 32.6 || 25.0 || 218.5 |- | Julio || 34.3 || 30.1 || 23.8 || 239.7 |- | Aŭgusto || 34.1 || 28.9 || 23.8 || 337.5 |- | Septembro || 33.0 || 28.4 || 23.7 || 461.9 |- | Oktobro || 31.2 || 27.1 || 23.0 || 417.7 |- | Novembro || 29.8 || 25.7 || 21.5 || 248.5 |- | Decembro || 28.3 || 24.1 || 19.9 || 149.1 |} <ref name="klimatoVillahermosa">{{citaĵo el la reto |url=http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL27054.TXT |titolo=Normales climatológicas 1951-2010: Villahermosa, Centro |eldoninto=Servicio Meteorológico Nacional |lingvo=es |alirdato=2026-05-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150518075601/http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL27054.TXT |arkivdato=2015-05-18}}</ref> == Inundoj kaj naturaj riskoj == [[Dosiero:2007 Tabasco flood.jpg|eta|dekstra|250ra|Avenuo Gregorio Méndez dum la inundo de 2007.]] Pro sia malalta situo, sia reto de riveroj kaj lagunoj, kaj la abundaj pluvoj de la regiono, Villahermosa estas urbo kun alta risko de inundoj. La risko pliiĝas kiam fortaj pluvoj en la montaro de [[Chiapas]] altigas la akvonivelon de riveroj ligitaj al la sistemo Grijalva-Carrizal, aŭ kiam la drenado de la urbo ne sufiĉas por forigi la akvon el la malaltaj kvartaloj. Unu el la plej gravaj katastrofoj en la historio de la urbo okazis en [[2007]]. Fine de oktobro de tiu jaro, fortaj pluvoj kaj la malŝarĝo de akvo el digoj kontribuis al historia kresko de la rivero Carrizal. Poste, la 1-an de novembro, la rivero Grijalva elbordiĝis pro la akvoj venantaj el la pluvegoj en la montaro de Chiapas. La elbordiĝo de la Grijalva kaj, malpli forte, de la Carrizal, kaŭzis vastan inundon en Tabasko. La ĉefurbo Villahermosa kaj ĝiaj ĉirkaŭaĵoj estis inter la plej trafitaj zonoj. La historia centro restis sub akvo, kaj en kelkaj lokoj la akvo atingis ĝis kvar metrojn de alteco. Kvartaloj kiel Casa Blanca, Gaviotas, Municipal, Las Brisas, Tulipanes, Valle Marino, Indeco Ciudad Industrial, Infonavit Ciudad Industrial kaj Lagunas restis inunditaj dum pluraj semajnoj. Dum tiu periodo multaj loĝantoj devis moviĝi per boatoj tra stratoj, kiuj ordinare estas urbaj vojoj. La inundo ankaŭ interrompis komunikadon, provizadon, elektran servon kaj urban moviĝon. La armeo, la mararmeo kaj la ŝtata polico patrulis per boatoj en la inunditaj stratoj. La katastrofo de 2007 fariĝis unu el la plej memorataj naturaj krizoj en la moderna historio de Tabasko kaj montris la vundeblecon de Villahermosa antaŭ ekstremaj pluvokvantoj, riveraj kreskoj kaj nesufiĉa urba drenado. Post la katastrofo, la temo de inundoj fariĝis centra en la diskuto pri la estonta disvolviĝo de Villahermosa. La urbo devas kombini urban kreskon kun hidrologia planado, protektado de lagunoj kaj riverbordoj, pli bona drenado, konservado de malsekregionoj kaj limigo de konstruado en malaltaj aŭ riskaj areoj. La inundoj de 2020 denove montris, ke la problemo restas grava por la metropola areo. == Historio == [[Dosiero:Villahermosa.Plaza de Armas1.JPG|eta|dekstra|250ra|La Placo de Armiloj de Villahermosa, ligita al origina urbotraseo de la 16-a jarcento.]] === Originoj kaj hispana setlado === La historio de Villahermosa estas ligita al la hispana ĉeesto en la regiono de Tabasko ekde la komenco de la 16-a jarcento. Post la alveno de [[Hernán Cortés]] al Tabasko en [[1519]] kaj la batalo kontraŭ la ĉontalaj majaoj en la [[batalo de Centla]], la hispanoj fondis la setlejon [[Santa María de la Victoria]] ĉe la maldekstra bordo de la [[rivero Grijalva]]. Tiu setlejo fariĝis unu el la unuaj hispanaj punktoj de ĉeesto en la kontinenta parto de Ameriko.<ref name="historiaVillahermosa">{{citaĵo el la reto |url=https://web.archive.org/web/20171105150923/http://www.inafed.gob.mx/work/enciclopedia/EMM27tabasco/municipios/27004a.html |titolo=Centro |eldoninto=Enciclopedia de los Municipios y Delegaciones de México |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> Tamen, la loko de Santa María de la Victoria estis tre vundebla pro la atakoj de piratoj kaj pro la malfacilaĵoj de la marborda medio. Pro tio, en [[1557]] grupo de hispanoj forlasis tiun setlejon kaj supreniris laŭ la [[rivero Grijalva]] ĝis loko konata kiel ''Tres Lomas''. Tie ili fondis novan loĝlokon la 24-an de junio, festotago de [[Sankta Johano la Baptisto]], kaj tial ĝi ricevis la nomon ''San Juan Bautista''.<ref name="historiaVillahermosa" /> La nova loko havis strategiajn avantaĝojn. Ĝi troviĝis pli interne de la provinco, malpli rekte elmetita al maraj atakoj, kaj sur iom pli altaj terenoj kompare kun la ĉirkaŭaj malaltaj kaj inundeblaj areoj. Tiuj kondiĉoj klarigas kial la setlejo iom post iom fariĝis pli grava por la kolonia administrado de Tabasko. === Fondo de Villa Carmona === La oficiala fondo de la urbo okazis la 24-an de junio [[1564]], kiam la hispano [[Diego de Quijada]] atingis la lokon nomatan ''Tres Lomas'' kaj formale fondis la loĝlokon kun la nomo ''Villa Carmona''.<ref name="torruco29">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 29.</ref> Quijada elektis la nomon pro la simileco, kiun li vidis inter la loko kaj la riveraj ebenaĵoj de [[Carmona]] en [[Hispanio]]. La frua urbotraseo estis organizita ĉirkaŭ la altaĵoj de la loko. Laŭ la tradicio, la tri ĉefaj altaĵoj ricevis la nomojn ''La Eminencia'', ''La Encarnación'' kaj ''Esquipulas''. La zono de ''La Eminencia'' rilatas al la nuna [[Placo de Armiloj de Villahermosa]], dum la aliaj altaĵoj influis la formiĝon de la fruaj kvartaloj de la urbo.<ref name="torruco29" /> La areo origine trasita de Diego de Quijada korespondas al parto de la nuna historia centro, inter stratoj kiel Madero, Juárez, Zaragoza, Lerdo, Reforma, Martínez de Escobar, Vázquez Norte, Aldama, Sáenz kaj 5 de Mayo. Tie formiĝis la kerno de la kolonia urbo, kies loko poste fariĝis politika, religia, komerca kaj administra centro de la provinco. === Kolonia periodo === [[Dosiero:Villahermosa Centro histórico 1.jpg|eta|dekstra|250ra|Strato Narciso Sáenz en la historia centro de Villahermosa.]] Dum la kolonia periodo, la loĝloko unue konata kiel ''Villa Carmona'' poste estis nomata ''San Juan Bautista''. Ĝi disvolviĝis kiel rivera urbo, ligita al la vojoj de la [[Grijalva]], al la interna komerco de Tabasko kaj al la bezono defendi la provincon kontraŭ pirataj atakoj. Unu el la plej malnovaj kvartaloj de la urbo estis Esquipulas, organizita ĉirkaŭ la preĝejo de la Sinjoro de Esquipulas. La religia kaj kvartala vivo estis grava por la organizado de la frua urbo, ĉar la loĝantaro kreskis laŭ malgrandaj kernoj ĉirkaŭ preĝejoj, placoj, riverbordoj kaj vojoj. Fine de la 16-a jarcento, pro la kreskanta danĝero de piratoj en la tabaska marbordo, la koloniaj aŭtoritatoj ordonis konstrui en San Juan Bautista fortigitan konstruaĵon konatan kiel ''Casa Fuerte'' aŭ ''Almacén Real''. Ĝi celis protekti la loĝantaron, la reĝajn havaĵojn kaj la administrajn funkciojn de la provinco.<ref name="torruco30">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 30.</ref> En [[1598]], la reĝo [[Filipo la 2-a de Hispanio]] donis al San Juan Bautista la titolon ''Villa Hermosa de San Juan Bautista'' kaj koncedis al ĝi blazonon. Tiu blazono poste fariĝis unu el la plej gravaj historiaj simboloj de Tabasko.<ref name="torruco31">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 31.</ref> [[Dosiero:Coat of arms of Tabasco.svg|eta|maldekstra|150ra|Blazono koncedita al la urbo en la kolonia periodo.]] === Piratoj kaj translokigo de la provinca ĉefurbo === Dum la 17-a jarcento, la pirataj atakoj kontraŭ la tabaska marbordo fariĝis unu el la ĉefaj faktoroj de la politika historio de la provinco. La malnova ĉefurbo, [[Santa María de la Victoria]], estis plurfoje atakita, prirabita kaj detruita, tial la aŭtoritatoj komencis konsideri la translokigon de la provinca administrado al loko pli sekura en la interno. En [[1604]], la aŭtoritatoj petis permeson por ŝanĝi la nomon de la setlejo al ''San Juan de Villahermosa'' kaj por translokigi tien la povojn de la provinco. La nomŝanĝo estis akceptita, sed la translokigo de la politika ĉefurbo ne tuj realiĝis, ĉar parto de la loĝantaro ankoraŭ ne volis forlasi Santa María de la Victoria.<ref name="torruco34">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 34.</ref> Pro la daŭraj atakoj de piratoj, en [[1641]] la translokigo de la provincaj povoj al San Juan de Villahermosa finfine efektiviĝis. Tiam la urbo fariĝis ĉefurbo de la provinco Tabasko por la unua fojo. Por defendi la novan ĉefurbon, oni konstruis la fortikaĵon de La Encarnación, en areo proksima al la nuna historia centro.<ref name="torruco32">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 32.</ref> Tamen, la danĝero ne malaperis. En [[1677]], corsaraj atakoj devigis la aŭtoritatojn forlasi San Juan Bautista de Villahermosa kaj translokigi la povojn al [[Tacotalpa]], kiu restis ĉefurbo de la provinco dum 118 jaroj.<ref name="torruco34" /> Dum tiu periodo Villahermosa suferis malkreskon, partan senloĝiĝon kaj ekonomian malfortiĝon. === Defendo kontraŭ piratoj kaj reveno de la ĉefurbo === [[Dosiero:Villahermosa iglesia de la Concepción.jpg|eta|dekstra|220ra|Preĝejo de la Koncipiĝo, konstruita antaŭ la Placo de Armiloj.]] Kvankam la provinca ĉefurbo estis translokigita al Tacotalpa, Villahermosa ne malaperis. Dum la 17-a kaj 18-a jarcentoj oni konstruis viglejojn, tranĉeojn kaj defendajn aranĝojn por protekti la restantan loĝantaron. En [[1711]], piratoj denove atakis la urbon kaj bruligis la ''Almacén Real'', kiu funkciis kiel regista konstruaĵo. La defendantoj rifuĝis en la fortikaĵo de La Encarnación, sed la atako lasis la urbon tre damaĝita.<ref name="torruco34" /> La batalo kontraŭ la piratoj daŭris dum granda parto de la 18-a jarcento. En [[1717]], tabaskaj fortoj partoprenis en la atako kontraŭ piratoj en la insulo Tris, hodiaŭ [[Isla del Carmen]], kaj fondis tie la armean postenon ''Nuestra Señora del Carmen''. Pli poste, en [[1785]], la milicoj de Tabasko sukcesis definitive forpeli la anglojn el la insulo Carmen.<ref name="ruiz117">Carlos Ruiz Abreu, ''Comercio y milicias de Tabasco en la Colonia'', Gobierno del Estado de Tabasco, 1989, p. 117.</ref> En [[1792]], Villahermosa estis deklarita ''puerto menor de comercio libre'', tio estas malgranda haveno rajtigita por libera komerco. Pro tiu nova statuso, la urbo ricevis la nomon ''Villahermosa del Puerto''.<ref name="rubio240">J. Ignacio Rubio Mañé, ''Archivo de la Historia de Yucatán, Campeche y Tabasco'', México, 1942, p. 240.</ref> Fine, en [[1795]], post la malfortiĝo de la pirata minaco, la vicreĝo [[Miguel de la Grúa Talamanca]] rajtigis la revenon de la provincaj povoj de [[Tacotalpa]] al Villahermosa. La translokigo realiĝis la 15-an de aŭgusto de tiu jaro. Tiel, post 118 jaroj, Villahermosa denove fariĝis la ĉefurbo de Tabasko.<ref name="torruco36">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 36.</ref> Dum la lastaj jaroj de la kolonia periodo, Villahermosa funkciis kiel grava rivera haveno kaj administra centro. La urbo komencis kreski preter siaj unuaj naturaj limoj, precipe al la kvartaloj La Concepción kaj La Santa Cruz. Tiuj kvartaloj, kune kun la malnova centro, formis la bazon de la urba disvolviĝo de Villahermosa en la 19-a jarcento. t530f7nyeduwq6k3ts7f1p4nacu81je 9373035 9373033 2026-05-15T00:31:10Z Mindtzijib 255186 Plivastigo de la artikolo pri Villahermosa: aldonitaj historiaj sekcioj pri la 19-a kaj 20-a jarcentoj, nuntempa urba evoluo, ekonomio, edukado, infrastrukturo, transporto, kulturo, turismo, muzeoj, vidindaĵoj, simboloj kaj religio, kun bildoj kaj referencoj. 9373035 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |regiono-ISO=MX-TAB |situo sur mapo2=Meksiko |zomo=11 }} '''Villahermosa''' [bijaermOsa] estas [[metropolo]], [[universitata urbo]] kaj ĉefurbo de la subŝtato [[Tabasko]] en sud-orienta [[Meksiko]]. Ĝi estas ankaŭ la administra sidejo de la municipo [[Centro (Tabasko)|Centro]] kaj la plej loĝata urbo de Tabasko. La nomo ''Villahermosa'' signifas en la [[hispana lingvo]] “bela vilaĝo” aŭ “bela urbo”. [[Dosiero:Villahermosa_collage.jpg|eta|300ra|Vidaĵoj de Villahermosa.]] La urbo situas ĉe la [[rivero Grijalva]], en regiono karakterizata de riveroj, lagunoj, malaltaj ebenaĵoj kaj tropika klimato. Laŭ la censo de [[INEGI]] en 2020, la urbo havis 340 060 loĝantojn, dum la [[metropola areo]] de Villahermosa atingis 833 907 loĝantojn.<ref name="INEGI2020">{{citaĵo el la reto |url=https://www.inegi.org.mx/app/cpv/2020/resultadosrapidos/default.html?texto=villahermosa%20tabasco |titolo=Población de la Ciudad de Villahermosa |eldoninto=Instituto Nacional de Estadística y Geografía |jaro=2020 |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> Villahermosa estas grava politika, ekonomia, komerca, eduka kaj serva centro de la sud-oriento de Meksiko. Ĝi elstaras kiel regiona centro rilata al la administrado kaj servoj de la [[naftoindustrio]], kaj funkcias kiel nodo inter la centro de Meksiko, la duoninsulo [[Jukatano]], la marborda regiono de la [[Meksika Golfo]] kaj la landlimo kun [[Gvatemalo]]. == Bazaj informoj == * [[Lando]]: [[Meksiko]] * [[Subŝtato]]: [[Tabasko]] * [[Municipo]]: [[Centro (Tabasko)|Centro]] * [[Loĝantaro]] de la urbo: 340 060 loĝantoj en 2020<ref name="INEGI2020" /> * [[Metropola areo]]: 833 907 loĝantoj en 2020<ref name="INEGI2020" /> * [[Supermara alteco]]: ĉirkaŭ {{unuo|10|m}} * [[Telefonkodo]]: +52 993 * [[Poŝtkodo]]: 86000 * [[Horzono]]: [[UTC−6]] * {{Koordinatoj gms|17|59|21|N|92|55|41|W|scale:30000|montru=entekste}} == Etimologio kaj historiaj nomoj == La nomo ''Villahermosa'' devenas de la titolo donita al la urbo fine de la 16-a jarcento. En 1598 la reĝo [[Filipo la 2-a de Hispanio]] donis al la tiama loĝloko la titolon ''Villa Hermosa de San Juan Bautista'' kaj koncedis al ĝi blazonon, kiu poste fariĝis unu el la historiaj simboloj de Tabasko. [[Dosiero:Map of San juan bautista (1884).jpg|eta|dekstra|250ra|Mapo de San Juan Bautista, hodiaŭ Villahermosa, en 1884.]] Tra sia historio la urbo ricevis diversajn nomojn. Inter la plej gravaj estis: * '''San Juan Bautista''', nomo uzata de la frua hispana setlejo; * '''Villa Carmona''', nomo donita en 1564 de [[Diego de Quijada]]; * '''Villa Hermosa de San Juan Bautista''', titolo koncedita de la hispana reĝo en 1598; * '''San Juan Bautista de Villahermosa''', nomo uzata dum parto de la kolonia kaj postkolonia periodo; * '''San Juan Bautista de Tabasco''', oficialigita en la 19-a jarcento; * '''Villahermosa''', oficiala nomo ekde 1916, kiam la ŝtata registaro forigis la parton ''San Juan Bautista'' kaj establis la nunan formon de la nomo. La nuna nomo devas esti skribata kiel unu vorto, ''Villahermosa'', kaj ne kiel du apartaj vortoj. == Geografio kaj naturaj rimedoj == [[Dosiero:Villahermosa Panorámica 3.jpg|eta|dekstra|250ra|La rivero Grijalva ĉe Villahermosa.]] [[Dosiero:Villahermosa Vista del Grijalva.jpg|eta|dekstra|250ra|Vido de la rivero Grijalva el la promenejo de la urbo.]] Villahermosa troviĝas en la [[sud-oriento de Meksiko]], en la subŝtato [[Tabasko]], ene de la municipo [[Centro (Tabasko)|Centro]]. La urbo situas en malalta tropika ebenaĵo, je proksimume {{unuo|10|m}} super la marnivelo. Ĝia geografia situo estas unu el la ĉefaj trajtoj de la urbo, ĉar ĝi disvolviĝis inter riveroj, lagunoj, humidejoj kaj inundeblaj terenoj. La urba areo troviĝas sur teritorio ĉirkaŭita kaj influita de pluraj akvofluoj. Oriente fluas la [[rivero Grijalva]], unu el la plej gravaj riveroj de Tabasko; norde kaj okcidente troviĝas la [[rivero Carrizal]], dum sude troviĝas la rivero Viejo Mezcalapa. Pro tio Villahermosa ofte estas priskribata kiel urbo kun forta rivera karaktero, kies historio, pejzaĝo, transporto, ekonomio kaj urboplanado estis profunde ligitaj al akvo. Krom la riveroj, la urbo posedas plurajn internajn lagunojn. La plej konata kaj vasta estas la [[Laguna de las Ilusiones]], situanta en grava urba kaj ekologia zono. Aliaj lagunoj de la urbo estas El Espejo, La Aduana, Covadonga, El Negro kaj El Camarón. Tiuj akvokorpoj formas parton de la natura identeco de Villahermosa, sed ankaŭ prezentas defiojn rilate al urbokresko, drenado, poluado kaj media protektado. La ĉirkaŭaĵoj de Villahermosa historie konsistis el malaltaj paŝtejoj, marĉoj kaj inundeblaj terenoj. Escepte de la suda parto, kie ekzistas pli altaj montetoj aŭ ''lomeríos'', la plej granda parto de la urba medio estas malalta kaj facile influebla de pluvegoj kaj riveraj kreskoj. La suda zono, pro sia iom pli alta situo, fariĝis unu el la direktoj de urba ekspansio. === Urba etendiĝo === La kresko de Villahermosa transformis multajn iamajn naturajn aŭ duonrurajn areojn en loĝkvartalojn, komercajn zonojn kaj vojinfrastrukturon. Ekde la dua duono de la 20-a jarcento, precipe post la kresko de la [[naftoindustrio]] en Tabasko, la urbo disvastiĝis ekster sia historia centro kaj komencis absorbi proksimajn komunumojn, kiel [[Atasta]], [[Tamulté]] kaj Tierra Colorada, kiuj hodiaŭ estas urbaj kvartaloj. La moderna urbo kreskis ankaŭ direkte al komercaj kaj administraj zonoj kiel Tabasco 2000, kie troviĝas registaraj konstruaĵoj, bankoj, hoteloj, oficejoj, restoracioj, komercaj centroj kaj loĝzonoj. La rapida urbanizado de Villahermosa tamen kreis problemojn: okupado de inundeblaj areoj, bezono de drenadsistemoj, premado super lagunoj kaj malsekregionoj, kaj pliiĝo de veturila trafiko. La manko de sekuraj terenoj por loĝado kaj la risko konstrui en malaltaj inundeblaj zonoj favoris la kreskon de la metropola areo al apudaj lokoj. Pro tio lokoj kiel Parrilla, Macultepec, Ocuiltzapotlán, Playas del Rosario, Río Viejo, Buenavista, Ixtacomitán kaj Boquerón fariĝis gravaj por la loĝdoma disvolviĝo de la regiono. == Klimato == Villahermosa havas [[tropika klimato|tropikan varman klimaton]], kun alta humideco kaj abundaj pluvoj. Pro sia situo en unu el la plej pluvriĉaj regionoj de Meksiko, la urbo spertas longan pluvsezonon kaj mallongan relative pli sekan periodon. La varmego estas konstanta dum la plej granda parto de la jaro, sed ĝi estas aparte intensa dum la printempo kaj komenco de somero. Dum la plej varmaj monatoj la temperaturo povas superi {{GdC|40}}, kaj la relativa humideco povas esti tre alta, kio igas la termikan senton pli forta. La mallonga vintra periodo estas kutime pli seka kaj iom pli milda, kvankam la temperaturoj restas varmaj kompare kun multaj aliaj regionoj de Meksiko. La pluvo estas unu el la plej gravaj klimataj trajtoj de la urbo. La plej pluvaj monatoj estas kutime inter junio kaj oktobro, kun maksimumoj dum septembro kaj oktobro. Tiu klimata kondiĉo klarigas la grandan ĉeeston de riveroj, lagunoj, tropika vegetaĵaro kaj ankaŭ la ripetiĝantajn riskojn de inundoj. {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Mezumaj klimataj datumoj de Villahermosa ! Monato ! Maksimuma temperaturo °C ! Meza temperaturo °C ! Minimuma temperaturo °C ! Pluvo mm |- | Januaro || 27.9 || 23.8 || 19.3 || 151.8 |- | Februaro || 29.2 || 24.5 || 19.7 || 83.4 |- | Marto || 31.9 || 26.6 || 21.3 || 50.1 |- | Aprilo || 33.8 || 29.5 || 23.1 || 44.6 |- | Majo || 35.3 || 31.0 || 24.7 || 98.9 |- | Junio || 34.5 || 32.6 || 25.0 || 218.5 |- | Julio || 34.3 || 30.1 || 23.8 || 239.7 |- | Aŭgusto || 34.1 || 28.9 || 23.8 || 337.5 |- | Septembro || 33.0 || 28.4 || 23.7 || 461.9 |- | Oktobro || 31.2 || 27.1 || 23.0 || 417.7 |- | Novembro || 29.8 || 25.7 || 21.5 || 248.5 |- | Decembro || 28.3 || 24.1 || 19.9 || 149.1 |} <ref name="klimatoVillahermosa">{{citaĵo el la reto |url=http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL27054.TXT |titolo=Normales climatológicas 1951-2010: Villahermosa, Centro |eldoninto=Servicio Meteorológico Nacional |lingvo=es |alirdato=2026-05-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150518075601/http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL27054.TXT |arkivdato=2015-05-18}}</ref> == Inundoj kaj naturaj riskoj == [[Dosiero:2007 Tabasco flood.jpg|eta|dekstra|250ra|Avenuo Gregorio Méndez dum la inundo de 2007.]] Pro sia malalta situo, sia reto de riveroj kaj lagunoj, kaj la abundaj pluvoj de la regiono, Villahermosa estas urbo kun alta risko de inundoj. La risko pliiĝas kiam fortaj pluvoj en la montaro de [[Chiapas]] altigas la akvonivelon de riveroj ligitaj al la sistemo Grijalva-Carrizal, aŭ kiam la drenado de la urbo ne sufiĉas por forigi la akvon el la malaltaj kvartaloj. Unu el la plej gravaj katastrofoj en la historio de la urbo okazis en [[2007]]. Fine de oktobro de tiu jaro, fortaj pluvoj kaj la malŝarĝo de akvo el digoj kontribuis al historia kresko de la rivero Carrizal. Poste, la 1-an de novembro, la rivero Grijalva elbordiĝis pro la akvoj venantaj el la pluvegoj en la montaro de Chiapas. La elbordiĝo de la Grijalva kaj, malpli forte, de la Carrizal, kaŭzis vastan inundon en Tabasko. La ĉefurbo Villahermosa kaj ĝiaj ĉirkaŭaĵoj estis inter la plej trafitaj zonoj. La historia centro restis sub akvo, kaj en kelkaj lokoj la akvo atingis ĝis kvar metrojn de alteco. Kvartaloj kiel Casa Blanca, Gaviotas, Municipal, Las Brisas, Tulipanes, Valle Marino, Indeco Ciudad Industrial, Infonavit Ciudad Industrial kaj Lagunas restis inunditaj dum pluraj semajnoj. Dum tiu periodo multaj loĝantoj devis moviĝi per boatoj tra stratoj, kiuj ordinare estas urbaj vojoj. La inundo ankaŭ interrompis komunikadon, provizadon, elektran servon kaj urban moviĝon. La armeo, la mararmeo kaj la ŝtata polico patrulis per boatoj en la inunditaj stratoj. La katastrofo de 2007 fariĝis unu el la plej memorataj naturaj krizoj en la moderna historio de Tabasko kaj montris la vundeblecon de Villahermosa antaŭ ekstremaj pluvokvantoj, riveraj kreskoj kaj nesufiĉa urba drenado. Post la katastrofo, la temo de inundoj fariĝis centra en la diskuto pri la estonta disvolviĝo de Villahermosa. La urbo devas kombini urban kreskon kun hidrologia planado, protektado de lagunoj kaj riverbordoj, pli bona drenado, konservado de malsekregionoj kaj limigo de konstruado en malaltaj aŭ riskaj areoj. La inundoj de 2020 denove montris, ke la problemo restas grava por la metropola areo. == Historio == [[Dosiero:Villahermosa.Plaza de Armas1.JPG|eta|dekstra|250ra|La Placo de Armiloj de Villahermosa, ligita al origina urbotraseo de la 16-a jarcento.]] === Originoj kaj hispana setlado === La historio de Villahermosa estas ligita al la hispana ĉeesto en la regiono de Tabasko ekde la komenco de la 16-a jarcento. Post la alveno de [[Hernán Cortés]] al Tabasko en [[1519]] kaj la batalo kontraŭ la ĉontalaj majaoj en la [[batalo de Centla]], la hispanoj fondis la setlejon [[Santa María de la Victoria]] ĉe la maldekstra bordo de la [[rivero Grijalva]]. Tiu setlejo fariĝis unu el la unuaj hispanaj punktoj de ĉeesto en la kontinenta parto de Ameriko.<ref name="historiaVillahermosa">{{citaĵo el la reto |url=https://web.archive.org/web/20171105150923/http://www.inafed.gob.mx/work/enciclopedia/EMM27tabasco/municipios/27004a.html |titolo=Centro |eldoninto=Enciclopedia de los Municipios y Delegaciones de México |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> Tamen, la loko de Santa María de la Victoria estis tre vundebla pro la atakoj de piratoj kaj pro la malfacilaĵoj de la marborda medio. Pro tio, en [[1557]] grupo de hispanoj forlasis tiun setlejon kaj supreniris laŭ la [[rivero Grijalva]] ĝis loko konata kiel ''Tres Lomas''. Tie ili fondis novan loĝlokon la 24-an de junio, festotago de [[Sankta Johano la Baptisto]], kaj tial ĝi ricevis la nomon ''San Juan Bautista''.<ref name="historiaVillahermosa" /> La nova loko havis strategiajn avantaĝojn. Ĝi troviĝis pli interne de la provinco, malpli rekte elmetita al maraj atakoj, kaj sur iom pli altaj terenoj kompare kun la ĉirkaŭaj malaltaj kaj inundeblaj areoj. Tiuj kondiĉoj klarigas kial la setlejo iom post iom fariĝis pli grava por la kolonia administrado de Tabasko. === Fondo de Villa Carmona === La oficiala fondo de la urbo okazis la 24-an de junio [[1564]], kiam la hispano [[Diego de Quijada]] atingis la lokon nomatan ''Tres Lomas'' kaj formale fondis la loĝlokon kun la nomo ''Villa Carmona''.<ref name="torruco29">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 29.</ref> Quijada elektis la nomon pro la simileco, kiun li vidis inter la loko kaj la riveraj ebenaĵoj de [[Carmona]] en [[Hispanio]]. La frua urbotraseo estis organizita ĉirkaŭ la altaĵoj de la loko. Laŭ la tradicio, la tri ĉefaj altaĵoj ricevis la nomojn ''La Eminencia'', ''La Encarnación'' kaj ''Esquipulas''. La zono de ''La Eminencia'' rilatas al la nuna [[Placo de Armiloj de Villahermosa]], dum la aliaj altaĵoj influis la formiĝon de la fruaj kvartaloj de la urbo.<ref name="torruco29" /> La areo origine trasita de Diego de Quijada korespondas al parto de la nuna historia centro, inter stratoj kiel Madero, Juárez, Zaragoza, Lerdo, Reforma, Martínez de Escobar, Vázquez Norte, Aldama, Sáenz kaj 5 de Mayo. Tie formiĝis la kerno de la kolonia urbo, kies loko poste fariĝis politika, religia, komerca kaj administra centro de la provinco. === Kolonia periodo === [[Dosiero:Villahermosa Centro histórico 1.jpg|eta|dekstra|250ra|Strato Narciso Sáenz en la historia centro de Villahermosa.]] Dum la kolonia periodo, la loĝloko unue konata kiel ''Villa Carmona'' poste estis nomata ''San Juan Bautista''. Ĝi disvolviĝis kiel rivera urbo, ligita al la vojoj de la [[Grijalva]], al la interna komerco de Tabasko kaj al la bezono defendi la provincon kontraŭ pirataj atakoj. Unu el la plej malnovaj kvartaloj de la urbo estis Esquipulas, organizita ĉirkaŭ la preĝejo de la Sinjoro de Esquipulas. La religia kaj kvartala vivo estis grava por la organizado de la frua urbo, ĉar la loĝantaro kreskis laŭ malgrandaj kernoj ĉirkaŭ preĝejoj, placoj, riverbordoj kaj vojoj. Fine de la 16-a jarcento, pro la kreskanta danĝero de piratoj en la tabaska marbordo, la koloniaj aŭtoritatoj ordonis konstrui en San Juan Bautista fortigitan konstruaĵon konatan kiel ''Casa Fuerte'' aŭ ''Almacén Real''. Ĝi celis protekti la loĝantaron, la reĝajn havaĵojn kaj la administrajn funkciojn de la provinco.<ref name="torruco30">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 30.</ref> En [[1598]], la reĝo [[Filipo la 2-a de Hispanio]] donis al San Juan Bautista la titolon ''Villa Hermosa de San Juan Bautista'' kaj koncedis al ĝi blazonon. Tiu blazono poste fariĝis unu el la plej gravaj historiaj simboloj de Tabasko.<ref name="torruco31">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 31.</ref> [[Dosiero:Coat of arms of Tabasco.svg|eta|maldekstra|150ra|Blazono koncedita al la urbo en la kolonia periodo.]] === Piratoj kaj translokigo de la provinca ĉefurbo === Dum la 17-a jarcento, la pirataj atakoj kontraŭ la tabaska marbordo fariĝis unu el la ĉefaj faktoroj de la politika historio de la provinco. La malnova ĉefurbo, [[Santa María de la Victoria]], estis plurfoje atakita, prirabita kaj detruita, tial la aŭtoritatoj komencis konsideri la translokigon de la provinca administrado al loko pli sekura en la interno. En [[1604]], la aŭtoritatoj petis permeson por ŝanĝi la nomon de la setlejo al ''San Juan de Villahermosa'' kaj por translokigi tien la povojn de la provinco. La nomŝanĝo estis akceptita, sed la translokigo de la politika ĉefurbo ne tuj realiĝis, ĉar parto de la loĝantaro ankoraŭ ne volis forlasi Santa María de la Victoria.<ref name="torruco34">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 34.</ref> Pro la daŭraj atakoj de piratoj, en [[1641]] la translokigo de la provincaj povoj al San Juan de Villahermosa finfine efektiviĝis. Tiam la urbo fariĝis ĉefurbo de la provinco Tabasko por la unua fojo. Por defendi la novan ĉefurbon, oni konstruis la fortikaĵon de La Encarnación, en areo proksima al la nuna historia centro.<ref name="torruco32">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 32.</ref> Tamen, la danĝero ne malaperis. En [[1677]], corsaraj atakoj devigis la aŭtoritatojn forlasi San Juan Bautista de Villahermosa kaj translokigi la povojn al [[Tacotalpa]], kiu restis ĉefurbo de la provinco dum 118 jaroj.<ref name="torruco34" /> Dum tiu periodo Villahermosa suferis malkreskon, partan senloĝiĝon kaj ekonomian malfortiĝon. === Defendo kontraŭ piratoj kaj reveno de la ĉefurbo === [[Dosiero:Villahermosa iglesia de la Concepción.jpg|eta|dekstra|220ra|Preĝejo de la Koncipiĝo, konstruita antaŭ la Placo de Armiloj.]] Kvankam la provinca ĉefurbo estis translokigita al Tacotalpa, Villahermosa ne malaperis. Dum la 17-a kaj 18-a jarcentoj oni konstruis viglejojn, tranĉeojn kaj defendajn aranĝojn por protekti la restantan loĝantaron. En [[1711]], piratoj denove atakis la urbon kaj bruligis la ''Almacén Real'', kiu funkciis kiel regista konstruaĵo. La defendantoj rifuĝis en la fortikaĵo de La Encarnación, sed la atako lasis la urbon tre damaĝita.<ref name="torruco34" /> La batalo kontraŭ la piratoj daŭris dum granda parto de la 18-a jarcento. En [[1717]], tabaskaj fortoj partoprenis en la atako kontraŭ piratoj en la insulo Tris, hodiaŭ [[Isla del Carmen]], kaj fondis tie la armean postenon ''Nuestra Señora del Carmen''. Pli poste, en [[1785]], la milicoj de Tabasko sukcesis definitive forpeli la anglojn el la insulo Carmen.<ref name="ruiz117">Carlos Ruiz Abreu, ''Comercio y milicias de Tabasco en la Colonia'', Gobierno del Estado de Tabasco, 1989, p. 117.</ref> En [[1792]], Villahermosa estis deklarita ''puerto menor de comercio libre'', tio estas malgranda haveno rajtigita por libera komerco. Pro tiu nova statuso, la urbo ricevis la nomon ''Villahermosa del Puerto''.<ref name="rubio240">J. Ignacio Rubio Mañé, ''Archivo de la Historia de Yucatán, Campeche y Tabasco'', México, 1942, p. 240.</ref> Fine, en [[1795]], post la malfortiĝo de la pirata minaco, la vicreĝo [[Miguel de la Grúa Talamanca]] rajtigis la revenon de la provincaj povoj de [[Tacotalpa]] al Villahermosa. La translokigo realiĝis la 15-an de aŭgusto de tiu jaro. Tiel, post 118 jaroj, Villahermosa denove fariĝis la ĉefurbo de Tabasko.<ref name="torruco36">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 36.</ref> Dum la lastaj jaroj de la kolonia periodo, Villahermosa funkciis kiel grava rivera haveno kaj administra centro. La urbo komencis kreski preter siaj unuaj naturaj limoj, precipe al la kvartaloj La Concepción kaj La Santa Cruz. Tiuj kvartaloj, kune kun la malnova centro, formis la bazon de la urba disvolviĝo de Villahermosa en la 19-a jarcento. === 19-a jarcento === [[Dosiero:Villahermosa Centro histórico 2.jpg|eta|dekstra|250ra|La [[Casa de los Azulejos]], konstruita en 1889 en la historia centro de Villahermosa.]] Dum la 19-a jarcento, Villahermosa —tiam ofte konata kiel ''San Juan Bautista'' aŭ ''San Juan Bautista de Tabasco''— travivis profundajn politikajn, militajn kaj urbajn transformojn. Post la malfrua kolonia periodo, la urbo fariĝis la ĉefa scenejo de la sendependiga procezo en Tabasko, de internaj konfliktoj inter federalistoj kaj centralistoj, de eksterlandaj intervenoj kaj de la unuaj modernigaj projektoj de la fino de la jarcento. ==== Unua urbodomo kaj komenco de la jarcento ==== En [[1808]], la vicreĝo de [[Nov-Hispanio]], [[Pedro de Garibay]], ordonis la okazigon de elektoj por la unua urbodomo de Villa Hermosa, tiutempe ankoraŭ skribata kiel du apartaj vortoj. La solena instalado de tiu unua urbodomo okazis la 1-an de januaro [[1809]].<ref name="torruco40">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 40.</ref> En [[1811]], la urbo rericevis la nomon ''San Juan Bautista de Villahermosa'', nomo kiu ligis la malnovan religian nomon de la setlejo kun la titolo akirita dum la kolonia periodo.<ref name="torruco41">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 41.</ref> Dum la unuaj jaroj de la jarcento, Villahermosa restis malgranda sed grava rivera ĉefurbo. Ĝia politika vivo koncentriĝis ĉirkaŭ la [[Placo de Armiloj de Villahermosa|Placo de Armiloj]], la urbodomo, la preĝejoj kaj la rivera komerco. Tamen, la geografia izoliteco de Tabasko kaj la forta kontrolo de la koloniaj aŭtoritatoj malrapidigis la alvenon de la sendependiga movado al la urbo. ==== Sendependiga movado ==== Dum la [[Meksika Milito de Sendependeco]], Villahermosa ne estis unu el la unuaj ribelaj centroj de [[Nov-Hispanio]]. La provinco Tabasko troviĝis malproksime de la ĉefaj militaj frontoj, kaj la kolonia registaro konservis striktan kontrolon super la ĉefurbo. Pro tio la lokaj sendependismaj agadoj komenciĝis malfrue kaj havis malfacilan disvolviĝon. En [[1814]], [[José María Jiménez Garrido]] lanĉis ribelan movadon en Tabasko, sed lia provo ne sukcesis. Li estis kaptita de la koloniaj aŭtoritatoj kaj sendita kiel kaptito al [[San Juan de Ulúa]].<ref name="martinez60">Carlos Martínez Assad, ''Breve historia de Tabasco'', Fondo de Cultura Económica, 2006, p. 60.</ref> La situacio ŝanĝiĝis en [[1821]], kiam la sendependiga movado jam atingis sian finan fazon en Meksiko. La 5-an de julio de tiu jaro, Villahermosa estis okupita de sendependistoj gvidataj de [[José María Jiménez Garrido]] kaj [[Luis Timoteo Sánchez]]. En la ĉefa placo, Luis Timoteo Sánchez proklamis la sendependecon kaj anoncis la novan politikan ordon ligitan al la sendependiga movado. Tamen, la kolonia guberniestro [[Ángel del Toro]] sukcesis repreni la urbon, kaj la realismaj fortoj provizore restarigis sian kontrolon.<ref name="martinez60" /> ==== Proklamo de la sendependeco en Tabasko ==== La definitiva proklamo de la sendependeco en Tabasko okazis kelkajn semajnojn poste. La 7-an de septembro [[1821]], la kolonelo [[Juan Nepomuceno Fernández Mantecón]], veninta el [[Veracruz]], venkis hispanan taĉmenton ĉe Tamulté, hodiaŭ kvartalo de Villahermosa, kaj poste eniris la ĉefurbon San Juan Bautista.<ref name="torruco48">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 48.</ref> La eniro de Fernández Mantecón kaŭzis la fuĝon de la lasta kolonia guberniestro de Tabasko, [[Ángel del Toro]]. La sendependistaj fortoj marŝis tra la vojoj de Atasta kaj Tamulté, pasis tra la tiamaj stratoj kondukantaj al la centro, kaj atingis la [[Placo de Armiloj de Villahermosa|Placon de Armiloj]], kie estis proklamita la sendependeco de Tabasko disde la hispana krono.<ref name="torruco48" /> La sekvan tagon, la 8-an de septembro [[1821]], la lokaj aŭtoritatoj ĵuris la [[Plano de Iguala|Planon de Iguala]] kaj subskribis la aliĝon de Tabasko al la nova meksika nacio. Tiel finiĝis pli ol tri jarcentoj da hispana regado en la regiono.<ref name="torruco49">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 49.</ref> ==== Unua konstitucia urbodomo ==== Post la sendependeco, la loka politika organizado de Villahermosa komencis transformiĝi. En novembro [[1821]] estis elektita la unua konstitucia urbodomo laŭ la principoj de la [[Hispana Konstitucio de 1812]]. Kiel unua urbestro estis elektita [[Francisco Betancourt]], kiu ekoficis la 1-an de januaro [[1822]].<ref name="torruco51">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 51.</ref> Tiu momento estis grava ĉar la urbo komencis transiri de kolonia administra centro al ĉefurbo ene de nova federacia kaj respublika politika ordo. Tamen la unuaj jardekoj de sendependa vivo estis karakterizitaj de politika malstabileco, konfliktoj inter lokaj grupoj kaj streĉoj inter centralismaj kaj federalismaj projektoj. ==== Ŝanĝo de nomo kaj rango de urbo ==== [[Dosiero:Villahermosa Antiguo Instituto Juárez.jpg|eta|dekstra|250ra|Konstruaĵo de la malnova Instituto Juárez, inaŭgurita en 1879.]] La 27-an de oktobro [[1826]], la Kongreso de la Ŝtato Tabasko dekretis ŝanĝon de la oficiala nomo de la ĉefurbo. Ekde la 4-a de novembro de tiu jaro, Villahermosa ricevis la nomon ''San Juan Bautista de Tabasco'' kaj samtempe estis oficiale rekonita kun la rango de urbo.<ref name="torruco54">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 54.</ref> La nomo ''San Juan Bautista de Tabasco'' estis uzata dum granda parto de la 19-a jarcento. Tiu nomo aperas en multaj historiaj dokumentoj de la periodo, precipe en tekstoj rilataj al la sendependeco, la civitaj konfliktoj, la usona interveno kaj la franca interveno. ==== Epidemio de ĥolero ==== En [[1833]], la urbo suferis gravan epidemion de [[ĥolero]]. La malsano estis deklarita en San Juan Bautista la 26-an de novembro kaj povis esti kontrolita nur ĝis septembro [[1834]]. Laŭ historiaj raportoj, ĉirkaŭ 2 500 homoj mortis en la ĉefurbo, dum en la tuta ŝtato Tabasko la nombro de mortintoj estis pli ol 4 000.<ref name="torruco58">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 58.</ref> La epidemio okazis en momento de granda politika malstabileco. Krom la sanitara krizo, Tabasko estis proksima al internaj armitaj konfliktoj, kiuj poste trafus rekte la ĉefurbon. Tial la 1830-aj jaroj estis aparte malfacila jardeko por San Juan Bautista. ==== Civilaj militoj kaj apartiĝo de Tabasko ==== Dum la 1830-aj kaj 1840-aj jaroj, Tabasko estis skuita de konfliktoj inter [[centralismo|centralistoj]] kaj [[federalismo|federalistoj]]. Tiuj konfliktoj ne estis nur ideologiaj; ili kondukis al armitaj ribeloj, sieĝoj, bombadoj kaj detruoj en la ĉefurbo. En [[1839]] eksplodis la tiel nomata [[federalisma revolucio en Tabasko]], kiu finiĝis en novembro [[1840]] per la venko de la federalistoj. La urbo San Juan Bautista estis unu el la ĉefaj militaj kaj politikaj scenejoj de tiu periodo. Post la venko, la ŝtato eniris novan krizon kiam la teksasa mararmeo, kiu subtenis la federalistojn, postulis pagon por sia helpo. Ĉar la pago ne estis farita, la teksasaj ŝipoj bombadis la urbon, ĝis intertraktadoj sukcesis haltigi la atakon.<ref name="torruco71">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 71.</ref> La venko de la federalistoj en Tabasko kolerigis la prezidanton [[Anastasio Bustamante]], kies registaro ordonis ekonomiajn sankciojn kontraŭ la ŝtato. Responde, la 13-an de februaro [[1841]], la Kongreso de Tabasko kaj la guberniestro [[José Víctor Jiménez]] dekretis la apartiĝon de Tabasko disde Meksiko. Dum tiu mallonga apartiĝo, la loka kongreso alprenis funkciojn de ĝenerala kongreso, kaj la guberniestro ricevis funkciojn similajn al tiuj de prezidanto.<ref name="torruco72">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 72.</ref> La interna milito, la bombadoj kaj la politikaj ribeloj inter [[1833]] kaj [[1841]] lasis la urbon grave damaĝita. Multaj konstruaĵoj estis detruitaj aŭ difektitaj, kaj la loĝantaro suferis la ekonomiajn kaj sociajn sekvojn de konstanta milita premo. ==== Usona interveno ==== [[Dosiero:Intervención estadounidense en Tabasco.jpg|eta|dekstra|250ra|Elŝipiĝo de usonaj trupoj en San Juan Bautista en 1847.]] Dum la [[Meksik-usona milito]], San Juan Bautista estis atakita de usonaj fortoj. La 23-an de oktobro [[1846]], usonaj trupoj invadis Tabaskon kaj okupis la havenon [[Frontera (Tabasko)|Frontera]]. La 25-an de oktobro ili atingis la ĉefurbon San Juan Bautista, defendatan de la guberniestro kaj armea komandanto [[Juan Bautista Traconis]].<ref name="torruco83">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 83.</ref> La usona komandanto [[Matthew C. Perry]] postulis la kapitulacon de la urbo. Traconis rifuzis kaj respondis, ke la placo estos defendata. Sekve, la usonaj ŝipoj komencis bombadi la urbon, kaj inter la 25-a kaj 26-a de oktobro okazis la [[Unua Batalo de Tabasko]]. Malgraŭ la bombado, la usonanoj ne sukcesis okupi San Juan Bautista kaj retiriĝis al Frontera, kie ili starigis maran blokadon.<ref name="torruco85">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 85.</ref> La blokado malfaciligis la alvenon de manĝaĵoj, armiloj kaj aliaj provizoj al la ĉefurbo. Traconis petis helpon de la federacia registaro, sed, ne ricevante sufiĉan subtenon, li deklaris Tabaskon apartigita de la meksika nacio. Tiu decido ne ricevis larĝan subtenon, kaj Traconis estis poste anstataŭigita de [[Justo Santa Anna]]. La 16-an de junio [[1847]], usonaj fortoj revenis al San Juan Bautista kaj komenciĝis la [[Dua Batalo de Tabasko]]. Pro la manko de provizoj kaŭzita de la longa blokado, la defendantoj ne povis rezisti same kiel en la unua atako. La aŭtoritatoj devis forlasi la urbon kaj translokigi la ŝtatan ĉefurbon al [[Tacotalpa]], dum la usonanoj okupis San Juan Bautista.<ref name="torruco87">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 87.</ref> Malgraŭ la okupado, tabaskaj gerilanoj, inter ili fortoj organizitaj de [[Miguel Bruno]], plu atakis la invadantojn. Fine, post 35 tagoj da okupado, la usonaj trupoj forlasis la urbon, sed antaŭ sia retiriĝo ili bruligis kaj detruis grandan parton de San Juan Bautista.<ref name="torruco88">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 88.</ref> ==== Franca interveno ==== [[Dosiero:Intervención francesa en Tabasco.jpg|eta|dekstra|250ra|Forpelo de la francaj trupoj el la ĉefurbo de Tabasko en 1864.]] [[Dosiero:Villahermosa Monumento a Gregorio Méndez.jpg|eta|dekstra|250ra|Monumento al kolonelo [[Gregorio Méndez Magaña]].]] Dum la [[dua franca interveno en Meksiko]], San Juan Bautista denove fariĝis batalkampo. La 18-an de junio [[1863]], francaj trupoj sub la komando de Eduardo González Arévalo alvenis antaŭ la ĉefurbon, komencis fortan bombadon kaj elŝipigis soldatojn por okupi la urbon.<ref name="torruco100">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 100.</ref> La defendantoj provis starigi defendlinion, sed la intenseco de la bombado devigis ilin retiriĝi al la ĉirkaŭaĵoj. La francoj prenis la urbon kaj instalis sian sidejon en la konstruaĵo konata kiel ''El Principal'', kiu dum la kolonia periodo estis la ''Almacén Real''. De tie la intervenistoj provis kontroli la tutan ŝtaton Tabasko. La respublikanaj fortoj tamen reorganiziĝis. Fine de [[1863]], trupoj gvidataj de la kolonelo [[Gregorio Méndez Magaña]] kaj aliaj lokaj komandantoj komencis ĉirkaŭi la ĉefurbon. La 2-an de decembro [[1863]], la respublikanoj ekbombadis San Juan Bautista, kaj dum la sekvaj semajnoj okazis bataloj kaj stratbataloj en diversaj punktoj de la urbo.<ref name="torruco102">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 102.</ref> La fina ofensivo, konata kiel la [[Preno de San Juan Bautista]], komenciĝis en januaro [[1864]]. La respublikanaj trupoj iom post iom reprenis stratojn kaj kvartalojn ĝis la francaj fortoj retiriĝis al la konstruaĵo ''El Principal''. Post pluraj semajnoj da batalo, la 27-an de februaro [[1864]], la francoj forlasis la ĉefurbon. Tiu dato estas memorata en Tabasko kiel unu el la plej gravaj venkoj kontraŭ la franca interveno.<ref name="torruco102" /> La bataloj de 1863 kaj 1864 denove damaĝis la urbon. Konstruaĵoj jam rekonstruitaj post antaŭaj konfliktoj devis esti riparitaj aŭ refaritaj, kaj la urba vivo restis markita de jardekoj da militoj, sieĝoj kaj eksterlandaj atakoj. ==== Porfiria periodo kaj modernigo ==== [[Dosiero:Villahermosa.Palacio de Gobierno.JPG|eta|dekstra|250ra|La [[Palaco de Registaro de Tabasko]], konstruita inter 1884 kaj 1894.]] Post la jaroj de internaj militoj kaj eksterlandaj intervenoj, la fino de la 19-a jarcento alportis al Villahermosa periodon de relativa stabileco kaj rekonstruado. Dum la porfiria periodo, la ĉefurbo de Tabasko komencis moderniĝi, kvankam la ŝtato ankoraŭ restis geografie izolita kompare kun aliaj regionoj de Meksiko. En [[1879]] estis inaŭgurita la [[Instituto Juárez]], unu el la plej gravaj edukaj institucioj de la ŝtato. En [[1881]], la telegrafa servo ligis San Juan Bautista kun [[Meksikurbo]], kio plibonigis la komunikadon de Tabasko kun la resto de la lando. En [[1890]], oni instalis publikan elektran lumigadon en la ĉefurbo, kaj inter [[1884]] kaj [[1894]] estis konstruita la nova [[Palaco de Registaro de Tabasko]].<ref name="porfiriatoTabasco">Manuel Gil y Sáenz, ''Compendio histórico, geográfico y estadístico del estado de Tabasco'', Gobierno del Estado de Tabasco, 1979.</ref> Dum tiu periodo, multaj malnovaj aŭ damaĝitaj konstruaĵoj estis anstataŭigitaj per novaj domoj, publikaj konstruaĵoj kaj urbaj instalaĵoj. La historia centro komencis ricevi novan aspekton, kun konstruaĵoj kiuj ankoraŭ hodiaŭ estas parto de la arkitektura memoro de Villahermosa, kiel la [[Casa de los Azulejos]], konstruita en [[1889]]. Kvankam la porfiria periodo alportis stabiligon, urban renovigon kaj ekonomian kreskon, ĝi ankaŭ estis karakterizita de politika koncentriĝo de povo. En Tabasko, kiel en aliaj partoj de Meksiko, la longa regado de porfiriaj politikaj grupoj kreis streĉojn kiuj poste ligiĝus al la revolucia procezo de la komenco de la 20-a jarcento. === 20-a jarcento === [[Dosiero:Villahermosa Panorámica 1.jpg|eta|dekstra|250ra|Panorama vido de Villahermosa.]] La komenco de la 20-a jarcento trovis Villahermosa ankoraŭ sub la nomo ''San Juan Bautista de Tabasco''. Malgraŭ la modernigaj ŝanĝoj de la fino de la 19-a jarcento, la urbo plu estis relative izolita, forte ligita al la rivera komerco kaj al la politika vivo de la subŝtato. La [[Meksika revolucio]] kaj la postaj konfliktoj transformis la politikan ekvilibron de Tabasko kaj influis rekte la ĉefurbon. ==== Revolucio en Tabasko ==== Dum la revolucia periodo, San Juan Bautista estis unu el la ĉefaj politikaj kaj militaj scenejoj de Tabasko. La 28-an de junio [[1911]], eniris la ĉefurbon la revolucia kontingento de la [[Chontalpa]], sub la komando de [[Domingo C. Magaña]]. Tiu epizodo markis la ĉeeston de la revolucia movado en la ĉefurbo de la subŝtato.<ref name="revolucioVillahermosa">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987.</ref> En [[1914]], dum la revolucia maderisma kaj konstituciisma periodo, [[Luis Felipe Domínguez]] eniris San Juan Bautista ĉe la kapo de la tiel nomata ''Brigada Usumacinta'' kaj transprenis la ŝtatan registaron. Tamen, la alveno de malsamaj revoluciaj frakcioj rapide kaŭzis konfliktojn. La 2-an de septembro de tiu jaro eniris la ĉefurbon generaloj ligitaj al la revoluciuloj de la Chontalpa, inter ili [[Carlos Greene]], [[Pedro C. Colorado]], [[Ramón Sosa Torres]], [[Isidro Cortés]] kaj [[José Domingo Ramírez Garrido]].<ref name="revolucioVillahermosa" /> La konfliktoj inter revoluciaj grupoj estis ne nur militaj, sed ankaŭ regionaj kaj politikaj. Unuflanke troviĝis grupoj ligitaj al la regiono de la Ríos; aliflanke, fortoj devenintaj de la Chontalpa. La disputo pri la kontrolo de la registaro malstabiligis la ĉefurbon kaj, dum kelkaj periodoj, kaŭzis perforton, prirabojn kaj foriron de aŭtoritatoj el la urbo. En [[1918]], post elektoj por guberniestro kaj lokaj deputitoj, la konflikto denove akriĝis. La subtenantoj de [[Luis Felipe Domínguez]] ne agnoskis la venkon de [[Carlos Greene]] kaj starigis alternativan kongreson en Amatitán, [[Jonuta]]. Tiel, dum mallonga periodo ekzistis du guberniestroj kaj du ŝtataj kongresoj samtempe, kio montras la amplekson de la politika krizo en Tabasko.<ref name="martinezRevolucio">Carlos Martínez Assad, ''Breve historia de Tabasco'', Fondo de Cultura Económica, 2006.</ref> Fine, en [[1919]], Carlos Greene, kun la subteno de [[Tomás Garrido Canabal]], sukcesis venki la domingistajn fortojn kaj reakiri la ĉefurbon. Tiu epizodo fermis la plej akran fazon de la revolucia konflikto en Tabasko kaj malfermis la vojon al nova politika periodo dominata de la figuro de Garrido Canabal. ==== Oficiala nomo Villahermosa ==== Unu el la plej gravaj simbolaj ŝanĝoj de la revolucia periodo okazis en [[1916]]. Per registara dekreto de la 3-a de februaro, la urbo ĉesis nomiĝi ''San Juan Bautista'' kaj ricevis oficiale la nomon ''Villahermosa''. La dekreto ankaŭ indikis, ke la nomo devas esti skribata kiel unu sola vorto, kaj ne kiel ''Villa Hermosa''.<ref name="torruco316">Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 316.</ref> Tiu ŝanĝo estis parto de pli larĝa revolucia kaj kontraŭklerikala kunteksto. En Tabasko, kiel en aliaj partoj de Meksiko, la novaj politikaj grupoj serĉis forigi aŭ malfortigi simbolojn asociitajn kun la kolonia kaj religia pasinteco. La forigo de ''San Juan Bautista'' el la nomo de la ĉefurbo estis unu el la plej videblaj urbaj esprimoj de tiu procezo. ==== Rebelio de De la Huerta ==== En [[1923]], la ribelo de [[Adolfo de la Huerta]] kontraŭ la politika sinsekvo de la prezidanto [[Álvaro Obregón]] havis gravajn sekvojn en Tabasko. En la subŝtato, la delahuertismaj fortoj ribelis kontraŭ la guberniestro [[Tomás Garrido Canabal]], kaj pluraj lokaj militestroj aliĝis al la movado.<ref name="martinez166">Carlos Martínez Assad, ''Breve historia de Tabasco'', Fondo de Cultura Económica, 2006, p. 166.</ref> La 10-an de januaro [[1924]], la generaloj [[Carlos Greene]] kaj Fernando Segovia sieĝis kaj okupis Villahermosa kun proksimume 2 500 viroj. La guberniestro Garrido devis fuĝi kaj kaŝiĝi antaŭ ol forlasi la urbon. La ribeluloj nomumis [[Manuel Antonio Romero]] kiel guberniestron de Tabasko, dum la delahuertisma movado provis konservi kontrolon de la regiono. La ribelo tamen ne daŭris longe. Post la interveno de federaciaj trupoj lojalaj al Obregón, la delahuertistoj estis venkitaj, kaj Garrido Canabal revenis al la politika scenejo de Tabasko. Tiu epizodo firmigis lian rolon kiel unu el la plej potencaj politikaj figuroj de la subŝtato dum la unuaj jardekoj de la 20-a jarcento. ==== Garridismo ==== [[Dosiero:Tomás Garrido.jpg|eta|dekstra|200ra|[[Tomás Garrido Canabal]], centra figuro de la politika periodo konata kiel ''garridismo''.]] La periodo konata kiel ''garridismo'' estas unu el la plej diskutataj kaj influaj etapoj de la moderna historio de Tabasko. Ĝi estas ligita al la politika regado de [[Tomás Garrido Canabal]], kiu plurfoje estis guberniestro de la subŝtato kaj havis grandan influon super la publika vivo de Tabasko inter la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj.<ref name="garridismoTabasco">Carlos Martínez Assad, ''Breve historia de Tabasco'', Fondo de Cultura Económica, 2006.</ref> En Villahermosa, la garridisma periodo havis fortan efikon sur religio, edukado, politika organizado kaj publika spaco. Garrido antaŭenigis kontraŭklerikalan politikon, fermis aŭ transformis preĝejojn, limigis religiajn praktikojn kaj subtenis projektojn de laika kaj tiel nomata raciisma edukado. La religia vivo, kiu dum jarcentoj estis ligita al la malnovaj kvartaloj de la ĉefurbo, estis forte interrompita. Unu el la plej konataj organizoj de tiu periodo estis la grupo de la ''camisas rojas'', aŭ “ruĝaj ĉemizoj”, politika kaj socia organizo ligita al la garridisma movado. Ĝi partoprenis en kampanjoj kontraŭ alkoholo, religiaj praktikoj kaj kontraŭuloj de la registaro, sed ankaŭ estis akuzata pro perfortaj kaj devigaj metodoj. La garridismo transformis la simbolan pejzaĝon de Villahermosa. Temploj estis fermitaj, religiaj bildoj estis detruitaj aŭ kaŝitaj, religiaj festoj estis malpermesitaj aŭ anstataŭigitaj per civilaj kaj laikaj celebradoj, kaj la ŝtato akiris pli grandan kontrolon super publika edukado kaj socia vivo. Tiu periodo lasis longdaŭran memoron en la ĉefurbo kaj en la tuta subŝtato. ==== Urba kresko post 1940 ==== Post la politikaj konfliktoj de la revolucia kaj postrevolucia periodo, Villahermosa komencis novan etapon de urba kresko. Dum la jardekoj de [[1940-aj jaroj|1940]] kaj [[1950-aj jaroj|1950]], la urbo disvastiĝis preter la tradicia historia centro. Terenoj kiuj antaŭe estis uzataj por agrikulturo, paŝtado aŭ duonnaturaj areoj estis parceligitaj por krei novajn kvartalojn. La konstruado de drenadsistemoj, vojoj, publikaj konstruaĵoj kaj novaj loĝzonoj transformis la aspekton de la malnova San Juan Bautista. La urbo ĉesis esti nur rivera historia ĉefurbo kaj komencis funkcii kiel moderna administra kaj komerca centro. Dum tiu periodo, iamaj apartaj aŭ duonruraj lokoj kiel [[Tamulté]], [[Atasta]] kaj Tierra Colorada estis iom post iom integritaj en la urba kresko. Tiuj komunumoj fariĝis popularaj kaj dense loĝataj kvartaloj de Villahermosa, kio montras la transiron de kompakta historia urbo al pli vasta urba aglomeraĵo. ==== Nafto kaj moderna disvolviĝo ==== La plej granda ŝanĝo en la moderna historio de Villahermosa okazis kiam Tabasko plene integriĝis en la ekonomion de la [[naftoindustrio]]. De la dua duono de la 20-a jarcento, precipe dum la [[1970-aj jaroj]], la kresko de nafta esplorado, produktado kaj administrado en Tabasko transformis la ekonomion de la ĉefurbo. Villahermosa fariĝis centro de servoj, administrado, loĝado kaj komerco por kompanioj, laboristoj kaj institucioj rilataj al la naftosektoro. La urbo ricevis novajn loĝantojn, kreskis la bezono de hoteloj, oficejoj, bankoj, vojoj, komercaj centroj kaj publikaj servoj, kaj ĝia urba pejzaĝo ŝanĝiĝis rapide. Tiu ekonomia kresko ankaŭ havis sociajn kaj mediajn sekvojn. La rapida vastiĝo de la urbo premegis lagunojn, malsekregionojn kaj inundeblajn areojn; samtempe kreskis malegaleco inter modernaj komercaj zonoj kaj popularaj kvartaloj kun malpli da servoj. Tiel, la nafta disvolviĝo alportis prosperon kaj modernigon, sed ankaŭ novajn urbajn defiojn. ==== Tabasco 2000 kaj nova urba bildo ==== [[Dosiero:Villahermosa Tabasco 2000.jpg|eta|dekstra|250ra|La zono Tabasco 2000 fariĝis unu el la modernaj centroj de Villahermosa.]] En [[1982]] estis inaŭgurita la urba disvolvaĵo [[Tabasco 2000]], unu el la plej gravaj modernigaj projektoj de Villahermosa. Ĝi estis planita kiel nova administra, komerca kaj loĝa zono, ligita al la forta ekonomia aktiveco de la naftoperiodo.<ref name="tabasco2000">Gobierno del Estado de Tabasco, historia contemporánea de Tabasco; vidu ankaŭ: ''Villahermosa: nuestra ciudad'', Geney Torruco Saravia.</ref> En Tabasco 2000 troviĝas registaraj konstruaĵoj, oficejoj, bankoj, hoteloj, restoracioj, komercaj placoj, kulturaj spacoj kaj loĝkvartaloj. La zono simbolas la transiron de Villahermosa de rivera historia ĉefurbo al moderna metropola centro. Ĝi ankaŭ markis la disvolviĝon de la okcidenta parto de la urbo kiel grava komerca kaj financa areo. La kresko de Tabasco 2000 estis akompanata de novaj vojoj kaj konektoj. Inter la ĉefaj urbaj aksoj elstaras [[Paseo Tabasco]], [[Paseo Usumacinta]], la avenuo 27 de Febrero, la bulvardo Adolfo Ruiz Cortines kaj la interna cirkvito Carlos Pellicer Cámara. Tiuj vojoj ligas la historiajn, administrajn, komercajn kaj loĝajn zonojn de la urbo. === Nuntempa urbo === [[Dosiero:Villahermosa Circuíto Interior.jpg|eta|dekstra|250ra|La interna cirkvito Carlos Pellicer Cámara ĉirkaŭas parton de la urba zono.]] En la nuntempa periodo, Villahermosa estas la plej grava urbo de Tabasko kaj unu el la ĉefaj urbaj centroj de la sud-oriento de Meksiko. Ĝi koncentras ŝtatajn instituciojn, universitatojn, hospitalojn, hotelojn, komercajn centrojn, oficejojn, transportajn servojn kaj kulturajn spacojn. La metropola kresko de la urbo etendiĝis al proksimaj komunumoj de la municipo Centro kaj de la najbara municipo [[Nacajuca]]. Lokoj kiel Parrilla, Macultepec, Ocuiltzapotlán, Playas del Rosario, Río Viejo, Buenavista, Ixtacomitán, Boquerón, Bosques de Saloya, La Selva kaj Pomoca estas parto de la pli vasta urba dinamiko de la regiono. La rapida kresko de Villahermosa postulis novajn solvojn pri loĝado, transporto, drenado, protektado kontraŭ inundoj kaj media konservado. Ĉar granda parto de la ĉirkaŭa teritorio konsistas el malaltaj aŭ inundeblaj areoj, la urba planado devas konsideri riverojn, lagunojn, pluvokvantojn kaj riskajn zonojn. Malgraŭ tiuj defioj, Villahermosa restas la ĉefa politika kaj ekonomia centro de Tabasko. Ĝi funkcias kiel ligo inter la centro de Meksiko, la golfa marbordo, la duoninsulo [[Jukatano]] kaj la landlimo kun [[Gvatemalo]]. Ĝia identeco kombinas historian centron, riveran pejzaĝon, tropikan naturon, naftan ekonomion, universitatan vivon kaj modernan komercan disvolviĝon. == Ekonomio == [[Dosiero:Villahermosa.Plaza Altabrisa 1.jpg|eta|dekstra|250ra|Plaza Altabrisa, unu el la ĉefaj komercaj centroj de Villahermosa.]] Villahermosa estas la ĉefa ekonomia, komerca, administra kaj serva centro de la subŝtato [[Tabasko]]. Ĝia ekonomio dependas ne nur de la ĉirkaŭaj agrikulturaj kaj brutobredaj agadoj, sed ankaŭ de la koncentriĝo de registaraj institucioj, komerco, edukaj servoj, sanservoj, hoteloj, bankoj, transporto kaj entreprenoj ligitaj al la [[naftoindustrio]]. Pro sia rolo kiel ĉefurbo, la urbo koncentras grandan parton de la publikaj oficejoj de la ŝtata registaro, municipaj institucioj, kulturaj centroj, hospitaloj, universitatoj kaj komercaj servoj. Tial ĝia ekonomia graveco superas la limojn de la municipo [[Centro (Tabasko)|Centro]] kaj influas grandan parton de la sud-orienta regiono de Meksiko. === Naftoindustrio kaj servoj === Ekde la dua duono de la 20-a jarcento, la disvolviĝo de la naftoindustrio en Tabasko profunde transformis Villahermosa. La urbo fariĝis administra, loĝa kaj komerca centro por laboristoj, entreprenoj kaj institucioj rilataj al esplorado, produktado kaj servoj de [[nafto]] kaj [[tergaso]]. Kvankam la ĉefaj naftaj instalaĵoj ne ĉiam troviĝas ene de la urba centro, Villahermosa funkcias kiel sidejo de oficejoj, teknikaj servoj, hoteloj, loĝzonoj kaj provizaj entreprenoj ligitaj al tiu sektoro. La proksimeco al la naftaj regionoj de Tabasko, al la haveno [[Dos Bocas]] en [[Paraíso (Tabasko)|Paraíso]] kaj al aliaj produktaj zonoj igis la ĉefurbon strategia nodo por la energisektoro. La dependeco de hidrokarbonoj tamen ankaŭ kreis defiojn. Kiam la nafta aktiveco kreskas, la urbo ricevas investojn, laboron kaj migradon; kiam ĝi malkreskas, sentiĝas efikoj en dungado, konstruado, hotelaro kaj komerco. Pro tio la ekonomio de Villahermosa ankaŭ serĉas subteni aliajn agadojn, kiel edukado, turismo, sanservoj, komerca loĝistiko kaj privataj servoj. === Komerco kaj servoj === La terciara sektoro estas unu el la plej videblaj partoj de la ekonomio de Villahermosa. En la urbo troviĝas butikcentroj, superbazaroj, vendejoj, hoteloj, restoracioj, bankoj, oficejoj, aŭtomobilaj agentejoj, hospitaloj, universitatoj kaj distraj spacoj. Tiuj servoj servas ne nur al la loka loĝantaro, sed ankaŭ al vizitantoj el aliaj municipoj de Tabasko kaj el najbaraj ŝtatoj. La komerca kresko de la urbo koncentriĝis en pluraj zonoj. La historia centro restas grava por tradicia komerco, publikaj servoj kaj administra vivo. Aliflanke, modernaj zonoj kiel Tabasco 2000, Paseo Tabasco, Paseo Usumacinta kaj aliaj avenuoj enhavas butikcentrojn, hotelojn, restoraciojn kaj oficejajn konstruaĵojn. La urbo ankaŭ havas gravan hotelan kaj kongresan aktivecon. Pro la ĉeesto de registaraj institucioj, entreprenoj de la energisektoro, universitatoj kaj regionaj foiroj, Villahermosa ricevas vojaĝantojn pro laboro, studo, komerco, medicinaj servoj kaj turismo. === Agrikultura kaj regiona ligo === Kvankam Villahermosa mem estas ĉefe urba centro, ĝia ekonomio restas ligita al la produktaj agadoj de la ĉirkaŭa regiono. En la municipo Centro kaj en proksimaj municipoj ekzistas brutobredado, fiŝkaptado, kultivado de [[kakao]], [[banano]], [[maizo]], [[sukerkano]] kaj aliaj tropikaj produktoj. La urbo funkcias kiel merkata kaj distribua centro por tiuj produktoj. Tial Villahermosa ligas la kamparajn areojn de Tabasko kun konsumaj merkatoj, transportaj retoj, financaj servoj kaj publikaj institucioj. Tiu rilato inter urbo kaj kamparo estas parto de la historia ekonomia identeco de la ĉefurbo. == Edukado == Villahermosa estas unu el la ĉefaj edukaj centroj de sud-orienta Meksiko. En la urbo troviĝas publikaj kaj privataj institucioj de baza, meza-supera kaj supera edukado, kaj ankaŭ kulturaj centroj, bibliotekoj kaj esploraj institucioj. La plej grava publika universitato de la subŝtato estas la [[Universitato Juárez Aŭtonoma de Tabasko]] aŭ [[Universidad Juárez Autónoma de Tabasco]] (UJAT). Ĝia historia origino rilatas al la [[Instituto Juárez]], grava eduka institucio fondita en la 19-a jarcento. En la 20-a jarcento la institucio transformiĝis en universitaton kaj fariĝis unu el la ĉefaj akademiaj centroj de Tabasko.<ref name="UJATHistorio">{{citaĵo el la reto |url=https://archivos.ujat.mx/pagina2020/index/historia-identidad/03-Fundacion-de-la%20UJAT-y-su-historia/LOS-PROCESOS-HISTORICOS-DE-LA-UJAT.pdf |titolo=Los procesos históricos de la UJAT |eldoninto=Universidad Juárez Autónoma de Tabasco |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> La UJAT havas plurajn akademiajn dividojn kaj kampusojn en Villahermosa kaj aliaj partoj de Tabasko. Ĝi kontribuas al la profesia formado de la ŝtato en kampoj kiel sano, inĝenierio, juro, ekonomio, edukado, sociaj sciencoj, biologiaj sciencoj kaj artoj. Krom la UJAT, en Villahermosa ekzistas aliaj superaj edukaj institucioj, teknologiaj lernejoj, normalaj lernejoj, privataj universitatoj kaj specialigitaj centroj. Pro tio la urbo ricevas studentojn el diversaj municipoj de Tabasko kaj el aliaj regionoj de la sud-oriento. La eduka rolo de Villahermosa ankaŭ rilatas al ĝiaj bibliotekoj, muzeoj kaj kulturaj institucioj. Inter ili elstaras publikaj bibliotekoj kaj muzeoj, kiuj konservas dokumentojn, arkeologiajn kolektojn, historiajn objektojn kaj kulturajn materialojn ligitajn al Tabasko. == Infrastrukturo kaj transporto == Villahermosa estas la ĉefa transporta nodo de Tabasko. Ĝi konektas la subŝtaton kun la centro de Meksiko, la golfa marbordo, la duoninsulo [[Jukatano]], la regiono de [[Chiapas]] kaj la landlimo kun [[Gvatemalo]]. Tiu situo igas la urbon grava punkto por persona moviĝo, komerca interŝanĝo, turismo kaj publikaj servoj. === Vojoj kaj regionaj konektoj === La urbo estas ligita al pluraj federaciaj kaj ŝtataj vojoj. Inter la plej gravaj konektoj troviĝas la vojoj al [[Cárdenas]], [[Coatzacoalcos]], [[Campeche]], [[Mérida]], [[Ciudad del Carmen]], [[Macuspana]], [[Teapa]], [[Tenosique]] kaj aliaj lokoj de la sud-oriento. Per tiuj vojoj Villahermosa funkcias kiel enirejo al Tabasko kaj kiel transira punkto inter la centro de Meksiko kaj la duoninsulo Jukatano. La urba reto estas organizita ĉirkaŭ ĉefaj avenuoj kiel Paseo Tabasco, Paseo Usumacinta, 27 de Febrero, Adolfo Ruiz Cortines, la interna cirkvito Carlos Pellicer Cámara kaj aliaj vojoj kiuj ligas la historian centron, Tabasco 2000, komercajn zonojn, universitatajn areojn kaj loĝkvartalojn. La kresko de la metropola areo igis la transportan planadon pli kompleksa. Multaj homoj ĉiutage moviĝas inter Villahermosa kaj lokoj kiel [[Nacajuca]], Pomoca, Parrilla, Playas del Rosario, Macultepec, Ocuiltzapotlán, Río Viejo kaj aliaj ĉirkaŭurbaj komunumoj. === Urba transporto === [[Dosiero:Villahermosa Transbus.jpg|eta|dekstra|250ra|Unuo de urba transporto Transbús.]] [[Dosiero:Villahermosa Transmetro.jpg|eta|dekstra|180ra|Unuo de la sistemo TransMetropolitano.]] La publika transporto de Villahermosa estas provizata per diversaj urbaj, antaŭurbaj kaj metropolaj itineroj. Historie ĝi inkluzivis kombiojn, mikrobusojn, busojn, taksiojn kaj sistemojn de pli organizita koridora transporto. Unu el la konataj sistemoj estis [[Transbus]], projekto por transformi la publikan transporton de la urbo per pli grandaj kaj organizitaj busunuoj. La sistemo estis planita por anstataŭigi iom post iom parton de la malnova floto de kombioj kaj mikrobusoj, kaj por funkcii per koridoroj en gravaj urbaj avenuoj.<ref name="Transbus">{{citaĵo el la reto |url=http://www.ujat.mx/principal/14077 |titolo=Rutas del Sistema de Corredores Transbus |eldoninto=Universidad Juárez Autónoma de Tabasco |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> Alia sistemo estis [[TransMetropolitano]], kreita por plibonigi la moviĝon inter Villahermosa kaj partoj de ĝia metropola areo, ekzemple al Pomoca en la municipo [[Nacajuca]] kaj al zonoj kiel Parrilla, Playas del Rosario kaj Ciudad Bicentenario.<ref name="Transmetro">{{citaĵo el la reto |url=https://tabasco.gob.mx/rutas-sistema-transbus |titolo=Rutas Sistema Transbus |eldoninto=Gobierno del Estado de Tabasco |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> La urbo ankaŭ havas taksiojn, kiuj funkcias per diversaj servaj kategorioj. Tradicie ekzistis kolektivaj taksioj kaj specialaj aŭ radio-taksiaj servoj. La tarifoj kaj funkciado de taksioj dependas de la transportaj aŭtoritatoj kaj de la oficialaj regularoj de la ŝtato.<ref name="TarifasTaxi">{{citaĵo el la reto |url=https://tabasco.gob.mx/sites/default/files/users/movilidad/tablas_tarifas_00.pdf |titolo=Tarifas oficiales del Servicio de Taxi |eldoninto=Secretaría de Movilidad, Gobierno de Tabasco |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> === Terminaloj de aŭtobusoj === Villahermosa havas terminalojn por longdistancaj kaj regionaj aŭtobusoj. La [[Terminalo de Unuaklasaj Aŭtobusoj de Villahermosa]] servas vojaĝojn al gravaj urboj de Meksiko, dum la [[Centra Aŭtobusejo de Tabasko]] aŭ dua-klasa terminalo estas orientita ĉefe al regionaj itineroj inter municipoj de Tabasko kaj proksimaj urboj de la sud-oriento.<ref name="PMDU2023">{{citaĵo el la reto |url=https://transparencia.villahermosa.gob.mx/doctos/files/2024/implan/PMDU-2023.pdf |titolo=Programa Municipal de Desarrollo Urbano de Centro 2023 |eldoninto=H. Ayuntamiento de Centro |jaro=2023 |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> Krome ekzistas aliaj terminaloj kaj haltejoj por antaŭurbaj kaj regionaj servoj al lokoj kiel [[Cárdenas]], [[Cunduacán]], [[Huimanguillo]], [[Jalpa de Méndez]], [[Macuspana]], [[Teapa]], [[Comalcalco]], [[Emiliano Zapata (Tabasko)|Emiliano Zapata]], [[Palenque]] kaj aliaj punktoj de la regiono. === Flughaveno === [[Dosiero:Villahermosa Aeropuerto Internacional.jpg|eta|dekstra|250ra|Internacia Flughaveno Carlos Rovirosa Pérez.]] La ĉefa aera enirejo de Tabasko estas la [[Internacia Flughaveno Carlos Rovirosa Pérez]], situanta oriente de Villahermosa, ĉe la vojo Villahermosa–Macuspana. Ĝi havas la IATA-kodon '''VSA''' kaj la ICAO-kodon '''MMVA'''.<ref name="ASURAeropuerto">{{citaĵo el la reto |url=https://www.asur.com.mx/nuestros-aeropuertos |titolo=Nuestros aeropuertos: Villahermosa |eldoninto=ASUR |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> La flughaveno ligas Tabaskon kun aliaj partoj de Meksiko kaj funkcias kiel grava infrastrukturo por komerco, turismo, administrado, sanaj vojaĝoj, universitata moviĝo kaj agadoj rilataj al la energisektoro. Ĉar la specifaj flugaj itineroj povas ŝanĝiĝi laŭ la sezonoj kaj laŭ la flugkompanioj, la aktuala konekteco dependas de la komercaj operacioj de ĉiu periodo. === Fervojo kaj vartransporto === La fervoja reto de Tabasko historie estis pli grava por vartransporto ol por pasaĝera transporto en Villahermosa. La urbo mem ne funkcias kiel grava pasaĝera fervoja nodo, sed la ŝtata reto helpis ligi produktajn regionojn de Tabasko kun la resto de la lando. La ekonomia rolo de Villahermosa dependas ankaŭ de voja kaj loĝistika konekto kun havenoj, industriaj zonoj kaj naftaj areoj de la ŝtato. Inter tiuj lokoj elstaras [[Dos Bocas]] en Paraíso, grava haveno por la energisektoro kaj por la regiona ekonomio. == Kulturo kaj turismo == [[Dosiero:Olmeca head in Villahermosa.jpg|eta|dekstra|240ra|Olmeka kolosa kapo en la [[Parque-Museo La Venta]].]] [[Dosiero:Villahermosa Parque Tomás Garrido.jpg|eta|dekstra|250ra|La parko Tomás Garrido Canabal, unu el la plej konataj verdaj spacoj de la urbo.]] Villahermosa estas unu el la ĉefaj kulturaj kaj turismaj centroj de [[Tabasko]]. Kiel subŝtata ĉefurbo, ĝi koncentras muzeojn, teatrojn, galeriojn, publikajn placojn, historiajn konstruaĵojn, urbajn parkojn, lagunojn kaj edukajn instituciojn. Ĝia kultura vivo estas ligita al la historio de la regiono, al la olmeka kaj majaa heredaĵo, al la tropika medio, al la rivera pejzaĝo kaj al la moderna disvolviĝo de la urbo. La turismo en Villahermosa kombinas historiajn, kulturajn, naturajn kaj komercajn elementojn. Vizitantoj povas iri al la historia centro, al muzeoj pri arkeologio kaj historio, al verdaj urbaj areoj, al lagunoj, al komercaj zonoj kaj al naturaj spacoj en la metropola regiono. La urbo ankaŭ funkcias kiel elirpunkto por vojaĝoj al aliaj lokoj de Tabasko, kiel arkeologiaj zonoj, riveraj pejzaĝoj, marbordaj areoj kaj ekoturismaj lokoj. === Historia centro === [[Dosiero:Villahermosa Centro histórico 2.jpg|eta|dekstra|250ra|La [[Casa de los Azulejos]], en la historia centro de Villahermosa.]] La [[Centro histórico de Villahermosa|historia centro de Villahermosa]] estas la plej malnova urba kerno de la ĉefurbo. Ĝi enhavas la originan areon de la kolonia kaj postkolonia urbo, kun stratoj, placoj kaj konstruaĵoj ligitaj al la historio de San Juan Bautista kaj de la nuna Villahermosa. En la centro troviĝas la [[Placo de Armiloj de Villahermosa]], tradicia politika kaj civitana spaco de la urbo. Ĉirkaŭ ĝi troviĝas gravaj konstruaĵoj kiel la [[Palaco de Registaro de Tabasko]], la sidejo de la ŝtataj publikaj povoj kaj historiaj konstruaĵoj rilataj al la administrado de Tabasko. Unu el la plej konataj areoj de la historia centro estas la tiel nomata ''Zona Luz'', formita de kelkaj el la plej malnovaj stratoj de la urbo. Ĝi enhavas piedirajn stratojn, kafejojn, vendejojn, restoraciojn kaj konstruaĵojn kun historia aŭ komerca valoro. Pro sia situo kaj tradicio, ĝi estas unu el la plej aktivaj urbaj spacoj de Villahermosa. Inter la historiaj konstruaĵoj elstaras la [[Casa de los Azulejos]], konstruita en la 19-a jarcento, kiu hodiaŭ funkcias kiel muzeo de historio. Aliaj gravaj lokoj estas la malnova Instituto Juárez, la preĝejo de la Koncipiĝo kaj diversaj konstruaĵoj kiuj nun funkcias kiel galerioj, kulturaj spacoj aŭ komercaj ejoj.<ref name="centroHistorico">Instituto Nacional de Antropología e Historia, ''Guía del Centro Histórico de Villahermosa'', 2001.</ref> === Muzeoj === Villahermosa havas plurajn muzeojn dediĉitajn al arkeologio, historio, natura historio, populara kulturo, infana scienco kaj arto. La ĉefurbo koncentras grandan parton de la muzeaj institucioj de Tabasko, inter ili la [[Parque-Museo La Venta]], la [[Museo Regional de Antropología Carlos Pellicer Cámara]], la [[Museo de Historia de Tabasco]], la Casa Museo Carlos Pellicer Cámara, la Museo de Cultura Popular, la Museo de Historia Natural José Narciso Rovirosa kaj la Museo Interactivo Papagayo.<ref name="prontuario2020">{{citaĵo el la reto |url=https://tabasco.gob.mx/sites/default/files/users/sdettabasco/Prontuario%20General%20del%20Estado%202020.pdf |titolo=Prontuario General del Estado de Tabasco 2020 |eldoninto=Gobierno del Estado de Tabasco |jaro=2020 |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> ==== Parque-Museo La Venta ==== [[Dosiero:Villahermosa La Venta Park.JPG|eta|dekstra|250ra|La [[Parque-Museo La Venta]] kombinas arkeologion kaj naturan medion.]] La [[Parque-Museo La Venta]] estas unu el la plej famaj kulturaj lokoj de Villahermosa. Ĝi estas subĉiela muzeo kaj parko dediĉita ĉefe al la [[olmeka kulturo]]. En ĝiaj verdaj spacoj troviĝas monumentaj arkeologiaj pecoj devenantaj de la antikva urbo [[La Venta]], inter ili kolosaj kapoj, altaroj, steleoj kaj monolitoj. La muzeo estas grava ĉar ĝi prezentas arkeologiajn restaĵojn ene de natura medio, proksima al la tropika pejzaĝo de Tabasko. Tial ĝi estas ne nur muzeo, sed ankaŭ unu el la plej konataj simboloj de la urbo. La oficiala informo de la registaro de Tabasko situigas ĝin ĉe la avenuo Adolfo Ruiz Cortines, en Villahermosa.<ref name="laventaGob">{{citaĵo el la reto |url=https://tabasco.gob.mx/parque-museo-la-venta-0 |titolo=Parque Museo La Venta - Villahermosa |eldoninto=Gobierno del Estado de Tabasco |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> La [[Sistema de Información Cultural]] de la registaro de Meksiko registras la Parque-Museo La Venta kiel muzeon. Ĝi estas unu el la plej gravaj spacoj por kompreni la olmekaĵon en Tabasko kaj la rilaton inter arkeologio, pejzaĝo kaj regiona identeco.<ref name="sicLaventa">{{citaĵo el la reto |url=https://sic.cultura.gob.mx/ficha.php?table=museo&table_id=127 |titolo=Parque-Museo La Venta |eldoninto=Sistema de Información Cultural, Secretaría de Cultura |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> ==== Museo Regional de Antropología Carlos Pellicer Cámara ==== La [[Museo Regional de Antropología Carlos Pellicer Cámara]] estas unu el la ĉefaj antropologiaj muzeoj de Tabasko. Ĝi konservas kaj montras arkeologiajn kolektojn rilatajn al la historio de la regiono, precipe al la mezamerikaj kulturoj kiuj loĝis aŭ influis la teritorion de la nuna Tabasko. La muzeo portas la nomon de [[Carlos Pellicer Cámara]], tabaska poeto, intelektulo kaj grava figuro de la kultura vivo de Meksiko. Ĝi estas grava por esplorado, edukado kaj disvastigo de la arkeologia heredaĵo de la subŝtato. Kune kun la Parque-Museo La Venta, ĝi formas unu el la ĉefaj kulturaj aksoj de Villahermosa.<ref name="prontuario2020" /> ==== Museo de Historia de Tabasco ==== La [[Museo de Historia de Tabasco]] troviĝas en la Casa de los Azulejos, unu el la plej rekoneblaj konstruaĵoj de la historia centro. La muzeo prezentas objektojn, dokumentojn kaj ekspoziciojn rilatajn al la historio de Tabasko, de la kolonia periodo ĝis la moderna epoko. La konstruaĵo mem estas grava pro sia arkitekturo kaj pro sia loko en la historia urba kerno. Ĝi estas unu el la lokoj kiuj helpas klarigi la transiron de Villahermosa de malnova rivera ĉefurbo al moderna urbo. ==== Aliaj muzeoj kaj kulturaj spacoj ==== Krom la plej konataj muzeoj, Villahermosa havas aliajn kulturajn instituciojn. La Casa Museo Carlos Pellicer Cámara konservas memoron pri la poeto Carlos Pellicer kaj pri lia rilato kun Tabasko. La Museo de Cultura Popular prezentas elementojn de la popolaj tradicioj, metioj kaj kulturaj praktikoj de la regiono. La Museo de Historia Natural José Narciso Rovirosa estas dediĉita al natura historio, dum la Museo Interactivo Papagayo estas orientita al infanoj, scienco kaj interaga lernado.<ref name="prontuario2020" /> La urbo ankaŭ havas galeriojn kaj kulturajn domojn, inter kiuj elstaras spacoj en la historia centro, universitataj kulturaj centroj kaj publikaj forumoj. Tiuj lokoj estas uzataj por ekspozicioj, koncertoj, prelegoj, teatro, literaturaj eventoj kaj artaj atelieroj. == Parkoj kaj naturaj spacoj == [[Dosiero:Mirador laguna ilusiones.JPG|eta|dekstra|250ra|Vido al la [[Laguna de las Ilusiones]] el la Mirador de las Águilas.]] La natura identeco de Villahermosa estas ligita al akvo, vegetaĵaro kaj tropika pejzaĝo. Kvankam ĝi estas granda urba centro, ene de la urbo kaj ĝiaj ĉirkaŭaĵoj troviĝas lagunoj, parkoj, riverbordoj kaj verdaj areoj kiuj funkcias kiel distraj, ekologiaj kaj pejzaĝaj spacoj. === Laguna de las Ilusiones === La [[Laguna de las Ilusiones]] estas unu el la plej konataj naturaj simboloj de Villahermosa. Ĝi situas en la urba areo kaj estas ĉirkaŭata de gravaj spacoj kiel la parko Tomás Garrido Canabal, hoteloj, avenuoj, loĝzonoj kaj kulturaj lokoj. La laguno estas pejzaĝa referenco por la urbo kaj estas ligita al mediaj diskutoj pri konservado, poluado kaj urba kresko. Pro sia situo, la laguno estas parto de la vida identeco de Villahermosa. De diversaj punktoj oni povas vidi ĝian akvospegulon, la vegetaĵaron kaj la konstruaĵojn de la okcidenta parto de la urbo. Ĝi ankaŭ estas rilata al promenado, fotado, familia ripozo kaj kultura memoro. === Parque Tomás Garrido Canabal === La [[Parque Tomás Garrido Canabal]] estas unu el la plej gravaj urbaj parkoj de Villahermosa. Ĝi troviĝas apud la Laguna de las Ilusiones kaj enhavas promenvojojn, verdajn areojn, kulturajn spacojn kaj vidpunktojn. Pro sia loko kaj amplekso ĝi estas unu el la preferataj lokoj por promenado, ripozo kaj publikaj agadoj. La parko ankaŭ havas simbolan valoron ĉar ĝi montras la rilaton inter la moderna urbo kaj ĝiaj naturaj spacoj. Ĝi funkcias kiel pulmospaco ene de urbo karakterizata de varma klimato, intensa trafiko kaj rapida urbanizado. === Yumká === [[Dosiero:Yumká 03.JPG|eta|dekstra|250ra|La ekologia parko [[Yumká]], unu el la ĉefaj naturaj allogaĵoj proksime de Villahermosa.]] [[Yumká]] estas centro de interpreto de naturo kaj ekologia parko situanta en la regiono de Villahermosa. Ĝi estas unu el la plej konataj naturaj kaj familiaj allogaĵoj de Tabasko. La oficialaj turismaj kaj ekonomiaj materialoj de la ŝtato listigas ĝin inter la ĉefaj parkoj kaj distraj spacoj de la regiono.<ref name="prontuario2020" /> La spaco estas rilata al edukado pri medio, bestoj kaj ekosistemoj. Ĝi prezentas al vizitantoj malsamajn pejzaĝojn kaj speciojn, kaj funkcias kiel loko por familia turismo, lernejaj vizitoj kaj natura observado. === Planetario Tabasco 2000 kaj distraj spacoj === La [[Planetario Tabasco 2000]] estas unu el la modernaj edukaj kaj distraj spacoj de la urbo. Ĝi situas en la zono Tabasco 2000, proksime de administraj, komercaj kaj kulturaj spacoj. La planetario estas parto de la moderna kultura infrastrukturo de Villahermosa kaj kompletigas la muzean oferton de la historia centro kaj de la regiono de la Laguna de las Ilusiones.<ref name="prontuario2020" /> Aliaj distraj kaj publikaj spacoj de la urbo inkluzivas placojn, teatrojn, komercajn centrojn, sportajn instalaĵojn, kulturajn forumojn kaj riverbordajn areojn. Tiuj lokoj montras la diversecon de la urbo: historia, natura, komerca, eduka kaj moderna. == Ĉefaj vidindaĵoj == Inter la plej konataj vidindaĵoj de Villahermosa troviĝas: * [[Parque-Museo La Venta]], subĉiela muzeo pri la [[olmeka kulturo]]; * [[Museo Regional de Antropología Carlos Pellicer Cámara]]; * [[Museo de Historia de Tabasco]] en la Casa de los Azulejos; * [[Centro histórico de Villahermosa]]; * [[Placo de Armiloj de Villahermosa]]; * [[Palaco de Registaro de Tabasko]]; * [[Preĝejo de la Koncipiĝo]]; * [[Laguna de las Ilusiones]]; * [[Parque Tomás Garrido Canabal]]; * [[Yumká]]; * [[Planetario Tabasco 2000]]; * [[Casa Museo Carlos Pellicer Cámara]]; * [[Museo de Cultura Popular]]; * [[Museo Interactivo Papagayo]]. == Festoj kaj kulturaj eventoj == Villahermosa estas sidejo aŭ grava scenejo de diversaj kulturaj kaj popolaj eventoj de Tabasko. Inter ili elstaras la [[Feria Tabasco]], unu el la plej grandaj foiroj de la subŝtato, kiu tradicie kunigas municipajn reprezentadojn, ekspoziciojn, koncertojn, komercajn agadojn, kulturajn prezentojn kaj publikajn festojn. La urbo ankaŭ partoprenas en la [[Festival Cultural Ceiba]], kultura evento kreita por disvastigi artojn, muzikon, teatron, dancon, literaturon kaj aliajn kulturajn esprimojn. La festivalo kunigas lokajn, naciajn kaj internaciajn artistojn kaj estas unu el la gravaj kulturaj eventoj de Tabasko.<ref name="festivalCeiba">{{citaĵo el la reto |url=https://tabasco.gob.mx/sites/default/files/users/sdettabasco/Prontuario%20General%20del%20Estado%202020.pdf |titolo=Prontuario General del Estado de Tabasco 2020 |eldoninto=Gobierno del Estado de Tabasco |jaro=2020 |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> Alia populara evento estas la [[Karnavalo de Villahermosa]], okazigita antaŭ la [[Cindra merkredo]]. Ĝi inkluzivas paradojn, komparsojn, kostumojn, muzikon kaj agadojn por infanoj kaj plenkreskuloj. La karnavalo montras la urban kaj regionan festan tradicion de la ĉefurbo. == Gastronomio == La gastronomio de Villahermosa estas parto de la pli vasta tabaska kuirarto. Ĝi kombinas produktojn de riveroj, lagunoj, tropikaj fruktoj, maizo, kakao, kapsikoj, herboj kaj regionaj bestaj produktoj. Inter la plej konataj manĝaĵoj kaj ingrediencoj de Tabasko troviĝas [[pejelagarto]], [[kakao]], [[maizo]], banano, kokosaj produktoj, fiŝoj, mariskoj kaj lokaj saŭcoj. En Villahermosa eblas trovi tradiciajn manĝejojn, merkatojn, restoraciojn de regiona kuirarto kaj modernajn gastronomiajn proponojn. La kakao kaj ĉokolado havas specialan kulturan signifon, ĉar Tabasko estas unu el la historiaj regionoj de kakaa produktado en Meksiko. La loka manĝokulturo rilatas al rivera vivo, kamparaj produktoj kaj indiĝena kaj mestiza heredaĵo. Pro tio gastronomio estas grava parto de la turisma sperto en la ĉefurbo. == Simboloj == [[Dosiero:Coat of arms of Tabasco.svg|eta|dekstra|150ra|Blazono historie koncedita al la urbo San Juan Bautista, hodiaŭ Villahermosa.]] [[Dosiero:Villahermosa flag modern.svg|eta|dekstra|250ra|Flago de Villahermosa, uzata kiel simbolo de la municipo Centro.]] Inter la historiaj simboloj de Villahermosa troviĝas la blazono koncedita en la kolonia periodo al la urbo San Juan Bautista. En [[1598]], la reĝo [[Filipo la 2-a de Hispanio]] donis al la urbo la titolon ''Villa Hermosa de San Juan Bautista'' kaj koncedis al ĝi blazonon, kiu poste fariĝis unu el la reprezentaj simboloj de [[Tabasko]].<ref>Geney Torruco Saravia, ''Villahermosa: nuestra ciudad'', H. Ayuntamiento de Centro, 1987, p. 31.</ref> La blazono enhavas elementojn rilatajn al la hispana monarkio, la reĝlandoj de Kastilio kaj Leono, la kristana tradicio kaj la indiĝena ĉeesto en la regiono. Pro sia antikveco, ĝi estas unu el la gravaj heraldikaj simboloj ligitaj al la historio de Tabasko. Villahermosa ankaŭ havas municipan flagon, uzatan en oficialaj agoj de la municipo [[Centro (Tabasko)|Centro]]. Ĝia dezajno estas ligita al la flua kaj akva karaktero de la urbo, ĉar Villahermosa disvolviĝis inter la riveroj [[rivero Grijalva|Grijalva]], Carrizal kaj Viejo Mezcalapa.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.villahermosa.gob.mx/ |titolo=H. Ayuntamiento de Centro |eldoninto=H. Ayuntamiento de Centro |lingvo=es |alirdato=2026-05-14}}</ref> == Religio == [[Dosiero:Catedral de Villahermosa 2.JPG|eta|dekstra|250ra|Katedralo de la Sinjoro de Tabasko, sidejo de la diocezo de Tabasko.]] Villahermosa estas la sidejo de la [[Diocezo de Tabasko]] kaj unu el la ĉefaj religiaj centroj de la subŝtato. La plej grava katolika templo de la urbo estas la [[Katedralo de la Sinjoro de Tabasko]], situanta en la ĉefurbo kaj ligita al la katolika historio de la regiono. La religia historio de Villahermosa estis markita de pluraj etapoj. Dum la kolonia periodo, la katolika eklezio havis gravan rolon en la formado de kvartaloj, preĝejoj kaj publikaj festoj. Dum la periodo de la [[garridismo]], en la 20-a jarcento, la religia vivo estis forte limigita pro kontraŭklerikalaj politikoj, fermo de temploj kaj restriktoj kontraŭ publikaj religiaj praktikoj. En la nuntempa urbo ekzistas diversaj kristanaj konfesioj, inkluzive de katolikaj, evangeliaj, baptistaj, presbiterianaj, adventistaj kaj aliaj komunumoj. Pro tio la religia pejzaĝo de Villahermosa estas diversa, kvankam la katolika tradicio restas historie grava. == Vidu ankaŭ == * [[Tabasko]] * [[Centro (Tabasko)]] * [[Parque-Museo La Venta]] * [[Laguna de las Ilusiones]] * [[Carlos Pellicer Cámara]] * [[Meksikaj urboj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.villahermosa.gob.mx/ Oficiala retejo de la municipo Centro] * [https://tabasco.gob.mx/ Oficiala retejo de la registaro de Tabasko] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Meksiko]] [[Kategorio:Tabasco]] [[Kategorio:Metropoloj]] b9z6gchdappay89hp1d615vl3i2u953 4 366080 9372969 9369924 2026-05-14T20:40:20Z Arbarulo 135469 9372969 wikitext text/x-wiki {{/Enkonduko}} <div class="center">Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]</div> == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn "Malnovaj diskutoj". == Jaro 2025 == == Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj |kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj |subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC) |tempo = 2025-04-24 |forigita = jes |kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC) }} :Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj "specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj" estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC) ::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC) : Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC) ::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC) :::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC) :::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed "/Specialaj ŝablonoj" estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC) :::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC) :::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono "/Specialaj ŝablonoj" estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC) == Faleristiko == {{Propono de forigo |artikolo = Faleristiko |kialo = La vorto "faleristiko" ne troveblis en PIV, Reta Vortaro kaj aliaj kontrolitaj vortaroj - bv. ne inventi neekzistajn vortojn, aŭ pruvu la ekziston pri ekstervikipediaj referencoj |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:06, 19 aŭg. 2025 (UTC) |tempo = mardo 2 septembro 2025 18:00 |forigita = ne |kialo de rezulto = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:23, 6 mar. 2026 (UTC) }} {{komento}} Eble la propono forigi tutan ĝermeton plus koncernan kategorion, nur pro tio ke la vorto estas ŝajne neekzista kaj inventita, povas ŝajni radikala. Jes estas homoj kiuj gaje inventas novajn vortojn surbaze de la "15-a regulo" de la unuaj 13 jaroj de la lingvoekzisto en la 19-a jarcento. Sed se lasi la paĝon, oni devus almenaŭ indiki ke la vorto estas ĵus inventita kaj ke ĝi ne troveblas en PIV, Reta Vortaro kaj aliaj kontrolitaj vortaroj - aŭ necesus ankoraŭ trovi iujn pionirajn uzojn de la vorto: mi nun nur vortare ne trovis ĝin. Konsiderante ke ni situas daŭre meze de la precipa feria periodo, mi dekomence proponas limdaton de du semajnoj - teksto kaj kategorio ambaŭ estas ekde pli ol 10 jaroj, unu aŭ du semajnoj pli aŭ malpli ne faras diferencon. Sed ke neniu atentis pri neekzisto de la vorto sed teksto kaj kategorio solide estis ĉi tie dum pli ol 10 jaroj, tamen ne igas la vorton aŭtoritata, kun referenco de nia vikipedia ĝermeto. 05:06, 19 aŭg. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) :{{kontraŭ}} Jes, al mi forigo de ĝermo pro duboj pri ĝia titolo ŝajnas tro radikala. (Laŭ mia kompreno de la kriterioj ĝi estas vera ĝermo, ne ĝermeto, ĉar ĝi havas tri sufiĉe informdonajn frazojn kaj internajn ligilojn.) Propono por pli bona nomo bonvenus ĉe "Alinomendaj artikoloj". Sed la afero klare ekzistas kaj estas enciklopediinda, do la eventuala manko de esperanta nomo por ĝi devus ne malebligi ke ni havu artikolon pri ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:25, 19 aŭg. 2025 (UTC) ::Ni konsentas pri la radikaleco de la propono, pri la ekzisto de iusenca termino en aliaj naciaj lingvoj, kaj pri tio ke la teksto en la nuna formo estas manka. Mi ĝojus se la teksto havus "tri sufiĉe informdonajn frazojn" - al mi la frazo "La scienco estas rezulto de interesiĝo de kolektistoj kaj hobiuloj" ŝajnas preskaŭ nul-enhava, kvazaŭ iu simple elvringis el malseketa tuko iujn gutojn por tria frazo. Sed mi konscias ke ankaŭ mi mem foje faras tiel, ĉar minimuma ĝermo estas pri bona kategorio ol ĝermeto. La diskutejo "Alinomendaj artikoloj" laŭ mia kompreno eĉ ne estus bona alternativa loko por diskuti plibonigon de la paĝo: '''se''' la afero havu iun esperantan nomon, tiam la vorto "Faleristiko" estas la sponanea propono. La problemo nur estas, ke ŝajne neniu iam ajn en Esperanto uzis tiun vorton, krom en tiu ĉi vikipedia paĝeto kaj nun en la diskutejo pri forigoj. Se estus klare koncepto el unu nacia lingvo, tiam oni povus movi la paĝon al tiu nacilingva formo, sed ĉi tie ŝajne temas pri plurlingva kreaĵo - almenaŭ mi ne scias kiu kie nacilingve inventis la miniaturan "sciencon" "de hobiuloj". Ĉiukaze, iuj ekstervikipediaj referencoj pri tia koncepto tiom nebule klarigata nepre necesas, plej bone kompreneble el esperantaj fontoj kaj bone kontroleblaj, sed ankaŭ alilingvaj referencoj pli bonas ol neniuj... Mi vere ĝojus se troveblus iuj "pioniraj uzoj de la vorto" esperanta. Klaras ke ĝi estas en neniu vortaro, sed ke almenaŭ iu jam skribis aŭ eldiris la vorton - sed tia fonto ankoraŭ estas trovenda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:50, 21 aŭg. 2025 (UTC) :::Mi tre komprenas la dubon pri tiu tre stranga kaj nekutima vorto el slango de hobiaj kolektemuloj. Sed ĉar la alvoko de Thomas estas iel ajn kunskrapi iujn uzojn de la vorto: mi trovis ĝin en [http://frali.bplaced.net/ena/ena202402.pdf teksto de la litovo Laimundas Abromas en la cirkulero "Esperanta Numismatiko", numero 2024/2, paĝo 19]. Sed unusola mencio laŭ mi tro malmultas. En [http://frali.bplaced.net/ena/ena201903.pdf numero 2019/3, paĝo 22 la sama cirkulero "Esperanta Numismatiko" jam foje menciis la vorton en simpla listo de vortoj]. Mi forte supozas laŭ la vortumo, ke tiu unua mencio estas rekte elkopiita el la vikipedia ĝermo de 2014, kaj povas esti ke tiu Laimundas Abromas simple inventis la vorton, en 2014 kiel anonimulo skribetis la vikipedian ĝermon de 2014 kaj tiam en 2019 sekrete kaj en 2024 tute malferme je sia nomo plantis ĝin en la cirkulero "Esperanta Numismatiko". Sed kiel ajn, la cirkulero (kiun mi tute ne konas, mi simple trovis ĝin per forta serĉado en guglo) formale estas io alia ol Vikipedio, kion ajn oni mem suspektas... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:00, 21 aŭg. 2025 (UTC) ::::{{por}} Tamen mi dirus ke tiu unu trovo pri uzo de la vorto en iu "niĉa" bulteno, en la ĝenerala E-movado laŭ mia supozo ne tre konata, estas maltro por defendi la ekstreme magran artikolan ĝermon. Tial mi tamen aliĝas al la opinio forigi tiun teksteton, se ne eble vi {{re|Arbarulo}} ankoraŭ povos iom vastigi ĝin kaj eble trovi sian uzon de la esperanta vorto ekster la kolektemula bulteneto... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 08:00, 29 aŭg. 2025 (UTC) :::::Mi ĵus aldonis kelkajn frazojn kaj literaturan liston el la franca vikipedio, por meti ekster dubon ke ĉi tio estas ĝermo kaj ne ĝermeto. La cirkuleraj ligiloj ne funkcias por mi (ĉu eble la adreso estas blokita en mia regiono?) do prefere iu kun alirrajto aldonu tiun referencon, se ĝi estas aldonenda. :::::Mi petas vin ĉiujn relegi [[Vikipedio:Reguloj pri forigado]] pri forigado de artikoloj kaj konstati, ke ĝi neniel rajtigas forigi artikolon pro la ĉi-kaze citita kialo, nome ke Esperanta vorto por la temo de la artikolo ne ekzistas. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:50, 31 aŭg. 2025 (UTC) ::::::Bone, tiam estas kazo por diskuto pri alinomendaj artikoloj, kaj la teksto ekzistu sub iu nacilingva titolo kaj vortumo, ekzemple « Phaléristique » (kvankam la nacilingva vortoinvento estis "plurlingva kreaĵo", ne nur franca). Strange pri la cirkuleraj referencoj, kiujn atenteme trovis Aidas kaj kiuj ne estas legeblaj por Arbarulo. Mi teknike povas facile vidi ilin. Ĉiukaze: kvankam daŭre estas du voĉoj por forigo kaj nur nur unu vetoo kontraŭ, mi ne instistas pri plenumo de la du voĉoj, ĉar la rezulto ne estis konsenta, kaj ne estas iu danĝero en ne plenumi la forigon. Do mi konsentas pri ne forigi la tekston, sed ŝovi ĝin al nacilingva titolo - aŭ ankoraŭ pli bone, lasi ĝin je la ĝisnuna titolo, se troveblas ankoraŭ 1-3 aliaj referencoj pri praktika esperantlingva uzo de la kaprica vortumo... despli se la trovitaj referencoj de la cirkulero "Esperanta Numismatiko" tute ne estas videblaj de ĉiu. Ĉu aliaj homoj ĉiuj vidas ilin? Kaj ĉu iu ajn ankoraŭ havas ion ajn uzon de la vorto??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:02, 18 sep. 2025 (UTC) :::::::Mi jam povas aliri la cirkuleron kaj aldonis referencon. Eble la retejo paneis dum kelkaj tagoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:28, 23 sep. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} Adapto de internaciaj vortoj eblas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:46, 5 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Tiu scienca fako ja videble ekzistas kaj meritas artikolon. La vorto "'''faleristiko'''" havas plenan ekzistorajton en Esperanto jam pro la zamenhofa 15-a regulo de la [[Fundamenta Gramatiko de Esperanto]], eĉ se ĝi havas nul eksterajn referencojn. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:17, 6 mar. 2026 (UTC) :: NE forigita. Du voĉoj por forigo, tri kontraŭ. Ekzistas [[d:Q461262|en pli ol 30 vikipedioj]], do la temo (Q461262) validas, sendepende de ekzisto aŭ ĝusteco de la vorto "faleristiko". Vikipedio ne estas vortaro. Eblan problemon pri elpensita vorto eblas solvi per alinomigo. Krom tio la paĝo jam surpasas la minimumnivelon de ĝermo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:35, 6 mar. 2026 (UTC) == [[Fernando Gabriel Sosa]] 2026 1 3 == {{Propono de forigo |artikolo = Fernando Gabriel Sosa |kialo = Estas fuŝa artikolo (de 23 maj. 2025), aŭtomate tradukita el angla, kaj ne klarigas la verajn gravajn detalojn kiu pravigu la enciklopediecon. La artikolo estis dufoje forigita el hispana kiel mempropagando kaj ekzistas nun nur en baza angla. Estas neniu referenco en la artikolo kaj en la reto apenaŭ estas spuroj pri li. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:17, 26 maj. 2025 (UTC) |tempo = 13:17, 2 jun. 2025 (UTC) |forigita = ne |kialo de rezulto = je du voĉoj kontraŭ kaj unu por (Taylor 49) malsamopinia rezulto, se mi kalkulas ke Kani nur prave protestis kontraŭ la unua mizera versio de majo 2025, sed tiu voĉdono de 2:1 ne pravigas forigon [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:56, 3 jan. 2026 (UTC) }} Nu, en la reto jes estas iuj paĝoj pri li, ekzemple [https://www.artstation.com/fernandososa en ''artstation.com''] kaj [https://x.com/FernanDitto/status/1061900703696871424 en X (twitter)]. Krome kritike rimarkeblas ke estas tekstoj pri li en la [[:de:Fernando Gabriel Sosa|germana]] kaj rumana je alia vikidatuma ero (kiujn mi kunigos), eble ankoraŭ estas pliaj disĵetitaj paĝoj. Sed la esperanta teksto vere estas subkvalita. Tial mi ne volus nun fari el la tekstaĉo de nekonata anonimulo veran tekston, despli ke mi vere '''ne''' konvinkiĝas, ke pri iu karikaturisto el ie en Argentino la internacia Vikipedio vere bezonas artikolon... Tial mi ne protestos pri forigo post atendado de semajno, kiel evoluos la alilingvaj versioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:19, 27 maj. 2025 (UTC) :Krome en la itala la teksto estis forigita je la 21-a de majo, kaj en la franca du versioj estis ŝovataj al personaj testejoj [[:fr:Utilisateur:Johnsalvation/Brouillon]] kaj [[:fr:Utilisateur:Pugliese3/Brouillon]], kiu ankaŭ egalas jam al "parta forigo". Mi ĉiukaze havas la impreson, ke la temo havas fortajn malamikojn inter la anglalingvaj vikipediaj forigo-policanoj, kaj oni devus forte engaĝiĝi por defendi tekston kontraŭ tiuj kritikoj. Kaj kiel dirite, la esperanta teksto vere estas subkvalita kaj la temulo eble nur konata en sia lando, eĉ tie en dubinda amplekso... tial probable ne troveblos e-lingva defendanto de la temo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:33, 27 maj. 2025 (UTC) ::Aldone ankaŭ la teksto en la simpla angla ankoraŭ retroveblis, ankaŭ ĝi disĵetita (mi ankaŭ kunigis tiun al la tri aliaj tekstoj). Tie ankaŭ estis du eksteraj referencoj: [https://www.tebeosfera.com/autores/sosa_fernando_gabriel.html prezento en ''tebeosfera.com''] ({{es}}) kaj [https://www.lambiek.net/artists/s/sosa_fernando.htm prezento en la bildstria vikipedio ''lambiek.net''] ({{en}}). Do mi ne scias ĉu la disajn vikidatumajn erojn faras naivaj subtenantoj de la desegnistoj, kiuj imagas se ili kaŝas la informon en diversaj ejoj la forigo-policanoj ne trovos ilin ĉiujn, aŭ ĉu estas iuj malamikoj kiuj bojkotas transparentan informadon. Sed kunskrapante la informojn tamen eblas trovi multe pli da materialo, ie tie el vikipediaj projektoj kaj krome el la ĝenerala reto, ol videblas je unua rigardo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:54, 27 maj. 2025 (UTC) :::La diskuto pri ebla forigo en la germana vikipedio estas akra kaj kritikema, sed oni tie la tekston forte plibonigis, kaj nun aspektas ke ĝi restos - ĉe la germanoj tutegalas ĉu estas tekstoj en la hispana aŭ en kiom da aliaj lingvoj, ĉu en la normala angla aŭ la simpla angla. La eksterajn ligilojn en ''comics.org'' kaj IMDb mi rapide notas en niaj eksteraj ligiloj, kaj metas ankaŭ du referencojn pruvantaj lian kontribuon al la admacia projekto ''Booba'' de Netflix. Mi ankaŭ trovis la ĝeneralan prezenton de la animacia serio en la Netflix-retejo, sed ĉar tie mi ne vidis konkrete lian nomon, kaj mi ne volas fari superfluan varbadon por la programo de Netflix, mi ne notas tiun retejon. Ke la serio entute ekzistas, estas ekster dubo. Mi ne volas investi pli da sekundoj en la esploro ol nepre necesas kaj ankaŭ ne partoprenos la germanan diskuton, sed se oni vere decidos kontraŭ forigo ĉe la germanaj kolegoj, tio estos instigo ankoraŭ pripensi nian forigemon ĉi-rilate. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 29 maj. 2025 (UTC) ::::Mi ankoraŭ aldonas foton de li al vikidatumoj, kiu jam estas en la komunejo ekde 2024, sed neniu rimarkis ĝin, kaj aldonas plian referencon [https://www.lavoz.com.ar/vos/libros/ley-de-fomento-las-artes-graficas-con-impulso-local/ de la argentina gazeto ''La Voz del Interior''] el la nun stabila kaj bona germana teksto al la esperantlingva. Kun la nova fonto, estas 4 referencoj kaj krome 4 eksteraj ligiloj, kiuj ankaŭ servas nerekte kiel referencoj, pri la homo, kaj laŭ mi la impreso ne plu ĝustas ke "en la reto apenaŭ estus spuroj pri li". Krome mi nun ne plu juĝus ke "la esperanta teksto" "estas subkvalita", sed nomus ĝin kontentiga. Mi proponus ne investi pliajn laborhorojn en trovadon de ankoraŭ pliaj referencoj, aŭ en detalan esploradon de la germana teksto por vidi kiujn detalojn ankoraŭ eblus kopii al la esperanta teksto, kaj post aldono de ĝis nun manka [[:Kategorio:Verkistoj de bildstrioj]] voĉdonos {{kontraŭ|kontraŭ}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:50, 4 jun. 2025 (UTC) Mi pledas por fermo de la temo sed ankaŭ estas {{kontraŭ}} forigo nun. La teksto nun estas lingve en ordo, 3 internaj referencoj plus 4 eksteraj ligiloj pruvas la veran ekziston de la temulo, la tekstoj en la germana kaj rumana estas stabilaj, kaj restas nur lamenti ke hispana teksto pri li ne ekzistas. Sed tio ne necesigas nepran forigon de teksto el la germana aŭ esperanta Vikipedioj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:43, 13 jul. 2025 (UTC) :Mi daŭre pledas por fermo de la temo sen forigi la tekston. Nenio pri ĝi plu moviĝas, sed tio ankaŭ ne necesas. La teksto miaopinie vere povas resti tia kia ĝi estas, kaj ni ne devas maĉi ĝin plu [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:14, 13 aŭg. 2025 (UTC) :: Du uzantoj [[User:NguoiDungKhongDinhDanh]] [[User:Vladislav Khebnikov]] skribis: Cross-wiki spam, lock evasion: [[Special:CentralAuth/Pedunculo]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:39, 9 okt. 2025 (UTC) ::: {{por}} forigo. Pluraj involvitaj kontoj jam estas globale forbaritaj, paĝo [[47, la mortinto]] estas forigita, sed al paĝo [[Fernando Gabriel Sosa]] aliaj uzantoj kontribuis. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q134530906&action=history Q134530906&action=history]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:39, 9 okt. 2025 (UTC) :::: [[:m:Special:CentralAuth/FernanDitto2014]] [[:m:Special:CentralAuth/NanoSosa2]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 11 okt. 2025 (UTC) ::::: Mi bedaŭras ke mi ne atentis la pledon de Aidas en julio kaj aŭgusto 2025 fermi la temon. Tute ne rilatas al vikipedio en Esperanto, se involvitaj kontoj de alilingvaj tekstoj estas globale forbaritaj. La tekston germanlingvan oni ekproponis forigi en majo 2025, oni kritike sondis ĉion kaj definitive malakceptis la forigon sam-monate. Ankaŭ tie [[User:NguoiDungKhongDinhDanh]] provis reataki la tekston "requesting speedy deletion with rationale Cross-wiki spam" en septembro 2025 kaj same malsukcesis. Kaj la paĝon [[47, la mortinto]] mi mem forte proponis forigi, ne ĉar temus pri "rationale Cross-wiki spam" sed ĉar la teksto estis mizera. La teksto [[Fernando Gabriel Sosa]] daŭre estas kvalita, nun havas 8 ekstervikipediajn referencojn kaj 8 eksterajn ligilojn, kaj vere la teksto nun ne plu similas al la "fuŝa artikolo (de 23 maj. 2025), aŭtomate tradukita el angla," kun "neniu referenco en la artikolo". Vere la kialoj por forigo ne plu konvinkas, kaj rezulte la teksto devas resti same en Esperanto kiom en la germana. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:53, 3 jan. 2026 (UTC) == Uzanto:Haruo/Listo de kantonoj en Idaho 2026 1 2 == {{Propono de forigo |artikolo = Uzanto:Haruo/Listo de kantonoj en Idaho |kialo = Tiu ĉi "estonta konstruejo" de junio 2016 estas simple kopio de la "listo de kantonoj en Vaŝingtonio", kun ankoraŭ malĝusta titolo. Sed en pli ol naŭ jaroj oni eĉ ne ekkomencis la adapton. Kaj tiel ĉi la artikolo misgvidas. |subskribo = [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:07, 29 aŭg. 2025 (UTC) |tempo = vendredo 12 septembro 2025 6:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:46, 2 jan. 2026 (UTC) }} {{Kom}} Tiu listo '''estus tute bonvena''' kiel dumtempa provizoraĵo, se io ekadaptiĝus. Sed dum pli ol naŭ jaroj eĉ ne ekiĝis unua paŝeto. Tiel ĉi la listo malhelpas, kvankam ĝi jes estas enordigitaj kiel persona subpaĝo, sed tamen videblas en la koncerna kategorio kaj per la internaj ligiloj. Necesas nepre kontakti la "posedanto de la subpaĝo", uzanton Haruo, kion mi ĵus faris. Li ankoraŭ redaktis en marto 2025, antaŭ malpli ol duonjaro, do estas realisma ŝanco ke li povos vidi la noton. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:39, 29 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} forigo de tiu provizoraĵo de junio 2016. Kompreneble '''preta''' Listo de kantonoj en Idaho (ne tiu ĉi, kiu eĉ ne estas komencita) estus bonvena, sed tiu listo ne nepras. Nun estas 12 el teorie 50 eblaj tiaj listoj pri Usono, do 38 mankas, kaj tio ne estas katastrofo. Pli grava ol tiuj meta-listoj estas ke entute tekstoj pri la (multegaj) kantonoj de Usono fariĝas. En Idaho hodiaŭ matene estis 11 el 44, nun mi aldonis 5 kaj povos ankoraŭ fari 8, tiam estos 24 el 44 tekstoj, jam pli ol duono. Sed ĉar mi ĝis morgaŭ vespere vojaĝas, mi ne ofte havas interreton kaj nur malmulte povas redakti ĝis tiam. Sed la kopio de la "listo de kantonoj en Vaŝingtonio" kun malĝusta titolo de junio 2016 vere ne necesas - kaj mi dirus ke normala semajno da pripenso en tiu ĉi kazo sufiĉas, do ĝis vendredo 5 septembro 2025. Kiu volas, el la "listo de kantonoj en Vaŝingtonio" en unu sekundo povas fari novan kopion, vere la forigo ne "forŝlosos informojn". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:19, 30 aŭg. 2025 (UTC) :{{komento}} Nun ĉiuj kantonaj tekstoj estas, kaj aldone listeto en la ĉapitro [[Idaho#Kantonoj]] aldone liveras konentigan anstataŭigon de la eĉ ne komencita "Listo de kantonoj en Idaho". Tiel ĉi vere ne plu bezonatas meti la malĝustan liston, kiu krias pri estonta ĝustigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:48, 2 sep. 2025 (UTC) : {{por}} forigo laŭ supraj argumentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:05, 3 sep. 2025 (UTC) {{Kom}} Principe, ajna vikipediano povas havi fuŝajn kaj/aŭ nefinitajn paĝojn en sia propra uzantopaĝo, sen ke tio ĝenu aliajn. Tamen, ja ''ne'' estas dezirinde ke tiuj privataĵoj aperu en normalaj kategorioj, kune kun normalaj bonordaj artikoloj. Do, ne estas nepre necese tute forigi tiun paĝon, sed almenaŭ oni malaktivigu (aŭ forigu) en ĝi la kategoriojn. Mi proponas do, "nur" elĵeti tiun paĝon el ĉiuj kategorioj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:17, 4 sep. 2025 (UTC) :P.S. Same ankaŭ pri jena simila paĝo: [[Uzanto:Haruo/Listo de Loĝataj Lokoj en Vaŝingtonio]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:17, 4 sep. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi forigis la kategoriojn kaj atendas ĉu ankoraŭ indas la forigo de la artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:06, 15 sep. 2025 (UTC) ::{{kom}} Klare ke la misinformigaj kategorioj almenaŭ devas esti for. Sed la resto pri la Listo de kantonoj en <s>Idaho</s> Vaŝingtonio estas simple duobligita kopio de aliloke ĝusta teksto al misa titolo. Estus same kiam mi volus fari fuŝan tekston pri "IJK 2026", kaj simple kopius ekzistantan malnovan tekston al nova titolo [[Uzanto:ThomasPusch/IJK 2026]] kaj tiam mi malaperus el Vikipedio. Eĉ kiam mi estus for el Vikipedio, kaj ne plu povas mem forigi idiotaĵon el mia paĝo ĉar simple mi ne plu aktivas, tamen la paĝo "[[Uzanto:ThomasPusch/IJK 2026]]" restus fuŝa. Mi garantias ke mi neniam ion adaptos en [[Uzanto:ThomasPusch/IJK 2026]] - ĉu vi vere pensas ke estas senca lasi tiun fuŝon en marto 2026 aŭ en decembro 2026, se ne plu eblas kontakti min kaj ricevi respondon de mi al la mira demando "kiun sencon havas tiu fuŝa kopio de paĝo IJK 1968"? La listo [[Uzanto:Haruo/Listo de Loĝataj Lokoj en Vaŝingtonio]] ne estas duobligita kopio. Ĝi klare povas resti. Sed [[Uzanto:Haruo/Listo de kantonoj en Idaho]] estas simple fuŝa duobligo de bona [[Listo de kantonoj de Vaŝingtonio]]. Sed sensence kopii tutajn paĝojn sub fuŝajn titolojn estas laŭ mi rubigo. Aidas pravas ke nenio perdiĝos se forpreniĝos la listo [[Uzanto:Haruo/Listo de kantonoj en Idaho]] - la bona [[Listo de kantonoj de Vaŝingtonio]] daŭre restos, nur ne dufoje ekzakte same. Mi daŭre estas kontraŭ tia rubigo, kaj estas por forigo de [[Uzanto:Haruo/Listo de kantonoj en Idaho]] = [[Listo de kantonoj de Vaŝingtonio]] KOPIO. Haruo estis alskribita de Aidas, kaj havis 21 tagojn por respondi. Mi supozas ke atendi 42 aŭ 63 tagojn ne plibonigos la situacion, ĉar eĉ en la denaska angla branĉo aŭ ie ajn en vikipedio Haruo [https://xtools.wmcloud.org/globalcontribs/Haruo ne redaktis ekde majo. Mi ĝenerale estas kontraŭ teknike sen-sencaj pluobligoj de paĝoj en privataj spacoj kaj ĉie en vikipedio. Estas en ordo se estas iu klara diferenco al la alia paĝo, aŭ kiam eblas vidi de io moviĝas en la kopio. Sed mi esperus ke ankaŭ mian kretenan paĝokopion [[Uzanto:ThomasPusch/IJK 2026]] = [[IJK 1968]] kun malĝusta titolo oni forigos kiam mi estos for el Vikipedio dum multaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:30, 18 sep. 2025 (UTC) :::Bone bone. Mi eksplicite levas mian voĉon {{por|por}} forigo de la duobligita listo pri Vaŝingtonio, teksto kiun Haruo iam ajn povas repreni el la origina paĝo (ĉar eblus kompreni ke mi nur neŭtrale ekdiskutiĝis la temon). Kaj same mi estus por forigoj de ĉiuj aliaj ekzaktaj kopioj de paĝoj, se ne io tie moviĝas en la kopio ene de maksimume 3 monatoj (teorie eĉ semajno sufiĉus), aŭ se iu esperantista uzanto eksplicite skribe klarigas kial kaj ĝis kiam li/ŝi bezonas la ŝajne sensencan kopion... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:31, 20 sep. 2025 (UTC) == [[Viale Bligny]] 2026 1 3 == {{Propono de forigo |artikolo = Viale Bligny |kialo = Jen alia italaĵo, mi ne scias, ĉu rilata al la antaŭa. Temas pri fuŝa artikolo (ekzemple duobligita unua alineo) kun dubinda enciklopedieco; ĝi ekzistas en neniu lingvo, eĉ ankaŭ ne en itala. Kaj temas nur pri strato en Milano, Ĉu ni havu artikolojn pri ĉiuj stratoj de ĉiu urbo en la mondo? |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 15 sep. 2025 (UTC) |tempo = lundo 22 septembro 2025 8:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = tri poraj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:53, 22 sep. 2025 (UTC) }} {{por}} Estas fuŝa la komenco, fuŝa la informkesto, la kategorioj, la ĉapitro "Vidu ankaŭ", kaj fuŝaj ankaŭ duonfrazoj kiel "[[strategiaj nodoj]] kiel [[Corso Italia]] kaj la [[Navigli]]". Kaj vere temas nur pri strato en Milano... se la teksto estus bone farita, ankoraŭ havus kelkajn fotojn, tiam mi tolerus ĝin, kvankam mi ne volus havi "artikolojn pri ĉiuj stratoj de ĉiu urbo en la mondo". Sed ĝi estas plurdimensie fuŝa. Mi ne konvinkeblas, ke pluraj esperantistoj devus investi plurajn horojn de valora tempo por pene forigi la fuŝojn de "teksto pri unu strato el multaj de Milano". Tial mi pledas por la forigo de la sufiĉe senvalora aŭtomata kreaĵo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:18, 18 sep. 2025 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:31, 20 sep. 2025 (UTC) ::{{re|Kani|ThomasPusch}} Tamen, kontraŭ tiu decido anonimulo rekreis tiun aŭ tre similan tekston je la 6-a de decembro 2025. Mi ne scias ĉu estas ekzakte la sama teksto, sed ĉiukaze ankaŭ la rekreita teksto estas fuŝa. Mi petas forigi ankaŭ tiun version, sen devi denove kolekti voĉojn por forigo, ĉar ni jam decidis pri tio en septembro, kaj mi petus poste protekti la malplenan paĝon je redakto de iuj ajn uzanto krom la administrantoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:31, 2 jan. 2026 (UTC) :::Denove forigita, sed mi ne scias kiel bloki tiun titolon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:52, 2 jan. 2026 (UTC) ::::{{komento}} Mi blokis la titolon de la nun komplete malplena paĝo. Tio signifas ke la paĝo nun eterne devus resti same malplena, krome ke iu ajn esperanta administranto reforprenas la protekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:23, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Associazione Italiana Genitori]] == {{Propono de forigo |artikolo = Associazione Italiana Genitori |kialo = Ĝ11 Evidenta reklamo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:06, 3 nov. 2025 (UTC) |tempo = lundo 10 novembro 2025 10:34 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} Jes, la teksto ŝajnas esti evidenta reklamo pri socia organizaĵo, kiel preskaŭ ĉiuj tekstoj pri sociaj organizaĵoj povus esti nomataj tiel kaj ankaŭ ĉiuj artikolaj ĝermoj pri geografiaj temoj. Sed la teksto estas konvinke referencata, ankaŭ entekstaj bildoj helpas konvinki ke tamen temas pri iusence menciinda organizaĵo, kaj la frazaro laŭ supraĵa unua legeto ŝajnas ne havi eksterproporcie fanfaronajn, troigajn vortumojn. Sola minuso estus ke laŭ la nuna stato la koncerna itala vikipedio ne havas tekston pri ĝi, sed la vikidatuma ero estas konvinka, kaj ke la [https://web.archive.org/web/20241004211456/https://www.age.it/ asocia retejo ekzistas nur en arkivigo de oktobro 2024 kaj pli frue] ({{it}}) - aliflanke restas Facebook-paĝo daŭre aktuala. Sed malgraŭ tiuj du minusetoj mi pledus ''in dubio pro reo'' lasi la tekston, ĉar ŝajne ne temas pri pseŭdoteksto de fakte neekzistanta blufaĵo, sed ke vere la socia organizaĵo ekzistas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:01, 4 nov. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} forigo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 00:57, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Tommaso Panizza]] 2026 1 3 == {{Propono de forigo |artikolo = Tommaso Panizza |kialo = Denove artikolo rilate al Lierna, sed tiuokaze kun dubinda enciklopedieco kaj propaganda ŝajno. En la itala ekzistas nek artikolo nek eĉ mencio prie. Ŝajne la artikolo ekzistas en neniu lingvo. Kelkaj referencoj sendas al vendopaĝoj de luksaj varoj. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:18, 24 nov. 2025 (UTC) |tempo = lundo 1 decembro 2025 19:13 |forigita = ne |kialo de rezulto = per tri kontraŭaj voĉoj kaj unu pora (Kani) el tre frua fazo (novembro '25), kiam fakte ankoraŭ estis kritikindaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:52, 3 jan. 2026 (UTC) }} :Vidu sube, diskuto pri [[Giannino Castiglioni]]: {{kontraŭ}} [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 15:24, 28 nov. 2025 (UTC) ::«Ŝajne la artikolo ekzistas en neniu lingvo»: Tiu konstato jam ne plu veras ekde ekzakte la tago 24-a de novembro 2025, ĉar ekzakte tiutage aldoniĝis tekstoj en almenaŭ sep plej diversaj lingvoj (Español, Eesti, Euskara, 한국어, Polski, Русский, Українська). Sed la arta metiisto sendube ekzistis, kvar eksteraj referencoj atestas arĝentajn objektojn faritajn de li (ke ili parte estas "vendopaĝoj de luksaj varoj" estas ŝajne neevitebla, ĉar artaj objektoj el arĝento kutime estas kostaj, "luksaj"), kaj mi ne dirus ke pro tio justus ataki la tekston kiel "propagando" aŭ "komerca reklamo". Mi tamen en la persona diskutpaĝo kritikis du lingvajn fuŝojn, kiujn mi jam tekste forigis. Kaj cetere, ke li estis "oraĵisto kaj arĝentisto" asertas nur la diverslingvaj vikipediaj artikoloj metitaj ĉiuj de sama uzanto la 24-an de novembro 2025. La kvar ekstervikipediaj referencoj ĉiuj montras verkaĵojn el arĝento, do pri prefesio "arĝentisto" ne povas esti dubo, sed estas neniu neŭtrala referenco ke li iam laboris per oro - tial tendence la du vortoj "oraĵisto kaj .." kaj la kategorio pri "italaj oraĵistoj" sube forfalu. Tamen kun tiuj riparoj laŭ mi eblas lasi la tekston, negrave ke la fasko de plej diverslingvaj versioj ĉiuj metitaj ekzakte la 24-an de novembro 2025 lasas ioman fiodoron ke temas pri "trans-vikia agado". Do {{kontraŭ|kontraŭ}} forigo. Tamen mi jam pro la mencio de la loko [[Lierna]] vidas riskon ke anonimuloj plufuŝos la tekston kaj proponas almenaŭ protekti ĝin kontraŭ redaktoj de anonimuloj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:29, 3 dec. 2025 (UTC) :::Ĉu eblas provizore aŭ permanente protekti de neensalutintoj ĉiujn artikolojn kie Lierna estas menciata? Ŝajne ni bezonas fari ion tian. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:43, 17 dec. 2025 (UTC) ::::{{re|Goren|Kani|Moldur}} Eblas interkonsenti ke ni vastanime protektas de neensalutintoj ĉiujn artikolojn kie Lierna estas menciata, post kiam ni trovis la vorton en nova teksto. Sed ne eblas fari tion aŭtomate. Oni devas tamen denunci tekston ĉe administranto. Tial bonas havi plurajn homojn kiuj kune rigardas pri novaj suspektigaj tekstoj. Kaj kompreneble forbaro de anonimuloj ne solvas ĉiujn problemojn: ekz. la teksto [[Tommaso Panizza]] post la kreo neniam plu tuŝiĝis per anonimulo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:45, 2 jan. 2026 (UTC) :::::{{kontraŭ}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:42, 2 jan. 2026 (UTC) == [[Giannino Castiglioni]] 2026 1 15 == {{Propono de forigo |artikolo = Giannino Castiglioni |kialo = Ne estis mi kiu petas forigon, sed iu neesperantisto kiu markis la artikolon, sed ne venas al tiu ĉi diskutejo. Mi iam fortondis la artikolon por ke ĝi estu pli akceptebla, sed mi dubas ĉu estas forigenda. Denove Lierna. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:44, 26 nov. 2025 (UTC) |tempo = merkredo 3 decembro 2025 22:23 |forigita = ne |kialo de rezulto = per tri kontraŭaj voĉoj kaj unu dubeme malforte kontraŭa (Kani) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 00:54, 3 jan. 2026 (UTC) Tamen mi tenas mian pledon por forigo de la du "flankaj tekstoj"! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 00:56, 3 jan. 2026 (UTC) }} : {{kontraŭ}} Nu, la skulptisto vere ekzistis, li estas sufiĉe notinda (estas artikoloj en kelkaj lingvoj pri li), kaj la lingvonivelo estas akceptebla. Eble mi ne komprenas ion, sed mi vidas neniun kialon tuŝi la artikolon. Same pri [[Tommaso Panizza]]. Eble antaŭe ili havis problemojn kun intervikioj, sed nun ambaŭ artikoloj aspektas tute akcepteblaj. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 15:24, 28 nov. 2025 (UTC) :: {{kontraŭ}} Fakte, la skulptisto vere ekzistis, li estas sufiĉe notinda (estas artikoloj en 30 lingvoj pri li, kaj ili ne ĉiuj ekestis el laŭŝajne ununura komputilo ene de sama tago antaŭ malmultaj semajnoj; la itala teksto de 2008 estis prilaborata per pli granda nombro da uzantoj), kaj la lingvonivelo vere estas akceptebla. Ke kiel en tiom multaj, parte enhave dubindaj tekstoj pri artaj temoj de Italio metiĝis ruĝa ligilo pri la "Belarta Akademio de Brera" ([[d:Q338472]]) en Milano, eble donas iom ĝenan impreson, ke iuj italaj aŭtomataj tradukantoj al Esperanto volas perforti iujn verajn esperantistojn krei tiun artikolon se oni volas eviti ĉiam pli multajn ruĝajn ligilojn pri la temo, sed tiu ĝeno neniel aparte koncernas tiun ĉi tekston, sed pli multajn. Ke iu vikipedia fripono "Alex Smith" ankaŭ kontribuis al la temo, ne signifas laŭ mi ke oni devus nepre buĉi la tekston - sed se kredi ke iu dubinda anonimulo havas pli fortan intereson pri la temo, estas almenaŭ bona kialo malpermesi redaktojn de anonimuloj. Kaj - ke eĉ jam en 1932 en Esperanto aperis biografio pri li, despli estas indiko ke la teksto havas iun kulturan historian signifon por la esperantlingva kulturo. ::'''Sed:''' mi vidas ankoraŭ tekstojn pri du artaĵoj de G. Castiglioni, [[Pordo Castiglioni]] kaj [[La Kristo de Lierna (Castiglioni)]] kiujn la neesperantista spamuloĉasisto A09 same markis kiel forigindajn, kaj en tio mi pli inklinas subteni lian dubon: tiuj tekstoj estas efektive nur kreitaj per unusola anonimulo en unu tago, la 2-an de oktobro 2025, samtempe en fasko de ŝajne arbitraj lingvoj (Asturianu, Français, Interlingue, 한국어, Simple English kaj Українська pri la "Pordo"-temo, nur Simple English pri la "Kristo"-temo), kaj la diverslingvaj tekstoj ĉiuj tiom sklave kopias la saman tekston ke la suspekto ke temas pri aŭtomata amastradukado, pri "transvikia spamado" estas supergranda. Estis ankoraŭ iuj ĝenaj fuŝoj, ekzemple nur-itala fuŝa ligilo [[Veneranda Fabbrica del Duomo di Milano]] en esperanta teksto > temas pri la "konstruantaro de la [[Katedralo de Milano]]", kaj la preskaŭebria superentuziasmo kiom gravega estis la loĝloketo [[Lierna]] "konata pro sia ekskluziveco kaj inspiro" por farado de la pordo en Milano estas ankaŭ tute ne sobra enciklopedia stilo. Sed ankaŭ krom la laŭdegoj kiom inspira estas la brila loĝloketo [[Lierna]], ankaŭ la restas teksto estas absolute troigita febra amdeklaro al la du verkaĵoj, kaj estas en tute hontinda mal-enciklopedia stilo. Tial pri tiuj du aldonaj paĝoj mi pledas {{por|por}} forigo de [[Pordo Castiglioni]] kaj same {{por|por}} forigo de [[La Kristo de Lierna (Castiglioni)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:29, 3 dec. 2025 (UTC) ::{{kontraŭ}} forigo de la biografia teksto pri [[Giannino Castiglioni]], sed fakte {{por|por}} forigo de [[Pordo Castiglioni]] kaj same {{por|por}} forigo de [[La Kristo de Lierna (Castiglioni)]]. {{Re|Kani|Goren}} Ĉu ni povas trakti la forigoproponon por la du flankaj tekstoj ĉi tie, sen formalisme malfermi apartan temon pri ili kaj devi atendi denove sep tagojn antaŭ ol povi decidi? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 00:44, 3 jan. 2026 (UTC) {{farite}} Mi nun reatentis la antaŭan noton de Aidas. Mi supozas ke du voĉoj {{por|por}} forigo de [[Pordo Castiglioni]] kaj same {{por|por}} forigo de [[La Kristo de Lierna (Castiglioni)]] kun supozebla subteno de Kani kaj la neesperantisto [[uzanto:A09]] kiu volus forigi ĉion pri la temo sufiĉus por forigo de la du flankaj temoj. Se vere leviĝos voĉo de iu esperantisto kiu insistus pri formalaj apartaj voĉdonoj pri tiuj du apartaj temoj mi pretas malfari la neformalan decidon (ĉion eblas malfari en Vikipedio), sed laŭ la ĝisnuna stato la voĉdonoj indikas forigon de la du flankaj tekstoj: tion mi nun faras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 15 jan. 2026 (UTC) :@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]: Hi, and sorry for replying in English and will give a Google Translate to Esperanto below. It's hard for me to track every single Articles for deletion-like process through hundreds of wikis. While Giannino Castiglioni might be notable, we can see that the crosswiki long term abuser Alec Smithson not only spams tens of wikis with subpar translations, but also spreads total hoaxes. If we take a look at [[Special:Diff/9220706|this diff]] before removal, Alec did cite some sources, which after a closer look, none actually exist. So please do not frame my actions as an eternal opposition to Alec Smithson but rather as a part of his hoaxing removal/cleanup and deletions are sometimes necessary (a rewrite from ground up might actually be easier than trying to properly source Smithson's promotional and haoxing slop). Hopefully that explains a few things regarding my actions on eowiki. Thanks and all the best, :Estas malfacile por mi spuri ĉiun artikolon por forig-simila procezo tra centoj da vikioj. Kvankam Giannino Castiglioni eble estas rimarkinda, ni povas vidi, ke la transvikia longdaŭra misuzanto Alec Smithson ne nur spamas dekojn da vikioj per subkvalitaj tradukoj, sed ankaŭ disvastigas kompletajn trompojn. Se ni rigardas [[Special:Diff/9220706|ĉi tiun diferencon]] antaŭ forigo, Alec citis kelkajn fontojn, kiuj post pli proksima rigardo, neniuj efektive ekzistas. Do bonvolu ne enkadrigi miajn agojn kiel eternan opozicion al Alec Smithson, sed prefere kiel parton de lia trompa forigo/purigo, kaj forigoj foje estas necesaj (reskribo de nulo eble fakte estus pli facila ol provi ĝuste trovi la varban kaj trompan rubaĵon de Smithson). Espereble tio klarigas kelkajn aferojn pri miaj agoj ĉe eowiki. Dankon kaj ĉion bonan. [[Uzanto:A09|A09]] ([[Uzanto-Diskuto:A09|diskuto]]) 11:20, 15 jan. 2026 (UTC) ::{{re|A09}} Ni tute konsentas pri la subkvalitaj tradukoj - pri tio ĝuste ĉi tie temis. {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:17, 15 jan. 2026 (UTC) == Lexavelo, denove 2026 1 2 == {{Propono de forigo |artikolo = Lexavelo |kialo = Tuje forigenda Ĝ4, Ĝ11, kaj ripetante la kialojn esprimitajn de la alia proponinto en la unua eldono de tiu ĉi forigada diskuto. |subskribo = [[Uzanto:Ellenor2000|Ellenor2000]] ([[Uzanto-Diskuto:Ellenor2000|diskuto]]) 14:26, 29 nov. 2025 (UTC) |tempo = sabato 6 decembro 2025 14:55 |forigita = jes |kialo de rezulto = LiMr forigis la tekston kvaran fojon je 5 dec. 2025 (antaŭe ĝi jam estis forigita je 19, 21 kaj 26 nov. 2025) --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 2 jan. 2026 (UTC) }} {{por}} kiel jam indikiĝis en la antaŭa forigo (finita je 2025 11 29; ne necesas tuja forigo, forigo post sep tagoj tute sufiĉas, krom se poste ankoraŭfoje ripetiĝos tiaj paĝorekreoj post decidoj pri forigo). La teksto [[Lexavelo]] estas tute ridinda, absolute sen referencoj, kaj la oficiala jutuba kanalo [https://www.youtube.com/@Lexavelo-language-commitee youtube.com/@Lexavelo-language-commitee] ("Ne estas enhavo en ĉi tiu kanalo") same ridindas en sia malpleno. Kiel diris LLZ en la 19-a jarcento, "por ke lingvo estu lingvo internacia ne sufiĉas nomi ĝi tia": tio signifas en la 21-a jarcento, novan "konstruotan lingvon" oni ne ekfaras per rapide verkebla vikipedia artikolo, kaj post tiu tutmonda varbado kolektiĝos laborgrupeto kiu ekverkos estontajn broŝurojn, retejojn, jutub-kanalon, instagram- kaj tiktok-paĝojn kaj post sukcesa vikipedia artikolo pri vizio de nova lingvo komencos la laboron pri inventado de la naskiĝonta lingvo. Eblas ankaŭ komplete malplenigi la vikipedian tekston kaj bloki la titolon, tiel ke neniu plu pliajn fojojn povos fari tekston pri tiu temo, sed tio estus nur lasta defendo se nun paĝorekreoj okazos plurfoje, sen ke estos iuj eksteraj retejoj aŭ presitaj libroj pri la temo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:52, 3 dec. 2025 (UTC) == [[Post la Granda Milito]] 2026 1 2 == {{Propono de forigo |artikolo = Post la Granda Milito |kialo = Kiel teksto, ĝi indas por Vikifontaro. Mi jam avertis la kreinton. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:25, 1 dec. 2025 (UTC) |tempo = lundo 8 decembro 2025 22:11 |forigita = ne |kialo de rezulto = vidu sube! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 2 jan. 2026 (UTC) }} :Mi ne kompetentas ĉe Vikifontaro. Ĉu iu povus okupiĝi pri la translokigo? Mi poste povas forigi la artikolon. --kani :: {{por}} ŝovo al Vikifontaro. Ankaŭ mi tute ne kompetentas pri tiu flanka branĉo, sed tamen mia mallerta ŝovo de [[:s:Programo de la nacia Konsilio de la Rezistado]] tien ŝajne estis kontentige bona ago. Do ŝajne tute ne necesas esti kompetenta por fari tian movon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:56, 3 dec. 2025 (UTC) {{farite}} la teksto jam ŝoviĝis al vikifontaro je 5 dec. 2025, kaj je 17 dec. 2025 oni draste koncizigis la vikipedian paĝon al nur ĝerma artikolo pri la teksto. Tiel ĉi povas sendube resti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 2 jan. 2026 (UTC) == [[Vincenzo Gasparelli]] 2025 12 15 == {{Propono de forigo |artikolo = Vincenzo Gasparelli |kialo = Mankas enciklopedieco, malmankas mempropagando. Ekzistas nek en la itala nek en alia grava vikio; en la hispana estis proponita pr forigo. |subskribo = --19:12, 8 dec. 2025 (UTC)[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) |tempo = tuj |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:47, 15 dec. 2025 (UTC) }} :{{kom}}Fakte en la hispana jam estis forigita kaj nun ekzistas en neniu alia lingvo. == [[Casa Moncler]] 2025 12 22 == {{Propono de forigo |artikolo = Casa Moncler |kialo = Ĝi ŝajnas propaganda afero ĉu de la entrepreno ĉu de iu interesita pri milana kvartalo, ĉiam anonimulo. Fakte la foto estas de Tokio, ne de Milano, kiel videblas en la trafiksignalo. La hispana versio estis metita la saman tagon per tri malsamaj komputiloj en sinsekvaj minutoj (poste iu vera vikipediisto forigis signojn devenajn de aŭtomata tradukilo gugla), kaj ankaŭ la java estis redaktita la saman tagon pere de ses malsamaj komputiloj. Ne ekzistas versio en itala aŭ angla. En franca estas artikolo pri la marko, ne pri la domo. Ĉio suspektinda. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:06, 13 dec. 2025 (UTC) |tempo = sabato 20 decembro 2025 19:41 |forigita = jes |kialo de rezulto = Neniu kontraŭis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:53, 22 dec. 2025 (UTC) }} == [[Mohammad Azizo]] 2025 12 22 == {{Propono de forigo |artikolo = Mohammad Azizo |kialo = Stranga artikolo de iu kiu naskiĝis inter 2066 kaj 2009 (?). La artikolo ŝajnas persona projekto de individuo. Estas nek artikolo en alia lingvo, nek ajna referenco, nek fidinda kredindaĵo. Estis barata kantisto kun simila nomo, alimaniere literumita. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:13, 13 dec. 2025 (UTC) |tempo = tuj |forigita = jes |kialo de rezulto = Neniu kontraŭis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:51, 22 dec. 2025 (UTC) }} :La sola mencio de tiu ĉi persono kaj lia "movado" estas unu obskura paĝaro ĉe Google Pages [https://sites.google.com/view/shvarkistangouv/home] kaj ligita X-konto. Mi suspektas ke temas pri memreklamo kaj propagando de ies obskura persona projekto. Sed mi sindetenas por nun, ĝis eble iu trovos plian informon pri la afero kaj ĉu ĝi estas iumaniere menciinda. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 21:47, 15 dec. 2025 (UTC) ::Mi aldonu, ke la angla vikipedio mencias kelkajn notindajn provojn por fari sendependan mikronacion en Bir Tawil en la responda artikolo [[:en:Attempts to claim Bir Tawil as a sovereign state]], sed ĝi havan neniun mencion pri "Shvarkistan". [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 21:53, 15 dec. 2025 (UTC) :{{kom}}Plej verŝajne Bir Tawil estas celo de diversaj mikronacioaj projektoj, dum "Shvarkistan" restas nebula.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:55, 16 dec. 2025 (UTC) == [[Milan Fashion District]] 2025 12 22 == {{Propono de forigo |artikolo = Milan Fashion District |kialo = Nova fuŝa artikolo pri kvartalo de Milano kun anglalingva nomo (majuskle, sed minuskle en referencoj), kaj neniu artikolo en alia vikio. En kelkaj referencoj ne aperas tiu nomo. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:10, 15 dec. 2025 (UTC) |tempo = kvar tagoj. |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:50, 22 dec. 2025 (UTC) }} == [[Finna Laponio (historia)]] 2025 12 29 == {{Propono de forigo |artikolo = Finna Laponio (historia) |kialo = Tiu vikipediisto plu insistas en kreado de artikoloj sen ligo al aliaj lingvoj kaj sen indiko de nomo en alia lingvo, kio malhelpas ligojn kiam ne temas pri propraj nomoj, Tiel oni ne povas konstati ĉu temas pri persona inventaĵo. Krome estas facile konverti la iksojn al esperanta literumado. Krome anonimeco malhelpas ke oni povas rekomendi lin pli ĝuste agadi. Krome ekzistas jam la artikolo [[Finna Laponio]] kun ĉapitro pri Historio, do ŝajne indas konverti tiun artikolon en alidirektilo al tiu. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:18, 25 dec. 2025 (UTC) |tempo = tujtuje |forigita = jes |kialo de rezulto = neniu kontraŭis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:39, 29 dec. 2025 (UTC) }} :{{kom}}Konvertita en alidirektilo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:39, 29 dec. 2025 (UTC) == "Birda ekkrio (onomatopeo)" kaj "Onomatopeoj en Esperanto" kaj Q12345692 2026 1 30 == {{Propono de forigo |artikolo = Birda ekkrio (onomatopeo) |artikolo2 = Onomatopeoj en Esperanto |kialo = vikipedio ne estas vortaro, [[:wikt:Aldono:Onomatopeoj]], [[:wikt:Aldono:Bestaj sonoj]] |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:59, 6 jan. 2026 (UTC) |tempo = 2026-01-13 |forigita = jes |kialo de rezulto = per alifaro al alidirektilo al [[Onomatopeo]], kiel proponite, je du poraj voĉoj kaj unu kontraŭa [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:18, 30 jan. 2026 (UTC) }} Estas proponita ne plena forigo, sed nur malplenigo kaj alifaro al alidirektilo al [[Onomatopeo]]. [[d:Q12345692]] [[d:Q17098751]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:07, 6 jan. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Principe Taylor pravas ke vikipedio ne estas vortaro, sed estas "sciobanko", baza informfonto. La informoj en la du tekstoj estas valoraj, kaj [[:wikt:Aldono:Onomatopeoj]], [[:wikt:Aldono:Bestaj sonoj]] nur kovrus malmultajn informerojn de ili. Se eblus transformo de ĉio al materialo en vikivortaro aŭ vikifontaro, sen perdo de informoj, tio estus tre bonvena paŝo, tiam rezulte malplenigo kaj alifaro al alidirektilo al [[Onomatopeo]] bonas kaj senproblemas. Sed tiu pli granda laborinvesto ankoraŭ ne fariĝis, kaj rezulte mi pensas ke estas pli saĝe lasi la du paĝojn malgraŭ la duboj pri ili. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:09, 15 jan. 2026 (UTC) :: @[[User:ThomasPusch]] {{kom}} Mi ne komprenas kiel vi atingis konkludon "nur kovrus malmultajn informerojn". La strukturo de la du vikivortaraj aldonaj paĝoj estas ankoraŭ pliboniginda, sed ili '''jam enhavas ĉion''' kion la "sciobanko" de la du malaltkvalitaj "artikoloj" povas liveri. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:24, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi simple havas la impreson ke la tekstoj [[Birda ekkrio (onomatopeo)]] kaj [[Onomatopeoj en Esperanto]] kompare havas pli da informoj ol [[:wikt:Aldono:Onomatopeoj]] kaj [[:wikt:Aldono:Bestaj sonoj]]. Ĉu vi ne vidas tion?? Kompreneble, eblas diskuti ĉu esperantistoj urĝe bezonas superrigardan liston de "onomatopeoj pri birdaj ekkrioj en aliaj lingvoj" (mi ankaŭ povus pluvivi sen tiu listo). Sed la liston jam iu vikipedia uzanto amoplene kunmetis, kaj ĝi ne ĝenas min. Eblos ankaŭ kopii ĉion al la teksto [[Onomatopeo]], sed tiam tiu listo iĝas pleneta, kaj la materialo nur metiĝis de A al B - daŭre ankoraŭ estas la sama materialo. Vi tute pravas: eblus ĉion ŝtopi al [[:wikt:Aldono:Onomatopeoj]] kaj [[:wikt:Aldono:Bestaj sonoj]]. Mi ne havus tempon por tio kaj ne volus perforti iun alian uzanton fari tiun detalan laboron, ankaŭ vin mi ne volus devigi tion fari. Se vi aŭ iu volontulo sen iu premo entuziasmas tion fari, estas bonege. Sed se inter la 6-a kaj 17-a de januaro - post la publika atentigo ĉi tie, kiu iusence alvokas al kunhelpo - ne jam troveblis tiu volontulo kiu finfaros la ŝtopadon al [[:wikt:Aldono:Onomatopeoj]] kaj [[:wikt:Aldono:Bestaj sonoj]], tiam mi ne jugas la tekstojn [[Birda ekkrio (onomatopeo)]] kaj [[Onomatopeoj en Esperanto]] tiom problemaj, ke mi volus buĉi la du tekstojn. Ĉu vi komprenas? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:16, 17 jan. 2026 (UTC) :: @[[User:ThomasPusch]] {{kom}} Fakte mi '''ne vidas''' tion. Ĉio kio estas en la paĝoj [[Birda ekkrio (onomatopeo)]] kaj [[Onomatopeoj en Esperanto]] jam estas en vikivortaro ĉe [[:wikt:Aldono:Onomatopeoj]] kaj [[:wikt:Aldono:Bestaj sonoj]]. Ne plu '''eblus ĉion ŝtopi''' al vikivortaro, ĉar la laboro jam estas finfarita. Ĉu vi trovas almenaŭ unu onomatopeon kiu disponeblas ĉe [[Birda ekkrio (onomatopeo)]] kaj forestas ĉe [[:wikt:Aldono:Bestaj sonoj]]? Ĉu vi trovas onomatopeon kiu disponeblas ĉe [[Onomatopeoj en Esperanto]] kaj forestas ĉe [[:wikt:Aldono:Onomatopeoj]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:06, 19 jan. 2026 (UTC) :::{{por}} alidirekto. La kontraŭa argumento baziĝas sur evidenta malveraĵo, ĉar ĉiuj informoj de la vikipediaj artikoloj jam estas en la vikivortaraj. Krome, la principo "Vikipedio ne estas vortaro" ne estas arbitra aŭ laŭelekta, sed interkonsentita kaj oficiala regulo ĉe [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:57, 26 jan. 2026 (UTC) ::::{{kom}} Per la alidirektigo ankoraŭ eblas postkontroli en la redaktohistorio ĉu ĉio saviĝis. Sed efektive, kiam mi vidis la paĝojn [[Birda ekkrio (onomatopeo)]] kaj [[wikt:Aldono:Bestaj sonoj]] je 2026-01-15 10 h, tie estis signifaj diferencoj, sed vespere je 19:45 h UTC Taylor fakte faris la "pli grandan laborinveston" kaj transportis ĉiujn informerojn al vikivortaro, ĉe [[Birda ekkrio (onomatopeo)]] kaj [[wikt:Aldono:Bestaj sonoj]] estis simile, nur ke mi ankoraŭ ne konsciis pri tiu finlaboro kiam mi nur supraĵe havas okazon rekontroli la paĝojn je 2026-01-17 12 h. Do mi simple je 2026-01-15 rigardis tute detale kaj en 2026-01-17 iom supraĵe, tio estis malatenteto, ne kondamninda "evidenta malveraĵo", kaj tute ne temas pri efektiva disputobatalo, kiel aspektas ĉe Arbarulo. Dankon al Taylor por la detalaj transportoj al vikivortaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:46, 30 jan. 2026 (UTC) :::::Tamen mi opinias, ke el la forigota paĝo [[Onomatopeoj en Esperanto]] la ĉapitro "En Esperanto aperis": :::::* ''De abrakadabra al zigurato, 28 babiladoj pri vortoj'' de [[Sten Johansson]] (Ŭa!) - [http://literaturo.esperanto.net/tekstoj/johansson/abrakadabra.pdf elŝutebla] :::::meritas savon al la paĝo [[Onomatopeo]], ne nur ŝtopon al vikivarumaro, same mi ankoraŭ trovis du anglalingvajn ligilojn pri "Onomatopeoj en Esperanto" kaj referencon al [[PMEG]], kiujn mi same metas al la paĝo [[Onomatopeo]]. Tiel la temo jam ripozu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:18, 30 jan. 2026 (UTC) :::::: {{kom}} Neniel problemas ligilo al "literaturo.esperanto.net/tekstoj/johansson/abrakadabra.pdf" sube sur la paĝo [[Onomatopeo]] ... sed preferinde sen la longa fuŝaĵo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:24, 30 jan. 2026 (UTC) ::::::: {{kom}} Jes, kompreneble sen la "longa fuŝaĵo". Dankon pro la atento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:10, 31 jan. 2026 (UTC) == [[Prueknoppachon Thongchay]] 2026 1 30 == {{Propono de forigo |artikolo = Prueknoppachon Thongchay |kialo = Mempropagando |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 02:21, 7 jan. 2026 (UTC) |tempo = merkredo 14 januaro 2026 2:18 |forigita = jes |kialo de rezulto = post plua atendado je pliaj du semajnoj fine forigita per du poraj esperantlingvaj voĉoj (plus en la paĝo ankoraŭ du pliaj neesperantistaj kolegoj Icodense kaj A09), do sume 4 "por"oj, kaj neniu duba aŭ kontraŭa. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:10, 30 jan. 2026 (UTC) }} Mi tute subtenus tekstojn pri aktoroj el filmoj de ne tiom konataj lingvoj, SE ili estas provizitaj per konvinkaj referencoj kaj eksteraj ligiloj. Sed ĉi tie estas malĝojige, ke la datumbazo [[IMDb]] tute nenion havas pri la laŭdira aktora nomo, kaj "[https://www.instagram.com/pruek_pnp/ Oficiala Instagramo de Prueknoppachon Thongchay]" ankaŭ ne funkcias en januaro 2026. Do estas NUL ekstervikipediaj pruvoj ke la homo entute ekzistas. Kaj simpla serĉo per guglo ankaŭ rezultigas ĉefe bildojn kaj tekstojn kiuj en la pasintaj du semajnoj estis aldonitaj kaj tuj poste forigitaj el la vikipediaj projektoj. Tio vere ne konvinkas. Do {{por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:00, 15 jan. 2026 (UTC) == [[PGP-vortolisto]] 2026 1 31 == {{Propono de forigo |artikolo = PGP-vortolisto |kialo = I want to notify that the article may violate copyright policy. I removed the suspecious content at [[special:permalink/9270382|oldid:9270382]]. Please refer the details at [[Vikipedio:Diskutejo/Neesperanto#About_PGP-vortolisto]] and [[:en:Wikipedia:Copyright_problems/2025_September_12|the discussion at enwiki]]. For your information, all wikipedia except eowiki has deleted the content. |subskribo = [[Uzanto:T4NeGMp7P4en|T4NeGMp7P4en]] ([[Uzanto-Diskuto:T4NeGMp7P4en|diskuto]]) 06:00, 14 jan. 2026 (UTC) |tempo = 2026-01-25 |forigita = jes |kialo de rezulto = nur la kopirajtaj eroj plene kaŝitaj, la teksto mem restas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:03, 31 jan. 2026 (UTC) }} {{komento}} Mi ĝenerale sentas min tre malproksima al la temo, kaj ŝatus mem ne tro laborintense profundiĝi en la demandon, ĉu (aŭ en kiu grado) la teksto povus esti kopirajta perfortaĵo. Sed ĉiukaze ĝi estas entute problema, estas tre malgranda (probable nur ekde la eltranĉado ĵusa), sed pli kritikinde estas [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]] ekde kiam la uzanto Venca24 kreis la tekston en oktobro 2015, kaj li tuj sincere metis ŝablonon {{ŝ|orfa}}: nur la teksto [[PGP]] ligas al ĝi, krome nur tri teknikaj notoj de diskutpaĝoj, kiuj ne kalkuleblas. Ĉe teksto kiu estas tiom magra kaj tiom orfa vere eblas havi dubon, ĉu ĝi vere necesas aŭ ĉu la tekstoj pri [[Pretty Good Privacy]] kaj [[Philip Zimmermann]] eble sufiĉe bone kovras la temon. {{re|Venca24}} kion vi mem pensas pri la anglalingvaj akuzoj pri kopirajta perfortaĵo kaj pri la 10-jarojn-aĝa orfeco de la teksto... Ĉu vi pensas ke indus via laborinvesto por defendi kaj savi la tekston? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:01, 14 jan. 2026 (UTC) : @[[Uzanto:ThomasPusch]]: {{kom}} Sufiĉas kaŝi malnovajn versiojn ĝis fino de jaro 2025. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:22, 15 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Prave, kaŝi la versiojn ĝis fino de 2025 povas senprobleme fari mi aŭ alia administranto, se tio estas la deziro de la komunumo kaj se iu pli-malpli faka esperantlingva vikipediisto konfirmis ke la forigoj de la neesperantisto estas justaj. Sed mi referis pri la la sendependaj aliaj mankoj de la teksto. Esti [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]] aŭ mencii ruĝan ligilon [[Patrick Juola]] kiu ekde la jaro 2015 atendas artikolon (kiu, se ĝi verkiĝus, ankaŭ estus orfa, do "malorfigi" ĝin necesus ankaŭ tiun) ne estas kialo por forigo de teksto ene de semajno, sed tamen iam necesas investi labortempon en la tekston por forigi tiujn mankojkn - kaj la demando estas ĉu tiu laborinvesto vere estas bona investo. Por la momento aldono de ŝablonoj {{ŝ|ĝermo}} kaj {{ŝ|orfa}} kaj eble la vikidatuman eron [[d:Q7146882]] por la ligilo P. Juola sufiĉas, sed tiuj indikoj ne forigas la mankojn, nur videbligas ilin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:30, 15 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Mi verdire miras, ke la vortolisto povas esti kopivia, ĉefe se neniu aŭtoritato pri juro decidis pri tio (mi ne konas ajnan similan kazon, se vi jes, bv. kunhavigi ĝin). Ĉiukaze la artikolo povas daŭre funkcii, ĉar ĝi enhavas informojn pri tio kio la temo estas kaj por kio ĝi estas uzata. La fakto, ke la artikolo estas orfa por mi signifas malmulton, ĉar mi ofte uzas rektan serĉadon ĉe Vikipedio aŭ mi iras al la artikoloj tra interlingvaj ligiloj aŭ el Vikidatumoj - do en tiu senco, neniu artikolo estas orfa, se ĝi havas eron en VD kaj almenaŭ unu artikolon en alia lingvo. Ĉar ĝi eĉ ne estas markita kiel [[Vikipedio:Ĝermeto|ĝermeto]], mi ne vidas akutan kialon por forigi ĝin. --[[Uzanto:Venca24|Venca24]] ([[Uzanto-Diskuto:Venca24|diskuto]]) 14:34, 15 jan. 2026 (UTC) ::::{{Komento}} In my personal view, we should divide actions. Deleting revisions which contains the word list may be able to do immediately because it seems to be sure that the copyright of the word list is not suitable for wikipedia per the discussion on enwiki. But, deleting the article should take time to discuss. [[Uzanto:T4NeGMp7P4en|T4NeGMp7P4en]] ([[Uzanto-Diskuto:T4NeGMp7P4en|diskuto]]) 15:30, 15 jan. 2026 (UTC) ::::: {{por}} kaŝo de malnovaj versioj kaj {{kontraŭ}} forigo. Ne plu orfa, minimuma tolerebla nivelo atingita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:30, 15 jan. 2026 (UTC) :::::: {{kom}} @[[User:T4NeGMp7P4en]]: FYI, Esperanto wikipedia and even more wiktionary [[phab:T283143]], and also some other wikis are full of pirated stuff. Let me know if you want to clean the other ones too. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:34, 15 jan. 2026 (UTC) :::::::{{re|Taylor 49}} Mi ne konsentas kun via troiga radikaligo ke "la esperanta vikipedio estas plena de pirate ŝtelitaj aferoj", aludante pri prenoj el PIV kaj Reta Vortaro. Estas kompreneble bone esti kritikeme atenta ne kopii plenajn frazojn aŭ ĉapitrojn el PIV en vikipedion sen mencii la fonton en piednota referenco. Sed kun piednota referenco jam estas en ordo citi. Kaj ni ĉiuj scias ke [[Reta Vortaro]] estas sub [[Ĝenerala Publika Permesilo de GNU]], kaj ke [[Plena Vortaro]] (PV) de 1930 estas delonge senkopirajta pro sia aĝo. Nur PIV, de 1970, ankoraŭ havas kopirajtan protekton. Kaj se ie en Vikipedio estas frazo ke "Kioto estas la eksa ĉefurbo de Japanio", tiam tio '''ne''' estas [https://vortaro.net/#kioto_kd "ŝtelita kopirajta materialo" el PIV], sed estas banala, ĝenerale konata scio. Do simple ne ĝustas ke "la esperanta vikipedio estas plenplena de amase pirate ŝtelitaj kopitajtaj tekstoj, jam de PIV, PV kaj ReVo, kaj ankaŭ el multaj aliaj kopirajtaj fontoj". Se estas dubo ke iu teksto povas enhavi kopirajtan tekston, ni diskutas tion, kaj se necese forigas kaj kaŝas tekstojn, kiel okazas ĵus ĉi tie. Sed via troigo facile donas maljustan impreson. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 17 jan. 2026 (UTC) :::::: {{komento}} Efektive, kiel aludas la lasta noto de neesperantisto, sencas dividi la temojn. A) Ĉu necesas forigi versiojn kiuj enhavas materialon kion la koncerna anglalingva diskuto markis kiel kopirajtan kaj forigendan - fakte, mi mem nek estante komputilisto nek juristo ne profundiĝis en la temon kaj preferus ne investi horon aŭ du de mia vivo por tio, sed ĉiukaze mi estas kontraŭ tujdecido pri forigo en eo-vikipedio nur pro diskuto en en-wikipedia, en kiu tute ne partoprenis iu esperantlingva vikiano. Semajnon eblas ankaŭ preni por legado de tiuj tekstoj kaj mi volus peti ke iuj eo-vikipedianoj investus la tempon por legi la diskutojn kaj poste havu fidindan konsilon kiel nia vikipedio procedu (cetere, Taylor, estas tute en ordo kun alilingvano diskuti esperantlingve ĉi-tie, ĉar ĉiukaze ne nur temas pri du homoj sed pri ĉiuj ĉi tie, kaj anglalingvano ene de kelkaj sekundoj per guglo-tradukilo havos bonan tradukon de via noto esperantlingva). B) forigo de la teksto estas tute alia temo. Mi menciis plurajn mankojn de la teksto, ĝia nuna ĝermeco post la forta fortranĉo, kiu ne estas tre granda problemo se temas pri "bona" [[artikola ĝermo]] kiu havas ĉiujn minimumajn ecojn, kaj la orfecon (pri tio pli en sekva frazo) - ĝenerale, mi diru ke la esperanta teksteto pri [[Pretty Good Privacy]] tute plaĉas al mi, kaj se estas sufiĉe da energio inter la esperantaj redaktantoj, tiam certe ene de semajno eblas levi la tekston [[PGP-vortolisto]] ekster ĉiun dubon de forigindeco - cetere ni konsciu ke ĝis nun krom la neesperantisto kiu proponis ĝin por forigo '''neniu ajn''' voĉdonis por forigo (per verda pilko) - ĉiuj nur komentas kaj pripensas (plus Taylor klare voĉdonis kontraŭ forigo per ruĝa pilko) - ĉiuj povas ankoraŭ facile voĉdoni kontraŭ forigo, pli bone kompreneble se kun iom da argumentoj. Kaj laste, {{re|Venca24}}, pri la orfeco: Vi kompreneble pravas ke ĉiu teksto en eo-vikipedio ankaŭ troveblas per simpla guglo-serĉado aŭ tra alilingvaj vikipediaj tekstoj. Sed tamen la ideo de Vikipedio estas ne nur dependi je tiuj vojoj de trovebloj. Tial tute saĝas ke estas la normo ke almenaŭ '''iuj''' tekstoj ankaŭ en la projekto mem ligigu al ĉiu teksto. En tio nul aŭ unu ligilo al teksto estas tro malmulto. Kompreneble eblus cinike refuti ke konsiderante la nombron de ĉi-sekunde 380 625 esperantlingvaj artikoloj tute ne faras diferencon ĉu 0 aŭ 8 mizeraj internaj ligiloj montras al teksto, sed tamen indas atenti pri tio, ke nul ligiloj estas malpli ol 5 aŭ 10, kaj kompreneble ankaŭ tre bonvenas se 50 aŭ 100 ligiloj montras al la teksto. Hieraŭ estis 1 ligilo al la teksto, tro malmulte, hodiaŭ jam estis 3, mi ĵus ligis la 4-an (de la teksto ''[[Pretty Good Privacy]]''), kaj kun iom da peno ankoraŭ eblos ekhavi 2 aŭ 4 pliajn ligilojn ĉi-tien. Sed per 4 internaj ligiloj jam eblas kontenti kaj grandanime re-forigi la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Ĝenerale la ŝablono {{ŝ|orfa}} sole ankoraŭ neniam sufiĉis kiel kialo por forigo de teksto: ĝi ĉiam estas alvoko por trovo pri pli da ligiloj, kaj nur kiam pluraj minusoj kunkalkuliĝas povus komune sufiĉi pri forigo de teksto, kun deca semajna voĉdono ĉi-tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:03, 15 jan. 2026 (UTC) :::::::I should have described the reasons why I point out the discussion on enwiki. :::::::* [[:eo:PGP-vortolisto]] is the translation of [[:en:PGP_word_list]]. Despite each community has independent deletion policy, it's worth referring the status of it. :::::::* There are less trustable sources on the internet about PGP word list, because a great majority of websites are copy of Wikipedia. So, the discussion on enwiki is the most informative and reliable document I can provide. :::::::--[[Uzanto:T4NeGMp7P4en|T4NeGMp7P4en]] ([[Uzanto-Diskuto:T4NeGMp7P4en|diskuto]]) 12:48, 16 jan. 2026 (UTC) ::::::::{{re|T4NeGMp7P4en}} Estas tute en ordo kaj ni dankas ke vi atentigas pri la diskuto en enwiki. Kaj klaras ke sencas konsideri tiun antaŭan diskuton pri la sama temo. Simple havas sencon ĉiukaze lasi al la esperantistoj semajnon da tempo por legi ĉion, aparte konsiderante ke ne ĉiu uzanto vidas tiun ĉi paĝon ĉiutage kaj eble nur ekvidos la noton post tri aŭ ses tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:00, 17 jan. 2026 (UTC) :::::::::@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Thanks! --[[Uzanto:T4NeGMp7P4en|T4NeGMp7P4en]] ([[Uzanto-Diskuto:T4NeGMp7P4en|diskuto]]) 11:43, 17 jan. 2026 (UTC) :For the moment, how about restarting the one-week discussion timer, and changing the focus to whether we should delete revisions from [[special:permalink/5770443|oldid:5770443]] to [[special:permalink/7928246|oldid:7928246]]? If we decide to remain the word list, there is no mean to debate the need of deleting the article for contentless. --[[Uzanto:T4NeGMp7P4en|T4NeGMp7P4en]] ([[Uzanto-Diskuto:T4NeGMp7P4en|diskuto]]) 15:09, 17 jan. 2026 (UTC) :: I extended the time to 2026-01-25. Above I voted against deletion of the article and for revision suppression. So far nobody has requested deletion (except maybe "T4NeGMp7P4en"), and nobody has opposed revision suppression. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:05, 19 jan. 2026 (UTC) :::@[[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] Thank you! I also agree for revision deletion. --[[Uzanto:T4NeGMp7P4en|T4NeGMp7P4en]] ([[Uzanto-Diskuto:T4NeGMp7P4en|diskuto]]) 02:24, 20 jan. 2026 (UTC) ::::{{por}} kaŝo de malnovaj versioj ('''Yes''' to hiding old revisions) kaj {{kontraŭ}} forigo ('''No''' to article deletion). - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:19, 20 jan. 2026 (UTC) : We've agreed to delete copyvio revisions, but to leave the article. Waiting for admin action. --[[Uzanto:T4NeGMp7P4en|T4NeGMp7P4en]] ([[Uzanto-Diskuto:T4NeGMp7P4en|diskuto]]) 15:42, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{farite}} la kaŝado de la supozeble kopirajtaj versioj. Ĉu iu volus kontroli, ĉu ankaŭ ĉe li/ŝi la koncernaj versioj vere ne plu atingeblas? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:07, 30 jan. 2026 (UTC) :::I checked, no copyvio revision remained. Thank you so much! --[[Uzanto:T4NeGMp7P4en|T4NeGMp7P4en]] ([[Uzanto-Diskuto:T4NeGMp7P4en|diskuto]]) 04:43, 30 jan. 2026 (UTC) ==[[Merkez]] 2026 1 29 == Tio nun estas alidirektilo al certa provinco de Turkujo. Mi supozas ke oni miskomprenis, ke "Merkez" estas propra nomo de subprovinco en tiu provinco. Sed fakte, laŭ [[:de:Merkez]], la vorto ''merkez'' estas ĝenerala termino en la turka por la ĉefa subunuo de iu ajn administra unuo. Ĝi havas neniun apartan rilaton kun provinco Afyonkarahisar. Tial la alidirektilo ne taŭgas. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:01, 26 jan. 2026 (UTC) : {{por}} forigo de la fuŝa alidirektilo [[Merkez]] kaj {{por}} forigo de la fuŝa gemana artikolo [[:de:Merkez]] [[d:Q1742187]]. La turka vorto "Merkez" ne estas "ĝenerala termino en la turka por la ĉefa subunuo de iu ajn administra unuo" sed simple vorto por "centro" ([[:en:wikt:merkez#Turkish]], [[:tr:Merkez]]). Ĝi ne meritas vikipedian artikolon, sed apartenas al vikivortaro. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:35, 26 jan. 2026 (UTC) : Alidirektilo [[Merkez]] estas forigita. Ĉu iu aktiva en la germana vikipedio kuraĝas forigproponi paĝon [[:de:Merkez]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) ::Postokaze {{por}} forigo de la alidirektilo "Merkez" al [[provinco Afyonkarahisar]]. Mi antaŭe pripensis, ĉu sencus havi alidirektilon [[Merkez (provinco Afyonkarahisar)]] al la provinca paĝo, ĉar fakte estas distrikto "Merkez" (centro, mezo) en tiu provinco (ne estas miskompreno), sed ĉar en la vikipedio en Esperanto ne troveblas alia unuo rekte nomita "Merkez" aŭ "Merkez İlçe (distrikto centro)", nur iuj kombinaĵoj "[alia vorto] ... merkezi" (supozeble la adjektiva formo), kaj la konstrufirmao "Yapı Merkezi", tial la esperanta interkrampa aldonaĵo "... (provinco Afyonkarahisar)" estus idiotisma. Kompreneble nur en Esperanta Vikpedio ne ekzistas pli da paĝoj "Merkez", en la turka vikipedio [[:tr:Merkez (anlam ayrımı)|troveblas pli longa listo]], sed kion nin devus interesi la turka vikipedio aŭ vikidatumoj, krom se iu ĝenulo transformus la turkan liston [[:tr:Merkez (anlam ayrımı)]] en vicon de ruĝaj ligiloj en la Esperanta Vikpedio.... argumentante, ke se teksto ekzistas en la turka branĉo kaj en vikidatumoj, tiam ruĝaj ligiloj en Esperanto pri la samaj temoj tre bonvenas. Sed tio laŭ mi estus sensencaĵo. Do, por forviŝado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:47, 29 jan. 2026 (UTC) ==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 == La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen "bilda sensilo" nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de "rastrumero", kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC) :Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC) :{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo "[[bilda sensilo]]" ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj "bilda sensilo" serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) "Bilda sensilo" en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC) :::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC) :::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun "ŝajne aparte internacian" lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale :::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}} :::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun "ĝ" anstataŭ "g" al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC) ::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo "Q209121" estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC) ::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon "ŝargkuplita" kun silabo "ŝarĝ" permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas "plene riparite" kaj en alia tamen avertas "La kodo "Q209121" estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo". Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke "ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj", sed jes bonas se tiuj "provizoraj solvoj" estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC) :::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 "active pixel sensor"]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC) :::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC) == [[aglomeraĵo de Poznano]] + [[aglomeraĵo de Kielce]] 2026 2 7 == {{Propono de forigo |artikolo = aglomeraĵo de Poznano |kialo = temas pri robota kreo de 2007, orfa teksto, mizera ĝermeto de nur unu frazo kun enhavo "aglomeraĵo de Poznano estas aglomeraĵo", kiu aldone havas plendan ŝablonon ke la frazeto kaj informkesto polurendas ĉar ĝi reflektas la staton de 2006 kaj plene malaktualas. Pri ĝi neniam zorgis iu ajn homa uzanto, kaj nun ĝi kiel dirite malaktualas je du jardekoj - <br/>pri [[aglomeraĵo de Kielce]] estas la tute sama situacio, tial mi nomumas ambaŭ |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:51, 29 jan. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 5 februaro 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = per nur 2 poraj voĉoj sed neniu duba aŭ kontraŭa, malgraŭ ke pasis 9 tagoj... forigitaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 7 feb. 2026 (UTC) }} {{Por}} Sed: ekzistas ankoraŭ [[aglomeraĵo de Kraków]] kaj [[aglomeraĵo de Vroclavo]], kiuj estas tute same senesperaj. Mi pledas ankaŭ kun-forigi tiujn ! En la Kraków-paĝo Thomas en 2010 aldonis duan frazeton apud la robota unua, kaj en la Vroclavo-paĝo alia nova uzanto engluis liston de urbonomoj kun neklaraj nombroj de loĝantoj (sed daŭre nur estas unu frazo kaj orfa teksto), sed tamen tio estas tute ne sufiĉa por savi la aūtomataĵon - tion certe ankaŭ Thomas kaj tiu nova uzanto ne asertus. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:57, 2 feb. 2026 (UTC) :{{Por}} Forigo ankaŭ de la aldonaj du nomitaj paĝoj. La argumentoj klaras, kaj la fakto ke ĉiuj 4 paĝoj estas orfaj artikoloj montras ke en neniu alia teksto ili mankos, se ili estos for. Kompreneble pri ĉiuj 4 "aglomeraĵoj" eblus fari kontentigajn minimumajn tekstojn, por tio jam sufiĉus informkesto, 3 plenaj frazoj, ekstera ligilo, listo de la koncernaj urboj (kun aktualiĝantaj nombroj de loĝantoj aŭ tute sen nombroj), kaj ligiloj al la aglomeraĵaj paĝoj '''de''' tiuj urbaj artikoloj. Tio ne estas multo, kaj se iu entuziasmas pri geografio de Pollando, la bone faritaj paĝoj estos bonvenaj. Sed Ĝis nun ekde 2007 neniu uzanto interesiĝis pri tiaj kreoj, ankaŭ mi ne volas perfortiĝi de plene senespera "robota kreo de 2007, orfa teksto, mizera ĝermeto" nun kontraŭ mia konvinko krei bonan tekston, kaj ne estas iu ajn devigo. Ke la roboto en kvar kazoj kreis nekonvinkajn paĝojn, ne estas plendinda: dum 19 jaroj homaj esperantistoj havis la ŝancon ampleksigi la tekstojn al minumuaj artikolaj ĝermoj. neniu uzis tiun ŝancon kaj nun la plorinda ĉapitro finiĝas. Mi jam povas forigi la tekstojn pri aglomeraĵoj de Kielce kaj Poznano. {{farite}} Tiuj pri Krakow kaj Vroclavo nur aldoniĝis antaŭ 4 tagoj. Mi proponas forigi ilin morgaŭ, post atendotempo de 5 tagoj. Ĉar ili vere laŭ kialoj de forigo similas al la jam forigitaj paĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:15, 6 feb. 2026 (UTC) ::{{Farite}} Nun la paĝoj pri Krakow kaj Vroclavo ankaŭ estas for. Daŭre ĝis la lasta minuto ili ne estis ligitaj de iu paĝo kaj ilia manko ne rimarkeblos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:18, 7 feb. 2026 (UTC) == [[Joel Filsaime]] 2025 3 1 == {{Propono de forigo |artikolo = Joel Filsaime |kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco. |subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC) |tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56 |forigita = jes |kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC) }} {{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC) == [[Wspaniała Rzeczpospolita]] 2026 2 23 == {{Propono de forigo |artikolo = Wspaniała Rzeczpospolita |kialo = Dubinda menciindeco |subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:14, 7 feb. 2026 (UTC) |tempo = sabato 14 februaro 2026 7:03 |forigita = jes |kialo de rezulto = kvar poraj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:07, 23 feb. 2026 (UTC) }} La artikolo pri ne plu ekzistanta retejo kun dubinda menciindeco. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:14, 7 feb. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:28, 7 feb. 2026 (UTC) :{{por}} forigo. Se artikola ĝermo, kiu kreiĝis nur en Esperanto, estas pri retejo kaj tiu retejo ne plu ekzistas, tiel ke necesas aldoni ŝablonon {{ŝ|404}} en la tekston, tio jam estas malbona antaŭsigno. Tiel ĉi la paĝo ne konvinkas. Aŭ necesas mirakla redaktado, aŭ simpla forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:11, 7 feb. 2026 (UTC) :{{por}} forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:07, 23 feb. 2026 (UTC) == SoftProgrAmaro == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj |artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo |artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software |kialo = forgesitaĵo, "testoj" kaj "provejo" neuzataj, "Software" nur post forŝalto <big>ĝisnune NE okazis</big> |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-02-17 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{Por}} sed 8 uzoj de "Infobox Software" ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --> {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:49, 19 apr. 2026 (UTC) == [[Natalia Bryant]] == {{Propono de forigo |artikolo = Natalia Bryant |kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la "internacian" argumenton "crosswiki spam", kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 2 marto 2026 21:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) :: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC) ::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento "crosswiki spam", kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC) :::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC) :::::Nu, la diskuto tutekzakte estis: ::::::<small>Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 :::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 :::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026 ::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer 23 Feb 2026 :::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026</small> ::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke "forte", kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce & Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC) == "Kategorio:Ŝablono:Kun Lua" == {{Propono de forigo |artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua |kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-03 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC) }} : Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC) :::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC) == [[Dunst Records]] == {{Propono de forigo |artikolo = Dunst Records |kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC) :Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto "Believe Music" kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita/artikolo" == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo |kialo = jam forŝaltita |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-08 |forigita = jes |kialo de rezulto = 2026-03-12 }} :{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC) :{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC) :: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC) == Projektaĵoj "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" kaj "/6" == {{Propono de forigo |artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj |artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6 |kialo = "Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj" preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono "Ĝermo" (la rilata kato NE estas poponita por forigo), "/6" temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC) }} :En "Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6" ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono "CarojDeRusio" por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) ::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) == Bul**g == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Buleaeg |artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2 |artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1 |artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg |kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo |subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC) |tempo = 2026-03-12 |forigita = jes |kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Graziano D'Urso]] == {{Propono de forigo |artikolo = Graziano D'Urso |kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj. |subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC) |tempo = lundo 23 marto 2026 17:51 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} {{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj "la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj" (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do "loka lingvo" de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke "estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston" kaj tio supozigas ke probable aŭ eble "la kreinto estas la biografiito mem", estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC) :{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC) ::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko "Leonardo da Vinci: <s>La Imagaj Damnitaj</s>" estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo "La Imaga Malsanulo" (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC) :::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC) ==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. :La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC) ::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC) == Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 == Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC) :La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do "ne tuj", sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado) # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj # [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697 :estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC) ::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo "Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png" en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas "mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien"). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de :::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]] :::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]] :::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]] :::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] :::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]] :::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC) PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP {{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosioeron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC) == J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 == {{Propono de forigo |artikolo = J-Pimp (songwriter) |kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC) |tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36 |forigita = jes |kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC) }} {{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo ("songvvriter") estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC) {{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:11, 5 apr. 2026 (UTC) {{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj "alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo" se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] == {{Propono de forigo |artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando |kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC) |tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40 |forigita = jes |kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:54, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC) : {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC) == Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio 2026 04 19 == {{Propono de forigo |artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio |kialo = Ĝi estas malplena. |subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC) |tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53 |forigita = jes |kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC) }} :{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis "''Aŭstralio''", skribis "''Okcidenta Aŭstralio''"). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. <small>(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)</small> [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:04, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon "Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio". Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu "Okcidenta Australio", ne iu fremda mallongigo "VVA", ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC) ==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]== Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo. Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC) : {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC) :::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke "la permeso estas falsa", sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC) ::::{{re|Kani}} "kion mi vidis en pluraj artikoloj" - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn? ::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC) :::::"Ĉu vi povas montri ekzemplojn?" Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC) ::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC) :::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la "permesa etikedo" de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC) == [[Trinnaphop Thongchay]] == {{Propono de forigo |artikolo = Trinnaphop Thongchay |kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto. |subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) |tempo = lundo 4 majo 2026 12:16 |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> }} :{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC) ==[[Artefarita planedo]]== Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC) ==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]== Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC) 936y5tqcnzf0cknsp9p487av3u9ajz2 0 367779 9373117 8427697 2026-05-15T06:44:45Z Sj1mor 12103 9373117 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Erich RAEDER''' (n. la [[24-an de majo]] [[1876]] - m. la [[6-an de novembro]] [[1960]]) estis [[Germanio|germana]] militŝipa oficiro antaŭ kaj dum la [[Dua Mondmilito]]. Raeder atingis la plej altan rangon de la germana ''[[Kriegsmarine]]'', fariĝante ''[[Grandadmiralo|Großadmiral]]'' (grandadmiralo) en [[1939]]. Li estis la unua tiel altranga oficiro depost [[Alfred von Tirpitz]]. Li estris la germana militŝiparon dum la unua duono de la milito, sed demisiis en [[1943]] kaj estis anstataŭigita de [[Karl Dönitz]]. Li estis kondamnita je tutviva enkarcerigo en la [[nurenberga proceso]], sed poste liberigita. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Nurenberga proceso}} {{Vivtempo|RAEDER, Erich}} [[Kategorio:Germanaj militistoj]] [[Kategorio:Admiraloj]] [[Kategorio:Germanoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Germanoj de la Dua Mondmilito]] d33q1nt081um96wwlmlbf3t8jbzjwlo 0 384212 9373002 9155933 2026-05-14T23:03:10Z Kani 670 9373002 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=makulo, ofte distinge kolora, en internaj flugilplumoj de kelkaj birdoj|glata lumreflekta surfaco|Spegulo}} [[Dosiero:Mallard speculum.jpg|eta|250ra|Masklo de [[Platbeka anaso]]. La speguleto montras la brilbluan makulon kun nigraj kaj blankaj bordoj.]][[Dosiero:Anas_platyrhynchos_female.jpg|eta|250ra|Ankaŭ la ino de [[Platbeka anaso]] montras la brilan speguleton en ne tiom kolora korpo.]] '''Speguleto''' (latine science ''speculum'') estas makulo, ofte distinge kolora, en internaj flugilplumoj de kelkaj [[birdoj]], ekzemple ĉe [[anasoj]]. Ekzemploj de la koloroj de speguletoj en nombraj [[anasoj]] estas la jenaj: * [[Komuna kreko]] kaj [[Nordamerika kreko]]: brilverda kun helbruneca al sablokolora bordo<ref name="America"/>. * [[Bluflugila anaso]]: brilverda<ref name="Master Guide">{{Citaĵo el libro|titolo=The Audubon Society Master Guide to Birding|aŭtoro=Bellrose, Frank C. kaj The Audubon Society|jaro=1983|eldoninto=National Geographic Society|ISBN=1426200722}}</ref>. La specia komuna nomo devenas el helbluaj flugilkovriloj. * [[Krestanaso]] kaj [[Okulvitra anaso]]: brile purpur-bronza, kun blankaj bordoj<ref name="Waterfowl">{{Cite book|last=Madge |first=Steve|last2=Burn|first2=Hilary|title=Waterfowl: an Identification Guide to the Ducks, Geese, and Swans of the World|publisher=Houghton Mifflin|year=1988|location=Boston|isbn=0-395-46727-6}}</ref>. * [[Pacifika brovanaso]]: brilverda kun hela sablokolora bordo<ref name="Waterfowl"/>. * [[Platbeka anaso]]: brile purpur-blua kun blankaj bordoj<ref name="America">{{Citaĵo el libro|titolo=National Geographic Guide to the Birds of North America|aŭtoro=Dunn, Jon L. and Alderfer, Jonathan|jaro=2006|eldoninto=National Geographic Society|ISBN=1426200722}}</ref>. * [[Oranĝkrura anaso]]: brile viola borde nigra kaj povas havi fajnan blankan bordon<ref name="America"/>. * [[Pintvostanaso]]: la masklo montras nigran speguleton borde je blanko malantaŭen kaj palruĝecan antaŭe, dum la ina speguleto estas malhelbruna borde je blanko, mallarĝe ĉe la antaŭa bordo sed tre elstare malantaŭe, videbla je distanco de 1600 m. * [[Knaranaso]]: ambaŭ seksoj havas blankajn internajn duarangajn<ref name="America"/>. * [[Flavbeka anaso]]: brile verda aŭ blua, borde blanka<ref name="Kenya">{{Cite book|author=Zimmerman, Dale A., Turner, Donald A., and Pearson, David J.|coauthor= Ilustracioj de Zimmerman, Dale A., Willis, Ian kaj Pratt, H. Douglas|year=1999|title=Birds of Kenya and Northern Tanzania|isbn=0691010226|publisher=Princeton University Press}}</ref>. * [[Kapuĉanaso]]: verda kun blanka bordo.<ref>[http://www.arthurgrosset.com/sabirds/silverteal.html ArthurGrosset.com]</ref> * [[Spatelbeka anaso]]: verda. * [[Kuleranaso]]: tre verda kun blanka antaŭa bordo kaj malhela malantaŭa bordo (ne blanka). * [[Berniera kreko]]: nigra. * [[Kablanda kreko]]: brilverda inter blankaj larĝaj bordoj. * [[Blankavanga pintvostanaso]]: verda kaj bruna. * [[Andamana kreko]]: nigreca kun centraj nuancoj kaj bronzkoloraj kaj malhelverdaj. * [[Nigra anaso]]: brilblua kun larĝaj nigraj bordoj ambaŭflanke kaj plia blanka bordo antaŭe. * [[Blankspegula maranaso]]: blanka tre kontrasta ĉe tutnigra anaso * [[Blankaflugila maranaso]]: blanka tre kontrasta ĉe tutnigra anaso Brilaj flugilspeguletoj estas konataj ankaŭ el nombro de aliaj [[birdoj]]; inter ili estas kelkaj [[papagoj]] el la [[genro]] ''[[Amazona]]'' kun ruĝaj aŭ oranĝaj speguletoj<ref name="Panama">{{Citaĵo el libro|titolo=''Birds of Panama with Costa Rica, Nicaragua, and Honduras''|aŭtoro=[[Robert S. Ridgely]] kaj John A. Gwynne, Jr.|jaro=1989|eldoninto=Princeton University Press|ISBN=0691085293}}</ref>, kvankam tiukaze la koloroj estas pigmentaj kaj nebrilaj. Ĉiukaze la speguletoj utilas al flugantaj birdoj, ĉar ili povas vidi ke la antaŭa estas aŭ ne samspecianoj. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Plumoj]] emxuyz7a76zd1s2y2stdhnq0mkjuqar 0 389979 9373239 8517546 2026-05-15T10:43:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373239 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Géza KÉPES''' [kEpeŝ], [[hungare]] '''Képes Géza''' estis [[hungaroj|hungara]] [[poeto]], [[tradukisto]], [[instruisto]] kaj [[edukisto]]. Géza Képes naskiĝis la [[1-a de februaro|1-an de februaro]] [[1901]] en [[Mátészalka]]. Li mortis la [[19-a de aŭgusto|19-an de aŭgusto]] [[1989]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Li frekventis baz[[lernejo]]n en Mátészalka, mezlernejon en [[Sárospatak]] (kie li verkis la unuan [[poemo]]n), [[universitato]]n en Budapeŝto. Inter [[1933]]-[[1940]] li instruis kaj edukis en Sárospatak, tiam aperis lia unua poemlibro. En [[1942]] li prelegis en [[Finnlando]] pri la hungara [[literaturo]]. Inter [[1945]]-[[1954]] li havis [[posteno]]n en [[Hungara Radio]], kie li okupiĝis precipe pri porinfanaj programoj. Poste li fondis eldonejon ''Magvető'', kies direktoro li estis. En [[1957]] li estis forigita, tial li laboris plu en literatura instituto. == Verkoj == * resume 13 teatraĵoj, 12 tradukitaj teatraĵoj * ''János Vitéz'' (Johano la Brava), [[1958]] * ''Reggeltől Reggelig'' (De Mateno ĝis Mateno), [[1962]] * ''Sport és költészet'' (Sporto kaj poezio), [[1968]] * tradukaĵoj: [[Kalevala]] (1969, 1979, 1992); de [[O'Neill]], [[Puŝkin]], [[G. B. Shaw]], [[Salvatore Quasimodo]], [[Hristo Botev]], ĉinaj poetoj * ''Márványba véslek'' (Mi skulptas vin en marmoron), (debuta poemaro) [[1933]] * ''Északi csillagok'' (Nordaj steloj), poezioj de finnaj poetoj [[1943]] * ''Napkelte Mongóliában'' (Sunleviĝo en Mongolio), poemecaj vojaĝimpresoj, [[1955]] * ''Kő és festék'' (Ŝtono kaj farbo), poemoj, [[1967]] * ''Örök szomjúság'' (Eterna soifo), poemoj, [[1988]] == Fontoj == * [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC07165/07731.htm hungara biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140907140800/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC07165/07731.htm |date=2014-09-07 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kepes Geza}} [[Kategorio:Hungaraj poetoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj edukistoj]] [[Kategorio:Hungaraj tradukistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1901]] er8dm2p1ozvdqj2yejtuxvwt2yo2y6r 0 391640 9373083 8159865 2026-05-15T05:37:30Z Sj1mor 12103 9373083 wikitext text/x-wiki {{Ĝermo|franca revolucio}} {{Informkesto libro}} [[Dosiero:Proclamation de l'abolition de la royauté, 21 Septembre 1792.jpg|eta|Proklamo de la abolicio de la reĝeco, [[bronzo|bronza]] [[altreliefo]] de [[Léopold Morice]], monumento al la respubliko, [[Placo de la Respubliko (Parizo)|Placo de la Respubliko]], Parizo, [[1883]]]] La '''proklamo de la abolicio de la reĝeco''' estis epizodo de la [[franca revolucio de 1789|franca revolucio]], kiu okazis en la {{dato|21|Septembro|1792}} en la unua kunsido de la [[nacia Konvencio]], en kiu la deputitoj proklamis la abolicion de la [[monarkio]] en [[Francio]] (kiu ekde la {{Dato|4|Septembro|1791}} estis preninta la formon de [[franca konstitucia monarkio|konstitucia monarkio]]), markante la naskiĝon de la [[unua Respubliko de Francio]]. == Kunteksto == La deputitoj de la Konvencio sciis ke ili estis komisiitaj por ĉesigi la krizon, kiu koviĝis depost la [[fuĝo al Varennes|fuĝo de la reĝo Ludoviko la 16-a kaj ties aresto en Varennes]] (Junio 1791) kaj la [[kapto de Tuileries]] ([[10an de aŭgusto]] [[1792]]). Ilia burĝa origino kaj ilia politika agado, ne inklinigis ilin, por la plej multo, al indulgo por la trono. La [[Batalo de Valmy|venko de Valmy]] ({{dato|20|Septembro|1792}}), unua milita sukceso de la respubliko ĝuste en la sama tago de la kunveno, plifortigis iliajn konvinkiĝojn. == Propono de abolicio de la reĝeco == Kiam la deputito de [[Parizo]], [[Jean-Marie Collot d'Herbois]], proponis la abolicion de la reĝeco, li ne alfrontis fortan reziston. Nur [[Claude Basire]], amiko de [[Georges Jacques Danton]], klopodis moderigi la entuziasmon, rekomendante diskuton. Sed la abato [[Henri Grégoire]], la [[konstitucia episkopo]] de [[Blois]] respondis malmilde : {{citaĵo|Kial necesas diskuti kiam ĉiuj konsentas ? La reĝoj estas en la morala ordo tiom kiom la monstro estas en la fizika ordo. La kortegoj estas la laborejo de la krimo, la hejmo de la korupto kaj la bestohejmo de la tiranoj. La historio de la reĝoj estas la [[martirologio]] de la nacioj !}} [[Jean-François Ducos]] apogis lin asertante ke ĉiu klarigo estus vere neutila: {{citaĵo|post la lumoj dismetitaj en la [[tago de la 10-a de Aŭgusto 1792|10-a de Aŭgusto]].}} Tiu minimuma argumentado konsistigis la debaton. La decido estis unuanime aprobita. La respubliko estis naskita. Mirigita verŝajne pro sia propra aŭdaco kaj kvazaŭ por sin mem konvinki, la Konvencio decidis dati ekde tiam la oficialajn aktojn, ne plu de la jaro 4 de la Libereco sed de la [[Jaro 1 de la respublika kalendaro|jaro 1 de la respubliko]]. {{Projektoj|wikisource = Protokolo de la proklamo de la abolicio de la reĝeco}} {{Portalo|franca revolucio}} [[Kategorio:Eventoj de la franca revolucio]] [[Kategorio:Franca Revolucio]] [[Kategorio:Ludoviko la 16-a (Francio)]] [[Kategorio:Proklamoj|Abolicio de la reĝeco]] [[Kategorio:1792]] exbuv73luyl36viwvxzjkirmvyn5aon 0 392263 9373288 9369914 2026-05-15T11:42:49Z Crosstor 3176 aldonoj 9373288 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj famaj [[hungaroj]], kiuj naskiĝis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto. (Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[:Kategorio:Distriktoj de Budapeŝto|artikolojn pri distriktoj de Budapeŝto]] (ekzemple [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Újpest]]) kaj pri [[Pest (urbo)|Pest]] kaj [[Buda]] antaŭ [[1873]] (kiuj naskiĝis en tiuj lokoj): [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Pest]], [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Buda]]!) * Pri (G-K) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)]]! * Pri (L-R) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (L-R)]]! * Pri (S-Z) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (S-Z)]]! {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == {{Div col|cols = 3}} * [[Judit Aba-Novák]], tekstilartisto * [[Ervin Abádi]], [[grafikisto]] * [[Erzsébet Abaffy]], [[lingvisto]] * [[Gyula Abay Neubauer]], [[ekonomikisto]] * [[Bódog Ábel]], ekonomikisto * [[Jakab Ábel]], kanuisto * [[Béla Abody]], [[verkisto]] * [[Arany Abonyi]], [[pentristo]] * [[Géza Abonyi]], [[aktoro]] * [[Géza Abonyi (juristo)]] * [[István Abonyi (ŝakisto)]] * [[Iván Abonyi]], (fizikisto) * [[Tivadar Abonyi]], aktoro * [[János Ábrahám (ginekologo)]] * [[Emil Ábrányi (komponisto)]] * [[János Abrudbányay]], instruisto * [[Ágoston Ács]], [[pentristo]] * [[Gábor Ács]], [[arkitekto]] * [[Ernő Ács]], [[fizikisto]] * [[Ilona Ács]], [[naĝado|naĝisto]] * [[János Ács]], [[reĝisoro]] * [[Kató Ács]], verkisto * [[Lajos Ács]], [[politikisto]] * [[Pál Ács]], [[redaktoro]] * [[László Acsády]], nervobiologo * [[Ilona Aczél (pentristo)]] * [[István Aczél]], ekonomo * [[János Aczél]], [[matematikisto]] * [[Márton Aczél]], [[biologo]] * [[Tamás Aczél]], [[verkisto]] * [[György Ádám (advokato)]] * [[Lóránt Ádám]], juĝisto * [[Tamás Ádám (agronomo)]] * [[Anna Adamikné Jászó]], lingvisto * [[Adelina Adler]], [[operkantisto]] * [[Zsigmond Adler]], boksisto * [[Balázs Adolf]], kanuisto * [[Bence Adorján]], ekonomo * [[Csaba Adorjáni]], psikologo * [[Attila Adrovicz]], kajakisto * [[Árpád Ág]], fizikisto * [[Karola Ágai]], operkantisto * [[Péter Agárdi]], literaturhistoriisto * [[Ilona Agárdy]], aktoro * [[Irén Ágay]], operkantisto * [[Kamil Aggházy]], historiisto * [[Mariska Aggházyné Balló]], pentristo * [[Lajos Ágner]], orientalisto * [[Tamás Agócs]], budhologo * [[György Ágoston (humuristo)]] * [[László Ágoston]], operkantisto * [[Zoltán István Ajkay]], [[pulmonologo]] * [[Miklós Ajtai (matematikisto)]] * [[Erzsi Ákos]], aktoro * [[Károly Ákos]], psikologo * [[László Ákos]], ĵurnalisto * [[Ambrus Alaksza]], [[instruisto]] * [[Tamás Alaksza]], verkisto * [[Gábor Albert (aktoro)]] * [[Júlia Albrecht]], [[ceramikisto]] * [[Ferenc Alexander]], [[psikiatro]] * [[György Alexits]], matematikisto * [[Géza Alföldy]], [[historiisto]] * [[Jenő Alföldy (redaktoro)]] * [[György Almár]], pentristo * [[Iván Almár]], astronomo * [[Ágnes Almási]], tablotenisisto * [[Éva Almási]], aktoro * [[Miklós Almási]], [[filozofo]] * [[Zsuzsa Almássy]], arta sketisto * [[Pál Alpári]], redaktoro * [[Lajos Alszeghy]], aktoro * [[Margit Altai]], verkisto * [[Licco Amar]], violonisto * [[Jenő Ambrózi (pli aĝa)]], halterlevisto * [[Éva Ambrus]], ceramikisto * [[Gyula Ambrus]], kuracisto * [[Irén Ambrus]], operetkantisto * [[Zoltán Ambrus (gitaristo)]] * [[Éva Ancsel]], filozofo * [[Géza Anda]], pianisto * [[Ernő Andai]], aktoro * [[Pál Andai]], arkitekto * [[Margit Andaházi]], aktoro * [[Béla Andai]], aktoro * [[Györgyi Andai]], aktoro * [[Piroska Anderlik]], imunologo * [[György Andersen]], ĵurnalisto * [[Erzsébet Andics]], [[historiisto]] * [[Péter Andorai]], [[aktoro]] * [[Péter Andorka]], [[komponisto]] * [[Rudolf Andorka]], [[sociologo]] * [[Béla András]], [[dirigento]] * [[Ferenc András]], reĝisoro * [[László András (verkisto)]] * [[Tibor Andrásfi]], skermisto * [[Borbála Andrássy]], taglibristo * [[Klára Andrássy]], flegisto * [[Kati Andresz]], voĉoaktoro * [[Sándor Andrikovics]], biologo * [[Iván Angelus]], dancisto * [[Margit Angerer]], operkantisto * [[Csaba Anghi]], zoologo * [[István János Angyal]], kemiisto * [[Gyula Angyal Nagy]], operkantisto * [[Mária Angyal]], reĝisoro * [[Gergely Angyalosi]], kritikisto * [[Béla Ángyán]], politikisto * [[István Anhalt]], komponisto * [[Alfonz Anker]], genetikisto * [[Csaba Antal]], kostumisto * [[Frigyes Antal]], arthistoriisto * [[Gergely Antal]], ŝakisto * [[István Antal (pianisto)]] * [[Károly Antal]], [[skulptisto]] * [[László Antal (ekonomikisto)]] * [[Róbert Antal]], akvopilkisto * [[Ferenc Antoni]], [[kuracisto]] * [[Imre Apáthi]], aktoro * [[Bence Apáti]], [[baletisto]] * [[Miklós Apáti (poeto)]] * [[Ákos Bertalan Apatóczky]], [[ĉinologo]] * [[Noémi Apor]], aktoro * [[Géraldine Apponyi]], [[reĝino]] * [[Béla Aradi]], prokuroro * [[László Aradszky]], ŝlagrokantisto * [[Adrienn Arányi]], aktoro * [[Jelly Arányi]], violonisto * [[Magda Aranyossi]], ĵurnalisto * [[Endre Arató]], historiisto * [[István Arató]], pentristo * [[Péter Arató]], [[elektrinĝeniero]] * [[Tamás Ardai]], reĝisoro * [[Géza Arday]], instruisto * [[Péter Árkai]], [[geologo]] * [[Bertalan Árkay]], [[arkitekto]] * [[Lili Árkayné Sztehló]], vitralisto * [[Paul Arma]], pianisto * [[Lajos Áron Nagy]], pentristo * [[Annamária Artner]], ekonomikisto * [[Edgár Artner]], pastro * [[Margit Artner]], ilustristo * [[Tivadar Artner]], arthistoriisto * [[Attila Árvay]], [[kardiologo]] * [[Oszkár Asbóth (grafikisto)]] * [[Oszkár Ascher]], aktoro * [[Tamás Ascher]], reĝisoro * [[Gábor Attalai]], industriartisto * [[György Auer]], prokuroro * [[Pál Auer]], advokato * [[Vince Augustin (kuracisto)]] * [[Mária Augusztinovics]], ekonomikisto * [[Aladár Aujeszky]], kuracisto * [[László Aujeszky]], [[meteologo]] {{Div col end}} == B == {{Div col|cols = 3}} * [[Judit B. Kopp]], skulptisto * [[Magda B. Müller]], fotisto * [[László Baán]], ekonomikisto * [[László Babai]], matematikisto * [[László Babarczy]], reĝisoro * [[László Babiczky]], reĝisoro * [[Viktor Babits]], [[elektrinĝeniero]] * [[Gyula Babos]], [[gitaristo]] * [[Sándor Babos]], parazitologo * [[Zoltán Babos]], hidrologo * [[Szilvia Bach]], parodiisto * [[Béla Bacher]], arthistoriisto * [[Iván Bächer]], ĵurnalisto * [[Mihály Bächer]], pianisto * [[Richárd Backhausz]], kuracisto * [[Pál Bács]], kirurgo * [[Péter Bácsi]], luktisto * [[Elek Bacsik]], gitaristo * [[Tamás Bácskai]], ekonomikisto * [[József Badics]], agronomo * [[Rajmund Badó]], luktisto * [[Gábor Bagdy]], oficisto * [[László Bagó]], aktoro * [[Veronika Bajáki]], juristo * [[Erzsébet Bajári]], entomologo * [[Gizi Bajor]], aktorino * [[Imre Bajor]], aktoro * [[Imre Bak]], pentristo * [[Róbert Bak]], [[psikoanalizisto]] * [[János Mihály Bak]], historiisto * [[András Baka]], juĝisto * [[István Bakács]], arkivisto * [[Endre Bakay]], [[osteologo]] * [[György Bakcsi]], redaktoro * [[Márta Bakó]], aktoro * [[Pál Bakó]], moderna pentatlonisto * [[Zoltán Bakó]], kajakisto * [[György Bakondi]], juristo * [[Alexa Bakonyi]], aktoro * [[Ernő Bakonyi]], popoldancisto * [[Géza Bakonyi]], bibliotekisto * [[Péter Bakonyi]], skermisto * [[Tibor Bakonyi (politikisto)]] * [[Ferenc Bakos]], lingvisto * [[Károly Bakos]], halterlevisto * [[Csaba Baksa]], geologo * [[János Baksa-Soós]], gitaristo * [[László Baksa Soós]], aktoro * [[József Baksai]], pentristo * [[László Baky]], [[subministro]] * [[József Bal]], aktoro * [[Péter Balabán]], tradukisto * [[Andor Balajthy]], pupteatristo * [[Béla Balás (episkopo)]] * [[Edit Balás]], arthistoriisto * [[Eszter Balás]], skulptisto * [[Márk Balaska]], kajakisto * [[Jenő Balaskó]], poeto * [[Béla Balassa]], ekonomikisto * [[Gábor Balassa]], aktoro * [[György Balassa (klarnetisto)]] * [[György Balassa (psikologo)]] * [[Gyula Balassa]], juristo * [[Péter Balassa]], esteto * [[Krisztián Balassa]], dirigento * [[Sándor Balassa (komponisto)]] * [[Tamás P. Balassa]], komponisto * [[László Balássy]], poeto * [[Kamill Balatoni]], kajakisto * [[Károly Balatoni]], naĝisto * [[Ádám Balázs]], komponisto * [[Ágnes Balázs]], aktoro * [[Endre Balázs]], biokemiisto * [[Ervin Balázs]], inĝeniero * [[Fecó Balázs]], ŝlagromuzikisto * [[Géza Balázs]], lingvisto * [[György Balázs]], redaktoro * [[István Balázs (ĉinologo)]] * [[János Balázs (pianisto)]] * [[Judit Balázs]], psikiatro * [[Júlia Balázs]], astronomo * [[Lóránt Balázs]], kemiisto * [[Nándor Balázs]], [[fizikisto]] * [[Péter Balázs (aktoro)]] * [[Péter Balázs (kanuisto)]] * [[Sándor Balázs (bibliotekisto)]] * [[Edit Balázsovits]], aktoro * [[András Báldi]], ekologo * [[Kornél Baliga]], arkitekto pri internaj spacoj * [[Béla Bálint]], aktoro * [[Elemér Bálint]], matematikisto * [[Endre Bálint]], [[pentristo]] * [[György Bálint (aktoro)]] * [[György Bálint (verkisto)]] * [[István Bálint (reĝisoro)]] * [[Jenő Bálint]], kritikisto * [[László Bálint]], futbalisto * [[Michael Balint]], kuracisto * [[Péter Bálint (kuracisto)]] * [[Rezső Bálint (kuracisto)]] * [[Rezső Bálint (pentristo)]] * [[Rezső Bálint (trombonisto)]] * [[Sári Balkányi]], psikanalizisto * [[Géza Balkay]], aktoro * [[Margit Balla]], grafikisto * [[Zsuzsi Balla]], aktoro * [[Károly Ballai]], poŝtisto * [[Elemér Baló]], aktoro * [[József Baló (kuracisto)]] * [[György Baló]], prezentisto * [[Júlia Baló]], raportisto * [[László Baló]], ĵurnalisto * [[Ágoston Balogh]], baletisto * [[Edina Balogh]], aktoro * [[Elemér Balogh (ekonomikisto)]] * [[Emese Balogh]], aktoro * [[Ernő Balogh (pianisto)]] * [[Erzsi Balogh]], aktoro * [[Gábor Balogh (moderna pentatlonisto)]] * [[Ilona Balogh]], arthistoriisto * [[István Balogh (futbalisto)]] * [[Jolán Balogh]], arthistoriisto * [[Károly Balogh (oficisto)]] * [[Klári Balogh]], pupteatristo * [[Pálma Balogh]], pistolpafisto * [[Roland Balogh]], gitaristo * [[Tamás Balogh]], ekonomikisto * [[Zsuzsa Balogh]], aktoro * [[György Baloghy (pentristo)]] * [[Huba Bálványos]], grafikisto * [[Károly Bamberger]], bestokuracisto * [[Béla Bán]], pentristo * [[Endre Bán (ginekologo)]] * [[Ervin Bán]], instruisto * [[Klári Bán]], aktoro * [[Róbert Bán]], reĝisoro * [[Zoltán Bán]], komikisto * [[Éva Bánáty]], gimnastikisto * [[Ede Banda]], [[violonĉelisto]] * [[Gábor Bándi]], arkeologo * [[János Bándi]], operkantisto * [[Béla Bánfalvi]], violonisto * [[Eszter Bánfalvi]], aktoro * [[Klára Bánfalvi]], kajakisto * [[Ágnes Bánfalvy]], aktoro * [[György Bánffy (aktoro)]] * [[Eszter Bánffy]], arkeologo * [[József Bánhegyi]], mikrobiologo * [[Gabriella Bánki]], dancisto * [[Zsuzsa Bánki]], aktoro * [[Gábor Bánky]], aktoro * [[Irén Bánó]], operetkantisto * [[László Bánóczi]], reĝisoro * [[Tamás Banovich]], reĝisoro * [[György Bánrévy]], arkivisto * [[Ildikó Bánsági]], aktoro * [[Kornél Pál Bánsági]], ekonomikisto * [[Éva Bányai (kemiisto)]] * [[Éva Bányai (psikologo)]] * [[István Bányai]], grafikisto * [[Dénes Bara]], patologo * [[Gizella Barabás]], pentristo * [[Lőrinc Barabás]], trumpetisto * [[Lujza Barabás]], pentristo * [[Márton Barabás]], pentristo * [[Mihály Barabás (radiologo)]] * [[Sári Barabás]], operkantisto * [[Tamás Barabás]], ĵurnalisto * [[Zoltán Barabás (agronomo)]] * [[Zoltán Barabás Kiss]], aktoro * [[Zsófi Barabás]], pentristo * [[Ferenc Baracsi]], aktoro * [[Gergely Bárándy]], advokato * [[Péter Bárándy]], advokato * [[László Baránszky]], arthistoriisto * [[Árpád Bárány]], skermisto * [[Frigyes Bárány]], aktoro * [[András Baranyay]], [[grafikisto]] * [[Ibolya Baranyai]], aktoro * [[Zsolt Baranyai]], matematikisto * [[László Baranyi]], aktoro * [[Etele Baráth]], ministro * [[Kristóf Baráti]], violonisto * [[Péter Barbinek]], aktoro * [[Imre Barcza]], bibliotekisto * [[Zsolt Barcza]], zimbalisto * [[László Bárdos (poeto)]] * [[Zsuzsa Barlay]], operkantisto * [[Balázs Barna]], agronomo * [[Árpád Bardócz (pentristo)]] * [[Attila Bardóczy]], aktoro * [[Alice Bárdos]], violonisto * [[Artúr Bárdos]], teatrestro * [[Lajos Bárdos]], [[muzikisto]] * [[Tamás Bárdos]], kemiisto * [[András Bárdossy]], hidrologo * [[Emese Barka]], luktisto * [[Ilona Barkóczi]], psikologo * [[Béla Barna (plibonigisto)]] * [[János Barna (instruisto)]] * [[Péter Barna]], policoficiro * [[Viktor Barna]], tablotenisisto * [[László Barnák]], teatrestro * [[György Baross]], oficisto * [[Gyula Baros]], literaturhistoriisto * [[Imre Baross]], cirkisto * [[Ödön Barsi]], verkisto * [[András Bársony]], politikisto * [[Dóra Bársony]], operkantisto * [[Erzsi Bársony]], aktoro * [[István Bársony (aktoro)]] * [[Rózsi Bársony]], aktoro * [[Tivadar Bársony]], radiologo * [[Béla Barsy]], aktoro * [[Gyula Barsy]], statistikisto * [[Barri Barta]], cirkisto * [[Éva Barta]], juvelisto * [[István Barta]], inĝeniero * [[Lajos Barta (skulptisto)]] * [[Mária Barta]], aktoro * [[Mária Barta (pentristo)]] * [[Tamás Barta]], gitaristo * [[Tamás Bartal]], juristo * [[György Bártfai]], ginekologo * [[Tamás Bártfai]], biokemiisto * [[Dénes Bartha]], muzikhistoriisto * [[Ferenc Bartha]], bankisto * [[István Bartha (hidrologo)]] * [[János Bartha (aktoro, 1920)]] * [[Károly Bartha (ministro)]] * [[Károly Bartha (naĝisto)]] * [[Judit Bartholy]], meteologo * [[István Bartke]], ekonomikisto * [[János Bartók]], lingvisto * [[Emma Bartoniek]], historiisto * [[Erika Bartos]], arkitekto * [[Irén Bartos]], baletisto * [[Andor Basch]], pentristo * [[Árpád Basch]], pentristo * [[Edit Basch]], pentristo * [[Lóránt Basch]], advokato * [[Ernő Baskai]], kemiisto * [[Juli Básti]], aktoro * [[István Básthy]], dekoraciisto * [[Ferenc Batári]], arthistoriisto * [[Elza Báthory]], operetkantisto * [[Giza Báthory]], aktoro * [[Júlia Báthory]], vitroartisto * [[Tamás Bátor]], operkantisto * [[András Batta]], muzikologo * [[József Bauer]], bibliotekisto * [[Mihály Bauer]], matematikisto * [[Péter Tamás Bauer]], ekonomikisto * [[Tamás Bauer]], ekonomikisto * [[Ferenc Ferdinánd Baumgarten]], esteto * [[Nándor Baumgarten]], juristo * [[Éva Bayer Fluckiger]], matematikisto * [[Gusztáv Bayerle]], turkologo * [[Lajos Bazsay]], aktoro * [[József Bazsinka]], tubjisto * [[Zsuzsanna Bazsinka]], operkantisto * [[Jenő Beamter]], drumisto * [[József Beck]], matematikisto * [[Judit Beck]], pentristo * [[Tamás Beck]], ministro * [[Gábor Becker]], arkitekto * [[Pál Becker]], ekonomikisto * [[János Becsey]], naĝisto * [[György Becsky]], ekonomikisto * [[Anna Bede]], poeto * [[Szabolcs Bede-Fazekas]], aktoro * [[Gábor Bednanics]], literaturhistoriisto * [[Dezső Bednay]], emajlisto * [[Éva Bednay]], pentristo * [[Rudolf Bedő]], fabrikisto * [[István Beé]], kajakisto * [[János Miklós Beér]], kemiisto * [[Miklós Beer]], episkopo * [[Benő Békefi]], kalvinana episkopo * [[Gellért József Békés]], monaĥo * [[Pál Békés]], verkisto * '''[[György Békésy]]''', fizikisto, Nobel-premiito * [[Iván Béky-Halász]], poeto * [[László Bélády]], inĝeniero * [[Iván Bélai]], kemiisto * [[Vilmos Bélay]], arkivisto * [[Alajos Béldy]], naĝisto * [[László Beleznai]], akvopilkisto * [[Margit Beleznay (1887)]], aktoro * [[Béla Belicza]], kanuisto * [[Máté Bella]], komponisto * [[László Bellák]], tablotenisisto * [[Pál Bélley]], bibliotekisto * [[Ágoston Benárd]], ministro * [[Miklós Bencze]], [[operkantisto]] * [[Zsolt Bende]], operkantisto * [[András Benedek]], dramaturgo * [[Dalma Benedek]], kajakisto * [[Gábor Benedek]], arkitekto * [[Gábor Benedek (bestokuracisto)]] * [[György Benedek]], pentristo * [[Imre Benedek]], grafikisto * [[László Benedek (reĝisoro)]] * [[Marcell Benedek]], verkisto * [[Mari Benedek]], kostumisto * [[Miklós Benedek]], aktoro * [[Pál Benedek]], kemiisto * [[Tibor Benedek (akvopilkisto)]] * [[László Benjamin]], [[poeto]] * [[Zoltán Benkő]], pianisto * [[Ottó Benedikt]], inĝeniero * [[Zsuzsa Beney]], poeto, kuracisto * [[Ágost Benkhard]], pentristo * [[Ágost Benkhard (arkitekto)]] * [[Dániel Benkő (liutisto)]] * [[Gyula Benkő]], aktoro * [[Nóra Benkő]], aktoro * [[Péter Benkő]], aktoro * [[Sándor Benkó]], [[klarnetisto]] * [[Tamás Benkócs]], fagotisto * [[Katalin Benson]], psikologo * [[László Beöthy (teatrestro)]] * [[Lídia Beöthy]], aktoro * [[Ottó Beöthy]], bibliotekisto * [[Tamás Beőthy]], jezuito * [[Rudolf Bér]], pentristo * [[Lajos Berán]], skulptisto * [[Gábor Beratin]], aktoro * [[Viktor Bérces]], juristo * [[László Berczeller]], biokemiisto * [[István Berczelly]], [[operkantisto]] * [[Mária Bérczes]], baletisto * [[Árpád Berczik (biologo)]] * [[Géza Berczy]], aktoro * [[József Berda]], poeto * [[András Berecz]], kantisto * [[Frigyes Berecz]], ministro * [[Zoltán Bereczki]], aktoro * [[Albert Bereczky]], kalvinana episkopo * [[Endre Bereczky]], kemiisto * [[Dóra Beregi]], tablotenisisto * [[Oszkár Beregi]], aktoro * [[Andor Berei]], ministro * [[László Berek]], radiologo * [[Géza Bereményi]], verkisto * [[György Berencsi (bakteriologo)]] * [[György Berencsi (virologo)]] * [[György Berend]], juristo * [[István Berend]], agronomo * [[Iván Berend]], ekonomikisto * [[Iván T. Berend]], historiisto * [[Pál Berendy]], futbalisto * [[István Berendik]], kameraisto * [[Ernő Berentey (filo)]], radiologo * [[Ernő Berentey (patro)]], ginekologo * [[Róbert Berény]], pentristo * [[Gábor Berényi]], reĝisoro * [[Ottó Berényi]], komikisto * [[Ilona Béres]], aktoro * [[János Béres (skulptisto)]] * [[Ottó Berg]], dirigento * [[Péter Bergendy (reĝisoro)]] * [[Antal Berkes]], pentristo * [[Zoltán Berkes]], [[meteologiisto]] * [[András Berkesi]], verkisto * [[Sándor Berkesi]], dirigento * [[László Berki]], violonisto * [[Krisztián Berki]], gimnastikisto * [[Tamás Berki]], ĵazokantisto * [[Lili Berky]], aktoro * [[Péter Bernek]], naĝisto * [[Jolán Berrár]], lingvisto * [[Ágnes Bertalan]], aktoro * [[Tivadar Bertalan]], grafikisto * [[Vilmos Bertalan]], arthistoriisto * [[László Berty]], skermisto * [[Ilona Berzétey]], aktoro * [[Pál Besztercei]], aktoro * [[Gyula Betlen]], skulptisto * [[János Betlen]], ĵurnalisto * [[Zoltán Bezerédi]], aktoro * [[László Bezsilla]], entomologo * [[Károly Biber]], agronomo * [[Judit Bibó]], lingvisto * [[István Bibó]], politikisto * [[István Bibó (arthistoriisto)]] * [[Károly Bicskey]], aktoro * [[Károly Bieber]], [[forĝisto]] * [[Tivadar Bilicsi]], aktoro * [[Daniela Bikácsi]], pentristo * [[Mária Bilicsi]], aktoro * [[Irén Biller]], aktoro * [[Károly Binder]], pianisto * [[Ágnes Binét]], psikologo * [[Ákos Birkás]], pentristo * [[Endre Birkás]], bibliotekisto * [[Bálint Bíró]], ilustristo * [[Eszter Bíró]], muzikalkantisto * [[Gábor Biró (fizikisto)]] * [[Ica Bíró]], fotomodelo * [[József Bíró (ministro)]] * [[Kriszta Bíró]], aktoro * [[László Bíró]], [[inventisto]] * [[Mihály Bíró]], afiŝisto * [[Miklós Bíró]], [[kameraisto]] * [[Pál Bíró]], negocisto * [[Péter Biró (geodeto)]] * [[Sári Bíró]], pianisto * [[Zoltán Bíró]], politikisto * [[Zsuzsa Bíró]], dramaturgo * [[László Bitó]], verkisto, kuracisto * [[Márta Blaha]], aktoro * [[Sári Blaha]], aktoro * [[János Blaski]], pentristo * [[Balázs Blaskó]], aktoro * [[János Blaskó (skulptisto)]] * [[Péter Blaskó]], aktoro * [[Ildikó Bóbis]], [[skermisto]] * [[Imre Bóc]], ekonomo * [[Hugó Böckh]], geologo * [[Ede István Boczor]], metalurgo * [[Miklós Bodánszky]], kemiisto * [[László Bodi]], literaturhistoriisto * [[Kriszta Bódis]], reĝisoro * [[Erika Bodnár]], aktoro * [[Andrea Bodó]], gimnastikisto * [[Erzsébet Bodó]], operkantisto * [[Viktor Bodó]], reĝisoro * [[Imre Bodor]], operkantisto * [[Géza Bodolay]], reĝisoro * [[Gyula Bodrogi]], aktoro * [[Gábor Bódy]], reĝisoro * [[Gergely Bódy]], redaktoro * [[Irén Bódy]], tekstilartisto * [[Magdi Bódy]], kantisto * [[Gizi Bogár]], aktoro * [[István Bogár (komponisto)]] * [[Richárd Bogár]], koreografo * [[István Bogdán (bibliotekisto)]] * [[István Bogdán (pentristo)]] * [[Titanilla Bogdányi]], voĉoaktoro * [[Elek Bognár]], aktoro * [[Géza Bognár]], [[inĝeniero]] * [[Iván Bognár]], arkivisto * [[Sándor Bognár]], agronomo * [[Szabolcs Bognár]], juristo * [[Vilma Bognár]], operkantisto * [[Zsolt Bognár (aktoro)]] * [[Árpád Bogsch]], juristo * [[Erik Bogsch]], kemiisto * [[András Bohár]], artisto * [[Vilmos Böhm]], ministro * [[Béla Bohus]], nervobiologo * [[Gábor Bojár]], komputikisto * [[Endre Bojtár]], tradukisto * [[László Károly Bóka]], literaturhistoriisto * [[Mária Bókai]], aktoro * [[Ferenc Bókay]], aktoro * [[János Bókay]], verkisto * [[Zoltán Bókay]], kuracisto * [[Jutta Bokor]], operkantisto * [[László Bokor]], reĝisoro * [[Hanna Bokorné Szegő]], juristo * [[Ferenc Bokros]], ilustristo * [[Lajos Bokros]], ministro * [[Károly Bolberitz]], kemiisto * [[Pál Bolberitz]], pastro * [[Iván Boldizsár]], verkisto * [[Dániel Bolgár]], marimbisto * [[György Bolgár]], ĵurnalisto * [[Béla Bollobás]], matematikisto * [[Enikő Bollobás]], literaturhistoriisto * [[Lajos Bólya]], juristo * [[Mátyás Bolya]], muzikisto * [[Ervin Bóna]], instruisto * [[István Bóna (restaŭristo)]] * [[István Bondy]], aktoro * [[Éva Bónis]], muzeologo * [[György Bónis]], juristo * [[Zoltán Bonta]], helpreĝisoro * [[Dezső Bor]], korusestro * [[György Bor]], kemiisto * [[Pál Bor (pentristo)]] * [[István Iván Bor]], grafikisto * [[Gyula Borbándi]], verkisto * [[Dorka Borbás]], vitroartisto * [[Gabi Borbás]], aktoro * [[Gáspár Borbás]], futbalisto * [[Tibor Borbás]], skulptisto * [[László Borbély (pianisto)]] * [[László Borbély (sportĵurnalisto)]] * [[Beatrix Boreczky]], arkivisto * [[György Borgos]], psikologo * [[István Ferenc Borhegyi]], arkeologo * [[Attila Borhidi]], [[botanikisto]] * [[Gergő Borlai]], drumisto * [[Aicha Zakia Boussebaa]], karateisto * [[László Boris]], karikaturisto * [[Gyula-Frigyes Born]], inĝeniero * [[Tibor Bornai]], muzikisto * [[Tamás Böröndi]], aktoro * [[Katalin Böröndy]], aktoro * [[Iván Boronkai]], klasika filologo * [[Ádám Boros]], matematikisto * [[Attila Boros]], grafikisto * [[Endre Boros]], botanikisto * [[Lajos Boros]], redaktoro * [[László Boros (teologo)]] * [[Mihály Boros]], anestezisto * [[Elemér Boross]], dramisto * [[Géza Boross (aktoro)]] * [[Lajos Boross]], [[violonisto]] * [[Martin Boross]], reĝisoro * [[György Borsányi (futbalisto)]] * [[Balázs Borsos]], etnografo * [[Béla Borsos (bestokuracisto)]] * [[Iván Borsa]], arkivisto * [[Sándor Borz Kováts]], arkitekto pri internaj spacoj * [[János Börzsey]], futbalisto * [[Miklós Boskovits]], arthistoriisto * [[Péter Bősze]], aktoro * [[Iván Böszörményi-Nagy]] * [[Gábor Bot]], muzikalkantisto * [[Kinga Bóta]], kajakisto * [[Lehel Both]], pianisto * [[Miklós Both]], muzikisto * [[Raoul Bott]], matematikisto * [[Juci Boyda]], aktoro * [[György Boytha]], juristo * [[László Bozó]], meteologo * [[András Bozóki]], ministro * [[István Bozóky]], aktoro * [[Mihály Bozsi]], akvopilkisto * [[Péter Bozsó]], aktoro * [[Sándor Bozsóky]], reŭmatologo * [[Olivér Brachfeld]], tradukisto * [[Rezső Brada]], baletisto * [[Iván Bradányi]], tekstopoeto * [[András Bragyova]], juĝisto * [[Béla Brandenstein]], filozofo * [[Jenő Brandi]], akvopilkisto * [[Éva Braun (komunisto)]] * [[József Braun]], futbalisto * [[Paula Braun]], pianisto * [[Sándor Braun (patologo)]] * [[Angelo Brelich]], historiisto * [[Mario Brelich]], verkisto * [[György Brem]], [[pograndisto]] * [[György Brenner]], karikaturisto * [[Zoltán Breyer]], voĉoaktoro * [[Gábor Breznay]], pentristo * [[József Breznay]], pentristo * [[István Breyer]], episkopo * [[András Bródy (ekonomikisto)]] * [[György Bródy]], akvopilkisto * [[János Bródy]], ŝlagrokantisto * [[Vera Bródy]], pupteatristo * [[Győző Brunner]], drumisto * [[Márta Brunner]], aktoro * [[István Bubik]], aktoro * [[Róbert Büchler]], psikologo * [[Péter Pál Bucsky]], kuracisto * [[Zoltán Buczolich]], matematikisto * [[Béla Buda]], psikiatro * [[György Budapest Szabó]], grafikisto * [[Dénes Buday]], komponisto * [[László Buday (biokemiisto)]] * [[Tamás Buday]], kanuisto * [[Andor Budincsevits]], kemiisto * [[László Budinszky]], ministro * [[Sándor Budinszky]], [[raportisto]] * [[Ágoston Budó]], fizikisto * [[Károly Bugár-Mészáros]], kuracisto * [[Márton Bujdosó]], komponisto * [[László Bujtás (ekonomo)]] * [[István Bujtor]], aktoro * [[József Büki]], ornitologo * [[Márton Bukovi]], futbalisto * [[Béla Büky (bibliotekisto)]] * [[Béla Büky (infankuracisto)]] * [[Dorottya Büky]], bibliotekisto * [[György Bulányi]], piaristo * [[Sándor Burány]], ministro * [[Károly Burger]], ginekologo * [[Emmi Buttykay]], aktoro * [[Márton Buza]], instruisto {{Div col end}} == C == {{Div col|cols = 3}} * [[Ferenc Cakó]], reĝisoro * [[Gábor Carelli]], operkantisto * [[Henrik Castiglione]], produktoro * [[László Castiglione]], muzeologo * [[Benjámin Ceiner]], kajakisto * [[Rudolf de Châtel]], kuracisto * [[Elizabeth De Charay]], aktoro * [[Attila Chikán]], ekonomikisto * [[Béla Jenő Cholnoky]], botanikisto * [[Tibor Cholnoky]], inĝeniero * [[Ferenc Chorin (negocisto)]] * [[Alajos Chrudinák]], [[raportisto]] * [[Rodrigo Crespo]], teatrestro * [[László Csaba]], ekonomikisto * [[László Csaba (arkitekto)]] * [[Edvin Csabai]], kanuisto * [[Lajos Csabai Ékes]], pentristo * [[Ibolya Csák]], altsaltisto * [[János Csák]], aktoro * [[M. György Csákány]], ginekologo * [[Eszter Csákányi]], aktoro * [[András Csáki]], gitaristo * [[Frigyes Csáki]], inĝeniero * [[Zoltán Csáktornyai]], pentristo * [[Lajos Csákvári Nagy]], pentristo * [[Benedek Csalog]], flutisto * [[Gábor Csalog]], pianisto * [[György Csanádi (juristo)]] * [[Judit Csanádi]], dekoraciisto * [[András Csanády]], grafikisto * [[Veronika Csánk]], arkeologo * [[Sándor Csányi (aktoro)]] * [[Valéria Csányi]], dirigento * [[András Csapó]], reĝisoro * [[Gábor Csapó]], akvopilkisto * [[György Csapó (drumisto)]] * [[Csaba Csapodi]], bibliotekisto * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[Vera Csapody]], botanikisto * [[Klára Csapodyné Gárdonyi]], bibliotekisto * [[Zsuzsa Csarnóy]], aktoro * [[Ákos Császár]], matematikisto * [[Elemér Császár]], literaturhistoriisto * [[Janka Csatay]], operetkantisto * [[Kálmán Csathó]], verkisto * [[Tamás Csató]], muzeologo * [[Zsuzsanna Csató]], kirurgo * [[Etelka Csavlek]], operkantisto * [[Anna Marie Cseh]], manekeno * [[László Cseh (filo)]] * [[László Cseh (futbalisto)]] * [[Tamás Cseh]], komponisto * [[László Cseh-Szombathy]], sociologo * [[József Csemegi]], arkitekto * [[Miklós Csemiczky]], komponisto * [[Zoltán Csemniczky]], skulptisto * [[Aladár Csengeri]], aktoro * [[Ádám Csepeti]], ekonomo * [[Béla Csepreghy]], produktoro * [[Jenő Csepreghy]], reĝisoro * [[Éva Csepregi]], ŝlagrokantisto * [[Sándor Csepregi]], skulptisto * [[Zoltán Csepregi]], teologo * [[László Csere]], operetkantisto * [[István Cserepes]], pentristo * [[Arzén Cserépy]], reĝisoro * [[László Cserépy]], reĝisoro * [[Irma Cserey]], aktoro * [[György Cserhalmi]], aktoro * [[Zsuzsa Cserháti]], kantisto * [[Zsuzsa Cserje]], aktoro * [[Péter Csermely]], biokemiisto * [[Antal Cserna]], aktoro * [[Árpád Csernák]], aktoro * [[János Csernák]], aktoro * [[Pál Csernai]], futbalisto * [[János Cserni]], juĝisto * [[Mariann Csernus]], aktorino * [[József Cserny (komunisto)]] * [[Miklós Csics]], arkitekto * [[Dorina Csifó]], muzikalkantisto * [[István Csík]], pentristo * [[Rózsi Csikós]], aktoro * [[Péter Csíkszentmihályi]], arkitekto * [[Róbert Csíkszentmihályi]], skulptisto * [[Endre Csillag]], gitaristo * [[István Csillag (ministro)]] * [[Vera Csillag]], grafikisto * [[András Csilléry]], ministro * [[Klára Királyné Csilléry]], etnografo * [[Dóra Csinády]], baletisto * [[Ferenc Csipes]], kajakisto * [[Tamara Csipes]], kajakisto * [[Imre Csiszár (reĝisoro)]] * [[Gergely Csizmadia]], aktoro * [[Imre Gyula Csizmadia]], kemiisto * [[Kolos Csizmadia]], kajakisto * [[László Csizmadia]], operetkantisto * [[Tibor Csizmadia]], reĝisoro * [[Gábor Csizmár]], ministro * [[Béla Csóka]], operkantisto * [[András Csókay]], kirurgo * [[Gergely Csoma]], skulptisto * [[Mózes Csoma]], koreologo * [[Zsigmond Csoma]], muzeologo * [[Zsófia Csomay]], arkitekto * [[Ágnes Csomor]], aktoro * [[Kata Csondor]], voĉoaktoro * [[Katalin Csongrádi]], aktoro * [[László Csongrádi]], skermisto * [[Zsuzsanna Csongrády]], skermisto * [[András Csonka]], aktoro * [[Pál Csonka]], inĝeniero * [[Lajos Csontó]], grafikisto * [[Csaba Csontos]], arkitekto * [[István Csorba (aktoro)]] * [[László Csorba]], historiisto * [[Zoltán Csorba]], botanikisto * [[Gábor Csőre]], aktoro * [[Marianna Csörnyei]], matematikisto * [[Rumen István Csörsz]], muzikisto * [[Bori Csuha]], voĉoaktoro * [[Gábor Csupó]], animaciisto * [[Árpád Csurgay]], inĝeniero * [[Ferenc Csuri]], naĝisto * [[István Csurka]], verkisto * [[László Csurka]], aktoro * [[Karola Csűrös]], aktorino * [[Zoltán Csűrös]], kemiisto * [[Oszkár Csuvik]], akvopilkisto * [[Gyula Czapik]], ĉefepiskopo * [[Endre Czeizel]], genetikisto * [[Ildikó Czéró]], kegloludisto * [[Péter Czibulás]], aktoro * [[Attila Cziczó]], gitaristo * [[Dezső Czigány]], pentristo * [[György Czigány]], redaktoro * [[Tibor Czigány]], inĝeniero * [[István Czigler]], psikologo * [[György Cziffra]], [[pianisto]] * [[Gyula Czimra]], pentristo * [[Antal Czinder]], skulptisto * [[Pál Czinner]], reĝisoro * [[Anna Czóbel]], kameraisto * [[Béla Czóbel]], pentristo * [[Ernő Czóbel]], politikisto {{Div col end}} == D == {{Div col|cols = 3}} * [[Péter Dabasi]], gitaristo * [[Béla Dabrónaki]], restaŭristo * [[József Dallos]], kuracisto * [[Péter Dallos]], inĝeniero * [[Szilvia Dallos]], aktorino * [[Béni Dalnoki]], operkantisto * [[Jenő Dalnoki]], futbalisto * [[Béla Dalos]], kuracisto * [[Jázmin Dammak]], aktoro * [[Etelka Dán]], aktoro * [[Klára Dán]], programisto * [[Norbert Dán]], aktoro * [[Róbert Dán]], filologo * [[Ágnes Dániel]], biologo * [[Anna Dániel]], instruisto * [[Ernő Dániel]], pianisto * [[József Dániel]], [[fasonisto]] * [[Zsolt Dánielfy]], aktoro * [[Győző Daniss]], aktoro * [[Judit Danyi]], aktoro * [[István Dárday]], reĝisoro * [[Róbert Dariday]], aktoro * [[Tamás Darnyi]], naĝisto * [[József Daróczy]], produktoro * [[Géza Daruváry]], ministro * [[Ferenc Darvas]], pianisto * [[Ibolya Darvas]], operkantisto * [[Lili Darvas]], aktoro * [[Miklóa Darvas]], kanuisto * [[Géza Dávid]], turkologo * [[Gyula Dávid]], advokato * [[Károly Dávid]], arkitekto * [[Lajos Dávid (tablotenisisto)]] * [[Zoltán Dávid]], demografo * [[Ferenc Deák (futbalisto)]] * [[Júlia Deák]], verkisto * [[Pál Deák]], radiologo * [[Gyula Deák Bill]], ŝlagrokantisto * [[Krisztina Deák]], reĝisoro * [[Kristóf Deák]], reĝisoro * [[Sándor Deák]], aktoro * [[Csaba Debreczeny]], aktoro * [[József Deér]], historiisto * [[Irén Deézsi]], fizikisto * [[István Dégi]], aktoro * [[János Dégi]], aktoro * [[István Dékány (reĝisoro)]] * [[Kinga Dékány]], kajakisto * [[Gjon Delhusa]], ŝlagrokantisto * [[Rózsi Delly]], operkantisto * [[Gábor Delneky]], skermisto * [[Attila Demény (geokemiisto)]] * [[Hedvig Demeter]], aktoro * [[Zsolt Demetrovics]], psikologo * [[Gyöngyvér Demjén]], aktoro * [[Pál Demény]], politikisto * [[Gábor Dénes (reĝisoro)]] * [[György Dénes]], aktoro * [[József Dénes]], gitaristo * [[László Dénes (instruisto)]] * [[Valéria Dénes]], pentristo * [[Vera Dénes]], violonĉelisto * [[Katalin Dér]], filologo * [[Balázs Déri]], klasika filologo * [[Tibor Déry]], verkisto * [[László Dés]], [[saksofonisto]] * [[Csaba Deseő]], violonisto * [[Frigyes Dési]], meteologiisto * [[Lajos Détári]], futbalisto * [[Annamária Detre]], aktoro * [[Ákos Detrekői]], geodeto * [[Gyula Deutsch]], fizikisto * [[Tamás Deutsch]], politikisto * [[Kamilla Dévai Nagy]], kantisto * [[Camilla Dévay]], aktoro * [[Gábor Devecseri]], tradukisto, poeto * [[Erzsébet Devecseriné Guthi]], tradukisto * [[Ádám Dévényi]], gitaristo * [[Rita Dévényi]], kostumisto * [[Gergely Devich]], violonĉelisto * [[László Dezséry]], luterana episkopo * [[Lóránt Dezső]], astronomo * [[Egon Diczfalusy]], kuracisto * [[Zoltán Pál Dienes]], matematikisto * [[Anna Diósi]], operetkantisto * [[László Diószegi]], historiisto * [[Antal Diósy]], pentristo * [[Péter Dobai]], verkisto * [[Vilmos Dobai]], reĝisoro * [[Lívia Dobák]], dramaturgo * [[Lívia Dobay]], operkantisto * [[Borbála Dobozy]], klavicenisto * [[Laura Döbrösi]], aktoro * [[Aladár Dobrovits]], muzeologo * [[Lajos Dóczy]], aktoro * [[László Dobos (oficisto)]] * [[Frigyes Doleschall]], ministro * [[Miklós Domahidy]], verkisto * [[Endre Domanovszky]], pentristo * [[Rudolf Dombi]], kajakisto * [[Edit Domján]], aktorino * [[József Domján]], [[grafikisto]] * [[Gábor Domokos]], arkitekto * [[Gábor Domokos (fizikisto)]] * [[Péter Domokos (fizikisto)]] * [[János Dömölky]], reĝisoro * [[Zsuzsa Domonkos]], operetkantisto * [[Gizella Dömötör]], pentristo * [[Tekla Dömötör]], etnografo * [[Zoltán Dömötör]], akvopilkisto * [[Gábor Dömsödi]], prezentisto * [[János Dömsödi]], aktoro * [[Tibor Donászy]], drumisto * [[Ági Donáth]], aktoro * [[György Donáth]], politikisto * [[Szilárd Donhoffer]], kuracisto * [[Béla Dóra]], aktoro * [[Lucy Doraine]], aktoro * [[Olga Dormándi]], pentristo * [[György Dörner]], aktoro * [[Virág Dőry]], aktoro * [[Károly Dötsch]], inĝeniero * [[Antal Dovcsák]], komisaro * [[Antal Doráti]], dirigento * [[Dávid Dorosz]], politikisto * [[Imre Dózsa]], [[baletisto]] * [[László Dózsa]], aktoro * [[Kálmán Dráfi]], pianisto * [[Tibor Draskovics]], ministro * [[Imre Dréhr]], [[bankisto]] * [[Mihály Dresch]], saksofonisto * [[György Droppa]], politikisto * [[Anikó Ducza]], gimnastikisto * [[Dénes Dubovitz]], kuracisto * [[Margit Dubovitz]], psikanalizisto * [[László Dubrovay]], komponisto * [[Előd Dudás]], filologo * [[Miklós Dudás (kajakisto)]] * [[Andor Dudits]], pentristo * [[Károly Duló]], reĝisoro * [[Steffi Duna]], dancisto * [[Imre Dunai]], ministro * [[István Dunkl]], geologo * [[Judith Dupont]], psikoanalizisto * [[Tibor Duray]], pentristo * [[Ilona Durigó]], operkantisto * [[Erzsébet Dvorszky]], baletisto {{Div col end}} == E == {{Div col|cols = 2}} * [[Zoltán Ebedli]], futbalisto * [[Ernő Éber]], agronomo * [[Béla Eberling]], arkitekto * [[Imre Eck]], [[koreografo]] * [[Sándor Eckhardt (kuracisto)]] * [[Bertalan Edelstein]], teologo * [[Attila Egerházi]], baletisto * [[Krisztina Egerszegi]], naĝisto * [[Bea Egerváry]], dancisto * [[Géza Egger]], aktoro * [[Vilma Egresi]], kajakisto * [[Zoltán Egressy (verkisto)]] * [[István Egri (aktoro)]] * [[János Egri]], kontrabandisto * [[Kati Egri]], aktoro * [[Márta Egri]], aktoro * [[Oszkár Egri]], advokato * [[Péter Egri]], kritikisto * [[István Egyed]], juĝisto * [[Éva Ehrlich]], ekonomo * [[István Eiben]], kameraisto * [[György Eisemann]], altlerneja instruisto * [[Géza Ekecs]], [[ĵurnalisto]] * [[Szidi Ekker]], operkantisto * [[Ferenc Elek]], aktoro * [[Ilona Elek]], skermisto * [[Judit Elek]], reĝisoro * [[Margit Elek]], skermisto * [[Ákos Eleőd]], arkitekto * [[István Éles]], humuristo * [[Gyula Elischer]], kuracisto * [[Botond Előd]], voĉaktoro * [[Ákos Endrei]], instruisto * [[István Énekes (boksisto)]] * [[Pál Engel]], historiisto * [[Mariann Engrich]], karateisto * [[Béla Enyedi]], arkitekto * [[Ildikó Enyedi]], reĝisoro * [[György Enyedi (geografo)]] * [[Gyula Eörsi]], juristo * [[István Eörsi]], poeto * [[Mátyás Eörsi]], advokato * [[Kató Eőry]], aktoro * [[Gábor Eötvös]], [[klaŭno]] * [[Ágnes Eperjesi]], tipografo * [[Anna Erdei]], biologo * [[Klári Erdei]], radioparolisto * [[Zsolt Erdei]], boksisto * [[Irén Erdész]], aktoro * [[Miklós Erdély]], arkitekto * [[Miklós Erdélyi (dirigento)]] * [[Tibor Erdey-Grúz]], kemiisto * [[Tamás Érdi]], pianisto * [[György Érdi Krausz]], geodeto * [[Pál Érdy]], operkantisto * [[Anna Erdős]], ceramikisto * [[Ervin G. Erdős]], biokemiisto * [[László Erdős (matematikisto)]] * [[Pál Erdős]], matematikisto * [[Péter Erdős]], ekonomikisto * [[Richárd Erdős]], operkantisto * [[Sándor Erdős]], skermisto * [[Tibor Erdős]], ekonomikisto * [[Sándor Ernyei]], afiŝisto * [[Béla Ernyey]], aktoro * [[János Erő]], fizikisto * [[Andor Erős]], pentristo * [[Apolka Erős]], skulptisto * [[Gedeon Erős]], patologo * [[Zoltán Erős]], ĵurnalisto * [[Róbert Ertl]], trafikinĝeniero * [[Márton Esterházy]], futbalisto * [[Mátyás Esterházy]], juristo * [[Péter Esterházy]], verkisto * [[Irma Eszenyi]], operkantisto * [[Cecília Esztergályos]], aktoro * [[Károly Esztergályos]], reĝisoro * [[Péter Eszterhás]], aktoro, verkisto * [[Emília Étsy]], aktoro {{Div col end}} == F == {{Div col|cols = 3}} * [[Zsuzsa F. Várkonyi]], psikologo * [[Gusztáv Fáber]], inĝeniero * [[Dezső Fábián]], akvopilkisto * [[István Fábián (grafikisto)]] * [[Juli Fábián]], ĵazkantisto * [[László Fábián (kajakisto)]] * [[László Fábián (moderna pentatlonisto)]] * [[Tamás Fabiny]], episkopo * [[Károly Lajos Fábri]], hindologo * [[Rezső Fábri]], akvafortisto * [[Péter Fábri]], dramisto * [[Gábor Fabricius]], reĝisoro * [[Edit Fábry]], operkantisto * [[Péter István Fábri]], fotisto * [[Zoltán Fábry (reĝisoro)]] * [[Zsuzsanna Fábry]], biologo * [[Imre Facsar]], bestokuracisto * [[Mária Fagyas]], scenaristo * [[Attila Fáj]], literaturhistoriisto * [[Gusztáv Faller (1930)]], inĝeniero * [[Kálmán Faluba]], filologo * [[Judit Faludi]], violonĉelisto * [[György Faludy]], poeto * [[Magda Faluhelyi]], aktoro * [[András Falus]], biologo * [[Róbert Falus]], klasika filologo * [[Klára Falvay]], aktoro * [[Géza Faragó]], afiŝisto * [[Klára Faragó]], psikologo * [[Péter István Faragó]], fizikisto * [[Tamás Faragó]], akvopilkisto * [[Vera Faragó]], aktoro * [[Ádám Farkas (ekonomo)]] * [[Attila Márton Farkas]], budhisto * [[Gábor Farkas]], botanikisto * [[Gyula Farkas (violonisto)]] * [[Ferenc Farkas (operetkantisto)]] * [[Ilonka Farkas]], operkantisto * [[Imre Farkas (kanuisto)]] * [[István Farkas (pentristo)]] * [[János Farkas (futbalisto)]] * [[Jenő Farkas (koreografo)]] * [[József Farkas]], kemiisto * [[Loránd Farkas (kemiisto)]] * [[Péter Farkas]], luktisto * [[Zoltán Farkas (reĝisoro)]] * [[Balázs Farkas-Jenser]], gitaristo * [[Zoltán Farkasdy]], arkitekto * [[Edit Farnadi]], pianisto * [[László Fassang]], orgenisto * [[Aladár Fáy]], pentristo * [[László Fáy]], operetkantisto * [[Anna Fazekas]], fizioterapiisto * [[Erzsébet Fazekas]], historiisto * [[Imre Fazekas (dramisto)]] * [[László Fazekas (futbalisto)]] * [[Szabolcs Fazekas]], ministro * [[Krisztina Fazekas-Zur]], kajakisto * [[Tibor Fazekas (1892)]], akvopilkisto * [[Anna Fehér]], aktoro * [[Artúr Fehér]], aktoro * [[György Fehér (reĝisoro)]] * [[Ilona Fehér]], violonisto * [[Pál Fehér]], operkantisto * [[István M. Fehér]], filozofo * [[Vince Fehérvári]], kajakisto * [[Zoltán Feicht]], dancisto * [[Tamás Fejér]], reĝisoro * [[Erzsi Fejérváry]], pentristo * [[Géza Gyula Fejérváry]], zoologo * [[Ádám Fejes]], pastro * [[Endre Fejes]], verkisto * [[Sándor Féjja]], psikologo * [[Pál Fejős]], reĝisoro * [[Antal Endre Fekete]], matematikisto * [[Ferenc Fekete (kameraisto)]] * [[Gábor Fekete]], ekologo * [[Géza Dezső Fekete]], skulptisto * [[György Fekete (kuracisto)]] * [[Pál Fekete]], operkantisto * [[Tamás Fekete]], skulptisto * [[András Fekete-Győr]], politikisto * [[Zsolt Felcsuti]], inventisto * [[Irén Feld]], aktoro * [[Mátyás Feld]], aktoro * [[András Feldmár]], psikologo * [[Péter Feledy]], [[prezentisto]] * [[Ádám Fellegi]], pianisto * [[Anikó Felföldi]], aktoro * [[Ibolya Felhő]], arkivisto * [[Eszter Felkai]], aktoro * [[László Felkai]], akvopilkisto * [[Tamás Felkai]], ambulancisto * [[Tamás Fellegi]], ministro * [[Frigyes Fellner]], ekonomikisto * [[Vilmos Fellner]], ekonomo * [[Lili Felméry]], baletisto * [[András Felvidéki]], grafikisto * [[Judit Felvidéki]], reĝisoro * [[Vilmos Fémes Beck]] [[skulptisto]] * [[Judit Fenákel]], verkisto * [[Tamás Féner]], fotoartisto * [[Kató Fényes]], kantisto * [[Ervin Fenyő]], aktoro * [[István Fenyő (kritikisto)]] * [[István Fenyő (matematikisto)]] * [[Iván Fenyő]], aktoro * [[Márta Fenyő]], fizikisto * [[Miklós Fenyő]], ŝlagrokantisto * [[Ervin Fenyves]], fizikisto * [[Loránd Fenyves]], violonisto * [[Csaba Fenyvesi (skermisto)]] * [[Béla Fenyvessy]], kuracisto * [[György Ferdinandy]], verkisto * [[János Ferencsik]], dirigento * [[Éva Ferencz]], aktoro * [[Gábor Ferenczi]], reĝisoro * [[György Ferenczi]], muzikisto * [[Krisztina Ferenczi]], aktoro * [[Sándor Ferenczi]], psikologo * [[György Ferenczy (pianisto)]] * [[Károly Ferenczy (aktoro)]] * [[Mária Ferenczy]], ĉinologo * [[Zsuzsa Ferge]], sociologo * [[András Ferkai]], arkitekto * [[Masa Feszty]], pentristo * [[Ottó Fettick]], bestokuracisto * [[Rezső Fiedler]], komisaro * [[Géza Finszter]], [[kriminologo]] * [[Ádám Fischer]], dirigento * [[Annie Fischer]], pianisto * [[György Fischer]], dirigento * [[Iván Fischer]], dirigento * [[József Fischer]], politikisto * [[Péter Fischer]], fotisto * [[Mónika Fischl]], primadono * [[Henrik Fieber]], pastro * [[Tamás Gusztáv Filep]], kulturhistoriisto * [[Jenő Fitz]], arkeologo * [[Péter Fitz]], arthistoriisto * [[Gyula Flaché]], pentristo * [[Ella Flesch]], operkantisto * [[Péter Flesch]], haŭtkuracisto * [[Bence Fliegauf]], reĝisoro * [[József Fogl]], futbalisto * [[Károly Fogl]], futbalisto * [[Ágnes Fodor]], reĝisoro * [[Aranka Fodor]], operkantisto * [[Ella Fodor]], aktoro * [[Erika Fodor Hajnal]], tekstilisto * [[Gábor Béla Fodor]], kemiisto * [[Ilona Fodor]], fizikisto * [[Imre Fodor]], aktoro * [[Sándor Fodor (egiptologo)]] * [[Tamás Fodor]], aktoro * [[Zoltán Fodor]], fizikisto * [[Zoltán Fodor-Lengyel]], pentristo * [[Béla Fogarasi]], filozofo * [[Aurél Föld]], teatrestro * [[Andor Földes]], pianisto * [[Anna Földes (ĵurnalisto)]] * [[Ferenc Földes (kuracisto)]] * [[Gábor Földes]], reĝisoro * [[Imre Földes]], pentristo * [[István Földes (astronomo)]] * [[István Földes (virologo)]] * [[Péter Földes]], kemiisto * [[Péter Földes (verkisto)]] * [[Péter Mihály Földes]], reĝisoro * [[Judit Földesi]], aktoro * [[Margit Földessy]], aktoro * [[Zsófia Földházi]], pentatlonisto * [[András Földi]], juristo * [[Béla Földi]], koreografo * [[Mihály Földi]], verkisto * [[Tamás Földi]], voĉoaktoro * [[Zoltán Földi]], kemiisto * [[Aladár Földvári]], geologo * [[Ferenc Földvári]], haŭtkuracisto * [[György Folk]], ekonomo * [[László Foltán]], kanuisto * [[Jolán Foltin]], koreografo * [[Gabi Fon]], aktoro * [[Iván Fónagy]], lingvisto * [[János Fónagy]], politikisto * [[Péter Fónagy]], psikologo * [[Márta Fónay]], aktoro * [[Albert Fonó]], inĝeniero * [[Zoltán Fónyad]], matematikisto * [[Zsolt Fonyó]], kemiisto * [[András Forgách]], [[dramaturgo]] * [[Erzsébet Forgács Hann]], skulptisto * [[Gábor Forgács]], humuristo * [[Imre Forgács]], ministro * [[László Forgács]], aktoro * [[Péter Forgács (plurmediisto)]] * [[Péter Forgács (reĝisoro)]] * [[Róbert Forgács]], instruistro * [[Zsuzsa Forgács]], verkisto * [[László Forgó]], inĝeniero * [[Zoltán Fórián-Szabó]], piaristo * [[Rózsi Forrai]], aktoro * [[Tamás Gergely Forrai]] * [[Bence Forró]], [[prezentisto]] * [[Aurél Förster]], filologo * [[Edit Frajt]], aktoro * [[Frigyes Frank]], pentristo * [[Tibor Frank]], historiisto * [[Péter Frankl (pianisto)]] * [[Gedeon Fráter]], dirigento * [[Zoltán Frech]], kantisto * [[Pál Frenák]], koreografo * [[Károly Frenreisz]], muzikisto * [[Géza Freud]], matematikisto * [[Dezső Freund]], arkitekto * [[Mihály Freund]], kemiisto * [[Oszkár Frey]], kanuisto * [[Ferenc Fricsay]], dirigento * [[Tamás Fricz]], politologo * [[István Fried]], instruisto * [[Imre Friedmann]], ekologo * [[Lajos Fridrich (arkitekto)]] * [[Ernő Friedmann]], juristo * [[Péter Friedrich]], kuracisto * [[Antal Friss]], violonĉelisto * [[János Fröhlich]], ĵurnalisto * [[János Frühling]], kuracisto * [[Jenő Fuchs (skermisto)]] * [[Mihály Fülöp (skermisto)]] * [[László Fuchs]], matematikisto * [[Lajos Fülep]], arthistoriisto * [[Andrea Fullajtár]], aktorino * [[József Fülöp (kuracisto)]] * [[Márta Fülöp]], psikologo * [[Viktor Fülöp]], baletisto * [[Zsigmond Fülöp]], tradukisto * [[Anikó Für]], aktoro * [[Lajos Für]], ministro * [[Nikolett Füredi]], muzikalkantisto * [[Richárd Füredi]], skulptisto * [[Zoltán Füredi]], matematikisto * [[Csilla Füri]], moderna pentatlonisto * [[János Fürst]], violonisto * [[Milán Füst]], poeto * [[Éva Füsti Molnár]], aktoro * [[Anna Füzess]], aktoro {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (A-F)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (L-R)]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (S-Z)]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj| ]] [[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]] 7vsvrlpujvt6v7gki1htlwbnpgpmpii 0 395678 9373184 8584221 2026-05-15T09:16:39Z Sj1mor 12103 9373184 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}}'''Émile WALDTEUFEL''' {{prononco|ej'''mil''' ŭal'''toj'''fel}} (naskiĝis la {{daton|8|decembro|1837}}, mortis la {{daton|12|februaro|1915}}) estis fama franca dirigento kaj komponisto de dancmuziko. Waldteufel, kies nomo germane signifas "arbaro-diablo", naskiĝis en 1837 en [[Strasbourg]] al [[Alzaco|alzaca]] juda familio. Lia parenco estis muzikema; lia patro havis respektatan orĥestron, kaj lia fratro Léon ankaŭ estis sukcesa muzikisto. La familio transloĝigis Parizen kiam Léon gajnis lokon por lerni violonan performadon ĉe la pariza konservatorio; Waldteufel restis en Parizo dumfinvive. Émile ĉe la Konservatorio studis la fortepianon ĝis 1853 ekde 1857; unu el liaj kunstudantoj estis [[Jules Massenet]]. Dum liaj lernadoj, la patro de Waldteufel tre famiĝis en Parizo, kaj la filo ofte estis invitata performi ĉe gravaj okazoj. Malgraŭ tio la komponisto iĝis pli vaste konata nur kiam li estis proksime kvardekjaraĝa. En 1874 Waldteufel ludis ĉe renkonto kie ĉeestis la Princo de Kimrujo, kiu tre enamiĝis je lia valso ''Manolo''; li volis famigi la komponaĵojn de Waldteufel en Britujo. Danke al tio, la verkaro de la komponisto estis ofte ludata en tiu lando, unufoje eĉ en la [[Palaco Buckingham]] por la tiama reĝino Victoria. [[Dosiero:PL Waldteufel.jpg|eta|maldekstra|200ra|Tombo de Waldteufel]]Poste Waldteufel daŭrigis lian karieron kiel [[dirigento]], farante multajn performojn tra Eŭropo. Malsame je la tiutempa kutimo, li dirigentis per bastono, ne per la violono. Li komponis ĉe la fortepiano, kaj poste aranĝis la rezultojn por orĥestro. Liaj melodioj estas plejparte trankvilaj kaj harmonie dolĉaj, tiel malsamante je la pli energia verkaro de [[Johann Strauss]]. Tamen dum la sekva epoĥo de [[impresionismo]] tian muzikon oni trovis nerevolucia; do Waldteufel iĝis malpli populara. La komponisto mortis in 1915 en Parizo kiam li estis 77-jaraĝa. Lia edzino, Célestine Dufau, mortis unu jaro antaŭe. Ili havis du filojn kaj unu filinon. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Waldteufel, Emile}} [[Kategorio:Francaj dirigentoj]] [[Kategorio:Francaj komponistoj]] tt4o6zfbp0tain47h81ob32eojh04hg 0 404790 9372984 9065256 2026-05-14T21:23:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372984 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Suberg-Grossaffoltern (stacidomo)}} {{Informkesto komunumo en Kantono Berno |nomo=Grossaffoltern |blazono=[[Dosiero:CHE Grossaffoltern BE COA.svg|120ra|centre|<small>Blazono de Grossaffoltern</small>]] |priskribo de blazono=Blazono de Grossaffoltern |bildo=<!---[[Dosiero:XX|285ra|centre|<small>Grossaffoltern</small>]]---> |priskribo de bildo=<!---Grossaffoltern---> |kantono=Berno |administra distrikto=[[Seeland (administra distrikto)|Seeland]] |distrikto=[[Aarberg (distrikto)|Aarberg]] |koord={{Koordinatoj gms|47|4|0|N|7|21|35|E}} |loĝantoj=2782 |areo=15,03 |alteco=511 |poŝtkodo=3257 |kodo=0303 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Grossaffoltern 2011.png|285ra|centre|<small>Mapo de Grossaffoltern</small>]] |priskribo de mapo=Mapo de Grossaffoltern }} '''Grossaffoltern''' estis ĝis la 31-a de decembro [[2009]] komunumo de la [[distrikto Aarberg]] kaj ekde la 1-a de januaro [[2010]] komunumo de la [[administra distrikto Seeland]] en [[Kantono Berno]], [[Svislando]]. Ĝi havis 2782 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010. == Geografio == Grossaffoltern situas en la Berna Lagolando en la mezo inter la urbo [[Bielo]] kaj la [[federacia urbo]] [[Berno]], 20 kilometrojn sudsudoriento de la unua respektive nordnordokcidente de la lasta. La komunumo konsistas el la vilaĝoj [[Ammerzwil]], [[Chaltebrünne]], Grossaffoltern, [[Kosthofen]], [[Ottiswil]], [[Suberg]], [[Vorimholz]], kaj [[Weingarten]]. Krome al la komunumo apartenas multnombraj izolitaj bienoj kaj domgrupoj.<ref>Fonto: [http://map.geodataviewer.admin.ch/geodatenviewer.php?x=594007&y=212853 Reta mapo 1:20000 de Swisstopo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 15,03&nbsp;km², de kiuj 26,0% estas kovritaj de [[arbaro]], 62,3% servas por [[agrikulturo]] kaj 10,9% por [[setlado]]. <ref>Fonto: [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/02/03/blank/data/gemeindedaten.html Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011]</ref> == Najbaraj komunumoj == La komunumo Grossaffoltern limas en nordo al [[Diessbach ĉe Büren]], en nordoriento al [[Wengi BE|Wengi]], en oriento al [[Rapperswil BE|Rapperswil]], en sudo al [[Schüpfen]], en sudokcidento al [[Seedorf BE|Seedorf]], kaj en nordokcidento al [[Lyss]]. == Trafiko == En okcidento tra la komunuma teritorio pasas la kantona ĉefvojo n-ro 6 de Bielo al Berno, apud kiu troviĝas la vilaĝoj Suberg kaj Kosthofen, kaj la [[svisa aŭtovojo A6]]. De Suberg nordorienten kondukas tra Grossaffoltern al Wengi la kantona ĉefvojo n-ro 251. En Suberg troviĝas la stacidomo {{stacidomo|Suberg-Grossaffoltern}} de la trajnlinio de Berno al Lyss. La ceteraj vilaĝoj de la komunumoj estas konektitaj per buslinio al Lyss al la publika transportreto. == Loĝantaro kaj lingvoj == La ĉefa kaj sola oficiala lingvo de la komunumo estas la [[germana lingvo|germana]], kiun okaze de la [[popolnombrado]] de la jaro [[2000]] parolis 96,4% de la loĝantaro. Ekde la 1950-aj jaro la loĝantaro konsiderante kreskis.<ref>Fonto: [http://www.pxweb.bfs.admin.ch/Dialog/varval.asp?ma=px-d-40-2B01&ti=Wohnbev%F6lkerung+am+wirtschaftlichen+Wohnsitz+nach+Region%2C+Nationalit%E4t+und++Hauptsprache%2C+1990%2D2000&path=../Database/German_40%20-%20Eidgen%F6ssische%20Volksz%E4hlung/40.2%20-%201990-2000/&search=SPRACHE&lang=1 Retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri statistiko]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable float-center" style="text-align:center" |- class="hintergrundfarbe5" !colspan="2" | Disvolviĝo de la loĝantaro |- class="hintergrundfarbe5" ! Jaro || Loĝantaro |- |1850 ||<center>1'722</center> |- |1910 ||<center>1'847</center> |- |1930 ||<center>1'922</center> |- |1950 ||<center>2'007</center> |- |1980 ||<center>2'235</center> |- |2005 ||<center>2'837</center> |} == Historio == La unua dokumenta mencio de Grossaffoltern datiĝas el la jaro [[1216]] kiel ''Affoltron''. Dum la 13-a kaj 14-a jarcento Grossaffoltern estis grandparte posedaĵo de la [[Grafoj de Kiburgo]], kiuj ĝin administris kiel parto de la Senjorujo Oltigen. En la jaro [[1412]] Grossaffoltern fariĝis havaĵo de la urba ŝtato [[Berno]].<ref>Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D174.php ''Anne-Marie Dubler'': ''Grossaffoltern'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2007-02-20)]</ref> == Vidu ankaŭ == * Aliaj lokoj kun la nomo [[Affoltern]] * [[Suberg-Grossaffoltern (stacidomo)]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.grossaffoltern.ch Oficiala retejo de la komunumo Grossaffoltern] {{Komunejokat}} <!--- == Bildoj == <gallery> </gallery> ---><br /> {{Navigilo:Komunumoj de la administra distrikto Seeland}} {{Navigilo:Komunumoj de la distrikto Aarberg}} pfxrbezll8bg95zci2jhky5afcmu0h9 4 407965 9372828 9371244 2026-05-14T14:33:16Z Arbarulo 135469 /* Ligiloj */ 9372828 wikitext text/x-wiki {{DiskutejoEnkondukoSubpaĝo |nomo=Administrejo |bildo = Admin_mop.PNG |bildhelpilo = Administrejo |priskribo = La sekcio de la Diskutejo por informi kaj diskuti pri administraj aferoj rilate al Vikipedio. Ekz. demandoj kaj petoj al administrantoj, raportoj pri vandalismo, redaktomilitoj, interrilataj problemoj, ktp. |mallongigo = VP:DA }}[[Kategorio:Vikipedio:Diskutejo]] == [[Vikipedio:Artikolo de la monato]] (ADLM) == Al la aliaj 9 administrantoj {{re|Blahma|Gamliel Fishkin|Narvalo|KuboF Hromoslav|Salatonbv}} {{re|Tlustulimu|Yekrats|LiMr|Kani}}, al {{re|Dominik|Fordaemdur}} aparte interesitaj pri la servo ADLM, {{re|RG72|Marcos}}, la lastaj du en 2024 pensiiĝintaj eksadministrantoj, kaj aldone iom arbitre ankoraŭ {{re|Filozofo|Arbarulo|Sj1mor|Crosstor}} {{re|Moldur|Aidas|Verdulo|Taylor 49}}, kelkaj el la en la lastaj jaroj plej aktivaj kunlaborantoj (la listo certe ankoraŭ ampleksigeblus, mi nur volas enplekti iujn el la fidindaj homoj kiuj neniam akceptis iun apartan vikipedian funkcion): La 1-an de januaro montriĝis eta vikipedia paneo, kiun mi komentis interalie en [[diskuto:Pingveno]]: Mi volas havi rapidan solvon por uzo kiel [[vikipedio:Artikolo de la monato|Artikolo de la monato]], ĉar oni forgesis antaŭvidi ion tie kaj la unua tago de januaro 2026 jam '''preskaŭ pasis''' kun granda truo en la esperanta ĉefpaĝo. Tial mi proponas reprezenti la paĝon paĝon [[Pingveno]] tie, post preskaŭ 20 jaroj. Mi konsciis ke la monato jam disvolviĝis kaj mankis tempo por vasta interkonsiliĝo pri temo, tial mi konscie elektis malpolitikan kaj supozeble ne demagogiigan temon, por improvizite ŝtopi la truon de januaro kaj tiam havi monaton por elekti la aliajn 11 prezentindajn temojn de 2026. Tamen, pli ol tagon poste, vespere la 2-an de januaro, kiam la krizo jam longe estis pasinta, uzanto de tute nova konto [[uzanto:Spel713|Spel713]], kreita aparte por tiu kampanjo je 20:06, 2 jan. 2026, sed evidente teknike sperta vikipediano, kiu sendube jam antaŭe per alia konto redaktis kaj por la kampanjo elektis malfermi anonimigan novan pseŭdonimon "Spel713", elektis renversi la senpolitikan, zoologian temon "pingveno" kaj anstataŭe decidi pri metado de ĉiuj 12 temoj de 2026, kaj ankaŭ jam duona 2027, kaj elektis por tio tute tiklajn kaj demagogiajn temojn. Por 2026 trifoje Nazia Germanio 1939-1945 (Nazia Germanio, Batalo de Ardenoj, Adolf Hitler), trifoje mezazia eksa Sovetunio (Azerbajĝano, Karakalpakio, Uzbekio), dufoje Pollando (Podlaĥia Provinco, Silezio, sed Pollando ankaŭ ludas gravan rolon en la tekstoj Nazia Germanio kaj Adolf Hitler), unu esperantistan temon (SAT-ano [[Francisco Azorín Izquierdo|Azorín]]) kaj tri ŝajne arbitre elektitaj temoj, kiuj ne estas elstaraj tekstoj kaj fakte tiom malgrandas ke du el ili ankoraŭ estas artikolaj ĝermoj: [[Ozzy Osbourne]] kun 11 frazoj, sed ankoraŭ nepreta duonla informkesto, [[iPad]] kun 6 frazoj kaj [[Dendrobates azureus|sudafrika blua rano]] kun 4 frazoj, ankoraŭ manka teksto pri genro kaj taksonomia aŭtoritato - kontentiga ek-paĝo sed neniel leginda aŭ elstara teksto (tion mi kuraĝas juĝi ĉar estis mi kiu faris la artikolan ĝermon en 2012, do mi ne ofendas kolegon se mi tiel juĝas mian propran ek-paĝon). Tiel ĉi la tekstoelekto ne rajtas resti. Por januaro oni evidente bezonas rapidan solvon, pri la pli postaj tekstoj oni nun voĉdonu kaj interkonsiliĝu. Sed klaras ke estu ekvilibro, ne estu kvin temoj pri nazi-polaj rilatoj kaj ne tri pri mezazia Ekssovetio, sed estu ekvilibro inter artaj, politikaj, geografiaj, biologiaj, fizikaj kaj homsciencaj temoj, en geografio estu ankaŭ temoj el Ameriko kaj Afriko, Suda kaj Orienta Azio, Oceanio, kaj ĉiukaze ĉiuj 12 tekstoj estu tekstoj kiuj pasis la voĉdonon al elstara aŭ almenaŭ leginda teksto. Tiel 11 el la 12 tekstoj, kiuj estas nek elektitaj elstara aŭ leginda, ankoraŭ ne elekteblas, nur [[Azerbajĝano]] estis en "nekonata dato akceptita en la liston de elstaraj artikoloj" (he?), jam estis ĉefpaĝa artikolo de la semajno en somero 2010, sed havas du intertempe paneajn referencojn kaj ankoraŭ tre multajn ruĝajn ligilojn, kiujn elstara artikolo fakte ne havu. Ĉu vi konsentus pri mia propono, A) reinstali la elstaran, maturiĝintan kaj malpolitikan tekston [[pingveno]] por januaro, b) proponi la tekston [[Azerbajĝano]] por februaro kaj uzi la restajn kvar semajnojn ĝis tiam por komune forigi la mankojn, kaj tiam pri la monatoj ekde marto 2026 havi tute laŭregulajn voĉdonojn pri prezentindaj tekszoj el inter la deciditaj prefere elstaraj, sed konsenteble ankaŭ legindaj artikoloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:49, 3 jan. 2026 (UTC) :Jes ja. Mi samopinias kun vi kaj kani. Tio kio okazis estas nur ekzempleto kio okazas kiam ni malsukcesas defendi nian vikipedion kaj rezulte ĝi estis kidnapita. La fiuloj ĉiam fariĝas pli kaj pli ruzecaj kaj ŝajne tio kio ne havas por protekti estas valora al ili por kidnapi al alproprigi. Ni simple devas pliigi la ŝlosilecon kaj se eblas la kontroladon sur niaj resoursoj, inter ili ĉefe tiuj kiuj estas elmontrataj en la ĉefpaĝo. Dankon pro via zorgo, Amike [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:01, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi absolute konsentas. Kaj mi pretas iom plibonigi elektotajn artikolojn, kondiĉe, ke oni forigu la tutan proponitan liston, eĉ pri mia samlandano Azorín por kiu mi iam ege laboris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:06, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi tute subtenas vian opinion kaj laboron, krom la konata temo de la ruĝaj ligiloj. Certe la elekto de artikoloj de la monato ne estas afero por novuloj, kiuj ensaltas nur por tio. Ĉu tio estas afero kiun oni povus ŝlosi, ekzemple nur por patrolantoj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:24, 3 jan. 2026 (UTC) ::Mi subtenas la proponon: 1 = Pingveno, 2 = Azerbajĝano, pliaj = decidotaj. ::Ĉu endas forbari la entrudiĝulon pro vandalismo? ::Ĉu eblas protekti la liston tiel ke ĝin redakti rajtas nur vikipedianoj kiuj jam ĉeestas minimume longan tempon kaj jam faris minimuman nombron da kontribuoj? - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:34, 3 jan. 2026 (UTC) :::Mi subtenas la du kromajn proponojn de Moldur. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:56, 3 jan. 2026 (UTC) ::::Reage al la demandoj de {{re|Moldur|Arbarulo|Kani}} Eĉ mi kiel unu el 3 burokratoj, kaj la aliaj 7 administrantoj ĉiukaze, nur havas teknikan elekton tute ne protekti paĝon, protekti ĝin tiel ke anonimuloj ne povas redakti ĝin aŭ draste protektegi ĝin tiel ke ekskluzive nur ĉiuj aliaj administrantoj povas redakti kaj ankaŭ reforigi la protekton. Inter tiuj sufiĉe radikalaj elektoj teknike ne estas elektebla iu meza vojo. Bedaŭrinde. Sed pri forbaro de la novulo pro vandalismo: La homo agis malsincere, elektinte por la kampanjo tute novan pseŭdoniman salutnomon, sed la redaktostilo supozigas ke la kolego bone regas Esperanton kaj ankaŭ tre bone regas ĉiujn kutimajn redaktajn kutimojn de Vikipedio - do mi supozas ke li estas esperantista kolego. Ke la uzanto ne malkaŝas sian kutiman salutnomon estas malkolegeca kaj iom malica stilo, sed ne estas devigo malkaŝi sian nomon dum redaktado, kvankam la elekto de aparta nova salutnomo por specifa ago kaj redaktado per pluraj pseŭdonimoj nomiĝas [[gantopupo]] kaj ne estas antaŭvidata - sed ke la homo agas kiel "gantopupo" estas nur mia subjektiva diveno, kaj sen pli klaraj spuroj de "gantopupado" mi ne facilanime forblokus la novan salutnomon. Estas sendube tiel ke ni dormetis kaj neniu en 2025 atentis elekti artikolojn de la monatoj por 2026 - do ni mem kolektive kulpis pri la vakuo de la 1-a de januaro. Povas esti ke la homo vidis la vakuon samtempe kiel mi, sed iom aŭtisme ne vidis ke mi tuj proponis solvon por la tago kaj monato, sed dum tago faris por si planon kiel plenigi la venontajn 18 monatojn kaj simple enkopiis siajn rezultojn la 2-an kaj 3-an de januaro. Estas naive pensi ke la uzanto ne rimarkis ke en tio li forĵetis la intertempe metitan januaran proponon "pingveno" (elstara teksto) kaj anstataŭigis ĝin per la multe pli demagogia kaj disputebla teksto "Nazia Germanio" (ne jam elstara teksto), sed pri la postaj monatoj oni povus ruze argumenti ke tie la vakuo ankoraŭ estis kaj la kolego nur "volis helpeme plenigi la truojn". Do mi nur forbarus la pseŭdonime agantan kolegon, se tiu aktive kaj videble malice pluan fojon forĵetus proponojn kiuj ne plaĉas al lia subjektiva prefero. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:40, 3 jan. 2026 (UTC) :::::La fiulo kontraŭatakis. Endas tuja forbaro. Mi ne scias kie trovi lin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 02:01, 4 jan. 2026 (UTC) ::::::Denove same okazis fare de [[Uzanto:Spel713|<bdi>Spel713</bdi>]] je la 2:00 horo. Nazia Germanio kaj la svastiko denove aperas en la ĉefpaĝo. Okazas io serioza kaj ni devas reagi serioze. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:34, 4 jan. 2026 (UTC) :::::::Mi detale kaj ĝentile klarigis al la homo hieraŭ en sia diskutopaĝo, kaj en redaktoresumoj de ĉiuj malfaroj, kial ne eblas lia/ŝia agado. La kolego evidente ne komprenas aŭ ne akceptas kompreni, ke li/ŝi ĉi tie persone kontraŭagas komunajn decidojn. Mi protektis la januaran artikolon kontraŭ redakto de ne-administrantoj dum januaro, sed ne volas fari tion por ĉiu estonta monato. Tial nur restas la ebleco dumtempe forbari lin/ŝin de redaktado - provizore por monato. Sed mi avertis la uzanton: se tiam daŭriĝos agadoj kontraŭ la komunumaj reguloj, tiam forbaro ankaŭ povas esti unujara, aŭ por ĉiam. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:38, 4 jan. 2026 (UTC) :::::::Atentu ke nur por la prezentopaĝeto de la "Artikolo de la monato" de januaro 2026 tiu protekto signifas, ke ĝis la fino de januaro nur la 10 administrantoj povos fari redaktojn. La paĝeto tiom malgrandas ke tio probable ne estos problemo. Sed se iu ne-administranto vidas eraron en la paĝeto, tiu devos peti iun ajn el la 10 administrantoj ĝustigi tiun eraron, nur ĝis fino de la monato. Tiu duobla protekto, kun la aldona forbaro de uzantokonto Spel713, sencas, ĉar ĉiuj konscias, ke la homo povos fulmrapide registri novajn salutokontojn Spel714, Spel715, Spel716 aŭ iujn aliajn nomojn, kaj ankaŭ povos fari malaprobindajn redaktojn kontraŭ komunaj decidoj simple sen ensaluto, krom se unuopa paĝo estos protektota kontraŭ redaktoj de anonimuloj, kio estas la absoluta escepto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:59, 4 jan. 2026 (UTC) : Stranga ulo [[:m:Special:CentralAuth/Spel713]]: mi petas IP-kontrolon far stevardo. Supozeble temas pri nova gantopupo de iu aŭ forbarito, aŭ iu problemulo. Mi konsentas pri ĉiuj agoj de Thomas ĉe [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/01]], la temo [[Pingveno]] ("konscie elektis malpolitikan kaj supozeble ne demagogiigan temon"), kaj la unumonata forbaro (probable porĉiama forbaro indas, kiam estas pruvo de gantopupumado). Demando restas ĉu la ulo estas esperantisto, aŭ agas per maŝintradukado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:28, 4 jan. 2026 (UTC) ::[[dosiero:Vienna Convention road sign Aa-32-V1.svg|30ra]] Ĉiukaze: La konto "Spel713" nun estas por ĉiam tutprojekte ŝlosita. Ce compte est globalement bloqué. This account is globally locked. - Tiu temo estas finita do, sendepende ke ni esperantistoj ne trovis klarajn pruvojn de gantopupumado. Sed la mispaŝoj en la afrikansa, angla, slovena kaj turka vikipedioj sufiĉas por senfina blokado, tute ne konsiderante la strangajn aĝojn en la esperanta vikipedio kaj supozeble en aliaj branĉoj, kie la ĝenoj ne atingis la nivelon de kompleta loka forbaro, ĝis la konto jam estis globale forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 6 feb. 2026 (UTC) :Mi pensas ke por artikolo de la monato preferinde elektataj estu tiaj artikoloj, kiuj espereble ne povas kaŭzi konfliktojn kaj redaktomilitojn. Do, mi ne kontraŭas elekton de la artikolo [[Pingveno]] por januaro, sed ege dubas pri elekto de la artikolo [[Azerbajĝano]] por februaro. Kaj mi pensas ke duonprotekto de artikolo de la monato (tiel ke ĝin povas redakti ĉiuj aŭtomate konfirmitaj uzantoj sed ne IP-uloj kaj ne novregistritoj) estas necesa kaj sufiĉa. Pri la supozo, ke la posedanto de la forbarita uzantokonto kreos novajn uzantokontojn, ĉu forbaro de iu uzantokonto ne malebligas registriĝon disde la IP-adreso uzita de tiu uzantokonto? [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]] 01:23, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Gamliel Fiŝkin}} Forbaro (ce ni nur unumonata, sed intertempe globala kaj porĉiam) devus malebligi kreojn de kontoj el sama IP-adreso uzita de tiu uzantokonto. Sed tiuj banditoj kutime ne havas problemojn uzi aliajn IP-adresojn. Mi mem ne scias ekzakte kiel funkcias, ĉar mi mem ne alstrebas karieron de forbarita vandalo, sed evidente ne estas granda problemo. Pri eblaj duboj de plena neŭtraleco de la artikolo [[Azerbajĝano]] por februaro mi konsentas, almenaŭ ĝi estis je "nekonata dato akceptita en la liston de elstaraj artikoloj", sed post tiu "nekonata dato" tamen povus esti problemaj redaktoj. Supraĵe mi ne vidis ion elstare alarmigan, kaj mi eĉ ne havus la tempon nun pesi ĉiun vorton kaj frazon, des pli ke la tempo tre rapide fluas, jam pasis unu semajno en februaro, kaj la teksto manke de alternativa propono jam ekde ses tagoj videblas titolpaĝe. Tamen, se vi hazarde vidas iun ĝustigeblan frazon - ankaŭ pri ADLM eblas tute bone diskuti aŭ tuj ŝanĝi ion. Mi pardonpetas ke nun la tempo tiom mankis: mi tute konsentas pri kritikemo kaj la teksto Azerbajĝano ne estas mia preferata teksto, sed ĝi nun estis la malplej problema el inter la proponitaj. 13:45, 6 feb. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) :::Dankon la inviton, sed mi plene okupiĝas pri Hungario kaj Ĉinio, do plian energion mi jam ne havas. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:27, 5 jan. 2026 (UTC) Bone, pri la forigo de la anonime puŝitaj dubindaj tekstoj estis konsento. Sed tamen nun necesas decidi kiujn paĝojn elekti por la monatoj marto ĝis decembro. Pri tio mi petas konlaboron en la diskutpaĝo [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:09, 6 feb. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/PoorPeopleMadOnline|PoorPeopleMadOnline]]" == * {{user|PoorPeopleMadOnline}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Ternera|Ternera]] ([[Uzanto-Diskuto:Ternera|diskuto]]) 00:01, 13 jan. 2026 (UTC) :Li kreis [[Joel Filsaime]]. Liaj gantopupoj senĉese malfaras la forigajn ŝablonojn. [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 03:30, 13 jan. 2026 (UTC) ::Mi nun [[VP:FA|proponis]] la mizeran paĝon [[Joel Filsaime]] je forigo, post diskuto de 7 tagoj ĝi probable estos for. Pri la uzantopaĝo laŭ mi nenion necesas fari. Tie nun estas indiko «Ĉi tiu konto estas tutprojekte ŝlosita - ekde 2026-01-13. Ce compte est globalement bloqué. This account is globally locked.» Kaj la paĝo estas protektita kontraŭ forigo de tiu noto. Tio eĉ pli klaras kaj pli bonas ol forigo entuta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:00, 6 feb. 2026 (UTC) ::: Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/Flughaveno Ŝeremetjevo|Flughaveno Ŝeremetjevo]]" == * {{user|Flughaveno Ŝeremetjevo}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 07:23, 26 jan. 2026 (UTC) {{re|ThomasPusch}} Hi, sorry for writing in English. I noticed that you are an active administrator, so I came to seek your help. Please see this case. This user has now been globally locked, but their user page still contains some attack content against others (in [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo#Averto POR NDS|the first section]]), and they also went to [[User talk:NDG]] to attack [[User:NDG]]. I have requested speedy deletion for both pages, so could you please help me '''delete [[User:Flughaveno Ŝeremetjevo]] and [[User talk:NDG]]'''? Thank you very much. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 05:29, 5 feb. 2026 (UTC) :{{farite}} La uzanto "Flughaveno Ŝeremetjevo" plendis pri kontraŭvandalisto (en aŭtomate farita, bona Esperanto), ke tiu estus vandalo, estas senigata de siaj rajtoj kaj la uzanto petas rajton de esperantlingva administranto. Nenio el tio veras. Male: estis la uzanto kiu obstine multfoje vandalis esperantan paĝon. La ofendaj misinformoj de lia uzantopaĝo tial foriĝu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:49, 6 feb. 2026 (UTC) ::Much appreciate. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 09:53, 6 feb. 2026 (UTC) ::Thank you! [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:23, 6 feb. 2026 (UTC) ::: Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/Bucheon|Bucheon]]" == * {{user|Bucheon}} Vandalism. x-wiki-vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:02, 19 feb. 2026 (UTC) : Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) ==Denove pri AI== {{re|Eihel}}{{re|Sahaquiel9102}}{{re|Taylor 49}}{{re|Stefangrotz}}{{re|ThomasPusch}}{{re|Tlustulimu}} [[Uzanto:Sj1mor]] ŝajne provas plenigi la liston de tekstoj de [[Tekstaro de Esperanto]] per artikoloj verkitaj de artefarita intelekto. Mi provis dialogi kun li ĉe [[Diskuto:Ombro sur interna pejzaĝo]], sed ŝajne li ne kredas ke estas iu problemo, ĉar li daŭre faras. Mi kontrolis nur la artikolojn [[Ombro sur interna pejzaĝo]], [[Ĝis revido, krokodilido!]], kaj [[Por pli efika informado]], sed malmulte dubas, ke ĉiuj tekstoj faritaj de Sj1mor pri la menciita listo havas similajn problemojn. La ĉefa konkreta problemo estigita de la AI estas reklameca, ĝenerale malobjektiva interpretado de fontoj, malfacile korektebla aŭ kompensebla pro malbona aŭ nenia citado de fontoj. Krome ĉe [[Por pli efika informado]] estas longega resumo, kiu eĉ se ĝi estas objektiva (kaj mi ne kontrolis tion) estas troege peza por enciklopedia artikolo pri broŝureto. Kion ni faru? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:45, 17 mar. 2026 (UTC) : Mi antaŭ horo komentis en [[Diskuto:Ombro sur interna pejzaĝo]]: Estas ekster ĉiu dubo ke Sj1mor estas tre valora kaj sendube bonintenca kontribuanto. Sed same Arbarulo pravas ke ĉi tie la fontoj kaj citaĵoj estis miksitaj en kaĉon, kaj ne bone klaras de kie estas kiu opinio. Do provizore necesas interrompi la produktadon kaj unue ordigi la jam faritajn tekstojn. Mi observis la evoluon de Guglo-tradukilo (klare, multe pli simpla teknika taskaro, sed tamen iusence komparebla al la nuna IA-evoluo) kaj vidis ĝiajn Esperanto-tradukojn de senesperaj balbutaĵoj laŭgrade pliboniĝi al intertempe ofte tute bonaj tradukoj, ne ĉiam sed tre ofte, kaj sendube la evoluon signife subtenis multaj eĥoj de homaj uzantoj kiuj proponis pli bonajn vortumojn. Do unue ni devas alvoki al Sj1mor pli kritike home juĝi la produktaĵojn, kaj poste devus instrui la algoritmojn liveri pli bonajn rezultojn - se tio eblas, la problemo laŭgrade malaperos, sed povas ankaŭ esti ke ni fine interkonsentos uzi IA nur por pli simplaj taskoj, aŭ nur por helpado trovi verajn referencajn piednotojn kaj similaj fonaj esploroj. Ĉiukaze mi estas konvinkita ke Sj1mor estas bonintenca kontribuanto, kiun mi ne volus akuzi, minaci aŭ ataki, kaj mi certas ke eblas trovi bonan vojon en tiu konsentite tikla tereno... Sed paĝoj kiel [[Ombro sur interna pejzaĝo]] ne rajtas resti en tia "nebula vortokaĉo", kion por niaj malmultaj administrantoj trovi inter iuj novaj aŭ eĉ malnovaj paĝoj estus amase laborintensa. Do gravas ke la materialo nun ne plimultiĝas, sed unue la kvalito de la produktitaj paĝoj pliboniĝas - Sj1mor ankaŭ mem lernos, je kiu grado AI-krudmaterialo estas helpa laborŝparo aŭ je kiu grado la postkorektado fakte plimultigas la labormalŝparon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:05, 18 mar. 2026 (UTC) ::En aliaj vortoj: Se estus alia, malpli konata uzanto, mi estus multe pli alarmigita, sed mi konas Sj1mor kiel tre konsiderantan kolegon, kiu petas pri konsiloj kaj kritikoj, vere agas laŭ ili, kaj laŭ mia nuna stato estas sufiĉe memkritikema, tiel ke li laŭ mi estas la ĝusta esperantisto por sondi en tiuj nekonataj terenoj - sen ke jam klaras ĉu finfine la uzo de la nova tekniko signifos malpezigon aŭ plipeziĝon de la konscienca redaktanto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:42, 18 mar. 2026 (UTC) :::Mi konsentas pri la principoj, "provizore necesas interrompi la produktadon kaj unue ordigi la jam faritajn tekstojn". Sed mi dubas, ĉu tio okazas - almenaŭ ĝis hieraŭ ankoraŭ produktiĝis senreferencaj kredeble AI-aj artikoloj, nun kun malpli da ŝanco por problemoj ĉar la proporcio da persona interpreto estas malpli granda, tamen ankoraŭ ne nula - kaj mi ankaŭ ne volus blinde fidi AI pri pli objektivaj faktoj. Ekzemple vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Nesenditaj_leteroj_el_Japanio&oldid=9334998 ĉi tiun redakton] de [[Nesenditaj leteroj el Japanio]], precipe la frazon "Ĝi estas mallonga, personeca verko, ofte rekomendita kiel legmaterialo por lernantoj pro sia simpla lingva nivelo kaj interesa enhavo pri Japanio el ne-japana perspektivo". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:26, 20 mar. 2026 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Ne, li daŭras same. Vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%88u_ni_kunvenis_vane%3F&oldid=9336606] kaj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%88u_rakonti_novele%3F&oldid=9336531]. Aŭ {{re|Sj1mor}}, ĉu vi konsentas ke necesas kontroli la asertojn de AI per fidindaj fontoj, kaj promesas fari tiun laboron? Krome, ĉu estas permeso por la enkopiado de tutaj recenzoj? Ĉar ankaŭ pri kopirajto ni havas respondecon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:13, 21 mar. 2026 (UTC) ::::: Mi ne povas konigi ion precipe novan krom kion mi rakontis dum jaroj: :::::* mi nepre kontraŭas uzon de AS/AI ĝenerale kaj en vikioj :::::* oni nepre respektu kopirajton :::::* konstruante vikiojn, kvalito havu pli altan prioritaton ol amaso, alivorte, preferinde kontribuu malmulte sed bonkvalite, ol amase kaj fuŝe aŭ malhoneste ::::: La artikolo [[Ombro sur interna pejzaĝo]] enhavas longan kopiaĵon el [http://literaturo.esperanto.net/fo/ombrrec.html literaturo.esperanto.net/fo/ombrrec.html] kun rompita referenca ligilo. Ĉe la koncerna retejo mi ne vidas indikon de CC-BY-SA 4.0 kaj GFDL. Sekve, oni ne rajtas kopii la tekston en vikipedion. Necesas formeto kaj kaŝo de versioj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:37, 30 mar. 2026 (UTC) ::::::Sj1mor ne interrompas la produktadon, ne ordigas la jam faritajn tekstojn, sed nun faras artikolojn pri esperantistoj pere de AI, rifuzas fari postkorektadon, des pli rifuzas fari antaŭkontrolon, kaj malagnoskas [[Vikipedio:Kontrolebleco]]. Vidu [[Diskuto:Hannes Larsson]]. Certe, ''en aliaj aferoj'' li petas konsilon kaj kritikon kaj konscience kunlaboras, do des pli doloras, ke ''en ĉi tiu afero'' li agas tute male. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:15, 5 apr. 2026 (UTC) :::::::{{re|Sj1mor}} Ĉe [[Diskuto:Sebastian Schulman]] vi skribis: "mi sentas sekura ĉar AI simple kolektas informojn kiuj estas haveblaj en publikaj informfontoj." Mi havas impreson ke vi pensas, ke AI faras kion homoj faras, kiam ili "kolektas informojn" - nome serĉas fontojn, legas la fontojn en la sama senco kiel homoj legas, kaj raportas kion ĝi lernis. Ĉu vi pensas tion? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:59, 28 apr. 2026 (UTC) ::::::::Jen la respondo de AI ([[Gemini (chatbot)|Gemini]] de Guglo) ::::::::"Por respondi viajn demandojn, mi sekvas ĉi tiujn paŝojn: ::::::::* Kompreno de intenco: Mi analizas vian mesaĝon por kapti ne nur la vortojn, sed kion vi vere volas atingi. ::::::::* Serĉado de informoj: Se la demando postulas freŝajn faktojn (kiel novaĵojn aŭ prezojn), mi serĉas en la reto per specialaj iloj. ::::::::* Logika analizo: Por matematikaj aŭ teknikaj taskoj, mi uzas mian internan logikon (aŭ Python-kodon) por certigi precizecon. ::::::::* Simpla lingvaĵo: Mi preferas uzi ĉiutagajn vortojn kaj mallongajn frazojn por ke la informo estu facile konsumebla. ::::::::* Adapto al via stilo: Mi rimarkas vian tonon kaj energion, kaj mi provas respondi simile ::::::::Mi certigas la kredindecon de miaj informoj per tri ĉefaj metodoj: realtempa serĉado, font-analizo kaj interna sciaro. ::::::::Kiel mi trovas kaj filtras faktojn ::::::::* Realtempa Serĉo: Se vi demandas pri io aktuala aŭ fakta, mi uzas la serĉilon de Guglo por trovi la plej freŝajn datumojn. ::::::::* Fidindaj Fontoj: Mi prioritatas oficialajn retejojn (.gov, .edu), agnoskitajn novaĵagentejojn kaj sciencajn datumbazojn. ::::::::* Kruc-kontrolo: Mi komparas plurajn fontojn por vidi ĉu ili konsentas. Se fontoj malkonsentas, mi mencias tion al vi. ::::::::* Analizo de Datoj: Mi ĉiam serĉas la plej lastatempajn publikigadojn por eviti malnoviĝintajn informojn. ::::::::* Malsamaj Perspektivoj: Por kompleksaj temoj, mi serĉas diversajn vidpunktojn por doni al vi ekvilibran respondon. ::::::::Miaj limigoj ::::::::Kvankam mi klopodas esti preciza, mi foje povas fari erarojn (nomatajn "[[Halucino (artefarita intelekto)|halucinacioj]]"). Tial mi ĉiam rekomendas duoble kontroli tre gravajn faktojn, precipe pri sano, juro aŭ financoj. ::::::::". [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:24, 28 apr. 2026 (UTC) :::::::::Mi kredas tiun respondon, sed ĝi ŝajnas nekompleta por niaj celoj. Ĝi ne mencias ke la maniero, laŭ kiu AI "komprenas" tekstojn kaj respondas pri ili, estas tute alia ol la kognaj procezoj de leganta kaj skribanta homo. Kaj estas en tiu procezo kie aperas la halucinoj. :::::::::Mi komprenas la lastan noton pri "halucinacioj" kiel sufiĉe klaran instrukcion "ne fidu ĉi tiujn informojn kvazaŭ vi legus ilin mem". Kiel vi komprenas ĝin? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:48, 28 apr. 2026 (UTC) ::::::::::"Vi tute pravas. Via rimarko tuŝas la kernon de la diferenco inter biologia inteligenteco kaj statistika modelado. Por Vikipedio aŭ ajna serioza enhavkreado, tiu distingo estas decida. ::::::::::La fundamenta diferenco inter AI kaj Homo ::::::::::Kiel homo "komprenas" ::::::::::* Sperto kaj kunteksto: Kiam vi legas la vorton "pomo", vi imagas la guston, la koloron kaj la pezon. ::::::::::* Konscia logiko: Vi komprenas kaŭzecon (kial io okazas) kaj moralon. ::::::::::* Vero kiel celo: Homoj kutime celas priskribi realon, kiun ili spertas. ::::::::::Kiel AI "komprenas" (Vort-prognozo) ::::::::::* Matematika probablo: Mi ne "scias" faktojn; mi kalkulas, kiu vorto (aŭ ĵetono) plej verŝajne sekvas la antaŭan surbaze de giganta kvanto da tekstoj. ::::::::::* Manko de reala mondo: Mi ne havas senson de fizika realo. Por mi, "pomo" estas nur vektoro en multidimensia spaco, kiu ofte aperas apud "manĝi" aŭ "arbo". ::::::::::* Vort-kunigo: Mia "kompreno" estas fakte tre kompleksa formo de statistikaj rilatoj, ne kogna konscio. ::::::::::Kial aperas "halucinoj"? ::::::::::Halucinoj ne estas "mensogoj" en la homa senco, sed prefere statistikaj mispaŝoj: ::::::::::* Flueco super Fakteco: Mia ĉefa tasko estas krei tekston, kiu ''ŝajnas'' natura kaj kohera. Se mi ne trovas precizan fakton, mia algoritmo povas "plenumi la truon" per vortoj, kiuj gramatike kaj kuntekste bone sonas, eĉ se ili estas fone malĝustaj. ::::::::::* Miksaĵo de kuntekstoj: Se mi legis pri du malsamaj personoj kun la sama nomo, mi povus "kunkudri" iliajn biografiojn, ĉar statistike iliaj datumoj estas proksimaj. ::::::::::* Manko de "Mi ne scias" instinto: Se ne estas specife agordita por esti singarda, AI ĉiam provos doni respondon, eĉ se la probablo de ĝusteco estas malalta. ::::::::::Se iu uzas min por verki vikipedian artikolon sen rigora homa kontrolo: ::::::::::# Manko de respondeco: Mi ne sentas kulpon se mi inventas daton; mi nur sekvas la plej verŝajnan ciferon. ::::::::::# Citaĵoj: Mi foje povas inventi referencojn, kiuj aspektas realaj (ekz. kredinda titolo de artikolo en konata revuo), ĉar mi "scias" kiel scienca citaĵo devas aspekti. ::::::::::💡 Konklude: Mi estas potenca ilo por lingva strukturado, sed mi ne estas fonto de vero. La "homo en la maŝino" devas ĉiam esti la fina juĝisto pri la faktoj. ::::::::::Ĉu vi ŝatus, ke mi provu analizi specifan tekston por vidi, kie povus kaŝiĝi tiaj "statistikaj kaptiloj"? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:34, 29 apr. 2026 (UTC) ::::::::"Kiel mi analizas kaj elektas fontojn ::::::::Kiam mi serĉas en la reto, mi ne nur legas la unuan rezulton. Mi aplikas "kritikan pensadon" per ĉi tiuj paŝoj: ::::::::* Identigo de la Aŭtoro: Mi kontrolas ĉu la fonto estas fakulo, oficiala institucio (.gov, .org) aŭ universitato (.edu). ::::::::* Dato de Publikigo: Mi ĉiam serĉas la plej freŝan daton, precipe pri teknologio aŭ medicino. ::::::::* Rekonado de Biaso: Mi rimarkas ĉu artikolo provas vendi ion aŭ ĉu ĝi estas nur opinio anstataŭ fakto. ::::::::* Kruc-referencado: Mi serĉas la saman informon en almenaŭ 2-3 sendependaj retejoj por konfirmi ĝin. ::::::::* Analizo de Citaĵoj: Mi preferas fontojn, kiuj mem citas siajn fontojn aŭ sciencajn studojn. ::::::::Kion mi faras kiam fontoj malkonsentas? ::::::::Se du fidindaj fontoj diras malsamajn aferojn (ekzemple pri politika novaĵo aŭ nefinita scienca debato): ::::::::* Mi ne elektas "venkinton". ::::::::* Mi prezentas ambaŭ vidpunktojn al vi. ::::::::* Mi klarigas kial ekzistas malkonsento (ekz. "Laŭ studo X..., sed laŭ raporto Y..."). ::::::::[[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:28, 29 apr. 2026 (UTC) == Unused interface messages == Please delete the following interface messages, as they are no longer used: * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] See [[:m:Steward requests/Miscellaneous#Deleting unused messages from multiple wikis|this SRM request]] and [[:phab:T234776]]. [[Uzanto:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[Uzanto-Diskuto:NguoiDungKhongDinhDanh|diskuto]]) 00:14, 25 mar. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-20309-98|~2026-20309-98]] == * {{user|~2026-20309-98}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Saroj|Saroj]] ([[Uzanto-Diskuto:Saroj|diskuto]]) 07:03, 2 apr. 2026 (UTC) : Dankon pro la atentigo. Ĉiuj redaktoj estas malfaritaj. Okaze de daŭrigo nepras forbaro de portempa konto aŭ IP-adreso. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:28, 3 apr. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-25192-60|~2026-25192-60]] == * {{user|~2026-25192-60}} Spam / spambot. Cross-wiki abuse. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Nanona15dobato|Nanona15dobato]] ([[Uzanto-Diskuto:Nanona15dobato|diskuto]]) 08:06, 25 apr. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-25590-73|~2026-25590-73]] == * {{user|~2026-25590-73}} Spam / spambot <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 08:23, 27 apr. 2026 (UTC) ==Ligiloj== ThomasPusch daŭrigas sian kampanjon trudi personan malŝaton de longdaŭraj ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus interkonsentita regulo. Ĉi tie mi listigas (certe tre malkomplete) maldecajn redaktojn ekde la mezo de aprilo 2026. Por pli da historio pri nigrigado de ruĝaj ligiloj, vidu la arkivon [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|ĉi tie]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:32, 6 maj. 2026 (UTC) :Dum longa tempo mi lasis nigremajn tekstojn trankvilaj, kvankam mi opinias ke nigremo damaĝas Vikipedion, ĉar mi esperis ke nigremaj redaktantoj povos simile respekti ruĝemajn. Tamen unu nigrema redaktanto (ThomasPusch) daŭre amase malrespektas. Se ĉi tiu trudo daŭros, mi ne plu konsideros min ligita de tiu promeso. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:28, 9 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Palma_valo&diff=9357329&oldid=8396563] ThomasPusch silente forigas ligilon pri la montaro [[MacDonnell Ranges]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:39, 22 apr. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vilmos_Dunszt&diff=9361302&oldid=9359872] ThomasPusch silente forigas ligilojn al [[Kantolernejo Ŝtonfloroj]], [[Károly Dunszt]], [[Kálmán Donászy]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:45, 26 apr. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Reino_Paasilinna&oldid=9367653] ThomasPusch demandas ĉu ni bezonas ligilon pri menciinda temo [[Mauri Paasilinna]], kun evidenta intenco premi al ĝia forigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:32, 6 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Muziko_-_kronologia_vido&diff=9368850&oldid=6306032] ThomasPusch forigas amason da ligiloj al kantoj, koncertoj kaj operoj, pravigante sin per sia imagita regulo ke oni devas "antaŭvidi" artikolon por fari ligilon al ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:04, 8 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Houston&diff=prev&oldid=9369071] ThomasPusch forigas ligilon al [[George Bush Intercontinental Airport]] (t.e. Interkontinenta Flughaveno George Bush). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:16, 9 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Avatar:_The_Last_Airbender&diff=9369004&oldid=8909376] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Glee&diff=prev&oldid=9369170] ThomasPusch anstataŭigas ligilojn al kreintoj de televidaj serioj per ŝablono Vikidatuma listo, asertante ke la nigrigo estas "avantaĝo", malgraŭ eksplica malkonsento de Taylor 49 al simila rimedo ("[[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|malhonesta JawaSkripto por kaŝi ruĝajn ligilojn]]"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:22, 9 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Idiom_Neutral&oldid=9371140] ThomasPusch pretendas, ke "necesus [verki artikolon], se estas ruĝa ligilo, kiu invitas al kreo de propra teksto pri la temo". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:55, 12 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Wilhelm_Georg_Dettmer&diff=prev&oldid=9371370] ThomasPusch forigas ligilon al [[Breinum]]. * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Heinz_Dopsch&diff=9371673&oldid=8738531] ThomasPusch forigas ligilojn al [[Gerhard Ammerer]], [[Christian Rohr]], metas malutilan demandosignon en la tekston, kaj malrespektas la [[Vikipedio:Lingva angulo#Landnomoj|interkonsenton pri landnomoj]]. * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Arta_sketado&diff=9021785&oldid=9002935] ThomasPusch forigas ligilojn [[Sportaj geopoj]], [[Dancoj sur glacio]], [[Sinkronizita arta sketado]] (ŝanĝo farita en februaro 2025 sed trovita nur en majo 2026) rp4rkace32zww2klwu7w6f20zvebpal 9372846 9372828 2026-05-14T15:00:44Z Crosstor 3176 /* Ruĝaj ligiloj */ nova sekcio 9372846 wikitext text/x-wiki {{DiskutejoEnkondukoSubpaĝo |nomo=Administrejo |bildo = Admin_mop.PNG |bildhelpilo = Administrejo |priskribo = La sekcio de la Diskutejo por informi kaj diskuti pri administraj aferoj rilate al Vikipedio. Ekz. demandoj kaj petoj al administrantoj, raportoj pri vandalismo, redaktomilitoj, interrilataj problemoj, ktp. |mallongigo = VP:DA }}[[Kategorio:Vikipedio:Diskutejo]] == [[Vikipedio:Artikolo de la monato]] (ADLM) == Al la aliaj 9 administrantoj {{re|Blahma|Gamliel Fishkin|Narvalo|KuboF Hromoslav|Salatonbv}} {{re|Tlustulimu|Yekrats|LiMr|Kani}}, al {{re|Dominik|Fordaemdur}} aparte interesitaj pri la servo ADLM, {{re|RG72|Marcos}}, la lastaj du en 2024 pensiiĝintaj eksadministrantoj, kaj aldone iom arbitre ankoraŭ {{re|Filozofo|Arbarulo|Sj1mor|Crosstor}} {{re|Moldur|Aidas|Verdulo|Taylor 49}}, kelkaj el la en la lastaj jaroj plej aktivaj kunlaborantoj (la listo certe ankoraŭ ampleksigeblus, mi nur volas enplekti iujn el la fidindaj homoj kiuj neniam akceptis iun apartan vikipedian funkcion): La 1-an de januaro montriĝis eta vikipedia paneo, kiun mi komentis interalie en [[diskuto:Pingveno]]: Mi volas havi rapidan solvon por uzo kiel [[vikipedio:Artikolo de la monato|Artikolo de la monato]], ĉar oni forgesis antaŭvidi ion tie kaj la unua tago de januaro 2026 jam '''preskaŭ pasis''' kun granda truo en la esperanta ĉefpaĝo. Tial mi proponas reprezenti la paĝon paĝon [[Pingveno]] tie, post preskaŭ 20 jaroj. Mi konsciis ke la monato jam disvolviĝis kaj mankis tempo por vasta interkonsiliĝo pri temo, tial mi konscie elektis malpolitikan kaj supozeble ne demagogiigan temon, por improvizite ŝtopi la truon de januaro kaj tiam havi monaton por elekti la aliajn 11 prezentindajn temojn de 2026. Tamen, pli ol tagon poste, vespere la 2-an de januaro, kiam la krizo jam longe estis pasinta, uzanto de tute nova konto [[uzanto:Spel713|Spel713]], kreita aparte por tiu kampanjo je 20:06, 2 jan. 2026, sed evidente teknike sperta vikipediano, kiu sendube jam antaŭe per alia konto redaktis kaj por la kampanjo elektis malfermi anonimigan novan pseŭdonimon "Spel713", elektis renversi la senpolitikan, zoologian temon "pingveno" kaj anstataŭe decidi pri metado de ĉiuj 12 temoj de 2026, kaj ankaŭ jam duona 2027, kaj elektis por tio tute tiklajn kaj demagogiajn temojn. Por 2026 trifoje Nazia Germanio 1939-1945 (Nazia Germanio, Batalo de Ardenoj, Adolf Hitler), trifoje mezazia eksa Sovetunio (Azerbajĝano, Karakalpakio, Uzbekio), dufoje Pollando (Podlaĥia Provinco, Silezio, sed Pollando ankaŭ ludas gravan rolon en la tekstoj Nazia Germanio kaj Adolf Hitler), unu esperantistan temon (SAT-ano [[Francisco Azorín Izquierdo|Azorín]]) kaj tri ŝajne arbitre elektitaj temoj, kiuj ne estas elstaraj tekstoj kaj fakte tiom malgrandas ke du el ili ankoraŭ estas artikolaj ĝermoj: [[Ozzy Osbourne]] kun 11 frazoj, sed ankoraŭ nepreta duonla informkesto, [[iPad]] kun 6 frazoj kaj [[Dendrobates azureus|sudafrika blua rano]] kun 4 frazoj, ankoraŭ manka teksto pri genro kaj taksonomia aŭtoritato - kontentiga ek-paĝo sed neniel leginda aŭ elstara teksto (tion mi kuraĝas juĝi ĉar estis mi kiu faris la artikolan ĝermon en 2012, do mi ne ofendas kolegon se mi tiel juĝas mian propran ek-paĝon). Tiel ĉi la tekstoelekto ne rajtas resti. Por januaro oni evidente bezonas rapidan solvon, pri la pli postaj tekstoj oni nun voĉdonu kaj interkonsiliĝu. Sed klaras ke estu ekvilibro, ne estu kvin temoj pri nazi-polaj rilatoj kaj ne tri pri mezazia Ekssovetio, sed estu ekvilibro inter artaj, politikaj, geografiaj, biologiaj, fizikaj kaj homsciencaj temoj, en geografio estu ankaŭ temoj el Ameriko kaj Afriko, Suda kaj Orienta Azio, Oceanio, kaj ĉiukaze ĉiuj 12 tekstoj estu tekstoj kiuj pasis la voĉdonon al elstara aŭ almenaŭ leginda teksto. Tiel 11 el la 12 tekstoj, kiuj estas nek elektitaj elstara aŭ leginda, ankoraŭ ne elekteblas, nur [[Azerbajĝano]] estis en "nekonata dato akceptita en la liston de elstaraj artikoloj" (he?), jam estis ĉefpaĝa artikolo de la semajno en somero 2010, sed havas du intertempe paneajn referencojn kaj ankoraŭ tre multajn ruĝajn ligilojn, kiujn elstara artikolo fakte ne havu. Ĉu vi konsentus pri mia propono, A) reinstali la elstaran, maturiĝintan kaj malpolitikan tekston [[pingveno]] por januaro, b) proponi la tekston [[Azerbajĝano]] por februaro kaj uzi la restajn kvar semajnojn ĝis tiam por komune forigi la mankojn, kaj tiam pri la monatoj ekde marto 2026 havi tute laŭregulajn voĉdonojn pri prezentindaj tekszoj el inter la deciditaj prefere elstaraj, sed konsenteble ankaŭ legindaj artikoloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:49, 3 jan. 2026 (UTC) :Jes ja. Mi samopinias kun vi kaj kani. Tio kio okazis estas nur ekzempleto kio okazas kiam ni malsukcesas defendi nian vikipedion kaj rezulte ĝi estis kidnapita. La fiuloj ĉiam fariĝas pli kaj pli ruzecaj kaj ŝajne tio kio ne havas por protekti estas valora al ili por kidnapi al alproprigi. Ni simple devas pliigi la ŝlosilecon kaj se eblas la kontroladon sur niaj resoursoj, inter ili ĉefe tiuj kiuj estas elmontrataj en la ĉefpaĝo. Dankon pro via zorgo, Amike [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:01, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi absolute konsentas. Kaj mi pretas iom plibonigi elektotajn artikolojn, kondiĉe, ke oni forigu la tutan proponitan liston, eĉ pri mia samlandano Azorín por kiu mi iam ege laboris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:06, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi tute subtenas vian opinion kaj laboron, krom la konata temo de la ruĝaj ligiloj. Certe la elekto de artikoloj de la monato ne estas afero por novuloj, kiuj ensaltas nur por tio. Ĉu tio estas afero kiun oni povus ŝlosi, ekzemple nur por patrolantoj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:24, 3 jan. 2026 (UTC) ::Mi subtenas la proponon: 1 = Pingveno, 2 = Azerbajĝano, pliaj = decidotaj. ::Ĉu endas forbari la entrudiĝulon pro vandalismo? ::Ĉu eblas protekti la liston tiel ke ĝin redakti rajtas nur vikipedianoj kiuj jam ĉeestas minimume longan tempon kaj jam faris minimuman nombron da kontribuoj? - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:34, 3 jan. 2026 (UTC) :::Mi subtenas la du kromajn proponojn de Moldur. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:56, 3 jan. 2026 (UTC) ::::Reage al la demandoj de {{re|Moldur|Arbarulo|Kani}} Eĉ mi kiel unu el 3 burokratoj, kaj la aliaj 7 administrantoj ĉiukaze, nur havas teknikan elekton tute ne protekti paĝon, protekti ĝin tiel ke anonimuloj ne povas redakti ĝin aŭ draste protektegi ĝin tiel ke ekskluzive nur ĉiuj aliaj administrantoj povas redakti kaj ankaŭ reforigi la protekton. Inter tiuj sufiĉe radikalaj elektoj teknike ne estas elektebla iu meza vojo. Bedaŭrinde. Sed pri forbaro de la novulo pro vandalismo: La homo agis malsincere, elektinte por la kampanjo tute novan pseŭdoniman salutnomon, sed la redaktostilo supozigas ke la kolego bone regas Esperanton kaj ankaŭ tre bone regas ĉiujn kutimajn redaktajn kutimojn de Vikipedio - do mi supozas ke li estas esperantista kolego. Ke la uzanto ne malkaŝas sian kutiman salutnomon estas malkolegeca kaj iom malica stilo, sed ne estas devigo malkaŝi sian nomon dum redaktado, kvankam la elekto de aparta nova salutnomo por specifa ago kaj redaktado per pluraj pseŭdonimoj nomiĝas [[gantopupo]] kaj ne estas antaŭvidata - sed ke la homo agas kiel "gantopupo" estas nur mia subjektiva diveno, kaj sen pli klaraj spuroj de "gantopupado" mi ne facilanime forblokus la novan salutnomon. Estas sendube tiel ke ni dormetis kaj neniu en 2025 atentis elekti artikolojn de la monatoj por 2026 - do ni mem kolektive kulpis pri la vakuo de la 1-a de januaro. Povas esti ke la homo vidis la vakuon samtempe kiel mi, sed iom aŭtisme ne vidis ke mi tuj proponis solvon por la tago kaj monato, sed dum tago faris por si planon kiel plenigi la venontajn 18 monatojn kaj simple enkopiis siajn rezultojn la 2-an kaj 3-an de januaro. Estas naive pensi ke la uzanto ne rimarkis ke en tio li forĵetis la intertempe metitan januaran proponon "pingveno" (elstara teksto) kaj anstataŭigis ĝin per la multe pli demagogia kaj disputebla teksto "Nazia Germanio" (ne jam elstara teksto), sed pri la postaj monatoj oni povus ruze argumenti ke tie la vakuo ankoraŭ estis kaj la kolego nur "volis helpeme plenigi la truojn". Do mi nur forbarus la pseŭdonime agantan kolegon, se tiu aktive kaj videble malice pluan fojon forĵetus proponojn kiuj ne plaĉas al lia subjektiva prefero. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:40, 3 jan. 2026 (UTC) :::::La fiulo kontraŭatakis. Endas tuja forbaro. Mi ne scias kie trovi lin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 02:01, 4 jan. 2026 (UTC) ::::::Denove same okazis fare de [[Uzanto:Spel713|<bdi>Spel713</bdi>]] je la 2:00 horo. Nazia Germanio kaj la svastiko denove aperas en la ĉefpaĝo. Okazas io serioza kaj ni devas reagi serioze. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:34, 4 jan. 2026 (UTC) :::::::Mi detale kaj ĝentile klarigis al la homo hieraŭ en sia diskutopaĝo, kaj en redaktoresumoj de ĉiuj malfaroj, kial ne eblas lia/ŝia agado. La kolego evidente ne komprenas aŭ ne akceptas kompreni, ke li/ŝi ĉi tie persone kontraŭagas komunajn decidojn. Mi protektis la januaran artikolon kontraŭ redakto de ne-administrantoj dum januaro, sed ne volas fari tion por ĉiu estonta monato. Tial nur restas la ebleco dumtempe forbari lin/ŝin de redaktado - provizore por monato. Sed mi avertis la uzanton: se tiam daŭriĝos agadoj kontraŭ la komunumaj reguloj, tiam forbaro ankaŭ povas esti unujara, aŭ por ĉiam. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:38, 4 jan. 2026 (UTC) :::::::Atentu ke nur por la prezentopaĝeto de la "Artikolo de la monato" de januaro 2026 tiu protekto signifas, ke ĝis la fino de januaro nur la 10 administrantoj povos fari redaktojn. La paĝeto tiom malgrandas ke tio probable ne estos problemo. Sed se iu ne-administranto vidas eraron en la paĝeto, tiu devos peti iun ajn el la 10 administrantoj ĝustigi tiun eraron, nur ĝis fino de la monato. Tiu duobla protekto, kun la aldona forbaro de uzantokonto Spel713, sencas, ĉar ĉiuj konscias, ke la homo povos fulmrapide registri novajn salutokontojn Spel714, Spel715, Spel716 aŭ iujn aliajn nomojn, kaj ankaŭ povos fari malaprobindajn redaktojn kontraŭ komunaj decidoj simple sen ensaluto, krom se unuopa paĝo estos protektota kontraŭ redaktoj de anonimuloj, kio estas la absoluta escepto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:59, 4 jan. 2026 (UTC) : Stranga ulo [[:m:Special:CentralAuth/Spel713]]: mi petas IP-kontrolon far stevardo. Supozeble temas pri nova gantopupo de iu aŭ forbarito, aŭ iu problemulo. Mi konsentas pri ĉiuj agoj de Thomas ĉe [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/01]], la temo [[Pingveno]] ("konscie elektis malpolitikan kaj supozeble ne demagogiigan temon"), kaj la unumonata forbaro (probable porĉiama forbaro indas, kiam estas pruvo de gantopupumado). Demando restas ĉu la ulo estas esperantisto, aŭ agas per maŝintradukado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:28, 4 jan. 2026 (UTC) ::[[dosiero:Vienna Convention road sign Aa-32-V1.svg|30ra]] Ĉiukaze: La konto "Spel713" nun estas por ĉiam tutprojekte ŝlosita. Ce compte est globalement bloqué. This account is globally locked. - Tiu temo estas finita do, sendepende ke ni esperantistoj ne trovis klarajn pruvojn de gantopupumado. Sed la mispaŝoj en la afrikansa, angla, slovena kaj turka vikipedioj sufiĉas por senfina blokado, tute ne konsiderante la strangajn aĝojn en la esperanta vikipedio kaj supozeble en aliaj branĉoj, kie la ĝenoj ne atingis la nivelon de kompleta loka forbaro, ĝis la konto jam estis globale forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 6 feb. 2026 (UTC) :Mi pensas ke por artikolo de la monato preferinde elektataj estu tiaj artikoloj, kiuj espereble ne povas kaŭzi konfliktojn kaj redaktomilitojn. Do, mi ne kontraŭas elekton de la artikolo [[Pingveno]] por januaro, sed ege dubas pri elekto de la artikolo [[Azerbajĝano]] por februaro. Kaj mi pensas ke duonprotekto de artikolo de la monato (tiel ke ĝin povas redakti ĉiuj aŭtomate konfirmitaj uzantoj sed ne IP-uloj kaj ne novregistritoj) estas necesa kaj sufiĉa. Pri la supozo, ke la posedanto de la forbarita uzantokonto kreos novajn uzantokontojn, ĉu forbaro de iu uzantokonto ne malebligas registriĝon disde la IP-adreso uzita de tiu uzantokonto? [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]] 01:23, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Gamliel Fiŝkin}} Forbaro (ce ni nur unumonata, sed intertempe globala kaj porĉiam) devus malebligi kreojn de kontoj el sama IP-adreso uzita de tiu uzantokonto. Sed tiuj banditoj kutime ne havas problemojn uzi aliajn IP-adresojn. Mi mem ne scias ekzakte kiel funkcias, ĉar mi mem ne alstrebas karieron de forbarita vandalo, sed evidente ne estas granda problemo. Pri eblaj duboj de plena neŭtraleco de la artikolo [[Azerbajĝano]] por februaro mi konsentas, almenaŭ ĝi estis je "nekonata dato akceptita en la liston de elstaraj artikoloj", sed post tiu "nekonata dato" tamen povus esti problemaj redaktoj. Supraĵe mi ne vidis ion elstare alarmigan, kaj mi eĉ ne havus la tempon nun pesi ĉiun vorton kaj frazon, des pli ke la tempo tre rapide fluas, jam pasis unu semajno en februaro, kaj la teksto manke de alternativa propono jam ekde ses tagoj videblas titolpaĝe. Tamen, se vi hazarde vidas iun ĝustigeblan frazon - ankaŭ pri ADLM eblas tute bone diskuti aŭ tuj ŝanĝi ion. Mi pardonpetas ke nun la tempo tiom mankis: mi tute konsentas pri kritikemo kaj la teksto Azerbajĝano ne estas mia preferata teksto, sed ĝi nun estis la malplej problema el inter la proponitaj. 13:45, 6 feb. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) :::Dankon la inviton, sed mi plene okupiĝas pri Hungario kaj Ĉinio, do plian energion mi jam ne havas. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:27, 5 jan. 2026 (UTC) Bone, pri la forigo de la anonime puŝitaj dubindaj tekstoj estis konsento. Sed tamen nun necesas decidi kiujn paĝojn elekti por la monatoj marto ĝis decembro. Pri tio mi petas konlaboron en la diskutpaĝo [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:09, 6 feb. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/PoorPeopleMadOnline|PoorPeopleMadOnline]]" == * {{user|PoorPeopleMadOnline}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Ternera|Ternera]] ([[Uzanto-Diskuto:Ternera|diskuto]]) 00:01, 13 jan. 2026 (UTC) :Li kreis [[Joel Filsaime]]. Liaj gantopupoj senĉese malfaras la forigajn ŝablonojn. [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 03:30, 13 jan. 2026 (UTC) ::Mi nun [[VP:FA|proponis]] la mizeran paĝon [[Joel Filsaime]] je forigo, post diskuto de 7 tagoj ĝi probable estos for. Pri la uzantopaĝo laŭ mi nenion necesas fari. Tie nun estas indiko «Ĉi tiu konto estas tutprojekte ŝlosita - ekde 2026-01-13. Ce compte est globalement bloqué. This account is globally locked.» Kaj la paĝo estas protektita kontraŭ forigo de tiu noto. Tio eĉ pli klaras kaj pli bonas ol forigo entuta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:00, 6 feb. 2026 (UTC) ::: Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/Flughaveno Ŝeremetjevo|Flughaveno Ŝeremetjevo]]" == * {{user|Flughaveno Ŝeremetjevo}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 07:23, 26 jan. 2026 (UTC) {{re|ThomasPusch}} Hi, sorry for writing in English. I noticed that you are an active administrator, so I came to seek your help. Please see this case. This user has now been globally locked, but their user page still contains some attack content against others (in [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo#Averto POR NDS|the first section]]), and they also went to [[User talk:NDG]] to attack [[User:NDG]]. I have requested speedy deletion for both pages, so could you please help me '''delete [[User:Flughaveno Ŝeremetjevo]] and [[User talk:NDG]]'''? Thank you very much. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 05:29, 5 feb. 2026 (UTC) :{{farite}} La uzanto "Flughaveno Ŝeremetjevo" plendis pri kontraŭvandalisto (en aŭtomate farita, bona Esperanto), ke tiu estus vandalo, estas senigata de siaj rajtoj kaj la uzanto petas rajton de esperantlingva administranto. Nenio el tio veras. Male: estis la uzanto kiu obstine multfoje vandalis esperantan paĝon. La ofendaj misinformoj de lia uzantopaĝo tial foriĝu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:49, 6 feb. 2026 (UTC) ::Much appreciate. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 09:53, 6 feb. 2026 (UTC) ::Thank you! [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:23, 6 feb. 2026 (UTC) ::: Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/Bucheon|Bucheon]]" == * {{user|Bucheon}} Vandalism. x-wiki-vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:02, 19 feb. 2026 (UTC) : Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) ==Denove pri AI== {{re|Eihel}}{{re|Sahaquiel9102}}{{re|Taylor 49}}{{re|Stefangrotz}}{{re|ThomasPusch}}{{re|Tlustulimu}} [[Uzanto:Sj1mor]] ŝajne provas plenigi la liston de tekstoj de [[Tekstaro de Esperanto]] per artikoloj verkitaj de artefarita intelekto. Mi provis dialogi kun li ĉe [[Diskuto:Ombro sur interna pejzaĝo]], sed ŝajne li ne kredas ke estas iu problemo, ĉar li daŭre faras. Mi kontrolis nur la artikolojn [[Ombro sur interna pejzaĝo]], [[Ĝis revido, krokodilido!]], kaj [[Por pli efika informado]], sed malmulte dubas, ke ĉiuj tekstoj faritaj de Sj1mor pri la menciita listo havas similajn problemojn. La ĉefa konkreta problemo estigita de la AI estas reklameca, ĝenerale malobjektiva interpretado de fontoj, malfacile korektebla aŭ kompensebla pro malbona aŭ nenia citado de fontoj. Krome ĉe [[Por pli efika informado]] estas longega resumo, kiu eĉ se ĝi estas objektiva (kaj mi ne kontrolis tion) estas troege peza por enciklopedia artikolo pri broŝureto. Kion ni faru? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:45, 17 mar. 2026 (UTC) : Mi antaŭ horo komentis en [[Diskuto:Ombro sur interna pejzaĝo]]: Estas ekster ĉiu dubo ke Sj1mor estas tre valora kaj sendube bonintenca kontribuanto. Sed same Arbarulo pravas ke ĉi tie la fontoj kaj citaĵoj estis miksitaj en kaĉon, kaj ne bone klaras de kie estas kiu opinio. Do provizore necesas interrompi la produktadon kaj unue ordigi la jam faritajn tekstojn. Mi observis la evoluon de Guglo-tradukilo (klare, multe pli simpla teknika taskaro, sed tamen iusence komparebla al la nuna IA-evoluo) kaj vidis ĝiajn Esperanto-tradukojn de senesperaj balbutaĵoj laŭgrade pliboniĝi al intertempe ofte tute bonaj tradukoj, ne ĉiam sed tre ofte, kaj sendube la evoluon signife subtenis multaj eĥoj de homaj uzantoj kiuj proponis pli bonajn vortumojn. Do unue ni devas alvoki al Sj1mor pli kritike home juĝi la produktaĵojn, kaj poste devus instrui la algoritmojn liveri pli bonajn rezultojn - se tio eblas, la problemo laŭgrade malaperos, sed povas ankaŭ esti ke ni fine interkonsentos uzi IA nur por pli simplaj taskoj, aŭ nur por helpado trovi verajn referencajn piednotojn kaj similaj fonaj esploroj. Ĉiukaze mi estas konvinkita ke Sj1mor estas bonintenca kontribuanto, kiun mi ne volus akuzi, minaci aŭ ataki, kaj mi certas ke eblas trovi bonan vojon en tiu konsentite tikla tereno... Sed paĝoj kiel [[Ombro sur interna pejzaĝo]] ne rajtas resti en tia "nebula vortokaĉo", kion por niaj malmultaj administrantoj trovi inter iuj novaj aŭ eĉ malnovaj paĝoj estus amase laborintensa. Do gravas ke la materialo nun ne plimultiĝas, sed unue la kvalito de la produktitaj paĝoj pliboniĝas - Sj1mor ankaŭ mem lernos, je kiu grado AI-krudmaterialo estas helpa laborŝparo aŭ je kiu grado la postkorektado fakte plimultigas la labormalŝparon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:05, 18 mar. 2026 (UTC) ::En aliaj vortoj: Se estus alia, malpli konata uzanto, mi estus multe pli alarmigita, sed mi konas Sj1mor kiel tre konsiderantan kolegon, kiu petas pri konsiloj kaj kritikoj, vere agas laŭ ili, kaj laŭ mia nuna stato estas sufiĉe memkritikema, tiel ke li laŭ mi estas la ĝusta esperantisto por sondi en tiuj nekonataj terenoj - sen ke jam klaras ĉu finfine la uzo de la nova tekniko signifos malpezigon aŭ plipeziĝon de la konscienca redaktanto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:42, 18 mar. 2026 (UTC) :::Mi konsentas pri la principoj, "provizore necesas interrompi la produktadon kaj unue ordigi la jam faritajn tekstojn". Sed mi dubas, ĉu tio okazas - almenaŭ ĝis hieraŭ ankoraŭ produktiĝis senreferencaj kredeble AI-aj artikoloj, nun kun malpli da ŝanco por problemoj ĉar la proporcio da persona interpreto estas malpli granda, tamen ankoraŭ ne nula - kaj mi ankaŭ ne volus blinde fidi AI pri pli objektivaj faktoj. Ekzemple vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Nesenditaj_leteroj_el_Japanio&oldid=9334998 ĉi tiun redakton] de [[Nesenditaj leteroj el Japanio]], precipe la frazon "Ĝi estas mallonga, personeca verko, ofte rekomendita kiel legmaterialo por lernantoj pro sia simpla lingva nivelo kaj interesa enhavo pri Japanio el ne-japana perspektivo". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:26, 20 mar. 2026 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Ne, li daŭras same. Vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%88u_ni_kunvenis_vane%3F&oldid=9336606] kaj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%88u_rakonti_novele%3F&oldid=9336531]. Aŭ {{re|Sj1mor}}, ĉu vi konsentas ke necesas kontroli la asertojn de AI per fidindaj fontoj, kaj promesas fari tiun laboron? Krome, ĉu estas permeso por la enkopiado de tutaj recenzoj? Ĉar ankaŭ pri kopirajto ni havas respondecon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:13, 21 mar. 2026 (UTC) ::::: Mi ne povas konigi ion precipe novan krom kion mi rakontis dum jaroj: :::::* mi nepre kontraŭas uzon de AS/AI ĝenerale kaj en vikioj :::::* oni nepre respektu kopirajton :::::* konstruante vikiojn, kvalito havu pli altan prioritaton ol amaso, alivorte, preferinde kontribuu malmulte sed bonkvalite, ol amase kaj fuŝe aŭ malhoneste ::::: La artikolo [[Ombro sur interna pejzaĝo]] enhavas longan kopiaĵon el [http://literaturo.esperanto.net/fo/ombrrec.html literaturo.esperanto.net/fo/ombrrec.html] kun rompita referenca ligilo. Ĉe la koncerna retejo mi ne vidas indikon de CC-BY-SA 4.0 kaj GFDL. Sekve, oni ne rajtas kopii la tekston en vikipedion. Necesas formeto kaj kaŝo de versioj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:37, 30 mar. 2026 (UTC) ::::::Sj1mor ne interrompas la produktadon, ne ordigas la jam faritajn tekstojn, sed nun faras artikolojn pri esperantistoj pere de AI, rifuzas fari postkorektadon, des pli rifuzas fari antaŭkontrolon, kaj malagnoskas [[Vikipedio:Kontrolebleco]]. Vidu [[Diskuto:Hannes Larsson]]. Certe, ''en aliaj aferoj'' li petas konsilon kaj kritikon kaj konscience kunlaboras, do des pli doloras, ke ''en ĉi tiu afero'' li agas tute male. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:15, 5 apr. 2026 (UTC) :::::::{{re|Sj1mor}} Ĉe [[Diskuto:Sebastian Schulman]] vi skribis: "mi sentas sekura ĉar AI simple kolektas informojn kiuj estas haveblaj en publikaj informfontoj." Mi havas impreson ke vi pensas, ke AI faras kion homoj faras, kiam ili "kolektas informojn" - nome serĉas fontojn, legas la fontojn en la sama senco kiel homoj legas, kaj raportas kion ĝi lernis. Ĉu vi pensas tion? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:59, 28 apr. 2026 (UTC) ::::::::Jen la respondo de AI ([[Gemini (chatbot)|Gemini]] de Guglo) ::::::::"Por respondi viajn demandojn, mi sekvas ĉi tiujn paŝojn: ::::::::* Kompreno de intenco: Mi analizas vian mesaĝon por kapti ne nur la vortojn, sed kion vi vere volas atingi. ::::::::* Serĉado de informoj: Se la demando postulas freŝajn faktojn (kiel novaĵojn aŭ prezojn), mi serĉas en la reto per specialaj iloj. ::::::::* Logika analizo: Por matematikaj aŭ teknikaj taskoj, mi uzas mian internan logikon (aŭ Python-kodon) por certigi precizecon. ::::::::* Simpla lingvaĵo: Mi preferas uzi ĉiutagajn vortojn kaj mallongajn frazojn por ke la informo estu facile konsumebla. ::::::::* Adapto al via stilo: Mi rimarkas vian tonon kaj energion, kaj mi provas respondi simile ::::::::Mi certigas la kredindecon de miaj informoj per tri ĉefaj metodoj: realtempa serĉado, font-analizo kaj interna sciaro. ::::::::Kiel mi trovas kaj filtras faktojn ::::::::* Realtempa Serĉo: Se vi demandas pri io aktuala aŭ fakta, mi uzas la serĉilon de Guglo por trovi la plej freŝajn datumojn. ::::::::* Fidindaj Fontoj: Mi prioritatas oficialajn retejojn (.gov, .edu), agnoskitajn novaĵagentejojn kaj sciencajn datumbazojn. ::::::::* Kruc-kontrolo: Mi komparas plurajn fontojn por vidi ĉu ili konsentas. Se fontoj malkonsentas, mi mencias tion al vi. ::::::::* Analizo de Datoj: Mi ĉiam serĉas la plej lastatempajn publikigadojn por eviti malnoviĝintajn informojn. ::::::::* Malsamaj Perspektivoj: Por kompleksaj temoj, mi serĉas diversajn vidpunktojn por doni al vi ekvilibran respondon. ::::::::Miaj limigoj ::::::::Kvankam mi klopodas esti preciza, mi foje povas fari erarojn (nomatajn "[[Halucino (artefarita intelekto)|halucinacioj]]"). Tial mi ĉiam rekomendas duoble kontroli tre gravajn faktojn, precipe pri sano, juro aŭ financoj. ::::::::". [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:24, 28 apr. 2026 (UTC) :::::::::Mi kredas tiun respondon, sed ĝi ŝajnas nekompleta por niaj celoj. Ĝi ne mencias ke la maniero, laŭ kiu AI "komprenas" tekstojn kaj respondas pri ili, estas tute alia ol la kognaj procezoj de leganta kaj skribanta homo. Kaj estas en tiu procezo kie aperas la halucinoj. :::::::::Mi komprenas la lastan noton pri "halucinacioj" kiel sufiĉe klaran instrukcion "ne fidu ĉi tiujn informojn kvazaŭ vi legus ilin mem". Kiel vi komprenas ĝin? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:48, 28 apr. 2026 (UTC) ::::::::::"Vi tute pravas. Via rimarko tuŝas la kernon de la diferenco inter biologia inteligenteco kaj statistika modelado. Por Vikipedio aŭ ajna serioza enhavkreado, tiu distingo estas decida. ::::::::::La fundamenta diferenco inter AI kaj Homo ::::::::::Kiel homo "komprenas" ::::::::::* Sperto kaj kunteksto: Kiam vi legas la vorton "pomo", vi imagas la guston, la koloron kaj la pezon. ::::::::::* Konscia logiko: Vi komprenas kaŭzecon (kial io okazas) kaj moralon. ::::::::::* Vero kiel celo: Homoj kutime celas priskribi realon, kiun ili spertas. ::::::::::Kiel AI "komprenas" (Vort-prognozo) ::::::::::* Matematika probablo: Mi ne "scias" faktojn; mi kalkulas, kiu vorto (aŭ ĵetono) plej verŝajne sekvas la antaŭan surbaze de giganta kvanto da tekstoj. ::::::::::* Manko de reala mondo: Mi ne havas senson de fizika realo. Por mi, "pomo" estas nur vektoro en multidimensia spaco, kiu ofte aperas apud "manĝi" aŭ "arbo". ::::::::::* Vort-kunigo: Mia "kompreno" estas fakte tre kompleksa formo de statistikaj rilatoj, ne kogna konscio. ::::::::::Kial aperas "halucinoj"? ::::::::::Halucinoj ne estas "mensogoj" en la homa senco, sed prefere statistikaj mispaŝoj: ::::::::::* Flueco super Fakteco: Mia ĉefa tasko estas krei tekston, kiu ''ŝajnas'' natura kaj kohera. Se mi ne trovas precizan fakton, mia algoritmo povas "plenumi la truon" per vortoj, kiuj gramatike kaj kuntekste bone sonas, eĉ se ili estas fone malĝustaj. ::::::::::* Miksaĵo de kuntekstoj: Se mi legis pri du malsamaj personoj kun la sama nomo, mi povus "kunkudri" iliajn biografiojn, ĉar statistike iliaj datumoj estas proksimaj. ::::::::::* Manko de "Mi ne scias" instinto: Se ne estas specife agordita por esti singarda, AI ĉiam provos doni respondon, eĉ se la probablo de ĝusteco estas malalta. ::::::::::Se iu uzas min por verki vikipedian artikolon sen rigora homa kontrolo: ::::::::::# Manko de respondeco: Mi ne sentas kulpon se mi inventas daton; mi nur sekvas la plej verŝajnan ciferon. ::::::::::# Citaĵoj: Mi foje povas inventi referencojn, kiuj aspektas realaj (ekz. kredinda titolo de artikolo en konata revuo), ĉar mi "scias" kiel scienca citaĵo devas aspekti. ::::::::::💡 Konklude: Mi estas potenca ilo por lingva strukturado, sed mi ne estas fonto de vero. La "homo en la maŝino" devas ĉiam esti la fina juĝisto pri la faktoj. ::::::::::Ĉu vi ŝatus, ke mi provu analizi specifan tekston por vidi, kie povus kaŝiĝi tiaj "statistikaj kaptiloj"? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:34, 29 apr. 2026 (UTC) ::::::::"Kiel mi analizas kaj elektas fontojn ::::::::Kiam mi serĉas en la reto, mi ne nur legas la unuan rezulton. Mi aplikas "kritikan pensadon" per ĉi tiuj paŝoj: ::::::::* Identigo de la Aŭtoro: Mi kontrolas ĉu la fonto estas fakulo, oficiala institucio (.gov, .org) aŭ universitato (.edu). ::::::::* Dato de Publikigo: Mi ĉiam serĉas la plej freŝan daton, precipe pri teknologio aŭ medicino. ::::::::* Rekonado de Biaso: Mi rimarkas ĉu artikolo provas vendi ion aŭ ĉu ĝi estas nur opinio anstataŭ fakto. ::::::::* Kruc-referencado: Mi serĉas la saman informon en almenaŭ 2-3 sendependaj retejoj por konfirmi ĝin. ::::::::* Analizo de Citaĵoj: Mi preferas fontojn, kiuj mem citas siajn fontojn aŭ sciencajn studojn. ::::::::Kion mi faras kiam fontoj malkonsentas? ::::::::Se du fidindaj fontoj diras malsamajn aferojn (ekzemple pri politika novaĵo aŭ nefinita scienca debato): ::::::::* Mi ne elektas "venkinton". ::::::::* Mi prezentas ambaŭ vidpunktojn al vi. ::::::::* Mi klarigas kial ekzistas malkonsento (ekz. "Laŭ studo X..., sed laŭ raporto Y..."). ::::::::[[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:28, 29 apr. 2026 (UTC) == Unused interface messages == Please delete the following interface messages, as they are no longer used: * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] See [[:m:Steward requests/Miscellaneous#Deleting unused messages from multiple wikis|this SRM request]] and [[:phab:T234776]]. [[Uzanto:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[Uzanto-Diskuto:NguoiDungKhongDinhDanh|diskuto]]) 00:14, 25 mar. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-20309-98|~2026-20309-98]] == * {{user|~2026-20309-98}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Saroj|Saroj]] ([[Uzanto-Diskuto:Saroj|diskuto]]) 07:03, 2 apr. 2026 (UTC) : Dankon pro la atentigo. Ĉiuj redaktoj estas malfaritaj. Okaze de daŭrigo nepras forbaro de portempa konto aŭ IP-adreso. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:28, 3 apr. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-25192-60|~2026-25192-60]] == * {{user|~2026-25192-60}} Spam / spambot. Cross-wiki abuse. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Nanona15dobato|Nanona15dobato]] ([[Uzanto-Diskuto:Nanona15dobato|diskuto]]) 08:06, 25 apr. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-25590-73|~2026-25590-73]] == * {{user|~2026-25590-73}} Spam / spambot <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 08:23, 27 apr. 2026 (UTC) ==Ligiloj== ThomasPusch daŭrigas sian kampanjon trudi personan malŝaton de longdaŭraj ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus interkonsentita regulo. Ĉi tie mi listigas (certe tre malkomplete) maldecajn redaktojn ekde la mezo de aprilo 2026. Por pli da historio pri nigrigado de ruĝaj ligiloj, vidu la arkivon [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|ĉi tie]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:32, 6 maj. 2026 (UTC) :Dum longa tempo mi lasis nigremajn tekstojn trankvilaj, kvankam mi opinias ke nigremo damaĝas Vikipedion, ĉar mi esperis ke nigremaj redaktantoj povos simile respekti ruĝemajn. Tamen unu nigrema redaktanto (ThomasPusch) daŭre amase malrespektas. Se ĉi tiu trudo daŭros, mi ne plu konsideros min ligita de tiu promeso. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:28, 9 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Palma_valo&diff=9357329&oldid=8396563] ThomasPusch silente forigas ligilon pri la montaro [[MacDonnell Ranges]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:39, 22 apr. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vilmos_Dunszt&diff=9361302&oldid=9359872] ThomasPusch silente forigas ligilojn al [[Kantolernejo Ŝtonfloroj]], [[Károly Dunszt]], [[Kálmán Donászy]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:45, 26 apr. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Reino_Paasilinna&oldid=9367653] ThomasPusch demandas ĉu ni bezonas ligilon pri menciinda temo [[Mauri Paasilinna]], kun evidenta intenco premi al ĝia forigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:32, 6 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Muziko_-_kronologia_vido&diff=9368850&oldid=6306032] ThomasPusch forigas amason da ligiloj al kantoj, koncertoj kaj operoj, pravigante sin per sia imagita regulo ke oni devas "antaŭvidi" artikolon por fari ligilon al ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:04, 8 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Houston&diff=prev&oldid=9369071] ThomasPusch forigas ligilon al [[George Bush Intercontinental Airport]] (t.e. Interkontinenta Flughaveno George Bush). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:16, 9 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Avatar:_The_Last_Airbender&diff=9369004&oldid=8909376] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Glee&diff=prev&oldid=9369170] ThomasPusch anstataŭigas ligilojn al kreintoj de televidaj serioj per ŝablono Vikidatuma listo, asertante ke la nigrigo estas "avantaĝo", malgraŭ eksplica malkonsento de Taylor 49 al simila rimedo ("[[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|malhonesta JawaSkripto por kaŝi ruĝajn ligilojn]]"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:22, 9 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Idiom_Neutral&oldid=9371140] ThomasPusch pretendas, ke "necesus [verki artikolon], se estas ruĝa ligilo, kiu invitas al kreo de propra teksto pri la temo". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:55, 12 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Wilhelm_Georg_Dettmer&diff=prev&oldid=9371370] ThomasPusch forigas ligilon al [[Breinum]]. * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Heinz_Dopsch&diff=9371673&oldid=8738531] ThomasPusch forigas ligilojn al [[Gerhard Ammerer]], [[Christian Rohr]], metas malutilan demandosignon en la tekston, kaj malrespektas la [[Vikipedio:Lingva angulo#Landnomoj|interkonsenton pri landnomoj]]. * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Arta_sketado&diff=9021785&oldid=9002935] ThomasPusch forigas ligilojn [[Sportaj geopoj]], [[Dancoj sur glacio]], [[Sinkronizita arta sketado]] (ŝanĝo farita en februaro 2025 sed trovita nur en majo 2026) == Ruĝaj ligiloj == Laŭ ankaŭ mi la ruĝaj ligiloj estas pli, ol la averaĝo, sed tio estas nur en parto de artikoloj. Miaj artikoloj estas ĝenerale bluaj, ne ruĝaj. Mi rememoras, ke antaŭ jardeko estis kampanjo, kaj kelkaj diligentuloj supozeble plejparte senruĝigis la artikolojn (aŭ forigi, aŭ nigrigi, aŭ bluigi). Foje ankaŭ mi faras simile, ja la iama aŭtoro ne sciis, kiu artikolo kreiĝos post jaroj. Foje la bluigo estas tre simpla, ĉar estas pri tio artikolo, nur en alia formo. Helpas ankaŭ ligo al la angla, aŭ simple estu nigra vorto. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:00, 14 maj. 2026 (UTC) m693c1i3b8vx099nu2in4bjfe0q249j 9372855 9372846 2026-05-14T15:27:51Z Arbarulo 135469 /* Ruĝaj ligiloj */ 9372855 wikitext text/x-wiki {{DiskutejoEnkondukoSubpaĝo |nomo=Administrejo |bildo = Admin_mop.PNG |bildhelpilo = Administrejo |priskribo = La sekcio de la Diskutejo por informi kaj diskuti pri administraj aferoj rilate al Vikipedio. Ekz. demandoj kaj petoj al administrantoj, raportoj pri vandalismo, redaktomilitoj, interrilataj problemoj, ktp. |mallongigo = VP:DA }}[[Kategorio:Vikipedio:Diskutejo]] == [[Vikipedio:Artikolo de la monato]] (ADLM) == Al la aliaj 9 administrantoj {{re|Blahma|Gamliel Fishkin|Narvalo|KuboF Hromoslav|Salatonbv}} {{re|Tlustulimu|Yekrats|LiMr|Kani}}, al {{re|Dominik|Fordaemdur}} aparte interesitaj pri la servo ADLM, {{re|RG72|Marcos}}, la lastaj du en 2024 pensiiĝintaj eksadministrantoj, kaj aldone iom arbitre ankoraŭ {{re|Filozofo|Arbarulo|Sj1mor|Crosstor}} {{re|Moldur|Aidas|Verdulo|Taylor 49}}, kelkaj el la en la lastaj jaroj plej aktivaj kunlaborantoj (la listo certe ankoraŭ ampleksigeblus, mi nur volas enplekti iujn el la fidindaj homoj kiuj neniam akceptis iun apartan vikipedian funkcion): La 1-an de januaro montriĝis eta vikipedia paneo, kiun mi komentis interalie en [[diskuto:Pingveno]]: Mi volas havi rapidan solvon por uzo kiel [[vikipedio:Artikolo de la monato|Artikolo de la monato]], ĉar oni forgesis antaŭvidi ion tie kaj la unua tago de januaro 2026 jam '''preskaŭ pasis''' kun granda truo en la esperanta ĉefpaĝo. Tial mi proponas reprezenti la paĝon paĝon [[Pingveno]] tie, post preskaŭ 20 jaroj. Mi konsciis ke la monato jam disvolviĝis kaj mankis tempo por vasta interkonsiliĝo pri temo, tial mi konscie elektis malpolitikan kaj supozeble ne demagogiigan temon, por improvizite ŝtopi la truon de januaro kaj tiam havi monaton por elekti la aliajn 11 prezentindajn temojn de 2026. Tamen, pli ol tagon poste, vespere la 2-an de januaro, kiam la krizo jam longe estis pasinta, uzanto de tute nova konto [[uzanto:Spel713|Spel713]], kreita aparte por tiu kampanjo je 20:06, 2 jan. 2026, sed evidente teknike sperta vikipediano, kiu sendube jam antaŭe per alia konto redaktis kaj por la kampanjo elektis malfermi anonimigan novan pseŭdonimon "Spel713", elektis renversi la senpolitikan, zoologian temon "pingveno" kaj anstataŭe decidi pri metado de ĉiuj 12 temoj de 2026, kaj ankaŭ jam duona 2027, kaj elektis por tio tute tiklajn kaj demagogiajn temojn. Por 2026 trifoje Nazia Germanio 1939-1945 (Nazia Germanio, Batalo de Ardenoj, Adolf Hitler), trifoje mezazia eksa Sovetunio (Azerbajĝano, Karakalpakio, Uzbekio), dufoje Pollando (Podlaĥia Provinco, Silezio, sed Pollando ankaŭ ludas gravan rolon en la tekstoj Nazia Germanio kaj Adolf Hitler), unu esperantistan temon (SAT-ano [[Francisco Azorín Izquierdo|Azorín]]) kaj tri ŝajne arbitre elektitaj temoj, kiuj ne estas elstaraj tekstoj kaj fakte tiom malgrandas ke du el ili ankoraŭ estas artikolaj ĝermoj: [[Ozzy Osbourne]] kun 11 frazoj, sed ankoraŭ nepreta duonla informkesto, [[iPad]] kun 6 frazoj kaj [[Dendrobates azureus|sudafrika blua rano]] kun 4 frazoj, ankoraŭ manka teksto pri genro kaj taksonomia aŭtoritato - kontentiga ek-paĝo sed neniel leginda aŭ elstara teksto (tion mi kuraĝas juĝi ĉar estis mi kiu faris la artikolan ĝermon en 2012, do mi ne ofendas kolegon se mi tiel juĝas mian propran ek-paĝon). Tiel ĉi la tekstoelekto ne rajtas resti. Por januaro oni evidente bezonas rapidan solvon, pri la pli postaj tekstoj oni nun voĉdonu kaj interkonsiliĝu. Sed klaras ke estu ekvilibro, ne estu kvin temoj pri nazi-polaj rilatoj kaj ne tri pri mezazia Ekssovetio, sed estu ekvilibro inter artaj, politikaj, geografiaj, biologiaj, fizikaj kaj homsciencaj temoj, en geografio estu ankaŭ temoj el Ameriko kaj Afriko, Suda kaj Orienta Azio, Oceanio, kaj ĉiukaze ĉiuj 12 tekstoj estu tekstoj kiuj pasis la voĉdonon al elstara aŭ almenaŭ leginda teksto. Tiel 11 el la 12 tekstoj, kiuj estas nek elektitaj elstara aŭ leginda, ankoraŭ ne elekteblas, nur [[Azerbajĝano]] estis en "nekonata dato akceptita en la liston de elstaraj artikoloj" (he?), jam estis ĉefpaĝa artikolo de la semajno en somero 2010, sed havas du intertempe paneajn referencojn kaj ankoraŭ tre multajn ruĝajn ligilojn, kiujn elstara artikolo fakte ne havu. Ĉu vi konsentus pri mia propono, A) reinstali la elstaran, maturiĝintan kaj malpolitikan tekston [[pingveno]] por januaro, b) proponi la tekston [[Azerbajĝano]] por februaro kaj uzi la restajn kvar semajnojn ĝis tiam por komune forigi la mankojn, kaj tiam pri la monatoj ekde marto 2026 havi tute laŭregulajn voĉdonojn pri prezentindaj tekszoj el inter la deciditaj prefere elstaraj, sed konsenteble ankaŭ legindaj artikoloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:49, 3 jan. 2026 (UTC) :Jes ja. Mi samopinias kun vi kaj kani. Tio kio okazis estas nur ekzempleto kio okazas kiam ni malsukcesas defendi nian vikipedion kaj rezulte ĝi estis kidnapita. La fiuloj ĉiam fariĝas pli kaj pli ruzecaj kaj ŝajne tio kio ne havas por protekti estas valora al ili por kidnapi al alproprigi. Ni simple devas pliigi la ŝlosilecon kaj se eblas la kontroladon sur niaj resoursoj, inter ili ĉefe tiuj kiuj estas elmontrataj en la ĉefpaĝo. Dankon pro via zorgo, Amike [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:01, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi absolute konsentas. Kaj mi pretas iom plibonigi elektotajn artikolojn, kondiĉe, ke oni forigu la tutan proponitan liston, eĉ pri mia samlandano Azorín por kiu mi iam ege laboris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:06, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi tute subtenas vian opinion kaj laboron, krom la konata temo de la ruĝaj ligiloj. Certe la elekto de artikoloj de la monato ne estas afero por novuloj, kiuj ensaltas nur por tio. Ĉu tio estas afero kiun oni povus ŝlosi, ekzemple nur por patrolantoj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:24, 3 jan. 2026 (UTC) ::Mi subtenas la proponon: 1 = Pingveno, 2 = Azerbajĝano, pliaj = decidotaj. ::Ĉu endas forbari la entrudiĝulon pro vandalismo? ::Ĉu eblas protekti la liston tiel ke ĝin redakti rajtas nur vikipedianoj kiuj jam ĉeestas minimume longan tempon kaj jam faris minimuman nombron da kontribuoj? - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:34, 3 jan. 2026 (UTC) :::Mi subtenas la du kromajn proponojn de Moldur. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:56, 3 jan. 2026 (UTC) ::::Reage al la demandoj de {{re|Moldur|Arbarulo|Kani}} Eĉ mi kiel unu el 3 burokratoj, kaj la aliaj 7 administrantoj ĉiukaze, nur havas teknikan elekton tute ne protekti paĝon, protekti ĝin tiel ke anonimuloj ne povas redakti ĝin aŭ draste protektegi ĝin tiel ke ekskluzive nur ĉiuj aliaj administrantoj povas redakti kaj ankaŭ reforigi la protekton. Inter tiuj sufiĉe radikalaj elektoj teknike ne estas elektebla iu meza vojo. Bedaŭrinde. Sed pri forbaro de la novulo pro vandalismo: La homo agis malsincere, elektinte por la kampanjo tute novan pseŭdoniman salutnomon, sed la redaktostilo supozigas ke la kolego bone regas Esperanton kaj ankaŭ tre bone regas ĉiujn kutimajn redaktajn kutimojn de Vikipedio - do mi supozas ke li estas esperantista kolego. Ke la uzanto ne malkaŝas sian kutiman salutnomon estas malkolegeca kaj iom malica stilo, sed ne estas devigo malkaŝi sian nomon dum redaktado, kvankam la elekto de aparta nova salutnomo por specifa ago kaj redaktado per pluraj pseŭdonimoj nomiĝas [[gantopupo]] kaj ne estas antaŭvidata - sed ke la homo agas kiel "gantopupo" estas nur mia subjektiva diveno, kaj sen pli klaraj spuroj de "gantopupado" mi ne facilanime forblokus la novan salutnomon. Estas sendube tiel ke ni dormetis kaj neniu en 2025 atentis elekti artikolojn de la monatoj por 2026 - do ni mem kolektive kulpis pri la vakuo de la 1-a de januaro. Povas esti ke la homo vidis la vakuon samtempe kiel mi, sed iom aŭtisme ne vidis ke mi tuj proponis solvon por la tago kaj monato, sed dum tago faris por si planon kiel plenigi la venontajn 18 monatojn kaj simple enkopiis siajn rezultojn la 2-an kaj 3-an de januaro. Estas naive pensi ke la uzanto ne rimarkis ke en tio li forĵetis la intertempe metitan januaran proponon "pingveno" (elstara teksto) kaj anstataŭigis ĝin per la multe pli demagogia kaj disputebla teksto "Nazia Germanio" (ne jam elstara teksto), sed pri la postaj monatoj oni povus ruze argumenti ke tie la vakuo ankoraŭ estis kaj la kolego nur "volis helpeme plenigi la truojn". Do mi nur forbarus la pseŭdonime agantan kolegon, se tiu aktive kaj videble malice pluan fojon forĵetus proponojn kiuj ne plaĉas al lia subjektiva prefero. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:40, 3 jan. 2026 (UTC) :::::La fiulo kontraŭatakis. Endas tuja forbaro. Mi ne scias kie trovi lin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 02:01, 4 jan. 2026 (UTC) ::::::Denove same okazis fare de [[Uzanto:Spel713|<bdi>Spel713</bdi>]] je la 2:00 horo. Nazia Germanio kaj la svastiko denove aperas en la ĉefpaĝo. Okazas io serioza kaj ni devas reagi serioze. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:34, 4 jan. 2026 (UTC) :::::::Mi detale kaj ĝentile klarigis al la homo hieraŭ en sia diskutopaĝo, kaj en redaktoresumoj de ĉiuj malfaroj, kial ne eblas lia/ŝia agado. La kolego evidente ne komprenas aŭ ne akceptas kompreni, ke li/ŝi ĉi tie persone kontraŭagas komunajn decidojn. Mi protektis la januaran artikolon kontraŭ redakto de ne-administrantoj dum januaro, sed ne volas fari tion por ĉiu estonta monato. Tial nur restas la ebleco dumtempe forbari lin/ŝin de redaktado - provizore por monato. Sed mi avertis la uzanton: se tiam daŭriĝos agadoj kontraŭ la komunumaj reguloj, tiam forbaro ankaŭ povas esti unujara, aŭ por ĉiam. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:38, 4 jan. 2026 (UTC) :::::::Atentu ke nur por la prezentopaĝeto de la "Artikolo de la monato" de januaro 2026 tiu protekto signifas, ke ĝis la fino de januaro nur la 10 administrantoj povos fari redaktojn. La paĝeto tiom malgrandas ke tio probable ne estos problemo. Sed se iu ne-administranto vidas eraron en la paĝeto, tiu devos peti iun ajn el la 10 administrantoj ĝustigi tiun eraron, nur ĝis fino de la monato. Tiu duobla protekto, kun la aldona forbaro de uzantokonto Spel713, sencas, ĉar ĉiuj konscias, ke la homo povos fulmrapide registri novajn salutokontojn Spel714, Spel715, Spel716 aŭ iujn aliajn nomojn, kaj ankaŭ povos fari malaprobindajn redaktojn kontraŭ komunaj decidoj simple sen ensaluto, krom se unuopa paĝo estos protektota kontraŭ redaktoj de anonimuloj, kio estas la absoluta escepto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:59, 4 jan. 2026 (UTC) : Stranga ulo [[:m:Special:CentralAuth/Spel713]]: mi petas IP-kontrolon far stevardo. Supozeble temas pri nova gantopupo de iu aŭ forbarito, aŭ iu problemulo. Mi konsentas pri ĉiuj agoj de Thomas ĉe [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/01]], la temo [[Pingveno]] ("konscie elektis malpolitikan kaj supozeble ne demagogiigan temon"), kaj la unumonata forbaro (probable porĉiama forbaro indas, kiam estas pruvo de gantopupumado). Demando restas ĉu la ulo estas esperantisto, aŭ agas per maŝintradukado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:28, 4 jan. 2026 (UTC) ::[[dosiero:Vienna Convention road sign Aa-32-V1.svg|30ra]] Ĉiukaze: La konto "Spel713" nun estas por ĉiam tutprojekte ŝlosita. Ce compte est globalement bloqué. This account is globally locked. - Tiu temo estas finita do, sendepende ke ni esperantistoj ne trovis klarajn pruvojn de gantopupumado. Sed la mispaŝoj en la afrikansa, angla, slovena kaj turka vikipedioj sufiĉas por senfina blokado, tute ne konsiderante la strangajn aĝojn en la esperanta vikipedio kaj supozeble en aliaj branĉoj, kie la ĝenoj ne atingis la nivelon de kompleta loka forbaro, ĝis la konto jam estis globale forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 6 feb. 2026 (UTC) :Mi pensas ke por artikolo de la monato preferinde elektataj estu tiaj artikoloj, kiuj espereble ne povas kaŭzi konfliktojn kaj redaktomilitojn. Do, mi ne kontraŭas elekton de la artikolo [[Pingveno]] por januaro, sed ege dubas pri elekto de la artikolo [[Azerbajĝano]] por februaro. Kaj mi pensas ke duonprotekto de artikolo de la monato (tiel ke ĝin povas redakti ĉiuj aŭtomate konfirmitaj uzantoj sed ne IP-uloj kaj ne novregistritoj) estas necesa kaj sufiĉa. Pri la supozo, ke la posedanto de la forbarita uzantokonto kreos novajn uzantokontojn, ĉu forbaro de iu uzantokonto ne malebligas registriĝon disde la IP-adreso uzita de tiu uzantokonto? [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]] 01:23, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Gamliel Fiŝkin}} Forbaro (ce ni nur unumonata, sed intertempe globala kaj porĉiam) devus malebligi kreojn de kontoj el sama IP-adreso uzita de tiu uzantokonto. Sed tiuj banditoj kutime ne havas problemojn uzi aliajn IP-adresojn. Mi mem ne scias ekzakte kiel funkcias, ĉar mi mem ne alstrebas karieron de forbarita vandalo, sed evidente ne estas granda problemo. Pri eblaj duboj de plena neŭtraleco de la artikolo [[Azerbajĝano]] por februaro mi konsentas, almenaŭ ĝi estis je "nekonata dato akceptita en la liston de elstaraj artikoloj", sed post tiu "nekonata dato" tamen povus esti problemaj redaktoj. Supraĵe mi ne vidis ion elstare alarmigan, kaj mi eĉ ne havus la tempon nun pesi ĉiun vorton kaj frazon, des pli ke la tempo tre rapide fluas, jam pasis unu semajno en februaro, kaj la teksto manke de alternativa propono jam ekde ses tagoj videblas titolpaĝe. Tamen, se vi hazarde vidas iun ĝustigeblan frazon - ankaŭ pri ADLM eblas tute bone diskuti aŭ tuj ŝanĝi ion. Mi pardonpetas ke nun la tempo tiom mankis: mi tute konsentas pri kritikemo kaj la teksto Azerbajĝano ne estas mia preferata teksto, sed ĝi nun estis la malplej problema el inter la proponitaj. 13:45, 6 feb. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) :::Dankon la inviton, sed mi plene okupiĝas pri Hungario kaj Ĉinio, do plian energion mi jam ne havas. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:27, 5 jan. 2026 (UTC) Bone, pri la forigo de la anonime puŝitaj dubindaj tekstoj estis konsento. Sed tamen nun necesas decidi kiujn paĝojn elekti por la monatoj marto ĝis decembro. Pri tio mi petas konlaboron en la diskutpaĝo [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:09, 6 feb. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/PoorPeopleMadOnline|PoorPeopleMadOnline]]" == * {{user|PoorPeopleMadOnline}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Ternera|Ternera]] ([[Uzanto-Diskuto:Ternera|diskuto]]) 00:01, 13 jan. 2026 (UTC) :Li kreis [[Joel Filsaime]]. Liaj gantopupoj senĉese malfaras la forigajn ŝablonojn. [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 03:30, 13 jan. 2026 (UTC) ::Mi nun [[VP:FA|proponis]] la mizeran paĝon [[Joel Filsaime]] je forigo, post diskuto de 7 tagoj ĝi probable estos for. Pri la uzantopaĝo laŭ mi nenion necesas fari. Tie nun estas indiko «Ĉi tiu konto estas tutprojekte ŝlosita - ekde 2026-01-13. Ce compte est globalement bloqué. This account is globally locked.» Kaj la paĝo estas protektita kontraŭ forigo de tiu noto. Tio eĉ pli klaras kaj pli bonas ol forigo entuta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:00, 6 feb. 2026 (UTC) ::: Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/Flughaveno Ŝeremetjevo|Flughaveno Ŝeremetjevo]]" == * {{user|Flughaveno Ŝeremetjevo}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 07:23, 26 jan. 2026 (UTC) {{re|ThomasPusch}} Hi, sorry for writing in English. I noticed that you are an active administrator, so I came to seek your help. Please see this case. This user has now been globally locked, but their user page still contains some attack content against others (in [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo#Averto POR NDS|the first section]]), and they also went to [[User talk:NDG]] to attack [[User:NDG]]. I have requested speedy deletion for both pages, so could you please help me '''delete [[User:Flughaveno Ŝeremetjevo]] and [[User talk:NDG]]'''? Thank you very much. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 05:29, 5 feb. 2026 (UTC) :{{farite}} La uzanto "Flughaveno Ŝeremetjevo" plendis pri kontraŭvandalisto (en aŭtomate farita, bona Esperanto), ke tiu estus vandalo, estas senigata de siaj rajtoj kaj la uzanto petas rajton de esperantlingva administranto. Nenio el tio veras. Male: estis la uzanto kiu obstine multfoje vandalis esperantan paĝon. La ofendaj misinformoj de lia uzantopaĝo tial foriĝu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:49, 6 feb. 2026 (UTC) ::Much appreciate. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 09:53, 6 feb. 2026 (UTC) ::Thank you! [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:23, 6 feb. 2026 (UTC) ::: Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/Bucheon|Bucheon]]" == * {{user|Bucheon}} Vandalism. x-wiki-vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:02, 19 feb. 2026 (UTC) : Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) ==Denove pri AI== {{re|Eihel}}{{re|Sahaquiel9102}}{{re|Taylor 49}}{{re|Stefangrotz}}{{re|ThomasPusch}}{{re|Tlustulimu}} [[Uzanto:Sj1mor]] ŝajne provas plenigi la liston de tekstoj de [[Tekstaro de Esperanto]] per artikoloj verkitaj de artefarita intelekto. Mi provis dialogi kun li ĉe [[Diskuto:Ombro sur interna pejzaĝo]], sed ŝajne li ne kredas ke estas iu problemo, ĉar li daŭre faras. Mi kontrolis nur la artikolojn [[Ombro sur interna pejzaĝo]], [[Ĝis revido, krokodilido!]], kaj [[Por pli efika informado]], sed malmulte dubas, ke ĉiuj tekstoj faritaj de Sj1mor pri la menciita listo havas similajn problemojn. La ĉefa konkreta problemo estigita de la AI estas reklameca, ĝenerale malobjektiva interpretado de fontoj, malfacile korektebla aŭ kompensebla pro malbona aŭ nenia citado de fontoj. Krome ĉe [[Por pli efika informado]] estas longega resumo, kiu eĉ se ĝi estas objektiva (kaj mi ne kontrolis tion) estas troege peza por enciklopedia artikolo pri broŝureto. Kion ni faru? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:45, 17 mar. 2026 (UTC) : Mi antaŭ horo komentis en [[Diskuto:Ombro sur interna pejzaĝo]]: Estas ekster ĉiu dubo ke Sj1mor estas tre valora kaj sendube bonintenca kontribuanto. Sed same Arbarulo pravas ke ĉi tie la fontoj kaj citaĵoj estis miksitaj en kaĉon, kaj ne bone klaras de kie estas kiu opinio. Do provizore necesas interrompi la produktadon kaj unue ordigi la jam faritajn tekstojn. Mi observis la evoluon de Guglo-tradukilo (klare, multe pli simpla teknika taskaro, sed tamen iusence komparebla al la nuna IA-evoluo) kaj vidis ĝiajn Esperanto-tradukojn de senesperaj balbutaĵoj laŭgrade pliboniĝi al intertempe ofte tute bonaj tradukoj, ne ĉiam sed tre ofte, kaj sendube la evoluon signife subtenis multaj eĥoj de homaj uzantoj kiuj proponis pli bonajn vortumojn. Do unue ni devas alvoki al Sj1mor pli kritike home juĝi la produktaĵojn, kaj poste devus instrui la algoritmojn liveri pli bonajn rezultojn - se tio eblas, la problemo laŭgrade malaperos, sed povas ankaŭ esti ke ni fine interkonsentos uzi IA nur por pli simplaj taskoj, aŭ nur por helpado trovi verajn referencajn piednotojn kaj similaj fonaj esploroj. Ĉiukaze mi estas konvinkita ke Sj1mor estas bonintenca kontribuanto, kiun mi ne volus akuzi, minaci aŭ ataki, kaj mi certas ke eblas trovi bonan vojon en tiu konsentite tikla tereno... Sed paĝoj kiel [[Ombro sur interna pejzaĝo]] ne rajtas resti en tia "nebula vortokaĉo", kion por niaj malmultaj administrantoj trovi inter iuj novaj aŭ eĉ malnovaj paĝoj estus amase laborintensa. Do gravas ke la materialo nun ne plimultiĝas, sed unue la kvalito de la produktitaj paĝoj pliboniĝas - Sj1mor ankaŭ mem lernos, je kiu grado AI-krudmaterialo estas helpa laborŝparo aŭ je kiu grado la postkorektado fakte plimultigas la labormalŝparon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:05, 18 mar. 2026 (UTC) ::En aliaj vortoj: Se estus alia, malpli konata uzanto, mi estus multe pli alarmigita, sed mi konas Sj1mor kiel tre konsiderantan kolegon, kiu petas pri konsiloj kaj kritikoj, vere agas laŭ ili, kaj laŭ mia nuna stato estas sufiĉe memkritikema, tiel ke li laŭ mi estas la ĝusta esperantisto por sondi en tiuj nekonataj terenoj - sen ke jam klaras ĉu finfine la uzo de la nova tekniko signifos malpezigon aŭ plipeziĝon de la konscienca redaktanto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:42, 18 mar. 2026 (UTC) :::Mi konsentas pri la principoj, "provizore necesas interrompi la produktadon kaj unue ordigi la jam faritajn tekstojn". Sed mi dubas, ĉu tio okazas - almenaŭ ĝis hieraŭ ankoraŭ produktiĝis senreferencaj kredeble AI-aj artikoloj, nun kun malpli da ŝanco por problemoj ĉar la proporcio da persona interpreto estas malpli granda, tamen ankoraŭ ne nula - kaj mi ankaŭ ne volus blinde fidi AI pri pli objektivaj faktoj. Ekzemple vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Nesenditaj_leteroj_el_Japanio&oldid=9334998 ĉi tiun redakton] de [[Nesenditaj leteroj el Japanio]], precipe la frazon "Ĝi estas mallonga, personeca verko, ofte rekomendita kiel legmaterialo por lernantoj pro sia simpla lingva nivelo kaj interesa enhavo pri Japanio el ne-japana perspektivo". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:26, 20 mar. 2026 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Ne, li daŭras same. Vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%88u_ni_kunvenis_vane%3F&oldid=9336606] kaj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%88u_rakonti_novele%3F&oldid=9336531]. Aŭ {{re|Sj1mor}}, ĉu vi konsentas ke necesas kontroli la asertojn de AI per fidindaj fontoj, kaj promesas fari tiun laboron? Krome, ĉu estas permeso por la enkopiado de tutaj recenzoj? Ĉar ankaŭ pri kopirajto ni havas respondecon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:13, 21 mar. 2026 (UTC) ::::: Mi ne povas konigi ion precipe novan krom kion mi rakontis dum jaroj: :::::* mi nepre kontraŭas uzon de AS/AI ĝenerale kaj en vikioj :::::* oni nepre respektu kopirajton :::::* konstruante vikiojn, kvalito havu pli altan prioritaton ol amaso, alivorte, preferinde kontribuu malmulte sed bonkvalite, ol amase kaj fuŝe aŭ malhoneste ::::: La artikolo [[Ombro sur interna pejzaĝo]] enhavas longan kopiaĵon el [http://literaturo.esperanto.net/fo/ombrrec.html literaturo.esperanto.net/fo/ombrrec.html] kun rompita referenca ligilo. Ĉe la koncerna retejo mi ne vidas indikon de CC-BY-SA 4.0 kaj GFDL. Sekve, oni ne rajtas kopii la tekston en vikipedion. Necesas formeto kaj kaŝo de versioj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:37, 30 mar. 2026 (UTC) ::::::Sj1mor ne interrompas la produktadon, ne ordigas la jam faritajn tekstojn, sed nun faras artikolojn pri esperantistoj pere de AI, rifuzas fari postkorektadon, des pli rifuzas fari antaŭkontrolon, kaj malagnoskas [[Vikipedio:Kontrolebleco]]. Vidu [[Diskuto:Hannes Larsson]]. Certe, ''en aliaj aferoj'' li petas konsilon kaj kritikon kaj konscience kunlaboras, do des pli doloras, ke ''en ĉi tiu afero'' li agas tute male. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:15, 5 apr. 2026 (UTC) :::::::{{re|Sj1mor}} Ĉe [[Diskuto:Sebastian Schulman]] vi skribis: "mi sentas sekura ĉar AI simple kolektas informojn kiuj estas haveblaj en publikaj informfontoj." Mi havas impreson ke vi pensas, ke AI faras kion homoj faras, kiam ili "kolektas informojn" - nome serĉas fontojn, legas la fontojn en la sama senco kiel homoj legas, kaj raportas kion ĝi lernis. Ĉu vi pensas tion? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:59, 28 apr. 2026 (UTC) ::::::::Jen la respondo de AI ([[Gemini (chatbot)|Gemini]] de Guglo) ::::::::"Por respondi viajn demandojn, mi sekvas ĉi tiujn paŝojn: ::::::::* Kompreno de intenco: Mi analizas vian mesaĝon por kapti ne nur la vortojn, sed kion vi vere volas atingi. ::::::::* Serĉado de informoj: Se la demando postulas freŝajn faktojn (kiel novaĵojn aŭ prezojn), mi serĉas en la reto per specialaj iloj. ::::::::* Logika analizo: Por matematikaj aŭ teknikaj taskoj, mi uzas mian internan logikon (aŭ Python-kodon) por certigi precizecon. ::::::::* Simpla lingvaĵo: Mi preferas uzi ĉiutagajn vortojn kaj mallongajn frazojn por ke la informo estu facile konsumebla. ::::::::* Adapto al via stilo: Mi rimarkas vian tonon kaj energion, kaj mi provas respondi simile ::::::::Mi certigas la kredindecon de miaj informoj per tri ĉefaj metodoj: realtempa serĉado, font-analizo kaj interna sciaro. ::::::::Kiel mi trovas kaj filtras faktojn ::::::::* Realtempa Serĉo: Se vi demandas pri io aktuala aŭ fakta, mi uzas la serĉilon de Guglo por trovi la plej freŝajn datumojn. ::::::::* Fidindaj Fontoj: Mi prioritatas oficialajn retejojn (.gov, .edu), agnoskitajn novaĵagentejojn kaj sciencajn datumbazojn. ::::::::* Kruc-kontrolo: Mi komparas plurajn fontojn por vidi ĉu ili konsentas. Se fontoj malkonsentas, mi mencias tion al vi. ::::::::* Analizo de Datoj: Mi ĉiam serĉas la plej lastatempajn publikigadojn por eviti malnoviĝintajn informojn. ::::::::* Malsamaj Perspektivoj: Por kompleksaj temoj, mi serĉas diversajn vidpunktojn por doni al vi ekvilibran respondon. ::::::::Miaj limigoj ::::::::Kvankam mi klopodas esti preciza, mi foje povas fari erarojn (nomatajn "[[Halucino (artefarita intelekto)|halucinacioj]]"). Tial mi ĉiam rekomendas duoble kontroli tre gravajn faktojn, precipe pri sano, juro aŭ financoj. ::::::::". [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:24, 28 apr. 2026 (UTC) :::::::::Mi kredas tiun respondon, sed ĝi ŝajnas nekompleta por niaj celoj. Ĝi ne mencias ke la maniero, laŭ kiu AI "komprenas" tekstojn kaj respondas pri ili, estas tute alia ol la kognaj procezoj de leganta kaj skribanta homo. Kaj estas en tiu procezo kie aperas la halucinoj. :::::::::Mi komprenas la lastan noton pri "halucinacioj" kiel sufiĉe klaran instrukcion "ne fidu ĉi tiujn informojn kvazaŭ vi legus ilin mem". Kiel vi komprenas ĝin? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:48, 28 apr. 2026 (UTC) ::::::::::"Vi tute pravas. Via rimarko tuŝas la kernon de la diferenco inter biologia inteligenteco kaj statistika modelado. Por Vikipedio aŭ ajna serioza enhavkreado, tiu distingo estas decida. ::::::::::La fundamenta diferenco inter AI kaj Homo ::::::::::Kiel homo "komprenas" ::::::::::* Sperto kaj kunteksto: Kiam vi legas la vorton "pomo", vi imagas la guston, la koloron kaj la pezon. ::::::::::* Konscia logiko: Vi komprenas kaŭzecon (kial io okazas) kaj moralon. ::::::::::* Vero kiel celo: Homoj kutime celas priskribi realon, kiun ili spertas. ::::::::::Kiel AI "komprenas" (Vort-prognozo) ::::::::::* Matematika probablo: Mi ne "scias" faktojn; mi kalkulas, kiu vorto (aŭ ĵetono) plej verŝajne sekvas la antaŭan surbaze de giganta kvanto da tekstoj. ::::::::::* Manko de reala mondo: Mi ne havas senson de fizika realo. Por mi, "pomo" estas nur vektoro en multidimensia spaco, kiu ofte aperas apud "manĝi" aŭ "arbo". ::::::::::* Vort-kunigo: Mia "kompreno" estas fakte tre kompleksa formo de statistikaj rilatoj, ne kogna konscio. ::::::::::Kial aperas "halucinoj"? ::::::::::Halucinoj ne estas "mensogoj" en la homa senco, sed prefere statistikaj mispaŝoj: ::::::::::* Flueco super Fakteco: Mia ĉefa tasko estas krei tekston, kiu ''ŝajnas'' natura kaj kohera. Se mi ne trovas precizan fakton, mia algoritmo povas "plenumi la truon" per vortoj, kiuj gramatike kaj kuntekste bone sonas, eĉ se ili estas fone malĝustaj. ::::::::::* Miksaĵo de kuntekstoj: Se mi legis pri du malsamaj personoj kun la sama nomo, mi povus "kunkudri" iliajn biografiojn, ĉar statistike iliaj datumoj estas proksimaj. ::::::::::* Manko de "Mi ne scias" instinto: Se ne estas specife agordita por esti singarda, AI ĉiam provos doni respondon, eĉ se la probablo de ĝusteco estas malalta. ::::::::::Se iu uzas min por verki vikipedian artikolon sen rigora homa kontrolo: ::::::::::# Manko de respondeco: Mi ne sentas kulpon se mi inventas daton; mi nur sekvas la plej verŝajnan ciferon. ::::::::::# Citaĵoj: Mi foje povas inventi referencojn, kiuj aspektas realaj (ekz. kredinda titolo de artikolo en konata revuo), ĉar mi "scias" kiel scienca citaĵo devas aspekti. ::::::::::💡 Konklude: Mi estas potenca ilo por lingva strukturado, sed mi ne estas fonto de vero. La "homo en la maŝino" devas ĉiam esti la fina juĝisto pri la faktoj. ::::::::::Ĉu vi ŝatus, ke mi provu analizi specifan tekston por vidi, kie povus kaŝiĝi tiaj "statistikaj kaptiloj"? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:34, 29 apr. 2026 (UTC) ::::::::"Kiel mi analizas kaj elektas fontojn ::::::::Kiam mi serĉas en la reto, mi ne nur legas la unuan rezulton. Mi aplikas "kritikan pensadon" per ĉi tiuj paŝoj: ::::::::* Identigo de la Aŭtoro: Mi kontrolas ĉu la fonto estas fakulo, oficiala institucio (.gov, .org) aŭ universitato (.edu). ::::::::* Dato de Publikigo: Mi ĉiam serĉas la plej freŝan daton, precipe pri teknologio aŭ medicino. ::::::::* Rekonado de Biaso: Mi rimarkas ĉu artikolo provas vendi ion aŭ ĉu ĝi estas nur opinio anstataŭ fakto. ::::::::* Kruc-referencado: Mi serĉas la saman informon en almenaŭ 2-3 sendependaj retejoj por konfirmi ĝin. ::::::::* Analizo de Citaĵoj: Mi preferas fontojn, kiuj mem citas siajn fontojn aŭ sciencajn studojn. ::::::::Kion mi faras kiam fontoj malkonsentas? ::::::::Se du fidindaj fontoj diras malsamajn aferojn (ekzemple pri politika novaĵo aŭ nefinita scienca debato): ::::::::* Mi ne elektas "venkinton". ::::::::* Mi prezentas ambaŭ vidpunktojn al vi. ::::::::* Mi klarigas kial ekzistas malkonsento (ekz. "Laŭ studo X..., sed laŭ raporto Y..."). ::::::::[[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:28, 29 apr. 2026 (UTC) == Unused interface messages == Please delete the following interface messages, as they are no longer used: * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] See [[:m:Steward requests/Miscellaneous#Deleting unused messages from multiple wikis|this SRM request]] and [[:phab:T234776]]. [[Uzanto:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[Uzanto-Diskuto:NguoiDungKhongDinhDanh|diskuto]]) 00:14, 25 mar. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-20309-98|~2026-20309-98]] == * {{user|~2026-20309-98}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Saroj|Saroj]] ([[Uzanto-Diskuto:Saroj|diskuto]]) 07:03, 2 apr. 2026 (UTC) : Dankon pro la atentigo. Ĉiuj redaktoj estas malfaritaj. Okaze de daŭrigo nepras forbaro de portempa konto aŭ IP-adreso. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:28, 3 apr. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-25192-60|~2026-25192-60]] == * {{user|~2026-25192-60}} Spam / spambot. Cross-wiki abuse. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Nanona15dobato|Nanona15dobato]] ([[Uzanto-Diskuto:Nanona15dobato|diskuto]]) 08:06, 25 apr. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-25590-73|~2026-25590-73]] == * {{user|~2026-25590-73}} Spam / spambot <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 08:23, 27 apr. 2026 (UTC) ==Ligiloj== ThomasPusch daŭrigas sian kampanjon trudi personan malŝaton de longdaŭraj ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus interkonsentita regulo. Ĉi tie mi listigas (certe tre malkomplete) maldecajn redaktojn ekde la mezo de aprilo 2026. Por pli da historio pri nigrigado de ruĝaj ligiloj, vidu la arkivon [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|ĉi tie]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:32, 6 maj. 2026 (UTC) :Dum longa tempo mi lasis nigremajn tekstojn trankvilaj, kvankam mi opinias ke nigremo damaĝas Vikipedion, ĉar mi esperis ke nigremaj redaktantoj povos simile respekti ruĝemajn. Tamen unu nigrema redaktanto (ThomasPusch) daŭre amase malrespektas. Se ĉi tiu trudo daŭros, mi ne plu konsideros min ligita de tiu promeso. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:28, 9 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Palma_valo&diff=9357329&oldid=8396563] ThomasPusch silente forigas ligilon pri la montaro [[MacDonnell Ranges]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:39, 22 apr. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vilmos_Dunszt&diff=9361302&oldid=9359872] ThomasPusch silente forigas ligilojn al [[Kantolernejo Ŝtonfloroj]], [[Károly Dunszt]], [[Kálmán Donászy]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:45, 26 apr. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Reino_Paasilinna&oldid=9367653] ThomasPusch demandas ĉu ni bezonas ligilon pri menciinda temo [[Mauri Paasilinna]], kun evidenta intenco premi al ĝia forigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:32, 6 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Muziko_-_kronologia_vido&diff=9368850&oldid=6306032] ThomasPusch forigas amason da ligiloj al kantoj, koncertoj kaj operoj, pravigante sin per sia imagita regulo ke oni devas "antaŭvidi" artikolon por fari ligilon al ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:04, 8 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Houston&diff=prev&oldid=9369071] ThomasPusch forigas ligilon al [[George Bush Intercontinental Airport]] (t.e. Interkontinenta Flughaveno George Bush). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:16, 9 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Avatar:_The_Last_Airbender&diff=9369004&oldid=8909376] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Glee&diff=prev&oldid=9369170] ThomasPusch anstataŭigas ligilojn al kreintoj de televidaj serioj per ŝablono Vikidatuma listo, asertante ke la nigrigo estas "avantaĝo", malgraŭ eksplica malkonsento de Taylor 49 al simila rimedo ("[[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|malhonesta JawaSkripto por kaŝi ruĝajn ligilojn]]"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:22, 9 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Idiom_Neutral&oldid=9371140] ThomasPusch pretendas, ke "necesus [verki artikolon], se estas ruĝa ligilo, kiu invitas al kreo de propra teksto pri la temo". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:55, 12 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Wilhelm_Georg_Dettmer&diff=prev&oldid=9371370] ThomasPusch forigas ligilon al [[Breinum]]. * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Heinz_Dopsch&diff=9371673&oldid=8738531] ThomasPusch forigas ligilojn al [[Gerhard Ammerer]], [[Christian Rohr]], metas malutilan demandosignon en la tekston, kaj malrespektas la [[Vikipedio:Lingva angulo#Landnomoj|interkonsenton pri landnomoj]]. * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Arta_sketado&diff=9021785&oldid=9002935] ThomasPusch forigas ligilojn [[Sportaj geopoj]], [[Dancoj sur glacio]], [[Sinkronizita arta sketado]] (ŝanĝo farita en februaro 2025 sed trovita nur en majo 2026) == Ruĝaj ligiloj == Laŭ ankaŭ mi la ruĝaj ligiloj estas pli, ol la averaĝo, sed tio estas nur en parto de artikoloj. Miaj artikoloj estas ĝenerale bluaj, ne ruĝaj. Mi rememoras, ke antaŭ jardeko estis kampanjo, kaj kelkaj diligentuloj supozeble plejparte senruĝigis la artikolojn (aŭ forigi, aŭ nigrigi, aŭ bluigi). Foje ankaŭ mi faras simile, ja la iama aŭtoro ne sciis, kiu artikolo kreiĝos post jaroj. Foje la bluigo estas tre simpla, ĉar estas pri tio artikolo, nur en alia formo. Helpas ankaŭ ligo al la angla, aŭ simple estu nigra vorto. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:00, 14 maj. 2026 (UTC) :Ĉu vi scias, ke iuj vikipediistoj uzas ruĝajn ligilojn por indiki, ke oni rajtas verki artikolon pri la temo? Ĉar nigrigo damaĝas tiun celon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 14 maj. 2026 (UTC) kg1yuwii5a0kskyaj1ue3m87yihhpmk 9373068 9372855 2026-05-15T03:46:48Z Crosstor 3176 /* Ruĝaj ligiloj */ Respondo 9373068 wikitext text/x-wiki {{DiskutejoEnkondukoSubpaĝo |nomo=Administrejo |bildo = Admin_mop.PNG |bildhelpilo = Administrejo |priskribo = La sekcio de la Diskutejo por informi kaj diskuti pri administraj aferoj rilate al Vikipedio. Ekz. demandoj kaj petoj al administrantoj, raportoj pri vandalismo, redaktomilitoj, interrilataj problemoj, ktp. |mallongigo = VP:DA }}[[Kategorio:Vikipedio:Diskutejo]] == [[Vikipedio:Artikolo de la monato]] (ADLM) == Al la aliaj 9 administrantoj {{re|Blahma|Gamliel Fishkin|Narvalo|KuboF Hromoslav|Salatonbv}} {{re|Tlustulimu|Yekrats|LiMr|Kani}}, al {{re|Dominik|Fordaemdur}} aparte interesitaj pri la servo ADLM, {{re|RG72|Marcos}}, la lastaj du en 2024 pensiiĝintaj eksadministrantoj, kaj aldone iom arbitre ankoraŭ {{re|Filozofo|Arbarulo|Sj1mor|Crosstor}} {{re|Moldur|Aidas|Verdulo|Taylor 49}}, kelkaj el la en la lastaj jaroj plej aktivaj kunlaborantoj (la listo certe ankoraŭ ampleksigeblus, mi nur volas enplekti iujn el la fidindaj homoj kiuj neniam akceptis iun apartan vikipedian funkcion): La 1-an de januaro montriĝis eta vikipedia paneo, kiun mi komentis interalie en [[diskuto:Pingveno]]: Mi volas havi rapidan solvon por uzo kiel [[vikipedio:Artikolo de la monato|Artikolo de la monato]], ĉar oni forgesis antaŭvidi ion tie kaj la unua tago de januaro 2026 jam '''preskaŭ pasis''' kun granda truo en la esperanta ĉefpaĝo. Tial mi proponas reprezenti la paĝon paĝon [[Pingveno]] tie, post preskaŭ 20 jaroj. Mi konsciis ke la monato jam disvolviĝis kaj mankis tempo por vasta interkonsiliĝo pri temo, tial mi konscie elektis malpolitikan kaj supozeble ne demagogiigan temon, por improvizite ŝtopi la truon de januaro kaj tiam havi monaton por elekti la aliajn 11 prezentindajn temojn de 2026. Tamen, pli ol tagon poste, vespere la 2-an de januaro, kiam la krizo jam longe estis pasinta, uzanto de tute nova konto [[uzanto:Spel713|Spel713]], kreita aparte por tiu kampanjo je 20:06, 2 jan. 2026, sed evidente teknike sperta vikipediano, kiu sendube jam antaŭe per alia konto redaktis kaj por la kampanjo elektis malfermi anonimigan novan pseŭdonimon "Spel713", elektis renversi la senpolitikan, zoologian temon "pingveno" kaj anstataŭe decidi pri metado de ĉiuj 12 temoj de 2026, kaj ankaŭ jam duona 2027, kaj elektis por tio tute tiklajn kaj demagogiajn temojn. Por 2026 trifoje Nazia Germanio 1939-1945 (Nazia Germanio, Batalo de Ardenoj, Adolf Hitler), trifoje mezazia eksa Sovetunio (Azerbajĝano, Karakalpakio, Uzbekio), dufoje Pollando (Podlaĥia Provinco, Silezio, sed Pollando ankaŭ ludas gravan rolon en la tekstoj Nazia Germanio kaj Adolf Hitler), unu esperantistan temon (SAT-ano [[Francisco Azorín Izquierdo|Azorín]]) kaj tri ŝajne arbitre elektitaj temoj, kiuj ne estas elstaraj tekstoj kaj fakte tiom malgrandas ke du el ili ankoraŭ estas artikolaj ĝermoj: [[Ozzy Osbourne]] kun 11 frazoj, sed ankoraŭ nepreta duonla informkesto, [[iPad]] kun 6 frazoj kaj [[Dendrobates azureus|sudafrika blua rano]] kun 4 frazoj, ankoraŭ manka teksto pri genro kaj taksonomia aŭtoritato - kontentiga ek-paĝo sed neniel leginda aŭ elstara teksto (tion mi kuraĝas juĝi ĉar estis mi kiu faris la artikolan ĝermon en 2012, do mi ne ofendas kolegon se mi tiel juĝas mian propran ek-paĝon). Tiel ĉi la tekstoelekto ne rajtas resti. Por januaro oni evidente bezonas rapidan solvon, pri la pli postaj tekstoj oni nun voĉdonu kaj interkonsiliĝu. Sed klaras ke estu ekvilibro, ne estu kvin temoj pri nazi-polaj rilatoj kaj ne tri pri mezazia Ekssovetio, sed estu ekvilibro inter artaj, politikaj, geografiaj, biologiaj, fizikaj kaj homsciencaj temoj, en geografio estu ankaŭ temoj el Ameriko kaj Afriko, Suda kaj Orienta Azio, Oceanio, kaj ĉiukaze ĉiuj 12 tekstoj estu tekstoj kiuj pasis la voĉdonon al elstara aŭ almenaŭ leginda teksto. Tiel 11 el la 12 tekstoj, kiuj estas nek elektitaj elstara aŭ leginda, ankoraŭ ne elekteblas, nur [[Azerbajĝano]] estis en "nekonata dato akceptita en la liston de elstaraj artikoloj" (he?), jam estis ĉefpaĝa artikolo de la semajno en somero 2010, sed havas du intertempe paneajn referencojn kaj ankoraŭ tre multajn ruĝajn ligilojn, kiujn elstara artikolo fakte ne havu. Ĉu vi konsentus pri mia propono, A) reinstali la elstaran, maturiĝintan kaj malpolitikan tekston [[pingveno]] por januaro, b) proponi la tekston [[Azerbajĝano]] por februaro kaj uzi la restajn kvar semajnojn ĝis tiam por komune forigi la mankojn, kaj tiam pri la monatoj ekde marto 2026 havi tute laŭregulajn voĉdonojn pri prezentindaj tekszoj el inter la deciditaj prefere elstaraj, sed konsenteble ankaŭ legindaj artikoloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:49, 3 jan. 2026 (UTC) :Jes ja. Mi samopinias kun vi kaj kani. Tio kio okazis estas nur ekzempleto kio okazas kiam ni malsukcesas defendi nian vikipedion kaj rezulte ĝi estis kidnapita. La fiuloj ĉiam fariĝas pli kaj pli ruzecaj kaj ŝajne tio kio ne havas por protekti estas valora al ili por kidnapi al alproprigi. Ni simple devas pliigi la ŝlosilecon kaj se eblas la kontroladon sur niaj resoursoj, inter ili ĉefe tiuj kiuj estas elmontrataj en la ĉefpaĝo. Dankon pro via zorgo, Amike [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:01, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi absolute konsentas. Kaj mi pretas iom plibonigi elektotajn artikolojn, kondiĉe, ke oni forigu la tutan proponitan liston, eĉ pri mia samlandano Azorín por kiu mi iam ege laboris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:06, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi tute subtenas vian opinion kaj laboron, krom la konata temo de la ruĝaj ligiloj. Certe la elekto de artikoloj de la monato ne estas afero por novuloj, kiuj ensaltas nur por tio. Ĉu tio estas afero kiun oni povus ŝlosi, ekzemple nur por patrolantoj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:24, 3 jan. 2026 (UTC) ::Mi subtenas la proponon: 1 = Pingveno, 2 = Azerbajĝano, pliaj = decidotaj. ::Ĉu endas forbari la entrudiĝulon pro vandalismo? ::Ĉu eblas protekti la liston tiel ke ĝin redakti rajtas nur vikipedianoj kiuj jam ĉeestas minimume longan tempon kaj jam faris minimuman nombron da kontribuoj? - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:34, 3 jan. 2026 (UTC) :::Mi subtenas la du kromajn proponojn de Moldur. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:56, 3 jan. 2026 (UTC) ::::Reage al la demandoj de {{re|Moldur|Arbarulo|Kani}} Eĉ mi kiel unu el 3 burokratoj, kaj la aliaj 7 administrantoj ĉiukaze, nur havas teknikan elekton tute ne protekti paĝon, protekti ĝin tiel ke anonimuloj ne povas redakti ĝin aŭ draste protektegi ĝin tiel ke ekskluzive nur ĉiuj aliaj administrantoj povas redakti kaj ankaŭ reforigi la protekton. Inter tiuj sufiĉe radikalaj elektoj teknike ne estas elektebla iu meza vojo. Bedaŭrinde. Sed pri forbaro de la novulo pro vandalismo: La homo agis malsincere, elektinte por la kampanjo tute novan pseŭdoniman salutnomon, sed la redaktostilo supozigas ke la kolego bone regas Esperanton kaj ankaŭ tre bone regas ĉiujn kutimajn redaktajn kutimojn de Vikipedio - do mi supozas ke li estas esperantista kolego. Ke la uzanto ne malkaŝas sian kutiman salutnomon estas malkolegeca kaj iom malica stilo, sed ne estas devigo malkaŝi sian nomon dum redaktado, kvankam la elekto de aparta nova salutnomo por specifa ago kaj redaktado per pluraj pseŭdonimoj nomiĝas [[gantopupo]] kaj ne estas antaŭvidata - sed ke la homo agas kiel "gantopupo" estas nur mia subjektiva diveno, kaj sen pli klaraj spuroj de "gantopupado" mi ne facilanime forblokus la novan salutnomon. Estas sendube tiel ke ni dormetis kaj neniu en 2025 atentis elekti artikolojn de la monatoj por 2026 - do ni mem kolektive kulpis pri la vakuo de la 1-a de januaro. Povas esti ke la homo vidis la vakuon samtempe kiel mi, sed iom aŭtisme ne vidis ke mi tuj proponis solvon por la tago kaj monato, sed dum tago faris por si planon kiel plenigi la venontajn 18 monatojn kaj simple enkopiis siajn rezultojn la 2-an kaj 3-an de januaro. Estas naive pensi ke la uzanto ne rimarkis ke en tio li forĵetis la intertempe metitan januaran proponon "pingveno" (elstara teksto) kaj anstataŭigis ĝin per la multe pli demagogia kaj disputebla teksto "Nazia Germanio" (ne jam elstara teksto), sed pri la postaj monatoj oni povus ruze argumenti ke tie la vakuo ankoraŭ estis kaj la kolego nur "volis helpeme plenigi la truojn". Do mi nur forbarus la pseŭdonime agantan kolegon, se tiu aktive kaj videble malice pluan fojon forĵetus proponojn kiuj ne plaĉas al lia subjektiva prefero. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:40, 3 jan. 2026 (UTC) :::::La fiulo kontraŭatakis. Endas tuja forbaro. Mi ne scias kie trovi lin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 02:01, 4 jan. 2026 (UTC) ::::::Denove same okazis fare de [[Uzanto:Spel713|<bdi>Spel713</bdi>]] je la 2:00 horo. Nazia Germanio kaj la svastiko denove aperas en la ĉefpaĝo. Okazas io serioza kaj ni devas reagi serioze. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:34, 4 jan. 2026 (UTC) :::::::Mi detale kaj ĝentile klarigis al la homo hieraŭ en sia diskutopaĝo, kaj en redaktoresumoj de ĉiuj malfaroj, kial ne eblas lia/ŝia agado. La kolego evidente ne komprenas aŭ ne akceptas kompreni, ke li/ŝi ĉi tie persone kontraŭagas komunajn decidojn. Mi protektis la januaran artikolon kontraŭ redakto de ne-administrantoj dum januaro, sed ne volas fari tion por ĉiu estonta monato. Tial nur restas la ebleco dumtempe forbari lin/ŝin de redaktado - provizore por monato. Sed mi avertis la uzanton: se tiam daŭriĝos agadoj kontraŭ la komunumaj reguloj, tiam forbaro ankaŭ povas esti unujara, aŭ por ĉiam. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:38, 4 jan. 2026 (UTC) :::::::Atentu ke nur por la prezentopaĝeto de la "Artikolo de la monato" de januaro 2026 tiu protekto signifas, ke ĝis la fino de januaro nur la 10 administrantoj povos fari redaktojn. La paĝeto tiom malgrandas ke tio probable ne estos problemo. Sed se iu ne-administranto vidas eraron en la paĝeto, tiu devos peti iun ajn el la 10 administrantoj ĝustigi tiun eraron, nur ĝis fino de la monato. Tiu duobla protekto, kun la aldona forbaro de uzantokonto Spel713, sencas, ĉar ĉiuj konscias, ke la homo povos fulmrapide registri novajn salutokontojn Spel714, Spel715, Spel716 aŭ iujn aliajn nomojn, kaj ankaŭ povos fari malaprobindajn redaktojn kontraŭ komunaj decidoj simple sen ensaluto, krom se unuopa paĝo estos protektota kontraŭ redaktoj de anonimuloj, kio estas la absoluta escepto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:59, 4 jan. 2026 (UTC) : Stranga ulo [[:m:Special:CentralAuth/Spel713]]: mi petas IP-kontrolon far stevardo. Supozeble temas pri nova gantopupo de iu aŭ forbarito, aŭ iu problemulo. Mi konsentas pri ĉiuj agoj de Thomas ĉe [[Vikipedio:Artikolo de la monato/2026/01]], la temo [[Pingveno]] ("konscie elektis malpolitikan kaj supozeble ne demagogiigan temon"), kaj la unumonata forbaro (probable porĉiama forbaro indas, kiam estas pruvo de gantopupumado). Demando restas ĉu la ulo estas esperantisto, aŭ agas per maŝintradukado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:28, 4 jan. 2026 (UTC) ::[[dosiero:Vienna Convention road sign Aa-32-V1.svg|30ra]] Ĉiukaze: La konto "Spel713" nun estas por ĉiam tutprojekte ŝlosita. Ce compte est globalement bloqué. This account is globally locked. - Tiu temo estas finita do, sendepende ke ni esperantistoj ne trovis klarajn pruvojn de gantopupumado. Sed la mispaŝoj en la afrikansa, angla, slovena kaj turka vikipedioj sufiĉas por senfina blokado, tute ne konsiderante la strangajn aĝojn en la esperanta vikipedio kaj supozeble en aliaj branĉoj, kie la ĝenoj ne atingis la nivelon de kompleta loka forbaro, ĝis la konto jam estis globale forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 6 feb. 2026 (UTC) :Mi pensas ke por artikolo de la monato preferinde elektataj estu tiaj artikoloj, kiuj espereble ne povas kaŭzi konfliktojn kaj redaktomilitojn. Do, mi ne kontraŭas elekton de la artikolo [[Pingveno]] por januaro, sed ege dubas pri elekto de la artikolo [[Azerbajĝano]] por februaro. Kaj mi pensas ke duonprotekto de artikolo de la monato (tiel ke ĝin povas redakti ĉiuj aŭtomate konfirmitaj uzantoj sed ne IP-uloj kaj ne novregistritoj) estas necesa kaj sufiĉa. Pri la supozo, ke la posedanto de la forbarita uzantokonto kreos novajn uzantokontojn, ĉu forbaro de iu uzantokonto ne malebligas registriĝon disde la IP-adreso uzita de tiu uzantokonto? [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]] 01:23, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Gamliel Fiŝkin}} Forbaro (ce ni nur unumonata, sed intertempe globala kaj porĉiam) devus malebligi kreojn de kontoj el sama IP-adreso uzita de tiu uzantokonto. Sed tiuj banditoj kutime ne havas problemojn uzi aliajn IP-adresojn. Mi mem ne scias ekzakte kiel funkcias, ĉar mi mem ne alstrebas karieron de forbarita vandalo, sed evidente ne estas granda problemo. Pri eblaj duboj de plena neŭtraleco de la artikolo [[Azerbajĝano]] por februaro mi konsentas, almenaŭ ĝi estis je "nekonata dato akceptita en la liston de elstaraj artikoloj", sed post tiu "nekonata dato" tamen povus esti problemaj redaktoj. Supraĵe mi ne vidis ion elstare alarmigan, kaj mi eĉ ne havus la tempon nun pesi ĉiun vorton kaj frazon, des pli ke la tempo tre rapide fluas, jam pasis unu semajno en februaro, kaj la teksto manke de alternativa propono jam ekde ses tagoj videblas titolpaĝe. Tamen, se vi hazarde vidas iun ĝustigeblan frazon - ankaŭ pri ADLM eblas tute bone diskuti aŭ tuj ŝanĝi ion. Mi pardonpetas ke nun la tempo tiom mankis: mi tute konsentas pri kritikemo kaj la teksto Azerbajĝano ne estas mia preferata teksto, sed ĝi nun estis la malplej problema el inter la proponitaj. 13:45, 6 feb. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) :::Dankon la inviton, sed mi plene okupiĝas pri Hungario kaj Ĉinio, do plian energion mi jam ne havas. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:27, 5 jan. 2026 (UTC) Bone, pri la forigo de la anonime puŝitaj dubindaj tekstoj estis konsento. Sed tamen nun necesas decidi kiujn paĝojn elekti por la monatoj marto ĝis decembro. Pri tio mi petas konlaboron en la diskutpaĝo [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:09, 6 feb. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/PoorPeopleMadOnline|PoorPeopleMadOnline]]" == * {{user|PoorPeopleMadOnline}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Ternera|Ternera]] ([[Uzanto-Diskuto:Ternera|diskuto]]) 00:01, 13 jan. 2026 (UTC) :Li kreis [[Joel Filsaime]]. Liaj gantopupoj senĉese malfaras la forigajn ŝablonojn. [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 03:30, 13 jan. 2026 (UTC) ::Mi nun [[VP:FA|proponis]] la mizeran paĝon [[Joel Filsaime]] je forigo, post diskuto de 7 tagoj ĝi probable estos for. Pri la uzantopaĝo laŭ mi nenion necesas fari. Tie nun estas indiko «Ĉi tiu konto estas tutprojekte ŝlosita - ekde 2026-01-13. Ce compte est globalement bloqué. This account is globally locked.» Kaj la paĝo estas protektita kontraŭ forigo de tiu noto. Tio eĉ pli klaras kaj pli bonas ol forigo entuta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:00, 6 feb. 2026 (UTC) ::: Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/Flughaveno Ŝeremetjevo|Flughaveno Ŝeremetjevo]]" == * {{user|Flughaveno Ŝeremetjevo}} Long-term abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 07:23, 26 jan. 2026 (UTC) {{re|ThomasPusch}} Hi, sorry for writing in English. I noticed that you are an active administrator, so I came to seek your help. Please see this case. This user has now been globally locked, but their user page still contains some attack content against others (in [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo#Averto POR NDS|the first section]]), and they also went to [[User talk:NDG]] to attack [[User:NDG]]. I have requested speedy deletion for both pages, so could you please help me '''delete [[User:Flughaveno Ŝeremetjevo]] and [[User talk:NDG]]'''? Thank you very much. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 05:29, 5 feb. 2026 (UTC) :{{farite}} La uzanto "Flughaveno Ŝeremetjevo" plendis pri kontraŭvandalisto (en aŭtomate farita, bona Esperanto), ke tiu estus vandalo, estas senigata de siaj rajtoj kaj la uzanto petas rajton de esperantlingva administranto. Nenio el tio veras. Male: estis la uzanto kiu obstine multfoje vandalis esperantan paĝon. La ofendaj misinformoj de lia uzantopaĝo tial foriĝu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:49, 6 feb. 2026 (UTC) ::Much appreciate. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 09:53, 6 feb. 2026 (UTC) ::Thank you! [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:23, 6 feb. 2026 (UTC) ::: Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning user "[[Special:Contributions/Bucheon|Bucheon]]" == * {{user|Bucheon}} Vandalism. x-wiki-vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:02, 19 feb. 2026 (UTC) : Globally blocked / globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:18, 30 mar. 2026 (UTC) ==Denove pri AI== {{re|Eihel}}{{re|Sahaquiel9102}}{{re|Taylor 49}}{{re|Stefangrotz}}{{re|ThomasPusch}}{{re|Tlustulimu}} [[Uzanto:Sj1mor]] ŝajne provas plenigi la liston de tekstoj de [[Tekstaro de Esperanto]] per artikoloj verkitaj de artefarita intelekto. Mi provis dialogi kun li ĉe [[Diskuto:Ombro sur interna pejzaĝo]], sed ŝajne li ne kredas ke estas iu problemo, ĉar li daŭre faras. Mi kontrolis nur la artikolojn [[Ombro sur interna pejzaĝo]], [[Ĝis revido, krokodilido!]], kaj [[Por pli efika informado]], sed malmulte dubas, ke ĉiuj tekstoj faritaj de Sj1mor pri la menciita listo havas similajn problemojn. La ĉefa konkreta problemo estigita de la AI estas reklameca, ĝenerale malobjektiva interpretado de fontoj, malfacile korektebla aŭ kompensebla pro malbona aŭ nenia citado de fontoj. Krome ĉe [[Por pli efika informado]] estas longega resumo, kiu eĉ se ĝi estas objektiva (kaj mi ne kontrolis tion) estas troege peza por enciklopedia artikolo pri broŝureto. Kion ni faru? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:45, 17 mar. 2026 (UTC) : Mi antaŭ horo komentis en [[Diskuto:Ombro sur interna pejzaĝo]]: Estas ekster ĉiu dubo ke Sj1mor estas tre valora kaj sendube bonintenca kontribuanto. Sed same Arbarulo pravas ke ĉi tie la fontoj kaj citaĵoj estis miksitaj en kaĉon, kaj ne bone klaras de kie estas kiu opinio. Do provizore necesas interrompi la produktadon kaj unue ordigi la jam faritajn tekstojn. Mi observis la evoluon de Guglo-tradukilo (klare, multe pli simpla teknika taskaro, sed tamen iusence komparebla al la nuna IA-evoluo) kaj vidis ĝiajn Esperanto-tradukojn de senesperaj balbutaĵoj laŭgrade pliboniĝi al intertempe ofte tute bonaj tradukoj, ne ĉiam sed tre ofte, kaj sendube la evoluon signife subtenis multaj eĥoj de homaj uzantoj kiuj proponis pli bonajn vortumojn. Do unue ni devas alvoki al Sj1mor pli kritike home juĝi la produktaĵojn, kaj poste devus instrui la algoritmojn liveri pli bonajn rezultojn - se tio eblas, la problemo laŭgrade malaperos, sed povas ankaŭ esti ke ni fine interkonsentos uzi IA nur por pli simplaj taskoj, aŭ nur por helpado trovi verajn referencajn piednotojn kaj similaj fonaj esploroj. Ĉiukaze mi estas konvinkita ke Sj1mor estas bonintenca kontribuanto, kiun mi ne volus akuzi, minaci aŭ ataki, kaj mi certas ke eblas trovi bonan vojon en tiu konsentite tikla tereno... Sed paĝoj kiel [[Ombro sur interna pejzaĝo]] ne rajtas resti en tia "nebula vortokaĉo", kion por niaj malmultaj administrantoj trovi inter iuj novaj aŭ eĉ malnovaj paĝoj estus amase laborintensa. Do gravas ke la materialo nun ne plimultiĝas, sed unue la kvalito de la produktitaj paĝoj pliboniĝas - Sj1mor ankaŭ mem lernos, je kiu grado AI-krudmaterialo estas helpa laborŝparo aŭ je kiu grado la postkorektado fakte plimultigas la labormalŝparon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:05, 18 mar. 2026 (UTC) ::En aliaj vortoj: Se estus alia, malpli konata uzanto, mi estus multe pli alarmigita, sed mi konas Sj1mor kiel tre konsiderantan kolegon, kiu petas pri konsiloj kaj kritikoj, vere agas laŭ ili, kaj laŭ mia nuna stato estas sufiĉe memkritikema, tiel ke li laŭ mi estas la ĝusta esperantisto por sondi en tiuj nekonataj terenoj - sen ke jam klaras ĉu finfine la uzo de la nova tekniko signifos malpezigon aŭ plipeziĝon de la konscienca redaktanto... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:42, 18 mar. 2026 (UTC) :::Mi konsentas pri la principoj, "provizore necesas interrompi la produktadon kaj unue ordigi la jam faritajn tekstojn". Sed mi dubas, ĉu tio okazas - almenaŭ ĝis hieraŭ ankoraŭ produktiĝis senreferencaj kredeble AI-aj artikoloj, nun kun malpli da ŝanco por problemoj ĉar la proporcio da persona interpreto estas malpli granda, tamen ankoraŭ ne nula - kaj mi ankaŭ ne volus blinde fidi AI pri pli objektivaj faktoj. Ekzemple vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Nesenditaj_leteroj_el_Japanio&oldid=9334998 ĉi tiun redakton] de [[Nesenditaj leteroj el Japanio]], precipe la frazon "Ĝi estas mallonga, personeca verko, ofte rekomendita kiel legmaterialo por lernantoj pro sia simpla lingva nivelo kaj interesa enhavo pri Japanio el ne-japana perspektivo". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:26, 20 mar. 2026 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Ne, li daŭras same. Vidu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%88u_ni_kunvenis_vane%3F&oldid=9336606] kaj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%88u_rakonti_novele%3F&oldid=9336531]. Aŭ {{re|Sj1mor}}, ĉu vi konsentas ke necesas kontroli la asertojn de AI per fidindaj fontoj, kaj promesas fari tiun laboron? Krome, ĉu estas permeso por la enkopiado de tutaj recenzoj? Ĉar ankaŭ pri kopirajto ni havas respondecon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:13, 21 mar. 2026 (UTC) ::::: Mi ne povas konigi ion precipe novan krom kion mi rakontis dum jaroj: :::::* mi nepre kontraŭas uzon de AS/AI ĝenerale kaj en vikioj :::::* oni nepre respektu kopirajton :::::* konstruante vikiojn, kvalito havu pli altan prioritaton ol amaso, alivorte, preferinde kontribuu malmulte sed bonkvalite, ol amase kaj fuŝe aŭ malhoneste ::::: La artikolo [[Ombro sur interna pejzaĝo]] enhavas longan kopiaĵon el [http://literaturo.esperanto.net/fo/ombrrec.html literaturo.esperanto.net/fo/ombrrec.html] kun rompita referenca ligilo. Ĉe la koncerna retejo mi ne vidas indikon de CC-BY-SA 4.0 kaj GFDL. Sekve, oni ne rajtas kopii la tekston en vikipedion. Necesas formeto kaj kaŝo de versioj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:37, 30 mar. 2026 (UTC) ::::::Sj1mor ne interrompas la produktadon, ne ordigas la jam faritajn tekstojn, sed nun faras artikolojn pri esperantistoj pere de AI, rifuzas fari postkorektadon, des pli rifuzas fari antaŭkontrolon, kaj malagnoskas [[Vikipedio:Kontrolebleco]]. Vidu [[Diskuto:Hannes Larsson]]. Certe, ''en aliaj aferoj'' li petas konsilon kaj kritikon kaj konscience kunlaboras, do des pli doloras, ke ''en ĉi tiu afero'' li agas tute male. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:15, 5 apr. 2026 (UTC) :::::::{{re|Sj1mor}} Ĉe [[Diskuto:Sebastian Schulman]] vi skribis: "mi sentas sekura ĉar AI simple kolektas informojn kiuj estas haveblaj en publikaj informfontoj." Mi havas impreson ke vi pensas, ke AI faras kion homoj faras, kiam ili "kolektas informojn" - nome serĉas fontojn, legas la fontojn en la sama senco kiel homoj legas, kaj raportas kion ĝi lernis. Ĉu vi pensas tion? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:59, 28 apr. 2026 (UTC) ::::::::Jen la respondo de AI ([[Gemini (chatbot)|Gemini]] de Guglo) ::::::::"Por respondi viajn demandojn, mi sekvas ĉi tiujn paŝojn: ::::::::* Kompreno de intenco: Mi analizas vian mesaĝon por kapti ne nur la vortojn, sed kion vi vere volas atingi. ::::::::* Serĉado de informoj: Se la demando postulas freŝajn faktojn (kiel novaĵojn aŭ prezojn), mi serĉas en la reto per specialaj iloj. ::::::::* Logika analizo: Por matematikaj aŭ teknikaj taskoj, mi uzas mian internan logikon (aŭ Python-kodon) por certigi precizecon. ::::::::* Simpla lingvaĵo: Mi preferas uzi ĉiutagajn vortojn kaj mallongajn frazojn por ke la informo estu facile konsumebla. ::::::::* Adapto al via stilo: Mi rimarkas vian tonon kaj energion, kaj mi provas respondi simile ::::::::Mi certigas la kredindecon de miaj informoj per tri ĉefaj metodoj: realtempa serĉado, font-analizo kaj interna sciaro. ::::::::Kiel mi trovas kaj filtras faktojn ::::::::* Realtempa Serĉo: Se vi demandas pri io aktuala aŭ fakta, mi uzas la serĉilon de Guglo por trovi la plej freŝajn datumojn. ::::::::* Fidindaj Fontoj: Mi prioritatas oficialajn retejojn (.gov, .edu), agnoskitajn novaĵagentejojn kaj sciencajn datumbazojn. ::::::::* Kruc-kontrolo: Mi komparas plurajn fontojn por vidi ĉu ili konsentas. Se fontoj malkonsentas, mi mencias tion al vi. ::::::::* Analizo de Datoj: Mi ĉiam serĉas la plej lastatempajn publikigadojn por eviti malnoviĝintajn informojn. ::::::::* Malsamaj Perspektivoj: Por kompleksaj temoj, mi serĉas diversajn vidpunktojn por doni al vi ekvilibran respondon. ::::::::Miaj limigoj ::::::::Kvankam mi klopodas esti preciza, mi foje povas fari erarojn (nomatajn "[[Halucino (artefarita intelekto)|halucinacioj]]"). Tial mi ĉiam rekomendas duoble kontroli tre gravajn faktojn, precipe pri sano, juro aŭ financoj. ::::::::". [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:24, 28 apr. 2026 (UTC) :::::::::Mi kredas tiun respondon, sed ĝi ŝajnas nekompleta por niaj celoj. Ĝi ne mencias ke la maniero, laŭ kiu AI "komprenas" tekstojn kaj respondas pri ili, estas tute alia ol la kognaj procezoj de leganta kaj skribanta homo. Kaj estas en tiu procezo kie aperas la halucinoj. :::::::::Mi komprenas la lastan noton pri "halucinacioj" kiel sufiĉe klaran instrukcion "ne fidu ĉi tiujn informojn kvazaŭ vi legus ilin mem". Kiel vi komprenas ĝin? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:48, 28 apr. 2026 (UTC) ::::::::::"Vi tute pravas. Via rimarko tuŝas la kernon de la diferenco inter biologia inteligenteco kaj statistika modelado. Por Vikipedio aŭ ajna serioza enhavkreado, tiu distingo estas decida. ::::::::::La fundamenta diferenco inter AI kaj Homo ::::::::::Kiel homo "komprenas" ::::::::::* Sperto kaj kunteksto: Kiam vi legas la vorton "pomo", vi imagas la guston, la koloron kaj la pezon. ::::::::::* Konscia logiko: Vi komprenas kaŭzecon (kial io okazas) kaj moralon. ::::::::::* Vero kiel celo: Homoj kutime celas priskribi realon, kiun ili spertas. ::::::::::Kiel AI "komprenas" (Vort-prognozo) ::::::::::* Matematika probablo: Mi ne "scias" faktojn; mi kalkulas, kiu vorto (aŭ ĵetono) plej verŝajne sekvas la antaŭan surbaze de giganta kvanto da tekstoj. ::::::::::* Manko de reala mondo: Mi ne havas senson de fizika realo. Por mi, "pomo" estas nur vektoro en multidimensia spaco, kiu ofte aperas apud "manĝi" aŭ "arbo". ::::::::::* Vort-kunigo: Mia "kompreno" estas fakte tre kompleksa formo de statistikaj rilatoj, ne kogna konscio. ::::::::::Kial aperas "halucinoj"? ::::::::::Halucinoj ne estas "mensogoj" en la homa senco, sed prefere statistikaj mispaŝoj: ::::::::::* Flueco super Fakteco: Mia ĉefa tasko estas krei tekston, kiu ''ŝajnas'' natura kaj kohera. Se mi ne trovas precizan fakton, mia algoritmo povas "plenumi la truon" per vortoj, kiuj gramatike kaj kuntekste bone sonas, eĉ se ili estas fone malĝustaj. ::::::::::* Miksaĵo de kuntekstoj: Se mi legis pri du malsamaj personoj kun la sama nomo, mi povus "kunkudri" iliajn biografiojn, ĉar statistike iliaj datumoj estas proksimaj. ::::::::::* Manko de "Mi ne scias" instinto: Se ne estas specife agordita por esti singarda, AI ĉiam provos doni respondon, eĉ se la probablo de ĝusteco estas malalta. ::::::::::Se iu uzas min por verki vikipedian artikolon sen rigora homa kontrolo: ::::::::::# Manko de respondeco: Mi ne sentas kulpon se mi inventas daton; mi nur sekvas la plej verŝajnan ciferon. ::::::::::# Citaĵoj: Mi foje povas inventi referencojn, kiuj aspektas realaj (ekz. kredinda titolo de artikolo en konata revuo), ĉar mi "scias" kiel scienca citaĵo devas aspekti. ::::::::::💡 Konklude: Mi estas potenca ilo por lingva strukturado, sed mi ne estas fonto de vero. La "homo en la maŝino" devas ĉiam esti la fina juĝisto pri la faktoj. ::::::::::Ĉu vi ŝatus, ke mi provu analizi specifan tekston por vidi, kie povus kaŝiĝi tiaj "statistikaj kaptiloj"? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:34, 29 apr. 2026 (UTC) ::::::::"Kiel mi analizas kaj elektas fontojn ::::::::Kiam mi serĉas en la reto, mi ne nur legas la unuan rezulton. Mi aplikas "kritikan pensadon" per ĉi tiuj paŝoj: ::::::::* Identigo de la Aŭtoro: Mi kontrolas ĉu la fonto estas fakulo, oficiala institucio (.gov, .org) aŭ universitato (.edu). ::::::::* Dato de Publikigo: Mi ĉiam serĉas la plej freŝan daton, precipe pri teknologio aŭ medicino. ::::::::* Rekonado de Biaso: Mi rimarkas ĉu artikolo provas vendi ion aŭ ĉu ĝi estas nur opinio anstataŭ fakto. ::::::::* Kruc-referencado: Mi serĉas la saman informon en almenaŭ 2-3 sendependaj retejoj por konfirmi ĝin. ::::::::* Analizo de Citaĵoj: Mi preferas fontojn, kiuj mem citas siajn fontojn aŭ sciencajn studojn. ::::::::Kion mi faras kiam fontoj malkonsentas? ::::::::Se du fidindaj fontoj diras malsamajn aferojn (ekzemple pri politika novaĵo aŭ nefinita scienca debato): ::::::::* Mi ne elektas "venkinton". ::::::::* Mi prezentas ambaŭ vidpunktojn al vi. ::::::::* Mi klarigas kial ekzistas malkonsento (ekz. "Laŭ studo X..., sed laŭ raporto Y..."). ::::::::[[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:28, 29 apr. 2026 (UTC) == Unused interface messages == Please delete the following interface messages, as they are no longer used: * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] See [[:m:Steward requests/Miscellaneous#Deleting unused messages from multiple wikis|this SRM request]] and [[:phab:T234776]]. [[Uzanto:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[Uzanto-Diskuto:NguoiDungKhongDinhDanh|diskuto]]) 00:14, 25 mar. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 30 mar. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-20309-98|~2026-20309-98]] == * {{user|~2026-20309-98}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Saroj|Saroj]] ([[Uzanto-Diskuto:Saroj|diskuto]]) 07:03, 2 apr. 2026 (UTC) : Dankon pro la atentigo. Ĉiuj redaktoj estas malfaritaj. Okaze de daŭrigo nepras forbaro de portempa konto aŭ IP-adreso. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:28, 3 apr. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-25192-60|~2026-25192-60]] == * {{user|~2026-25192-60}} Spam / spambot. Cross-wiki abuse. <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:Nanona15dobato|Nanona15dobato]] ([[Uzanto-Diskuto:Nanona15dobato|diskuto]]) 08:06, 25 apr. 2026 (UTC) == Report concerning [[Special:Contributions/~2026-25590-73|~2026-25590-73]] == * {{user|~2026-25590-73}} Spam / spambot <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 08:23, 27 apr. 2026 (UTC) ==Ligiloj== ThomasPusch daŭrigas sian kampanjon trudi personan malŝaton de longdaŭraj ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus interkonsentita regulo. Ĉi tie mi listigas (certe tre malkomplete) maldecajn redaktojn ekde la mezo de aprilo 2026. Por pli da historio pri nigrigado de ruĝaj ligiloj, vidu la arkivon [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|ĉi tie]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:32, 6 maj. 2026 (UTC) :Dum longa tempo mi lasis nigremajn tekstojn trankvilaj, kvankam mi opinias ke nigremo damaĝas Vikipedion, ĉar mi esperis ke nigremaj redaktantoj povos simile respekti ruĝemajn. Tamen unu nigrema redaktanto (ThomasPusch) daŭre amase malrespektas. Se ĉi tiu trudo daŭros, mi ne plu konsideros min ligita de tiu promeso. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:28, 9 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Palma_valo&diff=9357329&oldid=8396563] ThomasPusch silente forigas ligilon pri la montaro [[MacDonnell Ranges]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:39, 22 apr. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vilmos_Dunszt&diff=9361302&oldid=9359872] ThomasPusch silente forigas ligilojn al [[Kantolernejo Ŝtonfloroj]], [[Károly Dunszt]], [[Kálmán Donászy]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:45, 26 apr. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Reino_Paasilinna&oldid=9367653] ThomasPusch demandas ĉu ni bezonas ligilon pri menciinda temo [[Mauri Paasilinna]], kun evidenta intenco premi al ĝia forigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:32, 6 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Muziko_-_kronologia_vido&diff=9368850&oldid=6306032] ThomasPusch forigas amason da ligiloj al kantoj, koncertoj kaj operoj, pravigante sin per sia imagita regulo ke oni devas "antaŭvidi" artikolon por fari ligilon al ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:04, 8 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Houston&diff=prev&oldid=9369071] ThomasPusch forigas ligilon al [[George Bush Intercontinental Airport]] (t.e. Interkontinenta Flughaveno George Bush). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:16, 9 maj. 2026 (UTC) *[https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Avatar:_The_Last_Airbender&diff=9369004&oldid=8909376] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Glee&diff=prev&oldid=9369170] ThomasPusch anstataŭigas ligilojn al kreintoj de televidaj serioj per ŝablono Vikidatuma listo, asertante ke la nigrigo estas "avantaĝo", malgraŭ eksplica malkonsento de Taylor 49 al simila rimedo ("[[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2025/2#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj|malhonesta JawaSkripto por kaŝi ruĝajn ligilojn]]"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:22, 9 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Idiom_Neutral&oldid=9371140] ThomasPusch pretendas, ke "necesus [verki artikolon], se estas ruĝa ligilo, kiu invitas al kreo de propra teksto pri la temo". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:55, 12 maj. 2026 (UTC) * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Wilhelm_Georg_Dettmer&diff=prev&oldid=9371370] ThomasPusch forigas ligilon al [[Breinum]]. * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Heinz_Dopsch&diff=9371673&oldid=8738531] ThomasPusch forigas ligilojn al [[Gerhard Ammerer]], [[Christian Rohr]], metas malutilan demandosignon en la tekston, kaj malrespektas la [[Vikipedio:Lingva angulo#Landnomoj|interkonsenton pri landnomoj]]. * [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Arta_sketado&diff=9021785&oldid=9002935] ThomasPusch forigas ligilojn [[Sportaj geopoj]], [[Dancoj sur glacio]], [[Sinkronizita arta sketado]] (ŝanĝo farita en februaro 2025 sed trovita nur en majo 2026) == Ruĝaj ligiloj == Laŭ ankaŭ mi la ruĝaj ligiloj estas pli, ol la averaĝo, sed tio estas nur en parto de artikoloj. Miaj artikoloj estas ĝenerale bluaj, ne ruĝaj. Mi rememoras, ke antaŭ jardeko estis kampanjo, kaj kelkaj diligentuloj supozeble plejparte senruĝigis la artikolojn (aŭ forigi, aŭ nigrigi, aŭ bluigi). Foje ankaŭ mi faras simile, ja la iama aŭtoro ne sciis, kiu artikolo kreiĝos post jaroj. Foje la bluigo estas tre simpla, ĉar estas pri tio artikolo, nur en alia formo. Helpas ankaŭ ligo al la angla, aŭ simple estu nigra vorto. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:00, 14 maj. 2026 (UTC) :Ĉu vi scias, ke iuj vikipediistoj uzas ruĝajn ligilojn por indiki, ke oni rajtas verki artikolon pri la temo? Ĉar nigrigo damaĝas tiun celon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 14 maj. 2026 (UTC) ::Jes, mi scias, se ruĝoj estas ie almenaŭ 15 jarojn, eĉ en la temo ne naskiĝis nova artikolo. Nature tio validas, se mi estas hejme en tiu temo, ekzemple: Hungario. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:46, 15 maj. 2026 (UTC) ant90o5dwgkeknnrb5l7w1sb5chfqxi 0 411849 9373188 9204204 2026-05-15T09:24:14Z Sj1mor 12103 9373188 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kleriko}} '''József MINDSZENTY''' ({{prononco|ˈjoːʒɛf ˈmindsɛnti}}), [[hungare]] '''Mindszenty József,''' [[Esperante]] '''[[Jozefo]] Mindsenti''' estis hungara [[pastro]], [[episkopo]], [[ĉefepiskopo]], [[primaso]], [[kardinalo]]. József Mindszenty naskiĝis kiel '''Pehm József''' ({{prononco|pɛhm ˈjoːʒɛf}}) la {{daton|29|marto|1892}} en [[Csehimindszent]]. Li mortis la {{daton|6|majo}} [[1975]] en [[Vieno]]. Laŭ la [[Encyclopædia Britannica|Enciklopedio Britannica]], dum kvin jardekoj "li personigis senkompromisan opozicion al [[faŝismo]] kaj [[komunismo]] en Hungario". == Vivo == József Mindszenty frekventis lernejon por esti pastro en [[Szombathely]]. En [[1919]] li estis deportita, sed poste li estis pastro en [[Zalaegerszeg]]. En [[1944]] li atingis rangon de [[episkopo]] por [[Veszprém]]. Li tuj protestis kontraŭ deportado de la [[judoj]] kaj estis arestita. En [[1945]] li iĝis ĉefepiskopo en [[Esztergom]]. En [[1948]] post daŭra molestado li denove estis arestita kaj la [[komunisto]]j kondamnis lin al [[enprizonigo ĝismorta]]. En [[1956]] [[Hungara revolucio de 1956|revoluciuloj]] liberigis lin en [[Felsőpetény]]. Post fiasko de la revolucio li rifuĝis al ambasadorejo de [[Usono]], kie li loĝis ekzile 15 jarojn. Poste li loĝis en [[Vieno]], sed foje-foje vizitis [[hungaroj]]n tutmonde (escepte satelitojn de [[Sovetunio]]). En [[1989]] oni oficiale neniigis la akuzojn pri József Mindszenty kaj la {{daton|4|5|1991}} li estis sepultita en la kripto de [[Primasa baziliko de Esztergom]]. == Vidu ankaŭ == * [[Guilty of Treason]] ("Kulpa pri perfido") - [[filmo]] pri József Mindszenty == Fontoj == * [http://hu.wikipedia.org Hungara Vikipedio] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mindszenty Jozsef}} [[Kategorio:Ĉefepiskopoj de Esztergom]] [[Kategorio:Hungaraj kardinaloj]] [[Kategorio:Hungaraj primasoj]] [[Kategorio:Kontraŭfaŝistoj]] [[Kategorio:Kontraŭkomunistoj]] rqyla38jvg78m1hyxpr6ocxgzlabe23 0 412998 9373007 8936829 2026-05-14T23:07:17Z Kani 670 /* Literaturo */ 9373007 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nudkola tigrardeo |koloro = pink |dosiero = Tigrisoma mexicanum 3.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Nudkola tigrardeo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pelikanoformaj]] ''Pelecaniformes'' |familio = [[Ardeedoj]] ''Ardeidae'' |genro = ''[[Tigrisoma]]'' |specio = ''T. mexicanum'' |statuso = LC |dunomo = ''Tigrisoma mexicanum'' |dunomo aŭtoritato = ([[William John Swainson|Swainson]], [[1834]]) |specioj de subdivizio = subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Tigrisoma mexicanum map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nudkola tigrardeo''', '''Centramerika tigrardeo''', aŭ '''Meksika tigrardeo''' laŭ la [[latina]] [[scienca nomo]] ''Tigrisoma mexicanum'', estas [[vadbirdo]] de la familio de [[ardeoj]] nome [[Ardeedoj]]. == Distribuado == Temas pri specio troviĝanta el [[Meksiko]] al nordokcidenta [[Kolombio]], kun unue registrita vidaĵo el [[Usono]] en [[Kantono Hidalgo (Teksaso)]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://birding.typepad.com/peeps/2009/12/barethroated-tigerheron-south-texas.html |titolo=Birding.typepad.com |alirdato=2010-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100123044129/http://birding.typepad.com/peeps/2009/12/barethroated-tigerheron-south-texas.html |arkivdato=2010-01-23 }}</ref> Ĉefe loĝas en marbordoj kaj ĉefe en [[Jukatano]]. Tiu granda specio troviĝas en pli malfermaj habitatoj ol la aliaj ardeoj de la genro ''Tigrisoma'', kiaj river- kaj lago-bordoj, ĉefe de [[mangrovo]]j, saletaj aŭ salecaj, ĝis 440 m super [[marnivelo]] en montoj de Meksiko; tiuj montaj ekzempleroj estis iam konsiderataj subspecio, sed nun reenmetitaj en la nomiga subspecio, unika, ĉar temas pri monotipa specio. == Aspekto == [[Dosiero:Tigrisoma_mexicanum.jpg|eta|maldekstre|250px|Nudkola tigrardeo]] Ĝi estas 70 al 80 cm longa kaj pezas ĉ 1200 g (1046-1274 gr). Ĝi estas la plej granda el sia genro. La gorĝo estas senpluma kaj verdecflava al oranĝeca depende de la [[plumaro]] (oranĝa por reproduktado). Plenkreskulo havas [[nigra]]n [[krono (anatomio)|kronon]] kaj helgrizajn kapoflankojn, dum la kolflankoj kaj la supraj partoj estas fajne striecaj nigrece kaj blankeca (kun [[sablokolora]] al malhelbruna ĝenerala ŝajno). Estas vertikala brustocentra strio kun centra malhelbruna bendo kun blankaj bordoj kiuj siavice havas pli fajnan nigran bordon kiu atingas la okulon; la restaj subaj partoj estas cinamobrunaj. La beko estas longa, fortika kaj nigreca, kun suba parto flaveca, same kiel [[brido]]j, irisoj kaj tre markata superokula strio fajnnigre limigita. La kruroj estas malhelgrizaj. Ambaŭ seksoj estas similaj. Junuloj estas sablokoloraj svage striecaj je nigra, pli makule kaj vermostrie ĉe flugiloj; la gorĝo, mezaj subaj partoj kaj ventro estas blankecaj. La flugo estas fortika, kaj la alvoko estas akra ''haŭk-haŭk-haŭk''. Maskloj ankaŭ elsendas resonan alvokon ''hrrroŭa!'', ĉefe krepuske. Dum elsendado de la alvoko, la beko malfermegas kaj oni povas vidi ondojn laŭlonge de la tuta gorĝo el meza torako al la vosto. == Kutimaro == Ĝi atendas ofte senmova taŭgajn predojn kiaj fiŝoj, ranoj, aliaj amfibioj aŭ kraboj (kaj eĉ muŝoj) kiuj iĝu atingeblaj al ties longa beko. Ili manĝoĉasas solece aŭ en malgrandaj grupoj en kelkaj lokoj kaj krepuske aŭ nokte. Okazas ceremonia pariĝado konsistanta en memmontrado de unu partnero antaŭ la alia kun vertikaliĝo, rektigado de plumoj de kolo kaj korpo, ŝvelado de la gorĝa sako kaj raŭkado. La [[reprodukta sezono]] varias laŭ la regiono. Temas pri solema reproduktulo, nekutime troviĝanta en ardekolonioj. La nesto estas granda ebeneca platformo el bastonetoj en arbo je 6 al 15 m super akvo kaj al 4 m supergrunde en kelkaj lokoj; la ino demetas 2-3 verdec-nuancajn blankajn ovojn 57 x 44 mm. La idoj havas grizblankan lanugon. La krono estas de fadenplumoj purblankaj. La junuloj riskas atakon de predantoj de la genro [[Buteogallus]]. En kelkaj lokoj okazas dua ovodemetado se estas kondiĉoj favoraj. Ties populacio estas ĉirkaŭkalkulata je 10.000 ekzempleroj (2002). == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> File:Bare-throated Tiger Heron1.jpg|Junulo en Tortuguero - Kostariko. File:Tigrisoma mexicanum 2.jpg|Nudkola tigrardeo en Rincón de la Vieja - Kostariko. File:Tigrisoma mexicanum 3.jpg |Nudkola tigrardeo File:Tigrisoma mexicanum 4.jpg|Nudkola tigrardeo File:Bird-001-rj.jpg|Nudkola tigrardeo Bare-throated Tiger-Heron (46287405211).jpg Tigrisoma mexicanum crop.jpg Tigrisoma mexicanum 4.jpg Bare-throated Tiger-Heron (8275505321).jpg Bare-throated Tiger-heron (3328274463).jpg Bare-throated Tiger-Heron (32712098168).jpg </gallery> == Referencoj==<!-- Bull. B.O.C. 2004 124(1): 38 --> {{Referencoj}} * {{IUCN2008|assessors=BirdLife International|year=2008|id=144701|title=Tigrisoma mexicanum|downloaded=3a Februaro 2009}} Kriterioj kial tiu specio estas Malplej Zorgiga. * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/onore.du.mexique.html Oiseaux] En la franca == Literaturo == * Bernhard Grzimek: ''Grzimeks Tierleben.'' Munkeno 1993. * Josep del Hoyo et al.: ''Handbook of the Birds of the World'', Band 1 (''Ostrich to Ducks''). Lynx Edicions, 1992, ISBN 84-87334-10-5 * [[Robert S. Ridgely]] kaj John A. Gwynne - ''Birds of Panama with Costa Rica, Nicaragua and Honduras'', Princeton 1992. * Stiles kaj Skutch, ''A guide to the birds of Costa Rica'' ISBN 978-0-8014-9600-4 {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Ardeoj]] [[Kategorio:Ardeedoj]] [[Kategorio:Pelikanoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] 7avw7rmdjqn1gr71eaj8128y9pylgcw 0 413068 9373001 8776023 2026-05-14T23:02:09Z Kani 670 /* Literaturo */ 9373001 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Malhela tigrardeo |koloro = pink |dosiero = Streifenreiher.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Malhela tigrardeo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pelikanoformaj]] ''Pelecaniformes'' |familio = [[Ardeedoj]] ''Ardeidae'' |genro = ''[[Tigrisoma]]'' |specio = ''T. fasciatum'' |statuso = LC |dunomo = ''Tigrisoma fasciatum'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Such|Such]], [[1825]]) |specioj de subdivizio = subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Tigrisoma fasciatum map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Tigrisoma_fasciatum.jpg|alternative=Tigrisoma fasciatum.jpg|eta|310x310ra|Tigrisoma fasciatum]] La '''Malhela tigrardeo''' (''Tigrisoma fasciatum'') estas specio de [[birdo]] de la familio [[Ardeedoj]] kaj genro [[Tigrisoma]] nome de striecaj ardeoj. == Distribuado == Ĝi estas indiĝena de [[Argentino]], [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Kostariko]], [[Ekvadoro]], [[Meksiko]], [[Panamo]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]], kaj vaganto en [[Nikaragvo]]. Ties natura [[habitato]] estas [[rivero]]j. == Subspecioj == Estas tri agnoskataj [[subspecio]]j: * ''Tigrisoma fasciatum fasciatum'' <small>Such, 1825</small> - SOr [[Brazilo]] al NOr [[Argentino]] * ''Tigrisoma fasciatum pallescens'' <small>Olrog, 1950</small> - NOk Argentino * ''Tigrisoma fasciatum salmoni'' <small>[[Sclater]], PL & [[Osbert Salvin|Salvin]], 1875</small> - [[Kostariko]] al [[Venezuelo]] kaj N [[Bolivio]] == Aspekto == Temas pri specio ege simila al la samgenra [[Nudkola tigrardeo]], sed sen ties ĉefa karaktero nome nuda [[gorĝosako]], sed tiu ĉi specio havas ankaŭ vertikalan brustocentran bendon sed ne tiom markata kiom ĉe la Nudkola. Krome tiu ĉi havas pli helajn subajn partojn, nigran kronon, flavecan superokulan strion, nigra vertilaj strioj el ĉiu okulo suben, kaj tre fajna nigrablanka strieco en longa kolo kaj ne tiom markate en pli grizbruna dorso. La kruroj estas grizecaj kaj la beko nigreca supre kaj flaveca sube. Dumfluge la flugiloj aspektas plumbogrizaj kun blankaj pintoj. En 1988 la Malhela tigrardeo estis kategoriita de IUCN kiel [[Preskaŭ Minacata]] sed en 2004 ĝi estis rekategoriigita kiel [[Malplej Zorgiga]]. == Referencoj == * {{IUCN2008|assessors=BirdLife International|year=2008|id=144702|title=Tigrisoma fasciatum|downloaded=3a Februaro 2009}} Krsiterioj kial tiu specio estas [[Malplej zorgiga|Malplej Zorgiga]]. == Literaturo == * Bernhard Grzimek: ''Grzimeks Tierleben.'' München 1993. * [[Robert S. Ridgely]] kaj John A. Gwynne: ''Birds of Panama with Costa Rica, Nicaragua and Honduras.'' Princeton 1992. * Josep del Hoyo et al.: ''Handbook of the Birds of the World'', Band 1 (''Ostrich to Ducks''). Lynx Edicions, 1992, ISBN 84-87334-10-5 {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Ardeoj]] [[Kategorio:Ardeedoj]] [[Kategorio:Pelikanoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Panamo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Kostariko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] 1gs4gi3bav00ot3c00hguz6xfdtvvsz 2 415815 9373144 9352840 2026-05-15T07:26:19Z Crosstor 3176 9373144 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|19||}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}} [[]] |dato de morto = {{mortotago|||}} |loko de morto = {{Hungario}} [[]] }} '''[[o|''' [], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''''' estis [[Hungario|hungara]] [[pulmonologo]], altlerneja [[instruisto]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''''. [[Dosiero:.jpg|eta|{{centre|{{paĝonomo}}}}]] {{Paĝonomo}}<ref> hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref> nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|19||}} en [[]], li mortis {{mortotago|||}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li akiris an diplomon en [[ELTE]] en [[1]]. Post la diplomo li praktikadis, poste li estis [[asistanto]] (1977–1981), [[lektoro]] (1981–1988), [[docento]] (1988–1997), [[profesoro]] (1997–2009), ankaŭ katedrestro (1991–2002) en la universitato. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 19, li doktoriĝis en 19 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]], lia [[habilitiĝo]] okazis en . Li edziĝis en 1971. Li ricevis [[premio]]jn inter 1948-1998.[[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto]] == Elektitaj kontribuoj == * == Fontoj == * [ biografio hungare kun foto] * [ biografio hungare kun foto] * [ biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|}} [[Kategorio:Hungaraj pulmonologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} <gallery mode=packed> </gallery> {{Galerio |larĝo =250px |titolo = Bildoj pri Placo Szabadság |pozicio =left |fono =#EFDECD |bordero =#00008B |Dosiero:|<center> |Dosiero:|<center> |Dosiero:|<center> |Dosiero:|<center> |Dosiero:|<center> }} {{Div col|cols = 2}} {{Div col end}} {{Granda dosiero|.jpg|1200px|{{centre|Larĝa panoramo de }}}} {{sono|Meerut-new.ogg|prononco}} * {{ĝemeleco|Dubna (Moskva provinco)|Rusio}} {{Informkesto urbo|bildo=宁国市市政府办公楼 - panoramio.jpg|regiono-ISO=CN|zomo=7}} | bildo = 巡道工出品_photo_by_Xundaogong——通化夜景_-_panoramio.jpg | bildo-priskribo = la urbocentro dumnokte he3zf22p6qbvo532yuojgz8p1yuh4wo 0 421329 9373039 7657546 2026-05-15T01:01:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373039 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gusztáv Szontágh''' [gustAv sontAg], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Szontágh Gusztáv Adolf''' estis [[hungara]] [[filozofo]], esteto, [[kritikisto]], [[kapitano]], membro ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]], fondinto kaj membro de [[Societo Kisfaludy]]. Gusztáv Szontágh naskiĝis la {{daton|9|aprilo}} [[1793]] en [[Hungara reĝlando]], en [[Štítnik|Csetnek]] (nuntempa [[Štítnik]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|7|junio}} [[1858]] en [[Pest (urbo)]]. == Biografio == Gusztáv Szontágh frekventis [[lernejo]]jn en [[Miskolc]] kaj [[Mezőberény]], [[universitato]]jn en Pest kaj [[Késmárk]]. En [[1813]] li soldatiĝis kaj batalis en [[Francio]]. En [[1837]] li forlasis la [[armeo]]n kaj ekokupiĝis pri kultivadoj de [[melono]]j kaj [[tabako]]j. En [[1836]] li estis unu el la fondintoj de [[Societo Kisfaludy]]. Li neniam edziĝis. == Verkaro (elekto) == * jarlibroj de [[MTA]] * ''Árvízkönyv'' (Inundolibro) 1840 * ''Erklärung des Religions-phaenomens. Eine Denk- und Stylübung.'' 1823 * ''Der Charakter der Italiener aus gesellschaftlichen, Staats- und kirchlichen Verhältnissen erklärt'' 1824 * ''A szenvedelmes dinnyész. Körülményes útmutatás jeles dinnyék termesztésére'' 1843, 1854 * ''Útmutatás az okszerű dohánytermesztésre. Koszorúzott népszerű értekezés'' 1846, 1854 * ''A magyar egyezményes philosophia ügye, rendszere, módszere és eredményei'' 1855 == Fontoj == * [http://hu.wikipedia.org Hungarlingva Vikipedio] * [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC14240/15230.htm Hungara biografia leksikono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191206105621/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC14240/15230.htm |date=2019-12-06 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szontágh}} [[Kategorio:Hungaraj filozofoj]] [[Kategorio:Hungaraj estetikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kritikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] oxgsrubksc5hvljdqslhs65ltv8gcui 0 422330 9373104 8911999 2026-05-15T06:29:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373104 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''György Lőrinczy''' [djordj lOrinci], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Lőrinczy György''' estis [[hungara]] [[verkisto]], [[membro]] de [[Societo Petőfi]], membro de [[Societo Kisfaludy]]. György Lőrinczy naskiĝis la {{daton|26|decembro}} [[1860]] en [[Nagykálló]]. Li mortis la {{daton|28|januaro}} [[1941]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == György Lőrinczy frekventis mez[[lernejo]]jn en [[Rimavská Sobota|Rimaszombat]], [[Prešov|Eperjes]], [[Sárospatak]], [[universitato]]n en Budapeŝto. Inter [[1883]]-[[1895]] li laboris en ŝparkaso de Rimaszombat, dume li verkadis por la loka [[gazeto]] kaj li redaktis periodaĵon ''Gömör-Kishont''. En [[1927]] li ricevis [[premio]]n de Societo Petőfi, sed li partoprenis en redaktado de [[enciklopedio]]j. == Verkaro (elekto) == * ''Nefelejts. Erzsike emléke'' 1888 poemaro * ''Kis falum'' (Mia [[vilaĝo|vilaĝeto]]) 1898 porinfana legolibro * ''Fekete rózsák'' (Nigraj rozoj) 1912 * ''A kék ember meg egyéb novellák'' (La blua homo kaj ceteraj [[novelo]]j) 1918 * ''Az öreg pandúr'' (La maljuna ĝendarmo) 1921 romano * ''Az álmodó Bükk'' (La sonĝanta [[Bükk]]) 1925 priskribo de la [[montaro]] * ''Mesél a falu'' (La vilaĝo fabelas) 1938 noveloj == Fontoj == * [http://hu.wikipedia.org Hungarlingva Vikipedio] * [http://mek.niif.hu/04900/04938/04938.htm hungare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304121750/http://mek.niif.hu/04900/04938/04938.htm |date=2016-03-04 }} * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/l/l14398]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC09006/09645 hungare kun foto]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Lőrinczy, György}} [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] eai9qvwzwr5eadxj3sq3hgvgooepqu0 0 426012 9372886 9214272 2026-05-14T18:20:37Z Stefangrotz 91903 strukturo 9372886 wikitext text/x-wiki La '''Kvara koncilio de Melfi''' estas koncilio de la [[Katolika Eklezio]], kunvokita kaj prezidita de papo [[Paskalo la 2-a]] en [[Aŭgusto]] de [[1101]]. == Skize pri la kvara koncilio de Melfi == {| class="wikitable" |- !Koncilio !Papo prezidanta la asembleon !Eklezianoj partoprenantaj !Nobeluloj partoprenantaj !Dato de efektiviĝo !Precipaj dekredoj !Notoj |- |Kvara koncilio de Melfi |Paskalo la 2-a |Episkopoj, kardinaloj, abatoj de suda itala Duoninsulo. |partoprenas ĉiuj Grafoj Normanaj |Aŭgusto [[1101]] (dato necerta) |Interdikto kontraŭ la urbo [[Benevento]] (SudItalio). Fermo de la konflikto inter [[Montokasino]] kaj monaĥinejo de Sankta Maria en Cingla |La papo donas al la episkopo de [[Melfi]] la privilegion dependi rekte de Romo |} == Organizaj aspektoj == La koncilio tagordas kaj pritraktas la religiajn malkongruaĵojn en la teritorio kaj la reordigon de la rilatoj inter la papado kaj la Ĉefoj de [[Normandoj]] La konciliaj kunsidoj okazas en la [[Kastelo]] de Melfi, kie kuniĝas la episkopoj kaj elstaruloj de la suditaliaj regionaj.<ref>En la katedralo de Melfi hodiaŭ videblas portreto pri la papo, realigita en la jaroj 1748 / 1765, memoriga pri la evento.</ref> [[Dosiero:Castello Melfi.jpg|400px|eta|Vido de la kastelo kie kuniĝis la koncilianoj de la kvara koncilio de Melfi.]] Pri la datoj, historiistoj diskutas ĉar necertas la aŭgusta tago de la komenco == Religiaj aspektoj == La papo lanĉas la [[interdikto|interdikton]] kontraŭ la urbo [[Benevento]], kies altranguloj partianiĝis kontraŭ la Eklezio. La papo igas la episkopon de Melfi rekta dependendanto de la Roma Kurio kaj dekretas ke la estontaj episkopoj estos konsekritaj rekte de la papo mem. Antaŭe la diocezo de Melfi dependis de la Ĉefepiskopo de Canosa kaj [[Bari]]. Paskalo la 2-a per buleo rifuzas la senpedendiĝon el [[Momtoksino|abato de Montokasino]] de la monaĥinejo de "Cingla" tiam estrata de abatino Gemma, filino de Petro grafo de Caiazzo, kaj ĝin remetas sub la jurisdikcio de Montokasino. <ref>Pri tiu afero kverelos, tamen, estonte [[Rainulfo el Alife]] kaj papo [[Kalisto la 2-a]] pro la sama kaŭzo.</ref> == Politikaj aspektoj == En la Koncilio partoprenas ankaŭ la tuta Grafaro normana, kiu jam diversmaniere apogis la papiĝon de Paskalo la 2-a eĉ senvalidigante la provon de la roma nobelaro elekti kontraŭpapo la kardinalon de Sankta Rufina. La papo sintenas fleksebla en la provo kvitigi la konflikton kiu kontraŭstarigas la [[Apostola Seĝo|Apostolan Seĝon]] al la Bizanca Imperio, kaj sin montras akordiĝanta en la maniero alfronti la rilatojn inter la papo kaj la konciliaj patroj. == Aliaj koncilioj okazinta en Melfi == La kvara koncilio de Melfi sekvis aliajn tri analogajn konciliojn kunvokitajn en la sama ĉefurbo de la dukato de [[Apulio]]. Kvin malsamaj papoj organizis tien samnombrajn konciliojn en la periodo de 78 jaroj. Jen preciza === Kronologio de la Papaj Koncilioj en Melfi === {| class="wikitable" |- !Koncilio !Papo !Dato !Dekretoj |- |[[Unua koncilio de Melfi]] |[[Nikolao la 2-a]] |[[3-a de aŭgusto]] - [[25-a de aŭgusto]] [[1059]] |Antaŭata de [[Traktato de Melfi]] kaj konkludiĝas per la [[Konkordato de Melfi]]. |- |[[Dua Koncilio de Melfi]] |[[Aleksandro la 2-a]] |[[1-a de aŭgusto]] - [[septembro]] [[1067]] |Ekskomuniko kontraŭ [[Roberto la Giskarda]]. |- |[[Tria koncilio de Melfi]] |[[Urbano la 2-a]] |[[10-a de septembro]] - [[17-a de septembro]] [[1089]] |Estas proponita la [[Unua krucmilito]]. |- |[[Kvara koncilio de Melfi]] |[[Paskalo la 2-a]] |[[Aŭgusto]] [[1101]] |Ekskomuniko por la urbo [[Benevento]]. (dato ne certa) |- |[[Kvina koncilio de Melfi]] |[[Inocento la 2-a]] |[[4-a de julio]] - [[18-a de julio]] [[1137]] |Ekskomuniko kontraŭ la [[kontraŭpapo Anakleto la 2-a]] kaj mallegitimo de [[Ruĝero la 2-a Altavilla]] kaj legitimo de [[Rainulfo la 3-a Drengot]]. |} == Noto == Alia koncilion oni okazigis en Melfi, tiu de [[1130]]; sed ĝi ne estas agnoskita de la Eklezio ĉar kunvokita kaj pezita kaj promulgita de [[kontraŭpapo Anakleto la 2-a]] == Bibliografio == * [[John Julius Norwich]], ''I Normanni nel Sud 1016-1130'', [[Mursia]], Milano 1971 (ed. or. ''The Normans in the South 1016-1130'', Longmans, Londra, 1967). == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Unua koncilio de Melfi]] * [[Dua Koncilio de Melfi]] * [[Tria koncilio de Melfi]] * [[Kvina koncilio de Melfi]] * [[Melfi]] * [[Paskalo la 2-a]] * [[Urbano la 2-a]] * [[Aleksandro la 2-a]] * [[Kalisto la 2-a]] [[Kategorio:Ekumenaj Koncilioj]] [[Kategorio:Normandoj]] [[Kategorio:Papoj|*]] 54ji2t2xh3i1w28k8fwqup7buedausf 0 436086 9373240 8971077 2026-05-15T10:46:31Z Susomoinhos 32842 /* */ 9373240 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Lia Rumantscha.jpg|eta|Oficejo de la Lia Rumantscha en [[Savognin]]]] La '''Lia Rumantscha''' (LR) (esperante: Ligo Romanĉa) estas la [[tegmenta organizaĵo]] de ĉiuj romanĉaj organizaĵoj. Ĝi instigas la [[romanĉa lingvo|romanĉan lingvon]] kaj kulturon, por ke ili daŭre restu vivaj. La ĉefa sidejo de la ligo estas en [[Koiro]] en la '''Chasa Rumantscha''' (esperante: „Domo romanĉa“). == Filiaj Societoj == * la [[Surselva Romontscha]] por la tuta [[Surselva]], * la [[Uniun Romontscha Grischun Central]] por la regiono [[Oberhalbstein]] kaj [[Sutselva]], * la [[Uniun dals Grischs]] por [[Engadin]], la [[Münstertal]] kaj [[Bergün]], * la [[Societad retorumantscha]], fondita 1885, eldonisto de la ekde 1938 eldonata gazeto «[[Dicziunari Rumantsch Grischun]]» (www.drg.ch), * la [[Giuventetgna Rumantscha]] (GiuRu), fondita 1991, eldonisto de la magazeno «Punts», * La „Uniun per la Litteratura Rumantscha“ (ULR). == Literaturo == * Gion Lechmann: ''Rätoromanische Sprachbewegung : die Geschichte der Lia Rumantscha von 1919 bis 1996'', Frauenfeld [u.a.] : Huber, 2005 * {{Theaterlexikon|Post da teater da la Lia Rumantscha|2|1428|1429|Autor=Esther Krättli|Sprache=r}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.liarumantscha.ch/ Internetseite der Lia Rumantscha] * {{HLS|24592}} * [http://www.youtube.com/watch?v=Iui6l-W8J9E&feature=player_embedded Film «Faces of rumantsch»] * [http://www.microsoft.com/downloads/details.aspx?FamilyId=CCF199BC-C987-48F5-9707-DC6C7D0E35D0&displaylang=rm&displaylang=en Internetseite mit romanischem Download für Microsoft Office 2003] * [http://www.e-lir.ch/index.php?id=450&t_articles_id=1436&lemma=Lia+Rumantscha&chavazzin=&lemma_lang=r Lia Rumantscha] Lexicon Istoric Retic {{Bibliotekoj|TYP=k|GND=1005783-3}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kulturorganizo (Svislando)]] [[Kategorio:Kulturo (Kantono Grizono)]] [[Kategorio:Organizo (Kantono Grizono)]] [[Kategorio:Rumanĉa lingvo]] [[Kategorio:Koiro]] 1gvkwz4rgk823dvpmxf4l8do64xzpdc 0 438620 9372862 9065030 2026-05-14T16:10:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372862 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Graham Stuart OVENDEN'''<ref>[http://www.findmypast.co.uk/search/all/results?recordCount=-1&forenames=graham&_includeForenamesVariants=on&surname=ovenden&_includeSurnameVariants=on&fromYear=1943&toYear=1943&region=&county=&mothersMaidenName=&_useMothersMaidenNameAsSurname=on&sortOrder=RK%3Atrue&_performExactSearch=on&event=B&recordType=ALL&route= Births search results at Find My Past.]</ref><ref>[http://company-director-check.co.uk/director/907825473 "Graham Stuart Ovenden", DirectorCheck.]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (naskiĝis en Alresfordo, [[Hampŝiro]] la {{daton|11|februaro|1943}} <ref>[http://www.debretts.com/people/biographies/browse/o/9622/Graham+Stuart.aspx Graham Ovenden, Esq]. Debrett's.</ref>) estas [[Britio|brita]] pentristo, arta fotografiisto, verkisto kaj arkitekto. Lia eksa edzino estas la artistino [[Annie Ovenden]]. Lia patro, Emily, estas verkisto kaj kantisto en la muzik-ensemblo [[Mediæval Bæbes]]. Kelkaj pentraĵoj de Ovenden estis enketitaj kiel ebla [[infanpornografio]] fare de la Usona kaj Brita aŭtoritatoj en pluraj okazoj. En 2009 Ovenden estis procesita en Britio pro unu akuzo pri krei obscenajn bildojn. Unua ĵurio absolvis lin kaj dua proceso frakasis pro tio, ke la atestantoj por la akuzo ne aperis en la tribunalo. Dum tiuj ĉi enketoj, la verkaro de Ovenden ricevis la apogon de eminentaj gravuloj en la arta medio. En aprilo 2013, oni deklaris Ovenden-on kulpa pri ses akuzoj pri maldeco kun infanino kaj unu akuzo pri maldeca atako kontraŭ infanino, ambaŭ rilate al knabinoj kiuj pozis kiel modelinoj por li. Depost lia kondamno, la Galerio [[Tate]] forigis bildojn de lia verkaro el ĝia enreta galerio, kaj ankaŭ la aliron al lia verkaro en ĝiaj galerioj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-cornwall-22026730|titolo=BBC News - Graham Ovenden sex crimes: Tate removes artist's work|alirdato=2013-04-06|eldoninto=Bbc.co.uk}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Pedofilio}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ovenden, Graham}} [[Kategorio:Pedofilio]] [[Kategorio:Britaj pentristoj]] 465zlcf1xvxobg0knhs0vetoy7j85em 0 443273 9372924 9283902 2026-05-14T19:34:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372924 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Greka grek-katolika eklezio''' estas unu de [[orientaj katolikaj eklezioj]]. Ĝi uzas [[bizanca rito|bizancan riton]]. == Historio == Kreado de katolika grupo de bizanca rito en [[Otomana Imperio]] ebligis nur en la 19a jarcento. Malgranda grupo de katolikoj de bizanca rito estis kreita. La [[11an de junio]] [[1911]] la roma [[papo]] kreis [[ekzarkato]]n por katolikoj de bizanca rito en [[Turkujo]].<ref>Farrugia, p. 783</ref> En 1923 estis kreita ankaŭ ekzarkato por katolikoj de bizanca rito en [[Grekujo]].<ref>Farrugia, p. 783</ref> Nuntempe en Grekujo la plimulto da kredantoj loĝas en [[Ateno]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Fontoj == * Farrugia, Edward G.: ''Encyklopedický slovník křesťanského Východu.'' Olomouc : nakladatelství Centra Aletti Refugium Velehrad-Roma s.r.o., 2010. 1040 p. ISBN 978-80-7412-019-0 == Eksteraj ligiloj == * [http://elcathex.com/ retejo de ekzarkato en Grekujo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130701045833/http://www.elcathex.com/ |date=2013-07-01 }} * [http://www.cathecclesia.gr/hellas/index.php/2008-03-19-22-02-01/2008-03-19-22-29-36.html Ελληνική Καθολική Εξαρχία] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131006092655/http://www.cathecclesia.gr/hellas/index.php/2008-03-19-22-02-01/2008-03-19-22-29-36.html |date=2013-10-06 }} ({{el}}) * [http://www.cathecclesia.gr/hellas/index.php/dioceses/exarch-of-byzantine-rite.html Exarch of Byzantine rite] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130628103849/http://www.cathecclesia.gr/hellas/index.php/dioceses/exarch-of-byzantine-rite.html |date=2013-06-28 }} ({{en}}) * [http://www.cnewa.org/default.aspx?ID=72&pagetypeID=9&sitecode=HQ&pageno=1 The Greek Catholic Church] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171012201553/http://www.cnewa.org/default.aspx?ID=72&pagetypeID=9&sitecode=HQ&pageno=1 |date=2017-10-12 }} ({{en}}) [[Kategorio:Orientaj katolikaj eklezioj]] or5q25ifvb0y0htt894elftemideoou 10 443446 9373226 8800229 2026-05-15T10:23:14Z ThomasPusch 1869 9373226 wikitext text/x-wiki {{Ŝablona navigado}} Ĉi tiu [[Helpo:Ŝablono|ŝablono]] kreas [[Helpo:Informkestoj|informkeston]] pri konstruaĵo kaj alta konstruaĵo, kiel ekz. turo. {{kaŝskatolo komenco|titolo=Pri Vikidatumoj kaj Lua}} {{Uzante Vikidatumojn |parametro=koordinatoj ({{wikidata|P625}}), {{wikidata|P1705}}, bildo ({{wikidata|P18}}), {{wikidata|P154}}, {{wikidata|P5775}}, {{wikidata|P1621}}, {{wikidata|P9721}}, {{wikidata|P31}}, {{wikidata|P149}}, {{wikidata|P84}}, {{wikidata|P571}}, {{wikidata|P1619}}, {{wikidata|P17}}, {{wikidata|P159}}, {{wikidata|P131}}, {{wikidata|P6375}}, {{wikidata|P669}}, {{wikidata|P281}}, {{wikidata|P2046}}, {{wikidata|P361}}, {{wikidata|P127}}, {{wikidata|P355}}, {{wikidata|P527}}, {{wikidata|P1830}}, {{wikidata|P166}}, {{wikidata|P856}} }} {{Kun Lua-modulo |modulo=InfoboxImage |parametro=bildo |subŝablono2 =Ŝablono:Mapligilo |parametro2=latitudo, longitudo, zomo, wd-id |modulo2=Mapframe }} {{kaŝskatolo fino}} == Uzado == ;Minimuma uzo <pre> {{Informkesto alta konstruaĵo |regiono-ISO = }} </pre> Se koordinatoj ekzistas en la rilata Vikidatuma ero. ;Mallonga varianto <pre> {{Informkesto alta konstruaĵo |nomo = |bildo = |bildo-priskribo = |uzado = |alteco = |etaĝoj = |urbo = |regiono-ISO = |tipo1 = reliefo |tipo2 = reliefo |urba rango = |lando = |landa rango = |kontinento = |kontinenta rango= |monda rango = |adreso = }} </pre> ;Preskaŭ kompleta varianto <pre> {{Informkesto alta konstruaĵo |nomo = |iamaj nomoj = |plia nomo = |komento pri plia nomo = |nomoj = <!--por subŝablono--> |bildo = |bildo-priskribo = <!--Bazaj datoj--> |tipo = |loko = |de = |ĝis = |konstrutempo = |malfermo = |rekonstruo = |malkonstruo = |originala funkcio = |statuso = |konstrustilo = |arkitekto = |inĝeniero = |konstruiganto = <!--Uzado--> |uzado = |loĝejoj = |proprietulo = <!--Teĥnikaj datoj--> |alteco = |pinta alteco = |tegmenta alteco = |tegmento = |etaĝoj = |liftoj = |areo = |areo-unuo = |materialo = |sidlokoj = <!--Rango de alteco--> |urbo = |urba rango = |lando = |landa rango = |kontinento = |kontinenta rango= |monda rango = <!--Adreso--> |adreso = |poŝtokodo = |paĝaro = <!--Situo --> |latitudo = |longitudo = |regiono-ISO = |altitudo = |situo = }} </pre> ; Dua mapo Se krom la mapo aperu pli ĝenerala mapo, eblas la jeno: <pre> |Mapo en angulo= </pre> Se oni ne difinas valoron, efikas la aŭtomata trajto de {{ŝ|surmapo}}. == Parametroj == Neniu parametro estas deviga. Bonvolu atenti, ke <code>latitudo</code> kaj <code>longitudo</code> bezonas por aperigi mapon la parametron <code>regiono-ISO</code>. Ĝi elektas la koncernan [[:Kategorio:Ŝablono:Situo sur mapo|lokumilon]]. * <code>zomo</code> influas la zomon de la mapo, aperigata per helpo de la ŝablono {{ŝ|mapligilo}}. Defaŭlto estas <code>12</code>, se la parametro estas malplena aŭ forestas. Por eviti mikson de pli ol unu koordinatoj supre dekstre apud la artikola titolo, ekzistas la parametroj <code>kromkesto</code> kaj <code>dua informkesto</code>, el kiuj nur unu estu uzata. Uza ekzemplo estas en [[Nacia Teatro (Budapeŝto)]]. La parametro <code>plia nomo</code> estas bone uzebla por nacilingva nomo. Ekzemplo troveblas en [[Tobolska prizono‎‎]]. Se pro limigo de {{ŝ|Geolokigo de mapa kadro}} la parametro <code>Mapo en angulo</code> ne ĝuste funkcias kune kun certaj valoroj de <code>regiono-ISO</code>, uzeblas alternative la parametro <code>tersituo</code>. Ekzemplo estas en [[Pleseck (kosmodromo)]]. Krome <code>tersituo</code> ankaŭ uzeblas, se en artikolo aperu komuteblaj mapoj. La parametro <code>tersituo</code> estas el {{ŝ|informkesto muzeo}}. {{Banderolo-P948/por dokumentadoj}} === Nestado === La parametro <code>kesteroj</code> ebligas nestadon de alia informkesto. Ekzemplo por tio estas en [[Ponto de Avinjono]], inkludante {{ŝ|informkesto Monda Heredaĵo}}. Krome eblas nestigi ĉi tiun informkeston per <code>subŝablono=jes</code>. Ekzemplo por tio estas en [[Baziliko Sankta Petro]], ene de {{ŝ|informkesto religia konstruaĵo}}. Per <code>kaŝu koordinatojn=jes</code> eblas kaŝi la tabelan parton pri koordinatoj. Tio estas utila eble ĉe nestado, por eviti ripeton. == Ekzemploj == {{Informkesto alta konstruaĵo |nomo = Transamerika Piramido |bildo = SF Transamerica full CA.jpg |uzado = oficejoj kaj vendejoj |alteco = 260 |etaĝoj = 48 |urbo = San-Francisko |urba rango = 1 |lando = Usono |landa rango = 37 |adreso = 600-634 Montgomery Street<ref>[http://www.emporis.com/application/?nav=building&lng=4&id=transamericapyramid-sanfrancisco-ca-usa emporis]</ref> |latitudo = 37.7952 |longitudo = -122.4028 |zomo = 17 |regiono-ISO = US-CA |tipo1 = reliefo |tipo2 = reliefo |Mapo en angulo = |wd-id = Q216865 }} <pre style="overflow:auto;"> {{Informkesto alta konstruaĵo |nomo = Transamerika Piramido |bildo = SF Transamerica full CA.jpg |uzado = oficejoj kaj vendejoj |alteco = 260 |etaĝoj = 48 |urbo = San-Francisko |urba rango = 1 |lando = Usono |landa rango = 37 |adreso = 600-634 Montgomery Street<ref>[http://www.emporis.com/application/?nav=building&lng=4&id=transamericapyramid-sanfrancisco-ca-usa emporis]</ref> |latitudo = 37.7952 |longitudo = -122.4028 |zomo = 17 |regiono-ISO = US-CA |tipo1 = reliefo |tipo2 = reliefo |Mapo en angulo = |wd-id = Q216865 }} </pre> La valoro <code>US-CA</code> de <code>regiono-ISO</code> havas du efikojn, nome: * al la "Geohack"-ligilo ĉe la koordinatoj, do "Geografia situo", aldoniĝas <code>_region:US-CA</code> * aperas mapo kun markilo de Kalifornio La parametro <code>Mapo en angulo</code> sen difinita valoro aperigas ĉi-kaze la mapon de Usono. Vidu ankaŭ la artikolon [[Transamerika Piramido]]. {{-}} {{kaŝskatolo komenco|titolo=Ekzemplo pri Hain-turo}} {{Informkesto alta konstruaĵo | nomo = Hain-turo | bildo = Hainturm 06.jpg | bildo-priskribo = Hainturm 2018 | loko = [[Vajmaro]] | regiono-ISO = DE-TH | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | Mapo en angulo = | altitudo = 300 | altitudo-rilato = DE | latitudo = 50.94104 | longitudo = 11.36525 | zomo = 18 | wd-id = Q17353638 | de = 1828 | ĝis = 1830 | konstruiganto = [[Maria Pavlovna Romanova]] | materialo = ŝtono | rekonstruo = 1999 | pinta alteco = 13.7 }} {{kaŝskatolo fino}} <pre style="overflow:auto;"> {{Informkesto alta konstruaĵo | nomo = Hain-turo | bildo = Hainturm 06.jpg | bildo-priskribo = Hainturm 2018 | loko = [[Vajmaro]] | regiono-ISO = DE-TH | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | Mapo en angulo = | altitudo = 300 | altitudo-rilato = DE | latitudo = 50.94104 | longitudo = 11.36525 | zomo = 18 | de = 1828 | ĝis = 1830 | konstruiganto = [[Maria Pavlovna Romanova]] | materialo = ŝtono | rekonstruo = 1999 | pinta alteco = 13.7 }} </pre> La valoro <code>DE-TH</code> de <code>regiono-ISO</code> havas du efikojn, nome: * al la "Geohack"-ligilo ĉe la koordinatoj, do "Geografia situo", aldoniĝas <code>_region:DE-TH</code> * aperas mapo kun markilo de Turingio La parametro <code>Mapo en angulo</code> sen difinita valoro aperigas ĉi-kaze la mapon de Germanio. Vidu ankaŭ la artikolon [[Hain-turo]]. {{-}} <div style="display:none;"> <references/> </div> == Trukoj == ;Por unuopa bildo el Vikidatum ero <pre> |bildo={{#Property:P18}} </pre> aŭ alternative <pre> |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} </pre> ;Por bildaro el Vikidatuma ero <pre> |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18|list=;;;}} |vikidata-bildo=yes </pre> Bonvolu atenti, ke tio nur kune funkcias danke al certa kodo en {{modulo|InfoboxImage}}. == Por specifaj konstruaĵoj == * {{ŝ|informkesto burgo}} (alidirektilo {{ŝ|informkesto kastelo}}) * {{ŝ|informkesto muzeo}} (interne uzata de {{ŝ|informkesto biblioteko}}) * {{ŝ|informkesto ponto}} == Alidirektilo == * {{ŝ|informkesto konstruaĵo}} {{Homrilataj geografiaj informkestoj}} la0uir3jxgh54tto789el1jqqt63x57 0 443663 9372934 8420059 2026-05-14T19:52:43Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9372934 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Paŭlo|Pál]] Jászay''' [jAsai], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Jászay Pál''' estis [[hungara]] [[historiisto]], [[juristo]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1841]]), membro de Aŭstra Scienca Akademio ([[1848]]). Pál Jászay [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC06879/07010.htm] naskiĝis la {{daton|9|februaro}} [[1809]] en [[Abaújszántó]]. Li mortis la {{daton|29|decembro}} [[1852]] en Abaújszántó. == Biografio == Pál Jászay frekventis mez[[lernejo]]n en [[Sárospatak]], poste li lernis [[juro]]n. Li eklaboris en juĝejo en [[Pest (urbo)]]. En [[1832]] li iĝis [[sekretario]] en [[Vieno]]. Liaj [[artikolo]]j ofte aperis en [[revuo]]j, ekzemple en [[Athenaeum (revuo)]]. Dekomence li apogis la hungaran [[revolucio]]n en 1848. Post fiasko de la liberecbatalo li forlasis la [[posteno]]n kaj en sia naskiĝloko li okupiĝis pri [[historio]]. En Abaújszántó funkcias [[ekspozicio]] pri Pál Jászay ekde [[2008]]. == Verkaro (elekto) == * ''Kegyelmes királyi utasítás a váltóbiróságok számára,'' (1841) * ''A magyar nyelv történetének vázlata'' (Skizo de historio de la hungara lingvo), (1840–1842) * ''A sz. kir. városok szavazatjoga országgyűléseinken'' (Balotrajtoj de [[libera reĝa urbo|liberaj reĝaj urboj]] en la parlamento), (1843) * ''A magyar nemzet napjai a mohácsi vész után,'' (1846) * ''Jászay Pál naplója'' (Notlibro de Pál Jászay), (1897) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC06879/07010.htm biografio hungare] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/j/j09617.htm hungarlingva biografio] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Jaszay Pál}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] kp1wnyhl4srmfwzpjcem2gsnvpmvcoj 0 446442 9372955 9079627 2026-05-14T20:13:29Z Alifono 114488 kosopuro 9372955 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Serene Haru as Wikipe-tan at HKU Cosplay Party 20061118.jpg|dekstra|eta|Persono rolkostumita kiel [[Vikipedio:Vikipenjo|Vikipenjo]]]] '''Kosplejo, rolkostumado''' aŭ '''kosopuro''' ({{lang-ja|コスプレ|t=''kosupure''}}, {{lang-en|cosplay}}) estas speco de reprezenta modo, en kiu la partoprenantoj uzas maskovestojn, akcesoraĵojn kaj kostumojn reprezentantajn specifan ideon aŭ [[rolulo]]n, kiu ordinare fontas el iu [[Bildliteraturo|bildrakonto]], [[videoludo]], [[animeo]], [[filmo]] aŭ alia kultura verko. La vorto ''cosplay'' estas origine japanlingva [[vortokunfando]] el la anglaj vortoj ''{{lang|en|costume}}'' + ''{{lang|en|play}}'' (kostumo + ludi/roli)<ref>{{ja}} [http://dictionary.goo.ne.jp/jn/79261/meaning/m0u/%E3%82%B3%E3%82%B9%E3%83%97%E3%83%AC/ コスプレの意味] goo国語辞書</ref>, sed nuntempe ĝi estas mondskale uzata [[subkulturo|subkultura]] termino en multaj diversaj lingvoj. == Vidu ankaŭ == [[:en:Morojo|Morojo]] (en.wikipedia), 1904-1960, usona [[Listo de usonaj esperantistoj|esperantistino]] kaj patrino de rolkostumado ([[Angla lingvo|angle]]: cosplay, [[Japana lingvo|japane]]: コスプレ) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=kosplej}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Socio]] [[Kategorio:Kulturo de Japanio]] [[Kategorio:Vortokunfandoj]] jauumov72veww8w69xoab452w1pa10i 0 447963 9373132 8305175 2026-05-15T07:03:04Z Culex 37085 mayor update 9373132 wikitext text/x-wiki {{Informkesto franca komunumo | nomo = L'Albère | bildo = St Jean l'Albere-village.JPG | bildoteksto = | regiono = [[Langvedoko-Rusiljono]] | departemento = [[Pyrénées-Orientales]] | arondismento = [[Arondismento de Céret|Céret]] | kantono = [[Kantono de Céret|Céret]] | interkomunumreto = | insee = 66001 | poŝtkodo = 66480 | urbestro = Marc de Besombes Singla | mandato = 2026–2032 | loĝantaro = 83 | dato = 2010 | latitudo = 42.483611 | longitudo = 2.894722 | alto mini = 266 | alto maksi = 1116 | areo = 17.10 | ŝanĝebla mapo = | tipo2 = normala }} '''L'Albère''' estas [[Francio|franca]] [[Komunumo (Francio)|komunumo]] en la [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Pyrénées-Orientales]], en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Langvedoko-Rusiljono]]. == Geografio == [[Dosiero:Map commune FR insee code 66001.png|eta|center|300px]] == Demografio == [[Dosiero:Population - Municipality code 66001.svg|eta|300px|center|Loĝantara evoluo 1962-2008]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commons=Category:L'Albère}} * [[Komunumoj de Pyrénées-Orientales]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {{Municipoj de Vallespir}} {{Ĝermo|Francio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Albere}} [[Kategorio:Komunumoj de Pyrénées-Orientales]] [[Kategorio:Municipoj de Vallespir]] 0qyqk3mt9rhfh64xymctjlod0hm33lg 0 451241 9372740 8919482 2026-05-14T12:20:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372740 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Glatafolia pino |koloro = lightgreen |dosiero = Pinus leiophylla chihuahuana BirdRock.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = ''Pinus leiophylla'' subsp. ''chihuahuana'', Bird Rock, ''Chiricahua National Monument'', [[Arizono]] |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Pinofitoj]] ''Pinophyta'' |klaso = [[Pinopsidoj]] ''Pinopsida'' |ordo = [[Pinaloj]] ''Pinales'' |familio = [[Pinacoj]] ''Pinaceae'' |genro = [[Pino]] ''Pinus'' |subgenro = ''Pinus'' |statuso = LR/lc |statuso sistemo = IUCN2.3 | status_ref = <ref name=iucn>{{ cite web |url=http://www.redlist.org/apps/redlist/details/42376/0 |title=''Pinus leiophylla'' in IUCN 2011 |author=Assessors: Conifer Specialist Group |work=IUCN Red List of Threatened Species. Version 2011.2 |publisher=[[International Union for Conservation of Nature and Natural Resources]] |year=1998 |accessdate=February 10, 2012}}</ref> |dunomo = Pinus leiophylla |dunomo aŭtoritato = [[Christian Julius Wilhelm Schiede|Schiede]] ex [[Diederich Franz Leonhard von Schlechtendal|Schltdl.]] & [[Adelbert von Chamisso|Cham.]] |mapo de vivoteritorioj = Pinus leiophylla range map.jpg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] |vikispecio = Pinus leiophylla |komunejo = Pinus leiophylla }} La '''glatafolia pino''' <ref>{{en}} Stearn William T. 1993 : Botanical Latin, David & Charles Publishers, Newton Abbot, Devon 546 pp., p. 441; lai- leio- = smooth (glata)</ref> (''Pinus leiophylla'') <ref name=plants>{{en}} {{Citaĵo el la reto|url=http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PILE|titolo=Profile for ''Pinus leiophylla'' (Chihuahuan pine)|alirdato=2012-02-11|verko=PLANTS Database|eldoninto=United States Department of Agriculture, Natural Resources Conservation Service}}</ref><ref name=grin>''Pinus leiophylla'' origine estis priskribata kaj publikigata en ''Linnaea'' 6:354. 1831. {{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?28474 |title=''Pinus leiophylla'' information from NPGS/GRIN |author=Germplasm Resources Information Network (GRIN) |work=Taxonomy for Plants |publisher=USDA, Agricultural Research Service (ARS) , National Genetic Resources Program |location=National Germplasm Resources Laboratory, [[Beltsville, Maryland]] |date=September 30, 2008 |accessdate=February 10, 2012 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120925013819/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?28474 |arkivdato=2012-09-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?28474 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-09-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120925013819/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?28474 |arkivdato=2012-09-25 }}</ref><ref name=mmpnd>{{en}} {{Citaĵo el la reto|url=http://www.plantnames.unimelb.edu.au/Sorting/Pinus.html|titolo=Sorting ''Pinus'' names|alirdato=2012-02-10|aŭtoro=Michel H. Porcher|jaro=1995–2020|verko=Multilingual Multiscript Plant Name Database}}</ref><ref name=mmpnd/> (en [[Meksiko]], ''tlacocote'' kaj ''ocote chino''), estas [[arbo]] kun [[arealo]] precipe en Meksiko, kun malvasta etendo en [[Usono]] en sudorienta [[Arizono]] kaj sudokcidenta [[Nov-Meksiko]]. La meksikana arealo etendas laŭlonge de [[Okcidenta Patrinmontaro]] kaj [[Suda Patrinmontaro]] ekde la [[subŝtato]] [[Ĉiuaŭo]] al [[Oaĥako]], ekde nordaj latitudo de 29° al 17°, inter altitudoj de 1 600 kaj 3 000 metroj. Ĝi bezonas jarpluvon de 600 al 1000&nbsp;mm, plejofte somere. Ĝi estas rezistema al vintraj [[frosto]]j. == Priskribo == La glatafolia pino kreskas ĝis alton de 20-30 metroj kaj ĝis [[trunko]]diametron de 35–80&nbsp;cm. La pingloj estas 3 al 5-ope faske aranĝataj kaj estas 5 al 10&nbsp;cm longaj (malofte 15&nbsp;cm). Ili kolore estas brile verdaj al flave verdaj. La [[strobilo]]j estas ovoformaj kaj 4–7&nbsp;cm longaj; ili estiĝas sur 1–2&nbsp;cm longa tigeto. Ili bezonas nekutime longdaŭran tempon, 30-32 monatojn, por maturiĝi : tiu estas pli ol jaro pli longdaŭra ol la plejmultaj aliaj pinospecioj. La [[arboŝelo]] estas griza-bruna, kaj fendoplena. == Subspecioj == Estas du [[subspecio]]j (pritraktataj de iuj botanikistoj kiel diferencajn speciojn, de aliaj kiel nurajn [[vario]]jn): * ''Pinus leiophylla'' subsp. ''leiophylla''. La pingloj estas maldikaj (0,5–0,9&nbsp;mm), kvinope arigataj. Ĝi troviĝas en la suda parto de la arealo, ekde Oaĥako al [[Durango (subŝtato)|Durango]]; ĝi ne estas frostorezistema, kaj vegetas en relative abunde pluvaj cirkonstancoj. * ''Pinus leiophylla'' subsp. ''chihuahuana''. La pingloj estas pli dikaj (0,9–1,3&nbsp;mm), triopaj. Ĝi troviĝas en la norda parto de la arealo, ekde Durango al [[Arizona]]. Ĝi rezistas al frosto ĝis ĉirkaŭ −10&nbsp;°C al −15&nbsp;°C, kaj al tre sekaj cirkonstancoj. La pinglodiferencoj estas adaptaĵoj al tiuj pli severaj cirkonstancoj. Sinonimoj estas ''Pinus chihuahuana'', ''Pinus leiophylla'' var. ''chihuahuana'' <ref name="Moore2008">{{en}} {{Citaĵo el libro|titolo=National Wildlife Federation Field Guide to Trees of North America|aŭtoro=Moore, Gerry; Kershner, Bruce; Craig Tufts; Daniel Mathews; Gil Nelson; Spellenberg, Richard; Thieret, John W.; Terry Purinton; Block, Andrew|jaro=2008|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Sterling|ISBN=1-4027-3875-7|paĝo=90}}</ref>. == Vivejo kaj ekologio == [[Dosiero:Pinus leiophylla sprouting-burl.jpg|220px|eta|maldekstra|Ŝosado ĉe glatafolia pino.]] Tiu [[Nearktiso|nearktisa]] specio ofte vegetas en miksaj arbareroj kun pluraj aliaj piniospecioj kaj/aŭ [[junipero]]j, en Arizono plejofte kun Engelman-pino (''Pinus Engelmannii'') kaj ''Juniperus deppeana'', sed ankaŭ troviĝas en unuspeciaj arbareroj. Ĝia vivejo estas sentema al [[arbara incendio]], kaj la specio posedas iujn adaptaĵojn nekutimajn ĉe pinoj por lukti kontraŭ tio; se la arbokrono estas neniigata de fajro, la trunko, protektata de ties dika ŝelo, emisios novajn [[ŝoso]]jn kiuj rekreskigos novan kronon. La solaj aliaj pinoj kiuj faras tion estas rigida pino (''P. rigida'') kaj [[kanaria pino]] (''P. canariensis''). Ĉar neniu el tiuj specioj estas speciale reciproke parenca, la adaptiĝo verŝajne sendepende estiĝis ĉe ĉiu specio, ekzemplo de [[konverĝa evoluo]]. == Kultivado kaj uzado == La ligno de glatafolia pino estas dura, densa kaj fortika. Ĝi estas uzata por konstruado, [[brulligno]], kaj [[ŝpalo]]j. En [[Sud-Afriko]] kaj [[Kvinslando]], vastaj areoj estas plantitaj helpe de tiu arbospecio. Ĝi estas komerce plantita en [[Kenjo]], [[Malavio]], [[Zimbabvo]], [[Zambio]] je altaj altitudoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Arizonaj montarbaroj]] * [[Okcident-patrinmontaraj pinaroj-kverkaroj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://plants.usda.gov/java/county?state_name=Arizona&statefips=04&symbol=PILE County Distribution in Arizona] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120211110013/http://plants.usda.gov/java/county?state_name=Arizona&statefips=04&symbol=PILE |date=2012-02-11 }}, from plants.usda.gov * {{en}} [http://plants.usda.gov/java/county?state_name=New%20Mexico&statefips=35&symbol=PILE County Distribution in New Mexico] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304051242/http://plants.usda.gov/java/county?state_name=New%20Mexico&statefips=35&symbol=PILE |date=2016-03-04 }}, from plants.usda.gov * {{en}} [http://www.plantmaps.com/nrm/pinus-leiophylla-chihuahua-pine-native-range-map.php Interactive Distribution Map of ''Pinus leiophylla''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101230054133/http://www.plantmaps.com/nrm/pinus-leiophylla-chihuahua-pine-native-range-map.php |date=2010-12-30 }}, from plantmaps.com {{Portalo Biologio}} [[Kategorio:Pinacoj]] [[Kategorio:Nearktisa flaŭro]] [[Kategorio:Arboj de Nordameriko]] 92g5rzelawzkb1w3kx643bah072y5ps 0 461028 9373084 8989573 2026-05-15T05:38:12Z Sj1mor 12103 9373084 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = {{Grand Est}} | titolo de administra unuo1 = H<small>istoria regiono</small> | administra unuo1 = {{Loreno}} | titolo de administra unuo2 = Departemento | administra unuo2 = {{Meuse}} | titolo de administra unuo3 = Arondismento | administra unuo3 = [[arondismento Verdun|Verdun]] | titolo de administra unuo4 = Kantono | administra unuo4 = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO=FR-55 | tipo1 = reliefo | zomo = 11 | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = <!-- kutime preniĝas el vikidatumoj, sed ankaŭ eblas mem elekti aŭ malelekti bildon --> | bildo-priskribo = }} '''Varennes-en-Argonne''' - prononco laŭ [[sistemo IFA]] [{{IFA|vaʁˈɛn-ɑ̃-aʁɡˈɔn}}] - estas urba [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Meuse|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Meuse]]'' - prononco [{{IFA|møz}}], por diferencigo de la france samnoma rivero [[Mozo]]<ref>[https://vortaro.net/#Mozo_kd artikolo pri la rivero ''Mozo'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio</ref> en Esperanto nomata ''Mozio''<ref>la [https://web.archive.org/web/20210731003014/https://satesperanto.org/eldonkooperativo/spip.php?article77 normiga "Esperanta mapo de Eŭropa franclingvio"] de la asocio [[SAT-Amikaro]] (la franclingva branĉo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]) dokumentigas la nomon '''Mozio''' ([https://web.archive.org/web/20170808182804/http://satesperxw.cluster023.hosting.ovh.net/eldonkooperativo/IMG/arton77.jpg pli granda bildo de la normiga mapo], {{eo}})</ref> - en la historia kaj kultura regiono [[Loreno]]<ref>[https://vortaro.net/#Loreno_kd artikolo ''Loreno'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio</ref> kaj ekde 2016 en la nova [[Regionoj de Francio|administra regiono]] ''[[Grand Est]]'' ("Granda Oriento"). Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] [[arondismento Verdun|Verdun]] kaj al la samnoma [[kantonoj de Francio|kantono]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. [[Dosiero:Map commune FR insee code {{#invoke:Wikidata|claim|P374}}.png|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj}}]] La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. La loĝloko situas borde de la rivereto ''Aire'' en mezuma alteco de 195 metroj super la marnivelo. La teritorio ampleksas areon de 11,81 kvadrataj kilometroj. == Historio == Post kiam la franca reĝo [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]] dum la [[Franca Revolucio de 1789]] la 20-an de junio de 1791 estis rimarkita dum provo de fuĝo al ekzilo en eksterlando, li la sekvan tagon estis haltigita kaj arestita en la malgranda loĝloko Varennes, kaj estis retransportita al Parizo. La historia "[[fuĝo al Varennes]]" estis temigita en pluraj literaturaj verkoj kaj - en modernaj tempoj - ankaŭ en kinejaj kaj televidaj filmoj. == Notoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Meuse]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{fr}}) <!-- <br/> [[Dosiero:bildo|eta|centra|300ra|{{centre|teksto}}]] --> {{Projektoj}} {{Ĝermo|Loreno}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Francio]] [[Kategorio:Komunumoj de Meuse]] [[Kategorio:Ludoviko la 16-a (Francio)]] 3cqld9f3xeq3gczysdnt5s6ljk3j7i6 0 461904 9373236 8716362 2026-05-15T10:28:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373236 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Géza HALÁSZ''' [halAs], hungara/rumania hungara aktoro. Li naskiĝis en [[Budapeŝto]] la [[4-an de februaro]] [[1919]] kaj mortis en [[Budapeŝto]] la [[19-an de oktobro]] [[1957]]. Li estis la edzo de aktorino [[Margit Bara]]. == Kariero == Géza Halász diplomitiĝis en Aktorakademio de [[Budapeŝto]] kaj de li ludis de 1942 teatroj Víg, Művész Színház de [[Budapeŝto]], inter 1949–1955 en [[Kolozsvári Állami Magyar Színház]], poste en Petőfi Színház. Li memmortigis. == Roloj elektitaj == * Rómeó ([[Shakespeare]]); Buttler János ([[Mikszáth]] K.–[[Örkény]] I.–[[Gyárfás]] M.: Különös házasság); Posa márki ([[Schiller]]: Don Carlos); Dr. Harry Trench ([[Shaw]]: Szerelmi házasság); Christian ([[Rostand]]: Cyrano de Bergerac); Haben István ([[Zilahy]] L.: A szűz és a gödölye); Tipătescu ([[Ion Luca Caragiale]]: Az elveszett levél); Kovács ([[Molnár]] F.: Olympia). == Fonto == * [http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz10/35.html MAGYAR SZÍNHÁZMŰVÉSZETI LEXIKON] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131212054601/http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz10/35.html |date=2013-12-12 }} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Halasz, G.}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] 2kykqb0czeq2jdn0sdqj589ja243b26 0 466528 9373041 7656816 2026-05-15T01:04:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373041 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gusztáv Thirring''' [gustAv tiring], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Thirring Gusztáv''' estis [[hungara]] [[geografo]], [[demografo]], [[statistikisto]], [[profesoro]], [[membro]] (korespondanta en [[1902]], ordinara en [[1926]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Lia pra[[nepo]] estis [[László Somlyódy]]. Gusztáv Thirring [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC15363/15681.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140116200646/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC15363/15681.htm |date=2014-01-16 }} naskiĝis la {{daton|25|decembro}} [[1861]] en [[Sopron]]. Li mortis la {{daton|31|marto}} [[1941]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Gusztáv Thirring frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto, poste li eklaboris en la universitata [[instituto]] en [[1884]]. Post 4 jaroj li havis [[posteno]]n en statistika oficejo, kie en [[1906]] li atingis la rangon direktoro. Li iĝis privata profesoro en [[1897]], li instruis ekzemple [[Ferenc Móra]]. Li estis ankaŭ fervora [[turisto]], li fondis periodaĵon por turistoj en [[1889]]. Li okupiĝis precipe pri statistiko de migrantoj, pri Budapeŝto kaj Sopron. == Verkaro (elekto) == * ''Die Naturalitäts- und Moralitätsverhältnisse der ungarischen Städte'' (1894) * ''Népesedésünk kútforrásai a múlt század első felében'' (1903) * ''Sopron és a magyar Alpok'' (1911, ankaŭ [[germane]]) * ''Budapest székesfőváros félszázados fejlődése 1873–1923'' (1924) * ''Budapest főváros demográfiai és társadalmi tagozódásának fejlődése az utolsó 50 évben I–II.'' (1936–1937) == Memorigiloj == * memormedalo * [[strato]] en Sopron * memortabulo kun turista vojo == Fontoj == * [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC15363/15681.htm hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140116200646/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC15363/15681.htm |date=2014-01-16 }} * [http://www.fsz.bme.hu/mtsz/mhk/csarnok/t/thirring.htm hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101204201756/http://www.fsz.bme.hu/mtsz/mhk/csarnok/t/thirring.htm |date=2010-12-04 }} * [http://www.ksh.hu/statszemle_archive/viewer.html?ev=1981&szam=08-09&old=96&lap=4 hungarlingva biografio] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Thirring, Gusztav}} [[Kategorio:Hungaraj geografoj]] [[Kategorio:Hungaraj statistikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj demografoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj turistoj]] pas4wg15ztktkrhjn5w7rsm920urngd 0 470902 9373071 9197482 2026-05-15T04:32:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373071 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Julio|Gyula]] Viszota''' [djula visota], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Viszota Gyula''' estis [[hungara]] literaturhistoriisto, [[instruisto]], [[membro]] (korespondanta en [[1913]], ordinara en [[1932]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Gyula Viszota [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC16241/16851.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304201941/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC16241/16851.htm |date=2016-03-04 }} naskiĝis la {{daton|5|februaro}} [[1871]] en [[Ercsi]]. Li mortis la {{daton|11|januaro}} [[1947]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Gyula Viszota frekventis [[gimnazio]]n, poste [[universitato]]n en Budapeŝto inter [[1888]]-[[1892]]. En [[1893]] li ekinstruis en mez[[lernejo]] en [[Sopron]]. Ekde [[1901]] li instruis en Budapeŝto en diversaj mezlernejoj. Baldaŭe li estis lernejestro, fine li ricevis [[posteno]]n en la [[ministerio]]. Li pensiuliĝis en [[1932]]. Li okupiĝis precipe pri [[vivo]] de [[István Széchenyi]]. Liaj [[artikolo]]j aperis ekzemple en [[Vasárnapi Újság]]. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Széchy Mária a drámai költészetben'' (1892) * ''Gróf Széchenyi István és Sopron vármegye'' ([[Grafo]] István Széchenyi kaj [[Sopron (historia departemento)]]), (1902) * ''Széchenyi und Metternich'' (1907) * ''Széchenyi politikai programtöredékeinek keletkezése és hatása'' (1916) * ''Gróf Széchenyi István naplói'' (1925–1939) == Fontoj == * [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC16241/16851.htm hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304201941/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC16241/16851.htm |date=2016-03-04 }} * [http://lexikon.katolikus.hu/V/Viszota.html hungarlingva biografio] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Viszota, Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] r3e7c085hitv10yox6rbm4867zs5urk 0 480438 9372819 9168609 2026-05-14T14:07:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372819 wikitext text/x-wiki {{Informkesto golfo |nomo= |dosiero1= ISS Strait of Gibraltar.jpg |priskribo de dosiero1= Situo de la Golfo de Algeciras norde de la [[Ĝibraltara Markolo]]. |dosiero2= |priskribo de dosiero2= |akvejo= Mediteraneo |termaso= Ibera duoninsulo |latitudo= 36/8/8/N |longitudo= 5/24/6/W |regiono-ISO= ES-CA |mapo= |situo sur mapo= |larĝo-prefikso= ĉa. |larĝo= 8 |golfoprofundo-prefikso= ĉa. |golfoprofundo= 9 |maks-akvoprofundo= |averaĝa-akvoprofundo= |areo= |bordolongo= |insuloj= |alfluoj= }} '''Golfo de Algeciras''' [alĥeZIras] aŭ '''Golfo de Ĝibraltaro''' troviĝas en la sudo de la [[Ibera Duoninsulo]], en la norda marbordo de la [[Ĝibraltara Markolo]]. Ĝi enhavas la marbordan eron limigitan inter ''punta Carnero'' kaj ''Eŭropa pinto'' kun longo de ĉirkaŭ 10&nbsp;[[kilometro|km]], minimuma larĝo de 8&nbsp;km, areo de 7500&nbsp;[[hektaro|ha]] kaj kun profundoj de ĝis 400&nbsp;[[Metro|m]].<ref> http://www2.uca.es/grup-invest/plan-campodegibraltar/Documentos/PCACG%20Fase%20I/Cuarto%20Informe%20pdf/PCACG_CuartoInforme.pdf Plan de calidad ambiental del Campo de Gibraltar, UCA, 8a de marto de 2013.</ref> Ties bordoj apartenas de okcidento orienten kaj laŭ horloĝa direkto al municipoj [[Hispanio|hispanaj]] de [[Algeciras]], [[Los Barrios]], [[San Roque (Kadizo)|San Roque]] kaj [[La Línea de la Concepción]] kaj al [[Britaj transmaraj teritorioj|brita transmara teritorio]] de [[Ĝibraltaro]] kun totala loĝantaro super la 250&nbsp;000 loĝantoj. Ties naturaj valoroj estas rezulto de ties geografia situo inter la [[Atlantika Oceano]] kaj la [[Mediteranea Maro]] kaj inter la [[Eŭropo|eŭropa]] [[kontinento]] kaj [[Afriko]]. Estas trapasejo de specioj [[animala migrado|migrantaj]] kaj de [[birdoj]] kaj de [[cetaco]]j. Ties [[flaŭro]] kaj loĝanta [[faŭno]] estas ege varia kaj gravas la kompono [[endemio|endemia]] de la regiono.<ref>Valdrés Castillón, B., El elemento endémico en el Campo de Gibraltar, 1996, Almoraima, 15 http://mancomunidadcg.org/IECG/doc/revistas/Almoraima%2015-Articulo%201.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140509001608/http://mancomunidadcg.org/IECG/doc/revistas/Almoraima%2015-Articulo%201.pdf |date=2014-05-09 }}</ref><ref>Gil Jiménez, ''et al.'', Tipos de hábitats naturales contemplados en la directiva 92/43 CEE presentes en el Campo de Gibraltar y espacios naturales de interés para su conservación, 1996, Almoraima, 15 http://mancomunidadcg.org/IECG/doc/revistas/Almoraima%2015-Articulo%2023.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140509001038/http://mancomunidadcg.org/IECG/doc/revistas/Almoraima%2015-Articulo%2023.pdf |date=2014-05-09 }}</ref> Kelkaj el la [[ekosistemo]]j de la areo estas protektitaj pere de diversaj mediaj konsideroj sed la intensa procezo de urbanizado kaj la havenaj instalaĵoj okazigis dum la dua duono de la 20a jarcento fortan degradadon de la [[medio]]. La homa estado en la Golfo de Algeciras estis konstatita almenaŭ por antaŭ 600 000 jaroj pro la malkovro de [[Ŝtona ilo|ŝtonaj iloj]] apartenantaj al teknika komplekso de la [[Aŝela kulturo]] ligitaj al ''[[Homo heidelbergensis]]''.<ref>Castañeda Fernández, Vicente ''et al.'', Las sociedades portadoras del tecnocomplejo Achelense en el río Palmones. El ejemplo proporcionado por Moheda Conejo (Los Barrios, Cádiz), 2003, Almoraima, 29, pp.87-95, http://mancomunidadcg.org/IECG/doc/revistas/Almoraima%2029-Articulo%206.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140509001033/http://mancomunidadcg.org/IECG/doc/revistas/Almoraima%2029-Articulo%206.pdf |date=2014-05-09 }}</ref> Ĝi estis rifuĝejo por la lastaj loĝantaroj de ''[[Homo neanderthalensis]]'' laŭ la enketoj fare el la ostaj restoj trovitaj ĉefe en Ĝibraltaro.<ref>Clive Finlayson ''et al.'', Late survival of Neanderthals at the southernmost extreme of Europe, 2006, Nature, http://www.radicalanthropologygroup.org/old/class_text_074.pdf{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La unua stabila setlejo konita en la zono estas tiu de la urbo de [[fenicoj]] nome [[Kartejo]], nome grava komerca kolonio de la 7a jarcento a.K.<ref>Bendala Galán, M. ''et al.'', Proyecto Carteya, primeros resultados, 1994, CuPAUAM, 21, p.94, http://www.uam.es/otros/cupauam/pdf/Cupauam21/2103.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140508222900/http://www.uam.es/otros/cupauam/pdf/Cupauam21/2103.pdf |date=2014-05-08 }}</ref> Dum la [[1-a jarcento]] la ekonomio de la regiono baziĝis sur la [[fiŝkaptado]] kaj la procezado de produktoj derivitaj el tiu per du aktivaj havenoj, nome tiu de Kartejo kaj tiu de [[Iulia Traducta]].<ref>ernal Casasol, Darío ''et al.'', Las factoría de salazones de ''Iulia Traducta'', 2003, Almoraima, 29, pp.163-184, http://212.170.242.245/IECG/doc/revistas/Almoraima%2029-Articulo%2012.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140508223852/http://212.170.242.245/IECG/doc/revistas/Almoraima%2029-Articulo%2012.pdf |date=2014-05-08 }}</ref> El 711 post la [[Islama invado de Iberio]] la homaj setlejoj de la regiono ludos gravan rolon por la komerco inter Eŭropo kaj Afriko kun la urbo [[Al-Jazirat Al-Hadra]] kiel administra centro. El la [[Konkero de Ĝibraltaro]] en 1704 kaj kiel konsekvenco de tiu aperos la nunaj loĝokernoj.<ref>Benady, Tito, La población de Gibraltar después del 6 de agosto de 1704, 2007, Almoraima, 34, http://212.170.242.245/IECG/doc/revistas/almoraima%2034.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120301060512/http://212.170.242.245/IECG/doc/revistas/Almoraima%2034.pdf |date=2012-03-01 }}</ref> Nune la Golfo de Algeciras estas loko de forta ekonomia aktiveco kun gravaj industriaj areoj dediĉita ĉefe al la transformado de produktoj derivitaj el nafto kaj al la gravaj [[haveno]]j de [[Ĝibraltaro]] kaj de [[Algeciras]], specializitaj en transmeto de brulaĵoj kaj de pasaĝeroj ĉe la unua kaj en la transporto de varoj ĉe la dua.<ref>Autoridad portuaria de Gibraltar, Port of Gibraltar, 1012, Handbook 2011-2012, http://www.gibraltar.gov.uk/controlpad/images/brouchers/down.php?name=18 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130123152807/http://gibraltar.gov.uk/controlpad/images/brouchers/down.php?name=18 |date=2013-01-23 }}</ref><ref> http://webserver.apba.es/pls/portal/docs/PAGE/APBA_DOCUMENTACION/APBA_PAGE_DOCUMENTACION_MEMORIA/MAQUETA_FINAL_HB_WEB.PDF Handbook 1012-1013 Puerto bahía de Algeciras, APBA, alirita la 21-an de majo de 2013</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.algeciras.es/principal.php Municipo de Algeciras] * [http://www.lalinea.es/on/ Municipo de La Línea de la Concepción] * [http://www.losbarrios.es/ Municipo de Los Barrios] * [http://www.sanroque.es/ Municipo de San Roque] * [http://www.gibraltar.gov.gi/ Registaro de Ĝibraltaro] * [http://www.mancomunidadcg.es/Mancomunidad/index.jsp Municiparo de Kampo de Ĝibraltaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130608153251/http://www.mancomunidadcg.es/Mancomunidad/index.jsp |date=2013-06-08 }} * [http://webserver.apba.es/portal/page?_pageid=388,171476&_dad=portal&_schema=PORTAL Havena Aŭtoritato de la Golfo de Algeciras] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080506113030/http://webserver.apba.es/portal/page?_pageid=388,171476&_dad=portal&_schema=PORTAL |date=2008-05-06 }} * [http://www.gibraltarport.com/ Havena Aŭtoritato de Ĝibraltaro] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Geografio de Andaluzio]] [[Kategorio:Ĝibraltaro]] [[Kategorio:Golfoj de Hispanio]] 7aunkrc0ktbpf4qxmo8d2d0t8q5lhik 0 483088 9372844 8485387 2026-05-14T14:53:33Z RG72 11847 9372844 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=Historia regiono |lando = Uzbekio |lando1 = Kazaĥio |lando2 = Taĝikio |lando3 = Turkmenio |mapo=Karte Map Chorasan-Transoxanien-Choresmien.png |mapo priskribo=Proksimuma situo de Transoksiano en Centra Azio |regiono-ISO = UZ/KZ/TJ/TM |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 7 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} '''Transoksiano''' aŭ '''Transoksanio''' — la „Lando trans la [[Oksuso]]“ (antikva nomo de Amudarjo) — estas nomo de grava historia regiono en okcidenta [[Centra Azio]], kiu areo fakte situas inter la du gravaj regionaj riveroj [[Amudarjo]] kaj [[Sirdarjo]], kun la antikvaj urboj [[Samarkando]] kaj [[Buĥaro]]. Hodiaŭ ĝi apartenas grandparte al [[Uzbekio]], sed ankaŭ al [[Kazaĥio]] (norde), [[Taĝikio]] (oriente) kaj [[Turkmenio]] (sude). == Nomo == La nomo Transoksiano venas el la greka formo, la ''Transoksanio'' el la latina formo, == Geografio == Transoksiano apartenas al [[Malalt-ebenaĵo de Turan]] kaj ĝin karakterizas [[stepo]]j kaj [[dezerto]]j, kiel [[Kizilkumo]]. La klimato estas kontinentala kaj seka. La [[Fergana valo]] kaj valo de [[Serafŝan]], en kiu situas kaj Samarkando kaj Buĥaro, estas fertilaj, akvumitaj areoj, eluzata agrikulture. Okcidente limas ĝin [[Ĥorezmo]], sude [[Ĥorasano]]. == Historio == La nomo Transoksiano venis post konkeroj de [[Aleksandro la Granda]], kiu konkeris tiun regionon en la 4-a j.c. a.K.. La regiono gravis dum la [[Sasanida imperio]], kiam ĝi estis grava kultura, scienca centro, danke al enspezoj de la Silka vojo. Ĝi formis parton de [[Granda Ĥorasano]]. == Vidu ankaŭ == * [[Timur]] * [[Samanida Imperio]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de Uzbekio]] [[Kategorio:Geografio de Uzbekio]] [[Kategorio:Historio de Kazaĥio]] [[Kategorio:Geografio de Kazaĥio]] [[Kategorio:Historio de Taĝikio]] [[Kategorio:Geografio de Taĝikio]] [[Kategorio:Historio de Turkmenio]] [[Kategorio:Geografio de Turkmenio]] [[Kategorio:Historio de Centra Azio]] [[Kategorio:Geografio de Centra Azio]] 54jt7ajrff8wog1330k7o60r54h5yi0 0 485470 9372808 9051320 2026-05-14T13:39:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372808 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |regiono-ISO=DE-TH |tersituo =Malnova Vajmaro/Centra Vajmaro/Vajmaro |zomo=13 }} [[Dosiero:030430-goethehaus.jpg|eta|La eksa loĝdomo de Goeto de sur Frauenplan; parto de la muzea komplekso.]] [[Dosiero:Goethe Weimar 675.jpg|eta|La studsalono de Goeto, la ''plejsankto'' el ĉiuj salonoj.]] [[Dosiero:Fotothek df ps 0006083 Wohnhäuser ^ Museen ^ kulturhistorische Museen.jpg|eta|La Juno-salono]] La '''Goeto-muzeo de Weimar''' (germane: ''Goethemuseum'') estas muzeo dediĉita al la germana verkinto [[Johann Wolfgang von Goethe]], en la urbo [[Vajmaro]], Germanujo (placo de Nia Sinjorino/Frauenplan). Ĝi estis fondita la [[8an de aŭgusto]] [[1885]] kiel rezulto de la volo de lasta vivanta heredanto de Goeto, lia nepo Walther von Goethe, kiu lasis la Goethe-domon al la ŝtato. Planinto de la domo estis [[Johann Mützel]]. == Historio == Post kiam la lando [[Turingio]] estis formita, la Goethe-Nationalmuseum, kune kun pluraj konstruaĵoj kiuj estis konstruitaj dum la klasika epoko same kiel la Vajmaraj palacoj, iĝis la posedaĵo de la ŝtato. En la 1920aj jaroj, pli da Vajmaraj konstruaĵoj estis asignitaj al la Goethe-Nationalmuseum. En 1953, tiuj konstruaĵoj iĝis la posedaĵo de la "Nationale Forschungs- und Gedenkstätten der klassischen deutschen Literatur en Vajmaro/NFG" (naciaj esplorejoj kaj monumentoj de germana klasika literaturo en Vajmaro). Ekde oktobro 1991, la Goethe-Nationalmuseum apartenas al la fondaĵo "Klassik Stiftung Weimar" kiu sukcedis la NFG. Ĝi administras ne nur la ĉefdomon sed entute 22 historiajn domojn kaj muzeojn ĉie en la tuta Vajmara municipa areo kaj ĉirkaŭ ĝi. == Loĝdomo de Goeto == La domo konstruitis en 1709 laŭ komisio de G.C. Helmershausen, konsilisto ĉekortega. Goethe loĝis tie ĉi de 1782-1789 kaj de 1792-94 kiel luprenanto, antaŭ la duka moŝto [[Karolo Aŭgusto (Saksio-Vajmaro-Eisenach)|Karolo Aŭgusto]] donacis ĝin al li. Sekve la geniulo loĝis tie ĉi - interrompite nur de vojaĝoj - kun la tuta familio ĝis la morto en 1832. Ĉefa kaŭzo de transloĝiĝo el la [[Goeta ĝardendomo|Ilm-ĝardendomo]] estis krom la centra situo ankaŭ la pligrandiĝo de liaj kolektoj art- kaj natursciencaj. Por bone endeponejigi la tuton Goeto komisiis diversajn konstruajn ŝanĝojn. Sed la rezulto kvazaŭ sen iuj ŝanĝoj videblas ĝis nun, kun biblioteko de 7.000 libroj kaj ĉ. 50.000 aliaj objektoj. La lasta nepo Walther Wolfgang de ĉio heredantigis la ŝtaton. Eniro al la domo faratas tra korto. Tie ĉi troviĝas la iamaj ĉevalejoj; ankoraŭ nun videblas fontano kaj vojaĝkaleŝo. Tra italstila ŝtuparo oni eniris la salonojn loĝajn, sociajn, porkolektajn de la antaŭa domo. Jam en la ŝtuparo gipsaĵoj kun antikvaj figuroj anoncas la goetan planon fari "muzeeton en la loĝejo". La dekstre al la Flava salono (uzata por manĝado kun elstaraj gastoj) apudantaj ĉambroj servis kiel deponejoj kaj elmontrejoj de kolekteroj. La salonoj ''Junono'' kaj ''Urbino'' male servis por oficialaj ricevoj, koncertoj, laŭtlegadoj. La Junono-salono nomiĝas laŭ la ĉeporde starigita busto de [[Junono]] estanta de super natura grando. El la Urbino-salono oni gajnas irinte tra la okcidenta koridoro la antaŭan domon kaj la privatajn ĉambrojn de la majstro. Antaŭĉambro formis kun la biblioteko kaj la studsalono la lokon por la retiriĝinte kaj intense laboranta geniulo ''(Studiensaal)''. En la malantaŭa domo troviĝas ankaŭ la t.n. Christiane-salonoj (alireblaj de la Flava salono tra la Ponta salono). Ili estas dediĉitaj al la memoro de [[Christiane Vulpius]] (edzino de Goeto) kaj de ŝia familio. Sude de la komplekso troviĝas belega ĝardeno. Ĝi havis - krom ripozumejan - du ĉefajn funkciojn: esti eksperimentejo botanika kaj liveranto de freŝaj legomoj. Baroka pavilono en la ĝardeno enhavas geologian kolekton (ekde 1808 en la posedo de Goeto). == Strukturo de la muzeo == La Goethe-Nationalmuseum konsistas el la loĝkonstruaĵo de Goethe kaj la "Goethe-muzeo". Tiu muzeo estas situanta en etendaĵo kiu estis konstruita en 1935 plej proksime de la domo. La ekspoziciaĵoj plejparte konsistas el la kolektoj de Goethe el la mondo de artoj kaj naturscienco same kiel el lia biblioteko kaj proksimume 2,000 desegnaĵoj. Hodiaŭ, la materialo konsistas el proksimume 100,000 ekspoziciaĵoj kaj temigas la periodon de Vajmara klasikismo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.klassik-stiftung.de/index.php?id=80 Goethe-Nationalmuseum] * [http://www.aski.org/kb2_00/kb200gnm2a.htm Raporto kultura 2/2000 pri la muzeo.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100310091205/http://www.aski.org/kb2_00/kb200gnm2a.htm |date=2010-03-10 }} * [http://www.goethe-weimar.de/ Amikara rondo de la muzeo.] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Johann Wolfgang von Goethe]] [[Kategorio:Muzeoj en Weimar]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Germanio]] rmsnd31hqba0wylaejodja0632w5l4m 0 490458 9373110 8537065 2026-05-15T06:43:31Z Sj1mor 12103 9373110 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Erich von dem Bach-Zelewski | dosiero = Bundesarchiv_Bild_183-S73507,_Erich_von_dem_Bach-Zelewski.jpg | priskribo = ''SS-Obergruppenführer Erich von dem Bach-Zelewski'' | grandeco de bildo = | dato de naskiĝo = [[1-a de marto]] [[1899]] | loko de naskiĝo = [[Lębork|Lauenburg]], [[Pomerio]], [[Dosiero:Flag_of_the_German_Empire.svg|20px]] [[Germana Imperiestra Regno]] | dato de morto = [[8-a de marto]] [[1972]] | loko de morto = [[Munkeno]], {{flago|Germanio}} [[Okcidenta Germanio]] }} '''Erich von dem Bach-Zelewski''', fakte '''Erich Julius Eberhard von Zelewski''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1899|3|1}} en [[Lębork|Lauenburg]], mortis {{mortodato|1972|3|8}} en [[Munkeno]]) estis [[poloj|poldevena]] [[germanoj|germana]] [[nazio]], generalo de [[SS]] (''SS-Obergruppenführer''). Li aliĝis al [[NSDAP]] en [[1930]] kaj al SS en [[1931]]. Ekde la {{dato|1|julio|1934}} li estis generalo de [[Waffen-SS]], estro de SS kaj polico en [[Silezio]], poste en terenoj de [[Sovetunio]] sub la okupacio de [[Tria Regno]]. En la jaroj [[1943]]-[[1944]] li komandis [[partizano|kontraŭpartizanajn]] trupojn en okupaciataj landoj. Estro de tiel nomata ''Korpsgruppe von dem Bach'' sufokanta la [[Ribelo de Varsovio|ribelon de Varsovio]] en 1944. Malgraŭ la uzado de militkrima taktiko, kiu kaŭzis amasmurdadon de civiluloj, li ne estis juĝata ĉe la kontraŭnazia [[Nurenbergaj procesoj|tribunalo en Nurenbergo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Masakro de Wola]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bach-Zelewski, Erich}} [[Kategorio:SS-generaloj]] [[Kategorio:Germanoj de la Unua mondmilito]] [[Kategorio:Germanoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Membroj de NSDAP]] [[Kategorio:Germanaj militistoj de la Dua Mondmilito]] 1vw4ww567yf8krk0sfe2xv8qdzsuwrk 9373113 9373110 2026-05-15T06:44:14Z Sj1mor 12103 9373113 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Erich von dem Bach-Zelewski | dosiero = Bundesarchiv_Bild_183-S73507,_Erich_von_dem_Bach-Zelewski.jpg | priskribo = ''SS-Obergruppenführer Erich von dem Bach-Zelewski'' | grandeco de bildo = | dato de naskiĝo = [[1-a de marto]] [[1899]] | loko de naskiĝo = [[Lębork|Lauenburg]], [[Pomerio]], [[Dosiero:Flag_of_the_German_Empire.svg|20px]] [[Germana Imperiestra Regno]] | dato de morto = [[8-a de marto]] [[1972]] | loko de morto = [[Munkeno]], {{flago|Germanio}} [[Okcidenta Germanio]] }} '''Erich von dem Bach-Zelewski''', fakte '''Erich Julius Eberhard von Zelewski''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1899|3|1}} en [[Lębork|Lauenburg]], mortis {{mortodato|1972|3|8}} en [[Munkeno]]) estis [[poloj|poldevena]] [[germanoj|germana]] [[nazio]], generalo de [[SS]] (''SS-Obergruppenführer''). Li aliĝis al [[NSDAP]] en [[1930]] kaj al SS en [[1931]]. Ekde la {{dato|1|julio|1934}} li estis generalo de [[Waffen-SS]], estro de SS kaj polico en [[Silezio]], poste en terenoj de [[Sovetunio]] sub la okupacio de [[Tria Regno]]. En la jaroj [[1943]]-[[1944]] li komandis [[partizano|kontraŭpartizanajn]] trupojn en okupaciataj landoj. Estro de tiel nomata ''Korpsgruppe von dem Bach'' sufokanta la [[Ribelo de Varsovio|ribelon de Varsovio]] en 1944. Malgraŭ la uzado de militkrima taktiko, kiu kaŭzis amasmurdadon de civiluloj, li ne estis juĝata ĉe la kontraŭnazia [[Nurenbergaj procesoj|tribunalo en Nurenbergo]]. == Vidu ankaŭ == * [[Masakro de Wola]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bach-Zelewski, Erich}} [[Kategorio:SS-generaloj]] [[Kategorio:Germanoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Germanoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Membroj de NSDAP]] [[Kategorio:Germanaj militistoj de la Dua Mondmilito]] q4x38xqv6acnxftfi3vqw1k5uayheyr 0 497639 9372921 9278848 2026-05-14T19:22:33Z Sj1mor 12103 /* Literaturo */ 9372921 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Johann Josef Loschmidt<br />(1821-1895) |dosiero =Johann_Josef_Loschmidt.jpg |priskribo =Kemiisto kaj mineralogo kiu laboris en la kampo de la [[termodinamiko]], [[optiko]], [[elektro]]-[[dinamiko]] kaj [[kristalografio]]. |dato de naskiĝo =[[15-a de marto]] [[1821]] |loko de naskiĝo =[[Karlovy Vary|Carlsbad]], [[Reĝlando Bohemio|Bohemio]], {{Aŭstra imperio}} |dato de morto =[[8-a de julio]] [[1895]] |loko de morto =[[Vieno]], {{Aŭstra imperio}} | alma_mater = [[Universitato de Karolo|Karola Universitato de Prago]] }} '''Johano Jozefo LOŜMITO''' (1821-1895) estis aŭstra fizikisto kaj kemiisto, unu el la plej fruaj esploristoj de la teorio pri la atomvalento kaj la molekula grando. Li estas aŭtoro de traktaĵo '''Chemische Studien''' (1861), kie li proponis la reprezentadon de pli ol 300 molekuloj en maniero tre simila al tiu uzata de la modernaj kemiistoj. Inter tiuj komponaĵoj troviĝis la molekulo de [[Benzeno]] kaj la [[Triazino|triazinoj]]. Kelkaj personoj, tamen, argumentas ke li malkovris la ciklan strukturon de la benzeno, kvar jarojn antaŭ ol [[August Kekulé]], pli konata kaj ĝenerale akceptita kiel la malkovrinto de la cikla strukturo de tiu substanco. == Elektitaj publikaĵoj == * [http://books.google.com.br/books?id=ksw5AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Johann+Josef+Loschmidt&hl=en&sa=X&ei=DeIpVIiEKcbIsASF7IHgBg&ved=0CEUQ6AEwCA#v=onepage&q&f=false Chemische Studien], Constitutions formeln der organischen chemie in graphischer darstellung (Kemiaj studoj, konstituaĵoj kaj formuloj de la organikaj kemiaĵoj kaj grafikaj reprezentadoj, Vieno, 1861), in: Ostwalds Klassiker, Bd. 190, Lepsiko, 1913 * Zur Konstitution des Äthers, (Pri la konstituado de la eteroj, 1862) * Zur Größe der Luftmoleküle, en: Pri la grando de la aermolekuloj, Analoj de la Akademio de Sciencoj de Vieno, 52, 2. Abt., S. 395-413, 1865 * Zur Theorie der Gase, (Pri la Teorio de la Gasoj, 1866) * Stereochemische Studien I, (Stereokemiaj studoj), en: Wiener Monatshefte, 11 , S. 28-32, 1890 == Literaturo == {{Div col|cols = 2}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/348368/Joseph-Loschmidt Encyclopaedia Britannica] * [http://www.informationphilosopher.com/solutions/scientists/loschmidt/ The Information Philosopher] * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Loschmidt,_Johann_Joseph Allgemeine Deutsche Biographie] * [http://www.deutsche-biographie.de/sfz54313.html Neue Deutsche Biographie] * [http://www.loschmidt.cz/pdf/father.pdf Josef Loschmidt, la patro de la molekula modeligo] * [http://austria-forum.org/af/AEIOU/Loschmidt,_Johann_Joseph Austria-forum.org] * [http://www.myheritage.com/person-1000138_28286471_28286471/johann-josef-loschmidt MyHeritage] * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Johann_Josef_Loschmidt Personensuche] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141024010504/https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Johann_Josef_Loschmidt |date=2014-10-24 }} * [http://www.treccani.it/enciclopedia/joseph-loschmidt/ Enciclopedia Italiana] * [http://books.google.com.br/books?id=cMc9BHNyIWsC&pg=PA129&lpg=PA129&dq=johann+josef+loschmidt&source=bl&ots=sW9gS-5R8C&sig=hqzvxcBPnnzB_IY_ik-ThChvNzo&hl=pt-BR&sa=X&ei=t-ApVPSQNeH9sATvu4KIDA&ved=0CFcQ6AEwCDgK#v=onepage&q=johann%20josef%20loschmidt&f=false Pioneering Ideas for the Physical and Chemical Sciences: Josef Loschmidt's ...], W. Fleischhacker,T. Schönfeld * [http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-2830902678.html Encyclopedia.com] * [http://books.google.com.br/books?id=vqTNfnKJVPAC&pg=PA480&lpg=PA480&dq=Johann+Josef+Loschmidt+encyclopedia.com&source=bl&ots=f6zsUAhJjb&sig=p0fbIeFSVy_yWNmr78tFxlGcoKI&hl=pt-BR&sa=X&ei=BuEpVK_FNs7bsATn4oDABg&ved=0CFoQ6AEwCA#v=onepage&q=Johann%20Josef%20Loschmidt%20encyclopedia.com&f=false Biographical Encyclopedia of Scientists, Third Edition], John Daintith * [http://books.google.com.br/books?id=cMc9BHNyIWsC&pg=PA129&dq=Johann+Josef+Loschmidt&hl=en&sa=X&ei=DeIpVIiEKcbIsASF7IHgBg&ved=0CCEQ6AEwAQ#v=onepage&q=Johann%20Josef%20Loschmidt&f=false Pioneering Ideas for the Physical and Chemical Sciences: Josef Loschmidt's ...], W. Fleischhacker, T. Schönfeld * [http://books.google.com.br/books?id=hbW609uEobsC&pg=PA235&dq=Johann+Josef+Loschmidt&hl=en&sa=X&ei=DeIpVIiEKcbIsASF7IHgBg&ved=0CDQQ6AEwBQ#v=onepage&q=Johann%20Josef%20Loschmidt&f=false An Introduction to Statistical Mechanics and Thermodynamics], Robert H. Swendsen * [http://books.google.com.br/books?id=uUijAQAAQBAJ&pg=PA178&dq=Johann+Josef+Loschmidt&hl=en&sa=X&ei=DeIpVIiEKcbIsASF7IHgBg&ved=0CC4Q6AEwBA#v=onepage&q=Johann%20Josef%20Loschmidt&f=false Afflatus], Trudy Fox * [http://books.google.com.br/books?id=DJKNmZ-uETsC&pg=PA102&dq=Johann+Josef+Loschmidt&hl=en&sa=X&ei=DeIpVIiEKcbIsASF7IHgBg&ved=0CDoQ6AEwBg#v=onepage&q=Johann%20Josef%20Loschmidt&f=false Dr Faustus of Modern Physics], Claes Johnson * [http://books.google.com.br/books?id=BUOaAAAAQBAJ&pg=PA39&dq=Johann+Josef+Loschmidt&hl=en&sa=X&ei=DeIpVIiEKcbIsASF7IHgBg&ved=0CEsQ6AEwCQ#v=onepage&q=Johann%20Josef%20Loschmidt&f=false How Big is Big and How Small is Small: The Sizes of Everything and Why], Timothy Paul Smith * [http://books.google.com.br/books?id=F7lIggcZOSAC&pg=PA47&dq=Johann+Josef+Loschmidt&hl=en&sa=X&ei=NOMpVJ-kLdHbsASPjoGwAw&ved=0CBsQ6AEwADgK#v=onepage&q=Johann%20Josef%20Loschmidt&f=false The Scientific Correspondence of H.A. Lorentz: Volume I, Volume 1], A.J. Kox * [http://books.google.com.br/books?id=8MxEAgAAQBAJ&pg=PA754&dq=Johann+Josef+Loschmidt&hl=en&sa=X&ei=NOMpVJ-kLdHbsASPjoGwAw&ved=0CCYQ6AEwAjgK#v=onepage&q=Johann%20Josef%20Loschmidt&f=false Organic Chemistry, part 2 of 3], Richard Daley {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == <center> <Gallery> Avogadro_Amedeo.jpg|<center>[[Amedeo Avogadro]]<br />([[1776]]-[[1856]])</center> Johann_F_Herbart.jpg|<center>[[Friedrich Herbart]]<br />([[1776]]-[[1841]])</center> Paul_Traugott_Meissner.jpg|<center>[[Paul Traugott Meißner]]<br />([[1778]]-[[1864]])</center> Anton_Schroetter_von_Kristelli.jpg|<center>[[Anton Schrötter von Kristelli|A. S. von Kristelli]]<br />([[1802]]-[[1875]])</center> Freanz_Serafin_Exner_Litho.jpg|<center>[[Franz Serafin Exner]]<br />([[1802]]-[[1853]])</center> Rudolf Clausius 01.jpg|<center>[[Rudolf Clausius]]<br />([[1822]]-[[1888]])</center> Birr_Castle,_Offaly.jpg|<center>[[George Johnstone Stoney|G. J. Stoney]]<br />([[1826]]-[[1911]])</center> Heinrich_von_Angeli_-_Friedrich_August_Kekul%C3%A9_von_Stradonitz.jpg|<center>[[August Kekulé]]<br />([[1829]]-[[1896]])</center> Couper_Archibald_Scott.jpg|<center>[[Archibald Scott Couper]]<br />([[1831]]-[[1892]])</center> Jozef_Stefan.jpg|<center>[[Joseph Stefan]]<br />([[1835]]-[[1893]])</center> K%C4%99ty_Rynek_008.JPG|<center>[[August Freund]]<br />([[1835]]-[[1892]])</center> Plzen_city_view.jpg|<center>[[Josef Finger]]<br />([[1841]]-[[1925]])</center> Boltzmann_Ludwig_Dibner_coll_SIL14-B5-06a.jpg|<center>[[Ludwig Boltzmann]]<br />([[1844]]-[[1906]])</center> Cityscape_Berlin.jpg|<center>[[James Moser]]<br />([[1852]]-[[1908]])</center> R. Anschütz Leopoldina.jpg|<center>[[Richard Anschütz]]<br />([[1852]]-[[1937]])</center> Jean_Perrin_1926.jpg|<center>[[Jean Baptiste Perrin]]<br />([[1870]]-[[1942]])</center> Ernst_Zermelo.jpeg|<center>[[Ernst Zermelo]]<br />([[1871]]-[[1953]])</center> 1,2,3-Triazin_-_1,2,3-triazine.svg|<center>[[Triazino]]</center> </Gallery> </center> {{Projektoj}} {{Ĝermo|Biografio|Ĉeĥo|Aŭstro|Kemiisto}} {{Portalo|Ĉeĥio|Aŭstrio|Homoj|Kemio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Loschmidt, Johann-Josef}} [[Kategorio:Ĉeĥaj esploristoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj fizikistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj mineralogoj]] [[Kategorio:Aŭstraj kemiistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj fizikistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj mineralogoj]] [[Kategorio:Universitato de Vieno]] qnylvgwj2mrjqpjbv8269q9q820i9dl 0 499210 9372818 9362491 2026-05-14T14:06:48Z Crosstor 3176 /* K */ 9372818 wikitext text/x-wiki Listo de famuloj, kiuj mortis en [[Pécs]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Oszkár Abay Nemes]], naĝisto * [[László Agócsy]], muzikinstruisto * [[Prosper Amtmann]], [[flutisto]] * [[József Angster]], [[orgenkonstruisto]] * [[János Ángyán]], [[kuracisto]] * [[Bálint Alsáni]], [[kardinalo]] * [[György Antal]], [[profesoro]] * [[Miklós Orbán Arató]], cisterciano * [[Sándor Árvay (ginekologo)]] == B == * [[Zoltán Bachman]], arkitekto * [[Miklós Balassa]], advokato * [[Gyula Bálint]], [[pentristo]] * [[Endre Bán (ginekologo)]] * [[Lajos Barankay]], [[instruisto]] * [[Anna Bárdos]], operkantisto * [[Imre Barta]], kuracisto * [[Soma Beck]], kuracisto * [[Gellért Belon]], episkopo * [[Ferenc Benedek (juristo)]] * [[György Benkő (radiologo)]] * [[József Benkő (matematikisto)]] * [[Konrád Beöthy]] * [[József Zsigmond Berényi]], [[episkopo]] * [[János Berze Nagy]], folkloristo * [[Márton Billisics]], paŭlano * [[Illés Béla Bitter]], [[monaĥo]] * [[Gyula Bocz]], [[skulptisto]] * [[Irén Bódis]], aktoro * [[Alajos Bogyó]], [[operkantisto]] * [[Béla Boros (instruisto)]] * [[Béla Boros (kuracisto)]] * [[István Boros (biologo)]] * [[Ábel József Buzássy]], instruisto == C == * [[László Cholnoky]], [[kemiisto]] * [[Kálmán Csákabonyi]], [[arkivisto]] * [[István Csekey]], juristo * [[József Cserháti]], [[episkopo]] * [[Győző Csorba]], [[poeto]] * [[László Czindery]], [[oficisto]] == D == * [[Valéria Dénes]], pentristo * [[János Dombay]], arkeologo * [[Szilárd Donhoffer]], kuracisto * [[Jenő Dulánszky (pli juna)]], arkitekto * [[Nándor Dulánszky]], episkopo == E == * [[Jenő Ernst (kuracisto)]] == F == * [[Ferenc Fáicser]], [[jezuito]] * [[Ferenc Faluhelyi]], [[juristo]] * [[Ernő Flachbarth]], juristo * [[Béla Flerkó]], kuracisto * [[Béla Füredi]], teatrestro * [[György Fürtös]], ceramikisto * [[Miklós Füzes]], [[arkivisto]] == G == * [[Jenő Gábor]], pentristo * [[Ernő Gebauer]], pentristo * [[István Gellér B.]], skulptisto * [[Sándor Gorka]], [[biologo]] * [[Frigyes Götz]], urologo * [[Endre Grastyán]], kuracisto * [[Pál Gróf]], kuracisto * [[Emil Győry]], aktoro == H == * [[Pál Halász (juristo)]] * [[Artúr Hámori]], kuracisto * [[Ferenc Hanuy]], [[kanoniko]] * [[László Harsányi]], krimmedicina kuracisto * [[Béla Hetényi]], aktoro * [[Ottó Hoffmann]], lingvisto * [[József Holub]], [[historiisto]] * [[József Hunyady (verkisto)]] * [[Lajos Huszty]], juristo * [[Tivadar Huth]], kuracisto == I == * [[György Illei]], [[obstetrikisto]] * [[Dénes Ágoston Inczédy]], monaĥo * [[Albert Irk]], juristo == J == * [[Hugó Johan]], vitralisto == K == * [[Ilona Karay]], poeto * [[József Kassai]], [[pastro]], [[lingvisto]] * [[Lipót Kauser (juristo)]] * [[Károly Keczkés]], [[hidrologo]] * [[László Kelemen (altlerneja instruisto)]] * [[Miklós Kengyel]], juristo * [[Károly Kett]], kirurgo * [[Iván Kétyi]], bakteriologo * [[Balázs Kézdi]], psikiatro * [[Antal Klemm]], pastro, lingvisto * [[György Klimó]], [[episkopo]] * [[József Koller (kanoniko)]] * [[János Kolta]], notario * [[Mariska Komáromi]], operkantisto * [[Béla Kovács (ministro)]] * [[István Kozma (operetkantisto)]] * [[Ernő Kurnik]], [[agronomo]] == L == * [[Borbála Labancz]], aktoro * [[László Lajos]], [[ginekologo]] * [[Kálmán Lambrecht]], paleontologo * [[Ferenc Laubhaimer]], pastro == M == * [[Ferenc Martyn]], [[pentristo]] * [[Flórián Mátyás]], historiisto * [[Károly Méhes (kuracisto)]] * [[Tibor F. Mérei]], neŭrologo * [[Mária Mirkovszky]], dancisto == N == * [[Sándor N. Szabó]], aktoro * [[Géza Nikelszky]], ceramikisto * [[Róbert Nógrádi]], reĝisoro == O == * [[Kelemen Ováry]], profesoro == P == * [[László Paál (aktoro)]] * [[Sándor Palkó (presisto)]] * [[Jóska Pécsi Rabb]], popolkantisto * [[Piri Peéry]], aktoro * [[Mihály Pekár]], kuracisto * [[János Pollák]], kanoniko == R == * [[Károly Rauss]], kuracisto * [[Camillo Reuter]], kuracisto * [[Sándor Révai]], literaturhistoriisto * [[Ferenc Rogács]], episkopo * [[György Romhányi]], kuracisto == S == * [[Ráfael Schaurek]], juristo * [[Elemér Scipiades]], profesoro * [[Béla Simon (pentristo)]] * [[Máté Simon]], paŭlano * [[Ferenc Simor]], [[klimatologo]] * [[András Stark (psikiatro)]] * [[Dezső Szabó (kemiisto)]] * [[Pál Zoltán Szabó]], [[geografo]] * [[Samu Szabó]], [[aktoro]] * [[Sándor Szakály (mikrobiologo)]] * [[Ottokár Lajos Székely]], monaĥo * [[Júlia Szepes]], [[biologo]] * [[Ignác Szepesy]], episkopo * [[József Szeredy]], [[prelato]] * [[József Szivler]], reĝisoro * [[János Szolcsányi]], kuracisto * [[Ottó Szőnyi]], pastro * [[Mihály Szotáczky]], juristo == T == * [[Margit Takács]], aktoro * [[János Thalhammer]], pastro * [[Ernő Tolvaly]], pentristo * [[József Tóth (geografo)]] * [[Mátyás Trixler]], psikiatro * [[Tibor Tüskés]], instruisto == U == * [[Gábor Uherkovich]], [[limnologo]] == V == * [[Jenő Vácz]], jezuito * [[Ferenc Vasváry]], juristo * [[Endre Veress (historiisto)]] * [[István Vermes]], kuracisto * [[Emil Vertán]], kuracisto * [[János Vinkler]], juristo * [[Ferenc Virág (episkopo)]] * [[Imre Vízkelety]], pentristo * [[Gabriella Vöő]], [[etnografo]] == Z == * '''[[Vilmos Zsolnay]],''' produktanto de artaj [[porcelano]]j == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Pécs]] == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj mortintaj en Pécs]] [[Kategorio:Pécs| ]] h2yh8t661oec6rqalpwbksz0321f43g 0 504387 9373042 9269736 2026-05-15T01:08:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373042 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gusztáv TŐRY''' [gustAv tOri], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Tőry Gusztáv''' estis [[Hungario|hungara]] [[juristo]], [[ministro]]. Lia origina nomo estis ''Spiesz'' [ŝpies]. Gusztáv Tőry [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC15363/16038.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304115748/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC15363/16038.htm |date=2016-03-04 }} naskiĝis la {{daton|24|oktobro}} [[1857]] en [[Pest (urbo)]]. Li mortis la {{daton|30|oktobro}} [[1925]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Gusztáv Tőry doktoriĝis el [[juro]] en sia naskiĝurbo, poste li studvojaĝis al okcidenta [[Eŭropo]]. Inter [[1880]]-[[1883]] li laboris en juĝejo, poste en la justica [[ministerio]]. Li okupiĝis multe pri [[leĝo]]j pri geedziĝo, [[religio]]j de [[infano]]j, [[bieno]]j en [[Transilvanio]]. En [[1912]] li iĝis [[subministro]], en [[1918]] ministro nur [[monato]]n. Inter [[1920]] kaj [[1925]] li prezidis la plej superan juĝejon. == Elektitaj publikaĵoj == * ''A hágai harmadik nemzetközi konferenczia határozatairól'' (1901) * ''Inaugural Adress delivered of the royal Hungarian minister of justice'' (1908) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al literoj T, TY, poste serĉu la nomon)] * [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC15363/16038.htm hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304115748/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC15363/16038.htm |date=2016-03-04 }} [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Hungaraj ministroj pri justico]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Tory Gusztav}} tehazklw6are6mj20p7tvzs97711uad 0 514984 9373108 9278825 2026-05-15T06:42:18Z Sj1mor 12103 9373108 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto |nomo ={{PAĜNOMO}} |dosiero =Die Fortschritte Der Physik (1879).jpeg |priskribo de dosiero =August Karl Krönig estis eldonisto de la revuo "Die Fortschritte Der Physik" ("La progresoj de la fiziko") |dato de naskiĝo =[[20-a de septembro]] [[1822]] |loko de naskiĝo =Schildesche, apud [[Bielefeld]], {{Prusio}} (Germanio) |dato de morto =[[5-a de junio]] [[1879]] |loko de morto =[[Berlino]], {{Germana Regno }} | alma_mater = [[Universitato de Bonn ]]<br />[[Universitato de Berlino]] }} '''August Karl KRÖNIG''' (1822-1879) estis germana kemiisto kaj fizikisto, esploristo de la Teorio pri Gaskinetiko (1856) kaj admiranto de John James Waterston (1811-1883). Lia verko estis publikigita de Johann Poggendorff (1796-1877) en la Analoj pri Fiziko kaj Kemio<ref>germane:"Annalen der Physik und Chemie"</ref>, kaj pli malfrue estus plibonigita de [[Rudolf Clausius]] (1822-1888). == Biografio == Post diplomiĝi pri Juro, li enmatrikuliĝis en la [[Bonna Universitato|Universitato de Bonn]] kie li studis unue Orientajn Lingvojn ses semestrojn en 1839. En 1840, li ŝanĝis siajn interesojn al fiziko, kemio kaj matematiko kaj translokiĝis al la [[Universitato de Berlino]], kie li doktoriĝis en 1845 kun tezo pri la [[Kalia dukromiato|kromataj saloj]]<ref>Tezo: De acidi chromici salibus cristallinis, 1845.</ref>. Poste li instruis en du berlinaj lernejoj, en la Reĝa Gimnazio<ref>germane: Realgymnasium</ref> de [[Kolonjo]] kaj en la Imperia Reĝolernejo aneksita al la berlina Gimnazio Frederiko Vilhelmo<ref>La [http://www.gymnasium-berlin.net/dahme-spreewald/friedrich-wilhelm-gymnasium Gimnazio Frederiko Vilhelmo] de Berlino ekzistis ekde 1797 ĝis la fino de la dua mondmilito.</ref>. En 1864, li fariĝis profesoro, tamen li devis forlasi la kurson pro sankialoj. En 1851, li mem publikigis la Ĵurnalon pri Fiziko kaj fiziko-kemio<ref>[https://books.google.com.br/books?id=ziouAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Journal+f%C3%BCr+Physik+und+physikalische+Chemie+des+Auslandes&hl=pt-BR&sa=X&ei=7L3tVPWZAsmqNvq2gIgO&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=Journal%20f%C3%BCr%20Physik%20und%20physikalische%20Chemie%20des%20Auslandes&f=false Journal für Physik und physikalische Chemie des Auslandes] in vollständigen Übersichten.</ref> kiu enkondukis signifoplenajn sciencajn verkojn per germana traduko, tamen ties eldonoj daŭris nur unu jaron. Inter 1855 kaj 1859 li estis eldonisto de la jara literatura periodaĵo, Die Fortschritte der Physik<ref>La avancoj de la Fiziko.</ref>. [[Dosiero:Annalen_der_Physik_1843_001.jpg|250px|eta|maldekstra|<center>Analoj pri Fiziko kaj Kemio, eldonita de Johann Christian Poggendorff (1796-1877)</center>]] En 1856, li publikigis dokumenton rilate al la Teorio pri Gaskinetiko, tiam fariĝinte pioniro pri statistika meĥaniko kaj [[termodinamiko]] kune kun [[Rudolf Clausius]], [[James Clerk Maxwell]] (1831-1879) kaj [[Ludwig Boltzmann]] (1844-1906). La verko spegulas la esplorojn de John James Waterston pri la temo kaj tre eble estis bazita sur la principoj de tiu sciencisto. La verko de Clausius baziĝas sur la dokumento de Krönig, sed, ĝi emfazas la interrilaton por "samaj volumoj, samaj valoroj", apenaŭ rimarkitaj de Krönig. Kripligita kaj blinda dum siaj lastaj jaroj, Krönig publikigis, en 1897, plurajn verkojn pri scienco, filozofio kaj teologio, same kiel Das Dasein Gottes und das Glück der Menschen<ref>La ekzistado de Dio kaj la feliĉo de la popolo.</ref>. Malgraŭ lia agnosko ke la teologia konduto pri la organika naturo aludas al la persono de Dio kun senkompara inteligenteco, Krönig ne sukcesis akcepti la tiaman kristanan bildon de Dio. Li kredis ke Dio inteligente kreis la Universon sed malmulte envolviĝis en la sekvaj okazaĵoj. Li mortis en [[Berlino]] kaj liaj restaĵoj resepultiĝis en la Südwestkirchhof Stahnsdorf<ref>Sudorienta tombejo de Stahnsdorf</ref>, apud Berlino. == Elektita verkaro == * [https://books.google.com.br/books?id=yDMzSQAACAAJ&dq=De+acidi+chromici&hl=pt-BR&sa=X&ei=JqXtVIKGBcOrggSs6oLgDQ&ved=0CCUQ6AEwAA ''De acidi chromici salibus cristallinis''] (Disertacio), Berlino [[1845]] * ''Neue Methode zur Vermeidung und Auffindung von Rechenfehlern vermittelst der Neuner-, Elfer-, Siebenunddreißiger- und Hundertundeinerprobe. Ein Hülfsmittel für Zahlenrechner'', Berlino [[1855]] * ''Grundzüge einer Theorie der Gase'' (Fundamentoj pri Gasteorio) in: Annalen der Physik ([[1856]]) * ''Die Chemie, bearbeitet als Bildungsmittel für den Verstand zum Gebrauche bei dem chemischen Unterricht an höheren Lehranstalten'', Berlino [[1864]] * ''Wie kritisirt man chemische Lehrbücher? Eine Antikritik'', Berlino [[1865]] * [https://books.google.de/books?id=FxkAAAAAQAAJ ''Die Werthlosigkeit einer grossen Anzahl von chemischen Formeln]: Dargethan durch die Grösse der Fehler in Liebig's Analysen und neues Verfahren zur Ableitung der Formel einer Verbindung aus den Gewichtsmengen der Bestandtheile'', Julius Springer Verlag, Berlino [[1866]] * ''Das Dasein Gottes und das Glück der Menschen, materialistisch-erfahrungsphilosophische Studien, insbesondere über die Gottesfrage und den Darwinismus, über den Selbstbeglückungstrieb als Fundament der Lebensweisheit und praktischen Moral und über die Hauptlehren Kant's und Schopenhauer's'', Berlino [[1874]] * ''Sechs neue Rezepte betr. billige Ernährung'', Berlino [[1874]] == Literaturo == {{Div col|cols = 3}} * [http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-2830902393.html Encyclopedia.com] * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/August_Karl_Kr%C3%B6nig Personensuche] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150714114155/https://tools.wmflabs.org/persondata/p/August_Karl_Kr%C3%B6nig |date=2015-07-14 }} * [http://www.eoht.info/page/August+Kronig Hmolpedia] * [https://books.google.com.br/books?id=W5kyppVPyesC&pg=PA13&lpg=PA13&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&source=bl&ots=oC0wh0capn&sig=gSMwdTt_vyOODVIoO8dSrSIdnjE&hl=pt-BR&sa=X&ei=MxvtVOpX7eKwBOyXgpgJ&ved=0CFYQ6AEwCTgK#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false The Historical Development of Quantum Theory], Jagdish Mehra, Helmut Rechenberg * [https://books.google.com.br/books?id=U5iHmP_dTLwC&pg=PA256&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=exvtVLH-EĉlsAT76ILoCQ&ved=0CCsQ6AEwAg#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false Image and Reality: Kekulé, Kopp, and the Scientific Imagination], Alan J. Rocke * [https://books.google.com.br/books?id=rfGWoxqLhbwC&pg=PA135&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=exvtVLH-EĉlsAT76ILoCQ&ved=0CDMQ6AEwAw#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false Physics in the Nineteenth Century], Robert D. Purrington * [https://books.google.com.br/books?id=u13KiGlz2zcC&pg=PA83&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=exvtVLH-EĉlsAT76ILoCQ&ved=0CEQQ6AEwBQ#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false A History of Thermodynamics: The Doctrine of Energy and Entropy], Ingo Müller * [https://books.google.com.br/books?id=4HJVAgAAQBAJ&pg=PA167&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=exvtVLH-EĉlsAT76ILoCQ&ved=0CEwQ6AEwBg#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false James Clerk Maxwell: Perspectives on His Life and Work], Raymond Flood, Mark McCartney, Andrew Whitaker * [https://books.google.com.br/books?id=PmuqCHDC3pwC&pg=PA320&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=exvtVLH-EĉlsAT76ILoCQ&ved=0CFoQ6AEwCA#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false History of Shock Waves, Explosions and Impact: A Chronological and ...], Peter O. K. Krehl * [https://books.google.com.br/books?id=2DuO-IMsp_UC&pg=PA235&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=Ix3tVK67MMTIsATXsoCgDA&ved=0CBsQ6AEwADgK#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false From Falling Bodies to Radio Waves: Classical Physicists and Their Discoveries], Emilio Segrè * [https://books.google.com.br/books?id=-ZgsJf8rog0C&pg=PA6&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=Ix3tVK67MMTIsATXsoCgDA&ved=0CCMQ6AEwATgK#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false Physical Acoustics V16: Principles and Methods], Warren P. Mason * [https://books.google.com.br/books?id=vMVvJKqZJ_oC&pg=PT164&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=Ix3tVK67MMTIsATXsoCgDA&ved=0CCoQ6AEwAjgK#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false Ludwig Boltzmann: The Man Who Trusted Atoms], Carlo Cercignani * [https://books.google.com.br/books?id=vHNkKvzYwvgC&pg=PA153&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=Ix3tVK67MMTIsATXsoCgDA&ved=0CDIQ6AEwAzgK#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false Particles and Waves], Peter Achinstein * [https://books.google.com.br/books?id=QCrimQJu1RAC&pg=PA65&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=Ix3tVK67MMTIsATXsoCgDA&ved=0CDoQ6AEwBDgK#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false Living at Micro Scale: The Unexpected Physics of Being Small]{{404|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, David B. Dusenbery * [https://books.google.com.br/books?id=vbc5mA7OEuYC&pg=PA17&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=Ix3tVK67MMTIsATXsoCgDA&ved=0CEEQ6AEwBTgK#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false Atoms, Molecules and Photons: An Introduction to Atomic-, Molecular- and ...], Wolfgang Demtröder * [https://books.google.com.br/books?id=Hb83BQAAQBAJ&pg=PA22&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=Ix3tVK67MMTIsATXsoCgDA&ved=0CEkQ6AEwBjgK#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false Kinetic Theory: The Nature of Gases and of Heat, Volume 1], Stephen G. Brush * [https://books.google.com.br/books?id=iu0umhnc_00C&pg=PA253&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig&hl=pt-BR&sa=X&ei=Ix3tVK67MMTIsATXsoCgDA&ved=0CFEQ6AEwBzgK#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig&f=false The Quantum Dice], L.I Ponomarev, I.V Kurchatov * [https://books.google.com.br/books?id=U5iHmP_dTLwC&pg=PA256&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig+gases&hl=pt-BR&sa=X&ei=mSHtVMCcJtXasATe5oD4DA&ved=0CCUQ6AEwAQ#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig%20gases&f=false Image and Reality: Kekulé, Kopp, and the Scientific Imagination], Alan J. Rocke * [https://books.google.com.br/books?id=rfGWoxqLhbwC&pg=PA135&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig+gases&hl=pt-BR&sa=X&ei=mSHtVMCcJtXasATe5oD4DA&ved=0CDUQ6AEwAw#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig%20gases&f=false Physics in the Nineteenth Century], Robert D. Purrington * [https://books.google.com.br/books?id=NtHlec13w9YC&pg=PA181&dq=August+Karl+Kr%C3%B6nig+gases&hl=pt-BR&sa=X&ei=-CLtVKaRJ5GRsQTEn4GoAw&ved=0CFIQ6AEwCDgU#v=onepage&q=August%20Karl%20Kr%C3%B6nig%20gases&f=false Energy, Force and Matter: The Conceptual Development of Nineteenth-Century ...], Peter M. Harman,Peter Michael Harman {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == <center> <Gallery> Triple_expansion_engine_animation.gif|<center>[[Termodinamiko]]</center> Translational_motion.gif|<center>[[Teorio pri Gaskinetiko]]</center> Herman_Boerhaave_by_J_Champan.jpg|<center>[[Herman Boerhaave]]<br />([[1668]]-[[1738]])</center> ETH-BIB-Bernoulli, Daniel (1700-1782)-Portrait-Portr 10971.tif (cropped).jpg|<center>[[Daniel Bernoulli]]<br />([[1700]]-[[1782]])</center> Leonhard_Euler_2.jpg|<center>[[Leonhard Euler]]<br />([[1707]]-[[1783]])</center> Rudjer_Boskovic.jpg|<center>[[Boŝkoviĉ|Rugjer Bošković]]<br />([[1711]]-[[1787]])</center> Antoine_lavoisier_color.jpg|<center>[[Antoine Lavoisier]]<br />([[1743]]-[[1794]])</center> John Dalton.jpeg|<center>[[John Dalton]]<br />([[1766]]-[[1844]])</center> River.avon.from.balloon.bristol.arp.jpg|<center>[[John Herapath]]<br />([[1790]]-[[1868]])</center> Johann_Christian_Poggendorff.jpg|<center>[[Johann Christian Poggendorff|Johann Poggendorff]]<br />([[1796]]-[[1877]])</center> Arms_of_Edinburgh.png|<center>[[John James Waterston]]<br />([[1811]]-[[1883]])</center> Hermann Kopp 01.jpg|<center>[[Hermann Kopp]]<br />([[1817]]-[[1892]])</center> James_Prescott_Joule_by_John_Collier,_1882.jpg|<center>[[James Prescott Joule|Jakobo Preskoto Ĵulo]]<br />([[1818]]-[[1889]])</center> JohnTyndall(1820-1893),Engraving,SIL14-T003-09a_cropped.jpg|<center>[[John Tyndall]]<br />([[1820]]-[[1893]])</center> Clausius.jpg|<center>[[Rudolf Clausius]]<br />([[1822]]-[[1888]])</center> Lord_Kelvin_photograph.jpg|<center>[[William Thomson|Lordo Kelvin]]<br />([[1824]]-[[1907]])</center> Heinrich_von_Angeli_-_Friedrich_August_Kekul%C3%A9_von_Stradonitz.jpg|<center>[[August Kekulé]]<br />([[1829]]-[[1896]])</center> James_Clerk_Maxwell_big.jpg|<center>[[James Clerk Maxwell]]<br />([[1831]]-[[1879]])</center> Boltzmann_Ludwig_Dibner_coll_SIL14-B5-06a.jpg|<center>[[Ludwig Boltzmann]]<br />([[1844]]-[[1906]])</center> </Gallery> </center> == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{portalo|Homoj|Kemio|Fiziko}} {{Ĝermo|Biografio|Germanio|kemiisto|fizikisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Krönig, August_Karl}} [[Kategorio:Germanaj kemiistoj]] [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] h1rrjymc0d62ydmzvdlla8omxo7qe4c 0 516024 9372810 9311868 2026-05-14T13:50:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372810 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO = AT |tersituo =Centra Insbruko/Insbruko |zomo=13 }} [[Dosiero:Innsbruck Goldenes Dachl pc.jpg|eta|Goldenes Dachl]] La '''Ora Tegmento''' ({{lang-de|Goldenes Dachl}}) estas grava konstruaĵo situanta en la urbokerno malnova de [[Innsbruck]]. Ĝi estas konsiderita la plej fama simbolo de la grandurbo. Kompletigita en 1500, la tegmento estis ornamita kun 2738 flamorizitaj kuprokaheloj por imperiestro [[Maksimiliano la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Maksimiliano la 1-a]] por marki lian geedziĝon al Bianca Maria Sforza. La imperiestro kaj lia edzino uzis la altanon por observi festivalojn, turnirojn, kaj aliajn okazaĵojn kiuj okazis en la placo malsupre. == Priskribo == La tuta [[korbelo]] estas ornamita en skulptitaj reliefoj kaj murpentraĵoj. La unuaetaĝa balustrado estas ornamita per ok skulptitaj blazonoj, el kiuj ses alfrontas la placon kaj per du laŭflankaj paneloj, reprezentante la teritoriojn de Maksimiliano. Super la blazonoj estas freskoj de [[Jörg Kölderer]], pentritaj en 1500, montrante du kavalirojn portante heraldikajn flagojn reprezentantajn la Sanktan Romian Imperion kaj Tirolon. La duaetaĝa balustrado estas ornamita en ok skulptitaj reliefoj, ses alfrontante la kvadraton kaj du laŭflankantajn panelojn, prezentante diversajn bildojn asociitajn kun la vivo de Maksimiliano. La du centraj reliefoj montras Maksimilianon. Tiu maldekstre montras la imperiestron kun lia dua edzino Bianca Maria Sforza tenanta pomon dume lia treege amita unua edzino Mario de Burgonjo dekstraflanke. La alia centra reliefo montras la imperiestron kun sia bufono kaj sia kanceliero. La laŭflankaj reliefoj montras maŭrajn dancistojn okupiĝantajn pri "akrobata kaj groteska dancado" - ofta formo de popolplezuro de tiu tempo. La dancado montrita en tiuj eksteraj reliefoj estas de andaluza origino. La freskoj kiuj ornamas la internon de la verando ankaŭ estis pentritaj fare de Jörg Kölderer kaj montras scenojn de la aristokrata vivo de tiu tempo. Ĉiuj ornamadoj estas detalege efektivigitaj kopioj. La originaj krizhelpoj estas sur permanenta ekrano en la muzeo ''Ferdinandeum'' en Insbruko. == Historio == La konstruaĵo kiu portas la Oran Tegmenton estis konstruita fare de arkiduko [[Frederiko la 4-a (Tirolo)|Frederiko la 4-a]] en la frua 15-a jarcento kiel loĝejo de la tirolaj regantoj. Imperiestro Maksimiliano la 1-a komisiis la verandon en 1493 de [[Nikolaus Turing]] la pli aĝa, kortega konstruisto, okaze de la edzinigo de Bianca Maria Sforza. Turing dizajnis kaj konstruis la "oran" tegmenton kun ĝiaj kuprokaheloj. Ĝi estis dizajnita por funkcii kiel reĝloĝio kie la imperiestro kaj lia imperia akompanantaro povis troni kaj ĝui festivalojn, turnirojn, kaj aliajn okazaĵojn kiuj okazis en la placo malsupre. Ne dezirante fremdigi la aliancanojn akiritajn per lia unua geedziĝo, al Mario de Burgonjo, Maksimiliano farigis bildon de li mem inter la du virinoj pentritaj sur lia altano. == Nova funkcio ekde 2003 == Ekde januaro 2003, Goldenes Dachl gastigis la oficejon de la Internacia Alpa Konvencio. Ĝi estas koalicio de ok [[alpoj|alpaj landoj]] unuigitaj per komuna engaĝiĝo al daŭripovo en la eŭropa Alpoj. Muzeeto (''Maximilianeum'', ekde 1996: videblas dokumento kun la originala subskribo imperiestra, portreto farita de [[Bernhard Strigel]] el 1507/08, kiraso kaj gisfera fornoslabo kun ĉassceno) ankaŭ estas enhavita en la konstruaĵo same kiel la Urba arkivo. == Literaturo == * Herwig Brätz, Johanna Felmayer: ''Neues zum Goldenen Dachl. Innsbruck und seine verlorene Geschichte.'' Vorwort von Walter Klier, Monsenstein und Vannerdat, Münster 2006, 150 S., ISBN 978-3-86582-344-1. * Johanna Felmayer: ''Das Goldene Dachl in Innsbruck. Maximilians Traum vom Goldenen Zeitalter'', Edition Tirol, Reith i.A. 1996, 160 bildoj ISBN 3-85361-010-2 ([http://www.edition-tirol.com/old/tirolensien/goldenedachl.htm Enhavotabelo]). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.innsbruck.gv.at/page.cfm?vpath=bildung--kultur/stadtmuseen--stadtgalerie/museum-goldenes-dachl Museum Goldenes Dachl] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171201132026/https://www.innsbruck.gv.at/page.cfm?vpath=bildung--kultur%2Fstadtmuseen--stadtgalerie%2Fmuseum-goldenes-dachl |date=2017-12-01 }} * [http://www.goldenes-dachl.at/ Das goldene Dachl in Innsbruck] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080424060819/http://www.goldenes-dachl.at/ |date=2008-04-24 }} * [http://www.sagen.at/texte/sagen/oesterreich/tirol/zingerle/dasgoldenedach.html Legendo pri la Tegmento Ora] * [http://austria-lexikon.at/af/Wissenssammlungen/Symbole/Goldenes%20Dachl La simboloj de la Ora Tegmento] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Innsbruck]] ks2g8n9jdx3ukgqc92ngn3t4ao334gv 0 522871 9372902 9065148 2026-05-14T18:51:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372902 wikitext text/x-wiki {{Granda dosiero|Greenock_and_Gourock,_panorama_taken_from_Lyle_Hill.jpg|2500ra|{{center|Panoramo el Craig ĉe monteto Lyle, super Greenock kaj Gourock}}}} {{Informkesto urbo|regiono-ISO=GB-IVC}} '''Greenock''', kaj en [[gaela]] Grianaig, estas urbo kaj administra centro ĉe la [[Subdivido de Skotlando#Administraj unuoj|konsilantara areo]] [[Inverclyde]] en [[Skotio]] kaj iama ''burgh'' ĉe la historia lando Renfrewshire, situanta en la okcidento de la centraj Malaltaj Teroj de [[Skotio]]. Ĝi formas parton de aligita urba areo kun [[Gourock]] okcidente kaj [[Port Glasgow]] oriente. La brita censo de 2011 montris ke Greenock havis {{unuo|44248}} loĝantojn, montrante malpliigon el la {{unuo|46861}} registritaj en la brita censo de 2001. Ĝi kuŝas sur la suda bordo de Clyde ĉe la "Tail of the Bank" kie la rivero [[Clyde]] etendas al ''Firth of Clyde''. == Bildaro == <gallery> File:Greenock harbour01.JPG|Vido el Greenock East India Harbour super la rivero Clyde File:McLean Museum and Art Gallery - geograph.org.uk - 322507.jpg|Muzeo Mclean kaj Arta Galerio File:Greenock Sheriff Court.jpg|Juĝejo de Greenock laŭ skotbarona stilo, de arkitektoj Peddie kaj Kinnear File:Caribbean_Princess_Greenock_Docking.jpg|Ŝipo Caribbean Princess alvenante ĉedoke ĉe Greenock File:Greenockwest2011.JPG|Vido super West Greenock al Gare Loch. File:Loch_Thom_13Apr12.JPG|[[Loch Thom]], vidata el sudo File:Seasonal view north west over Greenock.jpg|Nordokcidente super Greenock vintre </gallery> == Referencoj == * {{Citation |last = Brown |first = Archibald |year = 1905 |title = The Early Annals of Greenock |publisher = Greenock Telegraph printing works |page = |url = http://www.inverclyde.gov.uk/community-life-and-leisure/local-history-and-heritage/brown-early-annals-greenock-1905 |accessdate = |titolo = Arkivita kopio |alirdato = 2015-04-23 |arkivurl = https://web.archive.org/web/20141119002236/http://www.inverclyde.gov.uk/community-life-and-leisure/local-history-and-heritage/brown-early-annals-greenock-1905 |arkivdato = 2014-11-19 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20141119002236/http://www.inverclyde.gov.uk/community-life-and-leisure/local-history-and-heritage/brown-early-annals-greenock-1905 |archivedate = 2014-11-19 }} (retejo de konsilantareo Inverclyde) * {{citation|last=Monteith|first=Joy|title=Old Port Glasgow|year=2003|publisher=Stenlake Publishing|location=Catrine, Ayrshire|isbn=9781840332506|page=}} * {{citation|last=Monteith|first=Joy|title=Old Greenock|year=2004|publisher=Stenlake Publishing|location=Catrine, Ayrshire|isbn=9781840333145|page=|url=http://www.stenlake.co.uk/books/view_book.php?ref=375|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-04-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150218230354/http://stenlake.co.uk/books/view_book.php?ref=375|arkivdato=2015-02-18|accessdate=2015-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150218230354/http://stenlake.co.uk/books/view_book.php?ref=375|archivedate=2015-02-18}} * {{Citation | last = Smith | first = R.M. | year = 1921 | title = The History of Greenock | publisher = Orr, Pollock & Co | place = Greenock | page = | url = http://www.inverclyde.gov.uk/community-life-and-leisure/local-history-and-heritage/rm-smith-history | accessdate = | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2015-04-23 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20150214102423/http://www.inverclyde.gov.uk/community-life-and-leisure/local-history-and-heritage/rm-smith-history | arkivdato = 2015-02-14 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150214102423/http://www.inverclyde.gov.uk/community-life-and-leisure/local-history-and-heritage/rm-smith-history | archivedate = 2015-02-14 }} (retejo de konsilantareo Inverclyde) * {{Citation | last = Wood | first = John | year = 1828 | title = Descriptive account of the principal towns in Scotland: to accompany Wood's town atlas | place = Edinburgh | pages =[http://archive.org/stream/descriptiveacc1828scot#page/170/mode/2up 171–177] | accessdate = }} ([http://maps.nls.uk/detail.cfm?id=352 Plan of the Town of Greenock from actual survey. – Maps of Scotland] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150213051432/http://maps.nls.uk/detail.cfm?id=352 |date=2015-02-13 }}, 1825, retejo de la [[Nacia Biblioteko de Skotio]]) == Bibliografio == * Snoddy, TG (1937) ''Round About Greenock'' * Weir, D (1827, r. 2004) ''History of the Town of Greenock'' == Eksteraj ligiloj == {{Wikivoyage}} * [http://www.inverclydetouristgroup.co.uk Inverclyde Tourist Group] * [http://www.greenocktelegraph.co.uk The Greenock Telegraph] * [http://www.greenockwanderers.co.uk Greenock Wanderers RFC] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090828121722/http://www.greenockwanderers.co.uk/ |date=2009-08-28 }} * [http://www.gmfc.net Greenock Morton FC] * [http://www.greenockcricketclub.com Greenock Cricket Club] * [http://www.jameswatt.ac.uk James Watt College] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050811234425/http://www.jameswatt.ac.uk/ |date=2005-08-11 }} * [http://www.flickr.com/photos/67594333@N00/sets/72157594241301119/ Inverclyde Views] * [http://www.james-watt-dock.com/ James Watt Dock Redevelopment Website] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110202043331/http://www.james-watt-dock.com/ |date=2011-02-02 }} * [http://historicdocks.proboards.com/index.cgi?board=jameswattdock James Watt Dock] * [http://www.artisticinverclyde.co.uk/index.asp artisticinverclyde] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080517082549/http://www.artisticinverclyde.co.uk/index.asp |date=2008-05-17 }} * [http://www.inverclydeac.co.uk Inverclyde Athletics Club] * [http://www.metoffice.gov.uk/weather/uk/st/greenock_forecast_weather.html Met Office Greenock Weather Forecast] * [http://www.bbc.co.uk/news/10604117 Economy tracker: Unemployment] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Administraj unuoj de Skotlando]] nitbnihcbt91h059r61rx3fukhiywim 0 524675 9373238 8846076 2026-05-15T10:39:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373238 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Géza Kresz''' [kres], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kresz Géza''' estis [[Hungario|hungara]] [[kuracisto]], [[ambulanco|ambulancisto]], [[framasono]] [https://hu.wikipedia.org/wiki/Kresz_G%C3%A9za], [http://lexikon.katolikus.hu/S/szabadk%C5%91m%C5%B1vess%C3%A9g.html], [http://www.szabadkomuves.hu/menuhtml.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130217172506/http://www.szabadkomuves.hu/menuhtml.html |date=2013-02-17 }}. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''szemlőhegyi'' ekde [[1900]]. Li estis boparenco de [[Hugó Böckh]], liaj [[filo]]j estis [[Géza Kresz (violonisto)]] kaj [[Károly Kresz]], lia [[nepo]] estis [[Mária Kresz]]. Géza Kresz [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC07165/08815.htm]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} naskiĝis la {{daton|30|aŭgusto}} [[1846]] en [[Pest (urbo)]]. Li mortis la {{daton|10|aprilo}} [[1901]] en [[Budapeŝto]]. [[Dosiero:Kresz Géza.jpg|eta|maldekstre|<center>Géza Kresz]] == Biografio == Géza Kresz devenis el germana [[familio]]. Kiel [[studento]] li fondis la unuan hungaran [[klubo]]n pri [[sketado]] en [[1869]]. Li akiris kuracistan [[diplomo]]n en [[Universitato de Budapeŝto|Universitato de Pest]] en [[1871]]. Komence li estis simpla kuracisto, poste magistrata kuracisto. Post jaroj li komencis okupiĝi pri la [[epidemio]]j. Li edziĝis en [[1877]], baldaŭe li havis 6 [[filo|gefilojn]]. En [[1887]] li establis memservan ambulancon, kiun li mem longe gvidis. Tiu ambulancejo strebis multe kontraŭ epidemio pri [[ĥolero]] en [[1892]], en la sama jaro li fondis [[muzeo]]n pri ambulanco, poste ankaŭ [[biblioteko]]n. [[Dosiero:Kresz Géza Pollák.jpg|eta|<center>Géza Kresz]] == Elektitaj publikaĵoj == * ''Elmeállapotok megvizsgálása.'' (1879) * ''A mentés és első segély szervezése a fővárosban.'' (Aranĝo de savo kaj unua helpo en la ĉefurbo), (1885) * ''A cholera és az ellene való védekezés.'' (1892) == Memorigiloj == * memortabuloj en Budapeŝto * [[strato]] en Budapeŝto * la muzeo pri ambulanco prenis la nomon Kresz Géza == Fontoj == * [http://www.tankonyvtar.hu/hu/tartalom/tkt/magyar-orvoseletrajzi/ch03s15.html hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)] * [http://www.ekor-lap.hu/kultura/2011/165-eve-szuletett-dr-kresz-geza hungarlingva biografio kun foto] * [http://tudosnaptar.kfki.hu/k/r/kresz/kreszpant.html hungarlingva biografio] * [http://www.huszadikszazad.hu/sport/meghalt-szemlohegyi-kresz-geza-a-korcsolyazas-elkotelezett-hive hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303231822/http://www.huszadikszazad.hu/sport/meghalt-szemlohegyi-kresz-geza-a-korcsolyazas-elkotelezett-hive |date=2016-03-03 }} [[Dosiero:Kresz Géza KreszGézau38.jpg|eta|maldekstre|<center>Memortabulo pri Géza Kresz en strato Kresz Géza]] [[Dosiero:Budapest Voluntary Ambulance Society plaque Bp05 Szent István1.jpg|eta|<center>Memortabulo pri Géza Kresz ĉe la ambulancejo]] {{Projektoj}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kresz Geza}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ambulancistoj]] [[Kategorio:Hungaraj framasonoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj magistrataj kuracistoj]] kjnkid6mpjexijndlvd9t3k6dlpyiwh 0 525269 9373088 9124994 2026-05-15T05:40:50Z Sj1mor 12103 9373088 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Rambouillet.jpg|eta|250ra|Rambouillet-virŝafo.]] '''Rambouillet''' estas raso de [[ŝafo]]j konata ankaŭ kiel la Rambouillet-[[Merino]] aŭ la Franca Merino. La disvolvo la raso Rambouillet startis en 1786, kiam [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]] aĉetis ĉirkaŭ 300 hispanajn Merinojn (318 ŝafinoj, 41 virŝafoj, 7 kastritoj) de sia kuzo, la reĝo [[Karlo la 3-a (Hispanio)|Karlo la 3-a de Hispanio]]. La ŝafaro estis sekve disvolvita en eksperimenta reĝa bieno, nome la ''Bergerie royale'' (nune ''Bergerie nationale'') posedata de Ludoviko la 16-a, kaj konstruita sur lia bieno Domaine de Rambouillet, 50&nbsp;km sudokcidente de Parizo. La ŝafaro estis bredata nur ĉe la ''Bergerie'', kaj oni ne vendis ajnan ŝafon dum multaj jaroj.<ref name="Stewart">{{Cite web |url=http://www.tumbledownfarm.com/texts/DS/DS_II.html |title=The Varieties and Breeds of Sheep |author=Henry Stewart |work=The Domestic Sheep: Its Culture and General Management |publisher=American Sheep Breeder Press |accessdate=2009-04-03 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-05-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120205214953/http://www.tumbledownfarm.com/texts/DS/DS_II.html |arkivdato=2012-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090525121023/http://www.tumbledownfarm.com/texts/DS/DS_II.html |archivedate=2009-05-25 }}</ref> Tiuj ŝafoj estas grandaj, tiel ke plenkreskaj ŝafinoj pezas 45 ĝis 60 [[Kilogramo|kg]] kaj virŝafoj 70 ĝis 90 kg. La lanaĵo estas granda kaj ties longo atingas pli ol ok [[Centimetro|centimetrojn]]. Tiu ŝafraso estas bone konata pro sia [[lano]], sed ankaŭ pro sia [[viando]], nome [[ŝafaĵo]]. Ĝi estis tiele priskribita kiel duobla-cela raso. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Ŝafoj]] [[Kategorio:Rasoj]] [[Kategorio:Ludoviko la 16-a (Francio)]] j7cw302h6v869xtq3tchvyrqr7qii1p 0 534817 9372931 8343438 2026-05-14T19:50:51Z Stefangrotz 91903 strukturo 9372931 wikitext text/x-wiki {{Informkesto montaro |nomo-loka={{lang|ja|石狩山地}} |alteco=2290 |altaĵo=[[Monto Asahi-dake]] |situo=[[Hokkaidō]], [[Japanio]] |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = JP |zomo=8 }} La '''''Iŝikari Montoj''''' ([[japana lingvo]]: 石狩山地 Ishikari Sanchi) estas vulkana montaro en centra [[Hokkaidō]], [[Japanio]]. La montoĉeno konsistas de la ''Daisetsu-zankei'' kaj la ''Tomuraushi-kazangun''. La [[vulkano]]j estas parto de la kurila arko de la [[Pacifika fajra rondo]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Hokajdo]] [[Kategorio:Vulkanoj en Japanio]] [[Kategorio:Montoj en Japanio]] n2jzldf7h0yj879vao1u7ghd56tqyko 0 542180 9372962 9254591 2026-05-14T20:21:00Z Sj1mor 12103 9372962 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Covalent_bond_hydrogen.svg|eta|400x400px|Kovalenta ligo formanta H₂ (dekstre) kie du hidrogenaj atomoj kunhavas la du elektronojn]] '''Kovalenta ligo''' estas [[kemia ligo]] kie [[atomo]]j kunhavas elektronparojn inter si. Ĉi tiuj elektronparoj estas konataj kiel '''komunaj paroj''' aŭ '''ligaj paroj''' kaj la stabila ekvilibro de allogaj kaj forpuŝaj fortoj inter atomoj kiam ili kunhavas elektronojn estas konata kiel '''kovalenta ligado'''.<ref><cite class="citation book">Campbell, Neil A.; Brad Williamson; Robin J. Heyden (2006). </cite></ref>[Pli bona fonto bezonata] Por multaj molekuloj, la kunhavado de elektronoj ebligas al ĉiu atomo atingi la ekvivalenton de plena ekstera ŝelo, respondanta al stabila elektronika konfiguracio. Kovalenta ligado inkluzivas multajn specojn de interrilatoj, inkluzive de σ-ligado, π-ligado, metalo-al-metalo ligado, agostikaj interagoj, kurbaj ligoj kaj tri-centraj du-elektronaj ligoj.<ref><cite class="citation book">March, Jerry (1992). </cite></ref><ref><cite class="citation book">Gary L. Miessler; Donald Arthur Tarr (2004). </cite></ref> La termino ''kovalenta ligo'' datiĝas de 1939.<ref>[[Merriam-Webster]] – Collegiate Dictionary (2000).</ref> La prefikso ''ko-'' signifas ''kun-'' do "kovalenta ligo" signifas ke la atomoj kune havas [[Valento (kemio)|valenton]], kiel priparolata en la [[Valento (kemio)|valentoliga]] teorio. En la molekulo H₂, la hidrogenaj atomoj kunhavas la du elektronojn per kovalenta ligado.<span style="display:inline-block;margin-bottom:-0.3em;vertical-align:-0.4em;line-height:1.2em;font-size:85%;text-align:left"><br> <br> </span><ref><cite class="citation web">[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/chemical/bond.html "Chemical Bonds"]. </cite></ref> Kovalento estas plej granda inter atomoj de similaj [[Elektronegativeco|elektronegativecoj.]] Do, kovalenta ligado ne nepre postulas ke la du atomoj estu de la sama elemento, nur ke ili estu de komparebla elektronegativeco. Kovalenta ligado kiu necesigas kunhavi elektronojn tra pli ol du atomoj nomiĝas [[dislokiĝinta elektrono|dislokiĝintaj]]. == Historio == [[Dosiero:Covalent.svg|eta|241x241px|Fruaj konceptoj en kovalenta ligado ekestiĝis de ĉi tiu speco de bildo de la molekulo de [[metano]]. Kovalenta ligado estas implicita en la Lewis-strukturo indikante elektronojn dividitajn inter atomoj.]] La termino ''kovalento'' rilate al ligado unue uziĝis en 1919 de [[Irving Langmuir]]. Li skribis ke "ni indikos per la termino ''kovalento'' la nombron da paroj de elektronoj kiujn specifa atomo kunhavas kun siaj najbaroj." <ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Arrangement of Electrons in Atoms and Molecules|familia nomo=Langmuir|persona nomo=Irving|dato=1919-06-01|gazeto=Journal of the American Chemical Society|volumo=41|numero=6|COI=10.1021/ja02227a002|paĝoj=868–934}}</ref> La ideo de kovalenta ligado aperis plurajn jarojn antaŭ 1919 ĉe [[Gilbert Newton Lewis|Gilbert N. Lewis]], kiu en 1916 priskribis la kunhavadon de elektronparoj inter atomoj.<ref><cite class="citation journal">Lewis, Gilbert N. (1916-04-01). </cite></ref> Li enkondukis la [[Lewis-notacion]] aŭ ''elektronpunktan notacion'' aŭ ''Lewis-punktan strukturo''n, en kiu valentaj elektronoj (tiuj en la ekstera ŝelo) estas reprezentitaj kiel punktoj ĉirkaŭ la atomaj simboloj. Paroj de elektronoj troviĝintaj inter atomoj reprezentas kovalentajn ligojn. Multoblaj paroj reprezentas multoblajn ligojn, ekzemple [[Duobla ligo|duoblaj ligoj]] kaj [[triobla ligo|trioblaj ligoj.]] Alternativa notacio, ne uzita ĉi tie, havas ligoformantajn elektronparojn reprezentitajn kiel solidaj linioj. Lewis proponis ke atomo formas sufiĉajn kovalentajn ligoj formi plenan eksteran elektronan ŝelon. En la skemo de metano montrita ĉi tie, la karbona atomo havas valenton kvar kaj tial ĉirkaŭ ĝi troviĝas ok elektronoj (la [[okopa regulo]]), kvar de la karbono mem kaj kvar de la hidrogenoj ligitaj al ĝi. Ĉiu hidrogeno havas valenton unu kaj estas ĉirkaŭita de du elektronoj (duopa regulo) – ĝia propra unu elektrono plus unu de la karbono. La nombroj de elektronoj rilatas al plenaj ŝeloj en la kvantuma teorio de la atomo; la ekstera ŝelo de karbona atomo estas la ŝelo n=2, kiu povas teni ok elektronojn, dum la ekstera (kaj nura) ŝelo de hidrogena atomo estas la ŝelo n=1, kiu povas teni nur du. Dum la ideo de komunaj elektronparoj provizas bonan kvalitan bildon de kovalenta ligado, [[kvantuma mekaniko]] estas bezonata kompreni la naturon de ĉi tiuj ligoj kaj antaŭvidi la strukturojn kaj trajtojn de simplaj molekuloj. [[Walter Heitler]] kaj [[Fritz London]] verkis la unuan sukcesan kvantummekanikan klarigon de kemia ligo ([[Hidrogeno|molekula hidrogeno]]) en 1927.<ref>W. Heitler and F. London, Zeitschrift für Physik, vol. 44, p. 455 (1927).</ref> Ilia laboro estis bazita sur la valentliga modelo, kiu supozas ke kemia ligo estas formita kiam estas bona interkovro inter la atomaj orbitaloj de la partoprenantaj atomoj. == Tipoj de kovalentaj ligoj == Atomaj orbitaloj (escepte de s-orbitaloj) havas specifajn direktajn ecojn, do malsamajn tipojn de kovalentaj ligoj. Sigma-ligoj (σ-ligoj) estas la plej fortaj kovalentaj ligoj kaj estas pro frontalfronta koincido de orbitaloj ĉe du malsamaj atomoj. [[Unuobla ligo]] estas kutime sigma-ligo. Pi-ligoj estas malpli fortaj kaj estas pro flanka koincido inter p (aŭ d) orbitaloj. [[Duobla ligo]] inter du donitaj atomoj konsistas el unu sigma kaj unu pi-ligo kaj triobla ligo estas unu sigma kaj du pi-ligoj. Kovalentaj ligoj estas ankaŭ influitaj de la elektronegativeco de la ligitaj atomoj kiu regas la kemian polarecon de la ligo. Du atomoj kun egala elektronegativeco faros nepolarajn kovalentajn ligojn kiel H–H. Neegala interrilato kreas polaran kovalentan ligon kiel H−Cl. == Kovalentaj strukturoj == Ekzistas pluraj tipoj de strukturoj por kovalentaj substancoj, inkluzive de individuaj molekuloj, molekulaj strukturoj, [[Makromolekulo|makromolekulaj]] strukturoj kaj gigantaj kovalentaj strukturoj. Unuopaj molekuloj havas fortajn ligojn kiuj kuntenas la atomojn, sed nekonsiderindaj estas la allogaj fortoj inter molekuloj. Tiaj kovalentaj substancoj estas kutime gasoj, ekzemple, HCl, SO₂, CO₂, kaj CH₄. En molekulaj strukturoj estas malfortaj fortoj de allogo. Tiaj kovalentaj substancoj estas malalttemperature bolantaj likvaĵoj (kiel [[etanolo]]) kaj malalttemperature fandantaj solidoj (kiel [[jodo]] kaj solida [[karbona dioksido|CO₂]]). Makromolekulaj strukturoj havas grandajn nombrojn da atomoj ligitaj de kovalentaj ligoj en ĉenoj, inkluzive sintezajn polimerojn kiel [[polieteno]] kaj [[nilono]] kaj biopolimeroj kiel [[proteino]]j kaj [[amelo]]. Retaj kovalentaj strukturoj (aŭ gigantaj kovalentaj strukturoj) enhavas grandajn nombrojn da atomoj ligitaj en folioj (kiel [[grafito]]) aŭ 3-dimensiajn strukturojn (kiel [[diamanto]] kaj [[kvarco]]). Ĉi tiuj substancoj havas altajn fandopunkton kaj bolpunkton, estas ofte frakasiĝemaj kaj emas havi altan elektran [[Elektra rezistivo|rezistivon.]] Elementoj kiuj havas altan [[elektronegativeco]]n kaj la kapablecon formi tri aŭ kvar elektronparajn ligojn, ofte formas tian grandan makromolekulan strukturon.<ref name="StranksEtAl1970"><cite class="citation book">Stranks, D. R.; Heffernan, M. L.; Lee Dow, K. C.; McTigue, P. T.; Withers, G. R. A. (1970). </cite></ref> == Unu- kaj tri-elektronaj ligoj == Ligoj kun unu aŭ tri elektronoj troviĝas en [[Radikalo (ĥemio)|radikalaj entoj]], kiuj havas neparan nombron da elektronoj. La plej simpla ekzemplo de unu-elektrona ligo troviĝas en la dihidrogena katjono, H₂⁺. Unu-elektrona ligo ofte havas ĉirkaŭ duonon de la liga energio de du-elektrona ligo, kaj tial nomiĝas ''duona ligo''. Tamen, ekzistas esceptoj: en la okazo de [[dilitiumo|dilitio]], la ligo estas pli forta por la unu-elektrona Li₂⁺ ol por la du-elektrona Li₂. Ĉi tiu escepto estas klarigebla rilate al hibridigo kaj efektoj de internaj ŝeloj.<ref><cite class="citation book">Weinhold, F. and Landis, C. (2005). </cite></ref> <!--[[Dosiero:Graphical_comparison_of_bonds.svg|maldekstra|eta|150x150px|Komparo de la elektronika strukturo de la tradicia kovalenta ligo kun la tri-elektrona ligo.]] --> La plej simpla ekzemplo de tri-elektrona ligo troviĝas en la heliuma dimera katjono, He₂⁺. Oni konsideras ĝin ''duona ligo'' ĉar ĝi konsistas el nur unu komuna elektrono (anstataŭ du); rilate al molekulaj orbitaloj, la tria elektrono estas en anti-liga orbitalo kiu nuligas duonon de la ligo formita de la aliaj du elektronoj. Alia ekzemplo de molekulo enhavanta tri-elektronan ligon, aldone al du du-elektronaj ligoj, estas [[nitrata oksido]], NO. La oksigena molekulo, O₂ ankaŭ estas rigardebla kiel havanta du tri-elektronajn ligojn kaj unu du-elektronan ligon, kiu eksplikas ĝian [[paramagnetismo]]n kaj ĝian formalan ligan ordon 2.<ref name="pauling">Pauling, L. (1960) ''The Nature of the Chemical Bond''.</ref> [[Klora dioksido]] kaj ĝia pli pezaj analogoj [[broma dioksido]] kaj joda dioksido ankaŭ enhavas tri-elektronajn ligojn. Molekuloj kun neparaj elektronaj ligoj estas kutime tre reakciemaj. Tia ligo estas stabila nur inter atomoj kun similaj elektronegativecoj.<ref name="pauling"/> == Resonanco == {{ĉefa|Resonanco (kemio)}} Estas situacioj kie unuopa Lewis-strukturo estas nesufiĉa klarigi la elektronan konfiguracion en molekulo, tial necesas supermeti la strukturojn. La samaj du atomoj en tia molekulo povas esti ligitaj malsame en diferencaj strukturoj (unuobla ligo en unu, duobla ligo en alia aŭ eĉ neniu), rezultante en neentjera liga ordo. La [[Nitrato|nitrata]] jono estas unu tia ekzemplo kun tri ekvivalentaj strukturoj. La ligo inter la nitrogeno kaj ĉiu oksigeno estas duobla ligo en unu strukturo kaj unuobla ligo en la alia du, do la meznombra liga ordo por ĉiu N-O interrilatado estas (2 + 1 + 1)/3 = 4/3. [[Dosiero:Nitrate-ion-resonance-2D.png|400x400px]] === Aromateco === {{ĉefa|Aromatoj}} En [[organika kemio]], kiam molekulo kun ebena ringo obeas la regulon de Hückel, kie la nombro da π-elektronoj kongruas kun la formulo 4n + 2 (kie n estas entjero), ĝi atingas kroman stabilecon kaj simetrion. En [[benzeno]], la prototipa aromata kombinaĵo, troviĝas 6 π-ligaj elektronoj (n = 1, 4n + 2 = 6). Ĉi tiuj okupas tri dislokiĝintajn π-molekulajn orbitalojn ([[molekula orbitala teorio]]) aŭ formas konjugitajn π-ligojn en du resonancaj strukturoj kiuj lineare kombiniĝas (valentliga teorio), kreanta regulan sesangulon kiu elmontras pli grandan stabiligon ol la hipoteza 1,3,5-cikloheksatrieno. En la okazo de [[Heterociklaj kombinaĵoj|heterociklaj]] aromataĵoj kaj substituitaj [[benzeno]]j, la elektronegativaj diferencoj inter malsamaj partoj de la ringo povas superregi la kemian konduton de aromataj ringaj ligoj, kiuj alie estas ekvivalentaj. === Hipervalento === Certaj molekuloj kiel [[ksenona difluorido]] kaj [[sulfura heksafluorido]] havas pli altajn koordinaciajn nombrojn ol eblus pro strikte kovalenta ligado laŭ la [[okopa regulo]]. Tio estas klarigebla de la modelo de tri-centra kvar-elektrona ligo ("3c–4e") en molekula orbitala teorio kaj jona-kovalenta resonanco en valentliga teorio. === Elektrono-manko === En tri-centra du-elektrona ligo ("3c–2e") tri atomoj kunhavas du elektronojn en ligo. Ĉi tiu tipo de ligado okazas en elektronmankaj kombinaĵoj, ekzemple [[diborano]]. Ĉiu tia ligo (2 en molekulo diborano) enhavas paron de elektronoj kiu konektas la borajn atomojn unu al la alia en banana formo, kun protono (kerno de hidrogena atomo) en la mezo de la ligo, kunhavanta elektronojn kun ambaŭ boraj atomoj. En certaj [[grapola kombinaĵo|grapolaj kombinaĵoj]], tiel nomataj kvar-centraj du-elektronaj ligoj ankaŭ estas postulatitaj. == Priskribo per kvantuma mekaniko == Post la evoluado de kvantuma mekaniko, du bazaj teorioj estas proponitaj por provizi kvantuman priskribon de kemia ligado: valentliga teorio kaj molekula orbitala teorio. === Valentliga teorio === {{ĉefa|Valentliga teorio}} En 1927, valentliga teorio estis formulita kaj ĝi argumentas ke kovalenta ligo formiĝas kiam du valentaj elektronoj, en siaj respektivaj atomaj orbitaloj, funkcias kunteni du kernojn, malaltigante sistemajn energiojn. Baze de ĉi tiu teorio, la kemiisto [[Linus Pauling]] eldonis en 1931 tion, kiun iuj konsideras unu el la plej gravaj referaĵoj en la historio de kemio: ''Pri la Naturo de la Kemia Ligo''. En ĉi tiu referaĵo, ellaborante surbaze de la laboro de Lewis kaj la valentliga teorio de Heitler kaj Londono kaj siaj propraj pli fruaj laboroj, Pauling prezentis ses regulojn por la komunelektrona ligo, el kiuj la unuaj tri estis jam ĝenerale konataj: : 1. La elektronpara ligo formiĝas per la interago de nepara elektrono ĉe ĉiu el du atomoj. : 2. La spino de ĉiu elektrono devas esti mala. : 3. Kiam parigitaj, la du elektronoj ne povas partopreni en pluaj ligoj. : 4. La elektroninterŝanĝaj terminoj por la ligo uzas nur unu ondofunkcion de ĉiu atomo. : 5. La haveblaj elektronoj en la plej malalta energinivelo formas la plej fortajn ligojn. : 6. El du orbitaloj en atomo, kiu povas pleje interkovri la orbitalon de alia atomo, tiu formos la plej fortan ligon kaj ĉi tiu ligo emos stari en la direkto de la koncentrita orbitalo. Surbaze de tiu artikolo, la lernolibro de Pauling (1939) : ''Pri la Naturo de la Kemia Ligo'' fariĝis ĉefverko de moderna kemio.<ref name="Pauling-textbook">http://scarc.library.oregonstate.edu/coll/pauling/bond/narrative/page1.html Linus Pauling (1939) ''The Nature of the Chemical Bond and the Structure of Molecules and Crystals: An Introduction to Modern Structural Chemistry''</ref> Ĝi helpis eksperimentajn kemiistojn kompreni la gravecon de kvantuma teorio sur kemio. Tamen, la posta eldono en 1959 malsukcesis adekvate trakti la problemojn kiuj ŝajne estis pli bone kompreneblaj per molekula orbitala teorio. La influo de valenta teorio malpliiĝis dum la 1960aj kaj 1970aj jaroj dum molekula orbitala teorio fariĝis pli utila kiam ĝi estis efektivigita en grandaj [[Komputilo|ciferecaj komputilaj]] programoj. Ekde la 1980aj jaroj, la pli malfacilaj problemoj, efektivigi valentligan teorion en komputilaj programoj, estis solvitaj plejparte kaj oni notis revigliĝon de valentliga teorio. === Molekula orbitala teorio === Molekulajn orbitalojn unue enkondukis Friedrich Hund<ref>F. Hund, "Zur Deutung einiger Erscheinungen in den Molekelspektren" [On the interpretation of some phenomena in molecular spectra] ''Zeitschrift für Physik'', vol. 36, pages 657-674 (1926).</ref><ref>F. Hund, "Zur Deutung der Molekelspektren", ''Zeitschrift für Physik'', Part I, vol. 40, pages 742-764 (1927); Part II, vol. 42, pages 93–120 (1927); Part III, vol. 43, pages 805-826 (1927); Part IV, vol. 51, pages 759-795 (1928); Part V, vol. 63, pages 719-751 (1930).</ref> kaj Robert S. Mulliken<ref>R. S. Mulliken, "Electronic states.</ref><ref>R. S. Mulliken, "The assignment of quantum numbers for electrons in molecules", ''Physical Review'', vol. 32, pages 186–222 (1928).</ref> en 1927 kaj 1928.<ref>Friedrich Hund and Chemistry, Werner Kutzelnigg, on the occasion of Hund's 100th birthday, Angewandte Chemie International Edition, 35, 573–586, (1996)</ref><ref>Robert S. Mulliken's Nobel Lecture, [[Science]], 157, no. 3785, 13 – 24, (1967).</ref> La liniara kombinaĵo de atomaj orbitaloj aŭ "LCAO" proksimumigon por molekulaj orbitaloj enkondukis en 1929 Sir John Lennard-Jones.<ref>Sir John Lennard-Jones, "The electronic structure of some diatomic molecules", ''Transactions of the Faraday Society'', vol. 25, pages 668-686 (1929).</ref> Liniaraj kombinaĵoj de atomaj orbitaloj (LCAO) estas uzeblaj por taksi la molekulajn orbitalojn kiuj formiĝas je ligado inter konsistigaj atomoj de la molekulo. Simile al atoma orbitalo, Schrödinger-ekvacio, kiu priskribas la konduton de elektrono, ankaŭ  estas konstruebla por molekula orbitalo. Liniaraj kombinaĵoj de atomaj orbitaloj aŭ la sumoj kaj diferencoj de la atomaj ondofunkcioj, provizas proksimumajn solvojn al la Hartree–Fock-ekvacioj kiuj rilatas al la sendependa-partikla proksimumigo de la molekula [[Ekvacio de Schrödinger|Schrödinger-ekvacio]]. Kiam atomaj orbitaloj interagas, la rezultinta molekula orbitalo povas esti de tri tipoj: ligada, antiligada aŭ neligada. Ligadaj MO (molekulaj orbitaloj): * Ligadaj interagoj inter atomaj orbitaloj estas pozitivaj (samfazaj) interagoj. * Ligadaj MO estas pli malaltaj en energio ol la atomaj orbitaloj kiuj kombiniĝas produkti ilin. Antiligadaj MO: * Antiligadaj interagoj inter atomaj orbitaloj estas negativaj (detruaj) (malfazaj) interagoj, kun [[noda ebeno]] kie la ondofunkcio de la antiligada orbitalo estas nulo inter la du interagantaj atomoj * Antiligadaj MO estas pli altaj en energio ol la atomaj orbitaloj kiuj kombiniĝas produkti ilin. Neligadaj MO: * Neligadaj MO estas la rezulto de neniu interago inter atomaj orbitaloj pro manko de kongruaj simetrioj. * Neligaj MO havas la saman energion kiel la atomaj orbitaloj de unu el la atomoj en la molekulo. === Komparo === La du teorioj diferencas en la ordo en kiu oni konstruas la [[Elektrona distribuado|elektronan konfiguracion]] de la molekulo.<ref name="Quanta"><cite class="citation book">P.W. Atkins (1974). </cite></ref> Por valentoliga teorio, oni unue plenigas la atomajn hibridajn orbitalojn por produkti plenan valentan konfiguracion de ligadaj paroj kaj solaj paroj. Se pluraj tiaj konfiguracioj ekzistas, oni utiligas pesitan superkovradon de tiuj konfiguracioj. En kontrasto, por la molekula orbitala teorio oni unue faras pesitan superkovradon de atomaj orbitaloj, poste plenigas la rezultintajn molekulajn orbitalojn laŭ la Aufbau-principo. Ĉiu teorio havas siajn avantaĝojn kaj uzojn. Ĉar valentoliga teorio konstruas la molekulan ondofunkcion el lokiĝintaj ligoj, ĝi pli taŭgas por la kalkulo de ligaj energioj kaj la kompreno de [[Reakcia mekanismo|reakciaj mekanismoj.]] Specife, la valentoliga teorio ĝuste antaŭvidas la disociiĝon de homonukleaj diatomaj molekuloj al apartaj atomoj, dum simpla molekula orbitala teorio antaŭvidas disociiĝon al miksaĵo de atomoj kaj jonoj. Molekula orbitala teorio, kun [[Resonanco (kemio)#Deslokiĝo|deslokiĝintaj orbitaloj]] kiuj obeas ĝian simetrion, estas pli taŭga por la kalkulo de joniga energio kaj la kompreno de spektraj sorbaj bendoj. Molekulaj orbitaloj estas ortaj, kiu signife pliigas fareblecon kaj rapidon de komputilaj kalkuloj kompare al neortaj valentoligaj orbitaloj. Kvankam la ondofunkcioj produktitaj de ambaŭ teorioj ne interakordas kaj ne egalas la eksperimente mezuritan stabiligan energion, ili estas korekteblaj per konfiguracia interago.<ref name="Quanta"/> Oni povas fari tion kombinante la valentoligan kovalentan funkcion kun la funkcioj priskribantaj ĉiujn eblajn jonajn konfiguraciojn aŭ kombinante la molekulan orbitan fundastatan funkcion kun la funkcioj priskribantaj ĉiujn eblajn ekscititajn statojn kiuj uzas vakajn orbitalojn. Tiam estas evidente ke la simpla molekula orbita alproksimiĝo donas troan pezon al la jona strukturo dum la simpla valentoliga alproksimiĝo donas maltroan. Ankaŭ eblas priskribi tion dirante ke la molekula orbitala metodo neglektas elektronan korelacion dum la valentoliga alproksimiĝo trotaksas ĝin.<ref name="Quanta"/> La du metodoj estas nun rigardataj komplementaj, ĉiu provizanta siajn proprajn bildojn en la problemo de kemia ligado. Modernaj kalkuloj en kvantuma kemio kutime komencas de (sed fine ege superas) molekula orbitalo prefere ol valentoliga metodo, ne pro ajna esenca supereco en la antaŭa sed ĉar la MO-metodo estas pli facile adaptebla al numeraj komputadoj. Tamen, pli bona valentoligaj programoj estas nun haveblaj. ==  Vidu ankaŭ == * [[Jona ligo]] * [[Elektrona distribuado]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Fontoj == * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/covalent.html|titolo=Covalent bonding&nbsp;— Single bonds|alirdato=2012-02-05|jaro=2000|eldoninto=chemguide}} * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.chem.ox.ac.uk/vrchemistry/electronsandbonds/intro1.htm|titolo=Electron Sharing and Covalent Bonds|alirdato=2012-02-05|eldoninto=Department of Chemistry University of Oxford}} * {{Citaĵo el la reto|url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/chemical/bond.html#c5|titolo=Chemical Bonds|alirdato=2012-02-05|eldoninto=Department of Physics and Astronomy, Georgia State University}} == Eksteraj ligiloj == * {{eo}} Stoker, R.K. kaj Slabaugh, H.R. ''Ĝenerala, Organika, kaj Biologia Kemio'' tradukita de R.K. Jones kaj D.A. Portman, publikigita de Esperanto-Societo de Ĉikago, Usono (1985) Ĉapitro 6, ''La kemia ligo''. * [http://wps.prenhall.com/wps/media/objects/602/616516/Chapter_07.html Covalent Bonds and Molecular Structure] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090210183035/http://wps.prenhall.com/wps/media/objects/602/616516/Chapter_07.html |date=2009-02-10 }} * [http://www.chm.bris.ac.uk/pt/harvey/gcse/covalent.html Structure and Bonding in Chemistry—Covalent Bonds] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090430011156/http://www.chm.bris.ac.uk/pt/harvey/gcse/covalent.html |date=2009-04-30 }} [[Kategorio:Kemiaj ligoj]] flrpc9hrkc7cjk60mzqwy51kw31g2tg 9372963 9372962 2026-05-14T20:21:20Z Sj1mor 12103 9372963 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Covalent_bond_hydrogen.svg|eta|400x400px|Kovalenta ligo formanta H₂ (dekstre) kie du hidrogenaj atomoj kunhavas la du elektronojn]] '''Kovalenta ligo''' estas [[kemia ligo]] kie [[atomo]]j kunhavas elektronparojn inter si. Ĉi tiuj elektronparoj estas konataj kiel '''komunaj paroj''' aŭ '''ligaj paroj''' kaj la stabila ekvilibro de allogaj kaj forpuŝaj fortoj inter atomoj kiam ili kunhavas elektronojn estas konata kiel '''kovalenta ligado'''.<ref><cite class="citation book">Campbell, Neil A.; Brad Williamson; Robin J. Heyden (2006). </cite></ref>[Pli bona fonto bezonata] Por multaj molekuloj, la kunhavado de elektronoj ebligas al ĉiu atomo atingi la ekvivalenton de plena ekstera ŝelo, respondanta al stabila elektronika konfiguracio. Kovalenta ligado inkluzivas multajn specojn de interrilatoj, inkluzive de σ-ligado, π-ligado, metalo-al-metalo ligado, agostikaj interagoj, kurbaj ligoj kaj tri-centraj du-elektronaj ligoj.<ref><cite class="citation book">March, Jerry (1992). </cite></ref><ref><cite class="citation book">Gary L. Miessler; Donald Arthur Tarr (2004). </cite></ref> La termino ''kovalenta ligo'' datiĝas de 1939.<ref>[[Merriam-Webster]] – Collegiate Dictionary (2000).</ref> La prefikso ''ko-'' signifas ''kun-'' do "kovalenta ligo" signifas ke la atomoj kune havas [[Valento (kemio)|valenton]], kiel priparolata en la [[Valento (kemio)|valentoliga]] teorio. En la molekulo H₂, la hidrogenaj atomoj kunhavas la du elektronojn per kovalenta ligado.<span style="display:inline-block;margin-bottom:-0.3em;vertical-align:-0.4em;line-height:1.2em;font-size:85%;text-align:left"><br> <br> </span><ref><cite class="citation web">[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/chemical/bond.html "Chemical Bonds"]. </cite></ref> Kovalento estas plej granda inter atomoj de similaj [[Elektronegativeco|elektronegativecoj.]] Do, kovalenta ligado ne nepre postulas ke la du atomoj estu de la sama elemento, nur ke ili estu de komparebla elektronegativeco. Kovalenta ligado kiu necesigas kunhavi elektronojn tra pli ol du atomoj nomiĝas [[dislokiĝinta elektrono|dislokiĝintaj]]. == Historio == [[Dosiero:Covalent.svg|eta|241x241px|Fruaj konceptoj en kovalenta ligado ekestiĝis de ĉi tiu speco de bildo de la molekulo de [[metano]]. Kovalenta ligado estas implicita en la Lewis-strukturo indikante elektronojn dividitajn inter atomoj.]] La termino ''kovalento'' rilate al ligado unue uziĝis en 1919 de [[Irving Langmuir]]. Li skribis ke "ni indikos per la termino ''kovalento'' la nombron da paroj de elektronoj kiujn specifa atomo kunhavas kun siaj najbaroj." <ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Arrangement of Electrons in Atoms and Molecules|familia nomo=Langmuir|persona nomo=Irving|dato=1919-06-01|gazeto=Journal of the American Chemical Society|volumo=41|numero=6|COI=10.1021/ja02227a002|paĝoj=868–934}}</ref> La ideo de kovalenta ligado aperis plurajn jarojn antaŭ 1919 ĉe [[Gilbert Newton Lewis|Gilbert N. Lewis]], kiu en 1916 priskribis la kunhavadon de elektronparoj inter atomoj.<ref><cite class="citation journal">Lewis, Gilbert N. (1916-04-01). </cite></ref> Li enkondukis la [[Lewis-notacion]] aŭ ''elektronpunktan notacion'' aŭ ''Lewis-punktan strukturo''n, en kiu valentaj elektronoj (tiuj en la ekstera ŝelo) estas reprezentitaj kiel punktoj ĉirkaŭ la atomaj simboloj. Paroj de elektronoj troviĝintaj inter atomoj reprezentas kovalentajn ligojn. Multoblaj paroj reprezentas multoblajn ligojn, ekzemple [[Duobla ligo|duoblaj ligoj]] kaj [[triobla ligo|trioblaj ligoj.]] Alternativa notacio, ne uzita ĉi tie, havas ligoformantajn elektronparojn reprezentitajn kiel solidaj linioj. Lewis proponis ke atomo formas sufiĉajn kovalentajn ligoj formi plenan eksteran elektronan ŝelon. En la skemo de metano montrita ĉi tie, la karbona atomo havas valenton kvar kaj tial ĉirkaŭ ĝi troviĝas ok elektronoj (la [[okopa regulo]]), kvar de la karbono mem kaj kvar de la hidrogenoj ligitaj al ĝi. Ĉiu hidrogeno havas valenton unu kaj estas ĉirkaŭita de du elektronoj (duopa regulo) – ĝia propra unu elektrono plus unu de la karbono. La nombroj de elektronoj rilatas al plenaj ŝeloj en la kvantuma teorio de la atomo; la ekstera ŝelo de karbona atomo estas la ŝelo n=2, kiu povas teni ok elektronojn, dum la ekstera (kaj nura) ŝelo de hidrogena atomo estas la ŝelo n=1, kiu povas teni nur du. Dum la ideo de komunaj elektronparoj provizas bonan kvalitan bildon de kovalenta ligado, [[kvantuma mekaniko]] estas bezonata kompreni la naturon de ĉi tiuj ligoj kaj antaŭvidi la strukturojn kaj trajtojn de simplaj molekuloj. [[Walter Heitler]] kaj [[Fritz London]] verkis la unuan sukcesan kvantummekanikan klarigon de kemia ligo ([[Hidrogeno|molekula hidrogeno]]) en 1927.<ref>W. Heitler and F. London, Zeitschrift für Physik, vol. 44, p. 455 (1927).</ref> Ilia laboro estis bazita sur la valentliga modelo, kiu supozas ke kemia ligo estas formita kiam estas bona interkovro inter la atomaj orbitaloj de la partoprenantaj atomoj. == Tipoj de kovalentaj ligoj == Atomaj orbitaloj (escepte de s-orbitaloj) havas specifajn direktajn ecojn, do malsamajn tipojn de kovalentaj ligoj. Sigma-ligoj (σ-ligoj) estas la plej fortaj kovalentaj ligoj kaj estas pro frontalfronta koincido de orbitaloj ĉe du malsamaj atomoj. [[Unuobla ligo]] estas kutime sigma-ligo. Pi-ligoj estas malpli fortaj kaj estas pro flanka koincido inter p (aŭ d) orbitaloj. [[Duobla ligo]] inter du donitaj atomoj konsistas el unu sigma kaj unu pi-ligo kaj triobla ligo estas unu sigma kaj du pi-ligoj. Kovalentaj ligoj estas ankaŭ influitaj de la elektronegativeco de la ligitaj atomoj kiu regas la kemian polarecon de la ligo. Du atomoj kun egala elektronegativeco faros nepolarajn kovalentajn ligojn kiel H–H. Neegala interrilato kreas polaran kovalentan ligon kiel H−Cl. == Kovalentaj strukturoj == Ekzistas pluraj tipoj de strukturoj por kovalentaj substancoj, inkluzive de individuaj molekuloj, molekulaj strukturoj, [[Makromolekulo|makromolekulaj]] strukturoj kaj gigantaj kovalentaj strukturoj. Unuopaj molekuloj havas fortajn ligojn kiuj kuntenas la atomojn, sed nekonsiderindaj estas la allogaj fortoj inter molekuloj. Tiaj kovalentaj substancoj estas kutime gasoj, ekzemple, HCl, SO₂, CO₂, kaj CH₄. En molekulaj strukturoj estas malfortaj fortoj de allogo. Tiaj kovalentaj substancoj estas malalttemperature bolantaj likvaĵoj (kiel [[etanolo]]) kaj malalttemperature fandantaj solidoj (kiel [[jodo]] kaj solida [[karbona dioksido|CO₂]]). Makromolekulaj strukturoj havas grandajn nombrojn da atomoj ligitaj de kovalentaj ligoj en ĉenoj, inkluzive sintezajn polimerojn kiel [[polieteno]] kaj [[nilono]] kaj biopolimeroj kiel [[proteino]]j kaj [[amelo]]. Retaj kovalentaj strukturoj (aŭ gigantaj kovalentaj strukturoj) enhavas grandajn nombrojn da atomoj ligitaj en folioj (kiel [[grafito]]) aŭ 3-dimensiajn strukturojn (kiel [[diamanto]] kaj [[kvarco]]). Ĉi tiuj substancoj havas altajn fandopunkton kaj bolpunkton, estas ofte frakasiĝemaj kaj emas havi altan elektran [[Elektra rezistivo|rezistivon.]] Elementoj kiuj havas altan [[elektronegativeco]]n kaj la kapablecon formi tri aŭ kvar elektronparajn ligojn, ofte formas tian grandan makromolekulan strukturon.<ref name="StranksEtAl1970"><cite class="citation book">Stranks, D. R.; Heffernan, M. L.; Lee Dow, K. C.; McTigue, P. T.; Withers, G. R. A. (1970). </cite></ref> == Unu- kaj tri-elektronaj ligoj == Ligoj kun unu aŭ tri elektronoj troviĝas en [[Radikalo (ĥemio)|radikalaj entoj]], kiuj havas neparan nombron da elektronoj. La plej simpla ekzemplo de unu-elektrona ligo troviĝas en la dihidrogena katjono, H₂⁺. Unu-elektrona ligo ofte havas ĉirkaŭ duonon de la liga energio de du-elektrona ligo, kaj tial nomiĝas ''duona ligo''. Tamen, ekzistas esceptoj: en la okazo de [[dilitiumo|dilitio]], la ligo estas pli forta por la unu-elektrona Li₂⁺ ol por la du-elektrona Li₂. Ĉi tiu escepto estas klarigebla rilate al hibridigo kaj efektoj de internaj ŝeloj.<ref><cite class="citation book">Weinhold, F. and Landis, C. (2005). </cite></ref> <!--[[Dosiero:Graphical_comparison_of_bonds.svg|maldekstra|eta|150x150px|Komparo de la elektronika strukturo de la tradicia kovalenta ligo kun la tri-elektrona ligo.]] --> La plej simpla ekzemplo de tri-elektrona ligo troviĝas en la heliuma dimera katjono, He₂⁺. Oni konsideras ĝin ''duona ligo'' ĉar ĝi konsistas el nur unu komuna elektrono (anstataŭ du); rilate al molekulaj orbitaloj, la tria elektrono estas en anti-liga orbitalo kiu nuligas duonon de la ligo formita de la aliaj du elektronoj. Alia ekzemplo de molekulo enhavanta tri-elektronan ligon, aldone al du du-elektronaj ligoj, estas [[nitrata oksido]], NO. La oksigena molekulo, O₂ ankaŭ estas rigardebla kiel havanta du tri-elektronajn ligojn kaj unu du-elektronan ligon, kiu eksplikas ĝian [[paramagnetismo]]n kaj ĝian formalan ligan ordon 2.<ref name="pauling">Pauling, L. (1960) ''The Nature of the Chemical Bond''.</ref> [[Klora dioksido]] kaj ĝia pli pezaj analogoj [[broma dioksido]] kaj joda dioksido ankaŭ enhavas tri-elektronajn ligojn. Molekuloj kun neparaj elektronaj ligoj estas kutime tre reakciemaj. Tia ligo estas stabila nur inter atomoj kun similaj elektronegativecoj.<ref name="pauling"/> == Resonanco == {{ĉefa|Resonanco (kemio)}} Estas situacioj kie unuopa Lewis-strukturo estas nesufiĉa klarigi la elektronan konfiguracion en molekulo, tial necesas supermeti la strukturojn. La samaj du atomoj en tia molekulo povas esti ligitaj malsame en diferencaj strukturoj (unuobla ligo en unu, duobla ligo en alia aŭ eĉ neniu), rezultante en neentjera liga ordo. La [[Nitrato|nitrata]] jono estas unu tia ekzemplo kun tri ekvivalentaj strukturoj. La ligo inter la nitrogeno kaj ĉiu oksigeno estas duobla ligo en unu strukturo kaj unuobla ligo en la alia du, do la meznombra liga ordo por ĉiu N-O interrilatado estas (2 + 1 + 1)/3 = 4/3. [[Dosiero:Nitrate-ion-resonance-2D.png|400x400px]] === Aromateco === {{ĉefa|Aromatoj}} En [[organika kemio]], kiam molekulo kun ebena ringo obeas la regulon de Hückel, kie la nombro da π-elektronoj kongruas kun la formulo 4n + 2 (kie n estas entjero), ĝi atingas kroman stabilecon kaj simetrion. En [[benzeno]], la prototipa aromata kombinaĵo, troviĝas 6 π-ligaj elektronoj (n = 1, 4n + 2 = 6). Ĉi tiuj okupas tri dislokiĝintajn π-molekulajn orbitalojn ([[molekula orbitala teorio]]) aŭ formas konjugitajn π-ligojn en du resonancaj strukturoj kiuj lineare kombiniĝas (valentliga teorio), kreanta regulan sesangulon kiu elmontras pli grandan stabiligon ol la hipoteza 1,3,5-cikloheksatrieno. En la okazo de [[Heterociklaj kombinaĵoj|heterociklaj]] aromataĵoj kaj substituitaj [[benzeno]]j, la elektronegativaj diferencoj inter malsamaj partoj de la ringo povas superregi la kemian konduton de aromataj ringaj ligoj, kiuj alie estas ekvivalentaj. === Hipervalento === Certaj molekuloj kiel [[ksenona difluorido]] kaj [[sulfura heksafluorido]] havas pli altajn koordinaciajn nombrojn ol eblus pro strikte kovalenta ligado laŭ la [[okopa regulo]]. Tio estas klarigebla de la modelo de tri-centra kvar-elektrona ligo ("3c–4e") en molekula orbitala teorio kaj jona-kovalenta resonanco en valentliga teorio. === Elektrono-manko === En tri-centra du-elektrona ligo ("3c–2e") tri atomoj kunhavas du elektronojn en ligo. Ĉi tiu tipo de ligado okazas en elektronmankaj kombinaĵoj, ekzemple [[diborano]]. Ĉiu tia ligo (2 en molekulo diborano) enhavas paron de elektronoj kiu konektas la borajn atomojn unu al la alia en banana formo, kun protono (kerno de hidrogena atomo) en la mezo de la ligo, kunhavanta elektronojn kun ambaŭ boraj atomoj. En certaj [[grapola kombinaĵo|grapolaj kombinaĵoj]], tiel nomataj kvar-centraj du-elektronaj ligoj ankaŭ estas postulatitaj. == Priskribo per kvantuma mekaniko == Post la evoluado de kvantuma mekaniko, du bazaj teorioj estas proponitaj por provizi kvantuman priskribon de kemia ligado: valentliga teorio kaj molekula orbitala teorio. === Valentliga teorio === {{ĉefa|Valentliga teorio}} En 1927, valentliga teorio estis formulita kaj ĝi argumentas ke kovalenta ligo formiĝas kiam du valentaj elektronoj, en siaj respektivaj atomaj orbitaloj, funkcias kunteni du kernojn, malaltigante sistemajn energiojn. Baze de ĉi tiu teorio, la kemiisto [[Linus Pauling]] eldonis en 1931 tion, kiun iuj konsideras unu el la plej gravaj referaĵoj en la historio de kemio: ''Pri la Naturo de la Kemia Ligo''. En ĉi tiu referaĵo, ellaborante surbaze de la laboro de Lewis kaj la valentliga teorio de Heitler kaj Londono kaj siaj propraj pli fruaj laboroj, Pauling prezentis ses regulojn por la komunelektrona ligo, el kiuj la unuaj tri estis jam ĝenerale konataj: : 1. La elektronpara ligo formiĝas per la interago de nepara elektrono ĉe ĉiu el du atomoj. : 2. La spino de ĉiu elektrono devas esti mala. : 3. Kiam parigitaj, la du elektronoj ne povas partopreni en pluaj ligoj. : 4. La elektroninterŝanĝaj terminoj por la ligo uzas nur unu ondofunkcion de ĉiu atomo. : 5. La haveblaj elektronoj en la plej malalta energinivelo formas la plej fortajn ligojn. : 6. El du orbitaloj en atomo, kiu povas pleje interkovri la orbitalon de alia atomo, tiu formos la plej fortan ligon kaj ĉi tiu ligo emos stari en la direkto de la koncentrita orbitalo. Surbaze de tiu artikolo, la lernolibro de Pauling (1939) : ''Pri la Naturo de la Kemia Ligo'' fariĝis ĉefverko de moderna kemio.<ref name="Pauling-textbook">http://scarc.library.oregonstate.edu/coll/pauling/bond/narrative/page1.html Linus Pauling (1939) ''The Nature of the Chemical Bond and the Structure of Molecules and Crystals: An Introduction to Modern Structural Chemistry''</ref> Ĝi helpis eksperimentajn kemiistojn kompreni la gravecon de kvantuma teorio sur kemio. Tamen, la posta eldono en 1959 malsukcesis adekvate trakti la problemojn kiuj ŝajne estis pli bone kompreneblaj per molekula orbitala teorio. La influo de valenta teorio malpliiĝis dum la 1960aj kaj 1970aj jaroj dum molekula orbitala teorio fariĝis pli utila kiam ĝi estis efektivigita en grandaj [[Komputilo|ciferecaj komputilaj]] programoj. Ekde la 1980aj jaroj, la pli malfacilaj problemoj, efektivigi valentligan teorion en komputilaj programoj, estis solvitaj plejparte kaj oni notis revigliĝon de valentliga teorio. === Molekula orbitala teorio === Molekulajn orbitalojn unue enkondukis Friedrich Hund<ref>F. Hund, "Zur Deutung einiger Erscheinungen in den Molekelspektren" [On the interpretation of some phenomena in molecular spectra] ''Zeitschrift für Physik'', vol. 36, pages 657-674 (1926).</ref><ref>F. Hund, "Zur Deutung der Molekelspektren", ''Zeitschrift für Physik'', Part I, vol. 40, pages 742-764 (1927); Part II, vol. 42, pages 93–120 (1927); Part III, vol. 43, pages 805-826 (1927); Part IV, vol. 51, pages 759-795 (1928); Part V, vol. 63, pages 719-751 (1930).</ref> kaj Robert S. Mulliken<ref>R. S. Mulliken, "Electronic states.</ref><ref>R. S. Mulliken, "The assignment of quantum numbers for electrons in molecules", ''Physical Review'', vol. 32, pages 186–222 (1928).</ref> en 1927 kaj 1928.<ref>Friedrich Hund and Chemistry, Werner Kutzelnigg, on the occasion of Hund's 100th birthday, Angewandte Chemie International Edition, 35, 573–586, (1996)</ref><ref>Robert S. Mulliken's Nobel Lecture, [[Science]], 157, no. 3785, 13 – 24, (1967).</ref> La liniara kombinaĵo de atomaj orbitaloj aŭ "LCAO" proksimumigon por molekulaj orbitaloj enkondukis en 1929 Sir John Lennard-Jones.<ref>Sir John Lennard-Jones, "The electronic structure of some diatomic molecules", ''Transactions of the Faraday Society'', vol. 25, pages 668-686 (1929).</ref> Liniaraj kombinaĵoj de atomaj orbitaloj (LCAO) estas uzeblaj por taksi la molekulajn orbitalojn kiuj formiĝas je ligado inter konsistigaj atomoj de la molekulo. Simile al atoma orbitalo, Schrödinger-ekvacio, kiu priskribas la konduton de elektrono, ankaŭ  estas konstruebla por molekula orbitalo. Liniaraj kombinaĵoj de atomaj orbitaloj aŭ la sumoj kaj diferencoj de la atomaj ondofunkcioj, provizas proksimumajn solvojn al la Hartree–Fock-ekvacioj kiuj rilatas al la sendependa-partikla proksimumigo de la molekula [[Ekvacio de Schrödinger|Schrödinger-ekvacio]]. Kiam atomaj orbitaloj interagas, la rezultinta molekula orbitalo povas esti de tri tipoj: ligada, antiligada aŭ neligada. Ligadaj MO (molekulaj orbitaloj): * Ligadaj interagoj inter atomaj orbitaloj estas pozitivaj (samfazaj) interagoj. * Ligadaj MO estas pli malaltaj en energio ol la atomaj orbitaloj kiuj kombiniĝas produkti ilin. Antiligadaj MO: * Antiligadaj interagoj inter atomaj orbitaloj estas negativaj (detruaj) (malfazaj) interagoj, kun [[noda ebeno]] kie la ondofunkcio de la antiligada orbitalo estas nulo inter la du interagantaj atomoj * Antiligadaj MO estas pli altaj en energio ol la atomaj orbitaloj kiuj kombiniĝas produkti ilin. Neligadaj MO: * Neligadaj MO estas la rezulto de neniu interago inter atomaj orbitaloj pro manko de kongruaj simetrioj. * Neligaj MO havas la saman energion kiel la atomaj orbitaloj de unu el la atomoj en la molekulo. === Komparo === La du teorioj diferencas en la ordo en kiu oni konstruas la [[Elektrona distribuado|elektronan konfiguracion]] de la molekulo.<ref name="Quanta"><cite class="citation book">P.W. Atkins (1974). </cite></ref> Por valentoliga teorio, oni unue plenigas la atomajn hibridajn orbitalojn por produkti plenan valentan konfiguracion de ligadaj paroj kaj solaj paroj. Se pluraj tiaj konfiguracioj ekzistas, oni utiligas pesitan superkovradon de tiuj konfiguracioj. En kontrasto, por la molekula orbitala teorio oni unue faras pesitan superkovradon de atomaj orbitaloj, poste plenigas la rezultintajn molekulajn orbitalojn laŭ la Aufbau-principo. Ĉiu teorio havas siajn avantaĝojn kaj uzojn. Ĉar valentoliga teorio konstruas la molekulan ondofunkcion el lokiĝintaj ligoj, ĝi pli taŭgas por la kalkulo de ligaj energioj kaj la kompreno de [[Reakcia mekanismo|reakciaj mekanismoj.]] Specife, la valentoliga teorio ĝuste antaŭvidas la disociiĝon de homonukleaj diatomaj molekuloj al apartaj atomoj, dum simpla molekula orbitala teorio antaŭvidas disociiĝon al miksaĵo de atomoj kaj jonoj. Molekula orbitala teorio, kun [[Resonanco (kemio)#Deslokiĝo|deslokiĝintaj orbitaloj]] kiuj obeas ĝian simetrion, estas pli taŭga por la kalkulo de joniga energio kaj la kompreno de spektraj sorbaj bendoj. Molekulaj orbitaloj estas ortaj, kiu signife pliigas fareblecon kaj rapidon de komputilaj kalkuloj kompare al neortaj valentoligaj orbitaloj. Kvankam la ondofunkcioj produktitaj de ambaŭ teorioj ne interakordas kaj ne egalas la eksperimente mezuritan stabiligan energion, ili estas korekteblaj per konfiguracia interago.<ref name="Quanta"/> Oni povas fari tion kombinante la valentoligan kovalentan funkcion kun la funkcioj priskribantaj ĉiujn eblajn jonajn konfiguraciojn aŭ kombinante la molekulan orbitan fundastatan funkcion kun la funkcioj priskribantaj ĉiujn eblajn ekscititajn statojn kiuj uzas vakajn orbitalojn. Tiam estas evidente ke la simpla molekula orbita alproksimiĝo donas troan pezon al la jona strukturo dum la simpla valentoliga alproksimiĝo donas maltroan. Ankaŭ eblas priskribi tion dirante ke la molekula orbitala metodo neglektas elektronan korelacion dum la valentoliga alproksimiĝo trotaksas ĝin.<ref name="Quanta"/> La du metodoj estas nun rigardataj komplementaj, ĉiu provizanta siajn proprajn bildojn en la problemo de kemia ligado. Modernaj kalkuloj en kvantuma kemio kutime komencas de (sed fine ege superas) molekula orbitalo prefere ol valentoliga metodo, ne pro ajna esenca supereco en la antaŭa sed ĉar la MO-metodo estas pli facile adaptebla al numeraj komputadoj. Tamen, pli bona valentoligaj programoj estas nun haveblaj. ==  Vidu ankaŭ == * [[Jona ligo]] * [[Elektrona distribuado]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Fontoj == * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/covalent.html|titolo=Covalent bonding&nbsp;— Single bonds|alirdato=2012-02-05|jaro=2000|eldoninto=chemguide}} * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.chem.ox.ac.uk/vrchemistry/electronsandbonds/intro1.htm|titolo=Electron Sharing and Covalent Bonds|alirdato=2012-02-05|eldoninto=Department of Chemistry University of Oxford}} * {{Citaĵo el la reto|url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/chemical/bond.html#c5|titolo=Chemical Bonds|alirdato=2012-02-05|eldoninto=Department of Physics and Astronomy, Georgia State University}} == Eksteraj ligiloj == * {{eo}} Stoker, R.K. kaj Slabaugh, H.R. ''Ĝenerala, Organika, kaj Biologia Kemio'' tradukita de R.K. Jones kaj D.A. Portman, publikigita de Esperanto-Societo de Ĉikago, Usono (1985) Ĉapitro 6, ''La kemia ligo''. * [http://wps.prenhall.com/wps/media/objects/602/616516/Chapter_07.html Covalent Bonds and Molecular Structure] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090210183035/http://wps.prenhall.com/wps/media/objects/602/616516/Chapter_07.html |date=2009-02-10 }} * [http://www.chm.bris.ac.uk/pt/harvey/gcse/covalent.html Structure and Bonding in Chemistry—Covalent Bonds] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090430011156/http://www.chm.bris.ac.uk/pt/harvey/gcse/covalent.html |date=2009-04-30 }} [[Kategorio:Kemiaj ligoj]] ksxkm6sb9cbwm4kxpg76yq8hu72hcqb 9372975 9372963 2026-05-14T20:52:55Z Filozofo 3592 Interpunkciaj plibonigoj 9372975 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Covalent_bond_hydrogen.svg|eta|400x400px|Kovalenta ligo formanta H₂ (dekstre) kie du hidrogenaj atomoj kunhavas la du elektronojn]] '''Kovalenta ligo''' estas [[kemia ligo]], kie [[atomo]]j kunhavas elektronparojn inter si. Ĉi tiuj elektronparoj estas konataj kiel '''komunaj paroj''' aŭ '''ligaj paroj''', kaj la stabila ekvilibro de allogaj kaj forpuŝaj fortoj inter atomoj, kiam ili kunhavas elektronojn, estas konata kiel '''kovalenta ligado'''.<ref><cite class="citation book">Campbell, Neil A.; Brad Williamson; Robin J. Heyden (2006). </cite></ref>[Pli bona fonto bezonata] Por multaj molekuloj, la kunhavado de elektronoj ebligas al ĉiu atomo atingi la ekvivalenton de plena ekstera ŝelo, respondanta al stabila elektronika konfiguracio. Kovalenta ligado inkluzivas multajn specojn de interrilatoj, inkluzive de σ-ligado, π-ligado, metalo-al-metalo ligado, agostikaj interagoj, kurbaj ligoj kaj tri-centraj du-elektronaj ligoj.<ref><cite class="citation book">March, Jerry (1992). </cite></ref><ref><cite class="citation book">Gary L. Miessler; Donald Arthur Tarr (2004). </cite></ref> La termino ''kovalenta ligo'' datiĝas de 1939.<ref>[[Merriam-Webster]] – Collegiate Dictionary (2000).</ref> La prefikso ''ko-'' signifas ''kun-'' do "kovalenta ligo" signifas ke la atomoj kune havas [[Valento (kemio)|valenton]], kiel priparolata en la [[Valento (kemio)|valentoliga]] teorio. En la molekulo H₂, la hidrogenaj atomoj kunhavas la du elektronojn per kovalenta ligado.<span style="display:inline-block;margin-bottom:-0.3em;vertical-align:-0.4em;line-height:1.2em;font-size:85%;text-align:left"><br> <br> </span><ref><cite class="citation web">[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/chemical/bond.html "Chemical Bonds"]. </cite></ref> Kovalento estas plej granda inter atomoj de similaj [[Elektronegativeco|elektronegativecoj.]] Do, kovalenta ligado ne nepre postulas ke la du atomoj estu de la sama elemento, nur ke ili estu de komparebla elektronegativeco. Kovalenta ligado kiu necesigas kunhavi elektronojn tra pli ol du atomoj nomiĝas [[dislokiĝinta elektrono|dislokiĝintaj]]. == Historio == [[Dosiero:Covalent.svg|eta|241x241px|Fruaj konceptoj en kovalenta ligado ekestiĝis de ĉi tiu speco de bildo de la molekulo de [[metano]]. Kovalenta ligado estas implicita en la Lewis-strukturo indikante elektronojn dividitajn inter atomoj.]] La termino ''kovalento'' rilate al ligado unue uziĝis en 1919 de [[Irving Langmuir]]. Li skribis ke "ni indikos per la termino ''kovalento'' la nombron da paroj de elektronoj kiujn specifa atomo kunhavas kun siaj najbaroj." <ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Arrangement of Electrons in Atoms and Molecules|familia nomo=Langmuir|persona nomo=Irving|dato=1919-06-01|gazeto=Journal of the American Chemical Society|volumo=41|numero=6|COI=10.1021/ja02227a002|paĝoj=868–934}}</ref> La ideo de kovalenta ligado aperis plurajn jarojn antaŭ 1919 ĉe [[Gilbert Newton Lewis|Gilbert N. Lewis]], kiu en 1916 priskribis la kunhavadon de elektronparoj inter atomoj.<ref><cite class="citation journal">Lewis, Gilbert N. (1916-04-01). </cite></ref> Li enkondukis la [[Lewis-notacion]] aŭ ''elektronpunktan notacion'' aŭ ''Lewis-punktan strukturo''n, en kiu valentaj elektronoj (tiuj en la ekstera ŝelo) estas reprezentitaj kiel punktoj ĉirkaŭ la atomaj simboloj. Paroj de elektronoj troviĝintaj inter atomoj reprezentas kovalentajn ligojn. Multoblaj paroj reprezentas multoblajn ligojn, ekzemple [[Duobla ligo|duoblaj ligoj]] kaj [[triobla ligo|trioblaj ligoj.]] Alternativa notacio, ne uzita ĉi tie, havas ligoformantajn elektronparojn reprezentitajn kiel solidaj linioj. Lewis proponis ke atomo formas sufiĉajn kovalentajn ligoj formi plenan eksteran elektronan ŝelon. En la skemo de metano montrita ĉi tie, la karbona atomo havas valenton kvar kaj tial ĉirkaŭ ĝi troviĝas ok elektronoj (la [[okopa regulo]]), kvar de la karbono mem kaj kvar de la hidrogenoj ligitaj al ĝi. Ĉiu hidrogeno havas valenton unu kaj estas ĉirkaŭita de du elektronoj (duopa regulo) – ĝia propra unu elektrono plus unu de la karbono. La nombroj de elektronoj rilatas al plenaj ŝeloj en la kvantuma teorio de la atomo; la ekstera ŝelo de karbona atomo estas la ŝelo n=2, kiu povas teni ok elektronojn, dum la ekstera (kaj nura) ŝelo de hidrogena atomo estas la ŝelo n=1, kiu povas teni nur du. Dum la ideo de komunaj elektronparoj provizas bonan kvalitan bildon de kovalenta ligado, [[kvantuma mekaniko]] estas bezonata kompreni la naturon de ĉi tiuj ligoj kaj antaŭvidi la strukturojn kaj trajtojn de simplaj molekuloj. [[Walter Heitler]] kaj [[Fritz London]] verkis la unuan sukcesan kvantummekanikan klarigon de kemia ligo ([[Hidrogeno|molekula hidrogeno]]) en 1927.<ref>W. Heitler and F. London, Zeitschrift für Physik, vol. 44, p. 455 (1927).</ref> Ilia laboro estis bazita sur la valentliga modelo, kiu supozas ke kemia ligo estas formita kiam estas bona interkovro inter la atomaj orbitaloj de la partoprenantaj atomoj. == Tipoj de kovalentaj ligoj == Atomaj orbitaloj (escepte de s-orbitaloj) havas specifajn direktajn ecojn, do malsamajn tipojn de kovalentaj ligoj. Sigma-ligoj (σ-ligoj) estas la plej fortaj kovalentaj ligoj kaj estas pro frontalfronta koincido de orbitaloj ĉe du malsamaj atomoj. [[Unuobla ligo]] estas kutime sigma-ligo. Pi-ligoj estas malpli fortaj kaj estas pro flanka koincido inter p (aŭ d) orbitaloj. [[Duobla ligo]] inter du donitaj atomoj konsistas el unu sigma kaj unu pi-ligo kaj triobla ligo estas unu sigma kaj du pi-ligoj. Kovalentaj ligoj estas ankaŭ influitaj de la elektronegativeco de la ligitaj atomoj kiu regas la kemian polarecon de la ligo. Du atomoj kun egala elektronegativeco faros nepolarajn kovalentajn ligojn kiel H–H. Neegala interrilato kreas polaran kovalentan ligon kiel H−Cl. == Kovalentaj strukturoj == Ekzistas pluraj tipoj de strukturoj por kovalentaj substancoj, inkluzive de individuaj molekuloj, molekulaj strukturoj, [[Makromolekulo|makromolekulaj]] strukturoj kaj gigantaj kovalentaj strukturoj. Unuopaj molekuloj havas fortajn ligojn kiuj kuntenas la atomojn, sed nekonsiderindaj estas la allogaj fortoj inter molekuloj. Tiaj kovalentaj substancoj estas kutime gasoj, ekzemple, HCl, SO₂, CO₂, kaj CH₄. En molekulaj strukturoj estas malfortaj fortoj de allogo. Tiaj kovalentaj substancoj estas malalttemperature bolantaj likvaĵoj (kiel [[etanolo]]) kaj malalttemperature fandantaj solidoj (kiel [[jodo]] kaj solida [[karbona dioksido|CO₂]]). Makromolekulaj strukturoj havas grandajn nombrojn da atomoj ligitaj de kovalentaj ligoj en ĉenoj, inkluzive sintezajn polimerojn kiel [[polieteno]] kaj [[nilono]] kaj biopolimeroj kiel [[proteino]]j kaj [[amelo]]. Retaj kovalentaj strukturoj (aŭ gigantaj kovalentaj strukturoj) enhavas grandajn nombrojn da atomoj ligitaj en folioj (kiel [[grafito]]) aŭ 3-dimensiajn strukturojn (kiel [[diamanto]] kaj [[kvarco]]). Ĉi tiuj substancoj havas altajn fandopunkton kaj bolpunkton, estas ofte frakasiĝemaj kaj emas havi altan elektran [[Elektra rezistivo|rezistivon.]] Elementoj kiuj havas altan [[elektronegativeco]]n kaj la kapablecon formi tri aŭ kvar elektronparajn ligojn, ofte formas tian grandan makromolekulan strukturon.<ref name="StranksEtAl1970"><cite class="citation book">Stranks, D. R.; Heffernan, M. L.; Lee Dow, K. C.; McTigue, P. T.; Withers, G. R. A. (1970). </cite></ref> == Unu- kaj tri-elektronaj ligoj == Ligoj kun unu aŭ tri elektronoj troviĝas en [[Radikalo (ĥemio)|radikalaj entoj]], kiuj havas neparan nombron da elektronoj. La plej simpla ekzemplo de unu-elektrona ligo troviĝas en la dihidrogena katjono, H₂⁺. Unu-elektrona ligo ofte havas ĉirkaŭ duonon de la liga energio de du-elektrona ligo, kaj tial nomiĝas ''duona ligo''. Tamen, ekzistas esceptoj: en la okazo de [[dilitiumo|dilitio]], la ligo estas pli forta por la unu-elektrona Li₂⁺ ol por la du-elektrona Li₂. Ĉi tiu escepto estas klarigebla rilate al hibridigo kaj efektoj de internaj ŝeloj.<ref><cite class="citation book">Weinhold, F. and Landis, C. (2005). </cite></ref> <!--[[Dosiero:Graphical_comparison_of_bonds.svg|maldekstra|eta|150x150px|Komparo de la elektronika strukturo de la tradicia kovalenta ligo kun la tri-elektrona ligo.]] --> La plej simpla ekzemplo de tri-elektrona ligo troviĝas en la heliuma dimera katjono, He₂⁺. Oni konsideras ĝin ''duona ligo'' ĉar ĝi konsistas el nur unu komuna elektrono (anstataŭ du); rilate al molekulaj orbitaloj, la tria elektrono estas en anti-liga orbitalo kiu nuligas duonon de la ligo formita de la aliaj du elektronoj. Alia ekzemplo de molekulo enhavanta tri-elektronan ligon, aldone al du du-elektronaj ligoj, estas [[nitrata oksido]], NO. La oksigena molekulo, O₂ ankaŭ estas rigardebla kiel havanta du tri-elektronajn ligojn kaj unu du-elektronan ligon, kiu eksplikas ĝian [[paramagnetismo]]n kaj ĝian formalan ligan ordon 2.<ref name="pauling">Pauling, L. (1960) ''The Nature of the Chemical Bond''.</ref> [[Klora dioksido]] kaj ĝia pli pezaj analogoj [[broma dioksido]] kaj joda dioksido ankaŭ enhavas tri-elektronajn ligojn. Molekuloj kun neparaj elektronaj ligoj estas kutime tre reakciemaj. Tia ligo estas stabila nur inter atomoj kun similaj elektronegativecoj.<ref name="pauling"/> == Resonanco == {{ĉefa|Resonanco (kemio)}} Estas situacioj kie unuopa Lewis-strukturo estas nesufiĉa klarigi la elektronan konfiguracion en molekulo, tial necesas supermeti la strukturojn. La samaj du atomoj en tia molekulo povas esti ligitaj malsame en diferencaj strukturoj (unuobla ligo en unu, duobla ligo en alia aŭ eĉ neniu), rezultante en neentjera liga ordo. La [[Nitrato|nitrata]] jono estas unu tia ekzemplo kun tri ekvivalentaj strukturoj. La ligo inter la nitrogeno kaj ĉiu oksigeno estas duobla ligo en unu strukturo kaj unuobla ligo en la alia du, do la meznombra liga ordo por ĉiu N-O interrilatado estas (2 + 1 + 1)/3 = 4/3. [[Dosiero:Nitrate-ion-resonance-2D.png|400x400px]] === Aromateco === {{ĉefa|Aromatoj}} En [[organika kemio]], kiam molekulo kun ebena ringo obeas la regulon de Hückel, kie la nombro da π-elektronoj kongruas kun la formulo 4n + 2 (kie n estas entjero), ĝi atingas kroman stabilecon kaj simetrion. En [[benzeno]], la prototipa aromata kombinaĵo, troviĝas 6 π-ligaj elektronoj (n = 1, 4n + 2 = 6). Ĉi tiuj okupas tri dislokiĝintajn π-molekulajn orbitalojn ([[molekula orbitala teorio]]) aŭ formas konjugitajn π-ligojn en du resonancaj strukturoj kiuj lineare kombiniĝas (valentliga teorio), kreanta regulan sesangulon kiu elmontras pli grandan stabiligon ol la hipoteza 1,3,5-cikloheksatrieno. En la okazo de [[Heterociklaj kombinaĵoj|heterociklaj]] aromataĵoj kaj substituitaj [[benzeno]]j, la elektronegativaj diferencoj inter malsamaj partoj de la ringo povas superregi la kemian konduton de aromataj ringaj ligoj, kiuj alie estas ekvivalentaj. === Hipervalento === Certaj molekuloj kiel [[ksenona difluorido]] kaj [[sulfura heksafluorido]] havas pli altajn koordinaciajn nombrojn ol eblus pro strikte kovalenta ligado laŭ la [[okopa regulo]]. Tio estas klarigebla de la modelo de tri-centra kvar-elektrona ligo ("3c–4e") en molekula orbitala teorio kaj jona-kovalenta resonanco en valentliga teorio. === Elektrono-manko === En tri-centra du-elektrona ligo ("3c–2e") tri atomoj kunhavas du elektronojn en ligo. Ĉi tiu tipo de ligado okazas en elektronmankaj kombinaĵoj, ekzemple [[diborano]]. Ĉiu tia ligo (2 en molekulo diborano) enhavas paron de elektronoj kiu konektas la borajn atomojn unu al la alia en banana formo, kun protono (kerno de hidrogena atomo) en la mezo de la ligo, kunhavanta elektronojn kun ambaŭ boraj atomoj. En certaj [[grapola kombinaĵo|grapolaj kombinaĵoj]], tiel nomataj kvar-centraj du-elektronaj ligoj ankaŭ estas postulatitaj. == Priskribo per kvantuma mekaniko == Post la evoluado de kvantuma mekaniko, du bazaj teorioj estas proponitaj por provizi kvantuman priskribon de kemia ligado: valentliga teorio kaj molekula orbitala teorio. === Valentliga teorio === {{ĉefa|Valentliga teorio}} En 1927, valentliga teorio estis formulita kaj ĝi argumentas ke kovalenta ligo formiĝas kiam du valentaj elektronoj, en siaj respektivaj atomaj orbitaloj, funkcias kunteni du kernojn, malaltigante sistemajn energiojn. Baze de ĉi tiu teorio, la kemiisto [[Linus Pauling]] eldonis en 1931 tion, kiun iuj konsideras unu el la plej gravaj referaĵoj en la historio de kemio: ''Pri la Naturo de la Kemia Ligo''. En ĉi tiu referaĵo, ellaborante surbaze de la laboro de Lewis kaj la valentliga teorio de Heitler kaj Londono kaj siaj propraj pli fruaj laboroj, Pauling prezentis ses regulojn por la komunelektrona ligo, el kiuj la unuaj tri estis jam ĝenerale konataj: : 1. La elektronpara ligo formiĝas per la interago de nepara elektrono ĉe ĉiu el du atomoj. : 2. La spino de ĉiu elektrono devas esti mala. : 3. Kiam parigitaj, la du elektronoj ne povas partopreni en pluaj ligoj. : 4. La elektroninterŝanĝaj terminoj por la ligo uzas nur unu ondofunkcion de ĉiu atomo. : 5. La haveblaj elektronoj en la plej malalta energinivelo formas la plej fortajn ligojn. : 6. El du orbitaloj en atomo, kiu povas pleje interkovri la orbitalon de alia atomo, tiu formos la plej fortan ligon kaj ĉi tiu ligo emos stari en la direkto de la koncentrita orbitalo. Surbaze de tiu artikolo, la lernolibro de Pauling (1939) : ''Pri la Naturo de la Kemia Ligo'' fariĝis ĉefverko de moderna kemio.<ref name="Pauling-textbook">http://scarc.library.oregonstate.edu/coll/pauling/bond/narrative/page1.html Linus Pauling (1939) ''The Nature of the Chemical Bond and the Structure of Molecules and Crystals: An Introduction to Modern Structural Chemistry''</ref> Ĝi helpis eksperimentajn kemiistojn kompreni la gravecon de kvantuma teorio sur kemio. Tamen, la posta eldono en 1959 malsukcesis adekvate trakti la problemojn kiuj ŝajne estis pli bone kompreneblaj per molekula orbitala teorio. La influo de valenta teorio malpliiĝis dum la 1960aj kaj 1970aj jaroj dum molekula orbitala teorio fariĝis pli utila kiam ĝi estis efektivigita en grandaj [[Komputilo|ciferecaj komputilaj]] programoj. Ekde la 1980aj jaroj, la pli malfacilaj problemoj, efektivigi valentligan teorion en komputilaj programoj, estis solvitaj plejparte kaj oni notis revigliĝon de valentliga teorio. === Molekula orbitala teorio === Molekulajn orbitalojn unue enkondukis Friedrich Hund<ref>F. Hund, "Zur Deutung einiger Erscheinungen in den Molekelspektren" [On the interpretation of some phenomena in molecular spectra] ''Zeitschrift für Physik'', vol. 36, pages 657-674 (1926).</ref><ref>F. Hund, "Zur Deutung der Molekelspektren", ''Zeitschrift für Physik'', Part I, vol. 40, pages 742-764 (1927); Part II, vol. 42, pages 93–120 (1927); Part III, vol. 43, pages 805-826 (1927); Part IV, vol. 51, pages 759-795 (1928); Part V, vol. 63, pages 719-751 (1930).</ref> kaj Robert S. Mulliken<ref>R. S. Mulliken, "Electronic states.</ref><ref>R. S. Mulliken, "The assignment of quantum numbers for electrons in molecules", ''Physical Review'', vol. 32, pages 186–222 (1928).</ref> en 1927 kaj 1928.<ref>Friedrich Hund and Chemistry, Werner Kutzelnigg, on the occasion of Hund's 100th birthday, Angewandte Chemie International Edition, 35, 573–586, (1996)</ref><ref>Robert S. Mulliken's Nobel Lecture, [[Science]], 157, no. 3785, 13 – 24, (1967).</ref> La liniara kombinaĵo de atomaj orbitaloj aŭ "LCAO" proksimumigon por molekulaj orbitaloj enkondukis en 1929 Sir John Lennard-Jones.<ref>Sir John Lennard-Jones, "The electronic structure of some diatomic molecules", ''Transactions of the Faraday Society'', vol. 25, pages 668-686 (1929).</ref> Liniaraj kombinaĵoj de atomaj orbitaloj (LCAO) estas uzeblaj por taksi la molekulajn orbitalojn kiuj formiĝas je ligado inter konsistigaj atomoj de la molekulo. Simile al atoma orbitalo, Schrödinger-ekvacio, kiu priskribas la konduton de elektrono, ankaŭ  estas konstruebla por molekula orbitalo. Liniaraj kombinaĵoj de atomaj orbitaloj aŭ la sumoj kaj diferencoj de la atomaj ondofunkcioj, provizas proksimumajn solvojn al la Hartree–Fock-ekvacioj kiuj rilatas al la sendependa-partikla proksimumigo de la molekula [[Ekvacio de Schrödinger|Schrödinger-ekvacio]]. Kiam atomaj orbitaloj interagas, la rezultinta molekula orbitalo povas esti de tri tipoj: ligada, antiligada aŭ neligada. Ligadaj MO (molekulaj orbitaloj): * Ligadaj interagoj inter atomaj orbitaloj estas pozitivaj (samfazaj) interagoj. * Ligadaj MO estas pli malaltaj en energio ol la atomaj orbitaloj kiuj kombiniĝas produkti ilin. Antiligadaj MO: * Antiligadaj interagoj inter atomaj orbitaloj estas negativaj (detruaj) (malfazaj) interagoj, kun [[noda ebeno]] kie la ondofunkcio de la antiligada orbitalo estas nulo inter la du interagantaj atomoj * Antiligadaj MO estas pli altaj en energio ol la atomaj orbitaloj kiuj kombiniĝas produkti ilin. Neligadaj MO: * Neligadaj MO estas la rezulto de neniu interago inter atomaj orbitaloj pro manko de kongruaj simetrioj. * Neligaj MO havas la saman energion kiel la atomaj orbitaloj de unu el la atomoj en la molekulo. === Komparo === La du teorioj diferencas en la ordo en kiu oni konstruas la [[Elektrona distribuado|elektronan konfiguracion]] de la molekulo.<ref name="Quanta"><cite class="citation book">P.W. Atkins (1974). </cite></ref> Por valentoliga teorio, oni unue plenigas la atomajn hibridajn orbitalojn por produkti plenan valentan konfiguracion de ligadaj paroj kaj solaj paroj. Se pluraj tiaj konfiguracioj ekzistas, oni utiligas pesitan superkovradon de tiuj konfiguracioj. En kontrasto, por la molekula orbitala teorio oni unue faras pesitan superkovradon de atomaj orbitaloj, poste plenigas la rezultintajn molekulajn orbitalojn laŭ la Aufbau-principo. Ĉiu teorio havas siajn avantaĝojn kaj uzojn. Ĉar valentoliga teorio konstruas la molekulan ondofunkcion el lokiĝintaj ligoj, ĝi pli taŭgas por la kalkulo de ligaj energioj kaj la kompreno de [[Reakcia mekanismo|reakciaj mekanismoj.]] Specife, la valentoliga teorio ĝuste antaŭvidas la disociiĝon de homonukleaj diatomaj molekuloj al apartaj atomoj, dum simpla molekula orbitala teorio antaŭvidas disociiĝon al miksaĵo de atomoj kaj jonoj. Molekula orbitala teorio, kun [[Resonanco (kemio)#Deslokiĝo|deslokiĝintaj orbitaloj]] kiuj obeas ĝian simetrion, estas pli taŭga por la kalkulo de joniga energio kaj la kompreno de spektraj sorbaj bendoj. Molekulaj orbitaloj estas ortaj, kiu signife pliigas fareblecon kaj rapidon de komputilaj kalkuloj kompare al neortaj valentoligaj orbitaloj. Kvankam la ondofunkcioj produktitaj de ambaŭ teorioj ne interakordas kaj ne egalas la eksperimente mezuritan stabiligan energion, ili estas korekteblaj per konfiguracia interago.<ref name="Quanta"/> Oni povas fari tion kombinante la valentoligan kovalentan funkcion kun la funkcioj priskribantaj ĉiujn eblajn jonajn konfiguraciojn aŭ kombinante la molekulan orbitan fundastatan funkcion kun la funkcioj priskribantaj ĉiujn eblajn ekscititajn statojn kiuj uzas vakajn orbitalojn. Tiam estas evidente ke la simpla molekula orbita alproksimiĝo donas troan pezon al la jona strukturo dum la simpla valentoliga alproksimiĝo donas maltroan. Ankaŭ eblas priskribi tion dirante ke la molekula orbitala metodo neglektas elektronan korelacion dum la valentoliga alproksimiĝo trotaksas ĝin.<ref name="Quanta"/> La du metodoj estas nun rigardataj komplementaj, ĉiu provizanta siajn proprajn bildojn en la problemo de kemia ligado. Modernaj kalkuloj en kvantuma kemio kutime komencas de (sed fine ege superas) molekula orbitalo prefere ol valentoliga metodo, ne pro ajna esenca supereco en la antaŭa sed ĉar la MO-metodo estas pli facile adaptebla al numeraj komputadoj. Tamen, pli bona valentoligaj programoj estas nun haveblaj. ==  Vidu ankaŭ == * [[Jona ligo]] * [[Elektrona distribuado]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Fontoj == * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.chemguide.co.uk/atoms/bonding/covalent.html|titolo=Covalent bonding&nbsp;— Single bonds|alirdato=2012-02-05|jaro=2000|eldoninto=chemguide}} * {{Citaĵo el la reto|url=http://www.chem.ox.ac.uk/vrchemistry/electronsandbonds/intro1.htm|titolo=Electron Sharing and Covalent Bonds|alirdato=2012-02-05|eldoninto=Department of Chemistry University of Oxford}} * {{Citaĵo el la reto|url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/chemical/bond.html#c5|titolo=Chemical Bonds|alirdato=2012-02-05|eldoninto=Department of Physics and Astronomy, Georgia State University}} == Eksteraj ligiloj == * {{eo}} Stoker, R.K. kaj Slabaugh, H.R. ''Ĝenerala, Organika, kaj Biologia Kemio'' tradukita de R.K. Jones kaj D.A. Portman, publikigita de Esperanto-Societo de Ĉikago, Usono (1985) Ĉapitro 6, ''La kemia ligo''. * [http://wps.prenhall.com/wps/media/objects/602/616516/Chapter_07.html Covalent Bonds and Molecular Structure] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090210183035/http://wps.prenhall.com/wps/media/objects/602/616516/Chapter_07.html |date=2009-02-10 }} * [http://www.chm.bris.ac.uk/pt/harvey/gcse/covalent.html Structure and Bonding in Chemistry—Covalent Bonds] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090430011156/http://www.chm.bris.ac.uk/pt/harvey/gcse/covalent.html |date=2009-04-30 }} [[Kategorio:Kemiaj ligoj]] 5kuma8qw885725ypsh3hz49llqf8tv4 0 546102 9372847 7877171 2026-05-14T15:12:21Z Störfix 100024 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:-043 Kulturdenkmale in Königsee-Rottenbach WohnhausThälendorf.jpg]] → [[File:-043 Kulturdenkmale in Königsee-Rottenbach Wohnhaus Solsdorf Nr 8.jpg]] korr ort 9372847 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = ne havas blazonon.svg |latitudo = 50/39/41/N |longitudo = 11/05/50/E |zomo = 10 |situo-bildo = Königsee in SLF.png |federacia_lando = [[Turingio]] |distrikto = [[Distrikto Saalfeld-Rudolstadt]] |alto = 377 |areo = 83,75 |poŝtkodo = 07426 |tel_antaŭkodo = 036738, 036739 (Horba) |aŭtokodo = SLF |oficiala_kodo = 16073112 |subdivido = 17 komunumopartoj |adreso-komunumestraro = Markt 1 |retpaĝaro = [http://cms.königsee-rottenbach.de/ www.koenigsee-rottenbach.de] |komunumestro = Volker Stein |komunumestro-partio = senpartia }} '''Königsee''' - kiu ekde la jaro 2013 ĝis fino de 2018 nomiĝis ''Königsee-Rottenbach'' - estas urbo de [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Saalfeld-Rudolstadt]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio||STATO}}}} la urba komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio|16073005}}}} loĝantojn. La loĝloko situas en la valo de la rivero '''Rinne''' en la [[Turingia Arbaro]]. == Geografio == Königsee troviĝas ĉe la nordokcidenta limo de la distrikto sur alteco de 377 metroj. === Najbaraj komunumoj === En la direkto horloĝa, disde nordo: [[Stadtilm]], [[Rudolstadt]], [[Bad Blankenburg]], [[Bechstedt]], [[Allendorf (Turingio)|Allendorf]], [[Sitzendorf (Turingio)|Sitzendorf]], [[Unterweißbach]], [[Schwarzatal]], [[Großbreitenbach]], [[Ilmenau]] === Partoj urbaj === La urbo estas teritorie separita en 24 erojn: {| class="wikitable" ! width="20%" | urbokvartaloj ! width="80%" | subkvartaloj |- | align="center" | [[Königsee (urbokvartalo)|Königsee]] ||Königsee, Dörnfeld an der Heide, Garsitz, Horba, Lichta, Köditz (Oberköditz kaj Unterköditz), Oberschöbling, Unterschöbling |- | align="center" | [[Rottenbach (Turingio)|Rottenbach]] ||Rottenbach, Hengelbach, Leutnitz, Milbitz, Paulinzella, Quittelsdorf, Solsdorf, Storchsdorf, Thälendorf |- | align="center" | [[Oberhain]] ||Oberhain, Barigau, Mankenbach, Unterhain |- | align="center" | [[Dröbischau]] ||Dröbischau, Egelsdorf |} ==Vidindaĵoj== * [[Monaĥejo Paulinzella]] * [[Preĝejo Sankta Jakobo (Rottenbach)]] * [[Preĝejo Sankta Nikolao (Milbitz)]] * [[Vilaĝa preĝejo de Horba]] == Partneraj urboj == * [[Dosiero:Flago-de-Portugalio.svg|20px]] [[Ansião]] en [[Portugalio]], * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20px]] [[Erbach (Odenwald)|Erbach]] en [[Hesio]] (Germanio), * [[Dosiero:Flago-de-Ĉeĥio.svg|20px]] [[Jičín]] en [[Ĉeĥio]], * [[Dosiero:Flago-de-Hungario.svg|20px]] [[Nagykanizsa]] en [[Hungario]], * [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20px]] [[Le Pont-de-Beauvoisin (Isère)|Pont-de-Beauvoisin]] (departemento [[Isère]] kaj [[Savoie]] ([[Francio]]) kaj * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20px]] [[Pulheim]] ĉe [[Kolonjo]] (Germanio). [[Dosiero:Königsee_Lindenstraße_9.jpg|eta|maldekstra|350px|<center>vilao en Königsee]] [[Dosiero:-043 Kulturdenkmale in Königsee-Rottenbach Wohnhaus Solsdorf Nr 8.jpg|eta|maldekstra|350px|<center>komunumoparto ''Thälendorf'']] [[Dosiero:-72-1_Paulinzella.jpg|eta|maldekstra|350px|<center>historia domo en komunumoparto ''Paulinzella'']] [[Dosiero:-67 Solsdorf.jpg|eta|maldekstra|250px|<center>kirko de la komunumoparto ''Solsdorf'']] {{projektoj}} {{Distrikto Saalfeld-Rudolstadt}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Saalfeld-Rudolstadt]] [[Kategorio:Urboj de Turingio]] 4eivpofrkqpe75byfc1trg5pubbo5f6 0 558473 9372823 9362494 2026-05-14T14:08:24Z Crosstor 3176 /* K */ 9372823 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj [[instruistoj]] en [[Universitato de Pécs]] (ankaŭ en la integritaj altlernejoj): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Antal Ádám (konstitucia juĝisto)]] * [[Antal Adler-Rácz]] * [[Péter Agárdi]] * [[János Ángyán]] * [[György Auer]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Bálint Bachmann]] * [[Zoltán Bachman]] * [[László Bagossy]] * [[Lajos Bakay (kirurgo)]] * [[Ferenc Bán]] * [[Péter Bán (arkivisto)]] * [[Béla Bánfalvi]] * [[Károly Barakonyi]] * [[László Bárdi]] * [[Imre Barta]] * [[Miklós Bauer]] * [[József Bazsinka]] * [[Soma Beck]] * [[Zoltán Beck]] * [[Árpád Bellyei]] * [[Ferenc Benedek (juristo)]] * [[Zsuzsa Beney]] * [[György Benkő (radiologo)]] * [[Konrád Beöthy]] * [[Tamás Bereczkei]] * [[Ottó Bihari]] * [[Géza Birkás]] * [[Cecil Pál Bognár]] * [[András Bohár]] * [[Antal Bókay]] * [[Béla Boros (kuracisto)]] * [[Géza Bozóky]] {{Div col end}} == C == * [[László Cholnoky]] * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[István Csekey]] * [[György Csete]] * [[Andor Csizmadia]] == D == * [[Imre Dambrovszky]] * [[György Dénes (speleologo)]] * [[Sándor Dévényi]] * [[Szilárd Donhoffer]] * [[György Dora]] * [[Zoltán Dövényi]] == E == * [[Béla Entz]] == F == * [[Pál Farkas]] * [[Géza Gyula Fejérváry]] * [[Attila Felinger]] * [[István Fenyő (kritikisto)]] * [[Béla Fenyvessy]] * [[Ferenc Finkey]] * [[Ernő Flachbarth]] * [[Béla Flerkó]] * [[József Földvári]] * [[Miklós Füzes]] == G == * [[Tamás Gaál]] * [[Róbert Gábriel]] * [[Gyula Gál (juristo)]] * [[Ágnes Gereben]] * [[Tamás Getto]] * [[Sándor Gorka]] * [[György Gosztonyi]] * [[Pál Gróf]] * [[Gyula Gyomlay]] * [[Zoltán Gyöngyössy]] == H == {{Div col|cols = 2}} * [[József Halasy-Nagy]] * [[Aladár Halász]] * [[Pál Halász (juristo)]] * [[Béla Halmos]] * [[Artúr Hámori]] * [[József Hámori]] * [[Erika Hancz]] * [[György Haraszti]] * [[Pál Heim]] * [[Zsuzsanna Helyes]] * [[Gyula Herczeg]] * [[István Hetesi]] * [[Antal Hodinka]] * [[Ottó Hoffmann]] * [[József Holub]] * [[Péter Hoppál]] * [[Zoltán Horn]] * [[Zoltán Horváth (reĝisoro)]] * [[Lajos Huszty]] * [[Tivadar Huth]] {{Div col end}} == I == * [[György Illei]] == J == * [[Magdolna Jákfalvi]] * [[Attila Janisch]] == K == {{Div col|cols = 2}} * [[Lóránt Kabdebó]] * [[György Kálmán C.]] * [[András Kappanyos]] * [[György Karsai]] * [[Lipót Kauser (juristo)]] * [[Gábor Kecskeméti]] * [[László Kelemen (altlerneja instruisto)]] * [[Miklós Kellermayer]] * [[Miklós Kengyel]] * [[Zoltán Kérészy]] * [[Ágnes Kertészfi]] * [[Károly Kett]] * [[Iván Kétyi]] * [[Balázs Kézdi]] * [[László Kisbali]] * [[György Kiss (juristo)]] * [[László Kiss (konstitucia juĝisto)]] * [[Sándor Klein]] * [[Balázs Kocsár]] * [[Mihály Kocsis]] * [[Gyula Koczkás]] * [[László Kollár]] * [[János Kolta]] * [[Gyula Konkoly]] * [[Iván Korcsmáros]] * [[Attila Kotányi]] * [[Gusztáv Kovács]] * [[Jenő Kramár]] * [[Sándor Krisztics]] * [[József Kudász]] * [[Miklós Kun (historiisto)]] {{Div col end}} == L == * [[Tamás Lábady]] * [[László Lajos]] * [[Kálmán Lambrecht]] * [[János László]] * [[László Lénárd]] * [[András Lengyel]] * [[Kálmán Lissák]] * [[Irén Lovász]] * [[Imre Lukinich]] == M == * [[Géza Mansfeld]] * [[Ágnes Marsai]] * [[Gyula Méhes]] * [[Oszkár Merényi]] * [[László Morvay]] == O == * [[György Orbán (fizikisto)]] * [[Nándor Óriás]] * [[Mária Ormos]] == P == * [[Péter P. Müller]] * [[Norbert Pap]] * [[Zoltán Pázmány]] * [[József Perbíró]] * [[Sándor Pinczehelyi]] * [[Éva Pócs]] * [[Ödön Polner]] * [[László Pólos]] * [[Gyula Prinz]] == R == * [[József Rácz]] * [[Tamás Raj]] * [[Károly Rauss]] * [[Dóra Reglődi]] * [[Gábor Rekettye (pli aĝa)]] * [[Sándor Rétfalvi]] * [[László Rhorer]] == S == * [[Ráfael Schaurek]] * [[Imre Schrammel]] * [[Elemér Scipiades]] * [[Gyula Sebestény]] * [[Ferenc Simor]] * [[Sándor Sólymos]] * [[Károly Attila Soós]] * [[András Stark (psikiatro)]] * [[Ferenc Sütő]] * [[László Gyula Szabó]] * [[István Székely (juristo)]] * [[Júlia Székely]] * [[Csaba Ferenc Szigeti]] * [[Dávid Szolláth]] * [[Mihály Szotáczky]] == T == * [[József Takáts (kritikisto)]] * [[Tamás Tényi]] * [[Beáta Thomka]] * [[József Tigyi]] * [[Aurél Tillai]] * [[Ernő Tolvaly]] * [[József Tóth (geografo)]] * [[László Tóth (historiisto)]] * [[Mihály Tóth (prokuroro)]] * [[Zsigmond Tóth]] * [[Mátyás Trixler]] * [[Anna Tüskés]] * [[György Tverdota]] == V == * [[László Valkó]] * [[Marianna Váradi]] * [[Attila Varga (ekonomikisto)]] * [[Gábor Vargyas]] * [[Hildebrand Dezső Várkonyi]] * [[Ferenc Vasváry]] * [[András Veres (literaturhistoriisto)]] * [[István Vermes]] * [[János Vinkler]] * [[Antal Visegrády]] * [[György Vókó]] == W == * [[György Wéber (kirurgo)]] * [[Kristóf Weber]] * [[János Weiss]] * [[Ödön Weszely]] * [[Zoltán Wilhelm]] == Fontoj == La listo estas kompilado el Vikipedio. {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Listoj]] [[Kategorio:Universitato de Pécs| ]] 5eln5yqv5nojboaal811mkjvnu0q3ic 0 558586 9372944 7650603 2026-05-14T19:59:07Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9372944 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Teodoro|Tivadar]] HUTH''' [hut], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Huth Tivadar''' estis [[Hungario|hungara]] [[kuracisto]], [[urologio|urologo]], [[profesoro]], [[parlamentano]]. Tivadar Huth [http://archiv.baralib.hu/?q=bio/9361]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} naskiĝis la {{daton|19|septembro|1896}} en [[Bonyhád]]. Li mortis la {{daton|16|junio|1962}} en [[Pécs]]. == Biografio == Tivadar Huth komencis studi en [[Universitato de Budapeŝto|Scienca Universitato Péter Pázmány]] en [[1915]], sed pro la [[1-a mondmilito]] li akiris [[diplomo]]n nur en [[1925]]. Post siaj studoj li laboris en la universitata kliniko. En [[1940]] li estis nomumita privata profesoro en la menciita universitato. Inter [[1945]] kaj [[1948]] li estis vicklinikestro, poste (jam kiel ĉefkuracisto) li ricevis la taskon establi urologian klinikon en Pécs. En 1948 li estis nomumita ankaŭ katedrestro en [[Universitato de Pécs]]. En [[1952]] li kandidatiĝis, en la sama jaro li ricevis la rangon [[docento]]. En [[1956]] li estis nomumita universitata profesoro. Li estis [[rektoro]] inter 1957–1961, ankaŭ parlamenta deputito inter 1958–1962. Li ricevis unuafoje signifan [[premio]]n. == Elektitaj kontribuoj == * ''Az urogenitalis tuberculosis'' ([[libro]]) == Fontoj == * [http://www.tortenelmitar.hu/index.php?option=com_content&view=article&id=4409&catid=66:h&Itemid=67&lang=hu hungarlingva biografio] * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC05727/06688.htm hungarlingva biografio] * [http://www.tankonyvtar.hu/hu/tartalom/tkt/magyar-orvoseletrajzi/ch03s12.html hungarlingva biografio] * [http://aok.pte.hu/hu/arckepcsarnok/leiras/10 hungarlingva biografio kun bildo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150425172320/http://aok.pte.hu/hu/arckepcsarnok/leiras/10 |date=2015-04-25 }} {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj urologoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] {{Vivtempo|Huth Tivadar}} m4ubyvgath7ru2vlks2nazh2740mwma 0 562147 9372965 9372717 2026-05-14T20:22:06Z Claudio Pistilli 25073 9372965 wikitext text/x-wiki {{Apartigilo}} '''Ĥimero''' aŭ '''Kimero''' povas esti: * [[Ĥimero]], el la greka mitologio * [[Ĥimero (biologio)]], organismo konstruita el pli ol unu histo * [[Ĥimero (fiŝo)]], parenca al ŝarko * [[Ĥimero (geografio)]], monto en Turkujo kun konstanta fajro * [[Himero (Sicilio)|Himero]], urbo en Sicilio * [[623 Ĥimero]] : [[asteroido]]. 3851rz5npijbnxwqcv4jibb8iowmo70 0 562909 9372820 9362493 2026-05-14T14:07:47Z Crosstor 3176 /* K */ 9372820 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Universitato de Pécs]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo kaj al la aliĝintaj altlernejoj): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Oszkár Abay Nemes]] * [[János Ábrahám (juristo)]] * [[Norbert Ács]] * [[Antal Ádám (konstitucia juĝisto)]] * [[László Agócsy]] * [[Miklós Orbán Arató]] * [[Sándor Ausch]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Béla Bacher]] * [[Bálint Bachmann]] * [[László Bagossy]] * [[Zelka Baktay]] * [[Miklós Balassa]] * [[Endre Bán (ginekologo)]] * [[Mihály Barabás (radiologo)]] * [[István Bárány]] * [[Imre Barta]] * [[Miklós Bauer]] * [[Zoltán Beck]] * [[Árpád Bellyei]] * [[Imre Bencze (advokato)]] * [[Ferenc Benedek (juristo)]] * [[László Benkő (juristo)]] * [[László Bernát Bérczi]] * [[Botond Berde]] * [[Richárd Bodor]] * [[Béla Bohus]] * [[Antal Bókay]] * [[Judit Bonyár]] * [[Béla Boros (kuracisto)]] * [[Zoltán Boross (ekonomikisto)]] * [[Angelo Brelich]] * [[Mario Brelich]] * [[Pál Bródy]] {{Div col end}} == C == * [[Balázs Csákabonyi]] * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[Judit Czunyiné Bertalan]] == D == * [[Ágnes Dékány]] * [[Ágnes Deli]] * [[György Dénes (speleologo)]] * [[László Dobszay (kuracisto)]] * [[László Domokos]] * [[Lajos Dorkota]] * [[Margit Dubovitz]] == E == * [[István Énekes (koreografo)]] * [[Péter Engert]] == F == * [[Károly Lajos Fábri]] * [[László Farádi]] * [[Endre Fejér]] * [[Sándor Ferkó]] * [[Renée Fonó]] * [[József Frankl]] * [[Miklós Füzes]] == G == * [[György Gábor (kardiologo)]] * [[László Pál Galuska]], dramisto * [[István Gellér B.]], skulptisto * [[László Geréb (tradukisto)]] * [[Árpád Gógl]], ministro * [[György Gonda (politikisto)]] * [[József Gödöny]], [[kriminologo]] * [[Frigyes Götz]], urologo * [[László Götz]], kuracisto * [[Ödön Gróf]], naĝisto * [[Pál Gróf]], kuracisto * [[István György (politikisto)]] * [[József Gyurácz]], ornitologo * [[Ferenc Gyurcsány]] ministrestro == H == * [[József Hajas]] * [[Helga Hajdu]] * [[László Hantos]] * [[Ottó Heinek]] * [[Zsuzsanna Helyes]] * [[Viktória Herencsár]] * [[Imre Holl]] * [[Béla Honti]] * [[Tamás Hoffmann (urbestro)]] * [[Mihály Hompola]] * [[György Honti]] * [[Péter Hoppál]] * [[Zoltán Horn]] * [[Diána Horváth-Márjánovics]] * [[Júlia Terézia Horváth]] * [[Károly Horváth (aktoro)]] * [[Lajos Huszty]] == I == * [[György Illei]] == J == * [[Tibor Jármy]] * [[Richárd Juha]] == K == {{Div col|cols = 2}} * [[Erzsébet Kálmán]] * [[László Kálnoky]] * [[Erzsébet Kardos]] * [[Miklós Kárpáti]] * [[Attila Katus]] * [[László Kelemen (advokato)]] * [[Miklós Kellermayer]] * [[Gábor Keményffy]] * [[Miklós Kengyel]] * [[László Lóránt Keresztes]] * [[Sándor Keresztes (politikisto)]] * [[Károly Kett]] * [[Iván Kétyi]] * [[Balázs Kézdi]] * [[Miklós Zsolt Kis]] * [[György Kiss (juristo)]] * [[Gyula Kiss (haŭtkuracisto)]] * [[László Kiss (konstitucia juĝisto)]] * [[Sándor Károly Klempa]] * [[László Levente Kocsis]] * [[István Kolber]] * [[Ferenc Köles]] * [[Emil Kolozsvári Grandpierre]] * [[János Kolta]] * [[Zsófia Konkoly]] * [[Gusztáv Kovács]] * [[István Kovács (operkantisto)]] * [[Tamás Kovács (prokuroro)]] * [[Zoltán Kőváry]] * [[Tamás Gergely Kucsera]] * [[István Kulcsár (psikiatro)]] * [[Csaba Kutnyánszky]] {{Div col end}} == L == * [[Tamás Lábady]] * [[Tamás Ladányi]] * [[Pál Lajkó]] * [[László Lajos]] * [[Tamás Lajos (kameraisto)]] * [[Mónika Lamperth]] * [[László Lénárd]] * [[Imre Littmann]] * [[Béla Locsmándi]] * [[Viktória Lőrincz]] == M == * [[Zoltán Mága]] * [[Jenő Manninger]] * [[Ágnes Marsai]] * [[Krisztina Máté]] * [[László Matkó]] * [[Márta Mátrai]] * [[Tamás Mellár]] * [[Endre Mester]] * [[László Mester]] * [[György Mészáros]] * [[Zoltán Mericske]] * [[András Mohácsi]] * [[Viktória Monostory]] * [[Cecília Müller]] == N == * [[Sándor N. Szabó]] * [[Csaba Nagy (politikisto)]] * [[András Nemény]] * [[Gergely Nógrádi]] * [[Krisztián Nyáry]] == P == * [[Péter P. Müller]] * [[Béla Palasovszky]] * [[Norbert Pap]] * [[Máté Pálhegyi]] * [[József Palotás (skulptisto)]] * [[Zoltán Palotás]] * [[István Pelle]] * [[József Perbíró]] * [[Péter Petrusz]] * [[Zsolt Pozsgai]] * [[Jenő Putnoky]] == R == * [[Jenő Rácz (kuracisto)]] * [[János Rechnitzer]] * [[Dóra Reglődi]] * [[Miklós Réthelyi]] * [[György Révész (kuracisto)]] * [[Zoltán Rihmer]] * [[Dávid Rózsa]] == S == * [[Béla Sarlós]] * [[János Schuster]] * [[Attila Simon (historiisto)]] * [[Tamás Soltra E.]] * [[László Solymosi (neŭrologo)]] * [[László Sólyom]] * [[Tamás Sors]] * [[András Stark (psikiatro)]] * [[Tamás Suchman]] * [[Ferenc Sütő]] * [[Attila Szabó (kanuisto)]] * [[Zoltán Szabó (ministro)]] * [[László Szakács (politikisto)]] * [[Ágnes Szakály]] * [[Miklós Szedő]] * [[Zsófia Szilágyi]] * [[Katalin Szili]] * [[Dávid Szolláth]] * [[Mihály Szotáczky]] * [[László Szunyogh]] == T == * [[Mihály Takaró]] * [[Eszter Takáts]] * [[Gergely Tapolczai]] * [[Tamás Tényi]] * [[József Tihanyi (instruisto)]] * [[Mátyás Trixler]] * [[András Ernő Tóth]] * [[Magdolna Tóth (ceramikisto)]] == V == * [[Attila Varga (ekonomikisto)]] * [[Csaba Varga (juristo)]] * [[Ilona Varga (ĵurnalisto)]] * [[Imre Vas]] * [[István Vermes]] * [[Gábor Világosi]] * [[Antal Visegrády]] * [[György Vókó]] == W == * [[János Wagner (zoologo)]] * [[György Wéber (kirurgo)]] * [[János Weiss]] * [[Zoltán Wilhelm]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj]] [[Kategorio:Universitato de Pécs| ]] 8bi58km9wtvq8f0drm0havgghjo0690 0 565022 9373292 9303800 2026-05-15T11:45:39Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373292 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Apprendre à oser''<br /> Laŭvorta: Lernu kuraĝi<br /> Nelaŭvorta: Ju pli vi scias,<br /> des pli vi kuraĝas |lando = Francio |situo = |establita = |speco = Grande école de commerce et de management<br />(Privata esplora universitato kaj komerca lernejo) |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = FR |tipo1 = reliefo |zomo = 13 |retejo = }} '''HEC Paris''' estas eŭropa komerca universitato kun terenoj en [[Parizo]], [[Jouy-en-Josas]] kaj [[HEC Paris en Kataro|Doho]]<ref>[https://cci-news.com/hec-paris-de-jouy-en-josas-a-doha/ HEC Paris: de Jouy-en-Josas à Doha]</ref>. Ĝi estis fondita en la jaro 1881. HEC okupis la 2-an rangon en listo pri Eŭropaj Komercaj Lernejoj publikigita en 2015 fare de la ĵurnalo Financial Times<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://rankings.ft.com/businessschoolrankings/european-business-school-rankings-2015 |titolo=European Business School Rankings 2015 |alirdato=2016-08-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160504204453/http://rankings.ft.com/businessschoolrankings/european-business-school-rankings-2015 |arkivdato=2016-05-04 }}</ref>. En 2015, la studprogramo por la Magistra Diplomo pri Direktado atingis la 2-an rangon en la mondo, laŭ la Financial Times<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://rankings.ft.com/businessschoolrankings/masters-in-management-2015 |titolo=Masters in Management 2015 |alirdato=2016-08-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151016093256/http://rankings.ft.com/businessschoolrankings/masters-in-management-2015 |arkivdato=2015-10-16 }}</ref>. La Direktora Magistra Diplomo pri [[Komerca Administrado]] (Executive MBA) akiris la 3-an rangon tutmonde<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://rankings.ft.com/businessschoolrankings/executive-mba-ranking-2015 |titolo=Executive MBA Ranking 2015 |alirdato=2016-08-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190420093635/http://rankings.ft.com/businessschoolrankings/executive-mba-ranking-2015 |arkivdato=2019-04-20 }}</ref>. La lernejo ankaŭ ofertas Majstron pri Administra Novigado kaj Entreprenemo en partnereco kun [[Coursera]]<ref>[https://www.coursera.org/degrees/omie Executive MSc & MSc in Innovation and Entrepreneurship]</ref>. Ĝi estas 100% interreta kaj celas trejni altrangajn oficulojn specialiĝantajn pri ĉi tiuj du areoj en 18 monatoj<ref>[https://www.letudiant.fr/educpros/actualite/exclusif-hec-se-lance-dans-diplome-100-ligne.html Exclusif. HEC se lance dans un diplôme... 100 % en ligne]</ref>. Ĝi malfermis siajn pordojn en marto 2017.<ref>[https://www.lemonde.fr/campus/article/2017/03/29/hec-lance-un-programme-diplomant-100-en-ligne_5102642_4401467.html HEC lance un programme diplômant 100 % en ligne]</ref> La studprogramojn de HEC akreditas la internaciaj organizaĵoj [[AMBA]], [[EQUIS]] kaj [[AACSB]]<ref>[http://www.mba.today/guide/triple-accreditation-business-schools Triple accredited business schools (AACSB, AMBA, EQUIS)]</ref>. Inter la diplomitoj de la universitato en la komerca kaj politika sferoj estas [[François Hollande]] (24-a prezidanto de la Franca Respubliko) kaj [[François Asselineau]]. == Historia == [[Dosiero:Chateau, HEC Paris, Jouy-en-Josas, Southwest view 20160501 2.jpg|miniatura|300ra|eta|dekstra|mini|La HEC-kastelo en Jouy-en-Josas, dediĉita al administra edukado]] Fondita en 1881 fare de Gustave Emmanuel Roy, prezidanto de la Pariza Ĉambro de Komerco (CCIP), kun 57 studentoj en ĝia unua klaso, la ''École des hautes études commerciales de Paris'' (HEC) celis esti en la kampoj de administrado kaj komerco kio la [[CentraleSupélec|École Centrale de Paris]] estis al la kampo de inĝenieristiko. En 1921, la lernejo lanĉis la kaz-bazitan metodon de la [[Harvard Business School]], sed la plej multaj klasoj restis teoriaj. En 1938, la HEC-programo estis etendita al 3 jaroj. Pro la postulo de francaj korporacioj je usona-stila mastrumado, en la malfruaj 1950-aj jaroj la kazbazita metodo estis ĝeneraligita kaj unujara preparklaso estis kreita por prepariĝi por la alirekzameno fariĝis pli malfacila. Kiel rezulto, nur 9% de HEC-studentoj ekzamenis universitaton en 1959, komparite kun 47% en 1929. En 1964, franca prezidanto [[Charles de Gaulle]] inaŭguris novan 250-akreon (1.0 km²) arb-liniitan kampuson en [[Jouy-en-Josas]]. En 1967, HEC lanĉis ĝiajn administrajn edukprogramojn. Virinoj estas akceptitaj ĉe HEC ekde 1973. Nur 27 virinoj estis akceptitaj tiun jaron kaj ''HEC jeunes filles'' (HECJF), alia lernejo dediĉita al virinoj, estis fermita. Ĝiaj eks-studentoj estas oficiale konsideritaj HEC-diplomiĝintoj, kaj inkludas [[Édith Cresson]], la unuan inan ĉefministron de Francio. La PhD-kurso estis establita en 1975, sed ĝis 1985 [[Doktoro de filozofio|PhD]]-studentoj devis kompletigi sian tezon en universitato. En 1985 la HEC akiris la rajton aljuĝi la PhD, antaŭ [[ESSEC Business School|ESSEC]] (2010) kaj [[ESCP Business School|ESCP]] (2012).<ref>[https://www.mondedesgrandesecoles.fr/habilitation-de-esc-europe-a-delivrer-le-diplome-de-doctorat/ Habilitation de ESC Europe à délivrer le diplôme de doctorat]</ref> La lernejo evoluigis katedrojn financitajn de firmaoj ([[Deloitte]], [[Électricité de France|EDF]], [[Toshiba]], ...) por multobligi la ligilojn inter HEC kaj firmaoj. La Fondaĵo HEC, kreita en 1972, havas kiel specifan celon la evoluon de tiuj ligiloj kaj la financadon de la lernejo fare de kompanioj.<ref>[https://www.hec.edu/sites/default/files/documents/Rapport%20Activite%202023%20-%20Fondation%20HEC%20-%20web%20avec%20link.pdf Annual report 2023]</ref> Ligiloj kun komerco estis fortigitaj en la 1990-aj jaroj kaj tio kondukis al plia specialiĝo, kun la kreado de kursoj pri financo kaj entreprenemo en 1986. Kiel rezulto de la financa Praeksplodo kaj la eksplodo de la Urbo, ĉiufoje pli da diplomiĝintoj iris labori enen. Anglio kaj ĝenerale eksterlande. En 2006, triono trovis sian unuan laboron eksterlande. En 2015, la lernejo adoptis novan regularon por permesi al privataj investantoj aliĝi al la estraro de kuratoraro.<ref>[https://www.lemonde.fr/education/article/2012/11/30/hec-attend-un-nouveau-statut-inedit-pour-2013_1798611_1473685.html HEC attend un nouveau statut "inédit" pour 2013]</ref> En 1988, la HEC fondis la [[Global Alliance in Management Education|CEMS]]-reton kun Esade, [[Universitato Bocconi]] kaj la [[Universitato de Kolonjo]]. La 1an de julio 2008, HEC Parizo aliĝis al [[ParisTech]] kaj tiam al [[Universitato Paris-Saclay]] kiel fondmembro. La universitata kampuso de Jouy-en-Josas, en la departemento [[Yvelines]], situas en la norda parto de la teknologia poluso [[Paris-Saclay]], kiu kunigas kvaronon de la franca publika esplorado. HEC Parizo estas parto de la reto de superaj komercaj lernejoj (ESC) de la regiono Pariza [[Francilio]], kune kun ESSEC kaj ESCP Business School. En 2016, la lernejo adoptis novan juran statuson kaj iĝis publika-privata asocio (''École consulaire'' aŭ EESC), plejparte financita fare de la Pariza publika Komerca Ĉambro. En 2017, HEC lanĉis paperaron da novaj duoblaj gradprogramoj nomitaj M2M kun la [[Universitato Yale|Yale Lernejo de Administrado]], la [[Honkonga Universitato de Scienco kaj Teknologio]] kaj la Getúlio Vargas Foundation. Tiun saman jaron, en marto<ref name="Sin_nombre-20250106124320">[https://www.lemonde.fr/campus/article/2017/03/29/hec-lance-un-programme-diplomant-100-en-ligne_5102642_4401467.html HEC lance un programme diplômant 100 % en ligne]</ref>, la lernejo lanĉis la Administran Majstron en novigado kaj entreprenemoprogramon en kunlaboro kun [[Coursera]].<ref name="Sin_nombre_2-20250106124320">[https://www.coursera.org/degrees/omie Executive MSc & MSc in Innovation and Entrepreneurship]</ref><ref name="Sin_nombre_3-20250106124320">[https://www.letudiant.fr/educpros/actualite/exclusif-hec-se-lance-dans-diplome-100-ligne.html Exclusif. HEC se lance dans un diplôme... 100 % en ligne]</ref> La 15-an de septembro 2020, la lernejo kunfondis kun la [[Institut polytechnique de Paris]]<ref name="Sin_nombre_4-20250106124320">{{Citaĵo el la reto |url=https://www.forbes.fr/technologie/hiparis-linstitut-polytechnique-de-paris-et-hec-paris-affiche-leur-ambition-dans-lia/ |titolo=Hi!Paris, L’Institut Polytechnique De Paris Et HEC Paris Affichent Leur Ambition Dans L’IA |alirdato=2025-01-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20221014085903/https://www.forbes.fr/technologie/hiparis-linstitut-polytechnique-de-paris-et-hec-paris-affiche-leur-ambition-dans-lia/ |arkivdato=2022-10-14 }}</ref> la esplorcentron pri artefarita inteligenteco [[Hi! PARIS]].<ref name="Sin_nombre_5-20250106124320">[https://www.actuia.com/actualite/__trashed-2/ Zoom sur Hi! PARIS, le centre consacré à l’IA et aux Sciences des données de l’Institut Polytechnique de Paris et HEC Paris]</ref><ref name="Sin_nombre_6-20250106124320">[https://www.usinenouvelle.com/editorial/hec-et-polytechnique-lancent-le-centre-pluridisciplinaire-hi-paris-pour-devenir-champion-de-la-recherche-en-ia.N1005034 HEC et Polytechnique lancent le centre pluridisciplinaire Hi! Paris pour devenir champions de la recherche en IA]</ref> En oktobro 2023, la lernejo sciigis la kreadon de ''[[Bakalaŭro|Bachelor of Arts]]'' en Datumoj, Socio kaj Organizoj en kunlaboro kun [[Universitato Bocconi]] en Milano.<ref>[https://www.lesechos.fr/politique-societe/societe/hec-paris-se-lance-dans-la-bataille-du-bachelor-1985942 HEC Paris se lance dans la bataille du bachelor]</ref><ref>[https://www.challenges.fr/grandes-ecoles/hec-cree-son-bachelor-et-fait-chavirer-la-derniere-digue-qui-protegeait-le-modele-prepa_869333 HEC crée son bachelor et fait chavirer la dernière digue qui protégeait le modèle prépa]</ref><ref>[https://etudiant.lefigaro.fr/article/etudes/hec-lance-son-premier-bachelor-en-partenariat-avec-la-bocconi-20231003/ HEC lance son premier Bachelor en partenariat avec la Bocconi]</ref> En decembro 2024, la fondaĵo anoncis la rezultojn de la kampanjo "''Impact Tomorrow''" 2019-2024<ref>[https://www.challenges.fr/grandes-ecoles/hec-polytechnique-centralesupelec-dans-les-coulisses-de-levees-de-fonds-records_913216 HEC, Polytechnique, CentraleSupélec : dans les coulisses de levées de fonds records]</ref>. Oni kolektis 213 milionojn da eŭroj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.forbes.fr/business/hec-realise-une-levee-de-fonds-record-de-213-millions-deuros/ |titolo=HEC réalise une levée de fonds record de 213 millions d’euros |alirdato=2025-01-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250114165919/https://www.forbes.fr/business/hec-realise-une-levee-de-fonds-record-de-213-millions-deuros/ |arkivdato=2025-01-14 }}</ref>, rekordo por granda franca lernejo.<ref>[https://www.lesechos.fr/politique-societe/education/grandes-ecoles-une-levee-de-fonds-record-pour-hec-paris-2134199 Grandes écoles : une levée de fonds record pour HEC Paris]</ref> Fine de 2025, la komerca altlernejo anoncis sian strategion por 2026-2031. Nomita "novaj respondecoj" ("''nouvelles responsabilités''")<ref>[https://www.challenges.fr/grandes-ecoles/je-veux-quhec-soit-dix-fois-plus-ouverte-sur-la-societe-quauparavant_631733 « Je veux qu’HEC soit dix fois plus ouverte sur la société qu’auparavant »]</ref>, ĝi baziĝas precipe sur la kompleta reorganizo de sia kampuso Jouy-en-Josas<ref>[https://grandes-ecoles.studyrama.com/espace-prepas/decouvrir-pge/actu-pge/hec-paris-devoile-nouvelle-strategie-nouvelles-responsabilites HEC Paris dévoile sa nouvelle stratégie “Nouvelles Responsabilités”]</ref>, la kreado de "''HEC Institute''" por kontribui al publika debato<ref>[https://www.planetegrandesecoles.com/hec-paris-nouvelles-responsabilites-levee-fonds HEC Paris lance sa stratégie “Nouvelles Responsabilités” et une levée de fonds de 300 millions d’euros]</ref>, kaj la celo ke 25% de studentoj ricevu stipendiojn antaŭ 2030<ref>[https://www.lesechos.fr/politique-societe/education/levee-de-fonds-frais-de-scolarite-formation-continue-la-nouvelle-strategie-de-hec-paris-2200829 Levée de fonds, frais de scolarité, formation continue… : la nouvelle stratégie de HEC Paris]</ref> post pliiĝo de instrukotizoj super 70 000 eŭroj por la magistro pri administrado aŭtune de 2025<ref>[https://www.bfmtv.com/economie/plus-de-70-000-euros-pour-hec-les-frais-de-scolarite-s-envolent-dans-les-ecoles-de-commerce_AN-202508220302.html Plus de 70.000 euros pour étudier à HEC: les frais de scolarité s'envolent dans les écoles de commerce]</ref>. Por atingi ĉi tiujn celojn, la fondaĵo intencas kolekti 300 milionojn da eŭroj dum kvin jaroj.<ref>[https://www.mondedesgrandesecoles.fr/nouvelles-responsabilites-ce-quil-faut-retenir-de-la-strategie-2025-2029-dhec-paris/ HEC Nouvelles responsabilités : ce qu’il faut retenir de la stratégie 2025-2029 d’HEC Paris]</ref> == Reputacio kaj Rango aŭ rangotabelo == Ekde 2019, HEC Parizo estas klasifikita ĉiujare kiel la plej bona eŭropa komerca lernejo de la [[Financial Times]]<ref>[https://rankings.ft.com/rankings/2954/european-business-school-rankings-2023 European Business School Rankings 2023]</ref>. Ĝia programo Majstro en Strategia Administrado estas unua en la rangotabelo QS<ref>[https://www.topuniversities.com/business-masters-rankings/management QS Business Master's Rankings 2024: Management]</ref>. Liaj Majstroj en Financo regule vicas en la supraj du<ref>[https://rankings.ft.com/rankings/2958/masters-in-finance-2024 Masters in Finance pre-experience 2024]</ref>. Ĝia Majstro pri Merkatado ankaŭ estas unua tutmonde.<ref>[https://www.topuniversities.com/business-masters-rankings/marketing QS Business Master’s Rankings 2024: Marketing]</ref> == Programoj == Bakalaŭroj en komerca administrado en Francio estas organizitaj sur tri niveloj kiuj faciligas internacian moviĝeblon: bakalaŭro, magistro kaj doktoreco. La diplomo postulas akiri 180 ECTS-kreditojn (abituriento + 3); la magistro, 120 kromaj ECTS-kreditoj (abituriento + 5). HEC Parizo ofertas bakalaŭran diplomon de oktobro 2023; lia avidita PGE (''Programme Grande École'') finiĝas kun la akiro de la magistro en Administrado (MiM). Krom la PGE, HEC-studentoj povas akiri aliajn magistrojn, kiel la MBA (Bakalaŭro + 5) aŭ PhD (Bakalaŭro + 8). === Bachelor in Data, Society and Organisations === Anoncita en oktobro 2023, la lernejo ofertas ''Bachelor of Arts'' en kunlaboro kun [[Universitato Bocconi]] en Milano<ref>{{ref-web|llengua=fr|url= https://www.lesechos.fr/politique-societe/societe/hec-paris-se-lance-dans-la-bataille-du-bachelor-1985942|títol= HEC Paris se lance dans la bataille du bachelor}}</ref>. Enfokusigita al datenoj, socio kaj organizoj, ĝi kombinas [[Datum-scienco|datumsciencon]] kaj [[Socia scienco|sociosciencon]]<ref>{{ref-web|llengua=fr|url= https://www.challenges.fr/grandes-ecoles/hec-cree-son-bachelor-et-fait-chavirer-la-derniere-digue-qui-protegeait-le-modele-prepa_869333|títol= HEC crée son bachelor et fait chavirer la dernière digue qui protégeait le modèle prépa}}</ref>. Studentoj pasigas la unuajn tri semestrojn en Italio kaj la lastajn tri en Francio ĉe la kampuso [[Jouy-en-Josas]].<ref>{{ref-web|llengua=fr|url= https://etudiant.lefigaro.fr/article/etudes/hec-lance-son-premier-bachelor-en-partenariat-avec-la-bocconi-20231003/|títol= HEC lance son premier Bachelor en partenariat avec la Bocconi}}</ref> === La kursoj «''Grande école''» === La kursoj ĉe la ''grande école'' HEC Parizo permesas al vi akiri la Majstron pri Sciencoj (MSc) en Administrado, konsiderata la plej bona magistro pri komerca administrado kaj administrado en Eŭropo fare de la [[Financial Times]].<ref>{{Ref-web |url=http://rankings.ft.com/businessschoolrankings/hec-paris#masters-in-management |títol=Còpia arxivada |consulta=2010-08-11 |arxiuurl=https://web.archive.org/web/20100804234135/http://rankings.ft.com/businessschoolrankings/hec-paris#masters-in-management |arxiudata=2010-08-04 }}</ref> * Konkurso de aliro. La studentoj de la HEC Paris ''grande école'' Programo estas elektitaj per konkurso, konsiderata unu el la plej elekteblaj en la franca eduka sistemo. La alireblecoj estas: ** Akcepto al unua jaro: post tri jaroj da preparaj klasoj, 380 lokoj estas ofertitaj por la konkurso, por proksimume 4000 kandidatoj. Neniu suplementa listo estas proponita (t.e., se kandidato malakceptas la akiritan lokon, tiu loko restas malplena kaj ne estas proponita al la sekvaj kandidatoj en la konkurso). ** Akcepto al dua jaro: la rekta agnoskokonkurso ofertas 50 lokojn por proksimume 1100 kandidatoj. La plej bonaj studentoj de francaj universitatoj, posedantoj de almenaŭ bakalaŭro, povas partopreni.<ref>[http://www.dac-concours.net Estadístiques del concurs de 2008]</ref> ** Internaciaj agnoskoj: Kandidatoj kun nefranca diplomo povas aliri HEC se ili estas elektitaj de la Internacia Akcepto-Servo. La plej bonaj studentoj de iuj ĉefaj eŭropaj institucioj, kiel ESADE, povas esti akceptitaj rekte al la lasta jaro de la programo ''grande école'', danke al la interkonsento de Duobla Diploma inter la universitatoj.<ref>{{format ref}} http://www.esade.edu/carreras_universitarias/eng/ged</ref> HEC Paris produktis pli da ĉefoficistoj ol ajna alia eŭropa komerca lernejo aŭ universitato, kaj eĉ estas antaŭ ĉiuj usonaj komercaj lernejoj kaj universitatoj kun la sola escepto de [[Universitato Harvard]].<ref>http://www.mines-paristech.fr/Donnees/data03/334-10.-Classements.pdf</ref> === MSc in International Finance (MIF) === La MSc en Internacia Financo estas unua tutmonde en antaŭspertaj programoj (laŭ la 2022 [[Financial Times|FT]]-rango)<ref>[https://rankings.ft.com/rankings/2874/masters-in-finance-pre-experience-2022 Masters in Finance pre-experience 2022]</ref>. La unua semestro estas dediĉita al kernaj kaj progresintaj kursoj, dum la dua semestro permesas al studentoj elekti el koncentriĝo de elekteblaj same kiel vasta gamo de liberaj elekteblaj. La programo ofertas diversajn laborrenkontiĝojn kaj eventojn kun bankoj kaj multnaciaj kompanioj, inkluzive de studvojaĝo al Londono, dizajnita por pliigi karierojn kaj interkonektajn ŝancojn. Studentoj povas elekti el (1) la komerca ĉefa: desegnita por studentoj kun fono pri komerco, financo aŭ kontado; aŭ (2) la Akcelita majoro: dizajnita por studentoj kun sperto en kvanta kampo kiel ekzemple matematiko, inĝenieristiko, fiziko kaj ekonometrio. Studentoj en la Komerco-maĵoro kaj la Akcelita maĵoro havas aliron al la sama grupo de elekteblaj en la printempa semestro kaj havas la samajn karierŝancojn ĉe la fino de la programo. Aparte, ambaŭ havas aliron al specialiĝo en kompania financo aŭ specialiĝo en kapitalmerkatoj (printempa semestro). Depende de sia elekto, studentoj havos aliron al specifa gamo da kernaj kaj elektaj kursoj. Dum la unua semestro estas dediĉita al kernaj kaj progresintaj kursoj, la dua semestro permesas al studentoj elekti inter koncentriĝo de elektkursoj kaj vasta gamo de senpagaj elektkursoj. === 12-24 monatoj MSc / MS Programoj === * MSc Consulting and Coaching for Change (kun la [[Universitato de Oksfordo]]) * MSc Innovation and Entrepreneurship (liverita per [[Coursera]]) * MSc International Finance * MS/LL.M International Law and Management * MSc Managerial and Financial Economics * MSc/MS Marketing * MSc/MS Media Art and Creation * MSc Strategic Management * MSc Sustainability and Social Innovation * MSc X-HEC Data Science for Business (kun [[Franca Politeknika Lernejo|Politeknika Lernejo]]) * MSc X-HEC Entrepreneurs (kun [[Franca Politeknika Lernejo|Politeknika Lernejo]]) === Master of Business Administration (MBA) === La MBA-programo, kreita en 1969, havas du vokojn: septembron kaj januaron. La HEC MBA konsistas el 16-monata instruplano, kun 8 monatoj da kernkursoj kaj 8 monatoj de personigita programo, inkluzive de diversaj specialaj opcioj, interŝanĝaj programoj kaj laborprojektoj kampo<ref>[https://www.hec.edu/en/mba-programs/mba MBA]</ref>. Tipa klaso konsistas el ĉirkaŭ 250 studentoj, 90% el kiuj estas {{J|internacia studento}}, kun pli ol 52 naciecoj reprezentitaj en la diplomiĝa klaso de 2017. La elektprocezo serĉas ekvilibron inter akademia agado, profesia sperto, internacia ekspozicio kaj persona instigo. Scio de la franca ne estas enirkondiĉo, sed estas rekomendite ke partoprenantoj havu bazan scion pri la franca ĉe la komenco de la MBA-programo, dum devigaj lingvokursoj estas ofertitaj (dum la unuaj du kernaj semestroj) kaj laŭvolaj dum la programo. Interŝanĝaj kaj duoblaj gradprogramoj estas ofertitaj kun ĉirkaŭ 40 partneraj internaciaj komercaj lernejoj, inkluzive de Singapore Management University, HKUST, London Business School, [[Universitato Kolumbio|Columbia Business School]], Wharton kaj [[Universitato Yale|Yale]].<ref>[https://rankings.ft.com/schools/126/hec-paris/rankings/2909/mba-2023/programme-info Global MBA]</ref> === Plenuma edukado === ==== Executive MSc in Innovation and Entrepreneurship ==== La ''Executive Master Innovation & Entrepreneurship'' estas programo evoluigita de HEC Paris en asocio kun [[Coursera]]<ref>[https://www.coursera.org/degrees/omie Executive MSc & MSc in Innovation and Entrepreneurship]</ref>. La programo estas 100% interreta kaj celas trejni specialajn oficulojn en ĉi tiuj du areoj en 18 monatoj<ref>[https://www.letudiant.fr/educpros/actualite/exclusif-hec-se-lance-dans-diplome-100-ligne.html Exclusif. HEC se lance dans un diplôme... 100 % en ligne]</ref>. La kurso estis inaŭgurita en marto 2017.<ref>[https://www.lemonde.fr/campus/article/2017/03/29/hec-lance-un-programme-diplomant-100-en-ligne_5102642_4401467.html HEC lance un programme diplômant 100 % en ligne]</ref> ==== Executive MBA ==== Antaŭe nomita ''Centre de perfectionnement aux affaires'' (ĝis 2002)<ref>[https://www.lesechos.fr/2002/10/tendances-emergentes-a-suivre-701461 Tendances émergentes à suivre]</ref>, Executive MBA de HEC estas programo direktita kontraŭ altrangaj oficuloj<ref>[https://www.lesechos.fr/politique-societe/societe/hec-paris-remporte-la-palme-du-meilleur-executive-mba-au-monde-1148858 HEC Paris remporte la palme du meilleur executive MBA au monde]</ref>. Ĝi profitas de triobla akredito de AACSB, AMBA kaj EQUIS La Executive MBA estas plurreteja programo ofertita en Parizo (Francio), Pekino (Ĉinio), Sankt-Peterburgo (Rusio) kaj Doho (Kataro)<ref>[https://www.forbes.fr/classements/le-palmares-forbes-des-executive-mba/ Le palmarès FORBES des executive MBA]</ref>. La kursoj estas dividitaj inter teorio, kazesploroj, strategiaj projektoj, gvidadtrejnado, EU Community Campus kaj interŝanĝoj eksterlande en Usono kaj Azio. La universitatoj asociitaj kun la programo estas NYU, UCLA, Babson College en Usono, [[Ĉinghŭa Universitato]] en Ĉinio kaj Nihon University en Japanio.<ref>[https://www.forbes.fr/classements/le-palmares-forbes-des-executive-mba/ Le palmarès FORBES des executive MBA]</ref> ==== TRIUM Global Executive MBA ==== HEC ankaŭ ofertas la TRIUM Global Executive MBA-programon en kunlaboro kun [[Universitato de Novjorko|Stern School of Business de Universitato de Novjorko]] kaj la [[London School of Economics]]. Ĝi estas dividita en ses modulojn, kiuj estas instruitaj ĉe kvin internaciaj komercaj lokoj dum 16 monatoj.<ref>[https://www.lesechos.fr/2003/09/trium-mba-les-premiers-diplomes-672423 Trium MBA : les premiers diplômés]</ref> === Doktora programo === La PhD-programo pri administrado ĉe HEC Paris disponigas trejnadon por karieroj en esplorado kaj akademio. Ĝi ofertas 7 specialaĵojn kaj kutime daŭras 4-5 jarojn por kompletigi. La specialaĵoj ofertitaj estas administradkontado kaj kontrolo, ekonomiko kaj decidsciencoj, financo, informsistemoj kaj operacioadministrado, administrado kaj homaj rimedoj, merkatado kaj komerca strategio kaj politiko. En decembro 2020, ekzistas 59 studentoj en la programo, reprezentante 18 naciecojn. Pli ol 90% de studentoj aliĝas al akademia kariero post kompletigo. Ĉiuj PhD-studentoj ricevas plenan instrukotizon, kvinjaran stipendion por kovri la vivkoston kaj esplorfinancon.<ref>[https://www.hec.edu/en/doctoral-program PhD Program]</ref> == ''Massive Online Open Courses'' == HEC Parizo ankaŭ partoprenas en la nova ondo de [[distanca lernado]], kreante siajn proprajn retajn trejnajn kursojn per [[MOOC]]oj.<ref>[https://etudiant.lefigaro.fr/les-news/actu/detail/article/hec-paris-premiere-business-school-francaise-a-se-lancer-dans-les-mooc-3010/ HEC, première business school française à se lancer dans les MOOC]</ref> Nuntempe, ekzistas pluraj MOOC-oj haveblaj, inkluzive de: "''Become a changemaker, build a career with purpose and impact''"<ref>[https://www.coursera.org/learn/changemaker Become a changemaker, build a career with purpose and impact]</ref> kaj "''Creating and Developing a Tech Startup''".<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.coursera.org/learn/tech-startup |titolo=Creating and Developing a Tech Startup |alirdato=2025-01-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240321234132/https://www.coursera.org/learn/tech-startup/ |arkivdato=2024-03-21 }}</ref> Alireblaj per [[Coursera]], ili povas esti kombinitaj por akiri Atestilon pri novigado, entreprenemo, gvidado aŭ administrado.<ref>[https://www.coursera.org/partners/hec HEC Paris]</ref> == Esploro == La 15-an de septembro 2020, la lernejo kunfondis kun [[Institut polytechnique de Paris]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.forbes.fr/technologie/hiparis-linstitut-polytechnique-de-paris-et-hec-paris-affiche-leur-ambition-dans-lia/ |titolo=Hi!Paris, L’Institut Polytechnique De Paris Et HEC Paris Affichent Leur Ambition Dans L’IA |alirdato=2025-01-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20221014085903/https://www.forbes.fr/technologie/hiparis-linstitut-polytechnique-de-paris-et-hec-paris-affiche-leur-ambition-dans-lia/ |arkivdato=2022-10-14 }}</ref> la esplorcentron pri artefarita inteligenteco ''Hi! PARIS''.<ref>[https://www.actuia.com/actualite/__trashed-2/ Zoom sur Hi! PARIS, le centre consacré à l’IA et aux Sciences des données de l’Institut Polytechnique de Paris et HEC Paris]</ref><ref>[https://www.usinenouvelle.com/editorial/hec-et-polytechnique-lancent-le-centre-pluridisciplinaire-hi-paris-pour-devenir-champion-de-la-recherche-en-ia.N1005034 HEC et Polytechnique lancent le centre pluridisciplinaire Hi! Paris pour devenir champions de la recherche en IA]</ref> La Lernejo havas tri aliajn esplorcentrojn: la ''Society & Organizations Institute'', la ''Innovation & Entrepreneurship Institute'' kaj la GREGHEC (''Groupement de Recherche et d'Etudes en Gestion à HEC Paris''). La lernejo ofertas diplomon pri entreprenemo dum pli ol 40 jaroj, kun la kreado en 1977 de ''HEC Entrepreneurs''<ref>[https://www.hec.edu/fr/en-bref/actualites/hec-entrepreneurs-souffle-ses-40-bougies HEC Entrepreneurs souffle ses 40 bougies]</ref>, kiu hodiaŭ fariĝis la MSc X-HEC Entreprenistoj, kunlabore kun [[Franca Politeknika Lernejo|politeknika lernejo]]. Ekde la komenco de ''HEC Entrepreneurs'', HEC-eks-studentoj kreis pli ol 600 firmaojn. Inter 2004 kaj 2013, la procento de entreprenistoj per klaso iris de 10% al 25%<ref>[https://www.letudiant.fr/educpros/actualite/entrepreneuriat-un-quart-d-ancies-hec-entrepreneurs.html De plus en plus de créateurs d'entreprise à HEC]</ref>. En 2007, HEC Paris kreis ''Incubateur HEC Paris'', ĝian noventrepreninkubatoron dediĉitan al subtenado de noventreprenoj kreitaj fare de eks-studentoj. Nuntempe direktita de Antoine Leprêtre, la inkubatoro estas parto de la ''[[Station F]]''-kampuso ekde 2017. Ekde 2017, la lernejo ankaŭ ofertis retan magistron dediĉitan al ĉi tiu temo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.forbes.fr/management/les-ecoles-de-commerce-championnes-de-l-entrepreneuriat/ |titolo=Les Écoles De Commerce Championnes De L’Entrepreneuriat |alirdato=2025-01-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20241227012325/https://www.forbes.fr/management/les-ecoles-de-commerce-championnes-de-l-entrepreneuriat/ |arkivdato=2024-12-27 }}</ref> == Famaj studentoj == [[Dosiero:HEC_UK_House.jpg|200ra|eta|dekstra|miniatura|''HEC UK House'' en [[Londono]]]] * [[Jean-Paul Agon]] * [[Claire Chazal]] * [[Roland Garros]] * [[François Hollande]] * [[Dominique Strauss-Kahn]] * [[Nicolas Tenoux]] == En popola kulturo == La institucio aperas en multaj verkoj. ''Association de malfaiteurs'', filmo de [[Claude Zidi]] de 1987, prezentas eks-studentojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio kaj suplementaj informoj == * Yves-Marie Abraham, [http://www.cairn.info/search.php?ID_REVUE=RFS&ID_NUMPUBLIE=RFS_481&ID_ARTICLE=RFS_481_0037&FRM=N&WhatU=rugby&doc=N_RFS_481_0037.htm ''Du souci scolaire au sérieux managérial, ou comment devenir un « HEC »''], ''Revue française de sociologie'', n°48-1, janvier-mars 2007, p. 37-66. * Olivier Basso, Philippe-Pierre Dornier, Jean-Paul Mounier, ''Tu seras patron mon fils ! Les grandes écoles de commerce face au modèle américain'', Paris, Village Mondial, 2004. * [[Pierre Bourdieu]], Monique de Saint Martin, ''La noblesse d’État. Grandes écoles et esprit de corps'', Paris, Minuit, 1989. * Michel Euriat, Claude Thélot, ''Le recrutement social de l’élite scolaire en France. Évolution des inégalités de 1950 à 1990'', ''Revue française de sociologie'', n° 36, 1995, pp. 403–438. * André Grelon, ''Le développement des écoles de commerce en France (1800-1914) et les relations avec les formations d’ingénieurs'', in Monique de Saint Martin, Mihai Dinu Gheorghiu (dir.), ''Les écoles de gestion et la formation des élites'', Paris, MSH, 1997, pp. 15–33. * Gilles Lazuech, ''La question de la formation des « managers » dans les écoles de commerce et d’ingénieurs en France depuis le début des années 1980'', in Monique de Saint Martin, Mihai Dinu Gheorghiu (dir.), ''Les écoles de gestion et la formation des élites'', Paris, MSH, 1997, pp. 203–222. * Gilles Lazuech, ''L'exception française. Le modèle des grandes écoles à l’épreuve de la mondialisation'', Rennes, ''Presses Universitaires de Rennes'', 1999. * Henri Le More, ''Classes dirigeantes, classes possédantes. Essai sociologique sur l’École des Hautes Études Commerciales'', Paris, EHESS, thèse de doctorat, 1976. * Henri Le More, ''L’invention du cadre commercial : 1881-1914'', ''Sociologie du travail'', n°4, 1982, pp. 443–450. * Philippe Maffre, ''Les origines de l'enseignement commercial supérieur en France au 19ème siècle'', Paris, [[Universitato Parizo 1 Panthéon Sorbonne]], thèse de doctorat, 1983. * Marc Meuleau, ''Les HEC et l’introduction du management en France'', Paris, [[Université Paris-Nanterre]], thèse d’État, 1992. * Marc Nouschi, ''HEC. Histoire et pouvoir d’une grande école'', Paris, Robert Laffont, 1988. * ''HEC, derrière la porte étroite'' de Christophe Lamotte, [[1998]] Documentaire de 55 minutes sur l'école HEC. Coproduction avec [[Canal+]]. == Vidu ankaŭ == * [[HEC Paris en Kataro]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.hec.edu Oficiala retejo] * [https://www.qatar.exed.hec.edu/ HEC Paris en Kataro] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj kaj altlernejoj de Parizo]] [[Kategorio:Lernejoj pri ekonomio kaj regado en Francio]] [[Kategorio:Jouy-en-Josas]] [[Kategorio:HEC Paris]] gl6pkljdvkrfdk5oeya7gah6o86srba 0 571675 9373065 9197509 2026-05-15T03:40:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373065 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Gyula Lánczy |dosiero = LánczyGyula.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo = Gyula Lánczy, 1911 }} [[Dosiero:Grave of Gyula Lánczy.jpg|eta|263ra|Tombo]] '''[[Julio|Gyula]] Lánczy''' [djula lAnci], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Lánczy Gyula''' estis [[Hungario|hungara]] [[juristo]], universitata [[profesoro]], [[politikisto]], [[historiisto]]. Lia origina familia nomo estis ''Lazarsfeld'' ĝis [[1861]], lia [[frato]] estis [[Leó Lánczy]]. Gyula Lánczy [http://mek.niif.hu/02100/02115/html/3-1175.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304195754/http://mek.niif.hu/02100/02115/html/3-1175.html |date=2016-03-04 }} naskiĝis la {{daton|17|januaro|1850}} en [[Pest (urbo)]], li mortis la {{daton|17|januaro|1911}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Gyula Lánczy devenis el [[judoj|juda]] [[familio]]. Li frekventis luteranan kaj kalvinanan [[gimnazio]]jn en sia naskiĝurbo, ekde [[1865]] li sekvis la kalvinanan [[religio]]n. Li akiris 2 [[diplomo]]jn en [[ELTE|Reĝa Universitato de Budapeŝto]] en [[1873]] kaj [[1876]]. Li eklaboris en la financa [[ministerio]] en [[1872]], poste en alia ministerio. Inter [[1881]]-[[1884]] li estis elektita parlamenta [[deputito]]. En [[1886]] li estis nomumita publika ordinara universitata instruisto (katedrestro) al [[Universitato de Kluĵo|Scienca Universitato Ferenc József]], en [[1891]] al la Universitato de Budapeŝto. En la studjaro [[1907]] li estis [[dekano]]. Lia anonco al [[Hungara Scienca Akademio]] estis rifuzita. Li ricevis [[premio]]n en [[1906]]. Li havis [[edzino]]n, kiu naskis [[filo|gefilojn]]. == Elektitaj kontribuoj == * ''A felső oktatás reformja és az új magyar közműveltség'' (1879) * ''A közigazgatási biráskodás szervezéséről Magyarországon'' (1883) * ''Magyarság az Árpádok korában'' (1898) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo L, poste serĉu la nomon)] * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio] * [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/062/pc006266.html#8 hungarlingva biografio] * [http://www.eltereader.hu/media/2014/06/Kovacs_EgyetemiTanarok_READER.pdf (la koncerna teksto estas legebla en la 89-a paĝo)] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lanczy Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] sinwg4iclei22929vyw9ms226l2f7lz 0 573143 9373057 9330946 2026-05-15T03:10:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373057 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Gyula Kadocsa |dosiero = KadocsaGyula.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Gyula Kadocsa 1926 }} '''[[Julio|Gyula]] Kadocsa''' [djula kadoĉa], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kadocsa Gyula''' estis [[Hungario|hungara]] [[entomologo]], mezlerneja kaj universitata [[instruisto]]. Lia origina familia nomo estis ''Kaufmann'' ĝis [[1905]]. Gyula Kadocsa [http://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/kimle/fejezetek_kimle_multjabol/pages/007_Kadocsa_Gyula.htm] naskiĝis la {{daton|20|februaro|1880}} en [[Kimle|Magyarkimle]], li mortis la {{daton|11|februaro|1962}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Gyula Kadocsa frekventis [[gimnazio]]n en [[Győr]], poste li akiris [[diplomo]]n en [[Ekonomia Akademio (Magyaróvár)]] en [[1902]]. Post siaj studoj li instruis 2 jarojn en [[agrikultura lernejo]] en [[Hódmezővásárhely]], poste li estis [[asistanto]] en la akademio. En [[1909]] li eklaboris en Budapeŝto en la entomologia stacio, kies nova nomo estis esplora [[instituto]] pri protektado de kreskaĵoj en [[1932]]. Li estis subinstitutestro ekde [[1937]], ekde [[1941]] institutestro. Li longe gvidis en la lando protektadon kontraŭ la [[Terpoma skarabo|terpomaj skaraboj]]. Inter 1919–1941 li instruis ankaŭ en hortikultura [[mezlernejo]], inter 1934-1949 en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Reĝa Teknikuniversitato palatino József]] kiel privata instruisto. En [[1947]] li atingis la instruan rangon titulara eksterordinara profesoro. En [[1945]] li pensiuliĝis, sed li ĝismorte helpis laborojn de la instituto. Li ricevis [[premio]]n en [[1954]], en la sekva jaro [[premio Kossuth|premion Kossuth]]. En [[1957]] li doktoriĝis. == Elektitaj kontribuoj == * ''Konyhakerti növényeink állati ellenségei'' (1924) * ''Mezőgazdasági növényeink fontosabb állati ellenségei'' (1925) * ''Gazdasági állattan. A hasznos és kártevő állatok ismertetése'' (1929) == Memorigiloj == * [[strato]] en [[Mosonmagyaróvár]] == Fontoj == * [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC07165/07213.htm hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161109154145/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC07165/07213.htm |date=2016-11-09 }} * [http://nori.gov.hu/nemzeti-sirkert/budapest/farkasreti-temeto/kadocsa-gyula-1905-ig-kaufmann-gyula/3417 hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161109220848/http://nori.gov.hu/nemzeti-sirkert/budapest/farkasreti-temeto/kadocsa-gyula-1905-ig-kaufmann-gyula/3417 |date=2016-11-09 }} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Kadocsa Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj entomologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 4fqne6d1y9x0xzplrscvchdgfdt6a0m 0 577773 9373309 8718467 2026-05-15T11:56:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373309 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Haardt (urbo Neustadt ĉe la Vinstrato ) |blazono = DEU Haardt COA.svg |latitudo = 49/21/58/N |longitudo= 08/08/18/E |zomo = 10 |situo-bildo = Neustadt Weinstr Haardt.png |federacia_lando = [[Rejnlando-Palatinato]] |distrikto = sendistrikta urbo |alto =174 |areo = 4.494 |poŝtkodo = 67433 |tel_antaŭkodo = 06321 |aŭtokodo = NW |oficiala_kodo = |subdivido = |adreso-komunumestraro = |retpaĝaro = |komunumestro = |komunumestro-partio = }} '''Haardt''' estas [[Palatinato|palatinata]] vinvilaĝo. La 7an de junio 1969 ĝi estas enkomunumigita kiel [[urboparto]] en la 1&nbsp;km sude situanta [[sendistrikta urbo]] [[Neustadt ĉe la Vinŝoseo]] ([[Rejnlando-Palatinato]]) <ref>[http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/nach_themen/verlag/verzeichnisse/AmtlichesGemeindeverzeichnis_2006.pdf Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Amtliches Gemeindeverzeichnis 2006] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924110046/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/nach_themen/verlag/verzeichnisse/AmtlichesGemeindeverzeichnis_2006.pdf |date=2015-09-24 }}, Seite 189 (PDF; 2,6&nbsp;MB)</ref> (deren alter Name ''Neustadt an der Haardt'' oder ''Neustadt (Haardt)''<ref>http://wiki-de.genealogy.net/GOV:Object_280008{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> . == Geografio == La vilaĝo situas ĉe la orienta deklivo de mezmontaro [[Haardt (Palatinato)|Haardt]] direkte al [[Malaltebenaĵo de Supra Rejno|Rejnebenaĵo]]. La meza alteco de la vilaĝo estas ĉ. 150m super marniverlo. Najbaraj lokoj estas la kernurbo de Neustadt kaj en la nordoriento la urbopartoj [[Gimmeldingen]] kaj [[Mußbach (Neustadt)|Mußbach]]. === Nomo === La nomo signifas arbaron verŝajne pro la proksimeco al la [[Haardt (Palatinato)|Haardt]], kiu estas la orienta rando de la [[Palatinata arbaro]]. === Historio === La unua dokumentita mencio estis el la jaro 1256. Tiam la monaĥejoj [[monaĥejo Heilsbruck|Heilsbruck]] kaj [[St. Lambrecht (Palatinato)|St. Lambrecht]] ricevis teritoriojn en Haardt. La setlado ekestis verŝajne 50 ĝis 100 jarojn pli frue, kiam post la konstruo de la [[burgo Winzingen]] venis homoj por setli tie. === Evoluo de la loĝantoj === {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe6" ! colspan="17" | evoluo de la loĝantonombro de Haardt ekde 1584 |- class="hintergrundfarbe6" ! Jaro || Loĝantoj ! ! Jaro || Loĝantoj ! ! Jaro || Loĝantoj ! ! Jaro || Loĝantoj ! ! Jaro || Loĝantoj ! ! Jaro || Loĝantoj |- | 1584 || align="center"|~330 |style="white-space: nowrap; background-color:#B3B7FF;"| | 1766 || align="center"|~700 |style="white-space: nowrap; background-color:#B3B7FF;"| | 1817 || align="center"|1.068 |style="white-space: nowrap; background-color:#B3B7FF;"| | 1861 || align="center"|1.243 |style="white-space: nowrap; background-color:#B3B7FF;"| | 1938 || align="center"|1.533 |style="white-space: nowrap; background-color:#B3B7FF;"| | 2012 || align="center"|2.656<ref name="fakten">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.neustadt.eu/Wirtschaft/Zahlen-Daten-Fakten/Neustadt-in-Zahlen |titolo=Website der Stadt Neustadt |alirdato=2016-12-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161228075347/http://www.neustadt.eu/Wirtschaft/Zahlen-Daten-Fakten/Neustadt-in-Zahlen |arkivdato=2016-12-28 }}</ref> |- | 1617 || align="center"|~400 |style="white-space: nowrap; background-color:#B3B7FF;"| | 1784 || align="center"|841 |style="white-space: nowrap; background-color:#B3B7FF;"| | 1825 || align="center"|1.125 |style="white-space: nowrap; background-color:#B3B7FF;"| | 1871 || align="center"|1.290 |style="white-space: nowrap; background-color:#B3B7FF;"| | 1954 || align="center"|2.050 |style="white-space: nowrap; background-color:#B3B7FF;"| | '' '' || align="center"| |- | 1655 || align="center"|~180–220 |style="white-space: nowrap; background-color:#B3B7FF;"| | 1791 || align="center"|820 |style="white-space: nowrap; background-color:#B3B7FF;"| | 1840 || align="center"|1.187 |style="white-space: nowrap; background-color:#B3B7FF;"| | 1891 || align="center"|1.358 |style="white-space: nowrap; background-color:#B3B7FF;"| | 1970 || align="center"|~2.150 |style="white-space: nowrap; background-color:#B3B7FF;"| | '' '' || align="center"| |- | 1713 || align="center"|414 |style="white-space: nowrap; background-color:#B3B7FF;"| | 1803 || align="center"|809 |style="white-space: nowrap; background-color:#B3B7FF;"| | 1852 || align="center"|1.306 |style="white-space: nowrap; background-color:#B3B7FF;"| | 1905 || align="center"|~1.400 |style="white-space: nowrap; background-color:#B3B7FF;"| | 2009 || align="center"|2.777<ref name="Website der Stadt Neustadt an der Weinstraße">[http://www.neustadt.eu/index.phtml?mNavID=1441.28&sNavID=1441.412&La=1] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110101230130/http://neustadt.eu/index.phtml?mNavID=1441.28&sNavID=1441.412&La=1 |date=2011-01-01 }} Einwohnerzahl 2009 auf der Website der Stadt Neustadt an der Weinstraße 21a de Decembro 2009</ref> |style="white-space: nowrap; background-color:#B3B7FF;"| | '' '' || align="center"| |} == Vidindaĵoj == === Dr.-Welsch-Teraso === En la sudo de Haardt situas la 12.000 m² granda mediteranea parko ''Dr.-Welsch-Terrasse''. === Burgo Winzingen kaj kastelo Haardt === La [[burgo Winzingen]], hodiaŭ ruino, el la 11a jarcento, rande de la burgareo estis konstruita en la jaro 1875 la sinjoro-domo [[kastelo Haardt]]. === Bildoj === <gallery> Dosiero:Anlagen Haardter Schloss.jpg|burgo Winzingen Dosiero:HaardterSchloss.jpg|kastelo Haardt Dosiero:Haardt (Neustadt) 08.jpg|lernejo Dosiero:Haardt (Neustadt) 02.jpg| Dosiero:Rehaklinik.jpg|Reha-kliniko Dosiero:C-G-Jung-Haus in Haardt.jpg|C. G. Jung-domo Dosiero:Haardt (Neustadt) 11.jpg|“Rebkanzel“ (vita predikejo) Dosiero:Haardt (Neustadt) 05.jpg|vinbieno Mattern </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.neustadt.eu/output/La1/1441.28/1441.215.html Haardt als Winzerdorf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090505172928/http://www.neustadt.eu/output/La1/1441.28/1441.215.html |date=2009-05-05 }} [[Kategorio:Vilaĝo en la sendistrikta urbo Neustadt ĉe la Vinŝoseo]] [[Kategorio:Iama komunumo (Neustadt ĉe la Vinŝoseo)]] q6wxq63wfrtiqdxppxvb6myq0cmql9u 0 579307 9373015 8606862 2026-05-14T23:20:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373015 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Vilhelmo da Saliĉeto<br />([[1210]]-[[1277]]) |dosiero =Guglielmo da Saliceto. Coloured wax crayon drawing. Wellcome V0002451.jpg |priskribo =anonima bildo de Vilhelmo de Saliceto |dato de naskiĝo =[[1210]] |loko de naskiĝo =[[Cadeo|Saliceto]], {{ITA}} |dato de morto =[[1277]] |loko de morto =[[Piaĉenco|Piacenza]], {{ITA}} | alma_mater =[[Universitato de Bolonjo]], [[Universitato de Pavio]], '''Universitato de Verono''' }} '''Guglielmo da Piacenza''' aŭ "Saliĉeto da Bolonjo" ([[1210]]-[[1277]]) estis itala kuracisto, kirurgo, profesoro en la [[Universitato de Bolonjo]] kaj unu el la plej grandaj majstroj de la kirurgio en [[Mezepoko]]. Li estis fundamenta en la starigo de iu medicina lernejo en [[Bolonjo]]. Lia "Kirurgio" estis alte origina kaj ne bazita sur antaŭaj skribaĵoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.historyofsurgery.co.uk/Web%20Pages/0430.htm |titolo=History of Surgery |alirdato=2017-01-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170119054417/http://www.historyofsurgery.co.uk/Web%20Pages/0430.htm |arkivdato=2017-01-19 }}</ref>. Li probable dissekcis homajn restaĵojn por plibonigi siajn konojn. Li rekomendis la uzon de la kirurgia tranĉilo por [[kaŭterizo]] kaj vundoj. Li estis lernanto de [[Ugo de' Borgognoni]] kaj lia disĉiplo Lanfranko da Milano portis al [[Francio]] liajn metodojn. == Vivo == Vilhelmo de Saliĉeto studis en [[Universitato de Bolonjo|Bolonjo]] kaj estis lernanto de [[Ugo de' Borgognoni]] tie iĝante "Magister in physica" ("Majstro pri medicino"). Tiuepoke la kursoj pri medicinaj studoj identiĝis al tiu pri filozofio, specife tiu natura, kaj la kuracisto aŭ "physicus" klare distingiĝis el la kirurgo kiu retenis [[Empiriismo|empiriajn]] konceptojn. Post longaj vojaĝoj kaŭze de la tiamaj politikaj malstabilecoj li definitive fiksiĝis en [[Bolonjo]] kiel "Master chirurgiae" (Majstro pri Kirurgio). Inter 1245 kaj 1248 li estis profesoro en [[Pavio]] kie li konatiĝis kun la imperiestro [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] (1194-1250), kun kiu li diskutis pri filozofio kaj medicino. [[Dosiero:Saliceto (Gulielmus De) ( -1276) Wellcome F0002704.jpg|250px|eta|maldekstra|<center>"Chirurgia" verko eldonita en 1275.<center>]] En sia verko "Chirurgia", verkita "ad petitionem domini Frideric imperatoris" (laŭ peto de la imperiestro Frederiko), li parolas pri la graveco rilate al konado de la anatomio, laŭ la tradicio de la bolonja lernejo de la familio Borgognoni kaj [[Mondino dei Liuzzi]], fundamenta por la kirurgia arto, kiun cetere li priskribas per mirinda maniero. En sia "Liber in scientia medicinali" li elmontras siajn bonajn konojn pri la medicino. Li estis la unua kiu elstarigis la gravecon de la medicina kulturo ankaŭ rilate al la kirurgia arto, provante la realproksimigon post preskaŭ unu jarmilo, tiel kiel jam faris la Medicina Lernejo de Salerno, rilate al la du profesioj kiuj ankoraŭ restus profunde dividitaj kaj kontrastantaj dum kelkaj jarcentoj. Vilhelmo de Saliĉeto kaj la medicina lernejo el Bolonjo reenkondukis la uzon de la kirurgia tranĉilo en Italio, aboliciita de la araboj favore al [[Kaŭterizo|kaŭterilo]]. Inter siaj plej famaj lernantoj oni povas mencii Lanfranco da Milano, konsiderata unu el la fondintoj de la medicina lernejo en Francio. == Verkaro == * Summa conservationis et curationis, [[1285]], [[1489]] * Liber in scientia medicinali, et specialiter perfectus qui Summa conserviationis et curationis appellantur., Piacenco, 1475; Venecio, 1489; Lepsiko 1495 * Libellus de chyrurgia, [[1275]], dediĉita al Buono aŭ Bruno del Garbo, patro de [[Dino del Garbo]]<ref>[https://books.google.com.br/books?id=3c0Tn7PnVnYC&pg=PA39&dq=Guglielmo+da+Saliceto&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjalZrrkMzRAhUMlZAKHW5aAuQQ6AEIWTAJ#v=onepage&q=Guglielmo%20da%20Saliceto&f=false Medicine and the Italian Universities: 1250-1600], Nancy G. Siraisi</ref> * [http://www.brepolsonline.net/doi/abs/10.1484/J.VIATOR.2.301485?journalCode=viator Brepols Online] * [https://books.google.com.br/books?id=p9YTDAAAQBAJ&pg=PA98&lpg=PA98&dq=William+of+Saliceto&source=bl&ots=Z1g1NqB0KZ&sig=DSM0-ptduCmKU_QRxF4JTwbr0kI&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiguLn3lMzRAhUEfZAKHcFlCbg4ChDoAQgyMAQ#v=onepage&q=William%20of%20Saliceto&f=false Making Women's Medicine Masculine: The Rise of Male Authority in Pre-Modern ...], Monica H. Green * [http://digital.ub.uni-duesseldorf.de/urn/urn:nbn:de:hbz:061:1-77287 De salute corporis], Kornelius von Zierikzee, Kolonjo, 1500 == Literaturo == * [http://www.treccani.it/enciclopedia/guglielmo-da-saliceto/ Treccani] * [https://books.google.com.br/books?id=wb_UMcH5C7EC&pg=PA453&dq=Guglielmo+da+Saliceto&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjalZrrkMzRAhUMlZAKHW5aAuQQ6AEIPDAF#v=onepage&q=Guglielmo%20da%20Saliceto&f=false Medieval Medicine], Plinio Prioreschi * [https://books.google.com.br/books?id=nYQeixG4zrQC&pg=PA60&dq=Guglielmo+da+Saliceto&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjalZrrkMzRAhUMlZAKHW5aAuQQ6AEIRDAG#v=onepage&q=Guglielmo%20da%20Saliceto&f=false Practical Medicine from Salerno to the Black Death], Luis Garcia-Ballester * [http://www.americanjournalofsurgery.com/article/S0002-9610(41)90505-6/abstract The American Journal of Surgery] == Vidu ankaŭ == * [[al-Razio]] (854-925) * [[Abulkasizo]] (936-1013) * [[Rogerius|Ruggero Frugardi]] (1140-1195) * [[Gilbertus Anglicus]] (1180-1250) brita mezepoka kirurgo * [[Ugo de' Borgognoni]] (1180-1258) * [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] (1194-1250) * [[Mondino dei Liuzzi]] (1275-1326) * [[Dino del Garbo|Dinus Florentinus]] (1280-1327) * [[Lanfranco da Milano]] (1245-1310) itala kirurgo kaj disĉiplo de Saliĉeto == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Portalo|medicino}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Guglielmo da Saliceto}} [[Kategorio:Kuracistoj de la 13-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj kuracistoj|G]] [[Kategorio:Italaj kirurgoj|G]] 7c6s4w3f3eiaq1tag83p0ywkbabwdm3 0 581802 9373056 7655777 2026-05-15T03:01:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373056 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Julio|Gyula]] Horváth''' [djula horvAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Horváth Gyula''' estis [[Hungario|hungara]] [[aktoro]], [[voĉoaktoro]]. Gyula Horváth [http://www.imdb.com/name/nm0395787/] naskiĝis la {{daton|10|majo|1930}} en [[Budapeŝto]], li mortis la {{daton|30|oktobro|2005}} en [[Kápolnásnyék]]. == Biografio == Gyula Horváth ĝis la lernejaj jaroj vivis en [[Vieno]], eĉ li ne parolis hungare. Li frekventis baz[[lernejo]]n, poste kalvinanan [[gimnazio]]n en [[Karcag]]. Li ne povis plulerni (kiel iama "okcidentano"), tial li povis disidi sensukcese. Post la aresto li estis simpla [[laboristo]] en pluraj laborlokoj, fine li tamen akiris [[diplomo]]n en [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Teatra kaj Filma Altlernejo]] en [[1955]]. Post siaj studoj li aliĝis al [[trupo]] de [[Gaja Teatro|Teatro de Hungara Armeo]]. Liaj sekvantaj teatraj stacioj estis: * [[Nacia Teatro (Miskolc)]] (1956–1959) * [[Teatro Thália (Budapeŝto)|Teatro Jókai]] (1959–1963) * [[Teatro Szigligeti (Szolnok)]] (1963) * [[Teatro József Attila]] (1964–1982). Li finis sian aktoran karieron en ''Gaja Scenejo''. Li ricevis 2 [[premio]]jn en 1973 kaj 1987. == Elektitaj teatraj roloj == * [[William Shakespeare]]: ** [[Reĝo Lear]] - duko Cornwall ** [[La gajaj edzinoj de Windsor]] - Ford * [[Mihály Csokonai Vitéz]]: ''Tempefői'' - barono Serteperti * [[Rostand]]: [[Cyrano de Bergerac]] - Ragueneau == Elektitaj kinejaj filmaj roloj == * [[Dolarpaĉjo]] (1956) - kartludulo * [[Nuda diplomato]] (1963) - polickapitano * [[La kaporalo kaj la aliaj]] (1965) - barono Hétházy * ''Kakuk Marci'' (1973) - kartludulo * ''Hanyatt-homlok'' (1984) - ĉefredaktoro * ''A szalmabábuk lázadása'' (2001) == Elektitaj televiziaj filmaj roloj == * ‘‘Timur és csapata’‘ (filma versio, 1960) - Fjodor Grigorjeviĉ * ‘‘Régi idők mozija’‘ (1971) * ‘‘Szomorú vasárnap’‘ (1981) - kelnero Jani * ‘‘Szomszédok’‘ (serio, 1990-1994) - Gyula * ‘‘A titkos háború’‘ (2002) - librobrokantisto == Dubladaj roloj == * en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj de [[Peter Lorre]], [[Peter Ustinov]] kaj aliaj == Fontoj == * [http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz10/299.html hungarlingva biografio]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://port.hu/adatlap/szemely/horvath-gyula/person-10198] * [http://www.karcag.hu/index.php/a-telepules-bemutatkozik/nevezetessegek/szemelyek/59-horvath-gyula-szinmuvesz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170225205847/http://www.karcag.hu/index.php/a-telepules-bemutatkozik/nevezetessegek/szemelyek/59-horvath-gyula-szinmuvesz |date=2017-02-25 }} {{hu}}, {{en}}, {{de}}, {{it}} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Horvath Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] ct3k0hvh3fdtk27oknyqhadbcu07n3r 3 583555 9373063 9371812 2026-05-15T03:35:07Z Näin on näreet 255377 9373063 wikitext text/x-wiki <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Vikipedio:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp;--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 10:59, 31 mar. 2017 (UTC) :Dankon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:04, 31 mar. 2017 (UTC) == Ellaboro kaj Disvolviĝo == Oni daŭrigu la disputon en la [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Lingvejo Lingvejo]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 2017-Nov-27 13:38 : {{re|Taylor 49|montri=ne}}Unue diskutu en mia diskutpaĝo: Poste mi sendos ĉiun diskuton al vi. [[Uzanto:Flugkapitano|Flugkapitano]] ([[Uzanto-Diskuto:Flugkapitano|diskuto]]) 13:50, 27 nov. 2017 (UTC) ==Duoncirkla arko== Ĉar vi konvertis kategorion Arko (arĥitekturo) al Arko (arkitekturo) kaj tio montris ruĝan kategorion nek farotan nek fareblan ĉar jam ekzistis la unua versio. Por kategorio ne eblas alidirektiloj, do kvankam ankaŭ mi preferas kaj uzas terminon arkitekturo anstataŭ arĥitekturo, mi devas rezigni kaj uzi tiun kategorion. Ĉu en ordo?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:17, 4 dec. 2017 (UTC) == Administra baloto == Saluton kara! Eble vi rimarkis [[Uzanto:LiMr]], kiu permane kaj pere de [[Uzanto:LiMrBot|sia roboto]] faras grandan pliordigan kaj unuecigan laboron. Nun li kandidatis kiel administranto por labori pli efike. Se vi deziras subteni lin aŭ esprimi vian opinion, bonvenon al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMr|respektiva paĝo]].[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:20, 6 jun. 2019 (UTC) : {{@|RG72}} Dankon pro la atentigo. Mi rigardos la baloton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 07:23, 6 jun. 2019 (UTC) == Pakkoruotsi == Mi havas finnlingvaj fontoj pri tio, kiel ''pakkoruotsi'' (deviga sveda) estis kreita en finnaj elementaj lernejoj. En la jaro 1968 [[Johannes Virolainen]] volegis, ke [[Sveda Popola Partio (Finnlando)]] aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se sveda lingvo fariĝos deviga lernmaterialo en finnlingvaj lernejoj. Mi havas finnlingvan fonton ankaŭ pri tio, kiu Svedio provis aldoni al finna instrua estraro svedon, kiu agus do, ke tiu instruo estas bona. : Pasis nur 40 jaroj inter la du incidentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:26, 22 okt. 2022 (UTC) ::Jes. [[Uzanto:Uimalampi|Uimalampi]] ([[Uzanto-Diskuto:Uimalampi|diskuto]]) 00:29, 17 maj. 2023 (UTC) Ĉu ĉiuj fontoj en esperanta Vikipedio devas esti esperantlingvaj? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 00:55, 22 okt. 2022 (UTC) : NE. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:26, 22 okt. 2022 (UTC) Pardonon, mi erare tajpis al via uzantopaĝo, kiam mi devis tajpi al via diskutpaĝo. Ĉu en via lando homoj normale pensas, ke en mia lando homoj devas ŝtudi vian lingvon? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:48, 22 okt. 2022 (UTC) : Oni ne havas duran opinion pri tio. La grava problemo ne estas finnoj en finnlando kiuj malbone regas la svedan, sed afganoj en svedlando kiuj malbone regas la svedan. PS: ŝtudi->studi ;-) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:51, 22 okt. 2022 (UTC) ::Iam oni en Finnlando renkontas svedaj turistoj, kiuj postulas paroli svedan aŭ anglan, sed mi diras al ili, ke lernu finnan. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.63.166|46.132.63.166]] 13:38, 22 okt. 2022 (UTC) ::Ĉu vi legis miajn novajn mesaĝojn en mia diskutpaĝo? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:54, 22 okt. 2022 (UTC) ::Kial finnoj devas studi svedan sed svedoj ne devas studi finnan? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 05:13, 22 okt. 2022 (UTC) En popollernejoj origine ne estis devigaj fremdaj lingvoj. En fino de popollerneja tempo (en 1960-aj kaj 1970-aj jaroj) estis en popollernejoj nedevige instruata fremdaj lingvoj. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita per lego, kiu estis farita en 1968. Laŭ la origina plano estus unu deviga fremda lingvo en elementaj lernejoj: en finnlingvaj lernejoj angla kaj en svedlingvaj finna. Sed [[Johannes Virolainen]] forte volis, ke Sveda Popola Partio aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se oni aldonas devigan svedan en elementlerneja instrua plano. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita en la jaroj 1972–1977. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 02:28, 22 okt. 2022 (UTC) Ĉu estas bona teksto: Pajkkoruotsi estas la rezulto de korupto. En la spektantaro sekcio de ĵurnalo Keskisuomalainen iu skribis ke pakkoruotsi subtenas Svedion koste de Finnlando - svedoj preskaŭ tute ne studas la finnan. La plimulto de finnaj parlamentanoj defendas devigan Svedion. Estas ĉar ili estas SUBAĈETITAJ. La finna leĝo permesas pagi maksimume 3 000 eŭrojn al kandidato antaŭ la parlamentaj balotoj pro promeso defendi aferon subtenata de la donacanto. Riĉaj svedlingvanoj pagas kandidatojn por promesi defendi devigan svedan. Ne estas en unulingve finnlingvaj komunumoj devo servi en sveda. Sed ankaŭ en unulingvaj finnlingvaj komunumoj estas pakkoruotsi. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:04, 22 okt. 2022 (UTC) Kansakoulu/folkskola, kiu estis en Finnlando ĝis 1970-aj jaroj kaj peruskoulu/grundskola, kiu ekzistas nun, ne estas sama lernejo. Kansakoulu ne inkludis devigajn fremdajn lingvojn sed peruskoulu inkludas. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:08, 22 okt. 2022 (UTC) Svedaj politikistoj postulis, ke svedo aliĝu al la Finna Estraro pri Edukado, kiu kontrolos, ke la svedlingva edukado daŭre estu altkvalita. Ili ankaŭ sugestis ke longperspektivaj sistemoj estu establitaj en Finnlando kiuj enkondukas Svedion kaj la svedan lingvon. Vi estas sveda esperantisto. Mi estas finna esperantisto. Estas komprenebla, se vi ne respondas, sed pripensu, ĉu tia traktado de iama kolonia mastro al iama kolonio estas ĝusta. Eĉ aliaj iamaj koloniaj gastigantoj kiel Britio kaj Francio ne traktas iamajn koloniojn tiel. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:24, 22 okt. 2022 (UTC) La Kalmar Unio unuigis Svedion kaj Danion. Danio gvidis la union. La svedoj ribelis. Tial Svedio denove sendependiĝis. Tamen, la svedoj konservis unu memoron: la flago de la kruco. Ili prenis la krucflagon kiun Danio havis, sed uzis la kolorojn de la blazono de Svedio: blua kaj flava. Sed la svedoj devas konfesi, ke ilia blua kaj flava kruca flago venis el Finnlando. Ĝi estis elmontrita por la unua fojo en la blazono de finna provinco [[Vera Finnlando]]. En Finnlando, la svedlingva malplimulto, kiu ne plu inkluzivas eĉ 6% de la finna loĝantaro, devas fari diskuton, en kiu ili rekonas, ke la postulo, ke pli ol 90% de la plimulto devas lerni sian lingvon por plaĉi al ili, estas; malracia. Necesas esti diskuto en Svedio kie la svedoj konfesas, ke devigi ĉiujn loĝantojn de la iama kolonio legi la lingvon de la iama kolonia mastro estas malracia. Dum la 19-a jarcento en Finnlando estis eventuale, ke eksterlandanoj, kiuj aŭdis svedlingvan parolon de svedlingvaj gesinjoroj, erare kredis, ke tiu lingvo estus finna lingvo. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:14, 23 okt. 2022 (UTC) == LEGU == En popollernejoj origine oni ne instruis fremdaj lingvoj. En fino de popollerneja tempo (en 1960-aj kaj 1970-aj jaroj) estis en popollernejoj nedevige instruata fremdaj lingvoj (en finnlingvaj precipe angla kaj en svedlingvaj precipe finna kaj angla). Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita per leĝo, kiu estis farita en 1968. Laŭ la origina plano estus unu deviga fremda lingvo en elementaj lernejoj: en finnlingvaj lernejoj angla kaj en svedlingvaj finna. Sed Johannes Virolainen forte volis, ke Sveda Popola Partio aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se oni aldonas devigan svedan en elementlerneja instrua plano. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita en la jaroj 1972–1977. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 08:56, 22 okt. 2022 (UTC) Vi enmiksiĝas en nian lingvan politikon kaj insistas, ke ni devas studi vian lingvon por plaĉi al vi. Vi eĉ postulas, ke civitano de via lando venu al nia eduka estraro por kontroli, ke ni studu vian lingvon. Ĉu ĝuste? Mi povas diri nun nur unu aferon: pensu [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 09:39, 22 okt. 2022 (UTC) : Mi forlasas la diskutadon. Bonvole ne plu redaktu mian diskutpaĝon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:54, 23 okt. 2022 (UTC) == Pardonon == Pardonon. Mi skribis al via diskutpaĝo tro multe kaj agressive. Mi ankaŭ agis alimaniere ol mi plenumis: mi plenumis, ke mi ne plu skribos al via diskutpaĝo kaj tamen skribis ankaŭ post tio. Vi kritizis tion, ke mi skribis pri "pakkoruotsi". Mi miras, kial ĝi estas malafereca laŭ vi. Mi skribis pri tio artikolon, kiu ne estis afereca. Ĝi estis forigita. Oni devis forigi. Sed mi provis skribi pli aferecan artikolon: [[Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando]]. Rakontu vian opinion pri ĝi. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 07:20, 15 nov. 2022 (UTC) : Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. Do rekte malutilas premi min pri tio. Kaj supozeble neniu alia en Svedlando havas tiaspecan povon. Mi elkore rekomendas vin: :* pauxzigu vian vikian aktivecon dum almenaux 2 jaroj :* okaze de reveno, ne plu iam ajn skribu pri "pakkoruotsi" en iu ajn vikio : Alimaniere ankaux via nova konto rapide kaptos globalan porcxiaman forbaron, kaj oni aldonos vin al listo kun LTA ("long term abuser", "longdauxra fiuzisto"). Pagxo "[[Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando]]" laux mia opinio rajtas ekzisti. Bonvole ne plu skribu pri "pakkoruotsi" sur mia diskutpagxo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:34, 15 nov. 2022 (UTC) == Ruotsalaisten mielipide muuttuu == La svedo en Svedio diris, ke li tute ne sciis, ke svedlingvanoj en Finnlando konsistigas nur 5% de la loĝantaro kaj tiel sonas freneze, ke la ceteraj devas lerni la svedan. Kiam eĉ la svedo en Svedio opinias, ke deviga sveda en Finnlando estas stulta, ĉu ne indus rezigni? [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 12:01, 18 nov. 2022 (UTC) : Legu supre. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. Do rekte malutilas premi min pri tio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:55, 21 nov. 2022 (UTC) == FINNO skribas al svedo == Vi estas tre bona najbaro en la okcidento. Rilatoj estas amikaj. Tamen vi devas iomete ŝanĝi vian sintenon al ni. Vi devus ĉesi postuli, ke ni studu la svedan. La fakto ke la devontigo al finnaj bazlernejoj estis farita per la leĝo (1968) ankaŭ estis influita per la premo kiu venis de Svedio. Se vi parolas kun viaj amikoj pri Finnlando, diru al mi, kiel mi, finno, skribis al vi svedo. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 14:26, 23 nov. 2022 (UTC) : Laŭ mia scio Svedlando ne postulas ke oni instruu la svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 23 nov. 2022 (UTC) == Kummallinen tyyppi == Saluton, Taylor. Vi pravas ke la uzanto Kummallinen tyyppi obsede redaktas pri unusola temo kaj tre diskutemas pri tiu temo. Tamen laŭ mia persona opinio sole la obseda redaktado pri unusola temo ne sufiĉas por forbaro. Alikaze: ĉu ni ne entute forbaru niajn plej aktivajn redaktantojn, kies kvanto de redaktado ankaŭ fare de psikiatro povus esti nomata simptomo de certagrada [[obsedo]]? Ne por puni ilin, sed pro bonvolema zorgiĝo pri ilia psika ekvilibro: eble ili ekster vikipedio prokrastas personajn agadojn??? Forbari oni povas redaktanton, kiam ŝi kaj li senespere kaj post pluraj alvokoj ignoras la plej gravajn vikipediajn regulojn. Ekzemple mi trovas dubinde lian konduton de antaŭ monato, pri kiu mi eklegis ĵus antaŭ sekundo, ke li plene ignoris vian klaran indikon ke vi eliras el diskuto kaj alvokas lin ne plu skribi notojn sur vian diskutpaĝon, kaj li pludiskutis sur via diskutpaĝo kvazaŭ li tute ne legis vian alvokon. Resume por forbaro laŭ mi devas ekzisti kaj listiĝi konkretaj misagoj, kiujn redaktanto ne povas ĉesi malgraŭ ripetaj alvokoj. Ke redaktanto faras gramatikajn erarojn dum redaktado, nur povas esti kialo por forbaro kiam tiuj eraroj iĝas tiom grandkvantaj, ke la tuta resta komunumo de redaktantoj ne sukcesas ĝustigi ilin, simple ĉar la havebla tempo ne sufiĉas. Sed aliflanke forbari iun redaktanton pro farado de unuopaj gramatikaj eraroj ŝajnus signo de aroganteco de la perfektuloj. Do iom malfacilas juĝi kiam "eraroj" estas "senespere tro da eraroj". Mi pensas ke la temo pri kiu tiom engaĝiĝas la kolego, eĉ se foje polemike, estas tute interesa lingvopolitike, ĉar lia mesaĝo povas simple esti ke "ne ĉiam la kultura malplimulto necese devas esti la bedaŭrinda viktimo de la plimulto". Kvankam mi mem tre simpatias pri la kataluna sendependismo, tamen mi subtenus kritikan artikolon esperantlingvan, se tiu kataluna sendependemo iĝus faŝisma kaj grave domaĝus al nekatalunaj najbaraj eŭropanoj (nur hipoteze). Kompreneble ofte malfacilas la juĝo kiu el partoj estu la viktimo al kiu la esperantistaro adresu sian solidaremon. Mi el mia esperantista eduko en konflikto inster kastilianoj kaj katalunoj reflekse subtenus la katalunojn, kaj havus fortan problemon bedaŭri dekstre ekstremismajn rusojn en orienta Estonio, kiuj postulas pli da aŭtonomio kaj da rajtoj de la malgranda estona ŝtato. Eĉ se la agado de la kolego nerekte gvidos al tio, ke ekestas ĝermaj artikoloj pri naciismaj partioj aŭ politikistoj sved- aŭ finnlingvaj en Finnlando, pri kiuj alikaze neniu ĉi-tie interesiĝus, tio estos bona flankefiko. Diskuto pri la kvanto de damaĝo de iu redaktanto ja okazu en la [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo|koncerna diskutpaĝo]]. Mi ankoraŭ hezitas pri kondamno, sed kompreneble ankaŭ mi estas nur unu el multaj en la projekto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 23 nov. 2022 (UTC) : @[[Uzanto:ThomasPusch]]: Saluton ... la solaj du kaŭzoj kial mi favoras forbaron estas: :: la obseda agitado (demonstracii eblas preferinde sur la stratoj en Helsinki, aŭ eble eĉ Stockholm kvankam la "problemo" ne devenas de tie), kiam ajn mi ensalutas, troveblas ca 20...40 novaj mesaĝoj sur mia diskutpaĝo :: la fakto ke la persono jam estas plurfoje forbarita (loke kaj globale) : Mi absolute ne proponas forbaron de iu pro tajpaj aŭ gramatikaj eraroj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 23 nov. 2022 (UTC) Mi memoras el deviga sveda pli ol multaj aliaj. Mi iam redaktas svedlingvan Vikipedion. Rakontu vian opinio pri tiu redakto: https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&diff=51561248&oldid=51196876 [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 00:55, 24 nov. 2022 (UTC) Kiel multaj homoj kun Asperger, mi havas mensajn blokojn. Lastatempe, ĉi tiu neceso de la sveda lingvo estas emfazita en mia menso. Interalie mia panjo diris, ke mi nur bezonas ĉesi pensi pri tio. Ĝi eĉ ne plu koncernas min, ĉar miaj lernejaj tagoj finiĝis. Menciindas, ke la patro surpriziĝis, kiam li aŭdis, ke la sveda nun estas deviga eĉ en elementa lernejo, malkiel kiam li iris al bazlernejo. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 05:54, 24 nov. 2022 (UTC) En televido, reprezentantoj de la Sveda Popola Partio estis demanditaj ĉu ili povas akcepti ke en kelkaj partoj de Finnlando, la rusa lingvo estus alternativo al la sveda en bazlernejoj. Mikaela Nylander demandis, kial oni devas kontrasti ilin, kial oni ne povas studi ilin ambaŭ. Mi dirus, ke estas multaj kialoj por la konfrontiĝo: la antaŭkondiĉoj de studentoj por lerni lingvojn estas limigitaj. Pli ol fremdaj lingvoj devas esti instruitaj en la lernejo. La monsumo uzata por dungi instruistojn kaj presi lernolibrojn estas limigita. La disponebla tempo por instruado estas limigita. Spacoj uzataj por instruado estas limigitaj. Sed mi devas provi ne plu pensi pri tio nun. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 06:51, 24 nov. 2022 (UTC) :: Mi nur ripetas mian konsilon: ne revenu al iu vikio pli frue ol post du jaroj, kam tiam ne plu skribu pri pakkoruotsi kaj sveda koloniismo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:47, 3 dec. 2022 (UTC) :I'm not even going to try to speak esperanto, I'm sorry, but Kummallinen tyyppi is an obvious sockpuppet of globally locked users [[User:Nenoniel|Nenoniel]] and [[User:Jaakkolei|Jaakkolei]] among others. The evidence is pretty much all here in [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history this svwiki page history]. Kummallinen tyyppi has now also been locked. [[Uzanto:EstrellaSuecia|EstrellaSuecia]] ([[Uzanto-Diskuto:EstrellaSuecia|diskuto]]) 08:37, 24 nov. 2022 (UTC) :: We have known this all the time, and a new sockpuppet [[Uzanto-Diskuto:Outo suomalaisukko]] has emerged immediately. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:47, 3 dec. 2022 (UTC) ::: Finnlando neniam forigos la fakton, ke ĝi sentas sin malsupera ol Svedio. :::: Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:58, 7 dec. 2022 (UTC) Ni apenaŭ forigos la devigan svedan instruadon en la venontaj jardekoj. Antaŭ la senatelektoj en 2011, ĉirkaŭ 60% de la kandidatoj diris ke ili estis kontraŭ ĝi, kaj tamen en 2014, kiam la parlamento voĉdonis pri la temo, ĝi konservis devigan svedan. Parlamentanoj estis subaĉetitaj. Kaj finnaj kaj svedaj bazlernejoj havas multajn devigajn fakojn, kaj ĉiuj el ili estas universalaj, tio estas, ili estas lernataj kiel devigaj en la tuta mondo krom unu: la sveda lingvo en Finnlando. Estas multaj devigaj fakoj en kaj svedaj kaj finnaj bazlernejoj, kaj la kialoj de ilia devigeco estas pedagogiaj kaj ne politikaj, krom unu: la sveda lingvo en Finnlando. :Mi bedaŭras, ke mi nomis Svedion iama kolonia gastiganto. Ĝi ne funkcias tiel. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.230|193.210.200.230]] 14:41, 11 dec. 2022 (UTC) :: Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:10, 11 dec. 2022 (UTC) La deviga instruado de la sveda lingvo en diversgradaj lernejoj en Finnlando havas surprize malsaman historion. La devigan svedan lingvon en finnaj mezlernejoj kaj universitatoj peris kaj parte plu peras historiaj kialoj, sed la deviga instruado de la sveda en finnaj bazlernejoj ŝuldiĝas al politikaj kialoj. La sveda lingvo estis deviga lernobjekto en finnaj mezlernejoj, universitatoj kaj aliaj altlernejoj tra la epokoj (kaj interesa detalo estas ke la vorto pakkoruotsi jam estis uzata en 1931 kaj ĝia uzo en granda parto de Kanado povus respondi al deviga franca) , sed la radikoj de la absolute deviga instruado de la sveda por ĉiuj finnoj retroiras al aŭtuno 1968, kiam la deviga sveda lingvo estis aldonita al la bazlerneja instruplano, kvankam la granda plimulto de fakuloj en la fako de edukado forte kontraŭis ĝin. . La Sveda Popola Partio de Finnlando subaĉetis edukan ministron Johannes Virolainen por akcepti ĝin, kaj eble svedaj politikistoj timigis prezidanton Urho Kekkonen por akcepti ĝin. [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.243.252|86.114.243.252]] 01:15, 26 dec. 2022 (UTC) : Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon, '''LTA Pakkoruotsi'''. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:09, 26 dec. 2022 (UTC) == Finfine == ...mi ĵus ricevis burokratajn rajtojn, kaj povas malŝlosi rajtojn por via robotado. Fakte mi hodiaŭ posttagmeze ĝis morgaŭ inter tagmezo kaj vespero tute ne havas tempon por vikipedio, sed simple fari hokon ja ne kostas pli ol sekundon. Mi dankas vin pro via pacienco kaj deziras bonan laboradon. Mi mem denove estos en Vikipedio iam morgaŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:39, 12 mar. 2023 (UTC) == Stilogvido pri datoj == Ĉaŭ, Taylor. Mi volus proponi stilogvidon pri datoj. La propono troveblas ĉi tie: [[Uzanto:Super nabla/Datoj]]. Se vi havas tempon, ĉu vi povus kontroleti ĝin kaj komenti sube? Ĝis ĝis, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 09:37, 22 mar. 2023 (UTC) : Dankon pro la atentigo, mi postlasis komenton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:51, 25 mar. 2023 (UTC) == Peto de konsilo pri progresinta uzo de vikidatumoj == Saluton kara. Mi havas grandan kaj fundamentan '''peton de konsilo pri progresinta uzo de vikidatumoj'''. Por ne malŝpari spacon, mi ne donas la tutan peton ĉi tie, sed petas vin vidi ĝin [[Uzanto:ThomasPusch/provejo2|en aparta persona paĝo]]. Se vi havas ideon kiel eblos respondi al mia peto, mi tre ĝojos pri konsilo! Kore, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:32, 1 apr. 2023 (UTC) : Dankon pro la atentigo, mi postlasis komenton tie. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:56, 7 apr. 2023 (UTC) == Tekstoj pri Finnlando == Jes, denove aperas tekstoj pri Finnlando. Mi nun sukcesis legeti la lastajn ses, pri [[deklaro de kristnaska paco (Finnlando)]] kaj [[kvartaga laborsemajno]] mi ne vidis problemon, pri kvar kantoj - [[vanhojapoikia viiksekkäitä]], [[albatrossi]], [[Käyn ahon laitaa]] kaj [[Keuruulle takaisin]] mi kritiketas ke ili estas plene orfaj, kaj dirus ke ili pli bone lokiĝus en alineo "unuopaj kanzonoj" en la teksto pri la kantisto, sed pri tio mi ankoraŭ ne faris noton al la metinto. Krome pri [[Keuruulle takaisin]] mi metis pli fortan kritikan noton en la paĝon. Sed tio kion mi vidis, laŭ mi ankoraŭ ne estas transpaŝo de iu limo. Se la teksto pri [[Keuruulle takaisin]] ne pliboniĝos, oni povos forpreni ĝin, sed tiuj ses paĝoj ne pravigus kompletan forbaron. Ĉu vi povas konkretigi, kie estis vere dubinda ago? Mi certe simple ne jam trovis la lokon, kaj nun ankaŭ ne povos plu serĉi (La notojn en mia diskutpaĝo mi povas pli aŭ malpli intense legi, mi laŭ nuna stato ne malpermesis al iu ajn uzon de mia diskutpaĝo, tial uzi ĝin ankaŭ ne estas krimo). Kompreneble mi ne volas investi horojn kaj pretas agi rapide, sed mi ankaŭ ne volas agi maljuste. Ĝis morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:45, 7 apr. 2023 (UTC) : La pruvo ke denove temas pri LTA Pakkoruotsi troveblas ĉe [[Uzanto:Tuskan_parahdus]]. Jes, ĝisnune la sola grava problemo estas ke revenas uzanto kiu estas multfoje kaj loke kaj globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:54, 7 apr. 2023 (UTC) :: Mi konvinkatas same kiel vi, ke temas pri la sama homo. Sed kontraŭ kontribuoj kiel la novaj ĝermoj pri [[deklaro de kristnaska paco (Finnlando)]] kaj [[kvartaga laborsemajno]] mi ne protestus. Tiel laŭ mi eblas permesi al li kontribui, dum ne estas ajna mispaŝo, kaj en kazo de plej eta mispaŝo tuj fermi la pordon. Se, jen plia limigo, tiu kontrolado ne ligas kaj konsumas tro multan labortempon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:13, 8 apr. 2023 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Cele al ĝisdatigo de la paĝo [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] mi proponas al vi viziti ĝin kaj eventuale voĉdoni por iu(j) el la proponitaj artikoloj. Miaj preferataj kandidatoj estas jenaj: [[Kadavrogrifo]], [[Reformacio]], [[Registaro]], [[Pano]] kaj [[Rejno]]. Sed estas ankaŭ aliaj. Oni povas elekti ene de ampleksa gamo; kelkaj atendas delonge. Dankon pro via komprenemo kaj eventuala partopreno.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:24, 8 apr. 2023 (UTC) : Mi postlasis voĉon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:55, 12 apr. 2023 (UTC) == Pakkoruotsi == Mi petas vin relegi la artikolon deviga instruo de la sveda lingvo en Finlandlo kaj diri al mi, ĉu ĝi estas nun neŭtrala kaj fakta. Mi scias, ke ĝia enhavo estas ĝusta, sed la fontoj plejparte mankas. Se mi korektas la informojn en la fontoj, ĉu la artikolo estas bona? Mi diferencas de la plej multaj aliaj finnaj ultranaciistoj pro tio, ke mi ne malamas svedojn aŭ la svedan lingvon. Kaj denove mi emfazas, ke nenio alia faros krom reveno al la malnova maniero: ke la blanka ĉapo postulas lerni la svedan sed la bazlerneja atestilo ne faras. Mi proponis fari pli neŭtralan version pri deviga sveda. Ĉu mi sukcesis lau vi? [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus AKK LTA PAkkoruotsi]] : Sur via uzontopaĝo mi vidas deklaron [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Tuskan_parahdus&oldid=8030434 Escepta ultranaciaa finno]. Temas pri paĝo [[Deviga instruo de la sveda lingvo en Finnlando]]. Tie mi vidas aserton '''vere malnormala devo'''. La paĝo ne estas neŭtrala. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:55, 12 apr. 2023 (UTC) :: Mi petas, ke vi legu: Uzanto-Diskuto:Jaakkolei: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Jaakkolei&diff=prev&oldid=8050764 [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus]] ([[Uzanto-Diskuto:Tuskan parahdus|diskuto]]) 17:32, 22 apr. 2023 (UTC) ::: Temas pri diskpaĝo de forbarita uzanto. '''Ĉesu gantopupumadi'''. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 24 apr. 2023 (UTC) :::: Rakontu vian opinion pri la artikolo pri mia favoritpolitikisto: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo_Soininvaara&stable=0#Politikaj_opinioj :::: Mi dankas vin pri tio, ke en Vikivortaro vi multe plibonigis miajn vortojn pri finnlandaj vortoj, kiuj finas -koulu. [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus AKK LTA PAkkoruotsi]] ::::: Mi aprobis viajn redaktojn post forigo de kalveco. '''Vi nepre tuj ĉesu pri viaj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3ATaylor_49&diff=8064185&oldid=8061893 specialaj vulgaraĵoj].''' [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:22, 1 maj. 2023 (UTC) == Mato == Cxe la artikolo [[Mato]] vi uzis la ŝablonon <code><nowiki>{{prisupre|}}</nowiki></code> sed ĝi havas erareton, mi ne sciis kiel korekti ĝin, bonvolu plibonigi ĝin! Via aldono ja estis bona. --[[Dosiero:Flag_of_Esperanto.svg|15px]] [[Uzanto:Radioamatoro|<span style="font-family:Segoe print; color:#008000; text-shadow:gray 0.2em 0.2em 0.4em;">Radioamatoro</span>]] [[Uzanto-Diskuto:Radioamatoro|''(diskuto)'']] 22:55, 26 maj. 2023 (UTC) : {{farite}} @[[User:Radioamatoro]] Dankon pro la atentigo. [[Ŝablono:Prisupre#Malbonaj]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:30, 30 maj. 2023 (UTC) == Finna == Mi petas vin pri klarigo de la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Finna_lingvo&diff=next&oldid=8098895 jena redakto de antaŭhieraŭ] en la teksto de la [[finna lingvo]]. Tie estis kelkaj senkulpaj enmetoj de linioj, senprobleme. Sekvis enŝovo de la de vi ŝatata vorteto ri, kiun multaj esperantistoj opinias ĉarma sed neesperanta vorto, en tekston kiu tute ne temas pri reformo de Esperanto, polemike, sed mi komprenas vian motivon premi la vorton en iujn tekstojn por ke oni alkutimiĝu al ĝi. Tamen mi ne komprenas trian ŝanĝon, ke vi re-mis-tradukis esperantajn komandojn al la usonangla lingvo, kiun la roboto de LiMr ĵus kelkajn tagojn verve tradukis al Esperanto, do ke vi ŝanĝas "eta" (="eta") al "thumb" (="dikfingro", θˈʌm kun sono kiu en Esperanto eĉ ne ekzistas). Klaras ke en multaj tekstoj vikipediaj ankoraŭ estas tiaj fremdaj vortoj kiaj "thumb" kaj "file" (fˈa͡ɪl), sed mi tre dankemas ke roboto malpliigas ilin, ĉar estas frustrige permane ŝanĝi milionojn da vortuzoj de la usonangla al normala lingvaĵo. Do mi vere ne komprenas vian motivon en tiu lasta ago. Bonvolu klarigi al mi. Amike [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:19, 8 jun. 2023 (UTC) Ke mi entute vidis tiun agon, estis pro tio ke mi volis scii kiu enmetis la ĉapitron: <pre> Okazis eĉ iom da purismo, do oni anstataŭigis sveddevenaj vortoj (-> sveddevenajn vortojn) per "puraj" finnaj: {{fact}} (fäkt) * kuirejo: ''kyökki'' (el la sveda kök) -> keittiö * forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka * litero: ''pukstaavi'' aŭ ''puustavi'' (el la sveda bokstav) -> kirjain * mantuko: ''hantuuki'' (el la sveda handduk) -> käsipyyhe </pre> Mi supozis ke iu gaje enigis la klarigon kaj alia volas bremsi la klarigon kaj volas premi la unuan uzanton nepre uzi referencojn - sed ne ŝajnas ke kaj la tutan alineon kaj la kritikan ŝablonon kune enmetis vi. Aŭ ĉu vi eltranĉis la klarigon de iu alia antaŭe kaj jen nur reenigis ĝin?? Mi samopinias ke havi fonton por tiu fenomeno estus bela - por la fenomeno ja ekzistas propra artikolo [[lingva purismo]], kies ligilon oni ankaŭ povus enkonstrui en la frazon "Okazis eĉ iom da [[lingva purismo]], do oni..." Sed kiom probable ŝajnas al vi, ke oni povos trovi bonan referencon ĉi tie. Fonto en la finna mem eĉ ne tro helpus, ĉar apenaŭ iu leganto komprenus tiun fonton, do plej bone fonto en la sveda, angla, germana aŭ franca pri tiu interŝanĝoj de vortoj laŭ intenco de [[lingva purismo]]. En la teksto pri lingva purismo estas multaj nepruvitaj asertoj, ekzemple la centra frazo "Lingvo en kies evoluo purisma strebado jam dum jarcentoj ludis gravan rolon estas la islanda." Tute sen referenco! Sed la islanda tiom konatas per sia lingva purismo, ke neniu pridubas la ĝustecon de la frazo. Tiel fakte ankaŭ la supra aserto pri interŝanĝoj de pli fremdaj al pli lokaj vortoj ŝajnas al mi facile kredinde... la sama okazas ankaŭ en la germana, litova, pola, en ĉiaj malsamaj eŭropaj lingvoj, supozeble la fenomeno ankaŭ spureblas en la sveda. Do kiun ideon vi havas, kiun referencon oni praktike trovu por tiu aserto? Kaj ne forgesu ke referencoj gravas aparte por pridubeblaj asertoj: kio estus pridubebla en tiu aserto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:39, 8 jun. 2023 (UTC) :Mi povus nur imagi enigi iun referencon finnlingvan al la unuopaj ekzemploj, ekzemple referencon "https://kaino.kotus.fi/vks/?p=qs-article&vks_id=VKS_8a728835f30f4154e444612ad1a8aa87&list_id=1&keyword=kahveli&word=kahveli" al la linio "forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka", sed mi tre dubas ke tia referenco havos iun utilon por scivolema ne-finno ... ĝi estus nur "fonto por entute havi fonton"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:53, 8 jun. 2023 (UTC) :: @[[Uzanto:ThomasPusch]]: ::* pri "eta" -> "thumb": mi malfaris grandan kvanton da redaktoj far LTA Pakkoruotsi, kiuj estis plejparte malbonaj, do mi ne "re-mis-tradukis" ion ::* pri ekzemploj de purismo: mi transŝovis la enhavon el vikivortaro kien LTA Pakkoruotsi enmetis ĝin fuŝkuntekste, post iometa kontrolo ke la asertoj veras :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:35, 8 jun. 2023 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Dankon pro l'klarigo pri "eta" -> "thumb": mi esperas ke la roboto de LiMr iam retrovas la anglajn komandojn kaj ankoraŭfoje tradukas ilin. Ĉiam povas okazi ke iu bona redakteto kunmalaperas kiam oni malaperigas lavangon da ne tiom bonaj redaktoj. Pri ekzemploj de purismo mi ankaŭ komprenas vian klarigon: ĉu do vi ĉi tie, aŭ jam en vikivortaro, aŭ ĉu iu alia en vikivortaro enigis la ŝablonon "fact"??? Ĉu hazarde vi havas ideon, kiun bonan referencon eblus trovi por kontentigi tiun ŝablonon? Certe estas naive esperi ke LTA Pakkoruotsi trovos fakan referencon, plejbone ne en la finna, pri la lingvoscience faka temo de leksika purismo en la finna... Se du spertaj vikipedianoj juĝas informon fidindan kaj banalan, sed ne sukcesas trovi fakan referencon en alia lingvo krom la finna pri la banala klarigo - tiam laŭ mi bonos formeti la kritikan indikon ke "mankas fonto", aŭ kontakti tiun kiu metis la kritikan indikon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:15, 9 jun. 2023 (UTC) ::: @[[Uzanto:ThomasPusch]]: Estas mi kiu aldonis la ŝablonon "fact". Mi ne insistas pri porĉiama ĉeesto de ĝi, sentu vin libera forpreni ĝin. Plej probable fontoj ekzistas, en la finna lingvo kompreneble, kiun mi tro malbone regas. La ŝanĝon "thumb" -> "eta" mi pritraktas kiel purismo, sed la malfaro de ĝi en la paĝo "Finna lingvo" estis neintenca kromefiko de malfaro de malbonaj redaktoj far LTA Pakkoruotsi. Evidente LTA Pakkoruotsi posedas konojn pri Finnlando, regas Esperanton, kaj havas tempon kontribui al vikiaro. Parto de riaj redaktoj estas ja utilaj, tamen bedaŭrinde kunvenas ankaŭ tre malbonaj redaktoj kaj problemkonduto. :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:37, 11 jun. 2023 (UTC) :::: Komprenite. Kompreneble ankaŭ mi la finnan tro malbone regas, sed eĉ se, kaj eĉ se oni trovus iun referencon en la finna lingvo, kiun mi nun neniel vidas, ankoraŭ dubindas kian utilon tia nurfinna referenco vere havos por la internacia legantaro. Mi sekve forigas la alarmigan averton "fact", kaj aldonas du liniojn pli poste la finnlingvan noton <nowiki>https://kaino.kotus.fi/vks/?p=qs-article&vks_id=VKS_8a728835f30f4154e444612ad1a8aa87&list_id=1&keyword=kahveli&word=kahveli</nowiki> pri * forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka, kvankam pri tiu indiko mia sama dubo validas kiom utila tia nurfinna referenco vere estos por la internacia legantaro. Pri la estona lingvo mi eĉ havus paperan lernolibreton en la bretaro, sed pri la finna ne, tial ankaŭ per paperaj referencoj mia libraro ne povus helpi min. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:16, 12 jun. 2023 (UTC) == Elekto de nova administranto == [[Dosiero:Wikipedia Administrator.svg|eta|100px|La balailo estas simbolo de la administrantoj.]]Saluton {{BASEPAGENAME}},</br>Mi ĵus kandidatigis [[Uzanto:Kani]]-n kiel administronton. Se vi havas tempon, bonvolu partopreni la elekton de la nova administranto ĉi tie: [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Kani]]. En tiu paĝo, vi povas legi la kialojn de la kandidatiĝo. La kandidato jam akceptis la proponon de administrantiĝo.</br>Dankon kaj ĝis baldaŭ! Amike, — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 08:32, 24 jul. 2023 (UTC) == Teknika noto == Kara, mi hodiaŭ havas preskaŭ personan teknikan noton. Dum la lastaj du semajnoj mi tre suferis je malstabila interreto, kaj hejme kaj labore, ĉar ĉie en la kvartalo oni fosas truojn ĉe la trotuaroj por meti novajn vitrofibrajn kablojn, kiuj fine servu al pli bona interreto. Tamen dum la lastaj tagoj la sekvoj estis ke la interreta konekto ofte subite malaperis, sen ajna averto kompreneble, kaj iam reaperis, eble post minuto, eble post 5 horoj. Por vikipediumado tio aparte ĝenas se oni malfermis multajn fenestrojn por duonaŭtomate krei paĝojn aŭ aldoni ion al vikidatumoj. Mi do devis tre atenti neniel fermi iun grupon da fenestroj, kaj tamen iuj redaktoj malaperis. Kaj mi miris ke tiaj interretaj malaperoj ankaŭ okazis malfruvespere kaj la tutajn sabatojn, kvankam mi dubas ke je ĉiuj tiuj tempoj vere iuj konstruistoj fosis en la stratoj. Nur hodiaŭ, dimanĉe, escepte ĉio denove bone funkcias. Ne miru do, se mi ŝajnas subite interrompi mian komencitan agadon dum horoj: ne '''mi''' ĉesas labori, sed la interreta konekto. Espereble tiu fazo rapide pasos. Sed min tiu problemo tre nervis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:35, 17 sep. 2023 (UTC) : Eble oni nepre konservu la malnovajn (= senretejajn) metodojn por plenumi cxiutagajn farendajxojn. Mi ne volas sperti 5-horan interrompon de perreta servo por spiri. :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:44, 17 sep. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:21, 21 sep. 2023 (UTC) : Mi bedaŭrinde ne sukcesas vidi mankon da partopreno. Male, multaj poraj voĉoj alvenis kaj la roboto jam ricevis la rajton. Do mi fermis la voĉdonadon anstataŭ doni voĉon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 07:40, 23 sep. 2023 (UTC) :: Same bone tiel procedi. Mi en [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Septembro#h-499_redundaj_paĝoj]] vidis "nur" du porajn voĉojn kaj poste sekvis nur pripensoj kiel oni bone teknike povos realigi la projekton. Tial mi por tiom granda projekto ĝojus pri iom pli da voĉoj. Sed baze ĉio estas bone finita (cetere, nur detalo, vi ne subskribis en la informkesta fermo de la voĉdonado), kaj la finiĝo estis ene de samajno, sen longa plua atendado. Tio plej gravas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:01, 7 apr. 2024 (UTC) == Forbaroj == Saluton Taylor. Mi skribas por informi vin, ke la teksto en [[Uzanto:Taylor 49|via uzanto-paĝo]] estas plurfoje erara. Pli precize, * Vi ne estas forbarata el Vikivortaro. ([https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&type=block&page=User:Taylor%2049 kontrolu]) * Vi neniam estis forbarata el Vikipedio. ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&type=block&page=User:Taylor%2049 kontrolu]) Eble indas korekti/ĝisdatigi la tekston de la [[Uzanto:Taylor 49#Activity|tabelo]] por doni ĝustajn informojn al vizitontoj de via paĝo. Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 11:35, 3 nov. 2023 (UTC) : @[[User:Super nabla]]: Vi pravas, mi nepre gxisdatigu gxin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:08, 3 nov. 2023 (UTC) == File:Toronto map.svg == Hello! This file is just a container for the embedded [[:File:Toronto map.png]]. There is no single vector in it, so this ''[//eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Toronto&diff=prev&oldid=8536088 is]'' fake. I want to get this file deleted. [[Uzanto:NordNordWest|NNW]] ([[Uzanto-Diskuto:NordNordWest|diskuto]]) [[Uzanto:NordNordWest|NNW]] ([[Uzanto-Diskuto:NordNordWest|diskuto]]) 16:38, 17 dec. 2023 (UTC) : You're right. Now it's fixed on commons and the useless file is awaiting deletion. You can [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:Toronto_map.svg give support vote]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 18 dec. 2023 (UTC) :: @[[User:NordNordWest]]: The file is [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Toronto_map.svg&action=edit now deleted]. La dosiero nun estas forigita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:29, 29 dec. 2023 (UTC) == Gravulo == Saluton. Vi foje ŝanĝas Informkestojn al gravulo, ĉu tio havas avantaĝon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:20, 26 jan. 2024 (UTC) : @[[Uzanto:Kani|kani]]: Saluton ... la aliaj informkestoj estis jam [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono%3AInformkesto_verkisto&diff=6933912&oldid=6933007 delonge alidirektitaj] al {{ŝ|Informkesto gravulo}}, do la redakto neniel ŝanĝas la aspekton de la paĝo, sed ĝi permesas ŝpari dubojn aŭ demandojn kiel "Ĉu temas pri reganto, aŭ verkisto, aŭ cetera gravulo?" aŭ "Kial A havas keston '&nbsp;'gravulo'&nbsp;' dum ke B havas keston '&nbsp;'verkisto'&nbsp;', ambaŭ ja estis verkistoj?", ĉar la ŝablono estas la sama por ĉiuj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:41, 27 jan. 2024 (UTC) == Roboto == Saluton, via roboto havas la petitan rajton nun. Pardonu, mi hodiaŭ vespere ne estis ĉe la komputilo kaj tial nur tiom nokte vidis la noton ke mi povas rajtigi ĝin. Bonan elprovadon. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|notoj]]) 23:42, 7 mar. 2024 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]]: Saluton [[Special:Rajtoj_de_uzantoj/Taylorbot]] -> <pre> | {"error":{"code":"permissiondenied","info":"The action you have requested is | limited to users in the group: [[Vikipedio:Administrantoj|Administrantoj]] | .","*":"See https://eo.wikipedia.org/w/api.php for API usage. Subscribe to | the mediawiki-api-announce mailing list at &lt;https://lists.wikimedia.org/ | postorius/lists/mediawiki-api-announce.lists.wikimedia.org/&gt; for notice | of API deprecations and breaking changes."},"servedby":"mw-api-ext.codfw.ma | in-7d749bd56-l4x6s"} </pre> Supozeble roboto ne povas akiri rajton (krom "mover" kaj "bot") kiun la funkciigisto ne havas. Ĉu vi emas portempe doni la rajton ankaŭ al mia ĉefa konto? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:05, 8 mar. 2024 (UTC) :Bone, kompreneble. Jam farite, bonan sukceson. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 8 mar. 2024 (UTC) ::Cetere mi malkaŝu ke en la "rajtoj de uzanto Taylorbot" mi nun ankoraŭ povus doni rajtojn por "interfaca administranto". Mi supozas ke ia aldona rajto ne necesus, ĉar la sistemo nur plendis "The action you have requested is limited to users in the group Vikipedio:Administrantoj". Sed aliflanke mi konstatis ke mi ne povos post fino de la takso reforpreni de la roboto la administrajn rajtojn, nun ankaŭ ne de vi. Do la reforprenon devos plenumi neesperantista stevardo. Tio estas iom ĝena, sed ne evitebla, kiel mi eksciis nur nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:17, 8 mar. 2024 (UTC) ::: Bedaŭrinde tio ne helpis, kaj mi nun vere ne scias kial. :-( Ankaŭ mi estas tre certa ke ne estas la rajto "interfaca administranto" kiu mankas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:44, 8 mar. 2024 (UTC) :::: Nun mi trarompis la fuŝon kaj la laboro progresegadas :-) . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:55, 8 mar. 2024 (UTC) :Saluton, se la rajtoj estas nur por unu tasko, mi povos helpi. Mia roboto havas la administrajn rajtojn. Ankaŭ mi forigis multajn alidirektojn antaŭe. Do mia roboto povas fari tion. Ĉu vi konsentas? Ĉu vi havas liston por forigi? [[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 12:22, 8 mar. 2024 (UTC) <pre> | {"delete":{"title":"Willy BRANDT","reason":"la.. [[Vikipedio:Forigendaj_arti | koloj#nuntempa_enhavo_de_la_kategorio_\"tujforigendaj_artikoloj\"]]","logid | ":4203140}} </pre> :: Mi jam sukcesis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:26, 8 mar. 2024 (UTC) == Norvegio == Saluton, vi prave rimarkis ke en Norvegio oni jam remalinventis la novan provincon Viken, kiun oni nur inventis en 2020. Dankon ke vi adaptis mian artikolon pri [[Viken]], kiun mi nur kreis en somero 2023, tiam kompreneble ne sciante ke la tuta paĝo post duonjaro jam denove devos ŝanĝiĝi. Tamen la temo ne nur limiĝas al adapto de la paĝoj [[Viken]], [[Akershus]], [[Buskerud]] kaj [[Østfold]]. Ekzemple mi nun adaptis la paĝon de [[Jevnaker]], kaj estas pliaj paĝoj kiuj same devas ankoraŭ adaptiĝi, nur ke mi nun plugas tra la sufiĉe senesperaj paĝoj pri Rumanio kaj ne povas malfermi kompletan projekton pri malfaro de Viken en Norvegio. Tamen mi petas vin, se vi malkovras tian administran novaĵon, ke bonus tiam ankaŭ atentigi la precipajn aliajn pasintajn e-lingvajn uzantojn... Mi en mia vivo redaktis tiom da paĝoj, ke mi freneziĝus se mi aldonus ĉiujn al teknika atentolisto. Do mi nur plene hazarde ĵus vidis vian redakton en la paĝo [[Viken]], povus ankaŭ esti ke mi nur vidus ĝin post ses aŭ dek jaroj. Se mi sciintus pri la relative limigita ofico plene adapti la paĝojn de Norvegio al ankoraŭ unu administra reformo tie, mi ne komencintus ion pri Rumanio nun sed farintus, se vi volus kune kun vi, la adapton pri Norvegio. Do, kuraĝe sciigu viajn trafajn rimarkojn! Printempajn salutojn, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:48, 7 apr. 2024 (UTC) : Dankon ... ŝajne oni plene malfaris la reformon de la administra divido post nur 4 jaroj, kaj oni do devas alifari ĉiujn paĝojn kaj ĉiujn kategoriojn pri ĉiuj novaj/malnovegaj kaj malnovaj/portempaj provincoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:14, 7 apr. 2024 (UTC) == Ne ekzistanta modulo == Saluton, Taylor 49. Mi hodiaŭ malkovris en la subredaktuja modulolisto de kelkaj artikoloj pri fervojlinioj la ne ekzistantan modulon "Modulo:Wikidata/Tools". Ĉu vi eble havas ideon, kiu ŝablono iel kaŝe enplektas ĝin? Ĉe "Ligiloj ĉi tien" ial ne aperas alia moduloj. Do, verŝajne ĝi en iu ŝablono kaŝiĝis. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:26, 12 apr. 2024 (UTC) : Jen: [[Modulo:Najbaraj stacioj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:29, 12 apr. 2024 (UTC) ::Dankon. Mi ĵus iomete korektis kelkajn aferojn pri la dokumentado de la modulo, por ke la foje de mi proponita skemo por tio estu sekvata. Alternativa propono siatempe (2013) ja ne estis. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:24, 13 apr. 2024 (UTC) == Propono == Ĉu vi ŝatus iĝi konstanta administranto? [[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 12:14, 16 apr. 2024 (UTC) : Mi konsentite lastatempe portempe teknike havis la rajton nur por plenumo de limigita unuopa tasko. Tamen se vi opinias ke mi estus bona administranto, vi povas kandidatigi min. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:38, 17 apr. 2024 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Rabindranath Tagore]], [[Rasismo]], [[Abu Nuŭas]], [[Afganio]], [[Aidoso]], [[Akva ciklo]], [[Akvobaraĵo]], [[Al-Ĥorezmi]], [[Alzheimer-malsano]], [[Amfibioj]], [[Molière]], kaj [[William Shakespeare]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:41, 27 apr. 2024 (UTC) == ŝablono:Informkesto homo == Saluton. Kial vi ĵus malfaris miajn lastajn redaktojn kun tre maldetala klarigo? Estus bone mencii fuŝitan artikolon. Tiam mi pli bone povus tion korekti. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:42, 8 jun. 2024 (UTC) : Ĉiuj artikoloj (aŭ multaj almenaŭ) estas fuŝitaj. Aperas <code><nowiki>{{#if:</nowiki></code>... supre de paĝoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:44, 8 jun. 2024 (UTC) ::Post kiu el miaj redaktoj? Ĉu post la lasta? Mi kutime post ĉiu redakto kontrolas artikolojn. Sed vi estis pli kaj tro rapida per via interveno. Tia interveno ne estas en ordo. Prefere estu uzata diskutopaĝo. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:46, 8 jun. 2024 (UTC) ::: Jes post la lasta. Provu kun la paĝo [[ABBA]]. Vi intertempe redaktis aliajn paĝojn, do mi konkludis ke vi pretervidis vian eraron. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:49, 8 jun. 2024 (UTC) ::::Jam riparita. Mankis unu paro de malfermaj pintaj krampoj. En [[ABBA]] ĉio bonas nun. - Mi ne pretervidis ĝin. Sed Sj1mor demandis min dume pri alia problemo en alia informkesto. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:52, 8 jun. 2024 (UTC) :::::Eble hieraŭ mi trovis artikolon en unu el "viaj" zorgigaj kategorioj, kiun vi jam taksis kiel malplenan. Mi jam korektis la artikolon. Bedaŭrinde ja kelkaj informkestoj havas majuskle komencantajn parametrojn. Mi preferas tute minusklajn parametrojn sen mallongigoj (se eblas), sen substrekoj kaj laŭeble kun certa sistemeco. Do, ni ankoraŭ havas multe por fari. Ĉu ne? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:16, 8 jun. 2024 (UTC) :::::: Mi ankaŭ forte preferas tutminusklajn parametronomojn sen punktoj kaj laŭeble kun certa sistemeco (PIV: substreko=spaceto). Krom tio nur unu nomo por unu parametro (sen kromnomoj), kaj nur unu nomo por unu ŝabono (sen alidirektoj), kaj nur unu ŝablono aŭ modulo por unu tasko (do ne ekzemple 10 moduloj por ellego de WikiData). Troa kopiado el aliaj vikioj, timo ripari fuŝon aŭ forigi redundaĵon kaŭzas bontenadan hororon (unu ekzemplo el multaj: [[Beatriz Galindo]]). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:26, 8 jun. 2024 (UTC) == Ŝablono:Dato kaj loko == Saluton, Taylor 49. Eĉ se vi ne kreis ĝin, mi demandas vin pri {{ŝ|dato kaj loko}}. Ĉu vi havus ideon, kiel ni povus rekrei la ŝablonon surbaze de Lua-modulo? Ĝi enhavas ja kelkajn ripetajn alvokojn de Lua-modulo kaj diversajn fuŝojn. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:56, 8 jun. 2024 (UTC) : Saluton ... tio certe eblas kaj multe indas. La nuna kodo estas rekte terura. Tamen temas pri iomete laborpostula tasko, ne io kion mi simple plenumos hodiaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:03, 8 jun. 2024 (UTC) ::Jes, certe tio ne urĝas kaj devos esti bone antaŭpripensata. Ĉu ne? Mi jam foje rigardis la ŝablonon. Se mi ĝuste vidis, ĝi uzas 6 Vikidatumajn erojn ripete. Krome ĝi iel kalkulas la aĝon de persono. Tio ankaŭ devos esti riparata, ĉar ĉe malkompletaj naski̍ĝdato aŭ/kaj mortodato ĝi terure fuŝas. Ĉu ni eble daŭrigu la diskuton sur la [[Ŝablono-diskuto:Dato kaj loko|diskutopaĝo de la ŝablono]]? Plia problemo ja estas, ke la kreinto de la ŝablono lastatempe apenaŭ aktivas. Do, kion fari? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:12, 8 jun. 2024 (UTC) ::: Jes, daŭrigu ĉe [[Ŝablono-diskuto:Dato kaj loko]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:13, 8 jun. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno. Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto. Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. == Noto (LTA-ulo) == Kara, vi ĵus skribis en mia diskutpaĝo la noton "NE menciu min kiam vi nenion havas por konigi". Vi scias, tamen, ke tion ne skribis mi, sed nia konata anonimulo. Mi povis nur reflekse forbari la novan IP-kanalon 193.210.196.213 kaj tuj faris tion kiam mi enŝaltis la komputilon (je la sesa matene mi ankoraŭ ne aktivis vikipedie). Iusence mi eĉ dankemas ke la konata anonimulo ofte rapide skribas ion en mian diskutpaĝon kaj tiel mem denuncas sin, ĉar se mi devus '''ne''' fari ion en vikipedio kaj en la vera vivo, sed nur stulte gapi ĉu en la listo "Lastaj ŝanĝoj" okazas iuj suspektaj movoj, tiam mia vivo ne plu havus enhavon, kaj mi post maksimume ses horoj redonus mian administran postenon. Mi jam ofte pripensis ĉu mi protektu mian diskutpaĝon kontraŭ redaktoj de anonimuloj, kiel mi protektis vian diskutpaĝon, sed mi kaj vi kaj ĉiu scias ke ĉiu trudanto havas mil eblecojn trudi notojn al unuigita vikipedia konto, al la germana, taja, keĉua, lingala aŭ iu-ajn-alilingva vikipedia diskuto (sendepende ĉu mi iam uzis ĝin aŭ ne) aŭ en iu lingvo al alia projekto, vikivortaro, vikiversitato, vikicitaĵoj, vikivojaĝoj ktp ktp, aŭ al iu centra plia diskutpaĝo kiel tiu de la komunejo aŭ meta. Kaj per ŝablono {{ŝ|re}} aŭ afikso @ oni krome povas krie altiri atenton al ĉiu ajn diskutpaĝo en iu ajn branĉo de vikipedio. Mi iel pensas ke se mi tuj viŝas ĉiun noton, mi dediĉas al ĝi pli da atento ol se mi simple nenion faras, eble sekundon supraĵe legas kio estas skribata, aŭ kiam temas pri finna temo en alilingva diskutpaĝo ofte ankaŭ plene ignoras la notojn. Nur ke se io estas skribata en WPEO necesas ne atendi ĝis forbaro, ĉar alikaze la nombro de poste ankoraŭ kontrolendaj, tuŝitaj paĝoj tro altiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 10 jan. 2025 (UTC) : Kompreneble mia mesaĝo celis nian LTA-ulon, ne vin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:11, 10 jan. 2025 (UTC) == Teknikaj problemoj ĉe ThomasPusch ("Atentu") == Mi ekde la 17-a de marto 2025 havas akutan komputilan problemon, kaj krome jam ekde kelkaj semajnoj havis misfunkcian poŝtelefonon. Tial mi nur povos normale reredakti Vikipedion kiam mi anoncos tion. Dume eblas retpoŝti al mi, sed neklaras kiam mi legos retpoŝtajn mesaĝojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:12, 17 mar. 2025 (UTC) == Simiaj temoj == Mi petas vin rigardi la arkivigitan duan referencon en la teksto [[Miĥaelo (gorilo)]] kaj testi, ĉu vi povas ion utilan vidi tie. Mi vidas nur iun fremdlingvan vorton "ruffle" - tio ne estas miraklo, ĉar ofte filmetoj en arkivigoj ne funkcias. Se ankaŭ plia uzanto per alia aparato ne sukcesas vidi ion utilan tie, necesas simple forigi la referencon... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:42, 26 mar. 2025 (UTC) PS: Kiam vi hodiaŭ matene dankinde aldonis subskribon de mi kaj kaŝis bildon, vi komprenis, ĉu ne, ke mi ankoraŭ estis tajpanta kaj nur inter-savis krudan nepretsn provizoraĵon, por ne perdi ĝin. Mi kompreneble konsciis pri ambaŭ problemoj, sed pensis ke mi havos la 5 ĝis 15 minutoj por vere meti definitivan version, ankaŭ ne metante {{ŝ|redaktas}}, per kio oni kompreneble povas signi ke oni ankoraŭ ne finis kaj ne intencas lasi tiom nenaturan materialon. Sed dankon ĉiukaze ke vi tiom rapidis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:51, 26 mar. 2025 (UTC) : Mi vidas ĉe [https://web.archive.org/web/20120212212035/http://www.koko.org/world/kokoflix.php?date=2008-03-23 web.archive.org/web/20120212212035/http://www.koko.org/world/kokoflix.php?date=2008-03-23] jenan tekston (partoj eltranĉitaj por eviti lezon de kopirajto): :: <small>Michael grew up with Koko; they learned ... by Koko and everyone at the Gorilla Foundation always — he was a true inspiration. Message: Gorillas can not only use language ... experienced firsthand as a baby.</small> : Do la referenco bonas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:50, 26 mar. 2025 (UTC) ::Jes la apudfilman teksteton mi ankaŭ vidas, sed la esenco estis la filmo, kiu bedaŭrinde estas morta. Bone, ni povas lasi la arkivigon pro la flanka teksteto, sed mi esperis ke aliaj eble vidos pli ol mi. Do, ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:59, 26 mar. 2025 (UTC) ::: La video ĉe "archive.org" ne funkcias por mi. Ne eblas starti ĝin. La "fremdlingva" vorto "ruffle" foje apreas, foje ne. [[:en:Ruffle (software)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:56, 27 mar. 2025 (UTC) == plena forigo de "lingv" == Dum la plena forigo de {{ŝ|lingv}} tamen restas iuj ruinaj paĝoj, ekz. en [[Ŝablono:Klasifiko de samea lingvo]] mi fakte bone eltranĉis ĉiujn uzojn de "lingv", sed tamen la "arbo" ne plu havas ĝustajn branĉojn. Mi havas egajn problemojn teni superrigardon pri la relative komplika formatigo, havante daŭre nur mikro-etan poŝtelefonan ekranon, kaj petas vin rigardi kaj fintrakti la paĝon. Se ne eblas aliel, vi povas deturni la tempon antaŭ miaj lastaj tranĉoj de hodiaŭ, kaj de tie denove fari la forigojn, kun pli da superrigardo. La paĝo [[Tanoa lingvaro/klasifiko]] ankaŭ bezonas revizion de granda ekrano. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:28, 31 mar. 2025 (UTC) Nedezirata paneo estas ke post [[Specialaĵo:Redirect/logid/4285110|forigo de]] la ŝablono {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}} [[Vikipedio:Diskutejo]] rompiĝis. Tiun paĝo necesos aparte teni sub atento: kompreneble eblos remeti la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}}, sed restos dubo ĉu pro la forta interplektiĝo de la multegaj ŝablonoj tio sufiĉos por refunkciigo de la diskuteja kapo, sed ankaŭ eblas vidi tie mem, kiel eblas anstataŭigi uzon de {{ŝ|lingv}} per alia, pli moderna ŝablono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:23, 1 apr. 2025 (UTC) :::PS: Bone ke per la restarigo de tiu unusola ŝablono jam ja diskuteja kapo jam delonge ŝajnas perfekte funkcii... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:35, 1 apr. 2025 (UTC) ::::La serĉo kie la nun restarigita ŝablono estas uzata, montras 26 uzojn en aliaj ŝablonoj, plej multaj pri la diskuteja kapo. Sendube eblas faciligi tiun ekstreman interligiĝon, sed se evidente la "fadenobulo" nun bone funkcias, eblas ankaŭ rezigni pri tiu faciligo kaj lasi la nun fone komplikan situacion. Sed tamen ideo estas videble forigi tiun sendependan ŝablonon el la familio "lingv" kaj nomi ĝin {{ŝ|nomo de la lingvo}} aŭ pli simple {{ŝ|lingvonomo}}. Unue per alidirektigo, poste per robota alĝustigo de la uzoj. Tiam klaras ke la ŝabloneto ne plu estas parto de la forigata familio "lingv". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:05, 1 apr. 2025 (UTC) ::::: Saluton ... mi pardonpetas se mi estigis kredon ke ĉiuj subpaĝoj de Ŝablono:lingv estas forigeblaj. Mi konfirmis nur neutilon de "Ŝablono:lingv" mem kaj certaj subpaĝoj. Mi subtenis forigon de ĉiuj subpaĝoj kiuj ne estas uzataj, post kontrolo ke ili vere estas neuzataj, unuope paĝo post paĝo. La rompo de la diskutejo estas paneo, ĝia kaŭzo estas [[Ŝablono:Diskutejo/Neesperanto/enkonduko]]. Ŝablonon [[Ŝablono:lingv/Nomo de la lingvo]] vi forigis kaj sekve malforigis. Ankaŭ mi devas konfirmi rompon de [[Ŝablono:Klasifiko de samea lingvo]] (kaj kelkaj aliaj) kie ĝuste kiel vi skribas certaj branĉoj estas rompitaj. Tamen por mi malcertas ke la ŝablono bone funkciis antaŭ la forigo de [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=%C5%9Cablono%3ALingv%2Fethnologue Lingv/Fethnologue]. Ĉiuokaze ĝi estas [[Specialaĵo:Kio_ligas_ĉi_tien%3F/Ŝablono:Lingv/ethnologue|uzata]] do necesas aŭ malforigo aŭ rapida riparo. Eble neceas malforigi pliajn subpaĝojn de "Ŝablono:lingv". Dum la venontaj du semajnoj mu havos tre limigitan aliron al interreto kaj tre limigitan tempon. Ne hezitu malforigi subpaĝojn kiuj montriĝas ankoraŭ uzataj. Estonte oni reprovu forigon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:22, 1 apr. 2025 (UTC) :::::: [[Ŝablono:lingv/a]] kaj [[Ŝablono:lingv/Vikipedia kodo]] ankaŭ estas uzataj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:46, 2 apr. 2025 (UTC) :::::::Ankaŭ {{ŝ|Tradukita}} bezonas {{ŝ|lingv/r}} kaj {{ŝ|Tradukitaĵo}} {{ŝ|Lingv/lingva Vikipedio/teksto}}... Mi remetis tiujn, kun dokumentadoj, ĉar nenio pliboniĝis ankoraŭ remetis {{ŝ|lingv}}, sed tamen {{ŝ|Tradukita}} kaj {{ŝ|Tradukitaĵo}} ne refunkcias. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:43, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::::Mi nun iom brutale reduktis ŝablonon {{ŝ|Tradukita}} al nur unu alilingva artikolo - tiel la plej multaj uzoj denove funkcias (estas multegaj). Sed mi ne tre kontentas pri mia brutala solvo, kiu nur estas naskita el improvizo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:33, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::::: La ŝablonon {{ŝ|Tradukitaĵo}} mi same brutale traktis. Tie, ĉar ŝajne ne antaŭvidiĝas pluraj lingvoversioj, eĉ relative bone funkcias, kvankam daŭre naskita el improvizo. La remetitajn subŝablonojn {{ŝ|lingv/r}}, {{ŝ|Lingv/lingva Vikipedio/teksto}} kaj {{ŝ|lingv}} mi ankoraŭ lasas, kvankam ilia remeto hodiaŭ ne estis la solvo: tiel eblos ankoraŭ eksperimenti kiel oni povas ekhavi veran solvon pri la ŝablono {{ŝ|Tradukita}}... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:13, 3 apr. 2025 (UTC) :::::::::: La solvo estas modulo kiu jam delonge bone funkcias cxe vikivortaro. Sed mi ne havos tempon instali gxin cxi tie hodiaux. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:56, 3 apr. 2025 (UTC) :::::::::: Kodo (antaŭ via hodiaŭa atako): <pre> [[Kategorio:Paĝoj tradukitaj el Vikipedio en la {{lingv/r|{{lc:{{{1}}}}}}}a]] </pre> :::::::::: estas fuŝa ĉar ĝi redonas nevalidan rezulton por certaj lingvokodoj kiel io, ur, sa. La modulo ĝuste traktas tiujn lingvojn. Do riparo estas survoje, sed kiel skrbite ne alvenos dum la venontaj du semajnoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:08, 3 apr. 2025 (UTC) == [[Modulo:Lili]] == Vi anstataŭigis la ŝablonon {{ŝ|lingvA}} per la [[Modulo:Lili]]. Mi ne scias kiel ĝi funkcias, sed mi konstatas ke en la paĝo [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] pluraj lingvoj aperas kun la mesaĝo "Evidente nevalida lingvokodo" aŭ "Nekonata lingvokodo". Fakte en la menciita paĝo mi uzas la ŝablonon {{ŝ|Vikipediaj statistikoj/linio}} kiu baziĝas sur la lingvokodoj uzataj de la vikipediaj projektoj, kiuj ne ĉiam kongruas kun la ISO-kodoj. Kiam mi kreis tiujn ŝablonojn mi zorgis ke ĉio tamen funkciu. Vidu en [https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#All_Wikipedias_ordered_by_number_of_articles All Wikipedias ordered by number of articles] aperas kaj la vikipediaj projektokodoj kaj la nomoj de la lingvoj. Ĉu vi povas elturniĝi por ke plu taŭge funkciu kun la modulo ? Dankas [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 16:33, 14 apr. 2025 (UTC) : Ĝi dependis de jam forigita [[Ŝablono:Lingv/komento]]. Mi revenigos viajn kodojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:40, 14 apr. 2025 (UTC) ::Mi jam korektis por la kodo azb en {{ŝ|Tbllingvoj}}. Sed mi vidas ke vi jam malfaris mian redakton, kiu tamen intertempe funkciis. Mi lasas vin labori akj atendas vian respondon [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 16:51, 14 apr. 2025 (UTC) ::: Mi revenigis viajn kromajn kaj specialajn kodojn. [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] Bv ne redaktu ŝablonon {{ŝ|Tbllingvoj}} antaŭ ke mi instalis dokumentaĵon kaj memteston. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:15, 14 apr. 2025 (UTC) ::::Mi ĝisdatigis [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj|Vikipediaj statistikoj]] laŭ [[m:List of Wikipedias]] (aldoniĝis novaj lingvoj, kaj ŝanĝiĝis la ordo de iuj el ili). Kaj nun mankas esperantonomoj (aperas "Nekonata lingvokodo") por :::: 295 knc :::: 299 btm :::: 300 syl :::: 319 igl :::: 323 rsk :::: 330 ann :::: 333 tdd :::: 338 bdr :::: dum ĉe tiuj lingvoj aperas propra lingvonomo kaj vikipedia artikolnombro. [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 22:15, 14 apr. 2025 (UTC) :::::Mi aldonis ilin en {{ŝ|LingvR}} [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 23:28, 14 apr. 2025 (UTC) :::::: Bone, do la problemo de statistiko estas solvita, kaj mi povas dauxrigi je forsxaltado de "Lingv/xxx". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:47, 15 apr. 2025 (UTC) Mi aprobas ŝovon de [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] al publika parto de nomspaco vikipedio. Mi nur kreis ĝin kiel subpaĝo de mia uzantopaĝo ĉar mi volis certiĝi ke ĝi bone funkcias kaj volis eviti ke ĝi estu senkompate forigita pro iu ajn kialo. La ŝablonojn {{ŝ|LingvA}} kaj {{ŝ|LingvR}} mi kreis kopie de la respektivaj ŝablonoj {{ŝ|Lingv/A}} kaj {{ŝ|Lingv/R}} kiuj estas (estis) protektitaj kontraŭ redaktado. Nun mi gratulas ke estas rekreitaj la samaj funkcioj kiujn volis plenumi la ŝablonaro lingv sur aliaj bazoj. Des pli bone se ĉio bone kaj taŭge funkcias.--[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 15:42, 16 apr. 2025 (UTC) : kaj mi riparis {{ŝ|Klasifiko de tanoa lingvaro}} (enestis troaj }} )--[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 15:54, 16 apr. 2025 (UTC) :: @[[User:Agloforto]] La pagxo [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] tre similas al [[Vikipedio:Internacia Vikipedio/Artikolnombro de ĉiuj Vikipedioj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:01, 17 apr. 2025 (UTC) :::Jes fakte. La kreinto estas la sama homo per du malsamaj salutnomoj. Tamen en la du lastaj aperas nur 287 lingvoj anstataŭ 341. En la unua mi antaŭ kelkaj tagoj ĝisdatigis la lingvo-(projekto-)liston, dum la aliaj estis kreitaj antaŭ kelkaj jaroj, kiam estis malpli da projektoj. La afero funkcias duone aŭtomate koncerne la artikolnombron, kaj duone malaŭtomate koncerne la lingvoliston, kiun mi ĝis nun foje ĝisdatigis laŭ la fonto en meta. Cetere mi rimarkis ke la sama lingvo aperas en vicoj 284 kaj 286. [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 17:37, 24 apr. 2025 (UTC) == Plia kontraŭintenca ruiniĝo == {{re|Taylor 49}} Rerigardu la eksan tabelon [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]], kiu kontraŭintence tro draste reduktiĝis, kaj nun estas nur "ĉielarka" ruino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:36, 15 maj. 2025 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]]: Ja videblas ruiniĝo, sed: :* mi neniam redaktis ĝin antaŭe :* tio ŝajne neniel rilatas al forigo de "Lingv/xxx", sed supozeble al antaŭaj ŝanĝoj en la parsilo (ekde jaro 2012), eble eĉ tio neniam funkciis :* [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]] kaj [[Ŝablono:Vikipedio/artikolnombro]] nenie estas transkluzivigitaj :* tie uzata [[:Dosiero:Internacia Vikipedio krado.svg]] viktimiĝis je forigo jam dum jaro 2013 :* sume, [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]] [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko/subst]] [[Ŝablono:Vikipedio/artikolnombro]] estas neuzata redunda forgesitaĵo, eble forigebla : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 15 maj. 2025 (UTC) {{farite|solvite}} {{re|Taylor 49}} Via opinio identas al tio, ke ankaŭ mi ne vidis antaŭan redakton rilate al forigo de "Lingv/xxx", kaj ne trovis iun ruĝan ligilon de eksa ŝablono de la nun forprenita ŝablonaro. Sed mi ne sufiĉe atente rigardis la grandan "fonan" bildon, pri kies viktimiĝo je forigo jam dum jaro 2013 vi atentigis: tio estis la solvo - la bildo nur transportiĝis al la komunejo, en tiu movo detale ŝanĝis sian dosieronomon ("eo" aldonata al ĉiukaze jam esperanta dosieronomo), kaj tiun detalon oni ne notis en la esperanta paĝo. Mi riparis tion, kaj la tabelo jam aspektas tute modela. Nur frapas ke la [[moldava]] kreskis pli ol atendeble en tiuj jaroj kaj la [[ĉaktaa]] malpli ol la averaĝo, sed bone, pli impresas min ke ĉiuj aliaj lingvoj ŝajne tre homogene kreskis, ne estas iuj nombroeksplodoj plu kiel antaŭe ĉe la cebua aŭ volapuka vikipedioj. Post tiu riparo mi pensas ke la tabelo nepre estas konservinda, eĉ se oni ne aldone flegas kaj aktualigas la lingvan ordiĝon al la nuna stato. Bone, tiu problemo konsidereblas solvita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:05, 15 maj. 2025 (UTC) == Ankoraŭ plia kontraŭintenca ruiniĝo == Ankoraŭ plia kontraŭintenca ruiniĝo okazis en la ŝablono {{ŝ|Vikipedioj}}, uzata en ĉiuj teksto pri diverslingvaj branĉo de vikipedio, ne nur en [[Vikipedio en Esperanto]]. Mi antaŭe foje vidis la ŝablonon kiu laŭ mia memoro ĉiam perfekte funkciis laŭ la hodiaŭa stato. Mi proponus restarigi tiom da forigitaj kun-ŝablonoj kiom sukcesas por ne plu saboti ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 4 jun. 2025 (UTC) <s>{ {Vikipedioj} }</s> Ĉu mi simple unue restarigu Ŝablono:Lingv/Vikipedioj kaj poste ni vidos ĉu tio jam funkcias. Aŭ ĉu vi havas alian proponon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 4 jun. 2025 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]] Solvo estas ene de [[Ŝablono:Vikipedio laŭ artikolnombro]] kaj [[Modulo:nombro da/rank]]. Bona tamen iomete laborpostula solvo estas plena moduligo de ĉiuj ŝablonoj rilataj al aliaj vikioj, kaj forigo de la tuta konfuziga redundaĵo. :* [[Ŝablono:Artikolnombrlimo]] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2F%5BA%7Ca%5Drtikolnombrlimo%2F&ns10=1 uzoj] :* [[Ŝablono:ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] rompita kaj neuzata -> forigenda : <s>Bv portempe malforigu ŝablonon "Lingv/Vikipedioj"</s> sed nur ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:19, 6 jun. 2025 (UTC) :: {{forte kontraŭ}} malforigo de "Lingv/Vikipedioj". [[Ŝablono:Vikipedioj]] estas (provizore) riparita. [[Ŝablono:ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:25, 8 jun. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} Vi vidis ke mi estis for dum 5 tagoj. Fakte mi jam reestas ekde unu tago, sed japana temo tiom kaptis mian atenton ke mi vidas vian noton nur nun. Mi laŭ via propono nun forigis ŝablonon ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] rompita kaj neuzata, kaj dumtempe malforigis ŝablonon "Lingv/Vikipedioj", tiel ke vi povas plu umi. Mi estos hejme dum la sekvaj sep tagoj, tiam nur semajnfine estos for de vendredo ĝis dimanĉo. Dum la sekvaj tagoj do rapidaj respondoj garantiatas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:58, 12 jun. 2025 (UTC) <pre><includeonly>[[{{#ifexist:{{Lingv/lingva Vikipedio|{{{1}}}}}|{{Lingv/lingva Vikipedio|{{{1}}}}}|{{Lingv/R|{{{1}}}}}lingva_Vikipedio}}|{{Lingv/R|{{{1}}}}}a]] ([[:{{#ifeq:{{{1}}}|eo|Vikipedio:Ĉefpaĝo|{{{1}}}:}}|{{{1}}}]])</includeonly><noinclude>{{Lingv/dokumentado|Vikipedioj}}</noinclude></pre> : Reforigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:30, 16 jun. 2025 (UTC) ::He? Vi forgesis "helikumi" min en via lasta noto, kaj ĉar mi ne seninvite patrolas vian diskutpaĝon, mi ne vidis ĝin en junio 2025. Nun mi jam tute ne plu estas en la temo de antaŭ 7 monatoj. Ĉu vi povas konfirmi ke ĉio intertempe estas en ordo, aŭ ĉu ankoraŭ estas imperativa neceso por ago? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:10, 18 jan. 2026 (UTC) ::: He? @[[User:ThomasPusch]] Ĝi jam estas reforigita: [https://eo.wikipedia.org/wiki/%C5%9Cablono:Lingv/Vikipedioj Lingv/Vikipedioj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:28, 19 jan. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la konfirmo, ke aliulo jam solvis la temon. Se vi helikumos (@) min venontfoje samkiel vi kutime faras, mi havos ŝancon sen prokrasto reagi (kvankam foje eĉ kun la helikumoj estas pli da taskoj ol mi povas trakti, sed mi klopodas). Do, tie ĉi ĉio en ordo, ĉio {{farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:28, 21 jan. 2026 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:16, 23 jul. 2025 (UTC) == Pakkoruotsi 2025-12 == Mi skribis pri la deviga sveda denove. Mi ne skribis pri la afero malneutrale kaj fanatike kiel en 2022. Cxu la artikolo [[sveda lingvo en Finnlando]] estas nun tauxga (speciale la parto deviga instruo de la sveda lerneje)? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:28, 26 dec. 2025 (UTC) : Legu kion mi skribis [[Vikipedio:Problemaj_uzantoj#Nova_registrita_konto_%22kun_parte_finnaj_temoj%22|ĉi tie]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:23, 28 dec. 2025 (UTC) == Perämeri -> "Botnia golfeto" == Cxu mi laux vi uzas bonan logikon, kiam mi supozas, ke estas logike, ke la artikolo [[Kvarken]] havas en la esperanta Vikipedio svedlingvan rubrikon sed la artikolo [[Perämeri]] finnlingvan, cxar la plejo el la bordoj kaj insuloj de Kvarken estas svedlingvaj sed la plejo de la bordo kaj insuloj de Perämeri estas finnlingvaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 07:41, 15 jan. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Botnia golfeto]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:26, 15 jan. 2026 (UTC) :: Tre bonis la alinomigo al esperanta titolo, laŭ la logiko, kiam laŭ akceptitaj vortoj el oficialaj vortaroj eblas sence krei geografiajn nomojn, do sen devi "inventi" iun fantazian "vorton", oni nomu la geografiaĵon en Esperanto. Aparte se estas pluraj diversaj nacilingvaj formoj, tiu lingve neŭtrala solvo estas bona. Pri la "granda Botnia Golfo" fakte estas pluraj tre konfirmaj eksteraj referencoj: ne nur [https://vortaro.net/#Botnia_kdc en PIV], sed ankaŭ en la [[poŝatlaso de la mondo]], ĝis nun sola esperantlingva atlaso, de 1971 en la vasta dupaĝa mapo 14 dokumentiĝas la geografia nomo "[[Botnia golfo]]" (mi aldonas la du referencojn al la teksto pri la granda akvujo). Simpla aldono de sufikso -et- estas tre esperanteca solvo. Bedaŭrinde pri "Kvarken" ne ekzistas tia sen-diskute klara esperantigo, tial tiu titolo devas resti nacilingva. Bona paŝo la renomigo ĉiukaze. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:41, 18 jan. 2026 (UTC) == Estonta plia bildo en geografia artikolo == Saluton, kara. Por (nova) geografia artikolo, nur unusola informkesta bildo de la vikidatuma parametro p18 estas fakte malmulta ilustraĵo. Sed plian foton elekti kaj enigi en tekston kompreneble estas ekstra laboro, por kiu ne ĉiam en unua paŝo sufiĉas la tempo. En [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=R%C3%A4%C3%A4kkyl%C3%A4&diff=prev&oldid=8972772] vi simple viŝis la antaŭpreparitan kadron por estonta foto. Tion eblas fari, se garantiite neniam estos ŝanco ke dua foto aldoniĝos al la vikimedia komunejo aŭ al la loka branĉo de eo-wiki. Sed se eblas, estas pli bone lasi la antaŭpreparitan kadron por estonta foto, aŭ eĉ pli bone plenigi ĝin per dua foto, kiel ekzemple estas nun en la paĝo [[Rääkkylä]]. Ĉiukaze la teksto de [[artikola ĝermo]] de nur 3 aŭ iom pli da frazoj estas malmulto da materialo maldekstre kompare al la aŭtomate plenigebla informkesto dekstre - sed per aldona(j) foto(j) maldekstre la misproporcio jam iĝas malpli drasta, kaj kompreneble, ĉiu teksto povas plu kreski kaj iam kreskos. Tial, bonvolu ne viŝi tiajn antaŭpreparaĵojn por estontaj ampleksigoj, sed - se vi volas - bonvenas via plenigo de la spaco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:57, 18 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) :: Ĉesu. Mi ne engaĝiĝas en la konflikto pri <b>pakkoruotsi</b>. Post venonta sensenca mesaĝo mi instigos globalan forbaron kontraŭ vi. (@[[User:ThomasPusch]]) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:08, 26 jan. 2026 (UTC) ==Kiel indiki publikhavaĵajn bildojn== Ĉu vi scias kiel taŭge indiki kiam oni alŝutas bildon, ke ĝi estis liberigita en la publikan havaĵon de sia posedanto? Mi ĵus atentigis al [[Uzanto:Claudio Pistilli]] ke lia maniero indiki tion estas misgvida laŭ mi, ĉar ĝi ŝajnigas ke la alŝutanto mem estas la posedanto. Sed mi trovis, ke mi ne bone komprenas, kiu estu la ĝusta metodo - [[Ŝablono:PD]] havas averton dirantan ke ĝi estas malaktuala, kaj [[Vikipedio:Permesiloj por dosieroj]] ambicie rekomendas iun [[Ŝablono:PD-ttt]], kiu tamen neniam kreiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:21, 28 jan. 2026 (UTC) : @[[User:Arbarulo]]: Saluton ... la kerno de la problemo estas ke [[:c:Special:Contributions/Claudio_Pistilli|Claudio estas porĉiam forbarita]] ĉe commons ekde jaro 2019, kaj do ekde tiam alŝutas loke. Publikan havaĵon oni nepre alŝutu ĉe "commons" (krom se prezentiĝas tre speciala kaŭzo alŝuti loke). Se vi aŭ iu alia faris foton kaj mem decidis liberigi ĝin kiel publikan havaĵo, uzu ŝablonon [[:c:Template:Cc-zero]]. :* [[:c:Help:Public domain]] :* [[:c:Commons:Licensing#Material_in_the_public_domain]] :* [[:c:Template:Cc-zero]] : Loke por sufiĉe malnova bildo oni [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Dosiero%3AOmajadaj_militistoj.png&diff=9296476&oldid=9296077 uzu la ŝablonon "PD-malnova" kaj NE uzu la ŝablonon "Propra"]. :* [[Ŝablono:PD-malnova]] :* [[Ŝablono:Propra]] : La bildarego alŝutita ĉi tie far [[User:Claudio Pistilli|Claudio]] estas granda problemo kiu postulos gigantan riparlaboron: :* forigu fakte maĝustajn bildojn pri kemio :* forigu kopirajtlezajn bildojn pri kemio :* riparu maĝustajn permesilojn :* ŝovu ĉiujn bonajn bildojn al "commons" : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:02, 29 jan. 2026 (UTC) ::Dankon pro tiuj malĝojigaj informoj. Mi ĵus rigardis la plendojn pri Claudio ĉe Commons. Mi apenaŭ suspektis, ke estas tiom granda problemo. Ĉu lia konduto iam diskutiĝis en Esperanta Vikipedio? ::Cetere mi ne tre kontentas pri tio, ke la kontribuantoj ĉe Commons rekte proponis al li, ke li transprenu sian agadon ĉi tien, kvazaŭ forŝovi siajn problemojn al alia komunumo estus solvo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:42, 29 jan. 2026 (UTC) ::: Laŭ mia scio oni ne konsilis al Claudio translokigi sian agadon ĉi tien, sed tio (surprize?) tamen okazis. Mi ne scias pri diskuto pri Claudio ĉi tie. Mi jam forigis reklamon pri "Ŝablono:PD-ttt". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:46, 29 jan. 2026 (UTC) ::::Bedaŭrinde oni konsilis lin tiel ĉe [[:Commons:User talk:Claudio Pistilli/Archive 1#eo:Specialaĵo:Alŝuti]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:33, 29 jan. 2026 (UTC) ::::: O ve ... kaj tion fifaris administranto [[:c:User:Leyo]] :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:43, 30 jan. 2026 (UTC) :::Salutojn, mi estis forpelita de Commons fare de homo kiu misuzis Common kaj forigis multajn personojn. Ĉi tiu homo ankaŭ estis forpelita, sed lian viktimoj ne sukcesas defendiĝi pro tio ke Commons estas regiono de la angla parolantoj, malmultaj ne-anglaparolantoj sukcesas tie. Kelkaj kemiaj strukturoj de mi kreitaj estis anstataŭitaj de aliaj ne pli bonaj ol la miaj pro tio ke oni estas angloparolanto. Kaj rilate al Esperanta Vikipedio mi nur enmetas dosierojn antikvajn kaj en publika domajno. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 10:08, 30 jan. 2026 (UTC) ::::Pluraj homoj plendis pri vi ĉe Commons, ne nur tiu, kiu blokis vin. Pri viaj kemiaj strukturoj mi ne povas rapide juĝi. Tamen, se vi nur enmetas dosierojn antikvajn kaj en publika havaĵo, estas via respondeco ĉiam pruvi tion indikante la originalan fonton kaj ĝian daton. Tion vi ne faras. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:06, 30 jan. 2026 (UTC) ::::: @[[User:Claudio Pistilli]]: Veras ke la administranto kiu forbaris uzanton "Claudio" mem nur 14 tagoj poste estis forbarita de "commons" kaj sekve eĉ globale [[:m:Special:CentralAuth/Edgar181|pro gantopupumado]]. Kaj tio ne estas la sola administranto malsuprenpafita pro gantopupumado. Ŝajne "commons" estas azenejo. Tamen restas problemo pri "Claudio": manko da kunlaborvolo. Oni plurfoje petis uzanton "Cladio" indiki fonton de bildoj, kaj respekti kopirajton kaj licencadon. Laŭ mia scio Claudio neniam donis respondon al la simpla demado: Kiel vi kreis la bildojn de molekuloj? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:20, 1 feb. 2026 (UTC) == Lukio == Ĉu la klarigo estas tro longa: https://eo.wiktionary.org/wiki/lukio ? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 01:29, 27 feb. 2026 (UTC) : JES ĝi estas tro longa. Enciklopedia enhavo apartenas al vikipedio. La detala historio neniel rilatas al la vorto "lukio". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:54, 27 feb. 2026 (UTC) ::Mi plimallongigis. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:36, 3 mar. 2026 (UTC) == Fantoma mesaĝo (Saluton) == Saluton. Hieraŭ mi ricevis retmesaĝan averton, ke estas mesaĝo de vi por mi en Vikipedio, sed mi ne povis trovi ĝin. Ĉu vere vi deziris kontakti min aŭ estis eraro de la sistemo?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 2 mar. 2026 (UTC) : @[[User:Kani]] Ne eraro, sed okaze de prilaboro de ŝablonoj mi redaktis vian diskpaĝon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Kani&diff=prev&oldid=9322549] kaj ankaŭ vian provejon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Kani/provejo&diff=prev&oldid=9322546] ... bv pardonpetu ke mi faris tion sen antaŭa demando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:05, 3 mar. 2026 (UTC) == Volapuko == [[Volapuko#Iomete_da_nova_populareco]] -- Mi volis lerni Volapukon post tio, ke mi trovis libron de [[Yrjö Karilas]]. Nenie ekzistis lernolibroj, sed interrete igxis volapukovortaroj kaj tial mi povis komenci lerni la Volapukon. Pri la afero iomete rakontas ankaux la sveda Vikipedio. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:52, 7 mar. 2026 (UTC) == Juice == Vidu: https://youtube.com/watch?v=HnIExrwJEIU Cxu mi kreu pri la kanto artikolon? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 05:42, 8 mar. 2026 (UTC) : Eblas se la artikolo estos bona: [[d:Q17383328]] [[Rakkauden ammattilainen]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:18, 8 mar. 2026 (UTC) == Hovimäki == Iu spertulo de la finna skribis pri [[Hovimäki]], ke haha, friherre/vapaaherra Lindhof en la 19-a jarcento parolus fluante la finnan? Oni povas diri, ke estas ankaux tiaj pri la Biblio rakontantaj filmoj, kie la personoj parolas la anglan - ne estas realisme.La serio prezentas ankaux la unua epoko de la kansakoulu/folkskola, popollernejo. Iu nobelulo en tiu lernejo demandis, el kies multaj hejme iu mortis pri la tuberkulozo kaj post la respondo konsilis, ke la lernantoj petu, ke se hejme estas iu homo tuberkuloze, oni por mangxi donu al ri propran pladon. Versxajne tio ne estus realisme, ke nobelulo do parolus finne. Eble estus ple bone, ke estus tradukanto. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:12, 12 mar. 2026 (UTC) : Escepte ne malfaras pro dulitera vorto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:51, 16 mar. 2026 (UTC) ==Aŭtorrajta demando== Claudio Pistilli diras ke la publikigintoj de enciklopedio pri spiritismo volas permesi ĝian reuzon en Vikipedio. Se vi havas tempon, bonvolu kontroli ĉu [[Uzanto-Diskuto:Arbarulo#La aŭtodafeo de Barcelono (1861)|mia respondo]] estas ĝusta. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:21, 18 apr. 2026 (UTC) == Vikivortaro == Cxu mi vandalisen la esperanta Vikivortaro? https://eo.wiktionary.org/wiki/Uzanta_diskuto:N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet. Cxu vi povu ebligi al mi diskuti en mia uzantopagxo? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:55, 23 apr. 2026 (UTC) Juna Karlsberg/Karilas estis grandege soifa de scio pri multaj aferoj, kolektis sciojn pri diversaj aferoj kaj skribis pri ili en sama kajero. Tia diversa kolekto de informoj el malsamaj kampoj finfine kondukis al tio, ke Karilas kapablis verki tian diversan kaj ampleksan nefikcian verkon kiel La Eta Giganto. Kiam oni demandis, kiel li povis fari do, li menciis multfoje, ke ekde june li akiris multe da scioj pri vere multaj aferoj kaj skribis pri ili en unu kajero. Li ankaŭ kolektis vastan plantan kolekton. Li lernis siajn lernejajn fakojn pli multe ol lerneje la instruistoj instruis. Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. Li memlernis ankaŭ tiajn lingvojn, kiuj li ne lerneje lernis, ankaŭ planlingvoj. Rapide li movis el Volapuko al Esperanto. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Eraro: devas esti gemena komenca litero en la karigo de la finna vorto. Mi ne ankoraux povas ripari. Cxu vi povu ripari? Mi estas mense malsana. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:44, 25 apr. 2026 (UTC) Ĉu estas vere aŭ nur urba legendo, ke se infano naskiĝas en Usono kun malgranda peniso, oni mezuras ĝin kaj se ĝi ne estas almenaŭ unu colon, oni fortranĉas ĝin kaj ĵetas ĝin en la rubujon ĉe la akuŝejo, kaj la kirurgo formas la infanon en knabinon kaj donas al ŝi virinajn hormonojn? Mi demandis finnan seksmalplimultan fakulon, kiu diris, ke bedaŭrinde ĝi ne estas ŝerco. Almenaŭ en iuj ŝtatoj, la unu-cola regulo vere aplikiĝas. Simile, konato mia demandis (post kiam mi menciis ĝin) ĉu estas vere aŭ urba legendo, ke en la malnovaj tempoj oni povis forigi la testikojn de knabo por konservi lian kantvoĉon. Mi diris al li, ke ĝi estas vera. Mi demandis, ĉu ĝi ŝokis lin. Laŭ li, jes. == Amaseto da ruĝaj teknikaj kategorioj == Kara Taylor, mi petas vin rigardi la paĝon pri la portugala urbo [[Braga]]. Tie nun estas pluraj kriptoj ruĝaj kategorioj. Mi forte suspektas ke tion kaŭzas la ŝablono {{ŝ|tradukita}}, kaj mi memoras kiam jam iam estis iu simila situacio, ke tiam vi sciis pri kio temis. Do mi petas vian konsilon, kiam atendeblas foresto de la strangaj kategorioj, aŭ (idealokaze) pri riparo. Ĉu vi havas ideon pri la strangaĵo? --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:36, 30 apr. 2026 (UTC) https://eo.wiktionary.org/wiki/outokumpu == Vikivortaro == Kial mi ne rajtus aferece skribi en la esperanta Vikivortaro? Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/neekeri Mi volus skribi: Nuntempe la vorto estas absolute rasisma kaj ofenda. Pre la 1990-aj jaroj la stilo de la vorto variis. La vorto aperis ankau en iuj neutralaj kontekstoj, sed jam el la 1950-aj jaroj oni trovas dokumentojn, kie oni asertas, ke gxi estas maltauxga. La fortigxon de la insulteco peras grandparte la plifortigxanta pozicio de la angla en la finnlanda socio: oni komencis automate taksi gxin sameca kiel la angla ''nigger'', kiu estas vere forte rasisma kaj ofenda vorto pri nigra homo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:18, 12 maj. 2026 (UTC) Sentu: Al mia diskutpagxo oni povas aldoni artikloesperojn pri kalvuloj (tut- aux partkalvuloj). Mi trovis grandege surprizan scion kaj skribis ĝin en tio: https://fi.wiktionary.org/wiki/pakkoven%C3%A4j%C3%A4 t1f7ykzxa39j20ry66lwr2al23t6216 9373066 9373063 2026-05-15T03:41:11Z Näin on näreet 255377 Pardonon! 9373066 wikitext text/x-wiki <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Vikipedio:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp;--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 10:59, 31 mar. 2017 (UTC) :Dankon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:04, 31 mar. 2017 (UTC) == Ellaboro kaj Disvolviĝo == Oni daŭrigu la disputon en la [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Lingvejo Lingvejo]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 2017-Nov-27 13:38 : {{re|Taylor 49|montri=ne}}Unue diskutu en mia diskutpaĝo: Poste mi sendos ĉiun diskuton al vi. [[Uzanto:Flugkapitano|Flugkapitano]] ([[Uzanto-Diskuto:Flugkapitano|diskuto]]) 13:50, 27 nov. 2017 (UTC) ==Duoncirkla arko== Ĉar vi konvertis kategorion Arko (arĥitekturo) al Arko (arkitekturo) kaj tio montris ruĝan kategorion nek farotan nek fareblan ĉar jam ekzistis la unua versio. Por kategorio ne eblas alidirektiloj, do kvankam ankaŭ mi preferas kaj uzas terminon arkitekturo anstataŭ arĥitekturo, mi devas rezigni kaj uzi tiun kategorion. Ĉu en ordo?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:17, 4 dec. 2017 (UTC) == Administra baloto == Saluton kara! Eble vi rimarkis [[Uzanto:LiMr]], kiu permane kaj pere de [[Uzanto:LiMrBot|sia roboto]] faras grandan pliordigan kaj unuecigan laboron. Nun li kandidatis kiel administranto por labori pli efike. Se vi deziras subteni lin aŭ esprimi vian opinion, bonvenon al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMr|respektiva paĝo]].[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:20, 6 jun. 2019 (UTC) : {{@|RG72}} Dankon pro la atentigo. Mi rigardos la baloton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 07:23, 6 jun. 2019 (UTC) == Pakkoruotsi == Mi havas finnlingvaj fontoj pri tio, kiel ''pakkoruotsi'' (deviga sveda) estis kreita en finnaj elementaj lernejoj. En la jaro 1968 [[Johannes Virolainen]] volegis, ke [[Sveda Popola Partio (Finnlando)]] aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se sveda lingvo fariĝos deviga lernmaterialo en finnlingvaj lernejoj. Mi havas finnlingvan fonton ankaŭ pri tio, kiu Svedio provis aldoni al finna instrua estraro svedon, kiu agus do, ke tiu instruo estas bona. : Pasis nur 40 jaroj inter la du incidentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:26, 22 okt. 2022 (UTC) ::Jes. [[Uzanto:Uimalampi|Uimalampi]] ([[Uzanto-Diskuto:Uimalampi|diskuto]]) 00:29, 17 maj. 2023 (UTC) Ĉu ĉiuj fontoj en esperanta Vikipedio devas esti esperantlingvaj? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 00:55, 22 okt. 2022 (UTC) : NE. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:26, 22 okt. 2022 (UTC) Pardonon, mi erare tajpis al via uzantopaĝo, kiam mi devis tajpi al via diskutpaĝo. Ĉu en via lando homoj normale pensas, ke en mia lando homoj devas ŝtudi vian lingvon? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:48, 22 okt. 2022 (UTC) : Oni ne havas duran opinion pri tio. La grava problemo ne estas finnoj en finnlando kiuj malbone regas la svedan, sed afganoj en svedlando kiuj malbone regas la svedan. PS: ŝtudi->studi ;-) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:51, 22 okt. 2022 (UTC) ::Iam oni en Finnlando renkontas svedaj turistoj, kiuj postulas paroli svedan aŭ anglan, sed mi diras al ili, ke lernu finnan. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.63.166|46.132.63.166]] 13:38, 22 okt. 2022 (UTC) ::Ĉu vi legis miajn novajn mesaĝojn en mia diskutpaĝo? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:54, 22 okt. 2022 (UTC) ::Kial finnoj devas studi svedan sed svedoj ne devas studi finnan? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 05:13, 22 okt. 2022 (UTC) En popollernejoj origine ne estis devigaj fremdaj lingvoj. En fino de popollerneja tempo (en 1960-aj kaj 1970-aj jaroj) estis en popollernejoj nedevige instruata fremdaj lingvoj. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita per lego, kiu estis farita en 1968. Laŭ la origina plano estus unu deviga fremda lingvo en elementaj lernejoj: en finnlingvaj lernejoj angla kaj en svedlingvaj finna. Sed [[Johannes Virolainen]] forte volis, ke Sveda Popola Partio aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se oni aldonas devigan svedan en elementlerneja instrua plano. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita en la jaroj 1972–1977. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 02:28, 22 okt. 2022 (UTC) Ĉu estas bona teksto: Pajkkoruotsi estas la rezulto de korupto. En la spektantaro sekcio de ĵurnalo Keskisuomalainen iu skribis ke pakkoruotsi subtenas Svedion koste de Finnlando - svedoj preskaŭ tute ne studas la finnan. La plimulto de finnaj parlamentanoj defendas devigan Svedion. Estas ĉar ili estas SUBAĈETITAJ. La finna leĝo permesas pagi maksimume 3 000 eŭrojn al kandidato antaŭ la parlamentaj balotoj pro promeso defendi aferon subtenata de la donacanto. Riĉaj svedlingvanoj pagas kandidatojn por promesi defendi devigan svedan. Ne estas en unulingve finnlingvaj komunumoj devo servi en sveda. Sed ankaŭ en unulingvaj finnlingvaj komunumoj estas pakkoruotsi. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:04, 22 okt. 2022 (UTC) Kansakoulu/folkskola, kiu estis en Finnlando ĝis 1970-aj jaroj kaj peruskoulu/grundskola, kiu ekzistas nun, ne estas sama lernejo. Kansakoulu ne inkludis devigajn fremdajn lingvojn sed peruskoulu inkludas. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:08, 22 okt. 2022 (UTC) Svedaj politikistoj postulis, ke svedo aliĝu al la Finna Estraro pri Edukado, kiu kontrolos, ke la svedlingva edukado daŭre estu altkvalita. Ili ankaŭ sugestis ke longperspektivaj sistemoj estu establitaj en Finnlando kiuj enkondukas Svedion kaj la svedan lingvon. Vi estas sveda esperantisto. Mi estas finna esperantisto. Estas komprenebla, se vi ne respondas, sed pripensu, ĉu tia traktado de iama kolonia mastro al iama kolonio estas ĝusta. Eĉ aliaj iamaj koloniaj gastigantoj kiel Britio kaj Francio ne traktas iamajn koloniojn tiel. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:24, 22 okt. 2022 (UTC) La Kalmar Unio unuigis Svedion kaj Danion. Danio gvidis la union. La svedoj ribelis. Tial Svedio denove sendependiĝis. Tamen, la svedoj konservis unu memoron: la flago de la kruco. Ili prenis la krucflagon kiun Danio havis, sed uzis la kolorojn de la blazono de Svedio: blua kaj flava. Sed la svedoj devas konfesi, ke ilia blua kaj flava kruca flago venis el Finnlando. Ĝi estis elmontrita por la unua fojo en la blazono de finna provinco [[Vera Finnlando]]. En Finnlando, la svedlingva malplimulto, kiu ne plu inkluzivas eĉ 6% de la finna loĝantaro, devas fari diskuton, en kiu ili rekonas, ke la postulo, ke pli ol 90% de la plimulto devas lerni sian lingvon por plaĉi al ili, estas; malracia. Necesas esti diskuto en Svedio kie la svedoj konfesas, ke devigi ĉiujn loĝantojn de la iama kolonio legi la lingvon de la iama kolonia mastro estas malracia. Dum la 19-a jarcento en Finnlando estis eventuale, ke eksterlandanoj, kiuj aŭdis svedlingvan parolon de svedlingvaj gesinjoroj, erare kredis, ke tiu lingvo estus finna lingvo. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:14, 23 okt. 2022 (UTC) == LEGU == En popollernejoj origine oni ne instruis fremdaj lingvoj. En fino de popollerneja tempo (en 1960-aj kaj 1970-aj jaroj) estis en popollernejoj nedevige instruata fremdaj lingvoj (en finnlingvaj precipe angla kaj en svedlingvaj precipe finna kaj angla). Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita per leĝo, kiu estis farita en 1968. Laŭ la origina plano estus unu deviga fremda lingvo en elementaj lernejoj: en finnlingvaj lernejoj angla kaj en svedlingvaj finna. Sed Johannes Virolainen forte volis, ke Sveda Popola Partio aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se oni aldonas devigan svedan en elementlerneja instrua plano. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita en la jaroj 1972–1977. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 08:56, 22 okt. 2022 (UTC) Vi enmiksiĝas en nian lingvan politikon kaj insistas, ke ni devas studi vian lingvon por plaĉi al vi. Vi eĉ postulas, ke civitano de via lando venu al nia eduka estraro por kontroli, ke ni studu vian lingvon. Ĉu ĝuste? Mi povas diri nun nur unu aferon: pensu [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 09:39, 22 okt. 2022 (UTC) : Mi forlasas la diskutadon. Bonvole ne plu redaktu mian diskutpaĝon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:54, 23 okt. 2022 (UTC) == Pardonon == Pardonon. Mi skribis al via diskutpaĝo tro multe kaj agressive. Mi ankaŭ agis alimaniere ol mi plenumis: mi plenumis, ke mi ne plu skribos al via diskutpaĝo kaj tamen skribis ankaŭ post tio. Vi kritizis tion, ke mi skribis pri "pakkoruotsi". Mi miras, kial ĝi estas malafereca laŭ vi. Mi skribis pri tio artikolon, kiu ne estis afereca. Ĝi estis forigita. Oni devis forigi. Sed mi provis skribi pli aferecan artikolon: [[Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando]]. Rakontu vian opinion pri ĝi. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 07:20, 15 nov. 2022 (UTC) : Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. Do rekte malutilas premi min pri tio. Kaj supozeble neniu alia en Svedlando havas tiaspecan povon. Mi elkore rekomendas vin: :* pauxzigu vian vikian aktivecon dum almenaux 2 jaroj :* okaze de reveno, ne plu iam ajn skribu pri "pakkoruotsi" en iu ajn vikio : Alimaniere ankaux via nova konto rapide kaptos globalan porcxiaman forbaron, kaj oni aldonos vin al listo kun LTA ("long term abuser", "longdauxra fiuzisto"). Pagxo "[[Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando]]" laux mia opinio rajtas ekzisti. Bonvole ne plu skribu pri "pakkoruotsi" sur mia diskutpagxo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:34, 15 nov. 2022 (UTC) == Ruotsalaisten mielipide muuttuu == La svedo en Svedio diris, ke li tute ne sciis, ke svedlingvanoj en Finnlando konsistigas nur 5% de la loĝantaro kaj tiel sonas freneze, ke la ceteraj devas lerni la svedan. Kiam eĉ la svedo en Svedio opinias, ke deviga sveda en Finnlando estas stulta, ĉu ne indus rezigni? [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 12:01, 18 nov. 2022 (UTC) : Legu supre. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. Do rekte malutilas premi min pri tio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:55, 21 nov. 2022 (UTC) == FINNO skribas al svedo == Vi estas tre bona najbaro en la okcidento. Rilatoj estas amikaj. Tamen vi devas iomete ŝanĝi vian sintenon al ni. Vi devus ĉesi postuli, ke ni studu la svedan. La fakto ke la devontigo al finnaj bazlernejoj estis farita per la leĝo (1968) ankaŭ estis influita per la premo kiu venis de Svedio. Se vi parolas kun viaj amikoj pri Finnlando, diru al mi, kiel mi, finno, skribis al vi svedo. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 14:26, 23 nov. 2022 (UTC) : Laŭ mia scio Svedlando ne postulas ke oni instruu la svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 23 nov. 2022 (UTC) == Kummallinen tyyppi == Saluton, Taylor. Vi pravas ke la uzanto Kummallinen tyyppi obsede redaktas pri unusola temo kaj tre diskutemas pri tiu temo. Tamen laŭ mia persona opinio sole la obseda redaktado pri unusola temo ne sufiĉas por forbaro. Alikaze: ĉu ni ne entute forbaru niajn plej aktivajn redaktantojn, kies kvanto de redaktado ankaŭ fare de psikiatro povus esti nomata simptomo de certagrada [[obsedo]]? Ne por puni ilin, sed pro bonvolema zorgiĝo pri ilia psika ekvilibro: eble ili ekster vikipedio prokrastas personajn agadojn??? Forbari oni povas redaktanton, kiam ŝi kaj li senespere kaj post pluraj alvokoj ignoras la plej gravajn vikipediajn regulojn. Ekzemple mi trovas dubinde lian konduton de antaŭ monato, pri kiu mi eklegis ĵus antaŭ sekundo, ke li plene ignoris vian klaran indikon ke vi eliras el diskuto kaj alvokas lin ne plu skribi notojn sur vian diskutpaĝon, kaj li pludiskutis sur via diskutpaĝo kvazaŭ li tute ne legis vian alvokon. Resume por forbaro laŭ mi devas ekzisti kaj listiĝi konkretaj misagoj, kiujn redaktanto ne povas ĉesi malgraŭ ripetaj alvokoj. Ke redaktanto faras gramatikajn erarojn dum redaktado, nur povas esti kialo por forbaro kiam tiuj eraroj iĝas tiom grandkvantaj, ke la tuta resta komunumo de redaktantoj ne sukcesas ĝustigi ilin, simple ĉar la havebla tempo ne sufiĉas. Sed aliflanke forbari iun redaktanton pro farado de unuopaj gramatikaj eraroj ŝajnus signo de aroganteco de la perfektuloj. Do iom malfacilas juĝi kiam "eraroj" estas "senespere tro da eraroj". Mi pensas ke la temo pri kiu tiom engaĝiĝas la kolego, eĉ se foje polemike, estas tute interesa lingvopolitike, ĉar lia mesaĝo povas simple esti ke "ne ĉiam la kultura malplimulto necese devas esti la bedaŭrinda viktimo de la plimulto". Kvankam mi mem tre simpatias pri la kataluna sendependismo, tamen mi subtenus kritikan artikolon esperantlingvan, se tiu kataluna sendependemo iĝus faŝisma kaj grave domaĝus al nekatalunaj najbaraj eŭropanoj (nur hipoteze). Kompreneble ofte malfacilas la juĝo kiu el partoj estu la viktimo al kiu la esperantistaro adresu sian solidaremon. Mi el mia esperantista eduko en konflikto inster kastilianoj kaj katalunoj reflekse subtenus la katalunojn, kaj havus fortan problemon bedaŭri dekstre ekstremismajn rusojn en orienta Estonio, kiuj postulas pli da aŭtonomio kaj da rajtoj de la malgranda estona ŝtato. Eĉ se la agado de la kolego nerekte gvidos al tio, ke ekestas ĝermaj artikoloj pri naciismaj partioj aŭ politikistoj sved- aŭ finnlingvaj en Finnlando, pri kiuj alikaze neniu ĉi-tie interesiĝus, tio estos bona flankefiko. Diskuto pri la kvanto de damaĝo de iu redaktanto ja okazu en la [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo|koncerna diskutpaĝo]]. Mi ankoraŭ hezitas pri kondamno, sed kompreneble ankaŭ mi estas nur unu el multaj en la projekto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 23 nov. 2022 (UTC) : @[[Uzanto:ThomasPusch]]: Saluton ... la solaj du kaŭzoj kial mi favoras forbaron estas: :: la obseda agitado (demonstracii eblas preferinde sur la stratoj en Helsinki, aŭ eble eĉ Stockholm kvankam la "problemo" ne devenas de tie), kiam ajn mi ensalutas, troveblas ca 20...40 novaj mesaĝoj sur mia diskutpaĝo :: la fakto ke la persono jam estas plurfoje forbarita (loke kaj globale) : Mi absolute ne proponas forbaron de iu pro tajpaj aŭ gramatikaj eraroj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 23 nov. 2022 (UTC) Mi memoras el deviga sveda pli ol multaj aliaj. Mi iam redaktas svedlingvan Vikipedion. Rakontu vian opinio pri tiu redakto: https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&diff=51561248&oldid=51196876 [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 00:55, 24 nov. 2022 (UTC) Kiel multaj homoj kun Asperger, mi havas mensajn blokojn. Lastatempe, ĉi tiu neceso de la sveda lingvo estas emfazita en mia menso. Interalie mia panjo diris, ke mi nur bezonas ĉesi pensi pri tio. Ĝi eĉ ne plu koncernas min, ĉar miaj lernejaj tagoj finiĝis. Menciindas, ke la patro surpriziĝis, kiam li aŭdis, ke la sveda nun estas deviga eĉ en elementa lernejo, malkiel kiam li iris al bazlernejo. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 05:54, 24 nov. 2022 (UTC) En televido, reprezentantoj de la Sveda Popola Partio estis demanditaj ĉu ili povas akcepti ke en kelkaj partoj de Finnlando, la rusa lingvo estus alternativo al la sveda en bazlernejoj. Mikaela Nylander demandis, kial oni devas kontrasti ilin, kial oni ne povas studi ilin ambaŭ. Mi dirus, ke estas multaj kialoj por la konfrontiĝo: la antaŭkondiĉoj de studentoj por lerni lingvojn estas limigitaj. Pli ol fremdaj lingvoj devas esti instruitaj en la lernejo. La monsumo uzata por dungi instruistojn kaj presi lernolibrojn estas limigita. La disponebla tempo por instruado estas limigita. Spacoj uzataj por instruado estas limigitaj. Sed mi devas provi ne plu pensi pri tio nun. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 06:51, 24 nov. 2022 (UTC) :: Mi nur ripetas mian konsilon: ne revenu al iu vikio pli frue ol post du jaroj, kam tiam ne plu skribu pri pakkoruotsi kaj sveda koloniismo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:47, 3 dec. 2022 (UTC) :I'm not even going to try to speak esperanto, I'm sorry, but Kummallinen tyyppi is an obvious sockpuppet of globally locked users [[User:Nenoniel|Nenoniel]] and [[User:Jaakkolei|Jaakkolei]] among others. The evidence is pretty much all here in [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history this svwiki page history]. Kummallinen tyyppi has now also been locked. [[Uzanto:EstrellaSuecia|EstrellaSuecia]] ([[Uzanto-Diskuto:EstrellaSuecia|diskuto]]) 08:37, 24 nov. 2022 (UTC) :: We have known this all the time, and a new sockpuppet [[Uzanto-Diskuto:Outo suomalaisukko]] has emerged immediately. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:47, 3 dec. 2022 (UTC) ::: Finnlando neniam forigos la fakton, ke ĝi sentas sin malsupera ol Svedio. :::: Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:58, 7 dec. 2022 (UTC) Ni apenaŭ forigos la devigan svedan instruadon en la venontaj jardekoj. Antaŭ la senatelektoj en 2011, ĉirkaŭ 60% de la kandidatoj diris ke ili estis kontraŭ ĝi, kaj tamen en 2014, kiam la parlamento voĉdonis pri la temo, ĝi konservis devigan svedan. Parlamentanoj estis subaĉetitaj. Kaj finnaj kaj svedaj bazlernejoj havas multajn devigajn fakojn, kaj ĉiuj el ili estas universalaj, tio estas, ili estas lernataj kiel devigaj en la tuta mondo krom unu: la sveda lingvo en Finnlando. Estas multaj devigaj fakoj en kaj svedaj kaj finnaj bazlernejoj, kaj la kialoj de ilia devigeco estas pedagogiaj kaj ne politikaj, krom unu: la sveda lingvo en Finnlando. :Mi bedaŭras, ke mi nomis Svedion iama kolonia gastiganto. Ĝi ne funkcias tiel. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.230|193.210.200.230]] 14:41, 11 dec. 2022 (UTC) :: Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:10, 11 dec. 2022 (UTC) La deviga instruado de la sveda lingvo en diversgradaj lernejoj en Finnlando havas surprize malsaman historion. La devigan svedan lingvon en finnaj mezlernejoj kaj universitatoj peris kaj parte plu peras historiaj kialoj, sed la deviga instruado de la sveda en finnaj bazlernejoj ŝuldiĝas al politikaj kialoj. La sveda lingvo estis deviga lernobjekto en finnaj mezlernejoj, universitatoj kaj aliaj altlernejoj tra la epokoj (kaj interesa detalo estas ke la vorto pakkoruotsi jam estis uzata en 1931 kaj ĝia uzo en granda parto de Kanado povus respondi al deviga franca) , sed la radikoj de la absolute deviga instruado de la sveda por ĉiuj finnoj retroiras al aŭtuno 1968, kiam la deviga sveda lingvo estis aldonita al la bazlerneja instruplano, kvankam la granda plimulto de fakuloj en la fako de edukado forte kontraŭis ĝin. . La Sveda Popola Partio de Finnlando subaĉetis edukan ministron Johannes Virolainen por akcepti ĝin, kaj eble svedaj politikistoj timigis prezidanton Urho Kekkonen por akcepti ĝin. [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.243.252|86.114.243.252]] 01:15, 26 dec. 2022 (UTC) : Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon, '''LTA Pakkoruotsi'''. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:09, 26 dec. 2022 (UTC) == Finfine == ...mi ĵus ricevis burokratajn rajtojn, kaj povas malŝlosi rajtojn por via robotado. Fakte mi hodiaŭ posttagmeze ĝis morgaŭ inter tagmezo kaj vespero tute ne havas tempon por vikipedio, sed simple fari hokon ja ne kostas pli ol sekundon. Mi dankas vin pro via pacienco kaj deziras bonan laboradon. Mi mem denove estos en Vikipedio iam morgaŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:39, 12 mar. 2023 (UTC) == Stilogvido pri datoj == Ĉaŭ, Taylor. Mi volus proponi stilogvidon pri datoj. La propono troveblas ĉi tie: [[Uzanto:Super nabla/Datoj]]. Se vi havas tempon, ĉu vi povus kontroleti ĝin kaj komenti sube? Ĝis ĝis, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 09:37, 22 mar. 2023 (UTC) : Dankon pro la atentigo, mi postlasis komenton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:51, 25 mar. 2023 (UTC) == Peto de konsilo pri progresinta uzo de vikidatumoj == Saluton kara. Mi havas grandan kaj fundamentan '''peton de konsilo pri progresinta uzo de vikidatumoj'''. Por ne malŝpari spacon, mi ne donas la tutan peton ĉi tie, sed petas vin vidi ĝin [[Uzanto:ThomasPusch/provejo2|en aparta persona paĝo]]. Se vi havas ideon kiel eblos respondi al mia peto, mi tre ĝojos pri konsilo! Kore, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:32, 1 apr. 2023 (UTC) : Dankon pro la atentigo, mi postlasis komenton tie. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:56, 7 apr. 2023 (UTC) == Tekstoj pri Finnlando == Jes, denove aperas tekstoj pri Finnlando. Mi nun sukcesis legeti la lastajn ses, pri [[deklaro de kristnaska paco (Finnlando)]] kaj [[kvartaga laborsemajno]] mi ne vidis problemon, pri kvar kantoj - [[vanhojapoikia viiksekkäitä]], [[albatrossi]], [[Käyn ahon laitaa]] kaj [[Keuruulle takaisin]] mi kritiketas ke ili estas plene orfaj, kaj dirus ke ili pli bone lokiĝus en alineo "unuopaj kanzonoj" en la teksto pri la kantisto, sed pri tio mi ankoraŭ ne faris noton al la metinto. Krome pri [[Keuruulle takaisin]] mi metis pli fortan kritikan noton en la paĝon. Sed tio kion mi vidis, laŭ mi ankoraŭ ne estas transpaŝo de iu limo. Se la teksto pri [[Keuruulle takaisin]] ne pliboniĝos, oni povos forpreni ĝin, sed tiuj ses paĝoj ne pravigus kompletan forbaron. Ĉu vi povas konkretigi, kie estis vere dubinda ago? Mi certe simple ne jam trovis la lokon, kaj nun ankaŭ ne povos plu serĉi (La notojn en mia diskutpaĝo mi povas pli aŭ malpli intense legi, mi laŭ nuna stato ne malpermesis al iu ajn uzon de mia diskutpaĝo, tial uzi ĝin ankaŭ ne estas krimo). Kompreneble mi ne volas investi horojn kaj pretas agi rapide, sed mi ankaŭ ne volas agi maljuste. Ĝis morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:45, 7 apr. 2023 (UTC) : La pruvo ke denove temas pri LTA Pakkoruotsi troveblas ĉe [[Uzanto:Tuskan_parahdus]]. Jes, ĝisnune la sola grava problemo estas ke revenas uzanto kiu estas multfoje kaj loke kaj globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:54, 7 apr. 2023 (UTC) :: Mi konvinkatas same kiel vi, ke temas pri la sama homo. Sed kontraŭ kontribuoj kiel la novaj ĝermoj pri [[deklaro de kristnaska paco (Finnlando)]] kaj [[kvartaga laborsemajno]] mi ne protestus. Tiel laŭ mi eblas permesi al li kontribui, dum ne estas ajna mispaŝo, kaj en kazo de plej eta mispaŝo tuj fermi la pordon. Se, jen plia limigo, tiu kontrolado ne ligas kaj konsumas tro multan labortempon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:13, 8 apr. 2023 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Cele al ĝisdatigo de la paĝo [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] mi proponas al vi viziti ĝin kaj eventuale voĉdoni por iu(j) el la proponitaj artikoloj. Miaj preferataj kandidatoj estas jenaj: [[Kadavrogrifo]], [[Reformacio]], [[Registaro]], [[Pano]] kaj [[Rejno]]. Sed estas ankaŭ aliaj. Oni povas elekti ene de ampleksa gamo; kelkaj atendas delonge. Dankon pro via komprenemo kaj eventuala partopreno.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:24, 8 apr. 2023 (UTC) : Mi postlasis voĉon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:55, 12 apr. 2023 (UTC) == Pakkoruotsi == Mi petas vin relegi la artikolon deviga instruo de la sveda lingvo en Finlandlo kaj diri al mi, ĉu ĝi estas nun neŭtrala kaj fakta. Mi scias, ke ĝia enhavo estas ĝusta, sed la fontoj plejparte mankas. Se mi korektas la informojn en la fontoj, ĉu la artikolo estas bona? Mi diferencas de la plej multaj aliaj finnaj ultranaciistoj pro tio, ke mi ne malamas svedojn aŭ la svedan lingvon. Kaj denove mi emfazas, ke nenio alia faros krom reveno al la malnova maniero: ke la blanka ĉapo postulas lerni la svedan sed la bazlerneja atestilo ne faras. Mi proponis fari pli neŭtralan version pri deviga sveda. Ĉu mi sukcesis lau vi? [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus AKK LTA PAkkoruotsi]] : Sur via uzontopaĝo mi vidas deklaron [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Tuskan_parahdus&oldid=8030434 Escepta ultranaciaa finno]. Temas pri paĝo [[Deviga instruo de la sveda lingvo en Finnlando]]. Tie mi vidas aserton '''vere malnormala devo'''. La paĝo ne estas neŭtrala. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:55, 12 apr. 2023 (UTC) :: Mi petas, ke vi legu: Uzanto-Diskuto:Jaakkolei: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Jaakkolei&diff=prev&oldid=8050764 [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus]] ([[Uzanto-Diskuto:Tuskan parahdus|diskuto]]) 17:32, 22 apr. 2023 (UTC) ::: Temas pri diskpaĝo de forbarita uzanto. '''Ĉesu gantopupumadi'''. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 24 apr. 2023 (UTC) :::: Rakontu vian opinion pri la artikolo pri mia favoritpolitikisto: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo_Soininvaara&stable=0#Politikaj_opinioj :::: Mi dankas vin pri tio, ke en Vikivortaro vi multe plibonigis miajn vortojn pri finnlandaj vortoj, kiuj finas -koulu. [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus AKK LTA PAkkoruotsi]] ::::: Mi aprobis viajn redaktojn post forigo de kalveco. '''Vi nepre tuj ĉesu pri viaj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3ATaylor_49&diff=8064185&oldid=8061893 specialaj vulgaraĵoj].''' [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:22, 1 maj. 2023 (UTC) == Mato == Cxe la artikolo [[Mato]] vi uzis la ŝablonon <code><nowiki>{{prisupre|}}</nowiki></code> sed ĝi havas erareton, mi ne sciis kiel korekti ĝin, bonvolu plibonigi ĝin! Via aldono ja estis bona. --[[Dosiero:Flag_of_Esperanto.svg|15px]] [[Uzanto:Radioamatoro|<span style="font-family:Segoe print; color:#008000; text-shadow:gray 0.2em 0.2em 0.4em;">Radioamatoro</span>]] [[Uzanto-Diskuto:Radioamatoro|''(diskuto)'']] 22:55, 26 maj. 2023 (UTC) : {{farite}} @[[User:Radioamatoro]] Dankon pro la atentigo. [[Ŝablono:Prisupre#Malbonaj]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:30, 30 maj. 2023 (UTC) == Finna == Mi petas vin pri klarigo de la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Finna_lingvo&diff=next&oldid=8098895 jena redakto de antaŭhieraŭ] en la teksto de la [[finna lingvo]]. Tie estis kelkaj senkulpaj enmetoj de linioj, senprobleme. Sekvis enŝovo de la de vi ŝatata vorteto ri, kiun multaj esperantistoj opinias ĉarma sed neesperanta vorto, en tekston kiu tute ne temas pri reformo de Esperanto, polemike, sed mi komprenas vian motivon premi la vorton en iujn tekstojn por ke oni alkutimiĝu al ĝi. Tamen mi ne komprenas trian ŝanĝon, ke vi re-mis-tradukis esperantajn komandojn al la usonangla lingvo, kiun la roboto de LiMr ĵus kelkajn tagojn verve tradukis al Esperanto, do ke vi ŝanĝas "eta" (="eta") al "thumb" (="dikfingro", θˈʌm kun sono kiu en Esperanto eĉ ne ekzistas). Klaras ke en multaj tekstoj vikipediaj ankoraŭ estas tiaj fremdaj vortoj kiaj "thumb" kaj "file" (fˈa͡ɪl), sed mi tre dankemas ke roboto malpliigas ilin, ĉar estas frustrige permane ŝanĝi milionojn da vortuzoj de la usonangla al normala lingvaĵo. Do mi vere ne komprenas vian motivon en tiu lasta ago. Bonvolu klarigi al mi. Amike [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:19, 8 jun. 2023 (UTC) Ke mi entute vidis tiun agon, estis pro tio ke mi volis scii kiu enmetis la ĉapitron: <pre> Okazis eĉ iom da purismo, do oni anstataŭigis sveddevenaj vortoj (-> sveddevenajn vortojn) per "puraj" finnaj: {{fact}} (fäkt) * kuirejo: ''kyökki'' (el la sveda kök) -> keittiö * forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka * litero: ''pukstaavi'' aŭ ''puustavi'' (el la sveda bokstav) -> kirjain * mantuko: ''hantuuki'' (el la sveda handduk) -> käsipyyhe </pre> Mi supozis ke iu gaje enigis la klarigon kaj alia volas bremsi la klarigon kaj volas premi la unuan uzanton nepre uzi referencojn - sed ne ŝajnas ke kaj la tutan alineon kaj la kritikan ŝablonon kune enmetis vi. Aŭ ĉu vi eltranĉis la klarigon de iu alia antaŭe kaj jen nur reenigis ĝin?? Mi samopinias ke havi fonton por tiu fenomeno estus bela - por la fenomeno ja ekzistas propra artikolo [[lingva purismo]], kies ligilon oni ankaŭ povus enkonstrui en la frazon "Okazis eĉ iom da [[lingva purismo]], do oni..." Sed kiom probable ŝajnas al vi, ke oni povos trovi bonan referencon ĉi tie. Fonto en la finna mem eĉ ne tro helpus, ĉar apenaŭ iu leganto komprenus tiun fonton, do plej bone fonto en la sveda, angla, germana aŭ franca pri tiu interŝanĝoj de vortoj laŭ intenco de [[lingva purismo]]. En la teksto pri lingva purismo estas multaj nepruvitaj asertoj, ekzemple la centra frazo "Lingvo en kies evoluo purisma strebado jam dum jarcentoj ludis gravan rolon estas la islanda." Tute sen referenco! Sed la islanda tiom konatas per sia lingva purismo, ke neniu pridubas la ĝustecon de la frazo. Tiel fakte ankaŭ la supra aserto pri interŝanĝoj de pli fremdaj al pli lokaj vortoj ŝajnas al mi facile kredinde... la sama okazas ankaŭ en la germana, litova, pola, en ĉiaj malsamaj eŭropaj lingvoj, supozeble la fenomeno ankaŭ spureblas en la sveda. Do kiun ideon vi havas, kiun referencon oni praktike trovu por tiu aserto? Kaj ne forgesu ke referencoj gravas aparte por pridubeblaj asertoj: kio estus pridubebla en tiu aserto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:39, 8 jun. 2023 (UTC) :Mi povus nur imagi enigi iun referencon finnlingvan al la unuopaj ekzemploj, ekzemple referencon "https://kaino.kotus.fi/vks/?p=qs-article&vks_id=VKS_8a728835f30f4154e444612ad1a8aa87&list_id=1&keyword=kahveli&word=kahveli" al la linio "forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka", sed mi tre dubas ke tia referenco havos iun utilon por scivolema ne-finno ... ĝi estus nur "fonto por entute havi fonton"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:53, 8 jun. 2023 (UTC) :: @[[Uzanto:ThomasPusch]]: ::* pri "eta" -> "thumb": mi malfaris grandan kvanton da redaktoj far LTA Pakkoruotsi, kiuj estis plejparte malbonaj, do mi ne "re-mis-tradukis" ion ::* pri ekzemploj de purismo: mi transŝovis la enhavon el vikivortaro kien LTA Pakkoruotsi enmetis ĝin fuŝkuntekste, post iometa kontrolo ke la asertoj veras :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:35, 8 jun. 2023 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Dankon pro l'klarigo pri "eta" -> "thumb": mi esperas ke la roboto de LiMr iam retrovas la anglajn komandojn kaj ankoraŭfoje tradukas ilin. Ĉiam povas okazi ke iu bona redakteto kunmalaperas kiam oni malaperigas lavangon da ne tiom bonaj redaktoj. Pri ekzemploj de purismo mi ankaŭ komprenas vian klarigon: ĉu do vi ĉi tie, aŭ jam en vikivortaro, aŭ ĉu iu alia en vikivortaro enigis la ŝablonon "fact"??? Ĉu hazarde vi havas ideon, kiun bonan referencon eblus trovi por kontentigi tiun ŝablonon? Certe estas naive esperi ke LTA Pakkoruotsi trovos fakan referencon, plejbone ne en la finna, pri la lingvoscience faka temo de leksika purismo en la finna... Se du spertaj vikipedianoj juĝas informon fidindan kaj banalan, sed ne sukcesas trovi fakan referencon en alia lingvo krom la finna pri la banala klarigo - tiam laŭ mi bonos formeti la kritikan indikon ke "mankas fonto", aŭ kontakti tiun kiu metis la kritikan indikon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:15, 9 jun. 2023 (UTC) ::: @[[Uzanto:ThomasPusch]]: Estas mi kiu aldonis la ŝablonon "fact". Mi ne insistas pri porĉiama ĉeesto de ĝi, sentu vin libera forpreni ĝin. Plej probable fontoj ekzistas, en la finna lingvo kompreneble, kiun mi tro malbone regas. La ŝanĝon "thumb" -> "eta" mi pritraktas kiel purismo, sed la malfaro de ĝi en la paĝo "Finna lingvo" estis neintenca kromefiko de malfaro de malbonaj redaktoj far LTA Pakkoruotsi. Evidente LTA Pakkoruotsi posedas konojn pri Finnlando, regas Esperanton, kaj havas tempon kontribui al vikiaro. Parto de riaj redaktoj estas ja utilaj, tamen bedaŭrinde kunvenas ankaŭ tre malbonaj redaktoj kaj problemkonduto. :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:37, 11 jun. 2023 (UTC) :::: Komprenite. Kompreneble ankaŭ mi la finnan tro malbone regas, sed eĉ se, kaj eĉ se oni trovus iun referencon en la finna lingvo, kiun mi nun neniel vidas, ankoraŭ dubindas kian utilon tia nurfinna referenco vere havos por la internacia legantaro. Mi sekve forigas la alarmigan averton "fact", kaj aldonas du liniojn pli poste la finnlingvan noton <nowiki>https://kaino.kotus.fi/vks/?p=qs-article&vks_id=VKS_8a728835f30f4154e444612ad1a8aa87&list_id=1&keyword=kahveli&word=kahveli</nowiki> pri * forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka, kvankam pri tiu indiko mia sama dubo validas kiom utila tia nurfinna referenco vere estos por la internacia legantaro. Pri la estona lingvo mi eĉ havus paperan lernolibreton en la bretaro, sed pri la finna ne, tial ankaŭ per paperaj referencoj mia libraro ne povus helpi min. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:16, 12 jun. 2023 (UTC) == Elekto de nova administranto == [[Dosiero:Wikipedia Administrator.svg|eta|100px|La balailo estas simbolo de la administrantoj.]]Saluton {{BASEPAGENAME}},</br>Mi ĵus kandidatigis [[Uzanto:Kani]]-n kiel administronton. Se vi havas tempon, bonvolu partopreni la elekton de la nova administranto ĉi tie: [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Kani]]. En tiu paĝo, vi povas legi la kialojn de la kandidatiĝo. La kandidato jam akceptis la proponon de administrantiĝo.</br>Dankon kaj ĝis baldaŭ! Amike, — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 08:32, 24 jul. 2023 (UTC) == Teknika noto == Kara, mi hodiaŭ havas preskaŭ personan teknikan noton. Dum la lastaj du semajnoj mi tre suferis je malstabila interreto, kaj hejme kaj labore, ĉar ĉie en la kvartalo oni fosas truojn ĉe la trotuaroj por meti novajn vitrofibrajn kablojn, kiuj fine servu al pli bona interreto. Tamen dum la lastaj tagoj la sekvoj estis ke la interreta konekto ofte subite malaperis, sen ajna averto kompreneble, kaj iam reaperis, eble post minuto, eble post 5 horoj. Por vikipediumado tio aparte ĝenas se oni malfermis multajn fenestrojn por duonaŭtomate krei paĝojn aŭ aldoni ion al vikidatumoj. Mi do devis tre atenti neniel fermi iun grupon da fenestroj, kaj tamen iuj redaktoj malaperis. Kaj mi miris ke tiaj interretaj malaperoj ankaŭ okazis malfruvespere kaj la tutajn sabatojn, kvankam mi dubas ke je ĉiuj tiuj tempoj vere iuj konstruistoj fosis en la stratoj. Nur hodiaŭ, dimanĉe, escepte ĉio denove bone funkcias. Ne miru do, se mi ŝajnas subite interrompi mian komencitan agadon dum horoj: ne '''mi''' ĉesas labori, sed la interreta konekto. Espereble tiu fazo rapide pasos. Sed min tiu problemo tre nervis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:35, 17 sep. 2023 (UTC) : Eble oni nepre konservu la malnovajn (= senretejajn) metodojn por plenumi cxiutagajn farendajxojn. Mi ne volas sperti 5-horan interrompon de perreta servo por spiri. :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:44, 17 sep. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:21, 21 sep. 2023 (UTC) : Mi bedaŭrinde ne sukcesas vidi mankon da partopreno. Male, multaj poraj voĉoj alvenis kaj la roboto jam ricevis la rajton. Do mi fermis la voĉdonadon anstataŭ doni voĉon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 07:40, 23 sep. 2023 (UTC) :: Same bone tiel procedi. Mi en [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Septembro#h-499_redundaj_paĝoj]] vidis "nur" du porajn voĉojn kaj poste sekvis nur pripensoj kiel oni bone teknike povos realigi la projekton. Tial mi por tiom granda projekto ĝojus pri iom pli da voĉoj. Sed baze ĉio estas bone finita (cetere, nur detalo, vi ne subskribis en la informkesta fermo de la voĉdonado), kaj la finiĝo estis ene de samajno, sen longa plua atendado. Tio plej gravas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:01, 7 apr. 2024 (UTC) == Forbaroj == Saluton Taylor. Mi skribas por informi vin, ke la teksto en [[Uzanto:Taylor 49|via uzanto-paĝo]] estas plurfoje erara. Pli precize, * Vi ne estas forbarata el Vikivortaro. ([https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&type=block&page=User:Taylor%2049 kontrolu]) * Vi neniam estis forbarata el Vikipedio. ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&type=block&page=User:Taylor%2049 kontrolu]) Eble indas korekti/ĝisdatigi la tekston de la [[Uzanto:Taylor 49#Activity|tabelo]] por doni ĝustajn informojn al vizitontoj de via paĝo. Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 11:35, 3 nov. 2023 (UTC) : @[[User:Super nabla]]: Vi pravas, mi nepre gxisdatigu gxin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:08, 3 nov. 2023 (UTC) == File:Toronto map.svg == Hello! This file is just a container for the embedded [[:File:Toronto map.png]]. There is no single vector in it, so this ''[//eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Toronto&diff=prev&oldid=8536088 is]'' fake. I want to get this file deleted. [[Uzanto:NordNordWest|NNW]] ([[Uzanto-Diskuto:NordNordWest|diskuto]]) [[Uzanto:NordNordWest|NNW]] ([[Uzanto-Diskuto:NordNordWest|diskuto]]) 16:38, 17 dec. 2023 (UTC) : You're right. Now it's fixed on commons and the useless file is awaiting deletion. You can [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:Toronto_map.svg give support vote]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 18 dec. 2023 (UTC) :: @[[User:NordNordWest]]: The file is [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Toronto_map.svg&action=edit now deleted]. La dosiero nun estas forigita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:29, 29 dec. 2023 (UTC) == Gravulo == Saluton. Vi foje ŝanĝas Informkestojn al gravulo, ĉu tio havas avantaĝon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:20, 26 jan. 2024 (UTC) : @[[Uzanto:Kani|kani]]: Saluton ... la aliaj informkestoj estis jam [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono%3AInformkesto_verkisto&diff=6933912&oldid=6933007 delonge alidirektitaj] al {{ŝ|Informkesto gravulo}}, do la redakto neniel ŝanĝas la aspekton de la paĝo, sed ĝi permesas ŝpari dubojn aŭ demandojn kiel "Ĉu temas pri reganto, aŭ verkisto, aŭ cetera gravulo?" aŭ "Kial A havas keston '&nbsp;'gravulo'&nbsp;' dum ke B havas keston '&nbsp;'verkisto'&nbsp;', ambaŭ ja estis verkistoj?", ĉar la ŝablono estas la sama por ĉiuj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:41, 27 jan. 2024 (UTC) == Roboto == Saluton, via roboto havas la petitan rajton nun. Pardonu, mi hodiaŭ vespere ne estis ĉe la komputilo kaj tial nur tiom nokte vidis la noton ke mi povas rajtigi ĝin. Bonan elprovadon. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|notoj]]) 23:42, 7 mar. 2024 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]]: Saluton [[Special:Rajtoj_de_uzantoj/Taylorbot]] -> <pre> | {"error":{"code":"permissiondenied","info":"The action you have requested is | limited to users in the group: [[Vikipedio:Administrantoj|Administrantoj]] | .","*":"See https://eo.wikipedia.org/w/api.php for API usage. Subscribe to | the mediawiki-api-announce mailing list at &lt;https://lists.wikimedia.org/ | postorius/lists/mediawiki-api-announce.lists.wikimedia.org/&gt; for notice | of API deprecations and breaking changes."},"servedby":"mw-api-ext.codfw.ma | in-7d749bd56-l4x6s"} </pre> Supozeble roboto ne povas akiri rajton (krom "mover" kaj "bot") kiun la funkciigisto ne havas. Ĉu vi emas portempe doni la rajton ankaŭ al mia ĉefa konto? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:05, 8 mar. 2024 (UTC) :Bone, kompreneble. Jam farite, bonan sukceson. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 8 mar. 2024 (UTC) ::Cetere mi malkaŝu ke en la "rajtoj de uzanto Taylorbot" mi nun ankoraŭ povus doni rajtojn por "interfaca administranto". Mi supozas ke ia aldona rajto ne necesus, ĉar la sistemo nur plendis "The action you have requested is limited to users in the group Vikipedio:Administrantoj". Sed aliflanke mi konstatis ke mi ne povos post fino de la takso reforpreni de la roboto la administrajn rajtojn, nun ankaŭ ne de vi. Do la reforprenon devos plenumi neesperantista stevardo. Tio estas iom ĝena, sed ne evitebla, kiel mi eksciis nur nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:17, 8 mar. 2024 (UTC) ::: Bedaŭrinde tio ne helpis, kaj mi nun vere ne scias kial. :-( Ankaŭ mi estas tre certa ke ne estas la rajto "interfaca administranto" kiu mankas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:44, 8 mar. 2024 (UTC) :::: Nun mi trarompis la fuŝon kaj la laboro progresegadas :-) . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:55, 8 mar. 2024 (UTC) :Saluton, se la rajtoj estas nur por unu tasko, mi povos helpi. Mia roboto havas la administrajn rajtojn. Ankaŭ mi forigis multajn alidirektojn antaŭe. Do mia roboto povas fari tion. Ĉu vi konsentas? Ĉu vi havas liston por forigi? [[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 12:22, 8 mar. 2024 (UTC) <pre> | {"delete":{"title":"Willy BRANDT","reason":"la.. [[Vikipedio:Forigendaj_arti | koloj#nuntempa_enhavo_de_la_kategorio_\"tujforigendaj_artikoloj\"]]","logid | ":4203140}} </pre> :: Mi jam sukcesis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:26, 8 mar. 2024 (UTC) == Norvegio == Saluton, vi prave rimarkis ke en Norvegio oni jam remalinventis la novan provincon Viken, kiun oni nur inventis en 2020. Dankon ke vi adaptis mian artikolon pri [[Viken]], kiun mi nur kreis en somero 2023, tiam kompreneble ne sciante ke la tuta paĝo post duonjaro jam denove devos ŝanĝiĝi. Tamen la temo ne nur limiĝas al adapto de la paĝoj [[Viken]], [[Akershus]], [[Buskerud]] kaj [[Østfold]]. Ekzemple mi nun adaptis la paĝon de [[Jevnaker]], kaj estas pliaj paĝoj kiuj same devas ankoraŭ adaptiĝi, nur ke mi nun plugas tra la sufiĉe senesperaj paĝoj pri Rumanio kaj ne povas malfermi kompletan projekton pri malfaro de Viken en Norvegio. Tamen mi petas vin, se vi malkovras tian administran novaĵon, ke bonus tiam ankaŭ atentigi la precipajn aliajn pasintajn e-lingvajn uzantojn... Mi en mia vivo redaktis tiom da paĝoj, ke mi freneziĝus se mi aldonus ĉiujn al teknika atentolisto. Do mi nur plene hazarde ĵus vidis vian redakton en la paĝo [[Viken]], povus ankaŭ esti ke mi nur vidus ĝin post ses aŭ dek jaroj. Se mi sciintus pri la relative limigita ofico plene adapti la paĝojn de Norvegio al ankoraŭ unu administra reformo tie, mi ne komencintus ion pri Rumanio nun sed farintus, se vi volus kune kun vi, la adapton pri Norvegio. Do, kuraĝe sciigu viajn trafajn rimarkojn! Printempajn salutojn, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:48, 7 apr. 2024 (UTC) : Dankon ... ŝajne oni plene malfaris la reformon de la administra divido post nur 4 jaroj, kaj oni do devas alifari ĉiujn paĝojn kaj ĉiujn kategoriojn pri ĉiuj novaj/malnovegaj kaj malnovaj/portempaj provincoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:14, 7 apr. 2024 (UTC) == Ne ekzistanta modulo == Saluton, Taylor 49. Mi hodiaŭ malkovris en la subredaktuja modulolisto de kelkaj artikoloj pri fervojlinioj la ne ekzistantan modulon "Modulo:Wikidata/Tools". Ĉu vi eble havas ideon, kiu ŝablono iel kaŝe enplektas ĝin? Ĉe "Ligiloj ĉi tien" ial ne aperas alia moduloj. Do, verŝajne ĝi en iu ŝablono kaŝiĝis. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:26, 12 apr. 2024 (UTC) : Jen: [[Modulo:Najbaraj stacioj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:29, 12 apr. 2024 (UTC) ::Dankon. Mi ĵus iomete korektis kelkajn aferojn pri la dokumentado de la modulo, por ke la foje de mi proponita skemo por tio estu sekvata. Alternativa propono siatempe (2013) ja ne estis. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:24, 13 apr. 2024 (UTC) == Propono == Ĉu vi ŝatus iĝi konstanta administranto? [[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 12:14, 16 apr. 2024 (UTC) : Mi konsentite lastatempe portempe teknike havis la rajton nur por plenumo de limigita unuopa tasko. Tamen se vi opinias ke mi estus bona administranto, vi povas kandidatigi min. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:38, 17 apr. 2024 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Rabindranath Tagore]], [[Rasismo]], [[Abu Nuŭas]], [[Afganio]], [[Aidoso]], [[Akva ciklo]], [[Akvobaraĵo]], [[Al-Ĥorezmi]], [[Alzheimer-malsano]], [[Amfibioj]], [[Molière]], kaj [[William Shakespeare]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:41, 27 apr. 2024 (UTC) == ŝablono:Informkesto homo == Saluton. Kial vi ĵus malfaris miajn lastajn redaktojn kun tre maldetala klarigo? Estus bone mencii fuŝitan artikolon. Tiam mi pli bone povus tion korekti. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:42, 8 jun. 2024 (UTC) : Ĉiuj artikoloj (aŭ multaj almenaŭ) estas fuŝitaj. Aperas <code><nowiki>{{#if:</nowiki></code>... supre de paĝoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:44, 8 jun. 2024 (UTC) ::Post kiu el miaj redaktoj? Ĉu post la lasta? Mi kutime post ĉiu redakto kontrolas artikolojn. Sed vi estis pli kaj tro rapida per via interveno. Tia interveno ne estas en ordo. Prefere estu uzata diskutopaĝo. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:46, 8 jun. 2024 (UTC) ::: Jes post la lasta. Provu kun la paĝo [[ABBA]]. Vi intertempe redaktis aliajn paĝojn, do mi konkludis ke vi pretervidis vian eraron. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:49, 8 jun. 2024 (UTC) ::::Jam riparita. Mankis unu paro de malfermaj pintaj krampoj. En [[ABBA]] ĉio bonas nun. - Mi ne pretervidis ĝin. Sed Sj1mor demandis min dume pri alia problemo en alia informkesto. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:52, 8 jun. 2024 (UTC) :::::Eble hieraŭ mi trovis artikolon en unu el "viaj" zorgigaj kategorioj, kiun vi jam taksis kiel malplenan. Mi jam korektis la artikolon. Bedaŭrinde ja kelkaj informkestoj havas majuskle komencantajn parametrojn. Mi preferas tute minusklajn parametrojn sen mallongigoj (se eblas), sen substrekoj kaj laŭeble kun certa sistemeco. Do, ni ankoraŭ havas multe por fari. Ĉu ne? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:16, 8 jun. 2024 (UTC) :::::: Mi ankaŭ forte preferas tutminusklajn parametronomojn sen punktoj kaj laŭeble kun certa sistemeco (PIV: substreko=spaceto). Krom tio nur unu nomo por unu parametro (sen kromnomoj), kaj nur unu nomo por unu ŝabono (sen alidirektoj), kaj nur unu ŝablono aŭ modulo por unu tasko (do ne ekzemple 10 moduloj por ellego de WikiData). Troa kopiado el aliaj vikioj, timo ripari fuŝon aŭ forigi redundaĵon kaŭzas bontenadan hororon (unu ekzemplo el multaj: [[Beatriz Galindo]]). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:26, 8 jun. 2024 (UTC) == Ŝablono:Dato kaj loko == Saluton, Taylor 49. Eĉ se vi ne kreis ĝin, mi demandas vin pri {{ŝ|dato kaj loko}}. Ĉu vi havus ideon, kiel ni povus rekrei la ŝablonon surbaze de Lua-modulo? Ĝi enhavas ja kelkajn ripetajn alvokojn de Lua-modulo kaj diversajn fuŝojn. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:56, 8 jun. 2024 (UTC) : Saluton ... tio certe eblas kaj multe indas. La nuna kodo estas rekte terura. Tamen temas pri iomete laborpostula tasko, ne io kion mi simple plenumos hodiaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:03, 8 jun. 2024 (UTC) ::Jes, certe tio ne urĝas kaj devos esti bone antaŭpripensata. Ĉu ne? Mi jam foje rigardis la ŝablonon. Se mi ĝuste vidis, ĝi uzas 6 Vikidatumajn erojn ripete. Krome ĝi iel kalkulas la aĝon de persono. Tio ankaŭ devos esti riparata, ĉar ĉe malkompletaj naski̍ĝdato aŭ/kaj mortodato ĝi terure fuŝas. Ĉu ni eble daŭrigu la diskuton sur la [[Ŝablono-diskuto:Dato kaj loko|diskutopaĝo de la ŝablono]]? Plia problemo ja estas, ke la kreinto de la ŝablono lastatempe apenaŭ aktivas. Do, kion fari? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:12, 8 jun. 2024 (UTC) ::: Jes, daŭrigu ĉe [[Ŝablono-diskuto:Dato kaj loko]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:13, 8 jun. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno. Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto. Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. == Noto (LTA-ulo) == Kara, vi ĵus skribis en mia diskutpaĝo la noton "NE menciu min kiam vi nenion havas por konigi". Vi scias, tamen, ke tion ne skribis mi, sed nia konata anonimulo. Mi povis nur reflekse forbari la novan IP-kanalon 193.210.196.213 kaj tuj faris tion kiam mi enŝaltis la komputilon (je la sesa matene mi ankoraŭ ne aktivis vikipedie). Iusence mi eĉ dankemas ke la konata anonimulo ofte rapide skribas ion en mian diskutpaĝon kaj tiel mem denuncas sin, ĉar se mi devus '''ne''' fari ion en vikipedio kaj en la vera vivo, sed nur stulte gapi ĉu en la listo "Lastaj ŝanĝoj" okazas iuj suspektaj movoj, tiam mia vivo ne plu havus enhavon, kaj mi post maksimume ses horoj redonus mian administran postenon. Mi jam ofte pripensis ĉu mi protektu mian diskutpaĝon kontraŭ redaktoj de anonimuloj, kiel mi protektis vian diskutpaĝon, sed mi kaj vi kaj ĉiu scias ke ĉiu trudanto havas mil eblecojn trudi notojn al unuigita vikipedia konto, al la germana, taja, keĉua, lingala aŭ iu-ajn-alilingva vikipedia diskuto (sendepende ĉu mi iam uzis ĝin aŭ ne) aŭ en iu lingvo al alia projekto, vikivortaro, vikiversitato, vikicitaĵoj, vikivojaĝoj ktp ktp, aŭ al iu centra plia diskutpaĝo kiel tiu de la komunejo aŭ meta. Kaj per ŝablono {{ŝ|re}} aŭ afikso @ oni krome povas krie altiri atenton al ĉiu ajn diskutpaĝo en iu ajn branĉo de vikipedio. Mi iel pensas ke se mi tuj viŝas ĉiun noton, mi dediĉas al ĝi pli da atento ol se mi simple nenion faras, eble sekundon supraĵe legas kio estas skribata, aŭ kiam temas pri finna temo en alilingva diskutpaĝo ofte ankaŭ plene ignoras la notojn. Nur ke se io estas skribata en WPEO necesas ne atendi ĝis forbaro, ĉar alikaze la nombro de poste ankoraŭ kontrolendaj, tuŝitaj paĝoj tro altiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 10 jan. 2025 (UTC) : Kompreneble mia mesaĝo celis nian LTA-ulon, ne vin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:11, 10 jan. 2025 (UTC) == Teknikaj problemoj ĉe ThomasPusch ("Atentu") == Mi ekde la 17-a de marto 2025 havas akutan komputilan problemon, kaj krome jam ekde kelkaj semajnoj havis misfunkcian poŝtelefonon. Tial mi nur povos normale reredakti Vikipedion kiam mi anoncos tion. Dume eblas retpoŝti al mi, sed neklaras kiam mi legos retpoŝtajn mesaĝojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:12, 17 mar. 2025 (UTC) == Simiaj temoj == Mi petas vin rigardi la arkivigitan duan referencon en la teksto [[Miĥaelo (gorilo)]] kaj testi, ĉu vi povas ion utilan vidi tie. Mi vidas nur iun fremdlingvan vorton "ruffle" - tio ne estas miraklo, ĉar ofte filmetoj en arkivigoj ne funkcias. Se ankaŭ plia uzanto per alia aparato ne sukcesas vidi ion utilan tie, necesas simple forigi la referencon... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:42, 26 mar. 2025 (UTC) PS: Kiam vi hodiaŭ matene dankinde aldonis subskribon de mi kaj kaŝis bildon, vi komprenis, ĉu ne, ke mi ankoraŭ estis tajpanta kaj nur inter-savis krudan nepretsn provizoraĵon, por ne perdi ĝin. Mi kompreneble konsciis pri ambaŭ problemoj, sed pensis ke mi havos la 5 ĝis 15 minutoj por vere meti definitivan version, ankaŭ ne metante {{ŝ|redaktas}}, per kio oni kompreneble povas signi ke oni ankoraŭ ne finis kaj ne intencas lasi tiom nenaturan materialon. Sed dankon ĉiukaze ke vi tiom rapidis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:51, 26 mar. 2025 (UTC) : Mi vidas ĉe [https://web.archive.org/web/20120212212035/http://www.koko.org/world/kokoflix.php?date=2008-03-23 web.archive.org/web/20120212212035/http://www.koko.org/world/kokoflix.php?date=2008-03-23] jenan tekston (partoj eltranĉitaj por eviti lezon de kopirajto): :: <small>Michael grew up with Koko; they learned ... by Koko and everyone at the Gorilla Foundation always — he was a true inspiration. Message: Gorillas can not only use language ... experienced firsthand as a baby.</small> : Do la referenco bonas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:50, 26 mar. 2025 (UTC) ::Jes la apudfilman teksteton mi ankaŭ vidas, sed la esenco estis la filmo, kiu bedaŭrinde estas morta. Bone, ni povas lasi la arkivigon pro la flanka teksteto, sed mi esperis ke aliaj eble vidos pli ol mi. Do, ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:59, 26 mar. 2025 (UTC) ::: La video ĉe "archive.org" ne funkcias por mi. Ne eblas starti ĝin. La "fremdlingva" vorto "ruffle" foje apreas, foje ne. [[:en:Ruffle (software)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:56, 27 mar. 2025 (UTC) == plena forigo de "lingv" == Dum la plena forigo de {{ŝ|lingv}} tamen restas iuj ruinaj paĝoj, ekz. en [[Ŝablono:Klasifiko de samea lingvo]] mi fakte bone eltranĉis ĉiujn uzojn de "lingv", sed tamen la "arbo" ne plu havas ĝustajn branĉojn. Mi havas egajn problemojn teni superrigardon pri la relative komplika formatigo, havante daŭre nur mikro-etan poŝtelefonan ekranon, kaj petas vin rigardi kaj fintrakti la paĝon. Se ne eblas aliel, vi povas deturni la tempon antaŭ miaj lastaj tranĉoj de hodiaŭ, kaj de tie denove fari la forigojn, kun pli da superrigardo. La paĝo [[Tanoa lingvaro/klasifiko]] ankaŭ bezonas revizion de granda ekrano. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:28, 31 mar. 2025 (UTC) Nedezirata paneo estas ke post [[Specialaĵo:Redirect/logid/4285110|forigo de]] la ŝablono {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}} [[Vikipedio:Diskutejo]] rompiĝis. Tiun paĝo necesos aparte teni sub atento: kompreneble eblos remeti la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}}, sed restos dubo ĉu pro la forta interplektiĝo de la multegaj ŝablonoj tio sufiĉos por refunkciigo de la diskuteja kapo, sed ankaŭ eblas vidi tie mem, kiel eblas anstataŭigi uzon de {{ŝ|lingv}} per alia, pli moderna ŝablono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:23, 1 apr. 2025 (UTC) :::PS: Bone ke per la restarigo de tiu unusola ŝablono jam ja diskuteja kapo jam delonge ŝajnas perfekte funkcii... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:35, 1 apr. 2025 (UTC) ::::La serĉo kie la nun restarigita ŝablono estas uzata, montras 26 uzojn en aliaj ŝablonoj, plej multaj pri la diskuteja kapo. Sendube eblas faciligi tiun ekstreman interligiĝon, sed se evidente la "fadenobulo" nun bone funkcias, eblas ankaŭ rezigni pri tiu faciligo kaj lasi la nun fone komplikan situacion. Sed tamen ideo estas videble forigi tiun sendependan ŝablonon el la familio "lingv" kaj nomi ĝin {{ŝ|nomo de la lingvo}} aŭ pli simple {{ŝ|lingvonomo}}. Unue per alidirektigo, poste per robota alĝustigo de la uzoj. Tiam klaras ke la ŝabloneto ne plu estas parto de la forigata familio "lingv". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:05, 1 apr. 2025 (UTC) ::::: Saluton ... mi pardonpetas se mi estigis kredon ke ĉiuj subpaĝoj de Ŝablono:lingv estas forigeblaj. Mi konfirmis nur neutilon de "Ŝablono:lingv" mem kaj certaj subpaĝoj. Mi subtenis forigon de ĉiuj subpaĝoj kiuj ne estas uzataj, post kontrolo ke ili vere estas neuzataj, unuope paĝo post paĝo. La rompo de la diskutejo estas paneo, ĝia kaŭzo estas [[Ŝablono:Diskutejo/Neesperanto/enkonduko]]. Ŝablonon [[Ŝablono:lingv/Nomo de la lingvo]] vi forigis kaj sekve malforigis. Ankaŭ mi devas konfirmi rompon de [[Ŝablono:Klasifiko de samea lingvo]] (kaj kelkaj aliaj) kie ĝuste kiel vi skribas certaj branĉoj estas rompitaj. Tamen por mi malcertas ke la ŝablono bone funkciis antaŭ la forigo de [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=%C5%9Cablono%3ALingv%2Fethnologue Lingv/Fethnologue]. Ĉiuokaze ĝi estas [[Specialaĵo:Kio_ligas_ĉi_tien%3F/Ŝablono:Lingv/ethnologue|uzata]] do necesas aŭ malforigo aŭ rapida riparo. Eble neceas malforigi pliajn subpaĝojn de "Ŝablono:lingv". Dum la venontaj du semajnoj mu havos tre limigitan aliron al interreto kaj tre limigitan tempon. Ne hezitu malforigi subpaĝojn kiuj montriĝas ankoraŭ uzataj. Estonte oni reprovu forigon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:22, 1 apr. 2025 (UTC) :::::: [[Ŝablono:lingv/a]] kaj [[Ŝablono:lingv/Vikipedia kodo]] ankaŭ estas uzataj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:46, 2 apr. 2025 (UTC) :::::::Ankaŭ {{ŝ|Tradukita}} bezonas {{ŝ|lingv/r}} kaj {{ŝ|Tradukitaĵo}} {{ŝ|Lingv/lingva Vikipedio/teksto}}... Mi remetis tiujn, kun dokumentadoj, ĉar nenio pliboniĝis ankoraŭ remetis {{ŝ|lingv}}, sed tamen {{ŝ|Tradukita}} kaj {{ŝ|Tradukitaĵo}} ne refunkcias. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:43, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::::Mi nun iom brutale reduktis ŝablonon {{ŝ|Tradukita}} al nur unu alilingva artikolo - tiel la plej multaj uzoj denove funkcias (estas multegaj). Sed mi ne tre kontentas pri mia brutala solvo, kiu nur estas naskita el improvizo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:33, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::::: La ŝablonon {{ŝ|Tradukitaĵo}} mi same brutale traktis. Tie, ĉar ŝajne ne antaŭvidiĝas pluraj lingvoversioj, eĉ relative bone funkcias, kvankam daŭre naskita el improvizo. La remetitajn subŝablonojn {{ŝ|lingv/r}}, {{ŝ|Lingv/lingva Vikipedio/teksto}} kaj {{ŝ|lingv}} mi ankoraŭ lasas, kvankam ilia remeto hodiaŭ ne estis la solvo: tiel eblos ankoraŭ eksperimenti kiel oni povas ekhavi veran solvon pri la ŝablono {{ŝ|Tradukita}}... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:13, 3 apr. 2025 (UTC) :::::::::: La solvo estas modulo kiu jam delonge bone funkcias cxe vikivortaro. Sed mi ne havos tempon instali gxin cxi tie hodiaux. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:56, 3 apr. 2025 (UTC) :::::::::: Kodo (antaŭ via hodiaŭa atako): <pre> [[Kategorio:Paĝoj tradukitaj el Vikipedio en la {{lingv/r|{{lc:{{{1}}}}}}}a]] </pre> :::::::::: estas fuŝa ĉar ĝi redonas nevalidan rezulton por certaj lingvokodoj kiel io, ur, sa. La modulo ĝuste traktas tiujn lingvojn. Do riparo estas survoje, sed kiel skrbite ne alvenos dum la venontaj du semajnoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:08, 3 apr. 2025 (UTC) == [[Modulo:Lili]] == Vi anstataŭigis la ŝablonon {{ŝ|lingvA}} per la [[Modulo:Lili]]. Mi ne scias kiel ĝi funkcias, sed mi konstatas ke en la paĝo [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] pluraj lingvoj aperas kun la mesaĝo "Evidente nevalida lingvokodo" aŭ "Nekonata lingvokodo". Fakte en la menciita paĝo mi uzas la ŝablonon {{ŝ|Vikipediaj statistikoj/linio}} kiu baziĝas sur la lingvokodoj uzataj de la vikipediaj projektoj, kiuj ne ĉiam kongruas kun la ISO-kodoj. Kiam mi kreis tiujn ŝablonojn mi zorgis ke ĉio tamen funkciu. Vidu en [https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#All_Wikipedias_ordered_by_number_of_articles All Wikipedias ordered by number of articles] aperas kaj la vikipediaj projektokodoj kaj la nomoj de la lingvoj. Ĉu vi povas elturniĝi por ke plu taŭge funkciu kun la modulo ? Dankas [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 16:33, 14 apr. 2025 (UTC) : Ĝi dependis de jam forigita [[Ŝablono:Lingv/komento]]. Mi revenigos viajn kodojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:40, 14 apr. 2025 (UTC) ::Mi jam korektis por la kodo azb en {{ŝ|Tbllingvoj}}. Sed mi vidas ke vi jam malfaris mian redakton, kiu tamen intertempe funkciis. Mi lasas vin labori akj atendas vian respondon [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 16:51, 14 apr. 2025 (UTC) ::: Mi revenigis viajn kromajn kaj specialajn kodojn. [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] Bv ne redaktu ŝablonon {{ŝ|Tbllingvoj}} antaŭ ke mi instalis dokumentaĵon kaj memteston. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:15, 14 apr. 2025 (UTC) ::::Mi ĝisdatigis [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj|Vikipediaj statistikoj]] laŭ [[m:List of Wikipedias]] (aldoniĝis novaj lingvoj, kaj ŝanĝiĝis la ordo de iuj el ili). Kaj nun mankas esperantonomoj (aperas "Nekonata lingvokodo") por :::: 295 knc :::: 299 btm :::: 300 syl :::: 319 igl :::: 323 rsk :::: 330 ann :::: 333 tdd :::: 338 bdr :::: dum ĉe tiuj lingvoj aperas propra lingvonomo kaj vikipedia artikolnombro. [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 22:15, 14 apr. 2025 (UTC) :::::Mi aldonis ilin en {{ŝ|LingvR}} [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 23:28, 14 apr. 2025 (UTC) :::::: Bone, do la problemo de statistiko estas solvita, kaj mi povas dauxrigi je forsxaltado de "Lingv/xxx". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:47, 15 apr. 2025 (UTC) Mi aprobas ŝovon de [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] al publika parto de nomspaco vikipedio. Mi nur kreis ĝin kiel subpaĝo de mia uzantopaĝo ĉar mi volis certiĝi ke ĝi bone funkcias kaj volis eviti ke ĝi estu senkompate forigita pro iu ajn kialo. La ŝablonojn {{ŝ|LingvA}} kaj {{ŝ|LingvR}} mi kreis kopie de la respektivaj ŝablonoj {{ŝ|Lingv/A}} kaj {{ŝ|Lingv/R}} kiuj estas (estis) protektitaj kontraŭ redaktado. Nun mi gratulas ke estas rekreitaj la samaj funkcioj kiujn volis plenumi la ŝablonaro lingv sur aliaj bazoj. Des pli bone se ĉio bone kaj taŭge funkcias.--[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 15:42, 16 apr. 2025 (UTC) : kaj mi riparis {{ŝ|Klasifiko de tanoa lingvaro}} (enestis troaj }} )--[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 15:54, 16 apr. 2025 (UTC) :: @[[User:Agloforto]] La pagxo [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] tre similas al [[Vikipedio:Internacia Vikipedio/Artikolnombro de ĉiuj Vikipedioj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:01, 17 apr. 2025 (UTC) :::Jes fakte. La kreinto estas la sama homo per du malsamaj salutnomoj. Tamen en la du lastaj aperas nur 287 lingvoj anstataŭ 341. En la unua mi antaŭ kelkaj tagoj ĝisdatigis la lingvo-(projekto-)liston, dum la aliaj estis kreitaj antaŭ kelkaj jaroj, kiam estis malpli da projektoj. La afero funkcias duone aŭtomate koncerne la artikolnombron, kaj duone malaŭtomate koncerne la lingvoliston, kiun mi ĝis nun foje ĝisdatigis laŭ la fonto en meta. Cetere mi rimarkis ke la sama lingvo aperas en vicoj 284 kaj 286. [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 17:37, 24 apr. 2025 (UTC) == Plia kontraŭintenca ruiniĝo == {{re|Taylor 49}} Rerigardu la eksan tabelon [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]], kiu kontraŭintence tro draste reduktiĝis, kaj nun estas nur "ĉielarka" ruino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:36, 15 maj. 2025 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]]: Ja videblas ruiniĝo, sed: :* mi neniam redaktis ĝin antaŭe :* tio ŝajne neniel rilatas al forigo de "Lingv/xxx", sed supozeble al antaŭaj ŝanĝoj en la parsilo (ekde jaro 2012), eble eĉ tio neniam funkciis :* [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]] kaj [[Ŝablono:Vikipedio/artikolnombro]] nenie estas transkluzivigitaj :* tie uzata [[:Dosiero:Internacia Vikipedio krado.svg]] viktimiĝis je forigo jam dum jaro 2013 :* sume, [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]] [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko/subst]] [[Ŝablono:Vikipedio/artikolnombro]] estas neuzata redunda forgesitaĵo, eble forigebla : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 15 maj. 2025 (UTC) {{farite|solvite}} {{re|Taylor 49}} Via opinio identas al tio, ke ankaŭ mi ne vidis antaŭan redakton rilate al forigo de "Lingv/xxx", kaj ne trovis iun ruĝan ligilon de eksa ŝablono de la nun forprenita ŝablonaro. Sed mi ne sufiĉe atente rigardis la grandan "fonan" bildon, pri kies viktimiĝo je forigo jam dum jaro 2013 vi atentigis: tio estis la solvo - la bildo nur transportiĝis al la komunejo, en tiu movo detale ŝanĝis sian dosieronomon ("eo" aldonata al ĉiukaze jam esperanta dosieronomo), kaj tiun detalon oni ne notis en la esperanta paĝo. Mi riparis tion, kaj la tabelo jam aspektas tute modela. Nur frapas ke la [[moldava]] kreskis pli ol atendeble en tiuj jaroj kaj la [[ĉaktaa]] malpli ol la averaĝo, sed bone, pli impresas min ke ĉiuj aliaj lingvoj ŝajne tre homogene kreskis, ne estas iuj nombroeksplodoj plu kiel antaŭe ĉe la cebua aŭ volapuka vikipedioj. Post tiu riparo mi pensas ke la tabelo nepre estas konservinda, eĉ se oni ne aldone flegas kaj aktualigas la lingvan ordiĝon al la nuna stato. Bone, tiu problemo konsidereblas solvita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:05, 15 maj. 2025 (UTC) == Ankoraŭ plia kontraŭintenca ruiniĝo == Ankoraŭ plia kontraŭintenca ruiniĝo okazis en la ŝablono {{ŝ|Vikipedioj}}, uzata en ĉiuj teksto pri diverslingvaj branĉo de vikipedio, ne nur en [[Vikipedio en Esperanto]]. Mi antaŭe foje vidis la ŝablonon kiu laŭ mia memoro ĉiam perfekte funkciis laŭ la hodiaŭa stato. Mi proponus restarigi tiom da forigitaj kun-ŝablonoj kiom sukcesas por ne plu saboti ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 4 jun. 2025 (UTC) <s>{ {Vikipedioj} }</s> Ĉu mi simple unue restarigu Ŝablono:Lingv/Vikipedioj kaj poste ni vidos ĉu tio jam funkcias. Aŭ ĉu vi havas alian proponon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 4 jun. 2025 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]] Solvo estas ene de [[Ŝablono:Vikipedio laŭ artikolnombro]] kaj [[Modulo:nombro da/rank]]. Bona tamen iomete laborpostula solvo estas plena moduligo de ĉiuj ŝablonoj rilataj al aliaj vikioj, kaj forigo de la tuta konfuziga redundaĵo. :* [[Ŝablono:Artikolnombrlimo]] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2F%5BA%7Ca%5Drtikolnombrlimo%2F&ns10=1 uzoj] :* [[Ŝablono:ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] rompita kaj neuzata -> forigenda : <s>Bv portempe malforigu ŝablonon "Lingv/Vikipedioj"</s> sed nur ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:19, 6 jun. 2025 (UTC) :: {{forte kontraŭ}} malforigo de "Lingv/Vikipedioj". [[Ŝablono:Vikipedioj]] estas (provizore) riparita. [[Ŝablono:ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:25, 8 jun. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} Vi vidis ke mi estis for dum 5 tagoj. Fakte mi jam reestas ekde unu tago, sed japana temo tiom kaptis mian atenton ke mi vidas vian noton nur nun. Mi laŭ via propono nun forigis ŝablonon ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] rompita kaj neuzata, kaj dumtempe malforigis ŝablonon "Lingv/Vikipedioj", tiel ke vi povas plu umi. Mi estos hejme dum la sekvaj sep tagoj, tiam nur semajnfine estos for de vendredo ĝis dimanĉo. Dum la sekvaj tagoj do rapidaj respondoj garantiatas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:58, 12 jun. 2025 (UTC) <pre><includeonly>[[{{#ifexist:{{Lingv/lingva Vikipedio|{{{1}}}}}|{{Lingv/lingva Vikipedio|{{{1}}}}}|{{Lingv/R|{{{1}}}}}lingva_Vikipedio}}|{{Lingv/R|{{{1}}}}}a]] ([[:{{#ifeq:{{{1}}}|eo|Vikipedio:Ĉefpaĝo|{{{1}}}:}}|{{{1}}}]])</includeonly><noinclude>{{Lingv/dokumentado|Vikipedioj}}</noinclude></pre> : Reforigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:30, 16 jun. 2025 (UTC) ::He? Vi forgesis "helikumi" min en via lasta noto, kaj ĉar mi ne seninvite patrolas vian diskutpaĝon, mi ne vidis ĝin en junio 2025. Nun mi jam tute ne plu estas en la temo de antaŭ 7 monatoj. Ĉu vi povas konfirmi ke ĉio intertempe estas en ordo, aŭ ĉu ankoraŭ estas imperativa neceso por ago? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:10, 18 jan. 2026 (UTC) ::: He? @[[User:ThomasPusch]] Ĝi jam estas reforigita: [https://eo.wikipedia.org/wiki/%C5%9Cablono:Lingv/Vikipedioj Lingv/Vikipedioj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:28, 19 jan. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la konfirmo, ke aliulo jam solvis la temon. Se vi helikumos (@) min venontfoje samkiel vi kutime faras, mi havos ŝancon sen prokrasto reagi (kvankam foje eĉ kun la helikumoj estas pli da taskoj ol mi povas trakti, sed mi klopodas). Do, tie ĉi ĉio en ordo, ĉio {{farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:28, 21 jan. 2026 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:16, 23 jul. 2025 (UTC) == Pakkoruotsi 2025-12 == Mi skribis pri la deviga sveda denove. Mi ne skribis pri la afero malneutrale kaj fanatike kiel en 2022. Cxu la artikolo [[sveda lingvo en Finnlando]] estas nun tauxga (speciale la parto deviga instruo de la sveda lerneje)? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:28, 26 dec. 2025 (UTC) : Legu kion mi skribis [[Vikipedio:Problemaj_uzantoj#Nova_registrita_konto_%22kun_parte_finnaj_temoj%22|ĉi tie]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:23, 28 dec. 2025 (UTC) == Perämeri -> "Botnia golfeto" == Cxu mi laux vi uzas bonan logikon, kiam mi supozas, ke estas logike, ke la artikolo [[Kvarken]] havas en la esperanta Vikipedio svedlingvan rubrikon sed la artikolo [[Perämeri]] finnlingvan, cxar la plejo el la bordoj kaj insuloj de Kvarken estas svedlingvaj sed la plejo de la bordo kaj insuloj de Perämeri estas finnlingvaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 07:41, 15 jan. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Botnia golfeto]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:26, 15 jan. 2026 (UTC) :: Tre bonis la alinomigo al esperanta titolo, laŭ la logiko, kiam laŭ akceptitaj vortoj el oficialaj vortaroj eblas sence krei geografiajn nomojn, do sen devi "inventi" iun fantazian "vorton", oni nomu la geografiaĵon en Esperanto. Aparte se estas pluraj diversaj nacilingvaj formoj, tiu lingve neŭtrala solvo estas bona. Pri la "granda Botnia Golfo" fakte estas pluraj tre konfirmaj eksteraj referencoj: ne nur [https://vortaro.net/#Botnia_kdc en PIV], sed ankaŭ en la [[poŝatlaso de la mondo]], ĝis nun sola esperantlingva atlaso, de 1971 en la vasta dupaĝa mapo 14 dokumentiĝas la geografia nomo "[[Botnia golfo]]" (mi aldonas la du referencojn al la teksto pri la granda akvujo). Simpla aldono de sufikso -et- estas tre esperanteca solvo. Bedaŭrinde pri "Kvarken" ne ekzistas tia sen-diskute klara esperantigo, tial tiu titolo devas resti nacilingva. Bona paŝo la renomigo ĉiukaze. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:41, 18 jan. 2026 (UTC) == Estonta plia bildo en geografia artikolo == Saluton, kara. Por (nova) geografia artikolo, nur unusola informkesta bildo de la vikidatuma parametro p18 estas fakte malmulta ilustraĵo. Sed plian foton elekti kaj enigi en tekston kompreneble estas ekstra laboro, por kiu ne ĉiam en unua paŝo sufiĉas la tempo. En [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=R%C3%A4%C3%A4kkyl%C3%A4&diff=prev&oldid=8972772] vi simple viŝis la antaŭpreparitan kadron por estonta foto. Tion eblas fari, se garantiite neniam estos ŝanco ke dua foto aldoniĝos al la vikimedia komunejo aŭ al la loka branĉo de eo-wiki. Sed se eblas, estas pli bone lasi la antaŭpreparitan kadron por estonta foto, aŭ eĉ pli bone plenigi ĝin per dua foto, kiel ekzemple estas nun en la paĝo [[Rääkkylä]]. Ĉiukaze la teksto de [[artikola ĝermo]] de nur 3 aŭ iom pli da frazoj estas malmulto da materialo maldekstre kompare al la aŭtomate plenigebla informkesto dekstre - sed per aldona(j) foto(j) maldekstre la misproporcio jam iĝas malpli drasta, kaj kompreneble, ĉiu teksto povas plu kreski kaj iam kreskos. Tial, bonvolu ne viŝi tiajn antaŭpreparaĵojn por estontaj ampleksigoj, sed - se vi volas - bonvenas via plenigo de la spaco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:57, 18 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) :: Ĉesu. Mi ne engaĝiĝas en la konflikto pri <b>pakkoruotsi</b>. Post venonta sensenca mesaĝo mi instigos globalan forbaron kontraŭ vi. (@[[User:ThomasPusch]]) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:08, 26 jan. 2026 (UTC) ==Kiel indiki publikhavaĵajn bildojn== Ĉu vi scias kiel taŭge indiki kiam oni alŝutas bildon, ke ĝi estis liberigita en la publikan havaĵon de sia posedanto? Mi ĵus atentigis al [[Uzanto:Claudio Pistilli]] ke lia maniero indiki tion estas misgvida laŭ mi, ĉar ĝi ŝajnigas ke la alŝutanto mem estas la posedanto. Sed mi trovis, ke mi ne bone komprenas, kiu estu la ĝusta metodo - [[Ŝablono:PD]] havas averton dirantan ke ĝi estas malaktuala, kaj [[Vikipedio:Permesiloj por dosieroj]] ambicie rekomendas iun [[Ŝablono:PD-ttt]], kiu tamen neniam kreiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:21, 28 jan. 2026 (UTC) : @[[User:Arbarulo]]: Saluton ... la kerno de la problemo estas ke [[:c:Special:Contributions/Claudio_Pistilli|Claudio estas porĉiam forbarita]] ĉe commons ekde jaro 2019, kaj do ekde tiam alŝutas loke. Publikan havaĵon oni nepre alŝutu ĉe "commons" (krom se prezentiĝas tre speciala kaŭzo alŝuti loke). Se vi aŭ iu alia faris foton kaj mem decidis liberigi ĝin kiel publikan havaĵo, uzu ŝablonon [[:c:Template:Cc-zero]]. :* [[:c:Help:Public domain]] :* [[:c:Commons:Licensing#Material_in_the_public_domain]] :* [[:c:Template:Cc-zero]] : Loke por sufiĉe malnova bildo oni [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Dosiero%3AOmajadaj_militistoj.png&diff=9296476&oldid=9296077 uzu la ŝablonon "PD-malnova" kaj NE uzu la ŝablonon "Propra"]. :* [[Ŝablono:PD-malnova]] :* [[Ŝablono:Propra]] : La bildarego alŝutita ĉi tie far [[User:Claudio Pistilli|Claudio]] estas granda problemo kiu postulos gigantan riparlaboron: :* forigu fakte maĝustajn bildojn pri kemio :* forigu kopirajtlezajn bildojn pri kemio :* riparu maĝustajn permesilojn :* ŝovu ĉiujn bonajn bildojn al "commons" : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:02, 29 jan. 2026 (UTC) ::Dankon pro tiuj malĝojigaj informoj. Mi ĵus rigardis la plendojn pri Claudio ĉe Commons. Mi apenaŭ suspektis, ke estas tiom granda problemo. Ĉu lia konduto iam diskutiĝis en Esperanta Vikipedio? ::Cetere mi ne tre kontentas pri tio, ke la kontribuantoj ĉe Commons rekte proponis al li, ke li transprenu sian agadon ĉi tien, kvazaŭ forŝovi siajn problemojn al alia komunumo estus solvo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:42, 29 jan. 2026 (UTC) ::: Laŭ mia scio oni ne konsilis al Claudio translokigi sian agadon ĉi tien, sed tio (surprize?) tamen okazis. Mi ne scias pri diskuto pri Claudio ĉi tie. Mi jam forigis reklamon pri "Ŝablono:PD-ttt". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:46, 29 jan. 2026 (UTC) ::::Bedaŭrinde oni konsilis lin tiel ĉe [[:Commons:User talk:Claudio Pistilli/Archive 1#eo:Specialaĵo:Alŝuti]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:33, 29 jan. 2026 (UTC) ::::: O ve ... kaj tion fifaris administranto [[:c:User:Leyo]] :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:43, 30 jan. 2026 (UTC) :::Salutojn, mi estis forpelita de Commons fare de homo kiu misuzis Common kaj forigis multajn personojn. Ĉi tiu homo ankaŭ estis forpelita, sed lian viktimoj ne sukcesas defendiĝi pro tio ke Commons estas regiono de la angla parolantoj, malmultaj ne-anglaparolantoj sukcesas tie. Kelkaj kemiaj strukturoj de mi kreitaj estis anstataŭitaj de aliaj ne pli bonaj ol la miaj pro tio ke oni estas angloparolanto. Kaj rilate al Esperanta Vikipedio mi nur enmetas dosierojn antikvajn kaj en publika domajno. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 10:08, 30 jan. 2026 (UTC) ::::Pluraj homoj plendis pri vi ĉe Commons, ne nur tiu, kiu blokis vin. Pri viaj kemiaj strukturoj mi ne povas rapide juĝi. Tamen, se vi nur enmetas dosierojn antikvajn kaj en publika havaĵo, estas via respondeco ĉiam pruvi tion indikante la originalan fonton kaj ĝian daton. Tion vi ne faras. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:06, 30 jan. 2026 (UTC) ::::: @[[User:Claudio Pistilli]]: Veras ke la administranto kiu forbaris uzanton "Claudio" mem nur 14 tagoj poste estis forbarita de "commons" kaj sekve eĉ globale [[:m:Special:CentralAuth/Edgar181|pro gantopupumado]]. Kaj tio ne estas la sola administranto malsuprenpafita pro gantopupumado. Ŝajne "commons" estas azenejo. Tamen restas problemo pri "Claudio": manko da kunlaborvolo. Oni plurfoje petis uzanton "Cladio" indiki fonton de bildoj, kaj respekti kopirajton kaj licencadon. Laŭ mia scio Claudio neniam donis respondon al la simpla demado: Kiel vi kreis la bildojn de molekuloj? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:20, 1 feb. 2026 (UTC) == Lukio == Ĉu la klarigo estas tro longa: https://eo.wiktionary.org/wiki/lukio ? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 01:29, 27 feb. 2026 (UTC) : JES ĝi estas tro longa. Enciklopedia enhavo apartenas al vikipedio. La detala historio neniel rilatas al la vorto "lukio". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:54, 27 feb. 2026 (UTC) ::Mi plimallongigis. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:36, 3 mar. 2026 (UTC) == Fantoma mesaĝo (Saluton) == Saluton. Hieraŭ mi ricevis retmesaĝan averton, ke estas mesaĝo de vi por mi en Vikipedio, sed mi ne povis trovi ĝin. Ĉu vere vi deziris kontakti min aŭ estis eraro de la sistemo?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 2 mar. 2026 (UTC) : @[[User:Kani]] Ne eraro, sed okaze de prilaboro de ŝablonoj mi redaktis vian diskpaĝon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Kani&diff=prev&oldid=9322549] kaj ankaŭ vian provejon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Kani/provejo&diff=prev&oldid=9322546] ... bv pardonpetu ke mi faris tion sen antaŭa demando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:05, 3 mar. 2026 (UTC) == Volapuko == [[Volapuko#Iomete_da_nova_populareco]] -- Mi volis lerni Volapukon post tio, ke mi trovis libron de [[Yrjö Karilas]]. Nenie ekzistis lernolibroj, sed interrete igxis volapukovortaroj kaj tial mi povis komenci lerni la Volapukon. Pri la afero iomete rakontas ankaux la sveda Vikipedio. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:52, 7 mar. 2026 (UTC) == Juice == Vidu: https://youtube.com/watch?v=HnIExrwJEIU Cxu mi kreu pri la kanto artikolon? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 05:42, 8 mar. 2026 (UTC) : Eblas se la artikolo estos bona: [[d:Q17383328]] [[Rakkauden ammattilainen]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:18, 8 mar. 2026 (UTC) == Hovimäki == Iu spertulo de la finna skribis pri [[Hovimäki]], ke haha, friherre/vapaaherra Lindhof en la 19-a jarcento parolus fluante la finnan? Oni povas diri, ke estas ankaux tiaj pri la Biblio rakontantaj filmoj, kie la personoj parolas la anglan - ne estas realisme.La serio prezentas ankaux la unua epoko de la kansakoulu/folkskola, popollernejo. Iu nobelulo en tiu lernejo demandis, el kies multaj hejme iu mortis pri la tuberkulozo kaj post la respondo konsilis, ke la lernantoj petu, ke se hejme estas iu homo tuberkuloze, oni por mangxi donu al ri propran pladon. Versxajne tio ne estus realisme, ke nobelulo do parolus finne. Eble estus ple bone, ke estus tradukanto. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:12, 12 mar. 2026 (UTC) : Escepte ne malfaras pro dulitera vorto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:51, 16 mar. 2026 (UTC) ==Aŭtorrajta demando== Claudio Pistilli diras ke la publikigintoj de enciklopedio pri spiritismo volas permesi ĝian reuzon en Vikipedio. Se vi havas tempon, bonvolu kontroli ĉu [[Uzanto-Diskuto:Arbarulo#La aŭtodafeo de Barcelono (1861)|mia respondo]] estas ĝusta. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:21, 18 apr. 2026 (UTC) == Vikivortaro == Cxu mi vandalisen la esperanta Vikivortaro? https://eo.wiktionary.org/wiki/Uzanta_diskuto:N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet. Cxu vi povu ebligi al mi diskuti en mia uzantopagxo? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:55, 23 apr. 2026 (UTC) Juna Karlsberg/Karilas estis grandege soifa de scio pri multaj aferoj, kolektis sciojn pri diversaj aferoj kaj skribis pri ili en sama kajero. Tia diversa kolekto de informoj el malsamaj kampoj finfine kondukis al tio, ke Karilas kapablis verki tian diversan kaj ampleksan nefikcian verkon kiel La Eta Giganto. Kiam oni demandis, kiel li povis fari do, li menciis multfoje, ke ekde june li akiris multe da scioj pri vere multaj aferoj kaj skribis pri ili en unu kajero. Li ankaŭ kolektis vastan plantan kolekton. Li lernis siajn lernejajn fakojn pli multe ol lerneje la instruistoj instruis. Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. Li memlernis ankaŭ tiajn lingvojn, kiuj li ne lerneje lernis, ankaŭ planlingvoj. Rapide li movis el Volapuko al Esperanto. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Eraro: devas esti gemena komenca litero en la karigo de la finna vorto. Mi ne ankoraux povas ripari. Cxu vi povu ripari? Mi estas mense malsana. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:44, 25 apr. 2026 (UTC) Ĉu estas vere aŭ nur urba legendo, ke se infano naskiĝas en Usono kun malgranda peniso, oni mezuras ĝin kaj se ĝi ne estas almenaŭ unu colon, oni fortranĉas ĝin kaj ĵetas ĝin en la rubujon ĉe la akuŝejo, kaj la kirurgo formas la infanon en knabinon kaj donas al ŝi virinajn hormonojn? Mi demandis finnan seksmalplimultan fakulon, kiu diris, ke bedaŭrinde ĝi ne estas ŝerco. Almenaŭ en iuj ŝtatoj, la unu-cola regulo vere aplikiĝas. Simile, konato mia demandis (post kiam mi menciis ĝin) ĉu estas vere aŭ urba legendo, ke en la malnovaj tempoj oni povis forigi la testikojn de knabo por konservi lian kantvoĉon. Mi diris al li, ke ĝi estas vera. Mi demandis, ĉu ĝi ŝokis lin. Laŭ li, jes. == Amaseto da ruĝaj teknikaj kategorioj == Kara Taylor, mi petas vin rigardi la paĝon pri la portugala urbo [[Braga]]. Tie nun estas pluraj kriptoj ruĝaj kategorioj. Mi forte suspektas ke tion kaŭzas la ŝablono {{ŝ|tradukita}}, kaj mi memoras kiam jam iam estis iu simila situacio, ke tiam vi sciis pri kio temis. Do mi petas vian konsilon, kiam atendeblas foresto de la strangaj kategorioj, aŭ (idealokaze) pri riparo. Ĉu vi havas ideon pri la strangaĵo? --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:36, 30 apr. 2026 (UTC) https://eo.wiktionary.org/wiki/outokumpu == Vikivortaro == Kial mi ne rajtus aferece skribi en la esperanta Vikivortaro? Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/neekeri Mi volus skribi: Nuntempe la vorto estas absolute rasisma kaj ofenda. Pre la 1990-aj jaroj la stilo de la vorto variis. La vorto aperis ankau en iuj neutralaj kontekstoj, sed jam el la 1950-aj jaroj oni trovas dokumentojn, kie oni asertas, ke gxi estas maltauxga. La fortigxon de la insulteco peras grandparte la plifortigxanta pozicio de la angla en la finnlanda socio: oni komencis automate taksi gxin sameca kiel la angla ''nigger'', kiu estas vere forte rasisma kaj ofenda vorto pri nigra homo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:18, 12 maj. 2026 (UTC) Sentu: Al mia diskutpagxo oni povas aldoni artikloesperojn pri kalvuloj (tut- aux partkalvuloj). d3mxdnqem7vh0f0h9x7gqkr90qcz462 9373140 9373066 2026-05-15T07:18:10Z Näin on näreet 255377 9373140 wikitext text/x-wiki <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Vikipedio:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp;--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 10:59, 31 mar. 2017 (UTC) :Dankon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:04, 31 mar. 2017 (UTC) == Ellaboro kaj Disvolviĝo == Oni daŭrigu la disputon en la [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Lingvejo Lingvejo]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 2017-Nov-27 13:38 : {{re|Taylor 49|montri=ne}}Unue diskutu en mia diskutpaĝo: Poste mi sendos ĉiun diskuton al vi. [[Uzanto:Flugkapitano|Flugkapitano]] ([[Uzanto-Diskuto:Flugkapitano|diskuto]]) 13:50, 27 nov. 2017 (UTC) ==Duoncirkla arko== Ĉar vi konvertis kategorion Arko (arĥitekturo) al Arko (arkitekturo) kaj tio montris ruĝan kategorion nek farotan nek fareblan ĉar jam ekzistis la unua versio. Por kategorio ne eblas alidirektiloj, do kvankam ankaŭ mi preferas kaj uzas terminon arkitekturo anstataŭ arĥitekturo, mi devas rezigni kaj uzi tiun kategorion. Ĉu en ordo?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:17, 4 dec. 2017 (UTC) == Administra baloto == Saluton kara! Eble vi rimarkis [[Uzanto:LiMr]], kiu permane kaj pere de [[Uzanto:LiMrBot|sia roboto]] faras grandan pliordigan kaj unuecigan laboron. Nun li kandidatis kiel administranto por labori pli efike. Se vi deziras subteni lin aŭ esprimi vian opinion, bonvenon al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMr|respektiva paĝo]].[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:20, 6 jun. 2019 (UTC) : {{@|RG72}} Dankon pro la atentigo. Mi rigardos la baloton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 07:23, 6 jun. 2019 (UTC) == Pakkoruotsi == Mi havas finnlingvaj fontoj pri tio, kiel ''pakkoruotsi'' (deviga sveda) estis kreita en finnaj elementaj lernejoj. En la jaro 1968 [[Johannes Virolainen]] volegis, ke [[Sveda Popola Partio (Finnlando)]] aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se sveda lingvo fariĝos deviga lernmaterialo en finnlingvaj lernejoj. Mi havas finnlingvan fonton ankaŭ pri tio, kiu Svedio provis aldoni al finna instrua estraro svedon, kiu agus do, ke tiu instruo estas bona. : Pasis nur 40 jaroj inter la du incidentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:26, 22 okt. 2022 (UTC) ::Jes. [[Uzanto:Uimalampi|Uimalampi]] ([[Uzanto-Diskuto:Uimalampi|diskuto]]) 00:29, 17 maj. 2023 (UTC) Ĉu ĉiuj fontoj en esperanta Vikipedio devas esti esperantlingvaj? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 00:55, 22 okt. 2022 (UTC) : NE. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:26, 22 okt. 2022 (UTC) Pardonon, mi erare tajpis al via uzantopaĝo, kiam mi devis tajpi al via diskutpaĝo. Ĉu en via lando homoj normale pensas, ke en mia lando homoj devas ŝtudi vian lingvon? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:48, 22 okt. 2022 (UTC) : Oni ne havas duran opinion pri tio. La grava problemo ne estas finnoj en finnlando kiuj malbone regas la svedan, sed afganoj en svedlando kiuj malbone regas la svedan. PS: ŝtudi->studi ;-) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:51, 22 okt. 2022 (UTC) ::Iam oni en Finnlando renkontas svedaj turistoj, kiuj postulas paroli svedan aŭ anglan, sed mi diras al ili, ke lernu finnan. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.63.166|46.132.63.166]] 13:38, 22 okt. 2022 (UTC) ::Ĉu vi legis miajn novajn mesaĝojn en mia diskutpaĝo? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:54, 22 okt. 2022 (UTC) ::Kial finnoj devas studi svedan sed svedoj ne devas studi finnan? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 05:13, 22 okt. 2022 (UTC) En popollernejoj origine ne estis devigaj fremdaj lingvoj. En fino de popollerneja tempo (en 1960-aj kaj 1970-aj jaroj) estis en popollernejoj nedevige instruata fremdaj lingvoj. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita per lego, kiu estis farita en 1968. Laŭ la origina plano estus unu deviga fremda lingvo en elementaj lernejoj: en finnlingvaj lernejoj angla kaj en svedlingvaj finna. Sed [[Johannes Virolainen]] forte volis, ke Sveda Popola Partio aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se oni aldonas devigan svedan en elementlerneja instrua plano. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita en la jaroj 1972–1977. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 02:28, 22 okt. 2022 (UTC) Ĉu estas bona teksto: Pajkkoruotsi estas la rezulto de korupto. En la spektantaro sekcio de ĵurnalo Keskisuomalainen iu skribis ke pakkoruotsi subtenas Svedion koste de Finnlando - svedoj preskaŭ tute ne studas la finnan. La plimulto de finnaj parlamentanoj defendas devigan Svedion. Estas ĉar ili estas SUBAĈETITAJ. La finna leĝo permesas pagi maksimume 3 000 eŭrojn al kandidato antaŭ la parlamentaj balotoj pro promeso defendi aferon subtenata de la donacanto. Riĉaj svedlingvanoj pagas kandidatojn por promesi defendi devigan svedan. Ne estas en unulingve finnlingvaj komunumoj devo servi en sveda. Sed ankaŭ en unulingvaj finnlingvaj komunumoj estas pakkoruotsi. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:04, 22 okt. 2022 (UTC) Kansakoulu/folkskola, kiu estis en Finnlando ĝis 1970-aj jaroj kaj peruskoulu/grundskola, kiu ekzistas nun, ne estas sama lernejo. Kansakoulu ne inkludis devigajn fremdajn lingvojn sed peruskoulu inkludas. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:08, 22 okt. 2022 (UTC) Svedaj politikistoj postulis, ke svedo aliĝu al la Finna Estraro pri Edukado, kiu kontrolos, ke la svedlingva edukado daŭre estu altkvalita. Ili ankaŭ sugestis ke longperspektivaj sistemoj estu establitaj en Finnlando kiuj enkondukas Svedion kaj la svedan lingvon. Vi estas sveda esperantisto. Mi estas finna esperantisto. Estas komprenebla, se vi ne respondas, sed pripensu, ĉu tia traktado de iama kolonia mastro al iama kolonio estas ĝusta. Eĉ aliaj iamaj koloniaj gastigantoj kiel Britio kaj Francio ne traktas iamajn koloniojn tiel. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:24, 22 okt. 2022 (UTC) La Kalmar Unio unuigis Svedion kaj Danion. Danio gvidis la union. La svedoj ribelis. Tial Svedio denove sendependiĝis. Tamen, la svedoj konservis unu memoron: la flago de la kruco. Ili prenis la krucflagon kiun Danio havis, sed uzis la kolorojn de la blazono de Svedio: blua kaj flava. Sed la svedoj devas konfesi, ke ilia blua kaj flava kruca flago venis el Finnlando. Ĝi estis elmontrita por la unua fojo en la blazono de finna provinco [[Vera Finnlando]]. En Finnlando, la svedlingva malplimulto, kiu ne plu inkluzivas eĉ 6% de la finna loĝantaro, devas fari diskuton, en kiu ili rekonas, ke la postulo, ke pli ol 90% de la plimulto devas lerni sian lingvon por plaĉi al ili, estas; malracia. Necesas esti diskuto en Svedio kie la svedoj konfesas, ke devigi ĉiujn loĝantojn de la iama kolonio legi la lingvon de la iama kolonia mastro estas malracia. Dum la 19-a jarcento en Finnlando estis eventuale, ke eksterlandanoj, kiuj aŭdis svedlingvan parolon de svedlingvaj gesinjoroj, erare kredis, ke tiu lingvo estus finna lingvo. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:14, 23 okt. 2022 (UTC) == LEGU == En popollernejoj origine oni ne instruis fremdaj lingvoj. En fino de popollerneja tempo (en 1960-aj kaj 1970-aj jaroj) estis en popollernejoj nedevige instruata fremdaj lingvoj (en finnlingvaj precipe angla kaj en svedlingvaj precipe finna kaj angla). Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita per leĝo, kiu estis farita en 1968. Laŭ la origina plano estus unu deviga fremda lingvo en elementaj lernejoj: en finnlingvaj lernejoj angla kaj en svedlingvaj finna. Sed Johannes Virolainen forte volis, ke Sveda Popola Partio aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se oni aldonas devigan svedan en elementlerneja instrua plano. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita en la jaroj 1972–1977. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 08:56, 22 okt. 2022 (UTC) Vi enmiksiĝas en nian lingvan politikon kaj insistas, ke ni devas studi vian lingvon por plaĉi al vi. Vi eĉ postulas, ke civitano de via lando venu al nia eduka estraro por kontroli, ke ni studu vian lingvon. Ĉu ĝuste? Mi povas diri nun nur unu aferon: pensu [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 09:39, 22 okt. 2022 (UTC) : Mi forlasas la diskutadon. Bonvole ne plu redaktu mian diskutpaĝon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:54, 23 okt. 2022 (UTC) == Pardonon == Pardonon. Mi skribis al via diskutpaĝo tro multe kaj agressive. Mi ankaŭ agis alimaniere ol mi plenumis: mi plenumis, ke mi ne plu skribos al via diskutpaĝo kaj tamen skribis ankaŭ post tio. Vi kritizis tion, ke mi skribis pri "pakkoruotsi". Mi miras, kial ĝi estas malafereca laŭ vi. Mi skribis pri tio artikolon, kiu ne estis afereca. Ĝi estis forigita. Oni devis forigi. Sed mi provis skribi pli aferecan artikolon: [[Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando]]. Rakontu vian opinion pri ĝi. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 07:20, 15 nov. 2022 (UTC) : Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. Do rekte malutilas premi min pri tio. Kaj supozeble neniu alia en Svedlando havas tiaspecan povon. Mi elkore rekomendas vin: :* pauxzigu vian vikian aktivecon dum almenaux 2 jaroj :* okaze de reveno, ne plu iam ajn skribu pri "pakkoruotsi" en iu ajn vikio : Alimaniere ankaux via nova konto rapide kaptos globalan porcxiaman forbaron, kaj oni aldonos vin al listo kun LTA ("long term abuser", "longdauxra fiuzisto"). Pagxo "[[Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando]]" laux mia opinio rajtas ekzisti. Bonvole ne plu skribu pri "pakkoruotsi" sur mia diskutpagxo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:34, 15 nov. 2022 (UTC) == Ruotsalaisten mielipide muuttuu == La svedo en Svedio diris, ke li tute ne sciis, ke svedlingvanoj en Finnlando konsistigas nur 5% de la loĝantaro kaj tiel sonas freneze, ke la ceteraj devas lerni la svedan. Kiam eĉ la svedo en Svedio opinias, ke deviga sveda en Finnlando estas stulta, ĉu ne indus rezigni? [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 12:01, 18 nov. 2022 (UTC) : Legu supre. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. Do rekte malutilas premi min pri tio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:55, 21 nov. 2022 (UTC) == FINNO skribas al svedo == Vi estas tre bona najbaro en la okcidento. Rilatoj estas amikaj. Tamen vi devas iomete ŝanĝi vian sintenon al ni. Vi devus ĉesi postuli, ke ni studu la svedan. La fakto ke la devontigo al finnaj bazlernejoj estis farita per la leĝo (1968) ankaŭ estis influita per la premo kiu venis de Svedio. Se vi parolas kun viaj amikoj pri Finnlando, diru al mi, kiel mi, finno, skribis al vi svedo. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 14:26, 23 nov. 2022 (UTC) : Laŭ mia scio Svedlando ne postulas ke oni instruu la svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 23 nov. 2022 (UTC) == Kummallinen tyyppi == Saluton, Taylor. Vi pravas ke la uzanto Kummallinen tyyppi obsede redaktas pri unusola temo kaj tre diskutemas pri tiu temo. Tamen laŭ mia persona opinio sole la obseda redaktado pri unusola temo ne sufiĉas por forbaro. Alikaze: ĉu ni ne entute forbaru niajn plej aktivajn redaktantojn, kies kvanto de redaktado ankaŭ fare de psikiatro povus esti nomata simptomo de certagrada [[obsedo]]? Ne por puni ilin, sed pro bonvolema zorgiĝo pri ilia psika ekvilibro: eble ili ekster vikipedio prokrastas personajn agadojn??? Forbari oni povas redaktanton, kiam ŝi kaj li senespere kaj post pluraj alvokoj ignoras la plej gravajn vikipediajn regulojn. Ekzemple mi trovas dubinde lian konduton de antaŭ monato, pri kiu mi eklegis ĵus antaŭ sekundo, ke li plene ignoris vian klaran indikon ke vi eliras el diskuto kaj alvokas lin ne plu skribi notojn sur vian diskutpaĝon, kaj li pludiskutis sur via diskutpaĝo kvazaŭ li tute ne legis vian alvokon. Resume por forbaro laŭ mi devas ekzisti kaj listiĝi konkretaj misagoj, kiujn redaktanto ne povas ĉesi malgraŭ ripetaj alvokoj. Ke redaktanto faras gramatikajn erarojn dum redaktado, nur povas esti kialo por forbaro kiam tiuj eraroj iĝas tiom grandkvantaj, ke la tuta resta komunumo de redaktantoj ne sukcesas ĝustigi ilin, simple ĉar la havebla tempo ne sufiĉas. Sed aliflanke forbari iun redaktanton pro farado de unuopaj gramatikaj eraroj ŝajnus signo de aroganteco de la perfektuloj. Do iom malfacilas juĝi kiam "eraroj" estas "senespere tro da eraroj". Mi pensas ke la temo pri kiu tiom engaĝiĝas la kolego, eĉ se foje polemike, estas tute interesa lingvopolitike, ĉar lia mesaĝo povas simple esti ke "ne ĉiam la kultura malplimulto necese devas esti la bedaŭrinda viktimo de la plimulto". Kvankam mi mem tre simpatias pri la kataluna sendependismo, tamen mi subtenus kritikan artikolon esperantlingvan, se tiu kataluna sendependemo iĝus faŝisma kaj grave domaĝus al nekatalunaj najbaraj eŭropanoj (nur hipoteze). Kompreneble ofte malfacilas la juĝo kiu el partoj estu la viktimo al kiu la esperantistaro adresu sian solidaremon. Mi el mia esperantista eduko en konflikto inster kastilianoj kaj katalunoj reflekse subtenus la katalunojn, kaj havus fortan problemon bedaŭri dekstre ekstremismajn rusojn en orienta Estonio, kiuj postulas pli da aŭtonomio kaj da rajtoj de la malgranda estona ŝtato. Eĉ se la agado de la kolego nerekte gvidos al tio, ke ekestas ĝermaj artikoloj pri naciismaj partioj aŭ politikistoj sved- aŭ finnlingvaj en Finnlando, pri kiuj alikaze neniu ĉi-tie interesiĝus, tio estos bona flankefiko. Diskuto pri la kvanto de damaĝo de iu redaktanto ja okazu en la [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo|koncerna diskutpaĝo]]. Mi ankoraŭ hezitas pri kondamno, sed kompreneble ankaŭ mi estas nur unu el multaj en la projekto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 23 nov. 2022 (UTC) : @[[Uzanto:ThomasPusch]]: Saluton ... la solaj du kaŭzoj kial mi favoras forbaron estas: :: la obseda agitado (demonstracii eblas preferinde sur la stratoj en Helsinki, aŭ eble eĉ Stockholm kvankam la "problemo" ne devenas de tie), kiam ajn mi ensalutas, troveblas ca 20...40 novaj mesaĝoj sur mia diskutpaĝo :: la fakto ke la persono jam estas plurfoje forbarita (loke kaj globale) : Mi absolute ne proponas forbaron de iu pro tajpaj aŭ gramatikaj eraroj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 23 nov. 2022 (UTC) Mi memoras el deviga sveda pli ol multaj aliaj. Mi iam redaktas svedlingvan Vikipedion. Rakontu vian opinio pri tiu redakto: https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&diff=51561248&oldid=51196876 [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 00:55, 24 nov. 2022 (UTC) Kiel multaj homoj kun Asperger, mi havas mensajn blokojn. Lastatempe, ĉi tiu neceso de la sveda lingvo estas emfazita en mia menso. Interalie mia panjo diris, ke mi nur bezonas ĉesi pensi pri tio. Ĝi eĉ ne plu koncernas min, ĉar miaj lernejaj tagoj finiĝis. Menciindas, ke la patro surpriziĝis, kiam li aŭdis, ke la sveda nun estas deviga eĉ en elementa lernejo, malkiel kiam li iris al bazlernejo. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 05:54, 24 nov. 2022 (UTC) En televido, reprezentantoj de la Sveda Popola Partio estis demanditaj ĉu ili povas akcepti ke en kelkaj partoj de Finnlando, la rusa lingvo estus alternativo al la sveda en bazlernejoj. Mikaela Nylander demandis, kial oni devas kontrasti ilin, kial oni ne povas studi ilin ambaŭ. Mi dirus, ke estas multaj kialoj por la konfrontiĝo: la antaŭkondiĉoj de studentoj por lerni lingvojn estas limigitaj. Pli ol fremdaj lingvoj devas esti instruitaj en la lernejo. La monsumo uzata por dungi instruistojn kaj presi lernolibrojn estas limigita. La disponebla tempo por instruado estas limigita. Spacoj uzataj por instruado estas limigitaj. Sed mi devas provi ne plu pensi pri tio nun. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 06:51, 24 nov. 2022 (UTC) :: Mi nur ripetas mian konsilon: ne revenu al iu vikio pli frue ol post du jaroj, kam tiam ne plu skribu pri pakkoruotsi kaj sveda koloniismo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:47, 3 dec. 2022 (UTC) :I'm not even going to try to speak esperanto, I'm sorry, but Kummallinen tyyppi is an obvious sockpuppet of globally locked users [[User:Nenoniel|Nenoniel]] and [[User:Jaakkolei|Jaakkolei]] among others. The evidence is pretty much all here in [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history this svwiki page history]. Kummallinen tyyppi has now also been locked. [[Uzanto:EstrellaSuecia|EstrellaSuecia]] ([[Uzanto-Diskuto:EstrellaSuecia|diskuto]]) 08:37, 24 nov. 2022 (UTC) :: We have known this all the time, and a new sockpuppet [[Uzanto-Diskuto:Outo suomalaisukko]] has emerged immediately. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:47, 3 dec. 2022 (UTC) ::: Finnlando neniam forigos la fakton, ke ĝi sentas sin malsupera ol Svedio. :::: Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:58, 7 dec. 2022 (UTC) Ni apenaŭ forigos la devigan svedan instruadon en la venontaj jardekoj. Antaŭ la senatelektoj en 2011, ĉirkaŭ 60% de la kandidatoj diris ke ili estis kontraŭ ĝi, kaj tamen en 2014, kiam la parlamento voĉdonis pri la temo, ĝi konservis devigan svedan. Parlamentanoj estis subaĉetitaj. Kaj finnaj kaj svedaj bazlernejoj havas multajn devigajn fakojn, kaj ĉiuj el ili estas universalaj, tio estas, ili estas lernataj kiel devigaj en la tuta mondo krom unu: la sveda lingvo en Finnlando. Estas multaj devigaj fakoj en kaj svedaj kaj finnaj bazlernejoj, kaj la kialoj de ilia devigeco estas pedagogiaj kaj ne politikaj, krom unu: la sveda lingvo en Finnlando. :Mi bedaŭras, ke mi nomis Svedion iama kolonia gastiganto. Ĝi ne funkcias tiel. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.230|193.210.200.230]] 14:41, 11 dec. 2022 (UTC) :: Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:10, 11 dec. 2022 (UTC) La deviga instruado de la sveda lingvo en diversgradaj lernejoj en Finnlando havas surprize malsaman historion. La devigan svedan lingvon en finnaj mezlernejoj kaj universitatoj peris kaj parte plu peras historiaj kialoj, sed la deviga instruado de la sveda en finnaj bazlernejoj ŝuldiĝas al politikaj kialoj. La sveda lingvo estis deviga lernobjekto en finnaj mezlernejoj, universitatoj kaj aliaj altlernejoj tra la epokoj (kaj interesa detalo estas ke la vorto pakkoruotsi jam estis uzata en 1931 kaj ĝia uzo en granda parto de Kanado povus respondi al deviga franca) , sed la radikoj de la absolute deviga instruado de la sveda por ĉiuj finnoj retroiras al aŭtuno 1968, kiam la deviga sveda lingvo estis aldonita al la bazlerneja instruplano, kvankam la granda plimulto de fakuloj en la fako de edukado forte kontraŭis ĝin. . La Sveda Popola Partio de Finnlando subaĉetis edukan ministron Johannes Virolainen por akcepti ĝin, kaj eble svedaj politikistoj timigis prezidanton Urho Kekkonen por akcepti ĝin. [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.243.252|86.114.243.252]] 01:15, 26 dec. 2022 (UTC) : Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon, '''LTA Pakkoruotsi'''. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:09, 26 dec. 2022 (UTC) == Finfine == ...mi ĵus ricevis burokratajn rajtojn, kaj povas malŝlosi rajtojn por via robotado. Fakte mi hodiaŭ posttagmeze ĝis morgaŭ inter tagmezo kaj vespero tute ne havas tempon por vikipedio, sed simple fari hokon ja ne kostas pli ol sekundon. Mi dankas vin pro via pacienco kaj deziras bonan laboradon. Mi mem denove estos en Vikipedio iam morgaŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:39, 12 mar. 2023 (UTC) == Stilogvido pri datoj == Ĉaŭ, Taylor. Mi volus proponi stilogvidon pri datoj. La propono troveblas ĉi tie: [[Uzanto:Super nabla/Datoj]]. Se vi havas tempon, ĉu vi povus kontroleti ĝin kaj komenti sube? Ĝis ĝis, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 09:37, 22 mar. 2023 (UTC) : Dankon pro la atentigo, mi postlasis komenton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:51, 25 mar. 2023 (UTC) == Peto de konsilo pri progresinta uzo de vikidatumoj == Saluton kara. Mi havas grandan kaj fundamentan '''peton de konsilo pri progresinta uzo de vikidatumoj'''. Por ne malŝpari spacon, mi ne donas la tutan peton ĉi tie, sed petas vin vidi ĝin [[Uzanto:ThomasPusch/provejo2|en aparta persona paĝo]]. Se vi havas ideon kiel eblos respondi al mia peto, mi tre ĝojos pri konsilo! Kore, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:32, 1 apr. 2023 (UTC) : Dankon pro la atentigo, mi postlasis komenton tie. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:56, 7 apr. 2023 (UTC) == Tekstoj pri Finnlando == Jes, denove aperas tekstoj pri Finnlando. Mi nun sukcesis legeti la lastajn ses, pri [[deklaro de kristnaska paco (Finnlando)]] kaj [[kvartaga laborsemajno]] mi ne vidis problemon, pri kvar kantoj - [[vanhojapoikia viiksekkäitä]], [[albatrossi]], [[Käyn ahon laitaa]] kaj [[Keuruulle takaisin]] mi kritiketas ke ili estas plene orfaj, kaj dirus ke ili pli bone lokiĝus en alineo "unuopaj kanzonoj" en la teksto pri la kantisto, sed pri tio mi ankoraŭ ne faris noton al la metinto. Krome pri [[Keuruulle takaisin]] mi metis pli fortan kritikan noton en la paĝon. Sed tio kion mi vidis, laŭ mi ankoraŭ ne estas transpaŝo de iu limo. Se la teksto pri [[Keuruulle takaisin]] ne pliboniĝos, oni povos forpreni ĝin, sed tiuj ses paĝoj ne pravigus kompletan forbaron. Ĉu vi povas konkretigi, kie estis vere dubinda ago? Mi certe simple ne jam trovis la lokon, kaj nun ankaŭ ne povos plu serĉi (La notojn en mia diskutpaĝo mi povas pli aŭ malpli intense legi, mi laŭ nuna stato ne malpermesis al iu ajn uzon de mia diskutpaĝo, tial uzi ĝin ankaŭ ne estas krimo). Kompreneble mi ne volas investi horojn kaj pretas agi rapide, sed mi ankaŭ ne volas agi maljuste. Ĝis morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:45, 7 apr. 2023 (UTC) : La pruvo ke denove temas pri LTA Pakkoruotsi troveblas ĉe [[Uzanto:Tuskan_parahdus]]. Jes, ĝisnune la sola grava problemo estas ke revenas uzanto kiu estas multfoje kaj loke kaj globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:54, 7 apr. 2023 (UTC) :: Mi konvinkatas same kiel vi, ke temas pri la sama homo. Sed kontraŭ kontribuoj kiel la novaj ĝermoj pri [[deklaro de kristnaska paco (Finnlando)]] kaj [[kvartaga laborsemajno]] mi ne protestus. Tiel laŭ mi eblas permesi al li kontribui, dum ne estas ajna mispaŝo, kaj en kazo de plej eta mispaŝo tuj fermi la pordon. Se, jen plia limigo, tiu kontrolado ne ligas kaj konsumas tro multan labortempon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:13, 8 apr. 2023 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Cele al ĝisdatigo de la paĝo [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] mi proponas al vi viziti ĝin kaj eventuale voĉdoni por iu(j) el la proponitaj artikoloj. Miaj preferataj kandidatoj estas jenaj: [[Kadavrogrifo]], [[Reformacio]], [[Registaro]], [[Pano]] kaj [[Rejno]]. Sed estas ankaŭ aliaj. Oni povas elekti ene de ampleksa gamo; kelkaj atendas delonge. Dankon pro via komprenemo kaj eventuala partopreno.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:24, 8 apr. 2023 (UTC) : Mi postlasis voĉon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:55, 12 apr. 2023 (UTC) == Pakkoruotsi == Mi petas vin relegi la artikolon deviga instruo de la sveda lingvo en Finlandlo kaj diri al mi, ĉu ĝi estas nun neŭtrala kaj fakta. Mi scias, ke ĝia enhavo estas ĝusta, sed la fontoj plejparte mankas. Se mi korektas la informojn en la fontoj, ĉu la artikolo estas bona? Mi diferencas de la plej multaj aliaj finnaj ultranaciistoj pro tio, ke mi ne malamas svedojn aŭ la svedan lingvon. Kaj denove mi emfazas, ke nenio alia faros krom reveno al la malnova maniero: ke la blanka ĉapo postulas lerni la svedan sed la bazlerneja atestilo ne faras. Mi proponis fari pli neŭtralan version pri deviga sveda. Ĉu mi sukcesis lau vi? [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus AKK LTA PAkkoruotsi]] : Sur via uzontopaĝo mi vidas deklaron [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Tuskan_parahdus&oldid=8030434 Escepta ultranaciaa finno]. Temas pri paĝo [[Deviga instruo de la sveda lingvo en Finnlando]]. Tie mi vidas aserton '''vere malnormala devo'''. La paĝo ne estas neŭtrala. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:55, 12 apr. 2023 (UTC) :: Mi petas, ke vi legu: Uzanto-Diskuto:Jaakkolei: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Jaakkolei&diff=prev&oldid=8050764 [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus]] ([[Uzanto-Diskuto:Tuskan parahdus|diskuto]]) 17:32, 22 apr. 2023 (UTC) ::: Temas pri diskpaĝo de forbarita uzanto. '''Ĉesu gantopupumadi'''. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 24 apr. 2023 (UTC) :::: Rakontu vian opinion pri la artikolo pri mia favoritpolitikisto: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo_Soininvaara&stable=0#Politikaj_opinioj :::: Mi dankas vin pri tio, ke en Vikivortaro vi multe plibonigis miajn vortojn pri finnlandaj vortoj, kiuj finas -koulu. [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus AKK LTA PAkkoruotsi]] ::::: Mi aprobis viajn redaktojn post forigo de kalveco. '''Vi nepre tuj ĉesu pri viaj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3ATaylor_49&diff=8064185&oldid=8061893 specialaj vulgaraĵoj].''' [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:22, 1 maj. 2023 (UTC) == Mato == Cxe la artikolo [[Mato]] vi uzis la ŝablonon <code><nowiki>{{prisupre|}}</nowiki></code> sed ĝi havas erareton, mi ne sciis kiel korekti ĝin, bonvolu plibonigi ĝin! Via aldono ja estis bona. --[[Dosiero:Flag_of_Esperanto.svg|15px]] [[Uzanto:Radioamatoro|<span style="font-family:Segoe print; color:#008000; text-shadow:gray 0.2em 0.2em 0.4em;">Radioamatoro</span>]] [[Uzanto-Diskuto:Radioamatoro|''(diskuto)'']] 22:55, 26 maj. 2023 (UTC) : {{farite}} @[[User:Radioamatoro]] Dankon pro la atentigo. [[Ŝablono:Prisupre#Malbonaj]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:30, 30 maj. 2023 (UTC) == Finna == Mi petas vin pri klarigo de la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Finna_lingvo&diff=next&oldid=8098895 jena redakto de antaŭhieraŭ] en la teksto de la [[finna lingvo]]. Tie estis kelkaj senkulpaj enmetoj de linioj, senprobleme. Sekvis enŝovo de la de vi ŝatata vorteto ri, kiun multaj esperantistoj opinias ĉarma sed neesperanta vorto, en tekston kiu tute ne temas pri reformo de Esperanto, polemike, sed mi komprenas vian motivon premi la vorton en iujn tekstojn por ke oni alkutimiĝu al ĝi. Tamen mi ne komprenas trian ŝanĝon, ke vi re-mis-tradukis esperantajn komandojn al la usonangla lingvo, kiun la roboto de LiMr ĵus kelkajn tagojn verve tradukis al Esperanto, do ke vi ŝanĝas "eta" (="eta") al "thumb" (="dikfingro", θˈʌm kun sono kiu en Esperanto eĉ ne ekzistas). Klaras ke en multaj tekstoj vikipediaj ankoraŭ estas tiaj fremdaj vortoj kiaj "thumb" kaj "file" (fˈa͡ɪl), sed mi tre dankemas ke roboto malpliigas ilin, ĉar estas frustrige permane ŝanĝi milionojn da vortuzoj de la usonangla al normala lingvaĵo. Do mi vere ne komprenas vian motivon en tiu lasta ago. Bonvolu klarigi al mi. Amike [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:19, 8 jun. 2023 (UTC) Ke mi entute vidis tiun agon, estis pro tio ke mi volis scii kiu enmetis la ĉapitron: <pre> Okazis eĉ iom da purismo, do oni anstataŭigis sveddevenaj vortoj (-> sveddevenajn vortojn) per "puraj" finnaj: {{fact}} (fäkt) * kuirejo: ''kyökki'' (el la sveda kök) -> keittiö * forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka * litero: ''pukstaavi'' aŭ ''puustavi'' (el la sveda bokstav) -> kirjain * mantuko: ''hantuuki'' (el la sveda handduk) -> käsipyyhe </pre> Mi supozis ke iu gaje enigis la klarigon kaj alia volas bremsi la klarigon kaj volas premi la unuan uzanton nepre uzi referencojn - sed ne ŝajnas ke kaj la tutan alineon kaj la kritikan ŝablonon kune enmetis vi. Aŭ ĉu vi eltranĉis la klarigon de iu alia antaŭe kaj jen nur reenigis ĝin?? Mi samopinias ke havi fonton por tiu fenomeno estus bela - por la fenomeno ja ekzistas propra artikolo [[lingva purismo]], kies ligilon oni ankaŭ povus enkonstrui en la frazon "Okazis eĉ iom da [[lingva purismo]], do oni..." Sed kiom probable ŝajnas al vi, ke oni povos trovi bonan referencon ĉi tie. Fonto en la finna mem eĉ ne tro helpus, ĉar apenaŭ iu leganto komprenus tiun fonton, do plej bone fonto en la sveda, angla, germana aŭ franca pri tiu interŝanĝoj de vortoj laŭ intenco de [[lingva purismo]]. En la teksto pri lingva purismo estas multaj nepruvitaj asertoj, ekzemple la centra frazo "Lingvo en kies evoluo purisma strebado jam dum jarcentoj ludis gravan rolon estas la islanda." Tute sen referenco! Sed la islanda tiom konatas per sia lingva purismo, ke neniu pridubas la ĝustecon de la frazo. Tiel fakte ankaŭ la supra aserto pri interŝanĝoj de pli fremdaj al pli lokaj vortoj ŝajnas al mi facile kredinde... la sama okazas ankaŭ en la germana, litova, pola, en ĉiaj malsamaj eŭropaj lingvoj, supozeble la fenomeno ankaŭ spureblas en la sveda. Do kiun ideon vi havas, kiun referencon oni praktike trovu por tiu aserto? Kaj ne forgesu ke referencoj gravas aparte por pridubeblaj asertoj: kio estus pridubebla en tiu aserto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:39, 8 jun. 2023 (UTC) :Mi povus nur imagi enigi iun referencon finnlingvan al la unuopaj ekzemploj, ekzemple referencon "https://kaino.kotus.fi/vks/?p=qs-article&vks_id=VKS_8a728835f30f4154e444612ad1a8aa87&list_id=1&keyword=kahveli&word=kahveli" al la linio "forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka", sed mi tre dubas ke tia referenco havos iun utilon por scivolema ne-finno ... ĝi estus nur "fonto por entute havi fonton"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:53, 8 jun. 2023 (UTC) :: @[[Uzanto:ThomasPusch]]: ::* pri "eta" -> "thumb": mi malfaris grandan kvanton da redaktoj far LTA Pakkoruotsi, kiuj estis plejparte malbonaj, do mi ne "re-mis-tradukis" ion ::* pri ekzemploj de purismo: mi transŝovis la enhavon el vikivortaro kien LTA Pakkoruotsi enmetis ĝin fuŝkuntekste, post iometa kontrolo ke la asertoj veras :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:35, 8 jun. 2023 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Dankon pro l'klarigo pri "eta" -> "thumb": mi esperas ke la roboto de LiMr iam retrovas la anglajn komandojn kaj ankoraŭfoje tradukas ilin. Ĉiam povas okazi ke iu bona redakteto kunmalaperas kiam oni malaperigas lavangon da ne tiom bonaj redaktoj. Pri ekzemploj de purismo mi ankaŭ komprenas vian klarigon: ĉu do vi ĉi tie, aŭ jam en vikivortaro, aŭ ĉu iu alia en vikivortaro enigis la ŝablonon "fact"??? Ĉu hazarde vi havas ideon, kiun bonan referencon eblus trovi por kontentigi tiun ŝablonon? Certe estas naive esperi ke LTA Pakkoruotsi trovos fakan referencon, plejbone ne en la finna, pri la lingvoscience faka temo de leksika purismo en la finna... Se du spertaj vikipedianoj juĝas informon fidindan kaj banalan, sed ne sukcesas trovi fakan referencon en alia lingvo krom la finna pri la banala klarigo - tiam laŭ mi bonos formeti la kritikan indikon ke "mankas fonto", aŭ kontakti tiun kiu metis la kritikan indikon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:15, 9 jun. 2023 (UTC) ::: @[[Uzanto:ThomasPusch]]: Estas mi kiu aldonis la ŝablonon "fact". Mi ne insistas pri porĉiama ĉeesto de ĝi, sentu vin libera forpreni ĝin. Plej probable fontoj ekzistas, en la finna lingvo kompreneble, kiun mi tro malbone regas. La ŝanĝon "thumb" -> "eta" mi pritraktas kiel purismo, sed la malfaro de ĝi en la paĝo "Finna lingvo" estis neintenca kromefiko de malfaro de malbonaj redaktoj far LTA Pakkoruotsi. Evidente LTA Pakkoruotsi posedas konojn pri Finnlando, regas Esperanton, kaj havas tempon kontribui al vikiaro. Parto de riaj redaktoj estas ja utilaj, tamen bedaŭrinde kunvenas ankaŭ tre malbonaj redaktoj kaj problemkonduto. :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:37, 11 jun. 2023 (UTC) :::: Komprenite. Kompreneble ankaŭ mi la finnan tro malbone regas, sed eĉ se, kaj eĉ se oni trovus iun referencon en la finna lingvo, kiun mi nun neniel vidas, ankoraŭ dubindas kian utilon tia nurfinna referenco vere havos por la internacia legantaro. Mi sekve forigas la alarmigan averton "fact", kaj aldonas du liniojn pli poste la finnlingvan noton <nowiki>https://kaino.kotus.fi/vks/?p=qs-article&vks_id=VKS_8a728835f30f4154e444612ad1a8aa87&list_id=1&keyword=kahveli&word=kahveli</nowiki> pri * forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka, kvankam pri tiu indiko mia sama dubo validas kiom utila tia nurfinna referenco vere estos por la internacia legantaro. Pri la estona lingvo mi eĉ havus paperan lernolibreton en la bretaro, sed pri la finna ne, tial ankaŭ per paperaj referencoj mia libraro ne povus helpi min. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:16, 12 jun. 2023 (UTC) == Elekto de nova administranto == [[Dosiero:Wikipedia Administrator.svg|eta|100px|La balailo estas simbolo de la administrantoj.]]Saluton {{BASEPAGENAME}},</br>Mi ĵus kandidatigis [[Uzanto:Kani]]-n kiel administronton. Se vi havas tempon, bonvolu partopreni la elekton de la nova administranto ĉi tie: [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Kani]]. En tiu paĝo, vi povas legi la kialojn de la kandidatiĝo. La kandidato jam akceptis la proponon de administrantiĝo.</br>Dankon kaj ĝis baldaŭ! Amike, — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 08:32, 24 jul. 2023 (UTC) == Teknika noto == Kara, mi hodiaŭ havas preskaŭ personan teknikan noton. Dum la lastaj du semajnoj mi tre suferis je malstabila interreto, kaj hejme kaj labore, ĉar ĉie en la kvartalo oni fosas truojn ĉe la trotuaroj por meti novajn vitrofibrajn kablojn, kiuj fine servu al pli bona interreto. Tamen dum la lastaj tagoj la sekvoj estis ke la interreta konekto ofte subite malaperis, sen ajna averto kompreneble, kaj iam reaperis, eble post minuto, eble post 5 horoj. Por vikipediumado tio aparte ĝenas se oni malfermis multajn fenestrojn por duonaŭtomate krei paĝojn aŭ aldoni ion al vikidatumoj. Mi do devis tre atenti neniel fermi iun grupon da fenestroj, kaj tamen iuj redaktoj malaperis. Kaj mi miris ke tiaj interretaj malaperoj ankaŭ okazis malfruvespere kaj la tutajn sabatojn, kvankam mi dubas ke je ĉiuj tiuj tempoj vere iuj konstruistoj fosis en la stratoj. Nur hodiaŭ, dimanĉe, escepte ĉio denove bone funkcias. Ne miru do, se mi ŝajnas subite interrompi mian komencitan agadon dum horoj: ne '''mi''' ĉesas labori, sed la interreta konekto. Espereble tiu fazo rapide pasos. Sed min tiu problemo tre nervis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:35, 17 sep. 2023 (UTC) : Eble oni nepre konservu la malnovajn (= senretejajn) metodojn por plenumi cxiutagajn farendajxojn. Mi ne volas sperti 5-horan interrompon de perreta servo por spiri. :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:44, 17 sep. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:21, 21 sep. 2023 (UTC) : Mi bedaŭrinde ne sukcesas vidi mankon da partopreno. Male, multaj poraj voĉoj alvenis kaj la roboto jam ricevis la rajton. Do mi fermis la voĉdonadon anstataŭ doni voĉon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 07:40, 23 sep. 2023 (UTC) :: Same bone tiel procedi. Mi en [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Septembro#h-499_redundaj_paĝoj]] vidis "nur" du porajn voĉojn kaj poste sekvis nur pripensoj kiel oni bone teknike povos realigi la projekton. Tial mi por tiom granda projekto ĝojus pri iom pli da voĉoj. Sed baze ĉio estas bone finita (cetere, nur detalo, vi ne subskribis en la informkesta fermo de la voĉdonado), kaj la finiĝo estis ene de samajno, sen longa plua atendado. Tio plej gravas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:01, 7 apr. 2024 (UTC) == Forbaroj == Saluton Taylor. Mi skribas por informi vin, ke la teksto en [[Uzanto:Taylor 49|via uzanto-paĝo]] estas plurfoje erara. Pli precize, * Vi ne estas forbarata el Vikivortaro. ([https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&type=block&page=User:Taylor%2049 kontrolu]) * Vi neniam estis forbarata el Vikipedio. ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&type=block&page=User:Taylor%2049 kontrolu]) Eble indas korekti/ĝisdatigi la tekston de la [[Uzanto:Taylor 49#Activity|tabelo]] por doni ĝustajn informojn al vizitontoj de via paĝo. Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 11:35, 3 nov. 2023 (UTC) : @[[User:Super nabla]]: Vi pravas, mi nepre gxisdatigu gxin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:08, 3 nov. 2023 (UTC) == File:Toronto map.svg == Hello! This file is just a container for the embedded [[:File:Toronto map.png]]. There is no single vector in it, so this ''[//eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Toronto&diff=prev&oldid=8536088 is]'' fake. I want to get this file deleted. [[Uzanto:NordNordWest|NNW]] ([[Uzanto-Diskuto:NordNordWest|diskuto]]) [[Uzanto:NordNordWest|NNW]] ([[Uzanto-Diskuto:NordNordWest|diskuto]]) 16:38, 17 dec. 2023 (UTC) : You're right. Now it's fixed on commons and the useless file is awaiting deletion. You can [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:Toronto_map.svg give support vote]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 18 dec. 2023 (UTC) :: @[[User:NordNordWest]]: The file is [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Toronto_map.svg&action=edit now deleted]. La dosiero nun estas forigita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:29, 29 dec. 2023 (UTC) == Gravulo == Saluton. Vi foje ŝanĝas Informkestojn al gravulo, ĉu tio havas avantaĝon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:20, 26 jan. 2024 (UTC) : @[[Uzanto:Kani|kani]]: Saluton ... la aliaj informkestoj estis jam [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono%3AInformkesto_verkisto&diff=6933912&oldid=6933007 delonge alidirektitaj] al {{ŝ|Informkesto gravulo}}, do la redakto neniel ŝanĝas la aspekton de la paĝo, sed ĝi permesas ŝpari dubojn aŭ demandojn kiel "Ĉu temas pri reganto, aŭ verkisto, aŭ cetera gravulo?" aŭ "Kial A havas keston '&nbsp;'gravulo'&nbsp;' dum ke B havas keston '&nbsp;'verkisto'&nbsp;', ambaŭ ja estis verkistoj?", ĉar la ŝablono estas la sama por ĉiuj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:41, 27 jan. 2024 (UTC) == Roboto == Saluton, via roboto havas la petitan rajton nun. Pardonu, mi hodiaŭ vespere ne estis ĉe la komputilo kaj tial nur tiom nokte vidis la noton ke mi povas rajtigi ĝin. Bonan elprovadon. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|notoj]]) 23:42, 7 mar. 2024 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]]: Saluton [[Special:Rajtoj_de_uzantoj/Taylorbot]] -> <pre> | {"error":{"code":"permissiondenied","info":"The action you have requested is | limited to users in the group: [[Vikipedio:Administrantoj|Administrantoj]] | .","*":"See https://eo.wikipedia.org/w/api.php for API usage. Subscribe to | the mediawiki-api-announce mailing list at &lt;https://lists.wikimedia.org/ | postorius/lists/mediawiki-api-announce.lists.wikimedia.org/&gt; for notice | of API deprecations and breaking changes."},"servedby":"mw-api-ext.codfw.ma | in-7d749bd56-l4x6s"} </pre> Supozeble roboto ne povas akiri rajton (krom "mover" kaj "bot") kiun la funkciigisto ne havas. Ĉu vi emas portempe doni la rajton ankaŭ al mia ĉefa konto? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:05, 8 mar. 2024 (UTC) :Bone, kompreneble. Jam farite, bonan sukceson. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 8 mar. 2024 (UTC) ::Cetere mi malkaŝu ke en la "rajtoj de uzanto Taylorbot" mi nun ankoraŭ povus doni rajtojn por "interfaca administranto". Mi supozas ke ia aldona rajto ne necesus, ĉar la sistemo nur plendis "The action you have requested is limited to users in the group Vikipedio:Administrantoj". Sed aliflanke mi konstatis ke mi ne povos post fino de la takso reforpreni de la roboto la administrajn rajtojn, nun ankaŭ ne de vi. Do la reforprenon devos plenumi neesperantista stevardo. Tio estas iom ĝena, sed ne evitebla, kiel mi eksciis nur nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:17, 8 mar. 2024 (UTC) ::: Bedaŭrinde tio ne helpis, kaj mi nun vere ne scias kial. :-( Ankaŭ mi estas tre certa ke ne estas la rajto "interfaca administranto" kiu mankas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:44, 8 mar. 2024 (UTC) :::: Nun mi trarompis la fuŝon kaj la laboro progresegadas :-) . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:55, 8 mar. 2024 (UTC) :Saluton, se la rajtoj estas nur por unu tasko, mi povos helpi. Mia roboto havas la administrajn rajtojn. Ankaŭ mi forigis multajn alidirektojn antaŭe. Do mia roboto povas fari tion. Ĉu vi konsentas? Ĉu vi havas liston por forigi? [[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 12:22, 8 mar. 2024 (UTC) <pre> | {"delete":{"title":"Willy BRANDT","reason":"la.. [[Vikipedio:Forigendaj_arti | koloj#nuntempa_enhavo_de_la_kategorio_\"tujforigendaj_artikoloj\"]]","logid | ":4203140}} </pre> :: Mi jam sukcesis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:26, 8 mar. 2024 (UTC) == Norvegio == Saluton, vi prave rimarkis ke en Norvegio oni jam remalinventis la novan provincon Viken, kiun oni nur inventis en 2020. Dankon ke vi adaptis mian artikolon pri [[Viken]], kiun mi nur kreis en somero 2023, tiam kompreneble ne sciante ke la tuta paĝo post duonjaro jam denove devos ŝanĝiĝi. Tamen la temo ne nur limiĝas al adapto de la paĝoj [[Viken]], [[Akershus]], [[Buskerud]] kaj [[Østfold]]. Ekzemple mi nun adaptis la paĝon de [[Jevnaker]], kaj estas pliaj paĝoj kiuj same devas ankoraŭ adaptiĝi, nur ke mi nun plugas tra la sufiĉe senesperaj paĝoj pri Rumanio kaj ne povas malfermi kompletan projekton pri malfaro de Viken en Norvegio. Tamen mi petas vin, se vi malkovras tian administran novaĵon, ke bonus tiam ankaŭ atentigi la precipajn aliajn pasintajn e-lingvajn uzantojn... Mi en mia vivo redaktis tiom da paĝoj, ke mi freneziĝus se mi aldonus ĉiujn al teknika atentolisto. Do mi nur plene hazarde ĵus vidis vian redakton en la paĝo [[Viken]], povus ankaŭ esti ke mi nur vidus ĝin post ses aŭ dek jaroj. Se mi sciintus pri la relative limigita ofico plene adapti la paĝojn de Norvegio al ankoraŭ unu administra reformo tie, mi ne komencintus ion pri Rumanio nun sed farintus, se vi volus kune kun vi, la adapton pri Norvegio. Do, kuraĝe sciigu viajn trafajn rimarkojn! Printempajn salutojn, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:48, 7 apr. 2024 (UTC) : Dankon ... ŝajne oni plene malfaris la reformon de la administra divido post nur 4 jaroj, kaj oni do devas alifari ĉiujn paĝojn kaj ĉiujn kategoriojn pri ĉiuj novaj/malnovegaj kaj malnovaj/portempaj provincoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:14, 7 apr. 2024 (UTC) == Ne ekzistanta modulo == Saluton, Taylor 49. Mi hodiaŭ malkovris en la subredaktuja modulolisto de kelkaj artikoloj pri fervojlinioj la ne ekzistantan modulon "Modulo:Wikidata/Tools". Ĉu vi eble havas ideon, kiu ŝablono iel kaŝe enplektas ĝin? Ĉe "Ligiloj ĉi tien" ial ne aperas alia moduloj. Do, verŝajne ĝi en iu ŝablono kaŝiĝis. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:26, 12 apr. 2024 (UTC) : Jen: [[Modulo:Najbaraj stacioj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:29, 12 apr. 2024 (UTC) ::Dankon. Mi ĵus iomete korektis kelkajn aferojn pri la dokumentado de la modulo, por ke la foje de mi proponita skemo por tio estu sekvata. Alternativa propono siatempe (2013) ja ne estis. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:24, 13 apr. 2024 (UTC) == Propono == Ĉu vi ŝatus iĝi konstanta administranto? [[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 12:14, 16 apr. 2024 (UTC) : Mi konsentite lastatempe portempe teknike havis la rajton nur por plenumo de limigita unuopa tasko. Tamen se vi opinias ke mi estus bona administranto, vi povas kandidatigi min. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:38, 17 apr. 2024 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Rabindranath Tagore]], [[Rasismo]], [[Abu Nuŭas]], [[Afganio]], [[Aidoso]], [[Akva ciklo]], [[Akvobaraĵo]], [[Al-Ĥorezmi]], [[Alzheimer-malsano]], [[Amfibioj]], [[Molière]], kaj [[William Shakespeare]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:41, 27 apr. 2024 (UTC) == ŝablono:Informkesto homo == Saluton. Kial vi ĵus malfaris miajn lastajn redaktojn kun tre maldetala klarigo? Estus bone mencii fuŝitan artikolon. Tiam mi pli bone povus tion korekti. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:42, 8 jun. 2024 (UTC) : Ĉiuj artikoloj (aŭ multaj almenaŭ) estas fuŝitaj. Aperas <code><nowiki>{{#if:</nowiki></code>... supre de paĝoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:44, 8 jun. 2024 (UTC) ::Post kiu el miaj redaktoj? Ĉu post la lasta? Mi kutime post ĉiu redakto kontrolas artikolojn. Sed vi estis pli kaj tro rapida per via interveno. Tia interveno ne estas en ordo. Prefere estu uzata diskutopaĝo. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:46, 8 jun. 2024 (UTC) ::: Jes post la lasta. Provu kun la paĝo [[ABBA]]. Vi intertempe redaktis aliajn paĝojn, do mi konkludis ke vi pretervidis vian eraron. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:49, 8 jun. 2024 (UTC) ::::Jam riparita. Mankis unu paro de malfermaj pintaj krampoj. En [[ABBA]] ĉio bonas nun. - Mi ne pretervidis ĝin. Sed Sj1mor demandis min dume pri alia problemo en alia informkesto. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:52, 8 jun. 2024 (UTC) :::::Eble hieraŭ mi trovis artikolon en unu el "viaj" zorgigaj kategorioj, kiun vi jam taksis kiel malplenan. Mi jam korektis la artikolon. Bedaŭrinde ja kelkaj informkestoj havas majuskle komencantajn parametrojn. Mi preferas tute minusklajn parametrojn sen mallongigoj (se eblas), sen substrekoj kaj laŭeble kun certa sistemeco. Do, ni ankoraŭ havas multe por fari. Ĉu ne? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:16, 8 jun. 2024 (UTC) :::::: Mi ankaŭ forte preferas tutminusklajn parametronomojn sen punktoj kaj laŭeble kun certa sistemeco (PIV: substreko=spaceto). Krom tio nur unu nomo por unu parametro (sen kromnomoj), kaj nur unu nomo por unu ŝabono (sen alidirektoj), kaj nur unu ŝablono aŭ modulo por unu tasko (do ne ekzemple 10 moduloj por ellego de WikiData). Troa kopiado el aliaj vikioj, timo ripari fuŝon aŭ forigi redundaĵon kaŭzas bontenadan hororon (unu ekzemplo el multaj: [[Beatriz Galindo]]). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:26, 8 jun. 2024 (UTC) == Ŝablono:Dato kaj loko == Saluton, Taylor 49. Eĉ se vi ne kreis ĝin, mi demandas vin pri {{ŝ|dato kaj loko}}. Ĉu vi havus ideon, kiel ni povus rekrei la ŝablonon surbaze de Lua-modulo? Ĝi enhavas ja kelkajn ripetajn alvokojn de Lua-modulo kaj diversajn fuŝojn. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:56, 8 jun. 2024 (UTC) : Saluton ... tio certe eblas kaj multe indas. La nuna kodo estas rekte terura. Tamen temas pri iomete laborpostula tasko, ne io kion mi simple plenumos hodiaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:03, 8 jun. 2024 (UTC) ::Jes, certe tio ne urĝas kaj devos esti bone antaŭpripensata. Ĉu ne? Mi jam foje rigardis la ŝablonon. Se mi ĝuste vidis, ĝi uzas 6 Vikidatumajn erojn ripete. Krome ĝi iel kalkulas la aĝon de persono. Tio ankaŭ devos esti riparata, ĉar ĉe malkompletaj naski̍ĝdato aŭ/kaj mortodato ĝi terure fuŝas. Ĉu ni eble daŭrigu la diskuton sur la [[Ŝablono-diskuto:Dato kaj loko|diskutopaĝo de la ŝablono]]? Plia problemo ja estas, ke la kreinto de la ŝablono lastatempe apenaŭ aktivas. Do, kion fari? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:12, 8 jun. 2024 (UTC) ::: Jes, daŭrigu ĉe [[Ŝablono-diskuto:Dato kaj loko]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:13, 8 jun. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno. Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto. Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. == Noto (LTA-ulo) == Kara, vi ĵus skribis en mia diskutpaĝo la noton "NE menciu min kiam vi nenion havas por konigi". Vi scias, tamen, ke tion ne skribis mi, sed nia konata anonimulo. Mi povis nur reflekse forbari la novan IP-kanalon 193.210.196.213 kaj tuj faris tion kiam mi enŝaltis la komputilon (je la sesa matene mi ankoraŭ ne aktivis vikipedie). Iusence mi eĉ dankemas ke la konata anonimulo ofte rapide skribas ion en mian diskutpaĝon kaj tiel mem denuncas sin, ĉar se mi devus '''ne''' fari ion en vikipedio kaj en la vera vivo, sed nur stulte gapi ĉu en la listo "Lastaj ŝanĝoj" okazas iuj suspektaj movoj, tiam mia vivo ne plu havus enhavon, kaj mi post maksimume ses horoj redonus mian administran postenon. Mi jam ofte pripensis ĉu mi protektu mian diskutpaĝon kontraŭ redaktoj de anonimuloj, kiel mi protektis vian diskutpaĝon, sed mi kaj vi kaj ĉiu scias ke ĉiu trudanto havas mil eblecojn trudi notojn al unuigita vikipedia konto, al la germana, taja, keĉua, lingala aŭ iu-ajn-alilingva vikipedia diskuto (sendepende ĉu mi iam uzis ĝin aŭ ne) aŭ en iu lingvo al alia projekto, vikivortaro, vikiversitato, vikicitaĵoj, vikivojaĝoj ktp ktp, aŭ al iu centra plia diskutpaĝo kiel tiu de la komunejo aŭ meta. Kaj per ŝablono {{ŝ|re}} aŭ afikso @ oni krome povas krie altiri atenton al ĉiu ajn diskutpaĝo en iu ajn branĉo de vikipedio. Mi iel pensas ke se mi tuj viŝas ĉiun noton, mi dediĉas al ĝi pli da atento ol se mi simple nenion faras, eble sekundon supraĵe legas kio estas skribata, aŭ kiam temas pri finna temo en alilingva diskutpaĝo ofte ankaŭ plene ignoras la notojn. Nur ke se io estas skribata en WPEO necesas ne atendi ĝis forbaro, ĉar alikaze la nombro de poste ankoraŭ kontrolendaj, tuŝitaj paĝoj tro altiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 10 jan. 2025 (UTC) : Kompreneble mia mesaĝo celis nian LTA-ulon, ne vin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:11, 10 jan. 2025 (UTC) == Teknikaj problemoj ĉe ThomasPusch ("Atentu") == Mi ekde la 17-a de marto 2025 havas akutan komputilan problemon, kaj krome jam ekde kelkaj semajnoj havis misfunkcian poŝtelefonon. Tial mi nur povos normale reredakti Vikipedion kiam mi anoncos tion. Dume eblas retpoŝti al mi, sed neklaras kiam mi legos retpoŝtajn mesaĝojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:12, 17 mar. 2025 (UTC) == Simiaj temoj == Mi petas vin rigardi la arkivigitan duan referencon en la teksto [[Miĥaelo (gorilo)]] kaj testi, ĉu vi povas ion utilan vidi tie. Mi vidas nur iun fremdlingvan vorton "ruffle" - tio ne estas miraklo, ĉar ofte filmetoj en arkivigoj ne funkcias. Se ankaŭ plia uzanto per alia aparato ne sukcesas vidi ion utilan tie, necesas simple forigi la referencon... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:42, 26 mar. 2025 (UTC) PS: Kiam vi hodiaŭ matene dankinde aldonis subskribon de mi kaj kaŝis bildon, vi komprenis, ĉu ne, ke mi ankoraŭ estis tajpanta kaj nur inter-savis krudan nepretsn provizoraĵon, por ne perdi ĝin. Mi kompreneble konsciis pri ambaŭ problemoj, sed pensis ke mi havos la 5 ĝis 15 minutoj por vere meti definitivan version, ankaŭ ne metante {{ŝ|redaktas}}, per kio oni kompreneble povas signi ke oni ankoraŭ ne finis kaj ne intencas lasi tiom nenaturan materialon. Sed dankon ĉiukaze ke vi tiom rapidis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:51, 26 mar. 2025 (UTC) : Mi vidas ĉe [https://web.archive.org/web/20120212212035/http://www.koko.org/world/kokoflix.php?date=2008-03-23 web.archive.org/web/20120212212035/http://www.koko.org/world/kokoflix.php?date=2008-03-23] jenan tekston (partoj eltranĉitaj por eviti lezon de kopirajto): :: <small>Michael grew up with Koko; they learned ... by Koko and everyone at the Gorilla Foundation always — he was a true inspiration. Message: Gorillas can not only use language ... experienced firsthand as a baby.</small> : Do la referenco bonas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:50, 26 mar. 2025 (UTC) ::Jes la apudfilman teksteton mi ankaŭ vidas, sed la esenco estis la filmo, kiu bedaŭrinde estas morta. Bone, ni povas lasi la arkivigon pro la flanka teksteto, sed mi esperis ke aliaj eble vidos pli ol mi. Do, ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:59, 26 mar. 2025 (UTC) ::: La video ĉe "archive.org" ne funkcias por mi. Ne eblas starti ĝin. La "fremdlingva" vorto "ruffle" foje apreas, foje ne. [[:en:Ruffle (software)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:56, 27 mar. 2025 (UTC) == plena forigo de "lingv" == Dum la plena forigo de {{ŝ|lingv}} tamen restas iuj ruinaj paĝoj, ekz. en [[Ŝablono:Klasifiko de samea lingvo]] mi fakte bone eltranĉis ĉiujn uzojn de "lingv", sed tamen la "arbo" ne plu havas ĝustajn branĉojn. Mi havas egajn problemojn teni superrigardon pri la relative komplika formatigo, havante daŭre nur mikro-etan poŝtelefonan ekranon, kaj petas vin rigardi kaj fintrakti la paĝon. Se ne eblas aliel, vi povas deturni la tempon antaŭ miaj lastaj tranĉoj de hodiaŭ, kaj de tie denove fari la forigojn, kun pli da superrigardo. La paĝo [[Tanoa lingvaro/klasifiko]] ankaŭ bezonas revizion de granda ekrano. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:28, 31 mar. 2025 (UTC) Nedezirata paneo estas ke post [[Specialaĵo:Redirect/logid/4285110|forigo de]] la ŝablono {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}} [[Vikipedio:Diskutejo]] rompiĝis. Tiun paĝo necesos aparte teni sub atento: kompreneble eblos remeti la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}}, sed restos dubo ĉu pro la forta interplektiĝo de la multegaj ŝablonoj tio sufiĉos por refunkciigo de la diskuteja kapo, sed ankaŭ eblas vidi tie mem, kiel eblas anstataŭigi uzon de {{ŝ|lingv}} per alia, pli moderna ŝablono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:23, 1 apr. 2025 (UTC) :::PS: Bone ke per la restarigo de tiu unusola ŝablono jam ja diskuteja kapo jam delonge ŝajnas perfekte funkcii... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:35, 1 apr. 2025 (UTC) ::::La serĉo kie la nun restarigita ŝablono estas uzata, montras 26 uzojn en aliaj ŝablonoj, plej multaj pri la diskuteja kapo. Sendube eblas faciligi tiun ekstreman interligiĝon, sed se evidente la "fadenobulo" nun bone funkcias, eblas ankaŭ rezigni pri tiu faciligo kaj lasi la nun fone komplikan situacion. Sed tamen ideo estas videble forigi tiun sendependan ŝablonon el la familio "lingv" kaj nomi ĝin {{ŝ|nomo de la lingvo}} aŭ pli simple {{ŝ|lingvonomo}}. Unue per alidirektigo, poste per robota alĝustigo de la uzoj. Tiam klaras ke la ŝabloneto ne plu estas parto de la forigata familio "lingv". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:05, 1 apr. 2025 (UTC) ::::: Saluton ... mi pardonpetas se mi estigis kredon ke ĉiuj subpaĝoj de Ŝablono:lingv estas forigeblaj. Mi konfirmis nur neutilon de "Ŝablono:lingv" mem kaj certaj subpaĝoj. Mi subtenis forigon de ĉiuj subpaĝoj kiuj ne estas uzataj, post kontrolo ke ili vere estas neuzataj, unuope paĝo post paĝo. La rompo de la diskutejo estas paneo, ĝia kaŭzo estas [[Ŝablono:Diskutejo/Neesperanto/enkonduko]]. Ŝablonon [[Ŝablono:lingv/Nomo de la lingvo]] vi forigis kaj sekve malforigis. Ankaŭ mi devas konfirmi rompon de [[Ŝablono:Klasifiko de samea lingvo]] (kaj kelkaj aliaj) kie ĝuste kiel vi skribas certaj branĉoj estas rompitaj. Tamen por mi malcertas ke la ŝablono bone funkciis antaŭ la forigo de [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=%C5%9Cablono%3ALingv%2Fethnologue Lingv/Fethnologue]. Ĉiuokaze ĝi estas [[Specialaĵo:Kio_ligas_ĉi_tien%3F/Ŝablono:Lingv/ethnologue|uzata]] do necesas aŭ malforigo aŭ rapida riparo. Eble neceas malforigi pliajn subpaĝojn de "Ŝablono:lingv". Dum la venontaj du semajnoj mu havos tre limigitan aliron al interreto kaj tre limigitan tempon. Ne hezitu malforigi subpaĝojn kiuj montriĝas ankoraŭ uzataj. Estonte oni reprovu forigon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:22, 1 apr. 2025 (UTC) :::::: [[Ŝablono:lingv/a]] kaj [[Ŝablono:lingv/Vikipedia kodo]] ankaŭ estas uzataj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:46, 2 apr. 2025 (UTC) :::::::Ankaŭ {{ŝ|Tradukita}} bezonas {{ŝ|lingv/r}} kaj {{ŝ|Tradukitaĵo}} {{ŝ|Lingv/lingva Vikipedio/teksto}}... Mi remetis tiujn, kun dokumentadoj, ĉar nenio pliboniĝis ankoraŭ remetis {{ŝ|lingv}}, sed tamen {{ŝ|Tradukita}} kaj {{ŝ|Tradukitaĵo}} ne refunkcias. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:43, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::::Mi nun iom brutale reduktis ŝablonon {{ŝ|Tradukita}} al nur unu alilingva artikolo - tiel la plej multaj uzoj denove funkcias (estas multegaj). Sed mi ne tre kontentas pri mia brutala solvo, kiu nur estas naskita el improvizo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:33, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::::: La ŝablonon {{ŝ|Tradukitaĵo}} mi same brutale traktis. Tie, ĉar ŝajne ne antaŭvidiĝas pluraj lingvoversioj, eĉ relative bone funkcias, kvankam daŭre naskita el improvizo. La remetitajn subŝablonojn {{ŝ|lingv/r}}, {{ŝ|Lingv/lingva Vikipedio/teksto}} kaj {{ŝ|lingv}} mi ankoraŭ lasas, kvankam ilia remeto hodiaŭ ne estis la solvo: tiel eblos ankoraŭ eksperimenti kiel oni povas ekhavi veran solvon pri la ŝablono {{ŝ|Tradukita}}... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:13, 3 apr. 2025 (UTC) :::::::::: La solvo estas modulo kiu jam delonge bone funkcias cxe vikivortaro. Sed mi ne havos tempon instali gxin cxi tie hodiaux. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:56, 3 apr. 2025 (UTC) :::::::::: Kodo (antaŭ via hodiaŭa atako): <pre> [[Kategorio:Paĝoj tradukitaj el Vikipedio en la {{lingv/r|{{lc:{{{1}}}}}}}a]] </pre> :::::::::: estas fuŝa ĉar ĝi redonas nevalidan rezulton por certaj lingvokodoj kiel io, ur, sa. La modulo ĝuste traktas tiujn lingvojn. Do riparo estas survoje, sed kiel skrbite ne alvenos dum la venontaj du semajnoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:08, 3 apr. 2025 (UTC) == [[Modulo:Lili]] == Vi anstataŭigis la ŝablonon {{ŝ|lingvA}} per la [[Modulo:Lili]]. Mi ne scias kiel ĝi funkcias, sed mi konstatas ke en la paĝo [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] pluraj lingvoj aperas kun la mesaĝo "Evidente nevalida lingvokodo" aŭ "Nekonata lingvokodo". Fakte en la menciita paĝo mi uzas la ŝablonon {{ŝ|Vikipediaj statistikoj/linio}} kiu baziĝas sur la lingvokodoj uzataj de la vikipediaj projektoj, kiuj ne ĉiam kongruas kun la ISO-kodoj. Kiam mi kreis tiujn ŝablonojn mi zorgis ke ĉio tamen funkciu. Vidu en [https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#All_Wikipedias_ordered_by_number_of_articles All Wikipedias ordered by number of articles] aperas kaj la vikipediaj projektokodoj kaj la nomoj de la lingvoj. Ĉu vi povas elturniĝi por ke plu taŭge funkciu kun la modulo ? Dankas [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 16:33, 14 apr. 2025 (UTC) : Ĝi dependis de jam forigita [[Ŝablono:Lingv/komento]]. Mi revenigos viajn kodojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:40, 14 apr. 2025 (UTC) ::Mi jam korektis por la kodo azb en {{ŝ|Tbllingvoj}}. Sed mi vidas ke vi jam malfaris mian redakton, kiu tamen intertempe funkciis. Mi lasas vin labori akj atendas vian respondon [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 16:51, 14 apr. 2025 (UTC) ::: Mi revenigis viajn kromajn kaj specialajn kodojn. [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] Bv ne redaktu ŝablonon {{ŝ|Tbllingvoj}} antaŭ ke mi instalis dokumentaĵon kaj memteston. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:15, 14 apr. 2025 (UTC) ::::Mi ĝisdatigis [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj|Vikipediaj statistikoj]] laŭ [[m:List of Wikipedias]] (aldoniĝis novaj lingvoj, kaj ŝanĝiĝis la ordo de iuj el ili). Kaj nun mankas esperantonomoj (aperas "Nekonata lingvokodo") por :::: 295 knc :::: 299 btm :::: 300 syl :::: 319 igl :::: 323 rsk :::: 330 ann :::: 333 tdd :::: 338 bdr :::: dum ĉe tiuj lingvoj aperas propra lingvonomo kaj vikipedia artikolnombro. [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 22:15, 14 apr. 2025 (UTC) :::::Mi aldonis ilin en {{ŝ|LingvR}} [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 23:28, 14 apr. 2025 (UTC) :::::: Bone, do la problemo de statistiko estas solvita, kaj mi povas dauxrigi je forsxaltado de "Lingv/xxx". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:47, 15 apr. 2025 (UTC) Mi aprobas ŝovon de [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] al publika parto de nomspaco vikipedio. Mi nur kreis ĝin kiel subpaĝo de mia uzantopaĝo ĉar mi volis certiĝi ke ĝi bone funkcias kaj volis eviti ke ĝi estu senkompate forigita pro iu ajn kialo. La ŝablonojn {{ŝ|LingvA}} kaj {{ŝ|LingvR}} mi kreis kopie de la respektivaj ŝablonoj {{ŝ|Lingv/A}} kaj {{ŝ|Lingv/R}} kiuj estas (estis) protektitaj kontraŭ redaktado. Nun mi gratulas ke estas rekreitaj la samaj funkcioj kiujn volis plenumi la ŝablonaro lingv sur aliaj bazoj. Des pli bone se ĉio bone kaj taŭge funkcias.--[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 15:42, 16 apr. 2025 (UTC) : kaj mi riparis {{ŝ|Klasifiko de tanoa lingvaro}} (enestis troaj }} )--[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 15:54, 16 apr. 2025 (UTC) :: @[[User:Agloforto]] La pagxo [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] tre similas al [[Vikipedio:Internacia Vikipedio/Artikolnombro de ĉiuj Vikipedioj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:01, 17 apr. 2025 (UTC) :::Jes fakte. La kreinto estas la sama homo per du malsamaj salutnomoj. Tamen en la du lastaj aperas nur 287 lingvoj anstataŭ 341. En la unua mi antaŭ kelkaj tagoj ĝisdatigis la lingvo-(projekto-)liston, dum la aliaj estis kreitaj antaŭ kelkaj jaroj, kiam estis malpli da projektoj. La afero funkcias duone aŭtomate koncerne la artikolnombron, kaj duone malaŭtomate koncerne la lingvoliston, kiun mi ĝis nun foje ĝisdatigis laŭ la fonto en meta. Cetere mi rimarkis ke la sama lingvo aperas en vicoj 284 kaj 286. [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 17:37, 24 apr. 2025 (UTC) == Plia kontraŭintenca ruiniĝo == {{re|Taylor 49}} Rerigardu la eksan tabelon [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]], kiu kontraŭintence tro draste reduktiĝis, kaj nun estas nur "ĉielarka" ruino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:36, 15 maj. 2025 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]]: Ja videblas ruiniĝo, sed: :* mi neniam redaktis ĝin antaŭe :* tio ŝajne neniel rilatas al forigo de "Lingv/xxx", sed supozeble al antaŭaj ŝanĝoj en la parsilo (ekde jaro 2012), eble eĉ tio neniam funkciis :* [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]] kaj [[Ŝablono:Vikipedio/artikolnombro]] nenie estas transkluzivigitaj :* tie uzata [[:Dosiero:Internacia Vikipedio krado.svg]] viktimiĝis je forigo jam dum jaro 2013 :* sume, [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]] [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko/subst]] [[Ŝablono:Vikipedio/artikolnombro]] estas neuzata redunda forgesitaĵo, eble forigebla : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 15 maj. 2025 (UTC) {{farite|solvite}} {{re|Taylor 49}} Via opinio identas al tio, ke ankaŭ mi ne vidis antaŭan redakton rilate al forigo de "Lingv/xxx", kaj ne trovis iun ruĝan ligilon de eksa ŝablono de la nun forprenita ŝablonaro. Sed mi ne sufiĉe atente rigardis la grandan "fonan" bildon, pri kies viktimiĝo je forigo jam dum jaro 2013 vi atentigis: tio estis la solvo - la bildo nur transportiĝis al la komunejo, en tiu movo detale ŝanĝis sian dosieronomon ("eo" aldonata al ĉiukaze jam esperanta dosieronomo), kaj tiun detalon oni ne notis en la esperanta paĝo. Mi riparis tion, kaj la tabelo jam aspektas tute modela. Nur frapas ke la [[moldava]] kreskis pli ol atendeble en tiuj jaroj kaj la [[ĉaktaa]] malpli ol la averaĝo, sed bone, pli impresas min ke ĉiuj aliaj lingvoj ŝajne tre homogene kreskis, ne estas iuj nombroeksplodoj plu kiel antaŭe ĉe la cebua aŭ volapuka vikipedioj. Post tiu riparo mi pensas ke la tabelo nepre estas konservinda, eĉ se oni ne aldone flegas kaj aktualigas la lingvan ordiĝon al la nuna stato. Bone, tiu problemo konsidereblas solvita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:05, 15 maj. 2025 (UTC) == Ankoraŭ plia kontraŭintenca ruiniĝo == Ankoraŭ plia kontraŭintenca ruiniĝo okazis en la ŝablono {{ŝ|Vikipedioj}}, uzata en ĉiuj teksto pri diverslingvaj branĉo de vikipedio, ne nur en [[Vikipedio en Esperanto]]. Mi antaŭe foje vidis la ŝablonon kiu laŭ mia memoro ĉiam perfekte funkciis laŭ la hodiaŭa stato. Mi proponus restarigi tiom da forigitaj kun-ŝablonoj kiom sukcesas por ne plu saboti ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 4 jun. 2025 (UTC) <s>{ {Vikipedioj} }</s> Ĉu mi simple unue restarigu Ŝablono:Lingv/Vikipedioj kaj poste ni vidos ĉu tio jam funkcias. Aŭ ĉu vi havas alian proponon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 4 jun. 2025 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]] Solvo estas ene de [[Ŝablono:Vikipedio laŭ artikolnombro]] kaj [[Modulo:nombro da/rank]]. Bona tamen iomete laborpostula solvo estas plena moduligo de ĉiuj ŝablonoj rilataj al aliaj vikioj, kaj forigo de la tuta konfuziga redundaĵo. :* [[Ŝablono:Artikolnombrlimo]] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2F%5BA%7Ca%5Drtikolnombrlimo%2F&ns10=1 uzoj] :* [[Ŝablono:ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] rompita kaj neuzata -> forigenda : <s>Bv portempe malforigu ŝablonon "Lingv/Vikipedioj"</s> sed nur ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:19, 6 jun. 2025 (UTC) :: {{forte kontraŭ}} malforigo de "Lingv/Vikipedioj". [[Ŝablono:Vikipedioj]] estas (provizore) riparita. [[Ŝablono:ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:25, 8 jun. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} Vi vidis ke mi estis for dum 5 tagoj. Fakte mi jam reestas ekde unu tago, sed japana temo tiom kaptis mian atenton ke mi vidas vian noton nur nun. Mi laŭ via propono nun forigis ŝablonon ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] rompita kaj neuzata, kaj dumtempe malforigis ŝablonon "Lingv/Vikipedioj", tiel ke vi povas plu umi. Mi estos hejme dum la sekvaj sep tagoj, tiam nur semajnfine estos for de vendredo ĝis dimanĉo. Dum la sekvaj tagoj do rapidaj respondoj garantiatas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:58, 12 jun. 2025 (UTC) <pre><includeonly>[[{{#ifexist:{{Lingv/lingva Vikipedio|{{{1}}}}}|{{Lingv/lingva Vikipedio|{{{1}}}}}|{{Lingv/R|{{{1}}}}}lingva_Vikipedio}}|{{Lingv/R|{{{1}}}}}a]] ([[:{{#ifeq:{{{1}}}|eo|Vikipedio:Ĉefpaĝo|{{{1}}}:}}|{{{1}}}]])</includeonly><noinclude>{{Lingv/dokumentado|Vikipedioj}}</noinclude></pre> : Reforigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:30, 16 jun. 2025 (UTC) ::He? Vi forgesis "helikumi" min en via lasta noto, kaj ĉar mi ne seninvite patrolas vian diskutpaĝon, mi ne vidis ĝin en junio 2025. Nun mi jam tute ne plu estas en la temo de antaŭ 7 monatoj. Ĉu vi povas konfirmi ke ĉio intertempe estas en ordo, aŭ ĉu ankoraŭ estas imperativa neceso por ago? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:10, 18 jan. 2026 (UTC) ::: He? @[[User:ThomasPusch]] Ĝi jam estas reforigita: [https://eo.wikipedia.org/wiki/%C5%9Cablono:Lingv/Vikipedioj Lingv/Vikipedioj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:28, 19 jan. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la konfirmo, ke aliulo jam solvis la temon. Se vi helikumos (@) min venontfoje samkiel vi kutime faras, mi havos ŝancon sen prokrasto reagi (kvankam foje eĉ kun la helikumoj estas pli da taskoj ol mi povas trakti, sed mi klopodas). Do, tie ĉi ĉio en ordo, ĉio {{farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:28, 21 jan. 2026 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:16, 23 jul. 2025 (UTC) == Pakkoruotsi 2025-12 == Mi skribis pri la deviga sveda denove. Mi ne skribis pri la afero malneutrale kaj fanatike kiel en 2022. Cxu la artikolo [[sveda lingvo en Finnlando]] estas nun tauxga (speciale la parto deviga instruo de la sveda lerneje)? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:28, 26 dec. 2025 (UTC) : Legu kion mi skribis [[Vikipedio:Problemaj_uzantoj#Nova_registrita_konto_%22kun_parte_finnaj_temoj%22|ĉi tie]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:23, 28 dec. 2025 (UTC) == Perämeri -> "Botnia golfeto" == Cxu mi laux vi uzas bonan logikon, kiam mi supozas, ke estas logike, ke la artikolo [[Kvarken]] havas en la esperanta Vikipedio svedlingvan rubrikon sed la artikolo [[Perämeri]] finnlingvan, cxar la plejo el la bordoj kaj insuloj de Kvarken estas svedlingvaj sed la plejo de la bordo kaj insuloj de Perämeri estas finnlingvaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 07:41, 15 jan. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Botnia golfeto]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:26, 15 jan. 2026 (UTC) :: Tre bonis la alinomigo al esperanta titolo, laŭ la logiko, kiam laŭ akceptitaj vortoj el oficialaj vortaroj eblas sence krei geografiajn nomojn, do sen devi "inventi" iun fantazian "vorton", oni nomu la geografiaĵon en Esperanto. Aparte se estas pluraj diversaj nacilingvaj formoj, tiu lingve neŭtrala solvo estas bona. Pri la "granda Botnia Golfo" fakte estas pluraj tre konfirmaj eksteraj referencoj: ne nur [https://vortaro.net/#Botnia_kdc en PIV], sed ankaŭ en la [[poŝatlaso de la mondo]], ĝis nun sola esperantlingva atlaso, de 1971 en la vasta dupaĝa mapo 14 dokumentiĝas la geografia nomo "[[Botnia golfo]]" (mi aldonas la du referencojn al la teksto pri la granda akvujo). Simpla aldono de sufikso -et- estas tre esperanteca solvo. Bedaŭrinde pri "Kvarken" ne ekzistas tia sen-diskute klara esperantigo, tial tiu titolo devas resti nacilingva. Bona paŝo la renomigo ĉiukaze. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:41, 18 jan. 2026 (UTC) == Estonta plia bildo en geografia artikolo == Saluton, kara. Por (nova) geografia artikolo, nur unusola informkesta bildo de la vikidatuma parametro p18 estas fakte malmulta ilustraĵo. Sed plian foton elekti kaj enigi en tekston kompreneble estas ekstra laboro, por kiu ne ĉiam en unua paŝo sufiĉas la tempo. En [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=R%C3%A4%C3%A4kkyl%C3%A4&diff=prev&oldid=8972772] vi simple viŝis la antaŭpreparitan kadron por estonta foto. Tion eblas fari, se garantiite neniam estos ŝanco ke dua foto aldoniĝos al la vikimedia komunejo aŭ al la loka branĉo de eo-wiki. Sed se eblas, estas pli bone lasi la antaŭpreparitan kadron por estonta foto, aŭ eĉ pli bone plenigi ĝin per dua foto, kiel ekzemple estas nun en la paĝo [[Rääkkylä]]. Ĉiukaze la teksto de [[artikola ĝermo]] de nur 3 aŭ iom pli da frazoj estas malmulto da materialo maldekstre kompare al la aŭtomate plenigebla informkesto dekstre - sed per aldona(j) foto(j) maldekstre la misproporcio jam iĝas malpli drasta, kaj kompreneble, ĉiu teksto povas plu kreski kaj iam kreskos. Tial, bonvolu ne viŝi tiajn antaŭpreparaĵojn por estontaj ampleksigoj, sed - se vi volas - bonvenas via plenigo de la spaco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:57, 18 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) :: Ĉesu. Mi ne engaĝiĝas en la konflikto pri <b>pakkoruotsi</b>. Post venonta sensenca mesaĝo mi instigos globalan forbaron kontraŭ vi. (@[[User:ThomasPusch]]) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:08, 26 jan. 2026 (UTC) ==Kiel indiki publikhavaĵajn bildojn== Ĉu vi scias kiel taŭge indiki kiam oni alŝutas bildon, ke ĝi estis liberigita en la publikan havaĵon de sia posedanto? Mi ĵus atentigis al [[Uzanto:Claudio Pistilli]] ke lia maniero indiki tion estas misgvida laŭ mi, ĉar ĝi ŝajnigas ke la alŝutanto mem estas la posedanto. Sed mi trovis, ke mi ne bone komprenas, kiu estu la ĝusta metodo - [[Ŝablono:PD]] havas averton dirantan ke ĝi estas malaktuala, kaj [[Vikipedio:Permesiloj por dosieroj]] ambicie rekomendas iun [[Ŝablono:PD-ttt]], kiu tamen neniam kreiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:21, 28 jan. 2026 (UTC) : @[[User:Arbarulo]]: Saluton ... la kerno de la problemo estas ke [[:c:Special:Contributions/Claudio_Pistilli|Claudio estas porĉiam forbarita]] ĉe commons ekde jaro 2019, kaj do ekde tiam alŝutas loke. Publikan havaĵon oni nepre alŝutu ĉe "commons" (krom se prezentiĝas tre speciala kaŭzo alŝuti loke). Se vi aŭ iu alia faris foton kaj mem decidis liberigi ĝin kiel publikan havaĵo, uzu ŝablonon [[:c:Template:Cc-zero]]. :* [[:c:Help:Public domain]] :* [[:c:Commons:Licensing#Material_in_the_public_domain]] :* [[:c:Template:Cc-zero]] : Loke por sufiĉe malnova bildo oni [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Dosiero%3AOmajadaj_militistoj.png&diff=9296476&oldid=9296077 uzu la ŝablonon "PD-malnova" kaj NE uzu la ŝablonon "Propra"]. :* [[Ŝablono:PD-malnova]] :* [[Ŝablono:Propra]] : La bildarego alŝutita ĉi tie far [[User:Claudio Pistilli|Claudio]] estas granda problemo kiu postulos gigantan riparlaboron: :* forigu fakte maĝustajn bildojn pri kemio :* forigu kopirajtlezajn bildojn pri kemio :* riparu maĝustajn permesilojn :* ŝovu ĉiujn bonajn bildojn al "commons" : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:02, 29 jan. 2026 (UTC) ::Dankon pro tiuj malĝojigaj informoj. Mi ĵus rigardis la plendojn pri Claudio ĉe Commons. Mi apenaŭ suspektis, ke estas tiom granda problemo. Ĉu lia konduto iam diskutiĝis en Esperanta Vikipedio? ::Cetere mi ne tre kontentas pri tio, ke la kontribuantoj ĉe Commons rekte proponis al li, ke li transprenu sian agadon ĉi tien, kvazaŭ forŝovi siajn problemojn al alia komunumo estus solvo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:42, 29 jan. 2026 (UTC) ::: Laŭ mia scio oni ne konsilis al Claudio translokigi sian agadon ĉi tien, sed tio (surprize?) tamen okazis. Mi ne scias pri diskuto pri Claudio ĉi tie. Mi jam forigis reklamon pri "Ŝablono:PD-ttt". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:46, 29 jan. 2026 (UTC) ::::Bedaŭrinde oni konsilis lin tiel ĉe [[:Commons:User talk:Claudio Pistilli/Archive 1#eo:Specialaĵo:Alŝuti]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:33, 29 jan. 2026 (UTC) ::::: O ve ... kaj tion fifaris administranto [[:c:User:Leyo]] :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:43, 30 jan. 2026 (UTC) :::Salutojn, mi estis forpelita de Commons fare de homo kiu misuzis Common kaj forigis multajn personojn. Ĉi tiu homo ankaŭ estis forpelita, sed lian viktimoj ne sukcesas defendiĝi pro tio ke Commons estas regiono de la angla parolantoj, malmultaj ne-anglaparolantoj sukcesas tie. Kelkaj kemiaj strukturoj de mi kreitaj estis anstataŭitaj de aliaj ne pli bonaj ol la miaj pro tio ke oni estas angloparolanto. Kaj rilate al Esperanta Vikipedio mi nur enmetas dosierojn antikvajn kaj en publika domajno. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 10:08, 30 jan. 2026 (UTC) ::::Pluraj homoj plendis pri vi ĉe Commons, ne nur tiu, kiu blokis vin. Pri viaj kemiaj strukturoj mi ne povas rapide juĝi. Tamen, se vi nur enmetas dosierojn antikvajn kaj en publika havaĵo, estas via respondeco ĉiam pruvi tion indikante la originalan fonton kaj ĝian daton. Tion vi ne faras. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:06, 30 jan. 2026 (UTC) ::::: @[[User:Claudio Pistilli]]: Veras ke la administranto kiu forbaris uzanton "Claudio" mem nur 14 tagoj poste estis forbarita de "commons" kaj sekve eĉ globale [[:m:Special:CentralAuth/Edgar181|pro gantopupumado]]. Kaj tio ne estas la sola administranto malsuprenpafita pro gantopupumado. Ŝajne "commons" estas azenejo. Tamen restas problemo pri "Claudio": manko da kunlaborvolo. Oni plurfoje petis uzanton "Cladio" indiki fonton de bildoj, kaj respekti kopirajton kaj licencadon. Laŭ mia scio Claudio neniam donis respondon al la simpla demado: Kiel vi kreis la bildojn de molekuloj? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:20, 1 feb. 2026 (UTC) == Lukio == Ĉu la klarigo estas tro longa: https://eo.wiktionary.org/wiki/lukio ? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 01:29, 27 feb. 2026 (UTC) : JES ĝi estas tro longa. Enciklopedia enhavo apartenas al vikipedio. La detala historio neniel rilatas al la vorto "lukio". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:54, 27 feb. 2026 (UTC) ::Mi plimallongigis. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:36, 3 mar. 2026 (UTC) == Fantoma mesaĝo (Saluton) == Saluton. Hieraŭ mi ricevis retmesaĝan averton, ke estas mesaĝo de vi por mi en Vikipedio, sed mi ne povis trovi ĝin. Ĉu vere vi deziris kontakti min aŭ estis eraro de la sistemo?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 2 mar. 2026 (UTC) : @[[User:Kani]] Ne eraro, sed okaze de prilaboro de ŝablonoj mi redaktis vian diskpaĝon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Kani&diff=prev&oldid=9322549] kaj ankaŭ vian provejon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Kani/provejo&diff=prev&oldid=9322546] ... bv pardonpetu ke mi faris tion sen antaŭa demando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:05, 3 mar. 2026 (UTC) == Volapuko == [[Volapuko#Iomete_da_nova_populareco]] -- Mi volis lerni Volapukon post tio, ke mi trovis libron de [[Yrjö Karilas]]. Nenie ekzistis lernolibroj, sed interrete igxis volapukovortaroj kaj tial mi povis komenci lerni la Volapukon. Pri la afero iomete rakontas ankaux la sveda Vikipedio. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:52, 7 mar. 2026 (UTC) == Juice == Vidu: https://youtube.com/watch?v=HnIExrwJEIU Cxu mi kreu pri la kanto artikolon? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 05:42, 8 mar. 2026 (UTC) : Eblas se la artikolo estos bona: [[d:Q17383328]] [[Rakkauden ammattilainen]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:18, 8 mar. 2026 (UTC) == Hovimäki == Iu spertulo de la finna skribis pri [[Hovimäki]], ke haha, friherre/vapaaherra Lindhof en la 19-a jarcento parolus fluante la finnan? Oni povas diri, ke estas ankaux tiaj pri la Biblio rakontantaj filmoj, kie la personoj parolas la anglan - ne estas realisme.La serio prezentas ankaux la unua epoko de la kansakoulu/folkskola, popollernejo. Iu nobelulo en tiu lernejo demandis, el kies multaj hejme iu mortis pri la tuberkulozo kaj post la respondo konsilis, ke la lernantoj petu, ke se hejme estas iu homo tuberkuloze, oni por mangxi donu al ri propran pladon. Versxajne tio ne estus realisme, ke nobelulo do parolus finne. Eble estus ple bone, ke estus tradukanto. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:12, 12 mar. 2026 (UTC) : Escepte ne malfaras pro dulitera vorto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:51, 16 mar. 2026 (UTC) ==Aŭtorrajta demando== Claudio Pistilli diras ke la publikigintoj de enciklopedio pri spiritismo volas permesi ĝian reuzon en Vikipedio. Se vi havas tempon, bonvolu kontroli ĉu [[Uzanto-Diskuto:Arbarulo#La aŭtodafeo de Barcelono (1861)|mia respondo]] estas ĝusta. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:21, 18 apr. 2026 (UTC) == Vikivortaro == Cxu mi vandalisen la esperanta Vikivortaro? https://eo.wiktionary.org/wiki/Uzanta_diskuto:N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet. Cxu vi povu ebligi al mi diskuti en mia uzantopagxo? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:55, 23 apr. 2026 (UTC) Juna Karlsberg/Karilas estis grandege soifa de scio pri multaj aferoj, kolektis sciojn pri diversaj aferoj kaj skribis pri ili en sama kajero. Tia diversa kolekto de informoj el malsamaj kampoj finfine kondukis al tio, ke Karilas kapablis verki tian diversan kaj ampleksan nefikcian verkon kiel La Eta Giganto. Kiam oni demandis, kiel li povis fari do, li menciis multfoje, ke ekde june li akiris multe da scioj pri vere multaj aferoj kaj skribis pri ili en unu kajero. Li ankaŭ kolektis vastan plantan kolekton. Li lernis siajn lernejajn fakojn pli multe ol lerneje la instruistoj instruis. Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. Li memlernis ankaŭ tiajn lingvojn, kiuj li ne lerneje lernis, ankaŭ planlingvoj. Rapide li movis el Volapuko al Esperanto. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Eraro: devas esti gemena komenca litero en la karigo de la finna vorto. Mi ne ankoraux povas ripari. Cxu vi povu ripari? Mi estas mense malsana. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:44, 25 apr. 2026 (UTC) Ĉu estas vere aŭ nur urba legendo, ke se infano naskiĝas en Usono kun malgranda peniso, oni mezuras ĝin kaj se ĝi ne estas almenaŭ unu colon, oni fortranĉas ĝin kaj ĵetas ĝin en la rubujon ĉe la akuŝejo, kaj la kirurgo formas la infanon en knabinon kaj donas al ŝi virinajn hormonojn? Mi demandis finnan seksmalplimultan fakulon, kiu diris, ke bedaŭrinde ĝi ne estas ŝerco. Almenaŭ en iuj ŝtatoj, la unu-cola regulo vere aplikiĝas. Simile, konato mia demandis (post kiam mi menciis ĝin) ĉu estas vere aŭ urba legendo, ke en la malnovaj tempoj oni povis forigi la testikojn de knabo por konservi lian kantvoĉon. Mi diris al li, ke ĝi estas vera. Mi demandis, ĉu ĝi ŝokis lin. Laŭ li, jes. == Amaseto da ruĝaj teknikaj kategorioj == Kara Taylor, mi petas vin rigardi la paĝon pri la portugala urbo [[Braga]]. Tie nun estas pluraj kriptoj ruĝaj kategorioj. Mi forte suspektas ke tion kaŭzas la ŝablono {{ŝ|tradukita}}, kaj mi memoras kiam jam iam estis iu simila situacio, ke tiam vi sciis pri kio temis. Do mi petas vian konsilon, kiam atendeblas foresto de la strangaj kategorioj, aŭ (idealokaze) pri riparo. Ĉu vi havas ideon pri la strangaĵo? --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:36, 30 apr. 2026 (UTC) https://eo.wiktionary.org/wiki/outokumpu == Vikivortaro == Kial mi ne rajtus aferece skribi en la esperanta Vikivortaro? Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/neekeri Mi volus skribi: Nuntempe la vorto estas absolute rasisma kaj ofenda. Pre la 1990-aj jaroj la stilo de la vorto variis. La vorto aperis ankau en iuj neutralaj kontekstoj, sed jam el la 1950-aj jaroj oni trovas dokumentojn, kie oni asertas, ke gxi estas maltauxga. La fortigxon de la insulteco peras grandparte la plifortigxanta pozicio de la angla en la finnlanda socio: oni komencis automate taksi gxin sameca kiel la angla ''nigger'', kiu estas vere forte rasisma kaj ofenda vorto pri nigra homo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:18, 12 maj. 2026 (UTC) Sentu: Al mia diskutpagxo oni povas aldoni artikloesperojn pri kalvuloj (tut- aux partkalvuloj). == [[Marja-Sisko Aalto|Marja-Sisko]] == Mi markis fontojn por scioj en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]]. Ili estas finnlingvaj, sed cxu tio, ke ili estas markitaj pli bone ol tio, ke neniom da fontmarkajxoj ekzistus? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:18, 15 maj. 2026 (UTC) lc2ynvv8fqmtogl9htk7pxl8s7v50hz 9373145 9373140 2026-05-15T07:28:13Z Näin on näreet 255377 9373145 wikitext text/x-wiki <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Vikipedio:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp;--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 10:59, 31 mar. 2017 (UTC) :Dankon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:04, 31 mar. 2017 (UTC) == Ellaboro kaj Disvolviĝo == Oni daŭrigu la disputon en la [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Lingvejo Lingvejo]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 2017-Nov-27 13:38 : {{re|Taylor 49|montri=ne}}Unue diskutu en mia diskutpaĝo: Poste mi sendos ĉiun diskuton al vi. [[Uzanto:Flugkapitano|Flugkapitano]] ([[Uzanto-Diskuto:Flugkapitano|diskuto]]) 13:50, 27 nov. 2017 (UTC) ==Duoncirkla arko== Ĉar vi konvertis kategorion Arko (arĥitekturo) al Arko (arkitekturo) kaj tio montris ruĝan kategorion nek farotan nek fareblan ĉar jam ekzistis la unua versio. Por kategorio ne eblas alidirektiloj, do kvankam ankaŭ mi preferas kaj uzas terminon arkitekturo anstataŭ arĥitekturo, mi devas rezigni kaj uzi tiun kategorion. Ĉu en ordo?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:17, 4 dec. 2017 (UTC) == Administra baloto == Saluton kara! Eble vi rimarkis [[Uzanto:LiMr]], kiu permane kaj pere de [[Uzanto:LiMrBot|sia roboto]] faras grandan pliordigan kaj unuecigan laboron. Nun li kandidatis kiel administranto por labori pli efike. Se vi deziras subteni lin aŭ esprimi vian opinion, bonvenon al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMr|respektiva paĝo]].[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:20, 6 jun. 2019 (UTC) : {{@|RG72}} Dankon pro la atentigo. Mi rigardos la baloton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 07:23, 6 jun. 2019 (UTC) == Pakkoruotsi == Mi havas finnlingvaj fontoj pri tio, kiel ''pakkoruotsi'' (deviga sveda) estis kreita en finnaj elementaj lernejoj. En la jaro 1968 [[Johannes Virolainen]] volegis, ke [[Sveda Popola Partio (Finnlando)]] aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se sveda lingvo fariĝos deviga lernmaterialo en finnlingvaj lernejoj. Mi havas finnlingvan fonton ankaŭ pri tio, kiu Svedio provis aldoni al finna instrua estraro svedon, kiu agus do, ke tiu instruo estas bona. : Pasis nur 40 jaroj inter la du incidentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:26, 22 okt. 2022 (UTC) ::Jes. [[Uzanto:Uimalampi|Uimalampi]] ([[Uzanto-Diskuto:Uimalampi|diskuto]]) 00:29, 17 maj. 2023 (UTC) Ĉu ĉiuj fontoj en esperanta Vikipedio devas esti esperantlingvaj? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 00:55, 22 okt. 2022 (UTC) : NE. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:26, 22 okt. 2022 (UTC) Pardonon, mi erare tajpis al via uzantopaĝo, kiam mi devis tajpi al via diskutpaĝo. Ĉu en via lando homoj normale pensas, ke en mia lando homoj devas ŝtudi vian lingvon? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:48, 22 okt. 2022 (UTC) : Oni ne havas duran opinion pri tio. La grava problemo ne estas finnoj en finnlando kiuj malbone regas la svedan, sed afganoj en svedlando kiuj malbone regas la svedan. PS: ŝtudi->studi ;-) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:51, 22 okt. 2022 (UTC) ::Iam oni en Finnlando renkontas svedaj turistoj, kiuj postulas paroli svedan aŭ anglan, sed mi diras al ili, ke lernu finnan. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.63.166|46.132.63.166]] 13:38, 22 okt. 2022 (UTC) ::Ĉu vi legis miajn novajn mesaĝojn en mia diskutpaĝo? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:54, 22 okt. 2022 (UTC) ::Kial finnoj devas studi svedan sed svedoj ne devas studi finnan? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 05:13, 22 okt. 2022 (UTC) En popollernejoj origine ne estis devigaj fremdaj lingvoj. En fino de popollerneja tempo (en 1960-aj kaj 1970-aj jaroj) estis en popollernejoj nedevige instruata fremdaj lingvoj. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita per lego, kiu estis farita en 1968. Laŭ la origina plano estus unu deviga fremda lingvo en elementaj lernejoj: en finnlingvaj lernejoj angla kaj en svedlingvaj finna. Sed [[Johannes Virolainen]] forte volis, ke Sveda Popola Partio aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se oni aldonas devigan svedan en elementlerneja instrua plano. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita en la jaroj 1972–1977. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 02:28, 22 okt. 2022 (UTC) Ĉu estas bona teksto: Pajkkoruotsi estas la rezulto de korupto. En la spektantaro sekcio de ĵurnalo Keskisuomalainen iu skribis ke pakkoruotsi subtenas Svedion koste de Finnlando - svedoj preskaŭ tute ne studas la finnan. La plimulto de finnaj parlamentanoj defendas devigan Svedion. Estas ĉar ili estas SUBAĈETITAJ. La finna leĝo permesas pagi maksimume 3 000 eŭrojn al kandidato antaŭ la parlamentaj balotoj pro promeso defendi aferon subtenata de la donacanto. Riĉaj svedlingvanoj pagas kandidatojn por promesi defendi devigan svedan. Ne estas en unulingve finnlingvaj komunumoj devo servi en sveda. Sed ankaŭ en unulingvaj finnlingvaj komunumoj estas pakkoruotsi. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:04, 22 okt. 2022 (UTC) Kansakoulu/folkskola, kiu estis en Finnlando ĝis 1970-aj jaroj kaj peruskoulu/grundskola, kiu ekzistas nun, ne estas sama lernejo. Kansakoulu ne inkludis devigajn fremdajn lingvojn sed peruskoulu inkludas. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:08, 22 okt. 2022 (UTC) Svedaj politikistoj postulis, ke svedo aliĝu al la Finna Estraro pri Edukado, kiu kontrolos, ke la svedlingva edukado daŭre estu altkvalita. Ili ankaŭ sugestis ke longperspektivaj sistemoj estu establitaj en Finnlando kiuj enkondukas Svedion kaj la svedan lingvon. Vi estas sveda esperantisto. Mi estas finna esperantisto. Estas komprenebla, se vi ne respondas, sed pripensu, ĉu tia traktado de iama kolonia mastro al iama kolonio estas ĝusta. Eĉ aliaj iamaj koloniaj gastigantoj kiel Britio kaj Francio ne traktas iamajn koloniojn tiel. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:24, 22 okt. 2022 (UTC) La Kalmar Unio unuigis Svedion kaj Danion. Danio gvidis la union. La svedoj ribelis. Tial Svedio denove sendependiĝis. Tamen, la svedoj konservis unu memoron: la flago de la kruco. Ili prenis la krucflagon kiun Danio havis, sed uzis la kolorojn de la blazono de Svedio: blua kaj flava. Sed la svedoj devas konfesi, ke ilia blua kaj flava kruca flago venis el Finnlando. Ĝi estis elmontrita por la unua fojo en la blazono de finna provinco [[Vera Finnlando]]. En Finnlando, la svedlingva malplimulto, kiu ne plu inkluzivas eĉ 6% de la finna loĝantaro, devas fari diskuton, en kiu ili rekonas, ke la postulo, ke pli ol 90% de la plimulto devas lerni sian lingvon por plaĉi al ili, estas; malracia. Necesas esti diskuto en Svedio kie la svedoj konfesas, ke devigi ĉiujn loĝantojn de la iama kolonio legi la lingvon de la iama kolonia mastro estas malracia. Dum la 19-a jarcento en Finnlando estis eventuale, ke eksterlandanoj, kiuj aŭdis svedlingvan parolon de svedlingvaj gesinjoroj, erare kredis, ke tiu lingvo estus finna lingvo. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:14, 23 okt. 2022 (UTC) == LEGU == En popollernejoj origine oni ne instruis fremdaj lingvoj. En fino de popollerneja tempo (en 1960-aj kaj 1970-aj jaroj) estis en popollernejoj nedevige instruata fremdaj lingvoj (en finnlingvaj precipe angla kaj en svedlingvaj precipe finna kaj angla). Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita per leĝo, kiu estis farita en 1968. Laŭ la origina plano estus unu deviga fremda lingvo en elementaj lernejoj: en finnlingvaj lernejoj angla kaj en svedlingvaj finna. Sed Johannes Virolainen forte volis, ke Sveda Popola Partio aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se oni aldonas devigan svedan en elementlerneja instrua plano. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita en la jaroj 1972–1977. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 08:56, 22 okt. 2022 (UTC) Vi enmiksiĝas en nian lingvan politikon kaj insistas, ke ni devas studi vian lingvon por plaĉi al vi. Vi eĉ postulas, ke civitano de via lando venu al nia eduka estraro por kontroli, ke ni studu vian lingvon. Ĉu ĝuste? Mi povas diri nun nur unu aferon: pensu [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 09:39, 22 okt. 2022 (UTC) : Mi forlasas la diskutadon. Bonvole ne plu redaktu mian diskutpaĝon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:54, 23 okt. 2022 (UTC) == Pardonon == Pardonon. Mi skribis al via diskutpaĝo tro multe kaj agressive. Mi ankaŭ agis alimaniere ol mi plenumis: mi plenumis, ke mi ne plu skribos al via diskutpaĝo kaj tamen skribis ankaŭ post tio. Vi kritizis tion, ke mi skribis pri "pakkoruotsi". Mi miras, kial ĝi estas malafereca laŭ vi. Mi skribis pri tio artikolon, kiu ne estis afereca. Ĝi estis forigita. Oni devis forigi. Sed mi provis skribi pli aferecan artikolon: [[Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando]]. Rakontu vian opinion pri ĝi. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 07:20, 15 nov. 2022 (UTC) : Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. Do rekte malutilas premi min pri tio. Kaj supozeble neniu alia en Svedlando havas tiaspecan povon. Mi elkore rekomendas vin: :* pauxzigu vian vikian aktivecon dum almenaux 2 jaroj :* okaze de reveno, ne plu iam ajn skribu pri "pakkoruotsi" en iu ajn vikio : Alimaniere ankaux via nova konto rapide kaptos globalan porcxiaman forbaron, kaj oni aldonos vin al listo kun LTA ("long term abuser", "longdauxra fiuzisto"). Pagxo "[[Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando]]" laux mia opinio rajtas ekzisti. Bonvole ne plu skribu pri "pakkoruotsi" sur mia diskutpagxo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:34, 15 nov. 2022 (UTC) == Ruotsalaisten mielipide muuttuu == La svedo en Svedio diris, ke li tute ne sciis, ke svedlingvanoj en Finnlando konsistigas nur 5% de la loĝantaro kaj tiel sonas freneze, ke la ceteraj devas lerni la svedan. Kiam eĉ la svedo en Svedio opinias, ke deviga sveda en Finnlando estas stulta, ĉu ne indus rezigni? [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 12:01, 18 nov. 2022 (UTC) : Legu supre. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. Do rekte malutilas premi min pri tio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:55, 21 nov. 2022 (UTC) == FINNO skribas al svedo == Vi estas tre bona najbaro en la okcidento. Rilatoj estas amikaj. Tamen vi devas iomete ŝanĝi vian sintenon al ni. Vi devus ĉesi postuli, ke ni studu la svedan. La fakto ke la devontigo al finnaj bazlernejoj estis farita per la leĝo (1968) ankaŭ estis influita per la premo kiu venis de Svedio. Se vi parolas kun viaj amikoj pri Finnlando, diru al mi, kiel mi, finno, skribis al vi svedo. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 14:26, 23 nov. 2022 (UTC) : Laŭ mia scio Svedlando ne postulas ke oni instruu la svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 23 nov. 2022 (UTC) == Kummallinen tyyppi == Saluton, Taylor. Vi pravas ke la uzanto Kummallinen tyyppi obsede redaktas pri unusola temo kaj tre diskutemas pri tiu temo. Tamen laŭ mia persona opinio sole la obseda redaktado pri unusola temo ne sufiĉas por forbaro. Alikaze: ĉu ni ne entute forbaru niajn plej aktivajn redaktantojn, kies kvanto de redaktado ankaŭ fare de psikiatro povus esti nomata simptomo de certagrada [[obsedo]]? Ne por puni ilin, sed pro bonvolema zorgiĝo pri ilia psika ekvilibro: eble ili ekster vikipedio prokrastas personajn agadojn??? Forbari oni povas redaktanton, kiam ŝi kaj li senespere kaj post pluraj alvokoj ignoras la plej gravajn vikipediajn regulojn. Ekzemple mi trovas dubinde lian konduton de antaŭ monato, pri kiu mi eklegis ĵus antaŭ sekundo, ke li plene ignoris vian klaran indikon ke vi eliras el diskuto kaj alvokas lin ne plu skribi notojn sur vian diskutpaĝon, kaj li pludiskutis sur via diskutpaĝo kvazaŭ li tute ne legis vian alvokon. Resume por forbaro laŭ mi devas ekzisti kaj listiĝi konkretaj misagoj, kiujn redaktanto ne povas ĉesi malgraŭ ripetaj alvokoj. Ke redaktanto faras gramatikajn erarojn dum redaktado, nur povas esti kialo por forbaro kiam tiuj eraroj iĝas tiom grandkvantaj, ke la tuta resta komunumo de redaktantoj ne sukcesas ĝustigi ilin, simple ĉar la havebla tempo ne sufiĉas. Sed aliflanke forbari iun redaktanton pro farado de unuopaj gramatikaj eraroj ŝajnus signo de aroganteco de la perfektuloj. Do iom malfacilas juĝi kiam "eraroj" estas "senespere tro da eraroj". Mi pensas ke la temo pri kiu tiom engaĝiĝas la kolego, eĉ se foje polemike, estas tute interesa lingvopolitike, ĉar lia mesaĝo povas simple esti ke "ne ĉiam la kultura malplimulto necese devas esti la bedaŭrinda viktimo de la plimulto". Kvankam mi mem tre simpatias pri la kataluna sendependismo, tamen mi subtenus kritikan artikolon esperantlingvan, se tiu kataluna sendependemo iĝus faŝisma kaj grave domaĝus al nekatalunaj najbaraj eŭropanoj (nur hipoteze). Kompreneble ofte malfacilas la juĝo kiu el partoj estu la viktimo al kiu la esperantistaro adresu sian solidaremon. Mi el mia esperantista eduko en konflikto inster kastilianoj kaj katalunoj reflekse subtenus la katalunojn, kaj havus fortan problemon bedaŭri dekstre ekstremismajn rusojn en orienta Estonio, kiuj postulas pli da aŭtonomio kaj da rajtoj de la malgranda estona ŝtato. Eĉ se la agado de la kolego nerekte gvidos al tio, ke ekestas ĝermaj artikoloj pri naciismaj partioj aŭ politikistoj sved- aŭ finnlingvaj en Finnlando, pri kiuj alikaze neniu ĉi-tie interesiĝus, tio estos bona flankefiko. Diskuto pri la kvanto de damaĝo de iu redaktanto ja okazu en la [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo|koncerna diskutpaĝo]]. Mi ankoraŭ hezitas pri kondamno, sed kompreneble ankaŭ mi estas nur unu el multaj en la projekto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 23 nov. 2022 (UTC) : @[[Uzanto:ThomasPusch]]: Saluton ... la solaj du kaŭzoj kial mi favoras forbaron estas: :: la obseda agitado (demonstracii eblas preferinde sur la stratoj en Helsinki, aŭ eble eĉ Stockholm kvankam la "problemo" ne devenas de tie), kiam ajn mi ensalutas, troveblas ca 20...40 novaj mesaĝoj sur mia diskutpaĝo :: la fakto ke la persono jam estas plurfoje forbarita (loke kaj globale) : Mi absolute ne proponas forbaron de iu pro tajpaj aŭ gramatikaj eraroj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 23 nov. 2022 (UTC) Mi memoras el deviga sveda pli ol multaj aliaj. Mi iam redaktas svedlingvan Vikipedion. Rakontu vian opinio pri tiu redakto: https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&diff=51561248&oldid=51196876 [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 00:55, 24 nov. 2022 (UTC) Kiel multaj homoj kun Asperger, mi havas mensajn blokojn. Lastatempe, ĉi tiu neceso de la sveda lingvo estas emfazita en mia menso. Interalie mia panjo diris, ke mi nur bezonas ĉesi pensi pri tio. Ĝi eĉ ne plu koncernas min, ĉar miaj lernejaj tagoj finiĝis. Menciindas, ke la patro surpriziĝis, kiam li aŭdis, ke la sveda nun estas deviga eĉ en elementa lernejo, malkiel kiam li iris al bazlernejo. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 05:54, 24 nov. 2022 (UTC) En televido, reprezentantoj de la Sveda Popola Partio estis demanditaj ĉu ili povas akcepti ke en kelkaj partoj de Finnlando, la rusa lingvo estus alternativo al la sveda en bazlernejoj. Mikaela Nylander demandis, kial oni devas kontrasti ilin, kial oni ne povas studi ilin ambaŭ. Mi dirus, ke estas multaj kialoj por la konfrontiĝo: la antaŭkondiĉoj de studentoj por lerni lingvojn estas limigitaj. Pli ol fremdaj lingvoj devas esti instruitaj en la lernejo. La monsumo uzata por dungi instruistojn kaj presi lernolibrojn estas limigita. La disponebla tempo por instruado estas limigita. Spacoj uzataj por instruado estas limigitaj. Sed mi devas provi ne plu pensi pri tio nun. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 06:51, 24 nov. 2022 (UTC) :: Mi nur ripetas mian konsilon: ne revenu al iu vikio pli frue ol post du jaroj, kam tiam ne plu skribu pri pakkoruotsi kaj sveda koloniismo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:47, 3 dec. 2022 (UTC) :I'm not even going to try to speak esperanto, I'm sorry, but Kummallinen tyyppi is an obvious sockpuppet of globally locked users [[User:Nenoniel|Nenoniel]] and [[User:Jaakkolei|Jaakkolei]] among others. The evidence is pretty much all here in [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history this svwiki page history]. Kummallinen tyyppi has now also been locked. [[Uzanto:EstrellaSuecia|EstrellaSuecia]] ([[Uzanto-Diskuto:EstrellaSuecia|diskuto]]) 08:37, 24 nov. 2022 (UTC) :: We have known this all the time, and a new sockpuppet [[Uzanto-Diskuto:Outo suomalaisukko]] has emerged immediately. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:47, 3 dec. 2022 (UTC) ::: Finnlando neniam forigos la fakton, ke ĝi sentas sin malsupera ol Svedio. :::: Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:58, 7 dec. 2022 (UTC) Ni apenaŭ forigos la devigan svedan instruadon en la venontaj jardekoj. Antaŭ la senatelektoj en 2011, ĉirkaŭ 60% de la kandidatoj diris ke ili estis kontraŭ ĝi, kaj tamen en 2014, kiam la parlamento voĉdonis pri la temo, ĝi konservis devigan svedan. Parlamentanoj estis subaĉetitaj. Kaj finnaj kaj svedaj bazlernejoj havas multajn devigajn fakojn, kaj ĉiuj el ili estas universalaj, tio estas, ili estas lernataj kiel devigaj en la tuta mondo krom unu: la sveda lingvo en Finnlando. Estas multaj devigaj fakoj en kaj svedaj kaj finnaj bazlernejoj, kaj la kialoj de ilia devigeco estas pedagogiaj kaj ne politikaj, krom unu: la sveda lingvo en Finnlando. :Mi bedaŭras, ke mi nomis Svedion iama kolonia gastiganto. Ĝi ne funkcias tiel. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.230|193.210.200.230]] 14:41, 11 dec. 2022 (UTC) :: Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:10, 11 dec. 2022 (UTC) La deviga instruado de la sveda lingvo en diversgradaj lernejoj en Finnlando havas surprize malsaman historion. La devigan svedan lingvon en finnaj mezlernejoj kaj universitatoj peris kaj parte plu peras historiaj kialoj, sed la deviga instruado de la sveda en finnaj bazlernejoj ŝuldiĝas al politikaj kialoj. La sveda lingvo estis deviga lernobjekto en finnaj mezlernejoj, universitatoj kaj aliaj altlernejoj tra la epokoj (kaj interesa detalo estas ke la vorto pakkoruotsi jam estis uzata en 1931 kaj ĝia uzo en granda parto de Kanado povus respondi al deviga franca) , sed la radikoj de la absolute deviga instruado de la sveda por ĉiuj finnoj retroiras al aŭtuno 1968, kiam la deviga sveda lingvo estis aldonita al la bazlerneja instruplano, kvankam la granda plimulto de fakuloj en la fako de edukado forte kontraŭis ĝin. . La Sveda Popola Partio de Finnlando subaĉetis edukan ministron Johannes Virolainen por akcepti ĝin, kaj eble svedaj politikistoj timigis prezidanton Urho Kekkonen por akcepti ĝin. [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.243.252|86.114.243.252]] 01:15, 26 dec. 2022 (UTC) : Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon, '''LTA Pakkoruotsi'''. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:09, 26 dec. 2022 (UTC) == Finfine == ...mi ĵus ricevis burokratajn rajtojn, kaj povas malŝlosi rajtojn por via robotado. Fakte mi hodiaŭ posttagmeze ĝis morgaŭ inter tagmezo kaj vespero tute ne havas tempon por vikipedio, sed simple fari hokon ja ne kostas pli ol sekundon. Mi dankas vin pro via pacienco kaj deziras bonan laboradon. Mi mem denove estos en Vikipedio iam morgaŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:39, 12 mar. 2023 (UTC) == Stilogvido pri datoj == Ĉaŭ, Taylor. Mi volus proponi stilogvidon pri datoj. La propono troveblas ĉi tie: [[Uzanto:Super nabla/Datoj]]. Se vi havas tempon, ĉu vi povus kontroleti ĝin kaj komenti sube? Ĝis ĝis, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 09:37, 22 mar. 2023 (UTC) : Dankon pro la atentigo, mi postlasis komenton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:51, 25 mar. 2023 (UTC) == Peto de konsilo pri progresinta uzo de vikidatumoj == Saluton kara. Mi havas grandan kaj fundamentan '''peton de konsilo pri progresinta uzo de vikidatumoj'''. Por ne malŝpari spacon, mi ne donas la tutan peton ĉi tie, sed petas vin vidi ĝin [[Uzanto:ThomasPusch/provejo2|en aparta persona paĝo]]. Se vi havas ideon kiel eblos respondi al mia peto, mi tre ĝojos pri konsilo! Kore, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:32, 1 apr. 2023 (UTC) : Dankon pro la atentigo, mi postlasis komenton tie. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:56, 7 apr. 2023 (UTC) == Tekstoj pri Finnlando == Jes, denove aperas tekstoj pri Finnlando. Mi nun sukcesis legeti la lastajn ses, pri [[deklaro de kristnaska paco (Finnlando)]] kaj [[kvartaga laborsemajno]] mi ne vidis problemon, pri kvar kantoj - [[vanhojapoikia viiksekkäitä]], [[albatrossi]], [[Käyn ahon laitaa]] kaj [[Keuruulle takaisin]] mi kritiketas ke ili estas plene orfaj, kaj dirus ke ili pli bone lokiĝus en alineo "unuopaj kanzonoj" en la teksto pri la kantisto, sed pri tio mi ankoraŭ ne faris noton al la metinto. Krome pri [[Keuruulle takaisin]] mi metis pli fortan kritikan noton en la paĝon. Sed tio kion mi vidis, laŭ mi ankoraŭ ne estas transpaŝo de iu limo. Se la teksto pri [[Keuruulle takaisin]] ne pliboniĝos, oni povos forpreni ĝin, sed tiuj ses paĝoj ne pravigus kompletan forbaron. Ĉu vi povas konkretigi, kie estis vere dubinda ago? Mi certe simple ne jam trovis la lokon, kaj nun ankaŭ ne povos plu serĉi (La notojn en mia diskutpaĝo mi povas pli aŭ malpli intense legi, mi laŭ nuna stato ne malpermesis al iu ajn uzon de mia diskutpaĝo, tial uzi ĝin ankaŭ ne estas krimo). Kompreneble mi ne volas investi horojn kaj pretas agi rapide, sed mi ankaŭ ne volas agi maljuste. Ĝis morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:45, 7 apr. 2023 (UTC) : La pruvo ke denove temas pri LTA Pakkoruotsi troveblas ĉe [[Uzanto:Tuskan_parahdus]]. Jes, ĝisnune la sola grava problemo estas ke revenas uzanto kiu estas multfoje kaj loke kaj globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:54, 7 apr. 2023 (UTC) :: Mi konvinkatas same kiel vi, ke temas pri la sama homo. Sed kontraŭ kontribuoj kiel la novaj ĝermoj pri [[deklaro de kristnaska paco (Finnlando)]] kaj [[kvartaga laborsemajno]] mi ne protestus. Tiel laŭ mi eblas permesi al li kontribui, dum ne estas ajna mispaŝo, kaj en kazo de plej eta mispaŝo tuj fermi la pordon. Se, jen plia limigo, tiu kontrolado ne ligas kaj konsumas tro multan labortempon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:13, 8 apr. 2023 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Cele al ĝisdatigo de la paĝo [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] mi proponas al vi viziti ĝin kaj eventuale voĉdoni por iu(j) el la proponitaj artikoloj. Miaj preferataj kandidatoj estas jenaj: [[Kadavrogrifo]], [[Reformacio]], [[Registaro]], [[Pano]] kaj [[Rejno]]. Sed estas ankaŭ aliaj. Oni povas elekti ene de ampleksa gamo; kelkaj atendas delonge. Dankon pro via komprenemo kaj eventuala partopreno.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:24, 8 apr. 2023 (UTC) : Mi postlasis voĉon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:55, 12 apr. 2023 (UTC) == Pakkoruotsi == Mi petas vin relegi la artikolon deviga instruo de la sveda lingvo en Finlandlo kaj diri al mi, ĉu ĝi estas nun neŭtrala kaj fakta. Mi scias, ke ĝia enhavo estas ĝusta, sed la fontoj plejparte mankas. Se mi korektas la informojn en la fontoj, ĉu la artikolo estas bona? Mi diferencas de la plej multaj aliaj finnaj ultranaciistoj pro tio, ke mi ne malamas svedojn aŭ la svedan lingvon. Kaj denove mi emfazas, ke nenio alia faros krom reveno al la malnova maniero: ke la blanka ĉapo postulas lerni la svedan sed la bazlerneja atestilo ne faras. Mi proponis fari pli neŭtralan version pri deviga sveda. Ĉu mi sukcesis lau vi? [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus AKK LTA PAkkoruotsi]] : Sur via uzontopaĝo mi vidas deklaron [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Tuskan_parahdus&oldid=8030434 Escepta ultranaciaa finno]. Temas pri paĝo [[Deviga instruo de la sveda lingvo en Finnlando]]. Tie mi vidas aserton '''vere malnormala devo'''. La paĝo ne estas neŭtrala. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:55, 12 apr. 2023 (UTC) :: Mi petas, ke vi legu: Uzanto-Diskuto:Jaakkolei: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Jaakkolei&diff=prev&oldid=8050764 [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus]] ([[Uzanto-Diskuto:Tuskan parahdus|diskuto]]) 17:32, 22 apr. 2023 (UTC) ::: Temas pri diskpaĝo de forbarita uzanto. '''Ĉesu gantopupumadi'''. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 24 apr. 2023 (UTC) :::: Rakontu vian opinion pri la artikolo pri mia favoritpolitikisto: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo_Soininvaara&stable=0#Politikaj_opinioj :::: Mi dankas vin pri tio, ke en Vikivortaro vi multe plibonigis miajn vortojn pri finnlandaj vortoj, kiuj finas -koulu. [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus AKK LTA PAkkoruotsi]] ::::: Mi aprobis viajn redaktojn post forigo de kalveco. '''Vi nepre tuj ĉesu pri viaj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3ATaylor_49&diff=8064185&oldid=8061893 specialaj vulgaraĵoj].''' [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:22, 1 maj. 2023 (UTC) == Mato == Cxe la artikolo [[Mato]] vi uzis la ŝablonon <code><nowiki>{{prisupre|}}</nowiki></code> sed ĝi havas erareton, mi ne sciis kiel korekti ĝin, bonvolu plibonigi ĝin! Via aldono ja estis bona. --[[Dosiero:Flag_of_Esperanto.svg|15px]] [[Uzanto:Radioamatoro|<span style="font-family:Segoe print; color:#008000; text-shadow:gray 0.2em 0.2em 0.4em;">Radioamatoro</span>]] [[Uzanto-Diskuto:Radioamatoro|''(diskuto)'']] 22:55, 26 maj. 2023 (UTC) : {{farite}} @[[User:Radioamatoro]] Dankon pro la atentigo. [[Ŝablono:Prisupre#Malbonaj]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:30, 30 maj. 2023 (UTC) == Finna == Mi petas vin pri klarigo de la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Finna_lingvo&diff=next&oldid=8098895 jena redakto de antaŭhieraŭ] en la teksto de la [[finna lingvo]]. Tie estis kelkaj senkulpaj enmetoj de linioj, senprobleme. Sekvis enŝovo de la de vi ŝatata vorteto ri, kiun multaj esperantistoj opinias ĉarma sed neesperanta vorto, en tekston kiu tute ne temas pri reformo de Esperanto, polemike, sed mi komprenas vian motivon premi la vorton en iujn tekstojn por ke oni alkutimiĝu al ĝi. Tamen mi ne komprenas trian ŝanĝon, ke vi re-mis-tradukis esperantajn komandojn al la usonangla lingvo, kiun la roboto de LiMr ĵus kelkajn tagojn verve tradukis al Esperanto, do ke vi ŝanĝas "eta" (="eta") al "thumb" (="dikfingro", θˈʌm kun sono kiu en Esperanto eĉ ne ekzistas). Klaras ke en multaj tekstoj vikipediaj ankoraŭ estas tiaj fremdaj vortoj kiaj "thumb" kaj "file" (fˈa͡ɪl), sed mi tre dankemas ke roboto malpliigas ilin, ĉar estas frustrige permane ŝanĝi milionojn da vortuzoj de la usonangla al normala lingvaĵo. Do mi vere ne komprenas vian motivon en tiu lasta ago. Bonvolu klarigi al mi. Amike [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:19, 8 jun. 2023 (UTC) Ke mi entute vidis tiun agon, estis pro tio ke mi volis scii kiu enmetis la ĉapitron: <pre> Okazis eĉ iom da purismo, do oni anstataŭigis sveddevenaj vortoj (-> sveddevenajn vortojn) per "puraj" finnaj: {{fact}} (fäkt) * kuirejo: ''kyökki'' (el la sveda kök) -> keittiö * forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka * litero: ''pukstaavi'' aŭ ''puustavi'' (el la sveda bokstav) -> kirjain * mantuko: ''hantuuki'' (el la sveda handduk) -> käsipyyhe </pre> Mi supozis ke iu gaje enigis la klarigon kaj alia volas bremsi la klarigon kaj volas premi la unuan uzanton nepre uzi referencojn - sed ne ŝajnas ke kaj la tutan alineon kaj la kritikan ŝablonon kune enmetis vi. Aŭ ĉu vi eltranĉis la klarigon de iu alia antaŭe kaj jen nur reenigis ĝin?? Mi samopinias ke havi fonton por tiu fenomeno estus bela - por la fenomeno ja ekzistas propra artikolo [[lingva purismo]], kies ligilon oni ankaŭ povus enkonstrui en la frazon "Okazis eĉ iom da [[lingva purismo]], do oni..." Sed kiom probable ŝajnas al vi, ke oni povos trovi bonan referencon ĉi tie. Fonto en la finna mem eĉ ne tro helpus, ĉar apenaŭ iu leganto komprenus tiun fonton, do plej bone fonto en la sveda, angla, germana aŭ franca pri tiu interŝanĝoj de vortoj laŭ intenco de [[lingva purismo]]. En la teksto pri lingva purismo estas multaj nepruvitaj asertoj, ekzemple la centra frazo "Lingvo en kies evoluo purisma strebado jam dum jarcentoj ludis gravan rolon estas la islanda." Tute sen referenco! Sed la islanda tiom konatas per sia lingva purismo, ke neniu pridubas la ĝustecon de la frazo. Tiel fakte ankaŭ la supra aserto pri interŝanĝoj de pli fremdaj al pli lokaj vortoj ŝajnas al mi facile kredinde... la sama okazas ankaŭ en la germana, litova, pola, en ĉiaj malsamaj eŭropaj lingvoj, supozeble la fenomeno ankaŭ spureblas en la sveda. Do kiun ideon vi havas, kiun referencon oni praktike trovu por tiu aserto? Kaj ne forgesu ke referencoj gravas aparte por pridubeblaj asertoj: kio estus pridubebla en tiu aserto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:39, 8 jun. 2023 (UTC) :Mi povus nur imagi enigi iun referencon finnlingvan al la unuopaj ekzemploj, ekzemple referencon "https://kaino.kotus.fi/vks/?p=qs-article&vks_id=VKS_8a728835f30f4154e444612ad1a8aa87&list_id=1&keyword=kahveli&word=kahveli" al la linio "forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka", sed mi tre dubas ke tia referenco havos iun utilon por scivolema ne-finno ... ĝi estus nur "fonto por entute havi fonton"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:53, 8 jun. 2023 (UTC) :: @[[Uzanto:ThomasPusch]]: ::* pri "eta" -> "thumb": mi malfaris grandan kvanton da redaktoj far LTA Pakkoruotsi, kiuj estis plejparte malbonaj, do mi ne "re-mis-tradukis" ion ::* pri ekzemploj de purismo: mi transŝovis la enhavon el vikivortaro kien LTA Pakkoruotsi enmetis ĝin fuŝkuntekste, post iometa kontrolo ke la asertoj veras :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:35, 8 jun. 2023 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Dankon pro l'klarigo pri "eta" -> "thumb": mi esperas ke la roboto de LiMr iam retrovas la anglajn komandojn kaj ankoraŭfoje tradukas ilin. Ĉiam povas okazi ke iu bona redakteto kunmalaperas kiam oni malaperigas lavangon da ne tiom bonaj redaktoj. Pri ekzemploj de purismo mi ankaŭ komprenas vian klarigon: ĉu do vi ĉi tie, aŭ jam en vikivortaro, aŭ ĉu iu alia en vikivortaro enigis la ŝablonon "fact"??? Ĉu hazarde vi havas ideon, kiun bonan referencon eblus trovi por kontentigi tiun ŝablonon? Certe estas naive esperi ke LTA Pakkoruotsi trovos fakan referencon, plejbone ne en la finna, pri la lingvoscience faka temo de leksika purismo en la finna... Se du spertaj vikipedianoj juĝas informon fidindan kaj banalan, sed ne sukcesas trovi fakan referencon en alia lingvo krom la finna pri la banala klarigo - tiam laŭ mi bonos formeti la kritikan indikon ke "mankas fonto", aŭ kontakti tiun kiu metis la kritikan indikon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:15, 9 jun. 2023 (UTC) ::: @[[Uzanto:ThomasPusch]]: Estas mi kiu aldonis la ŝablonon "fact". Mi ne insistas pri porĉiama ĉeesto de ĝi, sentu vin libera forpreni ĝin. Plej probable fontoj ekzistas, en la finna lingvo kompreneble, kiun mi tro malbone regas. La ŝanĝon "thumb" -> "eta" mi pritraktas kiel purismo, sed la malfaro de ĝi en la paĝo "Finna lingvo" estis neintenca kromefiko de malfaro de malbonaj redaktoj far LTA Pakkoruotsi. Evidente LTA Pakkoruotsi posedas konojn pri Finnlando, regas Esperanton, kaj havas tempon kontribui al vikiaro. Parto de riaj redaktoj estas ja utilaj, tamen bedaŭrinde kunvenas ankaŭ tre malbonaj redaktoj kaj problemkonduto. :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:37, 11 jun. 2023 (UTC) :::: Komprenite. Kompreneble ankaŭ mi la finnan tro malbone regas, sed eĉ se, kaj eĉ se oni trovus iun referencon en la finna lingvo, kiun mi nun neniel vidas, ankoraŭ dubindas kian utilon tia nurfinna referenco vere havos por la internacia legantaro. Mi sekve forigas la alarmigan averton "fact", kaj aldonas du liniojn pli poste la finnlingvan noton <nowiki>https://kaino.kotus.fi/vks/?p=qs-article&vks_id=VKS_8a728835f30f4154e444612ad1a8aa87&list_id=1&keyword=kahveli&word=kahveli</nowiki> pri * forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka, kvankam pri tiu indiko mia sama dubo validas kiom utila tia nurfinna referenco vere estos por la internacia legantaro. Pri la estona lingvo mi eĉ havus paperan lernolibreton en la bretaro, sed pri la finna ne, tial ankaŭ per paperaj referencoj mia libraro ne povus helpi min. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:16, 12 jun. 2023 (UTC) == Elekto de nova administranto == [[Dosiero:Wikipedia Administrator.svg|eta|100px|La balailo estas simbolo de la administrantoj.]]Saluton {{BASEPAGENAME}},</br>Mi ĵus kandidatigis [[Uzanto:Kani]]-n kiel administronton. Se vi havas tempon, bonvolu partopreni la elekton de la nova administranto ĉi tie: [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Kani]]. En tiu paĝo, vi povas legi la kialojn de la kandidatiĝo. La kandidato jam akceptis la proponon de administrantiĝo.</br>Dankon kaj ĝis baldaŭ! Amike, — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 08:32, 24 jul. 2023 (UTC) == Teknika noto == Kara, mi hodiaŭ havas preskaŭ personan teknikan noton. Dum la lastaj du semajnoj mi tre suferis je malstabila interreto, kaj hejme kaj labore, ĉar ĉie en la kvartalo oni fosas truojn ĉe la trotuaroj por meti novajn vitrofibrajn kablojn, kiuj fine servu al pli bona interreto. Tamen dum la lastaj tagoj la sekvoj estis ke la interreta konekto ofte subite malaperis, sen ajna averto kompreneble, kaj iam reaperis, eble post minuto, eble post 5 horoj. Por vikipediumado tio aparte ĝenas se oni malfermis multajn fenestrojn por duonaŭtomate krei paĝojn aŭ aldoni ion al vikidatumoj. Mi do devis tre atenti neniel fermi iun grupon da fenestroj, kaj tamen iuj redaktoj malaperis. Kaj mi miris ke tiaj interretaj malaperoj ankaŭ okazis malfruvespere kaj la tutajn sabatojn, kvankam mi dubas ke je ĉiuj tiuj tempoj vere iuj konstruistoj fosis en la stratoj. Nur hodiaŭ, dimanĉe, escepte ĉio denove bone funkcias. Ne miru do, se mi ŝajnas subite interrompi mian komencitan agadon dum horoj: ne '''mi''' ĉesas labori, sed la interreta konekto. Espereble tiu fazo rapide pasos. Sed min tiu problemo tre nervis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:35, 17 sep. 2023 (UTC) : Eble oni nepre konservu la malnovajn (= senretejajn) metodojn por plenumi cxiutagajn farendajxojn. Mi ne volas sperti 5-horan interrompon de perreta servo por spiri. :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:44, 17 sep. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:21, 21 sep. 2023 (UTC) : Mi bedaŭrinde ne sukcesas vidi mankon da partopreno. Male, multaj poraj voĉoj alvenis kaj la roboto jam ricevis la rajton. Do mi fermis la voĉdonadon anstataŭ doni voĉon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 07:40, 23 sep. 2023 (UTC) :: Same bone tiel procedi. Mi en [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Septembro#h-499_redundaj_paĝoj]] vidis "nur" du porajn voĉojn kaj poste sekvis nur pripensoj kiel oni bone teknike povos realigi la projekton. Tial mi por tiom granda projekto ĝojus pri iom pli da voĉoj. Sed baze ĉio estas bone finita (cetere, nur detalo, vi ne subskribis en la informkesta fermo de la voĉdonado), kaj la finiĝo estis ene de samajno, sen longa plua atendado. Tio plej gravas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:01, 7 apr. 2024 (UTC) == Forbaroj == Saluton Taylor. Mi skribas por informi vin, ke la teksto en [[Uzanto:Taylor 49|via uzanto-paĝo]] estas plurfoje erara. Pli precize, * Vi ne estas forbarata el Vikivortaro. ([https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&type=block&page=User:Taylor%2049 kontrolu]) * Vi neniam estis forbarata el Vikipedio. ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&type=block&page=User:Taylor%2049 kontrolu]) Eble indas korekti/ĝisdatigi la tekston de la [[Uzanto:Taylor 49#Activity|tabelo]] por doni ĝustajn informojn al vizitontoj de via paĝo. Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 11:35, 3 nov. 2023 (UTC) : @[[User:Super nabla]]: Vi pravas, mi nepre gxisdatigu gxin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:08, 3 nov. 2023 (UTC) == File:Toronto map.svg == Hello! This file is just a container for the embedded [[:File:Toronto map.png]]. There is no single vector in it, so this ''[//eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Toronto&diff=prev&oldid=8536088 is]'' fake. I want to get this file deleted. [[Uzanto:NordNordWest|NNW]] ([[Uzanto-Diskuto:NordNordWest|diskuto]]) [[Uzanto:NordNordWest|NNW]] ([[Uzanto-Diskuto:NordNordWest|diskuto]]) 16:38, 17 dec. 2023 (UTC) : You're right. Now it's fixed on commons and the useless file is awaiting deletion. You can [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:Toronto_map.svg give support vote]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 18 dec. 2023 (UTC) :: @[[User:NordNordWest]]: The file is [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Toronto_map.svg&action=edit now deleted]. La dosiero nun estas forigita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:29, 29 dec. 2023 (UTC) == Gravulo == Saluton. Vi foje ŝanĝas Informkestojn al gravulo, ĉu tio havas avantaĝon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:20, 26 jan. 2024 (UTC) : @[[Uzanto:Kani|kani]]: Saluton ... la aliaj informkestoj estis jam [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono%3AInformkesto_verkisto&diff=6933912&oldid=6933007 delonge alidirektitaj] al {{ŝ|Informkesto gravulo}}, do la redakto neniel ŝanĝas la aspekton de la paĝo, sed ĝi permesas ŝpari dubojn aŭ demandojn kiel "Ĉu temas pri reganto, aŭ verkisto, aŭ cetera gravulo?" aŭ "Kial A havas keston '&nbsp;'gravulo'&nbsp;' dum ke B havas keston '&nbsp;'verkisto'&nbsp;', ambaŭ ja estis verkistoj?", ĉar la ŝablono estas la sama por ĉiuj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:41, 27 jan. 2024 (UTC) == Roboto == Saluton, via roboto havas la petitan rajton nun. Pardonu, mi hodiaŭ vespere ne estis ĉe la komputilo kaj tial nur tiom nokte vidis la noton ke mi povas rajtigi ĝin. Bonan elprovadon. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|notoj]]) 23:42, 7 mar. 2024 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]]: Saluton [[Special:Rajtoj_de_uzantoj/Taylorbot]] -> <pre> | {"error":{"code":"permissiondenied","info":"The action you have requested is | limited to users in the group: [[Vikipedio:Administrantoj|Administrantoj]] | .","*":"See https://eo.wikipedia.org/w/api.php for API usage. Subscribe to | the mediawiki-api-announce mailing list at &lt;https://lists.wikimedia.org/ | postorius/lists/mediawiki-api-announce.lists.wikimedia.org/&gt; for notice | of API deprecations and breaking changes."},"servedby":"mw-api-ext.codfw.ma | in-7d749bd56-l4x6s"} </pre> Supozeble roboto ne povas akiri rajton (krom "mover" kaj "bot") kiun la funkciigisto ne havas. Ĉu vi emas portempe doni la rajton ankaŭ al mia ĉefa konto? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:05, 8 mar. 2024 (UTC) :Bone, kompreneble. Jam farite, bonan sukceson. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 8 mar. 2024 (UTC) ::Cetere mi malkaŝu ke en la "rajtoj de uzanto Taylorbot" mi nun ankoraŭ povus doni rajtojn por "interfaca administranto". Mi supozas ke ia aldona rajto ne necesus, ĉar la sistemo nur plendis "The action you have requested is limited to users in the group Vikipedio:Administrantoj". Sed aliflanke mi konstatis ke mi ne povos post fino de la takso reforpreni de la roboto la administrajn rajtojn, nun ankaŭ ne de vi. Do la reforprenon devos plenumi neesperantista stevardo. Tio estas iom ĝena, sed ne evitebla, kiel mi eksciis nur nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:17, 8 mar. 2024 (UTC) ::: Bedaŭrinde tio ne helpis, kaj mi nun vere ne scias kial. :-( Ankaŭ mi estas tre certa ke ne estas la rajto "interfaca administranto" kiu mankas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:44, 8 mar. 2024 (UTC) :::: Nun mi trarompis la fuŝon kaj la laboro progresegadas :-) . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:55, 8 mar. 2024 (UTC) :Saluton, se la rajtoj estas nur por unu tasko, mi povos helpi. Mia roboto havas la administrajn rajtojn. Ankaŭ mi forigis multajn alidirektojn antaŭe. Do mia roboto povas fari tion. Ĉu vi konsentas? Ĉu vi havas liston por forigi? [[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 12:22, 8 mar. 2024 (UTC) <pre> | {"delete":{"title":"Willy BRANDT","reason":"la.. [[Vikipedio:Forigendaj_arti | koloj#nuntempa_enhavo_de_la_kategorio_\"tujforigendaj_artikoloj\"]]","logid | ":4203140}} </pre> :: Mi jam sukcesis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:26, 8 mar. 2024 (UTC) == Norvegio == Saluton, vi prave rimarkis ke en Norvegio oni jam remalinventis la novan provincon Viken, kiun oni nur inventis en 2020. Dankon ke vi adaptis mian artikolon pri [[Viken]], kiun mi nur kreis en somero 2023, tiam kompreneble ne sciante ke la tuta paĝo post duonjaro jam denove devos ŝanĝiĝi. Tamen la temo ne nur limiĝas al adapto de la paĝoj [[Viken]], [[Akershus]], [[Buskerud]] kaj [[Østfold]]. Ekzemple mi nun adaptis la paĝon de [[Jevnaker]], kaj estas pliaj paĝoj kiuj same devas ankoraŭ adaptiĝi, nur ke mi nun plugas tra la sufiĉe senesperaj paĝoj pri Rumanio kaj ne povas malfermi kompletan projekton pri malfaro de Viken en Norvegio. Tamen mi petas vin, se vi malkovras tian administran novaĵon, ke bonus tiam ankaŭ atentigi la precipajn aliajn pasintajn e-lingvajn uzantojn... Mi en mia vivo redaktis tiom da paĝoj, ke mi freneziĝus se mi aldonus ĉiujn al teknika atentolisto. Do mi nur plene hazarde ĵus vidis vian redakton en la paĝo [[Viken]], povus ankaŭ esti ke mi nur vidus ĝin post ses aŭ dek jaroj. Se mi sciintus pri la relative limigita ofico plene adapti la paĝojn de Norvegio al ankoraŭ unu administra reformo tie, mi ne komencintus ion pri Rumanio nun sed farintus, se vi volus kune kun vi, la adapton pri Norvegio. Do, kuraĝe sciigu viajn trafajn rimarkojn! Printempajn salutojn, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:48, 7 apr. 2024 (UTC) : Dankon ... ŝajne oni plene malfaris la reformon de la administra divido post nur 4 jaroj, kaj oni do devas alifari ĉiujn paĝojn kaj ĉiujn kategoriojn pri ĉiuj novaj/malnovegaj kaj malnovaj/portempaj provincoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:14, 7 apr. 2024 (UTC) == Ne ekzistanta modulo == Saluton, Taylor 49. Mi hodiaŭ malkovris en la subredaktuja modulolisto de kelkaj artikoloj pri fervojlinioj la ne ekzistantan modulon "Modulo:Wikidata/Tools". Ĉu vi eble havas ideon, kiu ŝablono iel kaŝe enplektas ĝin? Ĉe "Ligiloj ĉi tien" ial ne aperas alia moduloj. Do, verŝajne ĝi en iu ŝablono kaŝiĝis. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:26, 12 apr. 2024 (UTC) : Jen: [[Modulo:Najbaraj stacioj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:29, 12 apr. 2024 (UTC) ::Dankon. Mi ĵus iomete korektis kelkajn aferojn pri la dokumentado de la modulo, por ke la foje de mi proponita skemo por tio estu sekvata. Alternativa propono siatempe (2013) ja ne estis. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:24, 13 apr. 2024 (UTC) == Propono == Ĉu vi ŝatus iĝi konstanta administranto? [[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 12:14, 16 apr. 2024 (UTC) : Mi konsentite lastatempe portempe teknike havis la rajton nur por plenumo de limigita unuopa tasko. Tamen se vi opinias ke mi estus bona administranto, vi povas kandidatigi min. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:38, 17 apr. 2024 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Rabindranath Tagore]], [[Rasismo]], [[Abu Nuŭas]], [[Afganio]], [[Aidoso]], [[Akva ciklo]], [[Akvobaraĵo]], [[Al-Ĥorezmi]], [[Alzheimer-malsano]], [[Amfibioj]], [[Molière]], kaj [[William Shakespeare]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:41, 27 apr. 2024 (UTC) == ŝablono:Informkesto homo == Saluton. Kial vi ĵus malfaris miajn lastajn redaktojn kun tre maldetala klarigo? Estus bone mencii fuŝitan artikolon. Tiam mi pli bone povus tion korekti. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:42, 8 jun. 2024 (UTC) : Ĉiuj artikoloj (aŭ multaj almenaŭ) estas fuŝitaj. Aperas <code><nowiki>{{#if:</nowiki></code>... supre de paĝoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:44, 8 jun. 2024 (UTC) ::Post kiu el miaj redaktoj? Ĉu post la lasta? Mi kutime post ĉiu redakto kontrolas artikolojn. Sed vi estis pli kaj tro rapida per via interveno. Tia interveno ne estas en ordo. Prefere estu uzata diskutopaĝo. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:46, 8 jun. 2024 (UTC) ::: Jes post la lasta. Provu kun la paĝo [[ABBA]]. Vi intertempe redaktis aliajn paĝojn, do mi konkludis ke vi pretervidis vian eraron. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:49, 8 jun. 2024 (UTC) ::::Jam riparita. Mankis unu paro de malfermaj pintaj krampoj. En [[ABBA]] ĉio bonas nun. - Mi ne pretervidis ĝin. Sed Sj1mor demandis min dume pri alia problemo en alia informkesto. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:52, 8 jun. 2024 (UTC) :::::Eble hieraŭ mi trovis artikolon en unu el "viaj" zorgigaj kategorioj, kiun vi jam taksis kiel malplenan. Mi jam korektis la artikolon. Bedaŭrinde ja kelkaj informkestoj havas majuskle komencantajn parametrojn. Mi preferas tute minusklajn parametrojn sen mallongigoj (se eblas), sen substrekoj kaj laŭeble kun certa sistemeco. Do, ni ankoraŭ havas multe por fari. Ĉu ne? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:16, 8 jun. 2024 (UTC) :::::: Mi ankaŭ forte preferas tutminusklajn parametronomojn sen punktoj kaj laŭeble kun certa sistemeco (PIV: substreko=spaceto). Krom tio nur unu nomo por unu parametro (sen kromnomoj), kaj nur unu nomo por unu ŝabono (sen alidirektoj), kaj nur unu ŝablono aŭ modulo por unu tasko (do ne ekzemple 10 moduloj por ellego de WikiData). Troa kopiado el aliaj vikioj, timo ripari fuŝon aŭ forigi redundaĵon kaŭzas bontenadan hororon (unu ekzemplo el multaj: [[Beatriz Galindo]]). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:26, 8 jun. 2024 (UTC) == Ŝablono:Dato kaj loko == Saluton, Taylor 49. Eĉ se vi ne kreis ĝin, mi demandas vin pri {{ŝ|dato kaj loko}}. Ĉu vi havus ideon, kiel ni povus rekrei la ŝablonon surbaze de Lua-modulo? Ĝi enhavas ja kelkajn ripetajn alvokojn de Lua-modulo kaj diversajn fuŝojn. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:56, 8 jun. 2024 (UTC) : Saluton ... tio certe eblas kaj multe indas. La nuna kodo estas rekte terura. Tamen temas pri iomete laborpostula tasko, ne io kion mi simple plenumos hodiaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:03, 8 jun. 2024 (UTC) ::Jes, certe tio ne urĝas kaj devos esti bone antaŭpripensata. Ĉu ne? Mi jam foje rigardis la ŝablonon. Se mi ĝuste vidis, ĝi uzas 6 Vikidatumajn erojn ripete. Krome ĝi iel kalkulas la aĝon de persono. Tio ankaŭ devos esti riparata, ĉar ĉe malkompletaj naski̍ĝdato aŭ/kaj mortodato ĝi terure fuŝas. Ĉu ni eble daŭrigu la diskuton sur la [[Ŝablono-diskuto:Dato kaj loko|diskutopaĝo de la ŝablono]]? Plia problemo ja estas, ke la kreinto de la ŝablono lastatempe apenaŭ aktivas. Do, kion fari? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:12, 8 jun. 2024 (UTC) ::: Jes, daŭrigu ĉe [[Ŝablono-diskuto:Dato kaj loko]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:13, 8 jun. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno. Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto. Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. == Noto (LTA-ulo) == Kara, vi ĵus skribis en mia diskutpaĝo la noton "NE menciu min kiam vi nenion havas por konigi". Vi scias, tamen, ke tion ne skribis mi, sed nia konata anonimulo. Mi povis nur reflekse forbari la novan IP-kanalon 193.210.196.213 kaj tuj faris tion kiam mi enŝaltis la komputilon (je la sesa matene mi ankoraŭ ne aktivis vikipedie). Iusence mi eĉ dankemas ke la konata anonimulo ofte rapide skribas ion en mian diskutpaĝon kaj tiel mem denuncas sin, ĉar se mi devus '''ne''' fari ion en vikipedio kaj en la vera vivo, sed nur stulte gapi ĉu en la listo "Lastaj ŝanĝoj" okazas iuj suspektaj movoj, tiam mia vivo ne plu havus enhavon, kaj mi post maksimume ses horoj redonus mian administran postenon. Mi jam ofte pripensis ĉu mi protektu mian diskutpaĝon kontraŭ redaktoj de anonimuloj, kiel mi protektis vian diskutpaĝon, sed mi kaj vi kaj ĉiu scias ke ĉiu trudanto havas mil eblecojn trudi notojn al unuigita vikipedia konto, al la germana, taja, keĉua, lingala aŭ iu-ajn-alilingva vikipedia diskuto (sendepende ĉu mi iam uzis ĝin aŭ ne) aŭ en iu lingvo al alia projekto, vikivortaro, vikiversitato, vikicitaĵoj, vikivojaĝoj ktp ktp, aŭ al iu centra plia diskutpaĝo kiel tiu de la komunejo aŭ meta. Kaj per ŝablono {{ŝ|re}} aŭ afikso @ oni krome povas krie altiri atenton al ĉiu ajn diskutpaĝo en iu ajn branĉo de vikipedio. Mi iel pensas ke se mi tuj viŝas ĉiun noton, mi dediĉas al ĝi pli da atento ol se mi simple nenion faras, eble sekundon supraĵe legas kio estas skribata, aŭ kiam temas pri finna temo en alilingva diskutpaĝo ofte ankaŭ plene ignoras la notojn. Nur ke se io estas skribata en WPEO necesas ne atendi ĝis forbaro, ĉar alikaze la nombro de poste ankoraŭ kontrolendaj, tuŝitaj paĝoj tro altiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 10 jan. 2025 (UTC) : Kompreneble mia mesaĝo celis nian LTA-ulon, ne vin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:11, 10 jan. 2025 (UTC) == Teknikaj problemoj ĉe ThomasPusch ("Atentu") == Mi ekde la 17-a de marto 2025 havas akutan komputilan problemon, kaj krome jam ekde kelkaj semajnoj havis misfunkcian poŝtelefonon. Tial mi nur povos normale reredakti Vikipedion kiam mi anoncos tion. Dume eblas retpoŝti al mi, sed neklaras kiam mi legos retpoŝtajn mesaĝojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:12, 17 mar. 2025 (UTC) == Simiaj temoj == Mi petas vin rigardi la arkivigitan duan referencon en la teksto [[Miĥaelo (gorilo)]] kaj testi, ĉu vi povas ion utilan vidi tie. Mi vidas nur iun fremdlingvan vorton "ruffle" - tio ne estas miraklo, ĉar ofte filmetoj en arkivigoj ne funkcias. Se ankaŭ plia uzanto per alia aparato ne sukcesas vidi ion utilan tie, necesas simple forigi la referencon... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:42, 26 mar. 2025 (UTC) PS: Kiam vi hodiaŭ matene dankinde aldonis subskribon de mi kaj kaŝis bildon, vi komprenis, ĉu ne, ke mi ankoraŭ estis tajpanta kaj nur inter-savis krudan nepretsn provizoraĵon, por ne perdi ĝin. Mi kompreneble konsciis pri ambaŭ problemoj, sed pensis ke mi havos la 5 ĝis 15 minutoj por vere meti definitivan version, ankaŭ ne metante {{ŝ|redaktas}}, per kio oni kompreneble povas signi ke oni ankoraŭ ne finis kaj ne intencas lasi tiom nenaturan materialon. Sed dankon ĉiukaze ke vi tiom rapidis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:51, 26 mar. 2025 (UTC) : Mi vidas ĉe [https://web.archive.org/web/20120212212035/http://www.koko.org/world/kokoflix.php?date=2008-03-23 web.archive.org/web/20120212212035/http://www.koko.org/world/kokoflix.php?date=2008-03-23] jenan tekston (partoj eltranĉitaj por eviti lezon de kopirajto): :: <small>Michael grew up with Koko; they learned ... by Koko and everyone at the Gorilla Foundation always — he was a true inspiration. Message: Gorillas can not only use language ... experienced firsthand as a baby.</small> : Do la referenco bonas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:50, 26 mar. 2025 (UTC) ::Jes la apudfilman teksteton mi ankaŭ vidas, sed la esenco estis la filmo, kiu bedaŭrinde estas morta. Bone, ni povas lasi la arkivigon pro la flanka teksteto, sed mi esperis ke aliaj eble vidos pli ol mi. Do, ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:59, 26 mar. 2025 (UTC) ::: La video ĉe "archive.org" ne funkcias por mi. Ne eblas starti ĝin. La "fremdlingva" vorto "ruffle" foje apreas, foje ne. [[:en:Ruffle (software)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:56, 27 mar. 2025 (UTC) == plena forigo de "lingv" == Dum la plena forigo de {{ŝ|lingv}} tamen restas iuj ruinaj paĝoj, ekz. en [[Ŝablono:Klasifiko de samea lingvo]] mi fakte bone eltranĉis ĉiujn uzojn de "lingv", sed tamen la "arbo" ne plu havas ĝustajn branĉojn. Mi havas egajn problemojn teni superrigardon pri la relative komplika formatigo, havante daŭre nur mikro-etan poŝtelefonan ekranon, kaj petas vin rigardi kaj fintrakti la paĝon. Se ne eblas aliel, vi povas deturni la tempon antaŭ miaj lastaj tranĉoj de hodiaŭ, kaj de tie denove fari la forigojn, kun pli da superrigardo. La paĝo [[Tanoa lingvaro/klasifiko]] ankaŭ bezonas revizion de granda ekrano. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:28, 31 mar. 2025 (UTC) Nedezirata paneo estas ke post [[Specialaĵo:Redirect/logid/4285110|forigo de]] la ŝablono {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}} [[Vikipedio:Diskutejo]] rompiĝis. Tiun paĝo necesos aparte teni sub atento: kompreneble eblos remeti la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}}, sed restos dubo ĉu pro la forta interplektiĝo de la multegaj ŝablonoj tio sufiĉos por refunkciigo de la diskuteja kapo, sed ankaŭ eblas vidi tie mem, kiel eblas anstataŭigi uzon de {{ŝ|lingv}} per alia, pli moderna ŝablono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:23, 1 apr. 2025 (UTC) :::PS: Bone ke per la restarigo de tiu unusola ŝablono jam ja diskuteja kapo jam delonge ŝajnas perfekte funkcii... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:35, 1 apr. 2025 (UTC) ::::La serĉo kie la nun restarigita ŝablono estas uzata, montras 26 uzojn en aliaj ŝablonoj, plej multaj pri la diskuteja kapo. Sendube eblas faciligi tiun ekstreman interligiĝon, sed se evidente la "fadenobulo" nun bone funkcias, eblas ankaŭ rezigni pri tiu faciligo kaj lasi la nun fone komplikan situacion. Sed tamen ideo estas videble forigi tiun sendependan ŝablonon el la familio "lingv" kaj nomi ĝin {{ŝ|nomo de la lingvo}} aŭ pli simple {{ŝ|lingvonomo}}. Unue per alidirektigo, poste per robota alĝustigo de la uzoj. Tiam klaras ke la ŝabloneto ne plu estas parto de la forigata familio "lingv". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:05, 1 apr. 2025 (UTC) ::::: Saluton ... mi pardonpetas se mi estigis kredon ke ĉiuj subpaĝoj de Ŝablono:lingv estas forigeblaj. Mi konfirmis nur neutilon de "Ŝablono:lingv" mem kaj certaj subpaĝoj. Mi subtenis forigon de ĉiuj subpaĝoj kiuj ne estas uzataj, post kontrolo ke ili vere estas neuzataj, unuope paĝo post paĝo. La rompo de la diskutejo estas paneo, ĝia kaŭzo estas [[Ŝablono:Diskutejo/Neesperanto/enkonduko]]. Ŝablonon [[Ŝablono:lingv/Nomo de la lingvo]] vi forigis kaj sekve malforigis. Ankaŭ mi devas konfirmi rompon de [[Ŝablono:Klasifiko de samea lingvo]] (kaj kelkaj aliaj) kie ĝuste kiel vi skribas certaj branĉoj estas rompitaj. Tamen por mi malcertas ke la ŝablono bone funkciis antaŭ la forigo de [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=%C5%9Cablono%3ALingv%2Fethnologue Lingv/Fethnologue]. Ĉiuokaze ĝi estas [[Specialaĵo:Kio_ligas_ĉi_tien%3F/Ŝablono:Lingv/ethnologue|uzata]] do necesas aŭ malforigo aŭ rapida riparo. Eble neceas malforigi pliajn subpaĝojn de "Ŝablono:lingv". Dum la venontaj du semajnoj mu havos tre limigitan aliron al interreto kaj tre limigitan tempon. Ne hezitu malforigi subpaĝojn kiuj montriĝas ankoraŭ uzataj. Estonte oni reprovu forigon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:22, 1 apr. 2025 (UTC) :::::: [[Ŝablono:lingv/a]] kaj [[Ŝablono:lingv/Vikipedia kodo]] ankaŭ estas uzataj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:46, 2 apr. 2025 (UTC) :::::::Ankaŭ {{ŝ|Tradukita}} bezonas {{ŝ|lingv/r}} kaj {{ŝ|Tradukitaĵo}} {{ŝ|Lingv/lingva Vikipedio/teksto}}... Mi remetis tiujn, kun dokumentadoj, ĉar nenio pliboniĝis ankoraŭ remetis {{ŝ|lingv}}, sed tamen {{ŝ|Tradukita}} kaj {{ŝ|Tradukitaĵo}} ne refunkcias. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:43, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::::Mi nun iom brutale reduktis ŝablonon {{ŝ|Tradukita}} al nur unu alilingva artikolo - tiel la plej multaj uzoj denove funkcias (estas multegaj). Sed mi ne tre kontentas pri mia brutala solvo, kiu nur estas naskita el improvizo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:33, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::::: La ŝablonon {{ŝ|Tradukitaĵo}} mi same brutale traktis. Tie, ĉar ŝajne ne antaŭvidiĝas pluraj lingvoversioj, eĉ relative bone funkcias, kvankam daŭre naskita el improvizo. La remetitajn subŝablonojn {{ŝ|lingv/r}}, {{ŝ|Lingv/lingva Vikipedio/teksto}} kaj {{ŝ|lingv}} mi ankoraŭ lasas, kvankam ilia remeto hodiaŭ ne estis la solvo: tiel eblos ankoraŭ eksperimenti kiel oni povas ekhavi veran solvon pri la ŝablono {{ŝ|Tradukita}}... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:13, 3 apr. 2025 (UTC) :::::::::: La solvo estas modulo kiu jam delonge bone funkcias cxe vikivortaro. Sed mi ne havos tempon instali gxin cxi tie hodiaux. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:56, 3 apr. 2025 (UTC) :::::::::: Kodo (antaŭ via hodiaŭa atako): <pre> [[Kategorio:Paĝoj tradukitaj el Vikipedio en la {{lingv/r|{{lc:{{{1}}}}}}}a]] </pre> :::::::::: estas fuŝa ĉar ĝi redonas nevalidan rezulton por certaj lingvokodoj kiel io, ur, sa. La modulo ĝuste traktas tiujn lingvojn. Do riparo estas survoje, sed kiel skrbite ne alvenos dum la venontaj du semajnoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:08, 3 apr. 2025 (UTC) == [[Modulo:Lili]] == Vi anstataŭigis la ŝablonon {{ŝ|lingvA}} per la [[Modulo:Lili]]. Mi ne scias kiel ĝi funkcias, sed mi konstatas ke en la paĝo [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] pluraj lingvoj aperas kun la mesaĝo "Evidente nevalida lingvokodo" aŭ "Nekonata lingvokodo". Fakte en la menciita paĝo mi uzas la ŝablonon {{ŝ|Vikipediaj statistikoj/linio}} kiu baziĝas sur la lingvokodoj uzataj de la vikipediaj projektoj, kiuj ne ĉiam kongruas kun la ISO-kodoj. Kiam mi kreis tiujn ŝablonojn mi zorgis ke ĉio tamen funkciu. Vidu en [https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#All_Wikipedias_ordered_by_number_of_articles All Wikipedias ordered by number of articles] aperas kaj la vikipediaj projektokodoj kaj la nomoj de la lingvoj. Ĉu vi povas elturniĝi por ke plu taŭge funkciu kun la modulo ? Dankas [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 16:33, 14 apr. 2025 (UTC) : Ĝi dependis de jam forigita [[Ŝablono:Lingv/komento]]. Mi revenigos viajn kodojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:40, 14 apr. 2025 (UTC) ::Mi jam korektis por la kodo azb en {{ŝ|Tbllingvoj}}. Sed mi vidas ke vi jam malfaris mian redakton, kiu tamen intertempe funkciis. Mi lasas vin labori akj atendas vian respondon [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 16:51, 14 apr. 2025 (UTC) ::: Mi revenigis viajn kromajn kaj specialajn kodojn. [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] Bv ne redaktu ŝablonon {{ŝ|Tbllingvoj}} antaŭ ke mi instalis dokumentaĵon kaj memteston. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:15, 14 apr. 2025 (UTC) ::::Mi ĝisdatigis [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj|Vikipediaj statistikoj]] laŭ [[m:List of Wikipedias]] (aldoniĝis novaj lingvoj, kaj ŝanĝiĝis la ordo de iuj el ili). Kaj nun mankas esperantonomoj (aperas "Nekonata lingvokodo") por :::: 295 knc :::: 299 btm :::: 300 syl :::: 319 igl :::: 323 rsk :::: 330 ann :::: 333 tdd :::: 338 bdr :::: dum ĉe tiuj lingvoj aperas propra lingvonomo kaj vikipedia artikolnombro. [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 22:15, 14 apr. 2025 (UTC) :::::Mi aldonis ilin en {{ŝ|LingvR}} [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 23:28, 14 apr. 2025 (UTC) :::::: Bone, do la problemo de statistiko estas solvita, kaj mi povas dauxrigi je forsxaltado de "Lingv/xxx". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:47, 15 apr. 2025 (UTC) Mi aprobas ŝovon de [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] al publika parto de nomspaco vikipedio. Mi nur kreis ĝin kiel subpaĝo de mia uzantopaĝo ĉar mi volis certiĝi ke ĝi bone funkcias kaj volis eviti ke ĝi estu senkompate forigita pro iu ajn kialo. La ŝablonojn {{ŝ|LingvA}} kaj {{ŝ|LingvR}} mi kreis kopie de la respektivaj ŝablonoj {{ŝ|Lingv/A}} kaj {{ŝ|Lingv/R}} kiuj estas (estis) protektitaj kontraŭ redaktado. Nun mi gratulas ke estas rekreitaj la samaj funkcioj kiujn volis plenumi la ŝablonaro lingv sur aliaj bazoj. Des pli bone se ĉio bone kaj taŭge funkcias.--[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 15:42, 16 apr. 2025 (UTC) : kaj mi riparis {{ŝ|Klasifiko de tanoa lingvaro}} (enestis troaj }} )--[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 15:54, 16 apr. 2025 (UTC) :: @[[User:Agloforto]] La pagxo [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] tre similas al [[Vikipedio:Internacia Vikipedio/Artikolnombro de ĉiuj Vikipedioj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:01, 17 apr. 2025 (UTC) :::Jes fakte. La kreinto estas la sama homo per du malsamaj salutnomoj. Tamen en la du lastaj aperas nur 287 lingvoj anstataŭ 341. En la unua mi antaŭ kelkaj tagoj ĝisdatigis la lingvo-(projekto-)liston, dum la aliaj estis kreitaj antaŭ kelkaj jaroj, kiam estis malpli da projektoj. La afero funkcias duone aŭtomate koncerne la artikolnombron, kaj duone malaŭtomate koncerne la lingvoliston, kiun mi ĝis nun foje ĝisdatigis laŭ la fonto en meta. Cetere mi rimarkis ke la sama lingvo aperas en vicoj 284 kaj 286. [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 17:37, 24 apr. 2025 (UTC) == Plia kontraŭintenca ruiniĝo == {{re|Taylor 49}} Rerigardu la eksan tabelon [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]], kiu kontraŭintence tro draste reduktiĝis, kaj nun estas nur "ĉielarka" ruino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:36, 15 maj. 2025 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]]: Ja videblas ruiniĝo, sed: :* mi neniam redaktis ĝin antaŭe :* tio ŝajne neniel rilatas al forigo de "Lingv/xxx", sed supozeble al antaŭaj ŝanĝoj en la parsilo (ekde jaro 2012), eble eĉ tio neniam funkciis :* [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]] kaj [[Ŝablono:Vikipedio/artikolnombro]] nenie estas transkluzivigitaj :* tie uzata [[:Dosiero:Internacia Vikipedio krado.svg]] viktimiĝis je forigo jam dum jaro 2013 :* sume, [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]] [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko/subst]] [[Ŝablono:Vikipedio/artikolnombro]] estas neuzata redunda forgesitaĵo, eble forigebla : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 15 maj. 2025 (UTC) {{farite|solvite}} {{re|Taylor 49}} Via opinio identas al tio, ke ankaŭ mi ne vidis antaŭan redakton rilate al forigo de "Lingv/xxx", kaj ne trovis iun ruĝan ligilon de eksa ŝablono de la nun forprenita ŝablonaro. Sed mi ne sufiĉe atente rigardis la grandan "fonan" bildon, pri kies viktimiĝo je forigo jam dum jaro 2013 vi atentigis: tio estis la solvo - la bildo nur transportiĝis al la komunejo, en tiu movo detale ŝanĝis sian dosieronomon ("eo" aldonata al ĉiukaze jam esperanta dosieronomo), kaj tiun detalon oni ne notis en la esperanta paĝo. Mi riparis tion, kaj la tabelo jam aspektas tute modela. Nur frapas ke la [[moldava]] kreskis pli ol atendeble en tiuj jaroj kaj la [[ĉaktaa]] malpli ol la averaĝo, sed bone, pli impresas min ke ĉiuj aliaj lingvoj ŝajne tre homogene kreskis, ne estas iuj nombroeksplodoj plu kiel antaŭe ĉe la cebua aŭ volapuka vikipedioj. Post tiu riparo mi pensas ke la tabelo nepre estas konservinda, eĉ se oni ne aldone flegas kaj aktualigas la lingvan ordiĝon al la nuna stato. Bone, tiu problemo konsidereblas solvita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:05, 15 maj. 2025 (UTC) == Ankoraŭ plia kontraŭintenca ruiniĝo == Ankoraŭ plia kontraŭintenca ruiniĝo okazis en la ŝablono {{ŝ|Vikipedioj}}, uzata en ĉiuj teksto pri diverslingvaj branĉo de vikipedio, ne nur en [[Vikipedio en Esperanto]]. Mi antaŭe foje vidis la ŝablonon kiu laŭ mia memoro ĉiam perfekte funkciis laŭ la hodiaŭa stato. Mi proponus restarigi tiom da forigitaj kun-ŝablonoj kiom sukcesas por ne plu saboti ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 4 jun. 2025 (UTC) <s>{ {Vikipedioj} }</s> Ĉu mi simple unue restarigu Ŝablono:Lingv/Vikipedioj kaj poste ni vidos ĉu tio jam funkcias. Aŭ ĉu vi havas alian proponon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 4 jun. 2025 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]] Solvo estas ene de [[Ŝablono:Vikipedio laŭ artikolnombro]] kaj [[Modulo:nombro da/rank]]. Bona tamen iomete laborpostula solvo estas plena moduligo de ĉiuj ŝablonoj rilataj al aliaj vikioj, kaj forigo de la tuta konfuziga redundaĵo. :* [[Ŝablono:Artikolnombrlimo]] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2F%5BA%7Ca%5Drtikolnombrlimo%2F&ns10=1 uzoj] :* [[Ŝablono:ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] rompita kaj neuzata -> forigenda : <s>Bv portempe malforigu ŝablonon "Lingv/Vikipedioj"</s> sed nur ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:19, 6 jun. 2025 (UTC) :: {{forte kontraŭ}} malforigo de "Lingv/Vikipedioj". [[Ŝablono:Vikipedioj]] estas (provizore) riparita. [[Ŝablono:ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:25, 8 jun. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} Vi vidis ke mi estis for dum 5 tagoj. Fakte mi jam reestas ekde unu tago, sed japana temo tiom kaptis mian atenton ke mi vidas vian noton nur nun. Mi laŭ via propono nun forigis ŝablonon ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] rompita kaj neuzata, kaj dumtempe malforigis ŝablonon "Lingv/Vikipedioj", tiel ke vi povas plu umi. Mi estos hejme dum la sekvaj sep tagoj, tiam nur semajnfine estos for de vendredo ĝis dimanĉo. Dum la sekvaj tagoj do rapidaj respondoj garantiatas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:58, 12 jun. 2025 (UTC) <pre><includeonly>[[{{#ifexist:{{Lingv/lingva Vikipedio|{{{1}}}}}|{{Lingv/lingva Vikipedio|{{{1}}}}}|{{Lingv/R|{{{1}}}}}lingva_Vikipedio}}|{{Lingv/R|{{{1}}}}}a]] ([[:{{#ifeq:{{{1}}}|eo|Vikipedio:Ĉefpaĝo|{{{1}}}:}}|{{{1}}}]])</includeonly><noinclude>{{Lingv/dokumentado|Vikipedioj}}</noinclude></pre> : Reforigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:30, 16 jun. 2025 (UTC) ::He? Vi forgesis "helikumi" min en via lasta noto, kaj ĉar mi ne seninvite patrolas vian diskutpaĝon, mi ne vidis ĝin en junio 2025. Nun mi jam tute ne plu estas en la temo de antaŭ 7 monatoj. Ĉu vi povas konfirmi ke ĉio intertempe estas en ordo, aŭ ĉu ankoraŭ estas imperativa neceso por ago? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:10, 18 jan. 2026 (UTC) ::: He? @[[User:ThomasPusch]] Ĝi jam estas reforigita: [https://eo.wikipedia.org/wiki/%C5%9Cablono:Lingv/Vikipedioj Lingv/Vikipedioj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:28, 19 jan. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la konfirmo, ke aliulo jam solvis la temon. Se vi helikumos (@) min venontfoje samkiel vi kutime faras, mi havos ŝancon sen prokrasto reagi (kvankam foje eĉ kun la helikumoj estas pli da taskoj ol mi povas trakti, sed mi klopodas). Do, tie ĉi ĉio en ordo, ĉio {{farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:28, 21 jan. 2026 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:16, 23 jul. 2025 (UTC) == Pakkoruotsi 2025-12 == Mi skribis pri la deviga sveda denove. Mi ne skribis pri la afero malneutrale kaj fanatike kiel en 2022. Cxu la artikolo [[sveda lingvo en Finnlando]] estas nun tauxga (speciale la parto deviga instruo de la sveda lerneje)? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:28, 26 dec. 2025 (UTC) : Legu kion mi skribis [[Vikipedio:Problemaj_uzantoj#Nova_registrita_konto_%22kun_parte_finnaj_temoj%22|ĉi tie]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:23, 28 dec. 2025 (UTC) == Perämeri -> "Botnia golfeto" == Cxu mi laux vi uzas bonan logikon, kiam mi supozas, ke estas logike, ke la artikolo [[Kvarken]] havas en la esperanta Vikipedio svedlingvan rubrikon sed la artikolo [[Perämeri]] finnlingvan, cxar la plejo el la bordoj kaj insuloj de Kvarken estas svedlingvaj sed la plejo de la bordo kaj insuloj de Perämeri estas finnlingvaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 07:41, 15 jan. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Botnia golfeto]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:26, 15 jan. 2026 (UTC) :: Tre bonis la alinomigo al esperanta titolo, laŭ la logiko, kiam laŭ akceptitaj vortoj el oficialaj vortaroj eblas sence krei geografiajn nomojn, do sen devi "inventi" iun fantazian "vorton", oni nomu la geografiaĵon en Esperanto. Aparte se estas pluraj diversaj nacilingvaj formoj, tiu lingve neŭtrala solvo estas bona. Pri la "granda Botnia Golfo" fakte estas pluraj tre konfirmaj eksteraj referencoj: ne nur [https://vortaro.net/#Botnia_kdc en PIV], sed ankaŭ en la [[poŝatlaso de la mondo]], ĝis nun sola esperantlingva atlaso, de 1971 en la vasta dupaĝa mapo 14 dokumentiĝas la geografia nomo "[[Botnia golfo]]" (mi aldonas la du referencojn al la teksto pri la granda akvujo). Simpla aldono de sufikso -et- estas tre esperanteca solvo. Bedaŭrinde pri "Kvarken" ne ekzistas tia sen-diskute klara esperantigo, tial tiu titolo devas resti nacilingva. Bona paŝo la renomigo ĉiukaze. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:41, 18 jan. 2026 (UTC) == Estonta plia bildo en geografia artikolo == Saluton, kara. Por (nova) geografia artikolo, nur unusola informkesta bildo de la vikidatuma parametro p18 estas fakte malmulta ilustraĵo. Sed plian foton elekti kaj enigi en tekston kompreneble estas ekstra laboro, por kiu ne ĉiam en unua paŝo sufiĉas la tempo. En [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=R%C3%A4%C3%A4kkyl%C3%A4&diff=prev&oldid=8972772] vi simple viŝis la antaŭpreparitan kadron por estonta foto. Tion eblas fari, se garantiite neniam estos ŝanco ke dua foto aldoniĝos al la vikimedia komunejo aŭ al la loka branĉo de eo-wiki. Sed se eblas, estas pli bone lasi la antaŭpreparitan kadron por estonta foto, aŭ eĉ pli bone plenigi ĝin per dua foto, kiel ekzemple estas nun en la paĝo [[Rääkkylä]]. Ĉiukaze la teksto de [[artikola ĝermo]] de nur 3 aŭ iom pli da frazoj estas malmulto da materialo maldekstre kompare al la aŭtomate plenigebla informkesto dekstre - sed per aldona(j) foto(j) maldekstre la misproporcio jam iĝas malpli drasta, kaj kompreneble, ĉiu teksto povas plu kreski kaj iam kreskos. Tial, bonvolu ne viŝi tiajn antaŭpreparaĵojn por estontaj ampleksigoj, sed - se vi volas - bonvenas via plenigo de la spaco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:57, 18 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) :: Ĉesu. Mi ne engaĝiĝas en la konflikto pri <b>pakkoruotsi</b>. Post venonta sensenca mesaĝo mi instigos globalan forbaron kontraŭ vi. (@[[User:ThomasPusch]]) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:08, 26 jan. 2026 (UTC) ==Kiel indiki publikhavaĵajn bildojn== Ĉu vi scias kiel taŭge indiki kiam oni alŝutas bildon, ke ĝi estis liberigita en la publikan havaĵon de sia posedanto? Mi ĵus atentigis al [[Uzanto:Claudio Pistilli]] ke lia maniero indiki tion estas misgvida laŭ mi, ĉar ĝi ŝajnigas ke la alŝutanto mem estas la posedanto. Sed mi trovis, ke mi ne bone komprenas, kiu estu la ĝusta metodo - [[Ŝablono:PD]] havas averton dirantan ke ĝi estas malaktuala, kaj [[Vikipedio:Permesiloj por dosieroj]] ambicie rekomendas iun [[Ŝablono:PD-ttt]], kiu tamen neniam kreiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:21, 28 jan. 2026 (UTC) : @[[User:Arbarulo]]: Saluton ... la kerno de la problemo estas ke [[:c:Special:Contributions/Claudio_Pistilli|Claudio estas porĉiam forbarita]] ĉe commons ekde jaro 2019, kaj do ekde tiam alŝutas loke. Publikan havaĵon oni nepre alŝutu ĉe "commons" (krom se prezentiĝas tre speciala kaŭzo alŝuti loke). Se vi aŭ iu alia faris foton kaj mem decidis liberigi ĝin kiel publikan havaĵo, uzu ŝablonon [[:c:Template:Cc-zero]]. :* [[:c:Help:Public domain]] :* [[:c:Commons:Licensing#Material_in_the_public_domain]] :* [[:c:Template:Cc-zero]] : Loke por sufiĉe malnova bildo oni [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Dosiero%3AOmajadaj_militistoj.png&diff=9296476&oldid=9296077 uzu la ŝablonon "PD-malnova" kaj NE uzu la ŝablonon "Propra"]. :* [[Ŝablono:PD-malnova]] :* [[Ŝablono:Propra]] : La bildarego alŝutita ĉi tie far [[User:Claudio Pistilli|Claudio]] estas granda problemo kiu postulos gigantan riparlaboron: :* forigu fakte maĝustajn bildojn pri kemio :* forigu kopirajtlezajn bildojn pri kemio :* riparu maĝustajn permesilojn :* ŝovu ĉiujn bonajn bildojn al "commons" : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:02, 29 jan. 2026 (UTC) ::Dankon pro tiuj malĝojigaj informoj. Mi ĵus rigardis la plendojn pri Claudio ĉe Commons. Mi apenaŭ suspektis, ke estas tiom granda problemo. Ĉu lia konduto iam diskutiĝis en Esperanta Vikipedio? ::Cetere mi ne tre kontentas pri tio, ke la kontribuantoj ĉe Commons rekte proponis al li, ke li transprenu sian agadon ĉi tien, kvazaŭ forŝovi siajn problemojn al alia komunumo estus solvo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:42, 29 jan. 2026 (UTC) ::: Laŭ mia scio oni ne konsilis al Claudio translokigi sian agadon ĉi tien, sed tio (surprize?) tamen okazis. Mi ne scias pri diskuto pri Claudio ĉi tie. Mi jam forigis reklamon pri "Ŝablono:PD-ttt". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:46, 29 jan. 2026 (UTC) ::::Bedaŭrinde oni konsilis lin tiel ĉe [[:Commons:User talk:Claudio Pistilli/Archive 1#eo:Specialaĵo:Alŝuti]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:33, 29 jan. 2026 (UTC) ::::: O ve ... kaj tion fifaris administranto [[:c:User:Leyo]] :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:43, 30 jan. 2026 (UTC) :::Salutojn, mi estis forpelita de Commons fare de homo kiu misuzis Common kaj forigis multajn personojn. Ĉi tiu homo ankaŭ estis forpelita, sed lian viktimoj ne sukcesas defendiĝi pro tio ke Commons estas regiono de la angla parolantoj, malmultaj ne-anglaparolantoj sukcesas tie. Kelkaj kemiaj strukturoj de mi kreitaj estis anstataŭitaj de aliaj ne pli bonaj ol la miaj pro tio ke oni estas angloparolanto. Kaj rilate al Esperanta Vikipedio mi nur enmetas dosierojn antikvajn kaj en publika domajno. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 10:08, 30 jan. 2026 (UTC) ::::Pluraj homoj plendis pri vi ĉe Commons, ne nur tiu, kiu blokis vin. Pri viaj kemiaj strukturoj mi ne povas rapide juĝi. Tamen, se vi nur enmetas dosierojn antikvajn kaj en publika havaĵo, estas via respondeco ĉiam pruvi tion indikante la originalan fonton kaj ĝian daton. Tion vi ne faras. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:06, 30 jan. 2026 (UTC) ::::: @[[User:Claudio Pistilli]]: Veras ke la administranto kiu forbaris uzanton "Claudio" mem nur 14 tagoj poste estis forbarita de "commons" kaj sekve eĉ globale [[:m:Special:CentralAuth/Edgar181|pro gantopupumado]]. Kaj tio ne estas la sola administranto malsuprenpafita pro gantopupumado. Ŝajne "commons" estas azenejo. Tamen restas problemo pri "Claudio": manko da kunlaborvolo. Oni plurfoje petis uzanton "Cladio" indiki fonton de bildoj, kaj respekti kopirajton kaj licencadon. Laŭ mia scio Claudio neniam donis respondon al la simpla demado: Kiel vi kreis la bildojn de molekuloj? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:20, 1 feb. 2026 (UTC) == Lukio == Ĉu la klarigo estas tro longa: https://eo.wiktionary.org/wiki/lukio ? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 01:29, 27 feb. 2026 (UTC) : JES ĝi estas tro longa. Enciklopedia enhavo apartenas al vikipedio. La detala historio neniel rilatas al la vorto "lukio". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:54, 27 feb. 2026 (UTC) ::Mi plimallongigis. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:36, 3 mar. 2026 (UTC) == Fantoma mesaĝo (Saluton) == Saluton. Hieraŭ mi ricevis retmesaĝan averton, ke estas mesaĝo de vi por mi en Vikipedio, sed mi ne povis trovi ĝin. Ĉu vere vi deziris kontakti min aŭ estis eraro de la sistemo?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 2 mar. 2026 (UTC) : @[[User:Kani]] Ne eraro, sed okaze de prilaboro de ŝablonoj mi redaktis vian diskpaĝon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Kani&diff=prev&oldid=9322549] kaj ankaŭ vian provejon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Kani/provejo&diff=prev&oldid=9322546] ... bv pardonpetu ke mi faris tion sen antaŭa demando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:05, 3 mar. 2026 (UTC) == Volapuko == [[Volapuko#Iomete_da_nova_populareco]] -- Mi volis lerni Volapukon post tio, ke mi trovis libron de [[Yrjö Karilas]]. Nenie ekzistis lernolibroj, sed interrete igxis volapukovortaroj kaj tial mi povis komenci lerni la Volapukon. Pri la afero iomete rakontas ankaux la sveda Vikipedio. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:52, 7 mar. 2026 (UTC) == Juice == Vidu: https://youtube.com/watch?v=HnIExrwJEIU Cxu mi kreu pri la kanto artikolon? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 05:42, 8 mar. 2026 (UTC) : Eblas se la artikolo estos bona: [[d:Q17383328]] [[Rakkauden ammattilainen]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:18, 8 mar. 2026 (UTC) == Hovimäki == Iu spertulo de la finna skribis pri [[Hovimäki]], ke haha, friherre/vapaaherra Lindhof en la 19-a jarcento parolus fluante la finnan? Oni povas diri, ke estas ankaux tiaj pri la Biblio rakontantaj filmoj, kie la personoj parolas la anglan - ne estas realisme.La serio prezentas ankaux la unua epoko de la kansakoulu/folkskola, popollernejo. Iu nobelulo en tiu lernejo demandis, el kies multaj hejme iu mortis pri la tuberkulozo kaj post la respondo konsilis, ke la lernantoj petu, ke se hejme estas iu homo tuberkuloze, oni por mangxi donu al ri propran pladon. Versxajne tio ne estus realisme, ke nobelulo do parolus finne. Eble estus ple bone, ke estus tradukanto. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:12, 12 mar. 2026 (UTC) : Escepte ne malfaras pro dulitera vorto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:51, 16 mar. 2026 (UTC) ==Aŭtorrajta demando== Claudio Pistilli diras ke la publikigintoj de enciklopedio pri spiritismo volas permesi ĝian reuzon en Vikipedio. Se vi havas tempon, bonvolu kontroli ĉu [[Uzanto-Diskuto:Arbarulo#La aŭtodafeo de Barcelono (1861)|mia respondo]] estas ĝusta. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:21, 18 apr. 2026 (UTC) == Vikivortaro == Cxu mi vandalisen la esperanta Vikivortaro? https://eo.wiktionary.org/wiki/Uzanta_diskuto:N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet. Cxu vi povu ebligi al mi diskuti en mia uzantopagxo? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:55, 23 apr. 2026 (UTC) Juna Karlsberg/Karilas estis grandege soifa de scio pri multaj aferoj, kolektis sciojn pri diversaj aferoj kaj skribis pri ili en sama kajero. Tia diversa kolekto de informoj el malsamaj kampoj finfine kondukis al tio, ke Karilas kapablis verki tian diversan kaj ampleksan nefikcian verkon kiel La Eta Giganto. Kiam oni demandis, kiel li povis fari do, li menciis multfoje, ke ekde june li akiris multe da scioj pri vere multaj aferoj kaj skribis pri ili en unu kajero. Li ankaŭ kolektis vastan plantan kolekton. Li lernis siajn lernejajn fakojn pli multe ol lerneje la instruistoj instruis. Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. Li memlernis ankaŭ tiajn lingvojn, kiuj li ne lerneje lernis, ankaŭ planlingvoj. Rapide li movis el Volapuko al Esperanto. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Eraro: devas esti gemena komenca litero en la karigo de la finna vorto. Mi ne ankoraux povas ripari. Cxu vi povu ripari? Mi estas mense malsana. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:44, 25 apr. 2026 (UTC) Ĉu estas vere aŭ nur urba legendo, ke se infano naskiĝas en Usono kun malgranda peniso, oni mezuras ĝin kaj se ĝi ne estas almenaŭ unu colon, oni fortranĉas ĝin kaj ĵetas ĝin en la rubujon ĉe la akuŝejo, kaj la kirurgo formas la infanon en knabinon kaj donas al ŝi virinajn hormonojn? Mi demandis finnan seksmalplimultan fakulon, kiu diris, ke bedaŭrinde ĝi ne estas ŝerco. Almenaŭ en iuj ŝtatoj, la unu-cola regulo vere aplikiĝas. Simile, konato mia demandis (post kiam mi menciis ĝin) ĉu estas vere aŭ urba legendo, ke en la malnovaj tempoj oni povis forigi la testikojn de knabo por konservi lian kantvoĉon. Mi diris al li, ke ĝi estas vera. Mi demandis, ĉu ĝi ŝokis lin. Laŭ li, jes. == Amaseto da ruĝaj teknikaj kategorioj == Kara Taylor, mi petas vin rigardi la paĝon pri la portugala urbo [[Braga]]. Tie nun estas pluraj kriptoj ruĝaj kategorioj. Mi forte suspektas ke tion kaŭzas la ŝablono {{ŝ|tradukita}}, kaj mi memoras kiam jam iam estis iu simila situacio, ke tiam vi sciis pri kio temis. Do mi petas vian konsilon, kiam atendeblas foresto de la strangaj kategorioj, aŭ (idealokaze) pri riparo. Ĉu vi havas ideon pri la strangaĵo? --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:36, 30 apr. 2026 (UTC) https://eo.wiktionary.org/wiki/outokumpu == Vikivortaro == Kial mi ne rajtus aferece skribi en la esperanta Vikivortaro? Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/neekeri Mi volus skribi: Nuntempe la vorto estas absolute rasisma kaj ofenda. Pre la 1990-aj jaroj la stilo de la vorto variis. La vorto aperis ankau en iuj neutralaj kontekstoj, sed jam el la 1950-aj jaroj oni trovas dokumentojn, kie oni asertas, ke gxi estas maltauxga. La fortigxon de la insulteco peras grandparte la plifortigxanta pozicio de la angla en la finnlanda socio: oni komencis automate taksi gxin sameca kiel la angla ''nigger'', kiu estas vere forte rasisma kaj ofenda vorto pri nigra homo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:18, 12 maj. 2026 (UTC) Sentu: Al mia diskutpagxo oni povas aldoni artikloesperojn pri kalvuloj (tut- aux partkalvuloj). == [[Marja-Sisko Aalto|Marja-Sisko]] == Mi markis fontojn por scioj en la artikolo [[Marja-Sisko Aalto]]. Ili estas finnlingvaj, sed cxu tio, ke ili estas markitaj pli bone ol tio, ke neniom da fontmarkajxoj ekzistus? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:18, 15 maj. 2026 (UTC) Televide ri klarigis proksimume: "Jam eta infane mi sciis, ke mi ne estas kiel aliaj knaboj. 6-jare mi demandis, kial mi ne havas jupon kiel aliaj knabinoj. Puberece mi komencis kredi, ke temus pri [[transvestismo]] kaj kun tiu penso estis por mi iomete pli facile vivi, cxar kvankam ankaux gxi estas kialo por silento kaj ridado, gxi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas do etega malplimulto, ke estas por multaj vere malfacile kompreni" iyttch8k6u1vodd61y9qgg1nq7pelj8 0 583931 9373124 8215801 2026-05-15T06:51:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373124 wikitext text/x-wiki '''[[Georgo|György]] Pálos''' [djordj pAloŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Pálos György''' estis [[Hungario|hungara]] [[aktoro]], [[voĉoaktoro]]. Lia origina familia nomo estis ''Patrovits'' [patroviĉ]. György Pálos [http://www.imdb.com/name/nm0701660/] naskiĝis la {{daton|8|majo|1920}} en [[Budapeŝto]], li mortis la {{daton|3|januaro|1970}} en Budapeŝto. == Biografio == György Pálos frekventis [[gimnazio]]n en sia naskiĝurbo, poste li akiris [[diplomo]]n en [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Teatra Akademio]] en [[1940]]. Post siaj studoj li aliĝis al [[trupo]] de [[Nacia Teatro (Szeged)]], sed iom poste li soldatiĝis. Post la militkaptiteco li povis hejmenveni nur en [[1948]], poste li apartenis al [[Operetoteatro (Budapeŝto)]], ekde [[1952]] al [[Gaja Teatro|Teatro de Hungara Armeo]]. En [[1962]] li malsanuliĝis, post 3 jaroj la [[kuracisto]]j jam malpermesis la teatran aktoradon. Ĝis sia morto li ricevis rolojn en la [[Hungara Radio]], krome li estis dublada aktoro. Li ricevis 3 [[premio]]jn inter 1958-1968. Lia [[edzino]] estis [[Magda Olthy]]. == Elektitaj teatraj roloj == * [[George Bernard Shaw]]: ''Saint Joan'' - Dauphin * [[Lev Tolstoj]]: [[Milito kaj paco]] - [[Napoleono]] * [[Jenő Heltai]]: ''A néma levente'' - [[Matiaso la 1-a (Hungario)|reĝo Matiaso]] == Elektitaj kinaj filmaj roloj == * [[Surveturo]] - Bendics (1955) * ''Tegnap'' (1959) * [[La kaporalo kaj la aliaj]] - Szíjjártó István (1965) == Dubladaj roloj == * en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj de [[Willi Forst]], [[Henry Daniell]] kaj aliaj [http://iszdb.hu/?szemely=42667] * hungaraj voĉoj en [[desegnofilmo]]j == Fontoj == * [http://vigszinhaz.hu/tarsulat/150+p%C3%A1los+gy%C3%B6rgy/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170407234300/http://vigszinhaz.hu/tarsulat/150+p%C3%A1los+gy%C3%B6rgy/ |date=2017-04-07 }} * [http://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz20/47.html hungarlingva biografio kun foto] * [http://port.hu/adatlap/szemely/palos-gyorgy/person-141508] * [http://www.hotdog.hu/filmszinhaz/ferfi-szinesz/palos-gyorgy-patrovits-gyorgy hungarlingva biografio kun fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170408081644/http://www.hotdog.hu/filmszinhaz/ferfi-szinesz/palos-gyorgy-patrovits-gyorgy |date=2017-04-08 }} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Palos Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] ee7flq77cyyup3n6oti97t1jt8fp73e 0 584026 9373123 8215793 2026-05-15T06:48:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373123 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Georgo|György]] Pethes''' [djordj peteŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Pethes György''' estis [[Hungario|hungara]] [[reĝisoro]], altlerneja [[instruisto]]. Lia [[patro]] estis [[Ferenc Pethes]]. György Pethes [http://www.imdb.com/name/nm0677494/] naskiĝis la {{daton|23|novembro|1934}} en [[Budapeŝto]], li mortis la {{daton|1|novembro|1999}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == György Pethes frekventis [[gimnazio]]n en sia naskiĝurbo, poste li akiris [[diplomo]]n en [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Teatra kaj Filma Altlernejo]] en [[1958]]. Post siaj studoj li aliĝis al [[Teatro Csokonai (Debrecen)]]. Inter [[1962]] kaj [[1965]] li reĝisoradis en [[Nacia Teatro (Budapeŝto)]], poste en [[Teatro József Attila]]. Liaj sekvaj teatraj stacioj estis: * [[Teatro de Kecskemét]] (1967-1969) * [[Teatro Petőfi (Veszprém)]] (1969-1984) * [[Nacia Teatro (Szeged)]] (1984-1986). Ekde [[1976]] li ankaŭ instruis en la menciita altlernejo, en la sama jaro li ricevis [[premio]]n. Li edziĝis en [[1963]]. == Elektitaj teatraj reĝisoraĵoj == * [[Ede Szigligeti]]: ''Liliomfi'' (1962, 1977, 1996) * [[Imre Madách]]: [[La tragedio de l' homo]] (1964) * [[Molière]]: [[Georgo Dandin]] (1964) * [[William Shakespeare]]: ** [[Hamleto]] (1970) ** [[Makbeto]] (1979) ** ''Epifanio: aŭ kiel vi volas'' (1980) ** [[Romeo kaj Julieta]] ** [[La Venecia Komercisto]] * [[József Katona]]: ''Bánk bán'' (1976) == Elektitaj filmaj reĝisoraĵoj == * ''Fáklyaláng'' (1963) * ''A végzet asszony'' (1983) == Elektitaj disĉiploj == * [[Dóra Jancsó]] == Fontoj == * [http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz20/222.html hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304113514/http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz20/222.html |date=2016-03-04 }} * [http://www.ekmk.hu/lexikon/talalatok3.php?beture=PETHES%20Gy%C3%B6rgy hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170410215606/http://www.ekmk.hu/lexikon/talalatok3.php?beture=PETHES%20Gy%C3%B6rgy |date=2017-04-10 }} * [http://port.hu/adatlap/szemely/pethes-gyorgy/person-9277] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pethes Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] jjg4gfeyw87gzz1g43ajskk9sq9smxo 0 586567 9373189 9316317 2026-05-15T09:30:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373189 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''[[Gabrielo|Gábor]] Vaszary''' [vasari], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Vaszary Gábor''' estis [[Hungario|hungara]] [[verkisto]], [[ĵurnalisto]], [[scenaristo]], [[ilustristo]]. Liaj ge[[frato]]j estis [[János Vaszary (reĝisoro)]] kaj [[Piri Vaszary]]. [[Dosiero:Vaszary Piri és Vaszary Gábor.jpg|eta|<center>Gábor kaj Piri Vaszary]] Gábor Vaszary [http://www.imdb.com/name/nm0890886/] naskiĝis la {{daton|7|junio|1897}} en [[Budapeŝto]], li mortis la {{daton|22|majo|1985}} en [[Lugano]] ([[Svislando]]). == Biografio == Gábor Vaszary frekventis [[gimnazio]]n en sia naskiĝurbo, poste li studis en [[Hungara Belarta Universitato|Belarta Altlernejo]]. Li ricevis [[premio]]n de [[Societo Szinyei Merse Pál]] en [[1921]]. Lia majstro estis [[János Vaszary]], sed li finis la studadon kaj li iĝis ĵurnalisto kaj [[grafikisto]] en [[Parizo]] inter [[1924]] – [[1932]]. Hejmenveninta li estis sukcesa verkisto kaj scenaristo en Budapeŝto, inter 1927 kaj 1943 li verkis 15 popularajn romanojn kun propraj ilustraĵoj. Ekde [[1935]] liaj [[spektaklo]]j estis videblaj en la ĉefurbaj teatroj, kie la ĉefrolanto estis [[Marica Gervay]]. En kelkaj spektakloj li estis ankaŭ reĝisoro aŭ [[aktoro]] aŭ dekoraciisto. En [[1947]] li disidis, ekde [[1949]] li vivis en [[Okcidenta Germanio]]. En [[1952]] li laboris en [[Radio Libera Eŭropo]], poste li vivis plu en Svislando. == Elektitaj verkoj == * ''Mesekönyv'' (1928) * ''Monpti'' (romano, 1934; tradukita ankaŭ al 28 lingvoj, trifoje ĝi estis filmita) * ''Tavaszi eső'' (romano, 1941) * ''Adieu, mon amour (romano germane, 1950) * ''Die nächste Liebe, bitte'' (romano germane, 1968) * ''Man nannte sie Céline'' (romano germane, 1975) == Elektitaj teatraj spektakloj == * ''Az ördög nem alszik'' (1946, 1948, 1987, 1990, 1992, 2001–2002, 2011); ankaŭ filmo * ''Bubus'' (1948–1949, 1982, 1985, 1991, 1998, 2004, 2009) * ''Ki van odafenn?'' (1986) * ''A vörös bestia'' (2005–2006) == Elektitaj filmaj scenarlibroj == * ''Tokaji rapszódia'' (1937) * ''Egy éjszaka Erdélyben'' (1941) * ''Monpti'' (1957) == Fontoj == * [http://port.hu/adatlap/szemely/vaszary-gabor/person-11467] * [http://www.hangosfilm.hu/filmenciklopedia/vaszary-gabor hungarlingva biografio] * [http://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/v-78466/vaszary-gabor-785AD/ hungarlingva biografio] * [http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz28/178.html hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220626121142/http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz28/178.html |date=2022-06-26 }} * [http://mek.niif.hu/04000/04038/html/v.htm#VaszaryGábor hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240620120846/http://mek.niif.hu/04000/04038/html/v.htm#VaszaryGábor |date=2024-06-20 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vaszary Gabor}} [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Hungaraj scenaristoj]] [[Kategorio:Hungaraj ilustristoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] d0puoe8nf58cejvlkna57324do8c9ay 0 587175 9373111 8427683 2026-05-15T06:43:37Z Sj1mor 12103 9373111 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Victims of Wola Massacre.jpg|eta|dekstra|150px|La polaj civilaj viktimoj de la „Sonderkommando Dirlewanger“ en [[Varsovio]] (la [[Masakro de Wola]]), 1944]] '''Oskar Dirlewanger''' (naskiĝis la 26-an de septembro 1895 en [[Würzburg]], mortis la 7-an de junio 1945 en [[Altshausen]]) estis germana [[militkrimo|militkrimulo]], [[SS (organizo)|SS]]-oficiro, konata de [[sadismo]] komandanto de speciala [[puno|puna]] SS-militunuo por kontraŭbatali [[partizano]]jn, respondeca pri pluraj [[milito|militaj]] [[krimo]]j en [[okupado|okupata]] [[Pollando]], [[Belorusio]] kaj [[Slovakio]]. Oni pritaksas, ke rezulte de la agado de komandataj de li taĉmentoj, en tio de la 36-a [[Divizio]] de Grenadistoj SS „Dirlewanger”, mortis ne malpli ol 70 mil homoj (ekz. en la [[Masakro de Wola]] dum la [[Ribelo de Varsovio]]), plejparte civiluloj; grandan parton de la [[viktimo]]j germanaj kaj [[Orienta Eŭropo|orienteŭropaj]] subuloj de Dirlewanger vivbruligis. Inter la [[SS (organizo)|SS-uloj]] de la 36-a [[Divizio]] de Grenadistoj SS „Dirlewanger” estis krimuloj rekrutigitaj el la germanaj prizonoj kaj ankaŭ rekrutigitaj inter la malliberuloj de la [[koncentrejo]]j, inter ili estis : 2652 da [[germano]]j, 400 [[ruso]]j, 268 [[judo]]j, 240 [[romao]]j kaj 120 [[ukraino]]j. [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-R97906, Warschauer Aufstand, Straßenkampf (2).jpg|eta|maldekstra|150px|La soldatoj de la 36-a [[Divizio]] de Grenadistoj SS „Dirlewanger” en [[Varsovio]], 1944]] [[Dosiero:Polish civilians murdered by German-SS-troops in Warsaw Uprising Warsaw August 1944.jpg|eta|maldekstra|150px|La polaj civilaj viktimoj de la „Sonderkommando Dirlewanger“ en [[Varsovio]] (la [[Masakro de Wola]]), 1944]] [[Dosiero:Palenie zwłok przez Verbrennungskommando.jpg|eta|dekstra|150px|La bruligado de la polaj civilaj viktimoj fare de la „Sonderkommando Dirlewanger“ en [[Varsovio]] (la [[Masakro de Wola]]), 1944]] == Literaturo == * Richard Rhodes, ''Mistrzowie śmierci. Einsatzgruppen'' (Majstroj de la [[morto]]. [[Einsatzgruppen]]), Bellona, [[Varsovio]] 2008, p. 361, ISBN 978-83-11-11322-0 * Rolf Michaelis, "Das SS-Komandorko "Dirlewanger": Der Einsatz in Weissrussland 1941-1944" * Rolf Michaelis, "Die SS-Sturmbrigade "Dirlewanger". Vom Warschauer Aufstand bis zum Kessel von Halbe" * Christian Ingrao, ''Czarni myśliwi. Brygada Dirlewangera'' (Nigraj ĉasistoj. [[Brigado]] de Dirlewanger), Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2011 == Vidu ankaŭ == * [[Masakro de Wola]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Dirlewanger, Oskar}} [[Kategorio:Germanoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:SS-membroj]] [[Kategorio:Membroj de NSDAP]] [[Kategorio:Plenumantoj de Holokaŭsto]] [[Kategorio:SS-generaloj]] [[Kategorio:Varsovia ribelo]] [[Kategorio:Germanaj militkrimuloj‎ ]] [[Kategorio:Murditoj]] [[Kategorio:Germanaj militistoj]] [[Kategorio:Germanoj de la Unua mondmilito]] [[Kategorio:Holokaŭsto en Pollando]] [[Kategorio:Holokaŭsto en Belorusio]] [[Kategorio:Pedofilio]] mi351qdc8q62e9l4c93sf33jlzl6a73 9373114 9373111 2026-05-15T06:44:23Z Sj1mor 12103 9373114 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Victims of Wola Massacre.jpg|eta|dekstra|150px|La polaj civilaj viktimoj de la „Sonderkommando Dirlewanger“ en [[Varsovio]] (la [[Masakro de Wola]]), 1944]] '''Oskar Dirlewanger''' (naskiĝis la 26-an de septembro 1895 en [[Würzburg]], mortis la 7-an de junio 1945 en [[Altshausen]]) estis germana [[militkrimo|militkrimulo]], [[SS (organizo)|SS]]-oficiro, konata de [[sadismo]] komandanto de speciala [[puno|puna]] SS-militunuo por kontraŭbatali [[partizano]]jn, respondeca pri pluraj [[milito|militaj]] [[krimo]]j en [[okupado|okupata]] [[Pollando]], [[Belorusio]] kaj [[Slovakio]]. Oni pritaksas, ke rezulte de la agado de komandataj de li taĉmentoj, en tio de la 36-a [[Divizio]] de Grenadistoj SS „Dirlewanger”, mortis ne malpli ol 70 mil homoj (ekz. en la [[Masakro de Wola]] dum la [[Ribelo de Varsovio]]), plejparte civiluloj; grandan parton de la [[viktimo]]j germanaj kaj [[Orienta Eŭropo|orienteŭropaj]] subuloj de Dirlewanger vivbruligis. Inter la [[SS (organizo)|SS-uloj]] de la 36-a [[Divizio]] de Grenadistoj SS „Dirlewanger” estis krimuloj rekrutigitaj el la germanaj prizonoj kaj ankaŭ rekrutigitaj inter la malliberuloj de la [[koncentrejo]]j, inter ili estis : 2652 da [[germano]]j, 400 [[ruso]]j, 268 [[judo]]j, 240 [[romao]]j kaj 120 [[ukraino]]j. [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-R97906, Warschauer Aufstand, Straßenkampf (2).jpg|eta|maldekstra|150px|La soldatoj de la 36-a [[Divizio]] de Grenadistoj SS „Dirlewanger” en [[Varsovio]], 1944]] [[Dosiero:Polish civilians murdered by German-SS-troops in Warsaw Uprising Warsaw August 1944.jpg|eta|maldekstra|150px|La polaj civilaj viktimoj de la „Sonderkommando Dirlewanger“ en [[Varsovio]] (la [[Masakro de Wola]]), 1944]] [[Dosiero:Palenie zwłok przez Verbrennungskommando.jpg|eta|dekstra|150px|La bruligado de la polaj civilaj viktimoj fare de la „Sonderkommando Dirlewanger“ en [[Varsovio]] (la [[Masakro de Wola]]), 1944]] == Literaturo == * Richard Rhodes, ''Mistrzowie śmierci. Einsatzgruppen'' (Majstroj de la [[morto]]. [[Einsatzgruppen]]), Bellona, [[Varsovio]] 2008, p. 361, ISBN 978-83-11-11322-0 * Rolf Michaelis, "Das SS-Komandorko "Dirlewanger": Der Einsatz in Weissrussland 1941-1944" * Rolf Michaelis, "Die SS-Sturmbrigade "Dirlewanger". Vom Warschauer Aufstand bis zum Kessel von Halbe" * Christian Ingrao, ''Czarni myśliwi. Brygada Dirlewangera'' (Nigraj ĉasistoj. [[Brigado]] de Dirlewanger), Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2011 == Vidu ankaŭ == * [[Masakro de Wola]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Dirlewanger, Oskar}} [[Kategorio:Germanoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:SS-membroj]] [[Kategorio:Membroj de NSDAP]] [[Kategorio:Plenumantoj de Holokaŭsto]] [[Kategorio:SS-generaloj]] [[Kategorio:Varsovia ribelo]] [[Kategorio:Germanaj militkrimuloj‎ ]] [[Kategorio:Murditoj]] [[Kategorio:Germanaj militistoj]] [[Kategorio:Germanoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Holokaŭsto en Pollando]] [[Kategorio:Holokaŭsto en Belorusio]] [[Kategorio:Pedofilio]] fsypoers7dqma255g1ijhtst5uwx5fy 0 588496 9372909 9250924 2026-05-14T19:02:07Z Sj1mor 12103 9372909 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Otto Robert FRISCH''' ([[1-a de oktobro]] [[1904]] – [[22-a de septembro]] [[1979]]) estis [[Aŭstrio|aŭstri]]-[[Unuiĝinta Reĝlando|brita]] [[fiziko|fizikisto]]. Kun la kunlaboro de [[Rudolf Peierls]], desegnis la unuan mekanismon de detonacio de [[atombombo]] en [[1940]] en [[Usona Nacia Laboratorio Los Alamos]]. Li laboris unue en [[Hamburgo]], [[Germanio]], sed poste translokiĝis al [[Britio]], pro la malfacila situacio post la enpovigo de [[Hitlero]] en Germanio. Li pasigis kvin jarojn en [[Danio]] kaj translokiĝis al [[Usono]] en 1943 estante jam Brita civitano. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} [http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people/Frisch,+Otto Bibliografía de Otto Frisch] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060828135613/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people%2FFrisch%2C+Otto |date=2006-08-28 }} {{en}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Frisch, Otto Robert}} [[Kategorio:Vienanoj]] [[Kategorio:Aŭstraj fizikistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj judoj]] [[Kategorio:Britaj judoj]] [[Kategorio:Projekto Manhattan]] cpn0g3xou6vvxfnhyms7yunzzng7zey 0 589501 9373134 7648481 2026-05-15T07:07:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373134 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = György Solthy |dosiero = SolthyGyörgy.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = Sterbenz Rudolf |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1904|05|18}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Sopron]] ([[Hungario]]) |dato de morto = {{mortotago|1961|11|14}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} [[Budapeŝto]] (Hungario) }} '''[[Georgo|György]] Solthy''' [djordj ŝolti], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Solthy György''' estis [[Hungario|hungara]] [[aktoro]], [[bonvivanto]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''soltenaui'', lia origina nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) ''Sterbenz Rudolf''. Rudolf Sterbenz [http://www.imdb.com/name/nm0813611/] naskiĝis la {{daton|18|majo|1904}} en [[Sopron]], li mortis la {{daton|14|novembro|1961}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == György Solthy post la [[abituriento]] laboris en [[banko]]. Li komencis sian aktoran karieron en [[1923]] en diversaj provincaj teatroj. Inter 1927-1929 kaj 1934-1935 en la jam ne ekzistanta ''Teatro Király'', inter [[1932]] kaj [[1943]] li apartenis al [[Operetoteatro (Budapeŝto)]] (kun mallongaj interrompoj). Post la [[2-a mondmilito]] li havis rolojn ekzemple en [[Gaja Teatro]] (1945), [[Teatro Madách]] (1947, 1951–1956). Inter 1949–1951 pro sia politika opinio li ne havis rolojn. Li edziĝis en [[1928]]. == Elektitaj teatraj roloj == * [[William Shakespeare]]: [[Romeo kaj Julieta]] - Capulet * [[Imre Madách]]: [[La tragedio de l' homo]] * [[Jacques Offenbach]]: ''La Belle Hélène'' - Agamemnon * [[Kálmán Mikszáth]]: ''A körtvélyesi csíny'' - Pál Röszkey * [[Jenő Huszka]]: ''Mária főhadnagy'' - Draskóczy == Elektitaj filmaj roloj == * ‘‘Kadétszerelem’‘ (1942) * ‘‘Csiki Borka tánca’‘ (1944) * [[Subplando da tero]] (1948) * ‘‘Rokonok’‘ (1954) == Fontoj == * [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC13280/13944.htm hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304120036/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC13280/13944.htm |date=2016-03-04 }} * [http://www.hangosfilm.hu/filmenciklopedia/solthy-gyorgy hungarlingva biografio kun foto] * [http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz23/216.html hungarlingva biografio]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Vivtempo|Solthy Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj operetkantistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj bonvivantoj]] 2qkkl7l3glhdqlp771c11qlu9kzo89b 0 591534 9373062 8215503 2026-05-15T03:33:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373062 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Gyula Kőváry |dosiero = Kőváry Gyula.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Gyula Kőváry |naskonomo = Kőváry Gyula |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1884|05|17}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Rimavská Sobota|Rimaszombat]] ([[Hungara reĝlando]]) |dato de morto = {{mortotago|1967|07|15}} |loko de morto = {{Flago|Aŭstrio}} [[Vieno]] ([[Aŭstrio]]) }} '''[[Julio|Gyula]] Kőváry''' [djula kOvAri], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kőváry Gyula''' estis [[Hungario|hungara]] [[aktoro]], [[reĝisoro]], [[scenaristo]], [[ĵurnalisto]], anoncisto en [[kabaredo]]j. Li apartenis al la plej gravaj figuroj de la hungara kabaredo. Gyula Kőváry [http://www.imdb.com/name/nm0478058/] naskiĝis la {{daton|17|majo|1884}} en [[Rimavská Sobota|Rimaszombat]] (nuntempa [[Rimavská Sobota]] en [[Slovakio]]), li mortis la {{daton|15|julio|1967}} en [[Vieno]] ([[Aŭstrio]]). == Biografio == Gyula Kőváry abiturientis en [[1902]], poste li akiris [[diplomo]]n en [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Tutlanda Teatra Lernejo]] en [[1906]]. Post siaj studoj li aliĝis al [[trupo]] de [[Teatro Magyar]]. Lia unua teatraĵo estis prezentita en [[1908]]. Inter 1908-1915 li laboris en diversaj ĉefurbaj kabaredoj. Ekde [[1920]] li estis anoncisto en pluraj kabaredoj, inter [[1928]] kaj [[1933]] li havis propran kabaredan trupon (Kabarett der Komiker) en [[Berlino]]. Hejmenveninta li kontinue verkis kabaredajn [[skeĉo]]jn, teatraĵojn aŭ li estis kabareda anoncisto. Dum la [[Hungara revolucio de 1956]] li disidis al Vieno, kie li verkadis, plej ofte li estis ĵurnalisto de aŭstraj [[ĵurnalo]]j. Li edziĝis trifoje (1914, 1917, 1921). == Elektitaj teatraj roloj == * France–Gábor: ''A néma asszony'' - majstro Simon * Székely E.: ''Aranycsillag'' - Harangozó == Elektitaj kinaj filmaj roloj == * ''Egy krajcár története'' (1918) * ''Nyomozom a detektívet'' (1922) * [[Ombrelo de Sankta Petro (filmo de 1935)]] (1935) * ''Kétszer kettő'' (1944) – detektivo * ''Beszterce ostroma'' (1948) * [[En uniformo]] (1957) == Elektitaj scenarlibroj == * ''Harrison és Barrison'' (1914) * ''Lesz, ami lesz!'' (1941) == Elektitaj libroj == * ''Zenebona'' (1914) * ''Kapd el a tolvajt, és tartsd a szád!'' == Fontoj == * [http://www.hangosfilm.hu/filmenciklopedia/kovary-gyula hungarlingva biografio kun foto] * [http://24.hu/elet-stilus/2009/03/11/elhunyt_kovary_gyorgy/ hungarlingva biografio] * [http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz13/729.html hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170903164620/http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz13/729.html |date=2017-09-03 }} * [http://volksgruppenv1.orf.at/magyarok/aktualis/stories/98075.html hungarlingva biografio] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Kovary Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Hungaraj scenaristoj]] [[Kategorio:Hungaraj anoncistoj‎]] [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj‎]] [[Kategorio:Aŭstraj ĵurnalistoj‎]] 245wyhs0xgxv5e12rubf6lrgktn4wtv 0 592526 9373061 7658683 2026-05-15T03:30:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373061 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Gyula Kédly |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = Kedl Gyula |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1901|07|3}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Csepreg]] ([[Hungario]]) |dato de morto = {{mortotago|1943|05|8}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} [[Budapeŝto]] (Hungario) }} '''[[Julio|Gyula]] Kédly''' [djula kEdli], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kédly Gyula''' estis [[Hungario|hungara]] [[aktoro]], [[reĝisoro]]. Lia origina familia nomo estis ''Kedl''. Gyula Kedl [http://labs.imdb.com/name/nm1130165/] naskiĝis la {{daton|3|julio|1901}} en [[Csepreg]], li mortis la {{daton|8|majo|1943}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Gyula Kédly akiris [[diplomo]]n en [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Teatra Akademio]] en [[1925]]. Post siaj studoj li aliĝis al [[Teatro Thália (Budapeŝto)|Teatro Renaissance]], poste al [[Teatro Katona József|Teatro Belvárosi]]. En [[1928]] li apartenis al la hungarlingva teatro de [[Ĉeĥoslovakio]], en la sekva jaro li havis rolojn en [[Teatro Csokonai (Debrecen)]]. Ekde [[1931]] li apartenis al pluraj ĉefurbaj teatroj, ekde [[1941]] li estis reĝisoro de [[Teatro Petőfi (Sopron)]]. Li edziĝis en [[1932]]. == Elektitaj teatraj roloj == * [[Ferenc Herczeg]]: ** ''Bizánc'' - Giovanni ** ''Ocskay brigadéros'' - titolrolo * [[József Katona]]: ''Bánk bán'' - [[banuso]] Petur == Lia sola filma rolo == * ''A bor'' (1933) == Fontoj == * [http://www.hangosfilm.hu/filmenciklopedia/kedly-gyula hungarlingva biografio] * [http://mek.niif.hu/08700/08756/html/szocikk/w/26/26672.htm hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170915160454/http://mek.niif.hu/08700/08756/html/szocikk/w/26/26672.htm |date=2017-09-15 }} {{Vivtempo|Kedly Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] e6hd2etcxl5yi2668c6pjob4sbc3ye8 0 593424 9373094 8994368 2026-05-15T05:57:47Z Sj1mor 12103 9373094 wikitext text/x-wiki La esprimo "'''eĉ ne malprava'''" priskribas argumenton aŭ teorion, kiu asertas esti scienca, sed estas bazita sur fuŝa logiko aŭ konjektaj premisoj, kiuj ne povas esti diskutataj en rigore [[Scienca metodo|scienca kadro.]] La esprimo estas ordinare atribuata al la [[Teoria fiziko|teoria fizikisto]] [[Wolfgang Pauli]], kiu estis konata pro siaj bruaj kontraŭstaroj al neĝusta aŭ fuŝa pensado. [[Rudolf Peierls]] dokumentis okazon, kiam "amiko montris al Pauli la eseon de juna fizikisto, kiun li suspektis nealtvalora sed pri kiu li deziris la vidpunkton de Pauli. Pauli rimarkis malfeliĉe, 'Ĝi estas eĉ ne malprava'." Tio ĉi estas ankaŭ ofte citata kiel "Ne nur estas tio ne prava; ĝi estas eĉ ne malprava" aŭ "Das ist nicht nur nicht richtig; es ist nicht einmal falsch!" en la denaska lingvo de Pauli, [[Germana lingvo|la germana]]. Peierls ankaŭ citas alian ekzemplon, kiam Pauli respondis al [[Lev Landau]], "Kion vi diris estis tiom konfuzita, ke oni ne povas diri ĉu ĝi estas absurda aŭ ne." La esprimo estas asociata kun la koncepto pri [[malpruvebleco]]: por serioza diskuto, ĉu ajna diraĵo estas vera aŭ malvera, la diraĵo devas plenumi la kriterion pri "malpruvebleco": la esenca ebleco, ke la diraĵo estas falsa. En ĉi tiu senco la esprimo "eĉ ne malĝusta" estas sinonima al "nemalpruvebla". La esprimo estas ofte uzata por priskribi [[Pseŭdoscienco|pseŭdosciencon]] aŭ malbonan sciencon kaj estas konsiderata kiel insulta. == Vidu ankaŭ == * [[Karl Popper]] [[Kategorio:Filozofio de scienco]] [[Kategorio:Scienca terminologio]] [[Kategorio:Pseŭdoscienco]] loma0blccxjbeto9czsof9965n67ln1 0 601621 9373243 9203701 2026-05-15T10:59:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373243 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Géza Raskó |dosiero = Raskó Géza.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Géza Raskó |naskonomo = Raskó Géza István |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1870|10|3}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Pest (urbo)]] ([[Hungario]]) |dato de morto = {{mortotago|1950|02|18}} |loko de morto = {{Flago|Usono}} [[Birmingham (Alabamo)]] ([[Usono]]) }} '''Géza Raskó''' [raŝkO], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo '''Raskó Géza [[Stefano|István]]''' estis [[Hungario|hungara]] [[operetkantisto]], ([[baritono]]). Géza Raskó [http://www.imdb.com/name/nm1106174/bio] naskiĝis la {{daton|3|oktobro|1870}} en [[Pest (urbo)]], li mortis la {{daton|18|februaro|1950}} en [[Birmingham (Alabamo)]] ([[Usono]]). == Biografio == Géza Raskó akiris operkantistan [[diplomo]]n en [[Muzikakademio Franz Liszt|Reĝa Muzikakademio de Budapeŝto]] en [[1891]], samtempe li studis en privata aktorlernejo de [[Szidi Rákosi]]. Post la diplomo li aliĝis al [[trupo]] de [[Pál Rakodczay]]. Liaj sekvaj teatraj stacioj estis: * [[Hungara Teatro en Kassa]] (1892) * [[Népszínház]] (1893, 1896-1908) * trupo de [[Ignác Krecsányi]] (1894-1896 en [[Temeŝvaro]]) * ''Teatro Király'' (1908). Li plurfoje estis gastokantisto en trupo de [[Kálmán Balla]] en [[Bratislavo|Pozsony]] kaj li longe estis membro de Teatro Király kaj [[Teatro Magyar]] ĝis (1908-1933. Li edziĝis en [[1900]]. La geedza paro translokiĝis al Usono en [[1938]], kie baldaŭ ili mortis. == El ŝia repertuaro == * Varney: ''A kék asszony'' — Pierre * Barna–Faragó: ''Casanova'' – titolrolo * [[Imre Kálmán]]: ''Cirkuszhercegnő'' - Rasumovsky * [[Robert Planquette]]: ''Les cloches de Corneville'' – markizo (1893) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz22/89.html hungarlingva biografio] * [http://mek.niif.hu/08700/08756/html/szocikk/w/30/30454.htm hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180120182209/http://mek.niif.hu/08700/08756/html/szocikk/w/30/30454.htm |date=2018-01-20 }} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Rasko Geza}} [[Kategorio:Hungaraj operetkantistoj]] gprsyxblidk7crl1iepih7trvpm0skw 0 602142 9373059 9197510 2026-05-15T03:27:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373059 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Gyula Káldy |dosiero = Káldy Gyula 1901-10 160.JPG |grandeco de dosiero = |priskribo = Gyula Káldy en 1901 |naskonomo = Káldy Gyula |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1838|12|18}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Pest (urbo)]] ([[Hungario]]) |dato de morto = {{mortotago|1901|03|6}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} [[Budapeŝto]] (Hungario) }} '''[[Julio|Gyula]] Káldy''' [djula kAldi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Káldy Gyula''' estis [[Hungario|hungara]] [[dirigento]], [[reĝisoro]], [[teatrestro]], [[komponisto]], altlerneja [[instruisto]], [[framasono]] [https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_szabadk%C5%91m%C5%B1vesek_list%C3%A1ja#K], [http://www.galilei.hu/hires/hires.html#km]{{404|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Gyula Káldy [http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz13/25.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304120626/http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz13/25.html |date=2016-03-04 }} naskiĝis la {{daton|18|decembro|1838}} en [[Pest (urbo)]], li mortis la {{daton|6|marto|1901}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Gyula Káldy frekventis piaristan [[gimnazio]]n en sia naskiĝurbo, jam en [[1850]] li havis kantistan rolon en [[Nacia Teatro (Budapeŝto)|Nacia Teatro de Pest]]. Li lernis muzikon komence en la sama urbo, poste en [[konservatorio]] en [[Vieno]], fine li estis kantisto en la kortega [[kapelo]]. Inter [[1858]] kaj [[1866]] li estis dirigento de [[Ŝtata Hungara Teatro de Kluĵo|Operejo de Kolozsvár]], poste en [[Arad (urbo)]] kaj [[Pécs]]. En la lasta urbo li edziĝis en [[1871]], en la sekva jaro ili translokiĝis al urbo Pest. Komence li estis dirigento, poste muzikinstruisto de [[studio]] de Nacia Teatro. En [[1881]] en la sama teatro li estis nomumita reĝisoro, post inaŭguro de [[Budapeŝta Ŝtata Operejo|Reĝa Operejo de Budapeŝto]] li estis tie ĉefreĝisoro ĝis [[1888]]. En la sekva jaro li partoprenis en fondo de muzika lernejo, komence li instruis tie, post jaroj li estis lernejestro. Ekde [[1895]] li instruis en [[Muzikakademio Franz Liszt|Reĝa Muzikakademio de Budapeŝto]], sed en 1895 li estis nomumita ankaŭ direktoro de la Reĝa Operejo. Li ankaŭ komponadis. En [[1897]] li ricevis [[premio]]n de la rumana reĝo. == Elektitaj komponaĵoj == * ''Zuávok'' ([[opereto]], 1868) * ''Ünnepi nyitány a székesfejérvári új magyar színház megnyitásához'' (1874) * ''Bevezető zene'' (1892) == Elektitaj reĝisoraĵoj == * [[Richard Wagner]]: ''[[Der Ring des Nibelungen]]'' * [[Giacomo Meyerbeer]]: ''Les Huguenots'' * [[Bizet]]: ''[[Carmen]]'' * ''[[Lucrezia Borgia]]'' (opero) == Elektitaj kontribuoj == * ''Az 1821-1861. években keletkezett magyar történeti énekekről és indulókról'' (1895) * ''A régi és újabb magyar tánczokról 1563-1848'' (1896) * ''XVI., XVII., XVIII. századi magyar történeti énekek'' (1897) == Elektitaj disĉiploj == * [[Mariska Káldi]] * [[Margit Payer]] == Memorigiloj == * [[strato]] en Budapeŝto == Fontoj == * [https://www.arcanum.hu/en/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/k-760F2/kaldy-gyula-7613F/ hungarlingva biografio kun foto] * [https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/k-8D2C5/kaldy-gyula-8D59F/ hungarlingva biografio] * [http://lexikon.katolikus.hu/K/K%C3%A1ldy.html hungarlingva biografio] * [http://mek.oszk.hu/08700/08756/html/szocikk/w/26/26383.htm hungarlingva biografio] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kaldy, Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj dirigentoj]] [[Kategorio:Hungaraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Hungaraj komponistoj]] [[Kategorio:Hungaraj teatrestroj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj framasonoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] p4hb75nhrw27yuswxz8asajmjnomxr9 0 603510 9373081 9066515 2026-05-15T05:35:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373081 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = György Gombosi |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1904|05|10}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Budapeŝto]] ([[Hungario]]) |dato de morto = {{mortotago|1945|01|19}} (?) |loko de morto = {{Flago|Germanio}} [[Nazia Germanio]] (voje al [[Aŭŝvico]]) }} '''[[Georgo|György]] Gombosi''' [djordj gomboŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Gombosi György''' estis [[Hungario|hungara]] literaturhistoriisto, altlerneja [[instruisto]]. Lia [[frato]] estis [[Ottó Gombosi]], lia unua [[edzino]] estis [[Judit Beck]]. György Gombosi [http://www.szepmuveszeti.hu/data/cikk/91/cikk_91/03.03./szemelyi_biblio/Gombosi_Gyorgy.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180214202756/http://www.szepmuveszeti.hu/data/cikk/91/cikk_91/03.03./szemelyi_biblio/Gombosi_Gyorgy.pdf |date=2018-02-14 }} naskiĝis la {{daton|10|majo|1904}} en [[Budapeŝto]], li mortis la {{daton|19|januaro|1945}} (?) en [[Nazia Germanio]] voje al [[Aŭŝvico]]. == Biografio == György Gombosi frekventis [[gimnazio]]n en sia naskiĝurbo, poste li studis en [[ELTE|Reĝa Universitato de Budapeŝto]], en [[Berlino]] kaj [[Florenco]] (en Berlino li akiris [[diplomo]]n en [[1926]]). Post siaj studoj li esploris helpe de [[stipendio]]j en [[Parma]], [[Napolo]], Florenco, [[Romo]]. En [[1930]] li eklaboris en Budapeŝto. Li okupiĝis pri la italaj pentristoj. Dum la nazia erao li estis deportita al Aŭsvico (lia judeco ne estas menciitaj en fontoj). Li edziĝis dufoje. == Elektitaj kontribuoj == * ''Spinello Aretino. Eine stilgeschichtliche Studie über die florentinische Malerei des ausgehenden XIV. Jahrhunderts.'' ([[disertaĵo]], 1926) * ''Tizian’s Bildnis der Victoria Farnese'' (1928) * ''Palma Vecchio. Des Meisters Gemälde und Zeichnungen.'' (1937) * ''Beck Ö. Fülöp'' (1938) * ''Gyerekszoba'' (noveloj, 1942) * ''Új magyar rajzművészet. Rippl-Rónaitól a Nyolcakig.'' (1945) == Fontoj == * [http://www.nevpont.hu/view/9009 hungarlingva biografio] * [http://emlekhely.btk.elte.hu/profile/dr-gombosi-gyorgy/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180107191702/http://emlekhely.btk.elte.hu/profile/dr-gombosi-gyorgy/ |date=2018-01-07 }} * [https://www.arcanum.hu/en/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/g-gy-757D7/gombosi-gyorgy-759BE/ hungarlingva biografieto] {{Bibliotekoj}} {{Unua|kat=ne}} {{Vivtempo|Gombosi Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 4r22f5elnlgcqlf8ylgfsbt5a1g8v33 0 612797 9373116 8826239 2026-05-15T06:44:40Z Sj1mor 12103 9373116 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Amitabhas Geheimnis.pdf|eta|''Erlebnisse einsamer Menschen: Amitabhas Geheimnis'' de la furorverkisto germana Walther Kabel, 1916]] '''Walther August Gottfried KABEL''' (naskiĝinta la {{daton|8|8|1878}} en [[Gdańsk|Dancigo]], mortinta la {{daton|6|5|1935}} en [[Kleinmachnow]]) estis [[germanio|germana]] distra verkisto. Li taksatas esti unu el la plej ofte legitaj germanlingvaj popularaj verkistoj de la 1920-a jaroj. Dum 15 jaroj li publikigis po unu novan historion ĉiusemajne. Liaj pseŭdonimoj estis Walter Kabel, Max Schraut, Olaf Karl Abelsen, W. Belka, Walther Neuschub, William Käbler, M.E. Schugge, Waltraud Kebla, Wally Lebka, Swea von Münde, K. Walter, W. i. Zehlen, W. K. Leba, Walther Bekal, W. von Neuhof, W. K. Abel, Karla Walther, Helene Fromm, Theodor Kabelitz kaj Rudolf Berg. == Vivo == Lia patro estis soldato profesia sendanta la filon ĉe gimnazion. Post la abiturienta ekzameno Walther studis jursciencon kaj iĝis jurista helpanto. Post la rekrutiĝo (ekde 1906) li kontaktis la eldoniston [[Max Lehmann]] gvidantan la eldonejon [[berlino|berlinan]] "Berliner Druck- und Verlagsgesellschaft". Ekde 1909 ĝi alinomitis je "Verlag moderner Lektüre" iĝonte unu el la plej sukcesaj eldonejoj pri triviala literaturo en [[Germanlingvio]]. Por la etformata kajerserio "Männe und Max" Kabel prenis la pseŭdonimon ''Walther Neuschub'' skribonte pli ol 50 titolojn plurfoje represotajn. Kabel partoprenis la [[unua mondmilito|Unuan mondmiliton]] ĉefronte skribante sub la pseŭdonimo ''W. Belka'' 11 titolojn por la de Lehmann elpensita serio ''Das Eiserne Kreuz''. Postmilite Kabel publikigis ankaŭ erotikaĵojn en la serio ''Intime Geschichten'' de la menciita eldonejo. Por tio li elektis la pseŭdonimon ''M.E.Schugge''. Lia unua longa krimromano ''Das Haus am Mühlengraben'' tiom furoris ke Lehmann ofertis iĝi ĉefskribisto de ĉiusemajna kaŝpolica-romanserio kiun li editoris sub la titolo ''Der Detektiv''; ties titolo ŝanĝitis ekde 1921 je ''Harald Harst - Aus meinem Leben''. La ĉi tiea pseŭdonimo estis Max Schraut, kiu samtempe aperis kiel rakontisto en la mi-formo. Ĝis 1933 aperis de ĉi tiu serio ne malpli ol 396 romankajeroj. Alia ampleksa serio iĝis ''Olaf K. Abelsens Abenteuer abseits vom Alltagswege''. Ĝi realiĝis per 50 poŝlibroj inter 160-190 paĝojn dikaj ĉe "Verlag moderner Lektüre". Tie temis pri travivaĵoj de persono senkulpe ĉasata tra la tuta mondo. Post la potencakiro de la [[nazioj]] en 1933 la verkoj de Kabel malpermesitis pro laŭdire malpuraj enhavoj malgraŭ lia membreco ĉe [[NSDAP]]. Krome li ne plu rajtis verki. Kabel eksmembriĝis el la partio nacisocialisma kaj mortis pro pafvundo, verŝajne post sinmortigprovo. La [[Germana Nacia Biblioteko]] listigas hodiaŭ 495 kajerojn kaj librojn de Kabel. [[Dosiero:Das Eiserne Kreuz Romanhefte.png|eta|''Das Eiserne Kreuz'' - serio romana]] == Fonto == {{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Walther Kabel | revizio = 171765578 }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|118714392}} * [https://de.wikisource.org/wiki/Walther_Kabel Vikifontaro prie] * [http://gutenberg.spiegel.de/autor/walther-kabel-1357 Verkoj legeblej interrete ĉe gutenberg.spiegel.de] * [http://laptop-krimis.de/Der%20Schriftsteller%20Walther%20Kabel%20%281878-1935%29.htm Paĝoj pri Kabel ĉe la paĝaro "Laptop-Krimis"] * [http://www.walther-kabel.de/ Paĝo pri Walther Kabel] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kabel, Walther}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Viktimoj de la naziismo]] [[Kategorio:Germanoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Germanaj juristoj]] [[Kategorio:Membroj de NSDAP]] p2xg0l9fbvet22ehyhs66poy0mwtjxm 0 613155 9373058 8215493 2026-05-15T03:22:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373058 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Gyula Kosztolányi-Kann |dosiero = Hollósy, Simon - Portrait of Gyula Kosztolányi Kann (before 1897).jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Portreto pri Gyula Kosztolányi-Kann pentrita de [[Simon Hollósy]] |naskonomo = }} '''[[Julio|Gyula]] Kosztolányi-Kann''' [djula kostolAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kosztolányi-Kann Gyula''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]], [[arkitekto]]. Liaj familiaj nomvariantoj estis ''Kosztolányi (Kann) aŭ Kosztolányi Kann''. [[Dosiero:Ház (1105. számú műemlék).jpg|eta|<center>Loĝejo kun ateliero de Gyula Kosztolányi-Kann, la domo mem estas propra arkitekta laboro de Kosztolányi]] Gyula Kosztolányi-Kann [http://www.kieselbach.hu/muvesz/kosztolanyi-kann-gyula_698] naskiĝis la {{daton|9|januaro|1868}}, li mortis la {{daton|5|januaro|1945}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Gyula Kosztolányi-Kann devenis el [[judoj|juda]] [[familio]]. Li studis teknikuniversitatojn en Budapeŝto kaj [[Munkeno]], li akiris arkitektan [[diplomo]]n en [[1892]]. Dum la studentaj jaroj li lernis ankaŭ pentroteknikon en la menciitaj urboj. Liaj majstroj estis [[Bertalan Karlovszky]] kaj [[Simon Hollósy]]. En [[1893]] li ricevis katedron en [[Holzminden]], tamen li studvojaĝis kaj post 2 jaroj li hejmenvenis. En Budapeŝto li malofte okupiĝis pri arkitektaj laboroj, li plej ofte pentradis. Liaj konstruitaj arkitektaĵoj estas nur kelkaj. Li iĝis profesia pentristo ekde [[1906]]. Liaj pentraĵoj estis premiitaj en [[1911]] kaj post 2 jaroj. == Elektitaj ekspozicioj == * Budapeŝto (1896, 1911, 1913) * [[Arthalo Budapeŝto]] (1839) == Elektitaj pentraĵoj == * Tornác (1901) * Hollandi házak (1906) * Szeptemberi délután (1911, premiita) * Vízparti sétány (1912) * Külváros télen (1920) == Liaj arkitektaj volumoj == * Architektonische Skizzen und Studien (Berlino, 1902, 1909) == Fontoj == * [https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/k-760F2/kosztolanyi-kann-gyula-76618/ hungarlingva biografio kun foto] * [https://www.hung-art.hu/frames.html?/magyar/k/kosztola/index.html hungarlingva biografio kun bildo] * [http://mek.niif.hu/04000/04093/html/szocikk/12761.htm hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151008050143/http://mek.niif.hu/04000/04093/html/szocikk/12761.htm |date=2015-10-08 }} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Kosztolanyi-Kann Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] isjoi2i5wowhxyj2q3jv532wq1rc77s 0 614087 9372992 9007874 2026-05-14T22:46:15Z Verdulo 1002 9372992 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Ezinge.jpg|eta|'Esinge in 't Westerkwartier van Groeningen' [[akvarelo]] de [[Aart Schouman]], 1772]] '''Rifuĝmonteto''' aŭ [[loĝholmo]] estas artefarita [[holmo]], farita por, dum [[alta tajdo]], havi sekan (loĝ)lokon. Tiaj holmoj troviĝas laŭlonge la tuta marbordo de la [[Vadomaro]]. Rifuĝmontetoj ne nur estis faritaj por loĝado de homoj, sed ankaŭ por protekti la [[Bruto (agrikulturo)|brutaron]] kaj por kreskigi specojn de [[Kopsarbaro|kopsligno]], kiuj malbone kreskas sur malseka [[grundo]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Holmoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj kaj strukturoj laŭ formo]] g1ytednqawwmfb8j32ae3hvyzmzcm4f 0 621371 9373310 9369212 2026-05-15T11:56:36Z Crosstor 3176 aldonoj 9373310 wikitext text/x-wiki Jen listo de famaj [[hungaroj]], kiuj mortis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto inter A-F. '''La ceteraj famuloj troviĝas en apartaj paĝoj''': * (inter G-K) en '''[[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]]''' * (inter L-R) en '''[[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (L-R)]]''' * (inter S-Z) en '''[[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (S-Z)]]'''. (Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[artikolo]]jn pri [[distrikto]]j de Budapeŝto kaj pri [[Pest (urbo)]] kaj [[Budao (urbo)]]): * [[Listo de famuloj mortintaj en Buda]] * [[Listo de famuloj mortintaj en Pest]] {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == {{Div col|cols = 3}} * [[Judit Aba-Novák]], tekstilartisto * [[Gyula Abay Neubauer]], [[ekonomikisto]] * [[Károly Abaffy]], [[kemiisto]] * [[Ödön Abaffy]], [[parlamentano]] * [[Lajos Abafi]], literaturhistoriisto * [[Bódog Ábel]], ekonomikisto * [[Károly Ábel]], [[instruisto]] * [[Béla Abody]], verkisto * [[Béla Abodi Nagy]], [[pentristo]] * [[Arany Abonyi]], [[pentristo]] * [[Árpád Abonyi]], [[verkisto]] * [[Géza Abonyi]], [[aktoro]] * [[Géza Abonyi (juristo)]] * [[István Abonyi (arbarinĝeniero)]] * [[István Abonyi (ŝakisto)]] * [[Lajos Abonyi (bestokuracisto)]] * [[Sándor Abonyi]], [[zoologo]] * [[Tivadar Abonyi]], aktoro * [[Ambrus Ábrahám]], zoologo * [[Erzsébet Ábrahám]], pulmonologo * [[János Ábrahám (ginekologo)]] * [[Karola Ábrahám]], patologo * [[Lajos Ábrahám]], agronomo * [[Emil Ábrányi (komponisto)]] * [[Kornél Ábrányi (komponisto)]] * [[Kornél Ábrányi (pli juna)]], verkisto * [[Lajos Ábrányi]], pentristo * [[János Abrudbányai]], unitaria pastro * [[János Abrudbányay]], instruisto * [[Sarolta Absolon]], oficisto * [[Ágoston Ács]], pentristo * [[Ernő Ács]], [[fizikisto]] * [[Ilona Ács]], [[naĝado|naĝisto]] * [[János Ács]], [[reĝisoro]] * [[Kató Ács]], verkisto * [[Lajos Ács]], [[politikisto]] * [[Lipót Ács]], ceramikisto * [[Ignác Acsády]], [[historiisto]] * [[Antal Acsay]], [[monaĥo]] * [[Tihamér Acsay]], [[juĝisto]] * [[Ilona Aczél]], aktoro * [[Ilona Aczél (pentristo)]] * [[István Aczél]], ekonomo * [[András Ádám (atomfizikisto)]] * [[Emil Ádám]], korusestro * [[György Ádám]], [[fiziologo]] * [[György Ádám (advokato)]] * [[György Ádám (ekonomo)]] * [[Jenő Ádám]], [[komponisto]] * [[Lajos Ádám]], [[kirurgo]] * [[László Ádám (ĵurnalisto)]] * [[László Ádám (geografo)]] * [[Lóránt Ádám]], [[juĝisto]] * [[Magda Ádám]], historiisto * [[Oszkár Ádám]], [[terfizikisto]] * [[Tamás Ádám (agronomo)]] * [[Tamás Ádám (aktoro)]] * [[Mór Adler]], pentristo * [[Zsigmond Adler]], boksisto * [[Berta Adorján]], aktoro * [[Bence Adorján]], ekonomo * '''[[Endre Ady]]''', [[poeto]] * [[Lajos Ady]], literaturisto * [[János Áfra (instruisto)]] * [[Árpád Ág]], fizikisto * [[Adolf Ágai]], [[kuracisto]] * [[Karola Ágai]], [[operkantisto]] * [[László Agárdi]], monaĥo * [[Gábor Agárdy]], aktoro * [[Gyula Agárdy]], monaĥo * [[Ilona Agárdy]], aktoro * [[Gyula Aggházy]], pentristo * [[Kamil Aggházy]], historiisto * [[Károly Aggházy]], komponisto * [[Mária Aggházy]], muzeologo * [[Pál Agócsy]], plibonigisto * [[Tivadar Agorasztó]], politikisto * [[György Ágoston (humuristo)]] * [[Julián Imre Ágoston]], monaĥo * [[László Ágoston (filozofo)]] * [[Mihály Ágoston (elektrinĝeniero)]] * [[József Aistleitner]], [[filologo]] * [[Zoltán István Ajkay]], pulmonologo * [[Miklós Ajtai (kemiisto)]] * [[Sándor Ajtai Kovách]], kuracisto * [[Erzsi Ákos]], aktoro * [[István Ákos]], instruisto * [[Károly Ákos]], psikologo * [[Klára Ákos]], dancisto * [[László Ákos]], ĵurnalisto * [[Oszkár Alánt]], farmakologo * [[Flórián Albert]], futbalisto * [[István Albert (piaristo)]] * [[Antal Áldásy]], historiisto * [[Béla Alexander]], [[kuracisto]] * [[Bernát Alexander]], [[filozofo]] * [[György Alexits]], [[matematikisto]] * [[Károly Alexy]], skulptisto * [[László Alföldi]], geologo * [[Zoltán Alföldy]], kuracisto * [[Hubert Pál Álgyay]], [[inĝeniero]] * [[György Almár]], pentristo * [[Antal Almási]], juĝisto * [[Elemér Almási]], kemiisto * [[Loránd Almási Balogh]], arkitekto * [[György Almássy (radiologo)]] * [[József Almásy]], filozofo * [[László Almásy]], politikisto * [[Pál Almásy]], politikisto * [[László Alpár]], matematikisto * [[Zsuzsa Alpár]], psikologo * [[Pál Alpári]], redaktoro * [[Irma Alszeghy]], aktoro * [[Kálmán Alszeghy]], reĝisoro * [[Lajos Alszeghy]], aktoro * [[Zsolt Alszeghy]], literaturhistoriisto * [[Margit Altai]], verkisto * [[Rezső Altai]], instruisto * [[Gyula Altenburger]], matematikisto * [[Iván Altomáré]], [[ministro]] * [[Jenő Ambrózi (pli aĝa)]] * [[Ágoston Ambrózy (juĝisto)]] * [[Ágoston Ambrózy (poeto)]] * [[Béla Ambrus]], instruisto * [[Miklós Ambrus]], akvopilkisto * [[Zoltán Ambrus (gitaristo)]] * [[Zoltán Ambrus (verkisto)]] * [[Éva Ancsel]], [[filozofo]] * [[Margit Andaházi]], aktoro * [[Béla Andai]], aktoro * [[Ernő Andai]], aktoro * [[Györgyi Andai]], aktoro * [[Pál Andai]], arkitekto * [[Piroska Anderlik]], imunologo * [[Erzsébet Andics]], historiisto * [[Ilona Andor]], korusestro * [[József Andor]], verkisto * [[Rudolf Andorka (diplomato)]] * [[Béla András]], [[dirigento]] * [[László András (verkisto)]] * [[József Andrasovszky]], botanikisto * [[Aladár Andrássy]], [[politikisto]] * [[Dániel Andrássy]], politikisto * [[Géza Andrássy]], politikisto * [[Gyula Andrássy (pli juna)]], politikisto * [[Sándor Andrássy]], [[ĉambelano]] * [[Tivadar Andrássy]], politikisto * [[Gábor Andreánszky]], [[botanikisto]] * [[Károly Andreetti]], arkitekto * [[Sándor Andrikovics]], biologo * [[Rudolf Andorka]], [[sociologo]] * [[Lambert Angeli]], [[agronomo]] * [[Csaba Anghi]], zoologo * [[Dávid Angyal]], historiisto * [[Dezső Angyal]], agronomo * [[János Angyal (humuristo)]] * [[János Angyal (instruisto)]] * [[Mária Angyal]], reĝisoro * [[Pál Angyal]], juristo * [[Sándor Angyal]], aktoro * [[János Ángyán]], kuracisto * [[Margit Anna]], [[pentristo]] * [[Géza Antal]], [[kirurgo]] * [[Gyula Antal]], advokato * [[Imre Antal (pianisto)]] * [[István Antal (pianisto)]] * [[Iván Antal]], oficisto * [[János Antal (fizikisto)]] * [[Károly Antal]], [[skulptisto]] * [[Lajos Antal]], kuracisto * [[László Antal (ekonomikisto)]] * [[Zoltán Antal]] * [[Albert Antalffy]], operkantisto * [[Mihály Antalfi]], juĝisto * [[József Antall]], [[ĉefministro]] * [[József Antall (pli maljuna)]], politikisto * [[Georg Anthes]], operkantisto * [[Ferenc Antoni]], kuracisto * [[István Antos]], ministro * [[Imre Apáthi]], aktoro * [[Miklós Apáti (poeto)]] * [[Noémi Apor]], aktoro * [[Klotild Apponyi]], diplomato * [[Lajos Áprily]], poeto * [[Antal Apró]], ministro * [[László Aradszky]], ŝlagrokantisto * [[Dániel Arany]], [[instruisto]] * '''[[János Arany]]''', poeto * [[László Arany]], poeto * [[Béla Aradi]], [[prokuroro]] * [[Kálmán Arady]], internisto * [[Mátyás Pál Aradi]], muzeologo * [[Pál Aranyossi]], ĵurnalisto * [[Magda Aranyossi]], ĵurnalisto * [[István Arató (instruisto)]] * [[Endre Arató]], historiisto * [[István Arató]], pentristo * [[Mihály Arató]], psikiatro * [[Aladár Árkay]], [[arkitekto]] * [[Bertalan Árkay]], arkitekto * [[Lili Árkayné Sztehló]], vitralisto * [[József Árkövy]], dentkuracisto * [[József Árkus]], humuristo * [[Lajos Armentano]], hematologo * [[Edgár Artner]], pastro * [[Vince Árva]], paŭlano * [[Attila Árvay]], kardiologo * [[György Árvay]], apotekisto * [[Emil Asboth]], inĝeniero * [[Lajos Asbóth]], [[generalo]] * [[Oszkár Asbóth]], inventisto * [[Oszkár Ascher]], aktoro * [[Lipót Aschner]], fabrikestro * [[Ákos Ásvány]], kemiisto * [[Károly Aszalós]], instruisto * [[Dezső Aszlányi]], oficisto * [[Imre Aszódi]], tradukisto * [[Mária Aszódi]], operkantisto * [[László Asztalos]], juristo * [[Sándor Asztalos (redaktoro)]] * [[Gábor Attalai]], industriartisto * [[Elemér Atzél]], [[apotekisto]] * [[György Auer]], prokuroro * [[Vince Augustin (kuracisto)]] * [[Mária Augusztinovics]], ekonomikisto * [[László Aujeszky]], [[meteologo]] {{Div col end}} == B == {{Div col|cols = 3}} * [[Judit B. Kopp]], skulptisto * [[Erzsi B. Marton]], aktoro * [[János B. Nagy]], operkantisto * [[József Babay]], verkisto * [[Vincențiu Babeș]], politikisto * [[Mihály Bába]], ĵurnalisto * [[Antal Babics]], kuracisto * [[Kálmán Babics]], filozofo * [[Béla Babiczky]], bibliotekisto * [[Mihály Babits]], poeto * [[György Babolcsay]], futbalisto * [[Gyula Babos]], [[gitaristo]] * [[Ernő Babos]], lingvisto * [[Sándor Babos]], parazitologo * [[Zoltán Babos]], hidrologo * [[Imre Bach]], kuracisto * [[Iván Bach]], informadikisto * [[Dániel Bachát]], pastro * [[Béla Bacher]], arthistoriisto * [[Emil Bacher]], ekonomikisto * [[Simon Bacher]], poeto * [[István Bachó]], komponisto * [[Iván Bächer]], ĵurnalisto * [[Mihály Bächer]], pianisto * [[Vilmos Bacher]], profesoro * [[Richárd Backhausz]], kuracisto * [[Ferenc Bács]], aktoro * [[Pál Bács]], kirurgo * [[Paula Bacsányi]], aktoro * [[Tamás Bácskai]], ekonomikisto * [[Zoltán Bacskay]], instruisto * [[Albert Bacsó]], grundisto * [[Jenő Bacsó (pli juna)]], juristo * [[Nándor Bacsó]], [[meteologo]] * [[Péter Bacsó]], reĝisoro * [[Péter Baczakó]], halterlevisto * [[Bertalan Sándor Badalik]], monaĥo * [[Tibor Badari]], boksisto * [[Ferenc Badics]], literaturhistoriisto * [[József Badics]], agronomo * [[Valér Bády]], franciskano * [[László Bagó]], aktoro * [[András Bágya]], komponisto * [[Géza Baintner]], fizikisto * [[Jenő Bajai]], agronomo * [[Veronika Bajáki]], juristo * [[Géza Bajári]], korbopilkisto * [[Endre Bajomi Lázár]], redaktoro * [[Gizi Bajor]], aktoro * [[Imre Bajor]], aktoro * [[Rezső Bajusz]], fervojisto * [[Izrael Bak]], rabeno * [[János Bak]], bibliografo * [[János P. Bak]], pentristo * [[József Bak]], prokuroro * [[István Bakács]], arkivisto * [[Endre Bakay]], osteologo * [[Lajos Bakay (kirurgo)]] * [[Ágnes Bakó]], verkisto * [[Ede Bakó]], bankisto * [[Márta Bakó]], aktoro * [[Tivadar Bakody]], kuracisto * [[Ernő Bakonyi]], popoldancisto * [[Ferenc Bakonyi]], psikologo * [[Kálmán Bakonyi]], juĝisto * [[Ferenc Bakos]], lingvisto * [[Tibor Bakos]], altlerneja instruisto * [[Csaba Baksa]], geologo * [[László Baksa Soós]], aktoro * [[Árpád Baksay]], operetkantisto * [[László Baky]], [[subministro]] * [[Ervin Baktay]], [[orientalisto]] * [[Péter Balabán]], tradukisto * [[Andor Balajthy]], pupteatristo * [[György Balanyi]], historiisto * [[Edit Balás]], arthistoriisto * [[Kornél Balás]], juĝisto * [[Péter Elemér Balás]], juristo * [[Mihály Balatoni]], agronomo * [[József Balassa (ĵurnalisto)]] * [[József Balassa (lingvisto)]] * [[László Balássy]], poeto * [[György Balázs]], redaktoro * [[János Balázs (lingvisto)]] * [[Mária Balázs]], juĝisto * [[Márta Balázs]], internisto * [[Mihály Balázs (redaktoro)]] * [[Péter Balázs (arkivisto)]] * [[Sándor Balázs (bibliotekisto)]] * [[János P. Balázs]], lingvisto * [[Jenő Balassa]], aktoro * [[György Balassa (klarnetisto)]] * [[Iván Balassa]], etnografo * [[Péter Balassa]], esteto * [[Sándor Balassa (komponisto)]] * [[Tamás P. Balassa]], komponisto * [[Kamill Balatoni]], kajakisto * [[Károly Balatoni]], naĝisto * [[Béla Balázs]], verkisto, poeto * [[Béla Árpád Balázs]], astronomo * [[István Balázs (instruisto)]] * [[János Balázs (aktoro)]] * [[József Balázs (dramaturgo)]] * [[Júlia Balázs]], astronomo * [[Lóránt Balázs]], kemiisto * [[Sándor Balázs (instruisto)]] * [[Sándor Balázs (verkisto)]] * [[Balázs Balázs-Piri]], karikaturisto * [[Lajos Balcza]], instruisto * [[Emil Baleczky]], lingvisto * [[Aladár Bálint]], ĵurnalisto * [[Andor Bálint]], genetikisto * [[Antal Bálint (psikologo)]] * [[Béla Bálint]], aktoro * [[Elemér Bálint]], matematikisto * [[Endre Bálint]], pentristo * [[György Bálint (aktoro)]] * [[István Bálint (reĝisoro)]] * [[Jenő Bálint]], kritikisto * [[Lajos Bálint (kritikisto)]] * [[Péter Bálint (kuracisto)]] * [[Rezső Bálint (kuracisto)]] * [[Rezső Bálint (pentristo)]] * [[Sándor Bálint (etnografo)]] * [[Zoltán Bálint (arkitekto)]] * [[Mihály Balla]], ĵurnalisto * [[Károly Ballai]], poŝtisto * [[György Baló]], prezentisto * [[Elemér Balogh (filozofo)]] * [[Béla Balkay]], advokato * [[Géza Balkay]], aktoro * [[Aladár Balla]], advokato * [[Antal Balla (ĵurnalisto)]] * [[Kálmán Balla]], aktoro * [[Vilmos Balla]], ekonomikisto * [[Aladár Ballagi]], historiisto * [[Mór Ballagi]], teologo * [[Róbert Ballenegger]], geologo * [[Ede Balló]], pentristo * [[Mátyás Balló]], kemiisto * [[Hugó Ballya]], remisto * [[Elemér Baló]], aktoro * [[László Baló]], ĵurnalisto * [[István Balog (aktoro)]] * [[Ágoston Balogh]], baletisto * [[Albin Lajos Balogh]], monaĥo * [[Andor Balogh]], stenografo * [[Arnold Balogh]], advokato * [[Béla Balogh (geografo)]] * [[Emese Balogh]], aktoro * [[Ernő Balogh (onkologo)]] * [[Erzsi Balogh]], aktoro * [[Ferenc Balogh]], violonisto * [[György Balogh (politikisto)]] * [[Ilona Balogh]], arthistoriisto * [[István Balogh (futbalisto)]] * [[Jolán Balogh]], muzeologo * [[János Balogh (hidrologo)]] * [[János Balogh (zoologo)]] * [[Jenő Balogh]], politikisto * [[József Balogh (filologo)]] * [[Kálmán Balogh (geologo)]] * [[Kálmán Balogh (kuracisto)]] * [[Katalin Balogh (aktoro)]] * [[Katalin Balogh (psikologo)]] * [[Ottó Balogh]], ekonomikisto * [[Pál Balogh (publikigisto)]] * [[Sándor Balogh (futbalisto)]] * [[Tihamér Balogh]], kuracisto * [[Ernő Baloghy]], politikisto * [[György Baloghy]], ministro * [[Huba Bálványos]], grafikisto * [[Béla Bamberger]], advokato * [[Károly Bamberger]], bestokuracisto * [[Aladár Bán]], poeto * [[Ervin Bán]], instruisto * [[Frigyes Bán]], reĝisoro * [[Klári Bán]], aktoro * [[Róbert Bán]], reĝisoro * [[Zoltán Bán]], komikisto * [[Éva Bánáty]], gimnastikisto * [[Ede Banda]], [[violonĉelisto]] * [[Anna Bánd]], pupteatristo * [[Dániel Bánffy]], ministro * [[Miklós Bánffy]], verkisto * [[Andor Bánhidi]], grafikisto * [[Zoltán Bánhidi]], lingvisto * [[Béla Bangha]], jezuito * [[Ernő Bánk]], pentristo * [[Donát Bánki]], inventisto * [[Gabriella Bánki]], dancisto * [[Zsuzsa Bánki]], aktoro * [[Róbert Bánky]], pupteatristo * [[Róbert Bánky (pli maljuna)]], aktoro * [[Irén Bánó]], operkantisto * [[István Banó]], etnografo * [[Dezső Bánóczi]], aktoro * [[József Bánóczi]], literaturhistoriisto * [[László Bánóczi]], reĝisoro * [[Kajetán Banovits]], inĝeniero * [[György Bánrévy]], arkivisto * [[Kornél Pál Bánsági]], ekonomikisto * [[Aladár Bányai]], dirigento * [[Éva Bányai (kemiisto)]] * [[Margit Bara]], aktoro * [[Endre Barabás]], ĵurnalisto * [[Gizella Barabás]], pentristo * [[István Barabás (bestokuracisto)]] * [[Jenő Barabás]], etnografo * [[Mihály Barabás (radiologo)]] * [[Miklós Barabás]], pentristo * [[Tamás Barabás]], ĵurnalisto * [[Tibor Barabás]], verkisto * [[Károly Baracs]], trafikinĝeniero * [[Marcell Baracs]], advokato * [[István Baraczka]], arkivisto * [[Emil László Baranski]], pentristo * [[László Baránszky]], arthistoriisto * [[László Baránszky-Jób]], estetikisto * [[István Bárány]], naĝisto * [[Nándor Bárány]], inĝeniero * [[István Baranya]], luktisto * [[Erzsébet Baranyai]], psikologo * [[Gyula Baranyai]], aldviolonisto * [[Károly Bárányos]], ministro * [[Ármin Barát]], ĵurnalisto * [[Ferenc Baráth (instruisto)]] * [[Lajos Barbarits]], agronomo * [[Sándor Barcs]], politikisto * [[Zoltán Barcsák]], agronomo * [[Jenő Barcsay]], pentristo * [[Lajos Barcza]], farmaciisto * [[Géza Bárczi]], lingvisto * [[Gusztáv Bárczi]], kuracisto, pedagogo * [[István Bárczy]], ministro * [[Kató Bárczy]], aktoro * [[Imre Bárd]], advokato * [[Ödön Bárdi]], aktoro * [[Árpád Bardócz (pentristo)]] * [[Kálmán Bardócz]], librotenisto * [[Alfréd Bardon]], arkitekto * [[Kornél Albert Bárdos]], monaĥo * [[Lajos Bárdos]], muzikisto * [[László Bárdos (poeto)]] * [[Pál Bárdos]], dramaturgo * [[Zoltán Bárdosi]], anestezisto * [[László Bárdossy]], ĉefministro * [[Gabi Bárdy]], aktoro * [[Emil Baré]], violonisto * [[Ilona Barkóczi]], psikologo * [[László Barkóczi]], arkeologo * [[József Barla Szabó (kuracisto)]] * [[Ödön Barla-Szabó]], ekonomikisto * [[Béla Barlai]], inĝeniero * [[Ervin Barlai]], arbarinĝeniero * [[Anci Barna]], aktoro * [[Béla Barna (plibonigisto)]] * [[Gyula Barna]], ekonomikisto * [[Ignác Barna]], dentkuracisto * [[Ignác Barna (juĝisto)]] * [[János Barna (instruisto)]] * [[Péter Barna]], policoficiro * [[Anna Báró]], aktoro * [[Zsolt Baronits]], saksofonisto * [[György Baross]], oficisto * [[Gyula Baros]], literaturhistoriisto * [[Imre Baross]], cirkisto * [[János Baross]], nobela juĝisto * [[Károly Baross]], redaktoro * [[József Baróti]], aktoro * [[György Barra]], inspektoro * [[András Barta]], redaktoro * [[Lajos Bartha (psikologo)]] * [[István Bartke]], ekonomikisto * [[János Bartók]], lingvisto * [[Jenő Bársony (instruisto)]] * [[Oszkár Bársony]], fremdultrafikisto * [[Irma Barsy]], verkisto * [[Géza Bartoniek]], fizikisto * [[Andor Basch]], pentristo * [[Árpád Basch]], pentristo * [[József Barsi]], statistikisto * [[Ödön Barsi]], verkisto * [[Gyula Barsy]], statistikisto * [[Sarolta Barsy]], agronomo * [[Dóra Bársony]], operkantisto * [[István Bársony (aktoro)]] * [[István Bársony]], verkisto * [[János Bársony]], kuracisto * [[Tivadar Bársony]], radiologo * [[Ernő Barta]], pentristo * [[Éva Barta]], juvelisto * [[István Barta]], inĝeniero * [[István Barta (akvopilkisto)]] * [[István Barta (pentristo)]] * [[Lajos Barta]], verkisto * [[Mária Barta]], aktoro * [[Mária Barta (pentristo)]] * [[Ödön Barta]], advokato * [[István Bartalus]], muzikhistoriisto * [[Ede Bartay]], komponisto * [[László Bártfai Szabó]], bibliotekisto * [[Adorján Bartha]], bestokuracisto * [[Alfonz Bartha]], operkantisto * [[Dénes Bartha]], muzikhistoriisto * [[István Bartha (hidrologo)]] * [[József Bartha (instruisto)]] * [[Lajos Bartkó]], geologo * [[László Bartha (bestokuracisto)]] * [[József Bartl]], pentristo * [[Éva Bartók]], tekstilartisto * [[István Bartók]], patologo * [[Lajos Bartók]], dramverkisto * [[Nándor Barton]], cirkisto * [[Vittorina Bartolucci]], operkantisto * [[Emma Bartoniek]], historiisto * [[Gyula Bartos]], aktoro * [[Lajos Bartucz]], antropologo * [[Andor Basch]], pentristo * [[Árpád Basch]], pentristo * [[Lóránt Basch]], advokato * [[Ábris Basilides]], reĝisoro * [[Barna Basilides]], pentristo * [[Mária Basilides]], operkantisto * [[Sándor Basilides]], pentristo * [[Zoltán Basilides]], aktoro * [[József Baska]], pentristo * [[Ernő Baskai]], kemiisto * [[Lajos Básti]], aktoro * [[István Básthy]], dekoraciisto * [[Imre Bata]], bibliotekisto * [[István Bata]], ministro * [[Ferenc Batári]], arthistoriisto * [[Béla Baternay]], ĵurnalisto * [[István Báthory (kuracisto)]] * [[István Batizfalvy]], instruisto * [[Sámuel Batizfalvy]], kuracisto * [[Elza Báthory]], operetkantisto * [[Giza Báthory]], aktoro * [[Anna Báthy]], operokantisto * [[Zsigmond Bátky]], etnografo * [[Szidor Bátor]], komponisto * [[Lajos Báttaszéki]], advokato * [[Elemér Batthyány]], aristokrato * [[Gyula Batthyány]], pentristo * [[Tivadar Batthyány]], politikisto * [[József Bauer]], bibliotekisto * [[Mihály Bauer]], matematikisto * [[Károly Baumann]], kantisto * [[Izidor Baumgarten]], juristo * [[Nándor Baumgarten]], juristo * [[Sándor Baumgarten]], arkitekto * [[Alajos Baumgartner]], instruisto * [[Béla Bay]], trejnisto * [[István Bayer]], instruisto * [[József Bayer (literaturhistoriisto)]] * [[Lajos Bazsay]], aktoro * [[Jenő Beamter]], drumisto * [[Lajos Bebrits]], ministro * [[Judit Beczássy]], instruisto * [[Fülöp Ö. Beck]], skulptisto * [[Hugó Beck]], advokato * [[Judit Beck]], pentristo * [[Mihály Beck]], kemiisto * [[Salamon Beck]], juristo * [[Tamás Beck]], ministro * [[Ervin Becker]], metalurgo * [[László Beczner]], virologo * [[József Bécsi]], kameraisto * [[György Becsky]], ekonomikisto * [[Antal Beczásy]], pentristo * [[Anna Bede]], poeto * [[Sándor Bedécs]], fasonisto * [[Rudolf Bedő]], fabrikisto * [[Sándor Bedő (agronomo)]] * [[János Beér]], advokato * [[Ferenc Begányi]], operkantisto * [[István Békássy]], aktoro * [[László Beke (agronomo)]] * [[Manó Beke]], matematikisto * [[Ödön Beke]], lingvisto * [[István Békeffi]], verkisto * [[Károly Békeffy]], piaristo * [[Benő Békefi]], kalvinana episkopo * [[Imre Békey]], juristo * [[András Békés]], reĝisoro * [[György Békés]], ginekologo * [[István Békés]], verkisto * [[Pál Békés]], verkisto * [[Rita Békés]], reĝisoro * [[András Békéssy]], matematikisto * [[Jenő Békessy]], bredisto * [[Miklós Békésy]], agronomo * [[Gusztáv Beksics]], juristo * [[Albert Béky]], inĝeniero * [[Iván Béky-Halász]], poeto * [[Henrik Béla]], ĵurnalisto * [[Miklós Béládi]], literaturhistoriisto * [[Antal Bélafi]], laboristo * [[Sándor Belák (kuracisto)]] * [[Iván Bélai]], kemiisto * [[Vilmos Bélay]], arkivisto * [[Izor Béldi]], juristo * [[Alajos Béldy]], naĝisto * [[Márta Belényesi]], etnografo * [[László Beleznai]], akvopilkisto * [[Margit Beleznay]], aktoro * [[Emil Belházy]], inĝeniero * [[Nepomuk János Belházy]], inĝeniero * [[Ernő Béli Vörös]], pentristo * [[Angéla Beliczai]], kalvinana pastro * [[Angéla Beliczay]], kalvinana pastro * [[Géza Beliczey]], politikisto * [[Sándor Belitska]], ministro * [[Béla Béll]], meteologo * [[István Bella]], poeto * [[Ervin Bellák]], okulkuracisto * [[Pál Bélley]], bibliotekisto * [[Imre Bellovics]], muzikinstruisto * [[Pál Belohorszky]], redaktoro * [[Lajos Bélteky]], maŝininĝeniero * [[Sándor Beluleszkó]], etnografo * [[Mihály Bély]], instruisto * [[István Bencsik (pedagogo)]] * [[Imre Bencze (advokato)]] * [[József Bencze]], kuracisto * [[László Bencze]], pentristo * [[Vilmos Benczik]], esperantisto * [[Béla Benczúr]], arkitekto * [[Gyula Benczúr (kuracisto)]] * [[Ida Benczúr]], pentristo * [[Olga Benczúr]], industriartisto * [[Kálmán Benda]], historiisto * [[Zsolt Bende]], [[operkantisto]] * [[László Bendefy]], inĝeniero * [[Ferenc Bene (futbalisto)]] * [[Géza Bene (pentristo)]] * [[András Benedek]], dramaturgo * [[Árpád Benedek]], reĝisoro * [[Gábor Benedek (bestokuracisto)]] * [[Jenő Benedek]], pentristo * [[József Benedek (inĝeniero)]] * [[Lajos Benedek (aktoro)]] * [[Marcell Benedek]], verkisto * [[Pál Benedek]], kemiisto * [[Pál Benedek (hidrologo)]] * [[Sándor Benedek]], kalvinana pastro * [[Tibor Benedek (aktoro)]] * [[Tibor Benedek (akvopilkisto)]] * [[Henrik Benedict]], internisto * [[Ottó Benedikt]], inĝeniero * [[Ödön Beniczky]], politikisto * [[Ferenc Beniczky]], politikisto * [[Lenke Beniczkyné Bajza]], verkistino * [[László Benjamin]], poeto * [[István Benke (inĝeniero)]] * [[Valéria Benke]], ministro * [[András Benkei]], ministro * [[Ágost Benkhard]], pentristo * [[Ágost Benkhard (arkitekto)]] * [[Etelka Benkő]], operkantisto * [[Gyula Benkő]], aktoro * [[László Benkő]], pianisto * [[László Benkő (instruisto)]] * [[László Benkő (juristo)]] * [[Samu Benkő]], kulturhistoriisto * [[Zoltán Benkő]], pianisto * [[Bálint Benkó]], aktoro * [[Sándor Benkó]], [[klarnetisto]] * [[Katalin Benson]], psikologo * [[István Bényei]], aktoro * [[László Bényi]], pentristo * [[István Benyovszky]], pentristo * [[Ida Benza]], operkantisto * [[Ákos Beöthy]], politikisto * [[László Beöthy]], ministro * [[László Beöthy (teatrestro)]] * [[Lídia Beöthy]], aktoro * [[Ottó Beöthy]], bibliotekisto * [[Pál Beöthy]], politikisto * [[Zsolt Beöthy]], literaturisto * [[Dezső Bér]], karikaturisto * [[Rudolf Bér]], pentristo * [[Lajos Berán]], skulptisto * [[Béla Berceli]], oficiro * [[Imre Berczeller]], ginekologo * [[István Berczelly]], skermisto * [[Tibor Bérces]], kemiisto * [[Béla Bercsényi]], aktoro * [[Tibor Bercsényi]], dekoraciisto * [[Károly Berczeli Anzelm]], ĵurnalisto * [[Géza Berczy]], aktoro * [[Árpád Berczik]], verkisto * [[Sára Berczik]], dancisto * [[Zoltán Berczik]], tablotenisisto * [[József Berda]], poeto * [[Antal Berecz]], [[inspektoro]] * [[Endre Berecz]], kemiisto * [[János Berecz]], ginekologo * [[Frigyes Berecz]], ministro * [[Gyula Berecz]], skulptisto * [[János Berecz]], politikisto * [[Kálmán Berecz]], juristo * [[Gábor Bereczki]], lingvisto * [[Albert Bereczky]], kalvinana episkopo * [[Endre Bereczky]], kemiisto * [[Géza Berek]], agronomo * [[Kati Berek]], aktoro * [[István Berend]], agronomo * [[Miklós Berend]], kuracisto * [[István Berendik]], kameraisto * [[Károly Beregfy]], ministro * [[Andor Berei]], ministro * [[György Berencsi (virologo)]] * [[György Berend]], juristo * [[Iván Berend]], ekonomikisto * [[György Berentey]], traŭmatologo * [[Róbert Berény]], pentristo * [[Ferenc Berényi]], pentristo * [[Gábor Berényi]], reĝisoro * [[Ottó Berényi]], komikisto * [[Sándor Berényi]], juristo * [[Ottó Berg]], dirigento * [[János Berger]], pastro * [[Dénes Berinkey]], ministro * [[Antal Berkes]], pentristo * [[Zoltán Berkes]], [[meteologiisto]] * [[András Berkesi]], verkisto * [[Feriz Berki]], pastro * [[Viola Berki]], pentristo * [[József Berky]], aktoro * [[Kató Berky]], aktoro * [[Irma Bermann]], aktoro * [[Gáspár Bernát]], humuristo * [[István Bernát]], agronomo * [[Aurél Bernáth]], pentristo * [[Géza Bernáth]], juĝisto * [[Sándor Bernáthy]], gitaristo * [[Jenő Bernátsky]], [[botanikisto]] * [[Zsigmond Bernauer]], kemiisto * [[Miksa Bernhard]], advokato * [[Nándor Bernolák]], ministro * [[Jolán Berrár]], lingvisto * [[Mihály Berrár]], bestokuracisto * [[Károly Bertalan]], [[geologo]] * [[Lajos Bertalan]], [[hidrologo]] * [[Vilmos Bertalan]], arthistoriisto * [[Bulcsu Bertha]], verkisto * [[Sándor Bertha]], juristo * [[László Berty]], skermisto * [[László Berza]], bibliotekisto * [[László Berzenczey]], politikisto * [[Albert Berzeviczy]], juristo * [[Lajos Bese]], lingvisto * [[János László Beszédes]], skulptisto * [[Pál Besztercei]], aktoro * [[Bálint Bethlen]], politikisto * [[Gyula Betlen]], skulptisto * [[Oszkár Betlen]], ĵurnalisto * [[Béla Bevilaqua-Borsodi]], muzeologo * [[Miklós Bezegh-Huszágh]], akuzisto * [[Gyula Bezerédi]], skulptisto * [[István Bibó]], politikisto * [[Judit Bibó]], lingvisto * [[Lukács Bicskey]], aktoro * [[Géza Biczó]], pentristo * [[Károly Bieber]], [[forĝisto]] * [[Ferenc Bihar]], ministro * [[Klára Bihari]], verkistino * [[Péter Bihari]], pedagogo * [[Sándor Bihari]], pentristo * [[György Bikády]], aktoro * [[Mária Bilicsi]], aktoro * [[Ágnes Binét]], psikologo * [[Endre Birkás]], bibliotekisto * [[Lilian Birkás]], operkantisto * [[Ferenc Bíró]], inĝeniero * [[Gábor Biró (fizikisto)]] * [[Gyula Bíró (agronomo)]] * [[János Bíró (inĝeniero)]] * [[József Bíró (ministro)]] * [[Lajos Pál Bíró]], instruisto * [[Mihály Bíró]], afiŝisto * [[Sándor Bíró (futbalisto)]] * [[Béla Biszku]], politikisto * [[Sándor Bisztray-Balku]], inĝeniero * [[Pál Bite]], kemiisto * [[Gyula Bittera]], kemiisto * [[Béla Bittó]], juĝisto * [[Sári Blaha]], aktoro * [[János Blaskó (pentristo)]] * [[Ernő Blaskovich]], bredisto * [[Gizella Blätterbauer]], operkantisto * [[Lajos Blau]], rabeno * [[Jakab Bleyer]], literaturhistoriisto * [[József Bloch]], violonisto * [[Mózes Bloch]], rabeno * [[Zoltán Blum]], futbalisto * [[Gyula Bóbis]], luktisto * [[János Bobula]], arkitekto * [[Ján Nepomuk Bobula]], arkitekto * [[Imre Bóc]], ekonomo * [[Tivadar Böcker]], [[geologo]] * [[János Böckh]], geologo * [[Iván Bócsa]], biologo * [[Ernő Bocz]], agronomo * [[Ede István Boczor]], metalurgo * [[Teréz Bod]], aktoro * [[Gábor Boda]], skulptisto * [[László Bódi]], kantisto * [[György Bodnár]], literaturhistoriisto * [[István Bodnár (ĵurnalisto)]] * [[János Bodnár]], kemiisto * [[Jenő Bodnár]], aktoro * [[Sándor Bodnár]], reĝisoro * [[Erzsébet Bodó]], operkantisto * [[Zalán Bodó]], fizikisto * [[Lajos Bodola (geodeto)]] * [[István Bodolai]], [[meteologiisto]] * [[Béla Bodonyi]], aktoro * [[Endre Bodor]], kemiisto * [[Imre Bodor]], operkantisto * [[Tibor Bodor]], aktoro * [[Gábor Bódy]], reĝisoro * [[Irén Bódy]], tekstilartisto * [[Hermin Boér]], aktoro * [[Gizi Bogár]], aktoro * [[István Bogár (komponisto)]] * [[Richárd Bogár]], koreografo * [[János Bogárdi]], inĝeniero * [[Emil Bogdán]], bestokuracisto * [[István Bogdán (bibliotekisto)]] * [[Erna Bogen]], skermisto * [[Lajos Boglár]], etnologo * [[Elek Bognár]], aktoro * [[Géza Bognár]], inĝeniero * [[Ignác Bognár]], operkantisto * [[Iván Bognár]], arkivisto * [[József Bognár]], [[urbestro]] * [[Károly Bognár]], virusologo * [[Rezső Bognár]], kemiisto * [[Sándor Bognár]], agronomo * [[Szabolcs Bognár]], juristo * [[Albert Bogsch]], radiologo * [[László Bogsch]], paleontologo * [[Samu Bogyó]], matematikisto * [[Ede Bohacsek]], pentristo * [[András Bohár]], artisto * [[Ferenc Böhm]], inĝeniero * [[Henrik Böhm]], arkitekto * [[Szefi Bohuniczky]], verkisto * [[Ferenc Boján]], kuracisto * [[Béla Bojta]], advokato * [[Endre Bojtár]], tradukisto * [[Zoltán Bőjtös]], agronomo * [[László Károly Bóka]], literaturhistoriisto * [[Árpád Bókay]], kuracisto * [[János Bókay]], verkisto * [[János Bókai (kuracisto, 1822)]] * [[János Bókay (kuracisto, 1858)]] * [[Zoltán Bókay]], kuracisto * [[Gyula Bőke]], kuracisto * [[Sándor Bökönyi]], arkeologo * [[Elemér Bokor]], entomologo * [[János Bokor]], [[laboristo]] * [[József Bokor (instruisto)]] * [[Péter Bokor (dramaturgo)]] * [[József Bokori]], bestokuracisto * [[Hanna Bokorné Szegő]], juristo * [[Ferenc Bokros]], ilustristo * [[Dezső Bokros Birman]], skulptisto * [[Károly Bolberitz]], kemiisto * [[Kálmán Bölcsházy]], bestokuracisto * [[Elemér Bölcskei]], arkitekto * [[István Boldizsár]], pentristo * [[Iván Boldizsár]], verkisto * [[János Boldóczki]], ministro * [[Sándor Boldogfai Farkas]], skulptisto * [[Elek Bolgár]], historiisto * [[Ilona Bolla]], historiisto * [[István Bölöni Kiss]], pupteatristo * [[József Bölöny (advokato)]] * [[György Botond Bolics]], inĝeniero * [[György Bölöni]], ĵurnalisto * [[Antal Bolvári]], akvopilkisto * [[Géza von Bolváry]], reĝisoro * [[Károly Bolyó]], psikiatro * [[Ervin Bóna]], instruisto * [[Géza Boncz]], [[humuristo]] * [[Éva Bónis]], muzeologo * [[György Bónis]], juristo * [[Lajos Bónis]], aktoro * [[Gábor Bonyhai]], literaturhistoriisto * [[Ambrus Bor]], verkisto * [[Dezső Bor]], korusestro * [[Kálmán Bor]], bibliotekisto * [[Pál Bor (pentristo)]] * [[Lajos Boray]], aktoro * [[Gyula Borbándi]], ĵurnalisto * [[János Borbándi]], politikisto * [[Lajos Borbás]], ĝardenisto * [[Andor Borbély (kartografo)]] * [[György Borbély (inĝeniero)]] * [[Gyula Borbély]], dirigento * [[Samu Borbély]], matematikisto * [[Virgil Borbiró]], arkitekto * [[Gáspár Borbás]], futbalisto * [[Lajos Borbély (metalurgo)]] * [[Andor Börcsök]], juĝisto * [[Enikő Börcsök]], aktoro * [[András Bordás]], tornisto * [[Bella Bordy]], baletisto * [[Beatrix Boreczky]], arkivisto * [[György Borgos]], psikologo * [[Pál Borics]], skulptisto * [[Tamás Böröndi]], aktoro * [[Iván Boronkai]], klasika filologo * [[Ádám Boros]], botanikisto * [[István Boros (tablotenisisto)]] * [[Elemér Boross]], dramisto * [[Endre Boross]], aktoro * [[Géza Boross (aktoro)]] * [[Géza Boross (pentristo)]] * [[József Borossay]], kemiisto * [[Zoltán Boross (ekonomikisto)]] * [[András Borosy]], arkivisto * [[Elemér Borotvás]], trafikinĝeniero * [[Samu Borovszky]], historiisto * [[Éva Bornemissza]], aktoro * [[Iván Borsa]], arkivisto * [[Károly Borsányi]], historiisto * [[József Borsy]], farmakologo * [[Béla Borsos]], arkitekto * [[József Borsos]], pentristo * [[József Borsos (arkitekto)]] * [[Miklós Borsos]], skulptisto * [[Frigyes Borszéky]], pentristo * [[Sándor Bortnyik]], pentristo * [[Endre Borus]], korusestro * [[Béla Borvendég]], arkitekto * [[Sándor Borz Kováts]], fasonisto * [[István Borzsák]], [[filologo]] * [[Mátyás Börzsönyi]], patologo * [[Zoltán Bosnyák (subministro)]] * [[Péter Bősze]], aktoro * [[István Bosznay]], pentristo * [[Géza Böszörményi]], reĝisoro * [[Jenő Böszörményi]], inĝeniero * [[Zoltán Böszörményi (psikiatro)]] * [[Béla Both (reĝisoro)]] * [[Ferenc Botka]], bibliografo * [[Imre Botos]], redaktoro * [[Béla Bottló]], arkivisto * [[Olga Bottyán]], antropologo * [[Juci Boyda]], aktoro * [[György Boytha]], juristo * [[Attila Bozay]], komponisto * [[Sándor Bozó]], agronomo * [[László Bozóky]], fizikisto * [[István Bozóky]], aktoro * [[Mihály Bozsi]], akvopilkisto * [[József Bozsik]], futbalisto * [[Sándor Bozsóky]], reŭmatologo * [[Dénes Bözsöny]], hidrologo * [[Dezső Bozzay]], fasonisto * [[Margit Bozzay (verkisto)]] * [[Siegfried Brachfeld]], prezentisto * [[Ede Brada]], baletisto * [[Rezső Brada]], baletisto * [[Jenő Brandi]], akvopilkisto * [[András Braun]], pentristo * [[Éva Braun (komunisto)]] * [[Paula Braun]], pianisto * [[Tibor Braun]], kemiisto * [[György Brenner]], karikaturisto * [[János Brenner]], arkitekto * [[Béla Bresztovszky]], inĝeniero * [[Gábor Bretz]], operkantisto * [[Albert Breuer]], bestokuracisto * [[Zoltán Breyer]], voĉoaktoro * [[József Breznay]], pentristo * [[Sámuel Lőw Brill]], rabeno * [[Sándor Brodszky]], pentristo * [[András Bródy (ekonomikisto)]] * [[Ernő Bródy (politikisto)]] * [[Lili Bródy]], ĵurnalisto * [[Pál Bródy]], reĝisoro * [[Tamás Bródy]], komponisto * [[Róbert Brósz]], profesoro * [[Sándor Brózik]], plibonigisto * [[Lajos Bruck]], pentristo * [[Miksa Bruck]], pentristo * [[Győző Bruckner]], kemiisto * [[Győző Bruckner (juristo)]] * [[Vilmos Bruimann]], inĝeniero * [[Gusztáv Buchböck]], kemiisto * [[Róbert Büchler]], psikologo * [[József Bucsy]], meteologo * [[János Bud]], [[ministro]] * [[Béla Buda]], [[psikiatro]] * [[László Budai (futbalisto)]] * [[Mária Budanovits]], operkantisto * [[Dénes Buday]], komponisto * [[József Buday]], instruisto * [[Kálmán Buday]], kuracisto * [[László Buday (statistikisto)]] * [[József Budenz]], lingvisto * [[Andor Budincsevits]], kemiisto * [[László Budinszky]], ministro * [[Sándor Budinszky]], raportisto * [[Jusztin Budó]], arkivisto * [[Sándor Buffó Rigó]], violonisto * [[László Buga]], kuracisto * [[István Bugarszky]], kemiisto * [[Károly Bugár-Mészáros]], kuracisto * [[Konstantin Buják]], poŝtisto * [[László Bujtás (ekonomo)]] * [[István Bujtor]], aktoro * [[Márton Bukovi]], futbalisto * [[Ferenc Bukovszky]], fizikisto * [[Béla Büky (bibliotekisto)]] * [[Béla Büky (infankuracisto)]] * [[Béla Büky (pentristo)]] * [[Dorottya Büky]], bibliotekisto * [[György Bulányi]], piaristo * [[Béla Bulla]], geografo * [[Elma Bulla]], aktorino * [[Gyula Bulyovszky (ĵurnalisto)]] * [[Károly Bund]], inĝeniero * [[Lajos Burdáts]], inĝeniero * [[Kálmán Burger]], kemiisto * [[Zsigmond Bürger]], violonĉelisto * [[Róbert Burgert]], agronomo * [[Rezső Burghardt]], pentristo * [[Aladár Burgyán]], politikisto * [[Ambrus Burján]], agronomo * [[Péter Búsbach]], advokato * [[Miklós Büttner]], oficisto * [[Barna Buza]], politikisto * [[Barna Búza]], skulptisto * [[Márton Buza]], instruisto * [[Aladár Buzágh]], kemiisto * [[János Buzási (arkivisto)]] * [[Róbert Byssz]], karikaturisto {{Div col end}} == C == {{Div col|cols = 3}} * [[Robert Capa]], fotoĵurnalisto * [[Anna Carina]], operkantisto * [[Henrik Castiglione]], produktoro * [[László Castiglione]], muzeologo * [[József Cherny]], pastro * [[Jenő Cholnoky]], geografo * [[Kálmán Chován]], komponisto * [[Kornél Chyzer]], kuracisto * [[Vilmos Cieleszky]], kemiisto * [[Győző Concha]], juristo * [[Károly Conlegner]], [[rektoro]] * [[István Cornides]], fizikisto * [[Avendano Gábor Corzan]], matematikisto * [[Ernő Cotel]], inĝeniero * [[György Cukor]], maŝininĝeniero * [[Imre Csaby]], aktoro * [[István Csahók]], statistikisto * [[Gábor Csajághy]], kemiisto * [[Ibolya Csák]], atleto * [[György Csákány]], radiologo * [[M. György Csákány]], ginekologo * [[László Csákányi]], aktoro * [[Frigyes Csáki]], inĝeniero * [[József Csáki-Maronyák]], pentristo * [[Zoltán Csáktornyai]], pentristo * [[Béla Csákvári]], kemiisto * [[Albin Csáky]], politikisto * [[Károly Csáky]], ministro * [[László Csáky (politikisto)]] * [[Zsuzsa Csala]], aktoro * [[Zsolt Csalog]], verkisto * [[Ildikó Csampisz]], voĉaktoro * [[Gusztáv Csanády]], kemiisto * [[György Csanádi]], ekonomikisto * [[György Csanádi (redaktoro)]] * [[Imre Csanádi]], verkisto * [[Veronika Csánk]], arkeologo * [[Dezső Csánki]], historiisto * [[Árpád Csányi]], dekoraciisto * [[Károly Csányi]], arkitekto * [[Benedek Csaplár]], literaturhistoriisto * [[Jenő Csapó (pentristo)]] * [[Csaba Csapodi]], bibliotekisto * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[Vera Csapody]], botaniko * [[Klára Csapodyné Gárdonyi]], bibliotekisto * [[János Csarada]], juristo * [[Elemér Császár]], literaturhistoriisto * [[Elemér Császár (fizikisto)]] * [[Gyula Császár]], psikologo * [[Imre Császár]], aktoro * [[Károly Császár (instruisto)]] * [[Margit Császár]], meteologo * [[György Császka]], ĉefepiskopo * [[Lajos Csatáry]], kuracisto * [[Zsófia Csatai]], operetkantisto * [[Janka Csatay]], aktoro * [[Kálmán Csathó]], verkisto * [[Zsuzsanna Csató]], kirurgo * [[Imre Csatskó]], juristo * [[Lajos Csávolszky]], ĵurnalisto * [[László Cseh (futbalisto)]] * [[László Cseh (patro)]], naĝisto * [[Sándor Cseh (bestokuracisto)]] * [[László Cseh-Szombathy]], sociologo * [[Aladár Csehély]], stenografisto * [[János Csek]], bestokuracisto * [[Zoltán Csekei]], pentristo * [[Árpád Csekovszky]], ceramikisto * [[József Cselényi]], kantisto * [[Nándor Cselka]], pastro * [[József Csemegi]], arkitekto * [[Károly Csemegi]], juristo * [[Tihamér Csemiczky]], grafikisto * [[Imre Csenki]], dirigento * [[Ilona Csepreghyné Meznerics]], geologo * [[István Cserepes]], pentristo * [[Tibor Cseres]], verkisto * [[Sándor Cseresznyés]], ĵurnalisto * [[Adolf Cserey]], instruisto * [[Irma Cserey]], aktoro * [[Jenő Cserháti]], inĝeniero * [[Zsuzsa Cserháti]], kantisto * [[Zsuzsa Cserje]], aktoro * [[Gyula Csermely]], verkisto * [[Károly Cserna]], pentristo * [[József Cserny (fasonisto)]] * [[József Cserny (komunisto)]] * [[István Cserőháti Kovács]], pentristo * [[György Csete]], arkitekto * [[Mihály Csiby]], ilustristo * [[Miklós Csics]], arkitekto * [[Imre Csik]], inĝeniero * [[Imre Csikász]], skulptisto * [[Béla Csikós-Nagy]], ekonomikisto * [[Rózsi Csikós]], aktoro * [[Gergely Csiky]], dramisto * [[László Csiky]], aktoro * [[Teréz Csillag]], aktoro * [[Zoltán Csipke]], [[apotekisto]] * [[Lajos Csire]], bredisto * [[Vilmos Csiszár]], bestokuracisto * [[Andor Csizmadia]], juristo * [[Ernő Csizmadia]], ekonomikisto * [[Ernőné Csizmadia Magda Székely]], ekonomikisto * [[Kálmán Csohány]], grafikisto * [[István Csók]], pentristo * [[Béla Csóka]], operkantisto * [[Szilveszter Csollány]], gimnastikisto * [[József Csoma]], historiisto * [[Győző Csomay]], stenografisto * [[Mihály Csomor]], meteologo * [[Barnabás Csongor]], ĉinologo * [[Endre Csonka]], aktoro * [[János Csonka]], inĝeniero * [[Pál Csonka]], inĝeniero * [[József Csontos]], [[mikrobiologo]] * [[János Csontos]], redaktoro * [[János Csontosi]], historiisto * [[Antal Csorba]], kuracisto * [[Ferenc Csorba]], juristo * [[Géza Csorba]], skulptisto * [[János Csorba]], advokato * [[Zoltán Csorba]], botanikisto * [[Lajos Csordás]], futbalisto * [[Gyula Csortos]], aktoro * [[István Csukás]], verkisto * [[Lajos Csurgai]], kemiisto * [[Árpád Csurgay]], inĝeniero * [[István Csurka]], verkisto * [[Klára Csűrös]], literaturhistoriisto * [[Zoltán Csűrös]], kemiisto * [[Adolf Czakó]], inĝeniero * [[Elemér Czakó]], muzeestro * [[József Czakó (agronomo)]] * [[Kálmán Czakó]], botanikisto * [[Klára Czakó]], aktoro * [[László Czapáry]], agronomo * [[József Czégi]], inĝeniero * [[Endre Czeglédy]], inĝeniero * [[Károly Czeglédy]], orientalisto * [[Nándor Czeiner]], vitisto * [[Endre Czeizel]], genetikisto * [[Marianne Czeke]], bibliotekisto * [[Aurél Czekelius]], inĝeniero * [[Dezső Czigány]], pentristo * [[Lóránt Czigány]], bibliotekisto * [[Zoltán Czigány]], reĝisoro * [[Ádám Cziglényi]], grafikisto * [[Győző Czigler]], arkitekto * [[László Czikéli]], aktoro * [[Anna Czillich]], pentristo * [[Gyula Czimra]], pentristo * [[Mihály Czine]], literaturhistoriisto * [[Géza Czirbusz]], geografo * [[Anna Czóbel]], kameraisto * [[Béla Czóbel]], pentristo * [[Ernő Czóbel]], politikisto * [[Alfréd Czobor]], arkivisto * [[Béla Czobor]], arthistoriisto * [[Károly Czobor]], komponisto * [[Sándor Czottner]], ministro * [[Vilmos Czunft]], kuracisto * [[Andor Czupor]], inĝeniero {{Div col end}} == D == {{Div col|cols = 3}} * [[László Dabis]], kuracisto * [[Jenő Daday]], zoologo * [[Sándor Dallos]], verkisto * [[Győző Dalmady]], juristo * [[Jenő Dalnoki]], futbalisto * [[Viktor Dalnoki]], operkantisto * [[Fáni Dalnokiné Konti]], operkantisto * [[Béla Dalos]], kuracisto * [[Imre Dambrovszky]], kanoniko * [[József Damkó]], skulptisto * [[Norbert Dán]], aktoro * [[Róbert Dán]], filologo * [[Anna Dániel]], instruisto * [[József Dániel]], fasonisto * [[Laura Dánielné Lengyel]], kritikisto * [[Jenő Danis]], aktoro * [[Pista Dankó]], muzikisto * [[László Dapsy]], ĵurnalisto * [[Iván Darabos]], politikisto * [[Ignác Darányi]], politikisto * [[Ignác Darányi (pli aĝa)]], juristo * [[Andor Dárday]], operkantisto * [[Sándor Dárday]], juristo * [[Attila Dargay]], animaciisto * [[Béla Darnay]], lokhistoriisto * [[József Daróczy]], produktoro * [[Alajos Daruváry]], juĝisto * [[Géza Daruváry]], ministro * [[Móric Darvai]], instruisto * [[Ibolya Darvas]], operkantisto * [[Iván Darvas]], aktoro * [[Gyula Dávid (komponisto)]] * [[István Dávid (instruisto)]] * [[Károly Dávid]], arkitekto * [[Zoltán Dávid]], demografo * [[Ferenc Deák (futbalisto)]] * [[Lőrinc Deák]], aktoro * [[Pál Deák]], radiologo * [[Lajos Deák-Ébner]], pentristo * [[Lajos Debreceni Kiss]], violonisto * [[Mór Déchy]], vojaĝisto * [[Gyula Décsi]], ministro * [[Irén Deézsi]], fizikisto * [[Árpád Degen]], botanikisto * [[Gusztáv Degen]], juristo * [[Imre Degenfeld]] * [[János Dégi]], aktoro * [[Alajos Degré]], politikisto * [[Miklós Degré]], juristo * [[Imre Deininger]], agronomo * [[András Dékány]], verkisto * [[Emma Delli]], aktoro * [[Rózsi Delly]], operkantisto * [[Mihály Demeczky]], matematikisto * [[Pál Demény]], politikisto * [[Hedvig Demeter]], aktoro * [[Sándor Demján]], negocisto * [[Mari K. Demjén]], aktoro * [[Géza Dénes]], biokemiisto * [[György Dénes]], aktoro * [[József Dénes]], gitaristo * [[Vera Dénes]], violonĉelisto * [[Dezső Dercsényi]], arthistoriisto * [[Antal Deréki]], aktoro * [[Mihály Dérer]], inĝeniero * [[Jenő Déri]], operkantisto * [[Hugó Déry]], aktoro * [[Tibor Déry]], verkisto * [[Dezső Deseő]], kuracisto * [[Frigyes Dési]], meteologiisto * [[Gyula Dessauer]], rabeno * [[Aurél Dessewffy (reĝa juĝisto)]] * [[Sándor Dessewffy]], episkopo * [[László Detre]], astronomo * [[Ákos Detrekői]], geodeto * [[Gábor Devecseri]], tradukisto, poeto * [[Erzsébet Devecseriné Guthi]], tradukisto * [[Ádám Dévényi]], gitaristo * [[János Devich]], violonĉelisto * [[Sándor Devich]], violonisto * [[Gyula Dezséri]], aktoro * [[László Dezséry]], luterana episkopo * [[Lajos Dézsi]], literaturhistoriisto * [[József Dezső]], aktoro * [[Izsó Diamant]], negocisto * [[János di Gléria]], kemiisto * [[Rudolf Diener Dénes]], pentristo * [[Gábor Dienes]], pentristo * [[István Dienes]], arkeologo * [[László Dienes]], sociologo * [[Valéria Dienes]], [[koreografo]] * [[János Diescher]], kuracisto * [[József Diescher]], arkitekto * [[Károly Dietz]], trejnisto * [[Gábor Dilinkó]], pentristo * [[László Dinyés]], skulptisto * [[Lajos Dinnyés]], ĉefministro * [[Antal Diósy]], pentristo * [[Berta Diósyné Handel]], operkantisto * [[Dániel Diószeghy]], inĝeniero * [[István Diószegi (historiisto)]] * [[Gusztáv Adolf Dirner]], kuracisto * [[Győző Dischka]], inĝeniero * [[Kornél Divald]], arthistoriisto * [[Adorján Divéky]], historiisto * [[Vilmos Dobai]], reĝisoro * [[Tibor Dobolyi]], hidrologo * [[Anni Dobos]], aktoro * [[Ilona Dobos]], [[folkloristo]] * [[László Dobossy]], literaturhistoriisto * [[Géza Károly Doby]], kemiisto * [[Imre Dobozy]], verkisto * [[Zoltán Dobránszky]], aktoro * [[Zsuzsanna Dobránszky]], operkantisto * [[Géza Dobrányi]], kemiisto * [[Gábor Döbrentey]], pentristo * [[Aladár Dobrovits]], muzeologo * [[László Dobszay (dirigento)]] * [[László Dobszay (kuracisto)]] * [[Lajos Dóczy]], ĵurnalisto * [[Imre Dögei]], politikisto * [[János Dohy]], inĝeniero * [[Albert Doctor]], pentristo * [[József Dóczy]], komponisto * [[János Doktor]], aktoro * [[Alfréd Doleschall]], juristro * [[Frigyes Doleschall]], ministro * [[László Domahidy (pli aĝa)]], operkantisto * [[Endre Domanovszky (filozofo)]] * [[Endre Domanovszky]], pentristo * [[Sándor Domanovszky]], historiisto * [[Géza Dombóvári]], juristo * [[László Dombrovszky]], pentristo * [[Edit Domján]], aktorino * [[István Dömök]], kuracisto * [[Mátyás Domokos]], kritikisto * [[János Dömölky]], reĝisoro * [[János Dömötör]], ĵurnalisto * [[Tekla Dömötör]], etnografo * [[Zoltán Dömötör]], akvopilkisto * [[János Dömsödi]], aktoro * [[Pál Domszky]], bibliotekisto * [[Ferenc Donáth]], politikisto * [[György Donáth]], politikisto * [[Gyula Donáth]], skulptisto * [[Tivadar Dörre]], pentristo * [[Károly Dötsch]], inĝeniero * [[Sándor Doubravszky]], kemiisto * [[Lajos Drahos]], politikisto * [[László Drégely]], dekorciisto * [[Imre Dréch]], [[bankisto]] * [[Dénes Dubovitz]], kuracisto * [[Róbert Dubravszky]], subministro * [[József Dudás]], laboristo * [[László Dudás]], fasonisto * [[János Dudek]], pastro * [[Endre Dudich (zoologo)]] * [[Andor Dudits]], pentristo * [[Vilmos Duliczky]], historiisto * [[Jenő Dulovits]], fotisto * [[Imre Dunai]], ministro * [[László Dunaiszky]], skulptisto * [[Tibor Duray]], pentristo * [[Ilona Durigó]], operkantisto * [[Zsolt Durkó]], komponisto * [[Ákos Dutka]], poeto * [[Ede Dvorák]], arkitekto * [[Hubert Dvorák]], inĝeniero * [[Erzsébet Dvorszky]], baletisto * [[Győző Dvortsák]], ĵurnalisto {{Div col end}} == E == {{Div col|cols = 3}} * [[Imre É. Kiss]], agronomo * [[Antal Éber]], bankisto * [[Ernő Éber]], agronomo * [[Béla Eberling]], arkitekto * [[Gábor Éble]], agronomo * [[Imre Eck]], koreografo * [[Ferenc Ecker]], inĝeniero * [[Sándor Eckhardt (kuracisto)]] * [[Csaba Ecsedy]], etnografo * [[Ildikó Ecsedy]], orientalisto * [[Ákos Ecsődi]], pentristo * [[Lipót Edelsheim-Gyulai (1826)]], generalo * [[Bertalan Edelstein]], rabeno * [[Gyula Éder]], pentristo * [[Aladár Edvi Illés (inĝeniero)]] * [[Ödön Edvi Illés]], pentristo * [[Ödön Egervári]], oficisto * [[István Egressy]], radioparolisto * [[István Eigel]], pentristo * [[Károly Illés Edvi]], juristo * [[Sándor Egerszegi]], agronomo * [[Jenő Egerváry]], matematikisto * [[Vilma Egresi]], kajakisto * [[Ákos Egressy]], aktoro * [[Zoltán Egressy]], inĝeniero * [[István Egri (aktoro)]] * [[Mária Egri]], aktoro * [[Péter Egri]], kritikisto * [[András Egyed]], piaristo * [[István Egyed]], juĝisto * [[László Egyed]], fizikisto * [[Dávid Egyedi]], urologo * [[Éva Ehrlich]], ekonomo * [[Ottó Eiben]], [[antropologo]] * [[Mari Eibenschütz]], aktoro * [[Mihály Eisemann]], komponisto * [[János Eisler]], inĝeniero * [[Gyula Éhik]], zoologo * [[Gyula Ejury]], advokato * [[Sándor Ék]], pentristo * [[Károly Eke]], parlamentano * [[Ilona Elek]], skermisto * [[László Elek (agronomo)]] * [[Margit Elek]], skermisto * [[Oszkár Elek]], instruisto * [[Lajos Elekes]], historiisto * [[Jenő Elekfy]], pentristo * [[Béla Éless]], aktoro * [[Gyula Elischer]], kuracisto * [[Adolf Ellenbogen]], violonisto * [[Mátyás Éltes]], pedagogo * [[Ervin Ember]], oficisto * [[Győző Ember]], historiisto * [[Judit Ember]], reĝisoro * [[Mária Ember]], verkisto * [[Gusztáv Emich (ministro)]] * [[Kálmán Emszt]], kemiisto * [[Gyula Endrey]], advokato * [[Sándor Endrődi]], poeto * [[Sebő Endrődi]], entomologo * [[István Énekes (boksisto)]] * [[József Engel (skulptisto)]] * [[Károly Engel (kuracisto)]] * [[Pál Engel]], historiisto * [[Károly Engelbrecht (filo)]], vitisto * [[Mátyás Engesszer]], komponisto * [[Mariann Engrich]], tekvondisto * [[György Enyedi (geografo)]] * [[Géza Entz (biologo)]] * [[Géza Entz (zoologo)]] * [[Béla Enyedi]], arkitekto * [[Gyula Eörsi]], juristo * [[István Eörsi]], poeto * [[Károly Eötvös]], advokato * [[Loránd Eötvös]], fizikisto * [[Antal Eperjessy]], inĝeniero * [[Kálmán Eperjessy]], publikigisto * [[László Epstein]], neŭrologo * [[Ferenc Erdei]], sociologo * [[Klári Erdei]], radioparolisto * [[László Erdei]], filozofo * [[László Erdey]], kemiisto * [[Miklós Erdély]], arkitekto * [[Sándor Erdély]], ministro * [[Artúr Erdélyi]], matematikisto * [[Eta Erdélyi]], gobelinisto * [[Gizella Erdélyi]], arkeologo * [[János Erdélyi (mineralogo)]] * [[Lajos Erdélyi]], fotisto * [[Marietta Erdélyi]], operkantisto * [[Mihály Erdélyi (radiologo)]] * [[Mihály Erdélyi (teatrestro)]] * [[Miklós Erdélyi (dirigento)]] * [[Náci Erdélyi]], violonisto * [[Zsuzsanna Erdélyi]], etnografo * [[Zsigmond Erdélyszky]], meteologiisto * [[Tibor Erdey-Grúz]], kemiisto * [[György Érdi Krausz]], geodeto * [[Pál Érdy]], operkantisto * [[Kálmán Erdődy]], aktoro * [[Péter Erdős]], ekonomikisto * [[Renée Erdős]], poeto * [[Richárd Erdős]], operkantisto * [[Béla Erdőssy]], pentristo * [[Elek Erkel]], dirigento * [[Ferenc Erkel]], komponisto * [[Tibor Erkel]], muzika reĝisoro * [[Sándor Ernszt]], ministro * [[Jozefa Ernstné Kaiser]], operkantisto * [[József Ernyey]], apotekisto * [[János Erő]], fizikisto * [[Jenő Erődi]], bibliografo * [[Béla Erődi-Harrach]], oficisto * [[Gyula Erőss]], kuracisto * [[Róbert Ertl]], trafikinĝeniero * [[Károly Escher]], fotisto * [[Péter Esterházy]], verkisto * [[Irma Eszenyi]], operkantisto * [[Miklós Esztó]], inĝeniero * [[Péter Esztó]], inĝeniero * [[Zoltán Esztó]], inĝeniero * [[Emília Étsy]], aktoro * [[Lajos Evva]], teatrestro {{Div col end}} == F == {{Div col|cols = 3}} * [[Dóra F. Csanak]], bibliotekisto * [[Zsuzsa F. Várkonyi]], psikologo * [[Gusztáv Fáber]], inĝeniero * [[Árpád Fábián]], episkopo * [[Dezső Fábián]], akvopilkisto * [[Gáspár Fábián]], arkitekto * [[Juli Fábián]], ĵazkantisto * [[László Fábián (kajakisto)]] * [[Teofil Fabiny]], ministro * [[Rudolf Fabinyi (kemiisto)]] * [[Károly Fabritius]], [[pastro]] * [[Edit Fábry]], operkantisto * [[Zoltán Fábry]], reĝisoro * [[Imre Facsar]], bestokuracisto * [[László Facsinay]], geofizikisto * [[Tibor Fajth]], juristo * [[Miksa Falk]], verkisto * [[Gusztáv Faller (1930)]], inĝeniero * [[Károly Faller]], inĝeniero * [[Géza Faludi]], kuracisto * [[György Faludy]], poeto * [[Elek Falus]], grafikisto * [[Róbert Falus]], klasika filologo * [[Katalin Szikra Falusné]], ekonomikisto * [[Lajos Faluvégi (ministro)]] * [[Klára Falvay]], aktoro * [[Ilka Fáncsy]], aktoro * [[László Farádi]], internisto * [[András Faragó]], operkantisto * [[Géza Faragó]], afiŝisto * [[Ödön Faragó]], aktoro * [[Sándor Faragó (teatrestro)]] * [[Vera Faragó]], aktoro * [[Aladár Farkas (skulptisto)]] * [[Antal Farkas (aktoro)]] * [[Dénes Farkas]], politikisto * [[Ferenc Farkas (komponisto)]] * [[Ferenc Farkas (operetkantisto)]] * [[Gyula Farkas (violonisto)]] * [[Ilonka Farkas]], operkantisto * [[Imre Farkas]], komponisto * [[Imre Farkas (kanuisto)]] * [[István Farkas (nobela juĝisto)]] * [[János Farkas (futbalisto)]] * [[Jenő Farkas (koreografo)]] * [[Jenő Farkas (violonisto)]] * [[József Farkas (teologo)]] * [[Károly Farkas (kuracisto)]] * [[Loránd Farkas (kemiisto)]] * [[Lujza Farkas]], ĵurnalisto * [[Sándor Farkas (operkantisto)]] * [[Zoltán Farkas (kritikisto)]] * [[Zoltán Farkas (reĝisoro)]] * [[Zoltán Farkasdi]], arkitekto * [[Zoltán Farkasdy]], arkitekto * [[Zsigmond Farkasházy]], politikisto * [[Árpád Fasang (pli aĝa)]], komponisto * [[Árpád Fasang (pli juna)]], pianisto * [[Antal Fasching]], inĝeniero * [[Károly Fatér]], futbalisto * [[Aladár Fáy]], pentristo * [[Flóra Fáy]], aktoro * [[Szeréna Fáy]], aktoro * [[László Fayer]], juristo * [[Anna Fazekas]], fizioterapiisto * [[Erzsébet Fazekas]], historiisto * [[György Fazekas]], ĵurnalisto * [[Imre Fazekas (dramisto)]] * [[Patrik Fazekas]], fizikisto * [[Tibor Fazekas (1892)]], akvopilkisto * [[Artúr Fehér]], aktoro * [[Dezső Fehér (bestokuracisto)]] * [[György Fehér (bestokuracisto)]] * [[György Fehér (reĝisoro)]] * [[Gyula Fehér]], aktoro * [[Klára Fehér]], verkisto * [[Lajos Fehér]], politikisto * [[Pál Fehér]], operkantisto * [[Jenő Feiks]], [[karikaturisto]] * [[Géza Féja]], verkisto * [[László Fejérpataky]], historiisto * [[Sándor Fejes]], aktoro * [[Teri Fejes]], agronomo * [[László Fejes Tóth]], matematikisto * [[Endre Fejér]], haŭtkuracisto * [[Lipót Fejér]], matematikisto * [[Géza Gyula Fejérváry]], zoologo * [[György Fekete]], politikisto * [[György Fekete (kirurgo)]] * [[György Fekete (kuracisto)]] * [[György Fekete (trafikinĝeniero)]] * [[Gyula Fekete (verkisto)]] * [[István Fekete]], verkisto * [[Jenő Fekete]], fizikisto * [[Lajos Fekete (historiisto)]] * [[Pál Fekete]], operkantisto * [[Sándor Fekete]], kuracisto * [[Sándor Fekete (redaktoro)]] * [[Tamás Fekete]], skulptisto * [[Zoltán Fekete (agronomo)]] * [[Béla Fekete Nagy]], maŝininĝeniero * [[Edit Fél]], etnografo * [[Irén Feld]], aktoro * [[Mátyás Feld]], aktoro * [[Zsigmond Feld]], aktoro * [[Mózes Feldmann]], rabeno * [[Kamill Feleki]], aktoro * [[Sándor Feleky]], kuracisto * [[Ibolya Felhő]], arkivisto * [[Rózsi Felhő]], operetkantisto * [[László Felkai]], akvopilkisto * [[Tamás Felkai]], ambulancisto * [[Emil Felletár]], kemiisto * [[Henrik Fellner]], bankisto * [[Sándor Fellner]], arkitekto * [[Vilmos Fémes Beck]], skulptisto * [[Károly Fendler]], koreologo * [[Mór Fenyéri]], aktoro * [[Adolf Fényes]], pentristo * [[Imre Fényes]], fizikisto * [[Gyula Fényes]], haŭtkuracisto * [[Szabolcs Fényes]], komponisto * [[Aladár Fenyő]], aktoro * [[Andor Endre Fenyő]], pentristo * [[Emil Fenyő]], aktoro * [[István Fenyő (matematikisto)]] * [[Csaba Fenyvesi (skermisto)]] * [[Emil Fenyvesi]], aktorino * [[Adolf Fenyvessy]], stenografisto * [[Éva Fenyvessy]], aktorino * [[Gejza Ferdinandy]], juristo * [[János Ferencsik]], dirigento * [[Áron Ferencz]], apotekisto * [[László Ferencz (aktoro)]] * [[Frigyes Ferenczi]], reĝisoro * [[István Ferenczi (citrokonstruisto)]] * [[Krisztina Ferenczi]], aktoro * [[Sándor Ferenczi]], psikologo * [[Zoltán Ferenczi]], literaturhistoriisto * [[Béni Ferenczy]], skulptisto * [[György Ferenczy (pianisto)]] * [[Károly Ferenczy (aktoro)]] * [[Károly Ferenczy (dentkuracisto)]] * [[Mária Ferenczy]], ĉinologo * [[Noémi Ferenczy]], gobelinisto * [[Valér Ferenczy]], pentristo * [[Sándor Ferkó]], obstetrikisto * [[Violetta Ferrari]], aktoro * [[Antal Fery]], grafikisto * [[Imre Fest]], [[subministro]] * [[Sándor Fest]], filologo * [[Leó Festetics]], komponisto * [[Pál Festetics (ĉambelano)]] * [[Frigyes Feszl]], arkitekto * [[Adolf Feszty]], arkitekto * [[Nándor Fettich]], arkeologo * [[Ottó Fettick]], bestokuracisto * [[István Feuer]], kemiisto * [[Gyula Feyér]], inĝeniero * [[Lajos Fialovszky]], inĝeniero * [[Henrik Fieber]], pastro * [[Nándor Filarszky]], botanikisto * [[László Filep]], matematikisto * [[István Fillár (patro)]], aktoro * [[Ernő Fináczy]], pedagogo * [[Zoltán Finta]], ĵurnalisto * [[Annie Fischer]], pianisto * [[Ágoston Fischer]], pastro * [[Antal Fischer]], kuracisto * [[Gertrúd Fischer]], biokemiisto * [[Gyula Fischer (rabeno)]] * [[József Fischer]], politikisto * [[József Fischer (1873)]], arkitekto * [[Sándor József Fischer]], oficisto * [[Kamill Fittler]], arkitekto * [[Jenő Fitz]], arkeologo * [[Gizella Flattné Győrffy]], operkantisto * [[Antal Fleischer]], dirigento * [[József Fleischer]], obstetrikisto * [[Róbert Fleischl]], arkitekto * [[Ármin Flesch]], kuracisto * [[Endre Flórián]], meteologiisto * [[Ármin Fodor]], juĝisto * [[Ella Fodor]], aktoro * [[Ernő Fodor (pianisto)]] * [[Ilona Fodor]], fizikisto * [[Imre Fodor]], teatrestro * [[István Fodor (inĝeniero)]] * [[József Fodor (kuracisto)]] * [[Lajos Fodor (kemiisto)]] * [[Sándor Fodor (egiptologo)]] * [[Béla Fogarasi]], filozofo * [[János Fogarasi]], lingvisto * [[Dávid Rafael Fokos-Fuchs]], lingvisto * [[Ottó Foky]], animaciisto * [[Imre Földes]], pentristo * [[Péter Földes (verkisto)]] * [[Vilmos Földessy]], aktoro * [[Zsolt Fonyó]], kemiisto * [[Béla Földes]], statistikisto * [[Imre Földes]], verkisto * [[István Földes (virologo)]] * [[Lajos Földes]], obstetrikisto * [[Péter Földes]], kemiisto * [[Gyula Földessy]], literaturhistoriisto * [[János Földy]], advokato * [[Mihály Földi]], verkisto * [[Zoltán Földi]], kemiisto * [[Ferenc Földvári]], haŭtkuracisto * [[József Földvári]], juristo * [[Albert Fonó]], inĝeniero * [[Renée Fonó]], kuracisto * [[Géza Fónyi]], pentristo * [[István Fonyó]], aktoro * [[József Fonyó]], aktoro * [[József Forgách (baletisto)]], * [[Antal Forgács (aktoro)]] * [[László Forgács]], aktoro * [[Erzsébet Forgács Hann]], skulptisto * [[László Forgó]], inĝeniero * [[Jenő Forrai]], radiologo * [[Miklós Forrai]], dirigento * [[Rózsi Forrai]], aktoro * [[Aurél Förster]], filologo * [[Géza Forster]], agronomo * [[Gyula Forster]], arthistoriisto * [[Jenő Förster]], arkivisto * [[Ernő Fóth]], pentristo * [[Mihály Fóti]], radiologo * [[Vilmos Fraknói]], historiisto * [[Rezső Francé]], biologo * [[Imre Francsek]], arkitekto * [[Frigyes Frank]], pentristo * [[József Frankl]], haŭtkuracisto * [[Gedeon Fráter]], dirigento * [[Lóránd Fráter]], komponisto * [[János Frecskay]], ĵurnalisto * [[László Frecskay]], karikaturisto * [[Dezső Freund]], arkitekto * [[Mihály Freund]], kemiisto * [[Vilmos Freund]], arkitekto * [[Lajos Frey]], arkitekto * [[Lajos Fridrich (arkitekto)]] * [[Péter Friedrich]], kuracisto * [[József Frigyesi]], kuracisto * [[Antal Frim]], instruisto * [[Jakab Frim]], instruisto * [[Ármin Frisch]], rabeno * [[Antal Friss]], violonĉelisto * [[István Friss]], ekonomisto * [[János Frivaldszky]], zoologo * [[Izidor Fröhlich]], fizikisto * [[János Fröhlich]], ĵurnalisto * [[Róbert Fröhlich]], arkeologo * [[Mátyás Frühwirth]], esperantisto * [[Emil Fuchs (ĝardenisto)]] * [[Jenő Fuchs (skermisto)]] * [[György Fukász]], filozofo * [[Lajos Fülep]], arthistoriisto * [[Attila Fülöp]], operkantisto * [[József Fülöp (geologo)]] * [[József Fülöp (kuracisto)]] * [[Kálmán Fülöp (aktoro)]] * [[Mihály Fülöp (skermisto)]] * [[Viktor Fülöp]], baletisto * [[Zoltán Fülöp (dekoraciisto)]] * [[Zsigmond Fülöp]], tradukisto * [[Zsigmond Fülöp (aktoro)]] * [[Károly Füredi]], aktoro * [[Richárd Füredi]], skulptisto * [[Anna Fűri]], psikologo * [[Milán Füst]], poeto * [[Ödön Füves]], historiisto * [[Anna Füzess]], aktoro {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (A-F)]] * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)]] * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (L-R)]] * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (S-Z)]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj| ]] [[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]] h5xbswl2jtdxbxwbkr0txbyh2ks4xbe 0 638611 9372976 8407617 2026-05-14T20:56:54Z Arbarulo 135469 9372976 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Amazake by emily harbour in july.jpg|eta|[[Amazake]], japana [[rizlakto]]]] '''Planta lakto''' (''alternativa lakto'', ''vegetaĵa lakto'' aŭ ''vegana lakto'') estas fabrikita, ne-lakta trinkaĵo farita el plantaj ekstraktoj kiu donas al ĝi guston kaj aromon. Plantlakto estas konsumita kiel plantdevena alternativo al [[Lakto|besta lakto]], kaj aldonas veganan trinkaĵan elekton kun kremeca ĉebuŝa gusto-sento. Por komerco, plantlakto estas tipe enpakita en ujojn similajn kaj konkurencantaj al tiuj uzitaj por besta lakto. En 2018 inter 20 plantoj, uzataj en laktofabrikado, [[migdalo]], [[sojfabo]] kaj [[kokoso]] estis la plej vendataj tutmonde. La tutmonda merkato de plantlaktoj estis taksita je 16 miliardoj da dolaroj en 2018. Vegetaĵaj trinkaĵoj estis konsumitaj dum jarcentoj, kun la termino "lakto-similaj plantoj-sukoj" uzata ekde la [[13-a jarcento]]. Tra diversaj kulturoj, planta lakto estis kaj tradicia trinkaĵo kaj bongusta ingredienco en dolĉaj kaj salaj pladoj, kiel ekzemple la uzo de [[Kokoslakto|kokosolakto]] en [[Kareaĵo|kareaĵoj]]. Planta lakto ankaŭ estas uzata por fari [[glaciaĵo]]jn, [[Plantkremo|plantan kremon]], [[Vegana fromaĝo|veganan fromaĝon]] kaj [[jogurto]]n, kiel [[sojjogurto]]n kaj [[kokosjogurto]]n, kun 54% da konsumantoj malfermitaj al elektado de plantdevenaj produktoj anstataŭ laktaĵoj en 2018. {{Plantlaktoj}}{{projektoj}} [[Kategorio:Plantolaktoj| ]] [[Kategorio:Grenoj]] [[Kategorio:Veganismo]] [[Kategorio:Lakt-anstataŭaĵoj]] [[Kategorio:Malvarmaj trinkaĵoj]] 5kah6na3b3oy0wrhtt9u6u31mj0bprx 0 657623 9373175 9236586 2026-05-15T08:53:57Z Crosstor 3176 /* A */ 9373175 wikitext text/x-wiki Jen listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Sátoraljaújhely]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Erzsébet Ábrahám]], [[pulmonologo]] * [[Ágoston Ambrózy (juĝisto)]] * [[Ágoston Ambrózy (poeto)]] == B == * [[János Balásházy]], [[agronomo]] * [[Gyula Bereznai]], [[matematikisto]] * [[János Bognár]], [[kemiisto]] * [[Elemér Bokor]], [[entomologo]] * [[József Borsos (arkitekto)]] * [[Béla Böszörményi-Nagy]], [[pianisto]] == C == * [[Ildikó Csete]], tekstilartisto * [[Sándor Czigándi Varga]], [[skulptisto]] * [[Lóránt Czigány]], bibliotekisto == D == * [[Anni Dobos]], [[aktoro]] == E == * [[József Engel (skulptisto)]] == F == * [[Ignác Fábry]], [[episkopo]] * [[Ferenc Friedrich]], skulptisto == G == * [[Tibor Gerbár]], aktoro * [[Katalin Gyöngyössy]], aktoro == H == * [[Ede Haraszti]], agronomo * [[István Haraszti]], [[inĝeniero]] == J == * [[Tibor Jármy]], [[policano]] == K == * [[Sándor Kalecsinszky]], kemiisto * [[Zsuzsanna Kossuth]], [[flegisto]] * [[László Kovács (kuracisto)]] == L == * [[László L. Menyhért]], arthistoriisto * [[Árpád Latabár (1903)]], aktoro * [[György Legeza]], paralimpikono == M == * [[József Majoros]], instruisto * [[Elek Matolay]], advokato * [[Ernő Mezei]], [[ĵurnalisto]] * [[Viktória Monostory]], pentristo == N == * [[Ella Némethy]], operkantisto * [[Géza Niczky]], [[poeto]] == P == * [[Béla Palasovszky]], poeto * [[Attila Pethő]], [[matematikisto]] == R == * [[István Rátz]], kuracisto * [[Géza Révész (ministro)]] * [[Imre Révész (pentristo)]] == S == * [[Sári Sebeők]], [[operkantisto]] * [[Csaba Szummer]], psikologo == T == * [[Tibor Tóth (gitaristo)]] == U == * [[Mária Zsuzsanna Ujhelyi]], instruisto == V == * [[Miklós Virág]], profesoro == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj naskiĝintaj en Sátoraljaújhely]] [[Kategorio:Sátoraljaújhely| ]] 28tdotfz2l266ny05etu391wh249h4d 0 664023 9373049 7649301 2026-05-15T02:27:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373049 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Gyula Csepregi |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Julio|Gyula]] Csepregi''' [djula ĉepregi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Csepregi Gyula''' estis [[Hungario|hungara]] [[ĵazo|ĵaz]][[muzikisto]], [[saksofonisto]], altlerneja [[instruisto]]. Gyula Csepregi<ref>http://www.csepregigyula.hu/?site=aloldal&aloldal=biografia</ref> naskiĝis la {{daton|28|septembro|1958}} en [[Miskolc]], li mortis la {{daton|17|novembro|2014}} en Miskolc. == Biografio == Gyula Csepregi konatiĝis kun la [[bekfluto]] en aĝo 4, post jaroj kun la [[fluto]]. Li frekventis [[gimnazio]]n en sia naskiĝurbo, ekde [[1980]] li studis en [[konservatorio]] en [[Budapeŝto]]. En la sekva jaro li jam estis [[solisto]] en [[muzikgrupo]] de [[Gyula Kovács (drumisto)]], poste li muzikadis kune kun kremo de hungaraj ĵazmuzikistoj ([[Imre Kőszegi]], [[Gyula Babos]], [[Béla Szakcsi Lakatos]], [[Aladár Pege]]). Pli malofte li saksofonadis en koncertoj de ŝlagromuzikistoj aŭ en registrado de ŝlagroj en [[studio]]j. En [[1988]] li aliĝis al distra orkestro de [[Hungara Radio]], sed li havis tempon muzikadi kun eksterlandanoj (ekzemple [[Dave Samuels]]). En [[2008]] li fondis duopon kun [[Róbert Rátonyi (pianisto)]]. Li ricevis hungarajn kaj eksterlandajn [[premio]]jn. Li instruis preskaŭ 2 jardekojn en [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt]]. == Elektitaj disĉiploj == * [[Viktor Tóth]] == Vidu, aŭdu ankaŭ == * [https://www.youtube.com/watch?v=PYbW_rjVdOM] == Fontoj == * [https://arhiv.minap.hu/cikkek/elhunyt-csepregi-gyula-szaxofonmuvesz hungarlingva biografio kun foto]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.muzsikus.hu/csepregigyula hungarlingva biografio kun foto] * [https://zene.hu/csepregi_gyula hungarlingva biografio kun foto] * [https://info.bmc.hu/index.php?node=artists&type=J&search=Csepregi+Gyula&search_tol=&search_ig=&valaszt=nev hungarlingva biografio kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Csepregi Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj ĵazmuzikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj saksofonistoj]] ttb5kkp1nw7ljbuiruu5k8vqh8shk3t 0 669666 9372864 9283796 2026-05-14T16:22:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372864 wikitext text/x-wiki '''Gramatiko de la angla''' estas la maniero kiel signifoj estas koditaj per vortigoj en la [[angla lingvo]]. Ĉi tio inkludas strukturojn de [[vorto]]j, [[sintagmo]]j, [[propozicio]]j, [[frazo]]j, kaj la strukturon mem de kompletaj tekstoj. Ekzistas varioj historiaj, sociaj, kulturaj, kaj regionaj de la angla lingvo. Por devioj de la [[gramatiko]] priskribita ĉi tie, vidu je [[Angla lingvo|dialektoj de la angla lingvo]]. Moderna angla estas larĝe abandoninta sian [[Fleksio|fleksian]] [[Kazo (gramatiko)|kazsistemon]] favore al [[lingva tipologio|analizaj]] konstruoj. La [[Pronomo#personaloj|personaloj]] retenas morfologian kazon pli ol aliaj vortklasoj, kies funkcion indikas vortordo, prepozicioj, kaj la [[Pronomo#posesivo|posesivo]].<ref name="Huddleston phrasal genitive">{{Cite book|quote=We conclude that both head and phrasal genitives involve case inflection. With head genitives it is always a noun that inflects, while the phrasal genitive can apply to words of most classes. |pages=479–481|chapter= Nouns and noun phrases |last1=Payne|first1= John |last2=Huddleston |first2= Rodney |author-link2=Rodney Huddleston |editor1-last=Huddleston |editor1-first=Rodney |editor1-link=Rodney Huddleston |editor2-last= Pullum |editor2-first= Geoffrey |editor2-link=Geoffrey Pullum |title=The Cambridge Grammar of the English Language |year=2002 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge; New York |isbn=0-521-43146-8}}</ref> [[Parolparto|Vortklasoj]] komune distingitaj en la angla estas naŭ: [[substantivo]]j, [[determinativo]]j, [[pronomo]]j, [[verbo]]j, [[adjektivo]]j, [[adverbo]]j, [[prepozicio]]j, [[konjunkcio]]j kaj [[interjekcio]]j. == Vortklasoj kaj frazoj == Substantivoj, verboj, adjektivoj, kaj adverboj formas [[Parolparto|apertan klason]], t.e. klasoj kiuj volonte akceptas novajn membrojn; la aliaj klasoj estas konsideritaj kiel [[Parolparto|fermitaj]]. Interjekcioj ne estas traktataj ĉi tie ĉar ili ne formas parton de [[propozicio]] nek strukturon de frazo.<ref name=carter-mccarthy-p296>{{Harvnb|Carter|McCarthy|2006|p=296}}</ref> Anglaj vortoj ĝenerale ne estas markitaj, tial ne ĉiam estas eble tuj distingi klasojn inter si. Plue, la majoritato de vortoj apartenas al pluraj vortklasoj. Ekzemple, ''run'' servas jen kiel verbo jen kiel substantivo, kiuj estas rigardataj kiel du diferencaj [[leksemo]]j.<ref name=carter-mccarthy-p297>{{Harvnb|Carter|McCarthy|2006|p=297}}</ref> Leksemoj povas esti inflektitaj por esprimi la diversajn kategoriojn, ekzemple, ''runs'', ''runny'', ''running'', k.c.<ref name=carter-mccarthy-p297/> Vortoj en unu klaso povas foje esti derivitaj, kaj tiel povas naski novajn vortojn. Freŝdate, ĉi tio okazis al la adjektivo «''aerobicized''», derivita de «''aerobics''».<ref name=carter-mccarthy-p297/> Vortoj povas kombini por formi sintagmon. Sintagmo kutime servas la saman funkcion kiel vorto el alia vortklaso.<ref name=carter-mccarthy-p297/> Ekzemple, «''my very good friend Peter''» estas sintagmo kiu povas esti uzita en frazo kvazaŭ substantivo, kaj tial nomiĝas [[Substantivo|substantiva sintagmo]]. Simile, [[Adjektivo|adjektiva sintagmo]] kaj [[Adverbo|adverba sintagmo]] funkcias kvazaŭ adjektivo kaj adverbo, respektive. Sed kun aliaj specoj de sintagmo, la terminologio havas diferencajn implikojn. Ekzemple, [[Verbo|verba sintagmo]], konsistas el verbo kune kun ĉiuj objektoj kaj aliaj dependantoj; [[Prepozicio|prepozicia sintagmo]] konsistas el prepozicio kaj ĝia suplemento (kaj ĉi tial ofte adverba sintagmo); [[Determinativo|determinativa sintagmo]] estas ia substantiva sintagmo enhavanta determinativon. === [[Substantivo]]j === Multaj komunaj [[sufikso]]j formas aliajn specojn de vortoj. Substantivoj estas ankaŭ ofte kreitaj per [[konverto]]. Substantivoj estas kelkfoje klasifikitaj semantike kiel komunaj aŭ propraj, konkretaj aŭ abstraktaj,<ref name=carter-mccarthy-p298/> nombraj aŭ nenembraj.<ref name=carter-mccarthy-p299>{{Harvnb|Carter|McCarthy|2006|p=299}}</ref> Iuj substantivoj povas esti kaj nombraj kaj nenombraj. Nombraj substantivoj ĝenerale havas singularajn kaj pluralajn formojn.<ref name=carter-mccarthy-p298>{{Harvnb|Carter|McCarthy|2006|p=298}}</ref> En la plejparto de cirkonstancoj, la pluralo estas formita per aldono de «''-[e]s''» al la singularo, tamen ekzistas neregulaj pluraloj (''woman/women'', ''foot/feet''», kc.), inkludante kazojn kie la singularo kaj pluralo estas identaj (''sheep'', ''series'', kc.). Certaj substantivoj povas esti uzataj kun pluralaj verboj, malgraŭ forme singularaj («''The government were...''»); ĉi tio estas formo de ''constructio ad sensum'', kiu estas pli ofta en britia ol usona angla. Anglaj substantivoj ne estas markitaj laŭ kazo, kiel en aliaj lingvoj, sed ili havas posesivajn formojn per aldono de «''-'s''» (''John's'', ''children's'') aŭ per nur la apostrofo, se la fina fonemo estas /s/ aŭ /z/ («''the dogs' owners''», «''Jesus' love''»). Pli ĝenerale, la posesiva finaĵo povas esti aplikita al substantivaj sintagmoj («''the man you saw yesterday's sister''»). La posesivo povas esti uzita kiel aŭ [[determinativo]] (''John's cat'') aŭ substantiva sintagmo (''John's is the one next to Jane's''). ==== [[Substantivo|Substantivaj sintagmoj]] ==== Substantiva sintagmo estas sintagmo kiu funkcias gramatike kvazaŭ substantivo en frazoj, ekzemple kiel subjekto aŭ objekto de verbo. Substantiva sintagmo en la angla tipe prenas la sekvan formon (n.b. ke ne ĉiuj elementoj estas bezonitaj): :{| cellspacing="5" |- style="font-variant: small-caps; font-size: larger;" ! Determinativo || + || Epiteto || + || SUBSTANTIVO || + || komplemento |} En ĉi tiu strukturo: * La determinativo povus esti artikolo aŭ ekvivalenta vorto. En multaj kuntekstoj, necesas ke substantiva sintagmo inkludu ian determinativon. * [[Epiteto]](j) inkludas adjektivojn kaj iujn adjektivajn sintagmojn, kaj substantivajn epitetojn. Adjektivaj epitetoj kutime lokas antaŭ substantivaj adjunktoj. * Komplemento, aŭ suplemento,<ref name=carter-mccarthy-p299/> povas esti prepozitivo, rilativa sintagmo, ia adjektivo, participa sintagmo, subjunkcio aŭ infinitiva sintagmo, taŭga por la substantivo. Ekzemplo de substantiva sintagmo kiu inkludas ĉi ĉiujn elementojn estas «''that rather attractive young college student to whom you were talking''». Ĉi tie, ''that'' estas la determinativo, ''rather attractive'' kaj ''young'' estas adjektivaj epitetoj, ''college'' estas substantiva epiteto, ''student'' estas la ĉefa substantivo de la sintagmo, kaj ''to whom you were talking'' estas komplemento (ĉi-kaze, rilativa propozicio). Kunordigaj konjunkcioj kiaj ''and'', ''or'', kaj ''but'' povas esti uzataj en variaj niveloj en substantivaj sintagmoj, kiel en «''John, Paul, and Mary''»; «''the matching green coat and hat''»; «''a dangerous but exciting ride''»; «''a person sitting down or standing up''». Substantivaj sintagmoj povas ankaŭ esti metitaj en apozicion. En iuj kuntekstoj, la sama ideo estas esprimebla per prepozitivo. Komparu, «''the twin curses '''of''' famine and pestilence''» kaj «''the twin curses '''that are''' famine and pestilence''» ==== [[Genro (gramatiko)|Genro]] ==== Sistemo de gramatika genro, per kiu ĉiu substantivo estas traktita kiel aŭ maskla, aŭ femala, aŭ neŭtra, ekzistis en [[Anglosaksa lingvo|malnova angla]], sed moderna angla retenas genron nur naturan. Pri homoj kaj bestoj, foje aperas diferencaj formoj por la genroj:<ref name="NOUN GENDER">[http://www.edufind.com/english-grammar/noun-gender/ NOUN GENDER] ''edufind.com''</ref> {| class="wikitable" |- ! Maskla !! Femala !! Neŭtra |- | ''man'' || ''woman'' || ''adult'' |- | ''boy'' || ''girl'' || ''child'' |- | ''husband'' || ''wife'' || ''spouse'' |- | ''rooster'' || ''hen'' || ''chicken'' |} Multaj substantivoj kiuj mencias rolojn kaj profesiojn povas referenci kaj masklan kaj femalan subjekton.<ref name="NOUN GENDER"/> * «'''Jane''' is my friend. '''She''' is a dentist.''» * «'''Paul''' is my cousin. '''He''' is a dentist.» Ofte la genron oni distingas per la epitetoj ''male'' aŭ ''female''.<ref name="NOUN GENDER"/> * «Sam is a '''female''' doctor.» * «No, he is not my boyfriend; he is just a '''male''' friend.» * «I have three '''female''' cousins and two '''male''' cousins.» Rare, substantivoj ilustrante aferojn sen genro estas referencitaj per genra pronomo por doni sencon de familiareco. Oni egale povus apliki la genro-neŭtran pronomon ''it''.<ref name="NOUN GENDER"/> * «I love my '''car'''. '''She''' is my greatest passion.''» * «'''France''' is popular with '''her''' neighbors at the moment.» * «I travelled from England to New York on the '''Queen Elizabeth'''; '''she''' is a great ship.» === [[Determinativo]]j === Anglaj determinativoj konstituas relative malgrandan klason de vortoj. Ili inkludas la artikolojn ''the'', ''a[n]'', certajn demonstrativojn, kaj kelkajn interogativojn kiaj ''this'', ''that'', ''which'', kaj posesivojn kiaj ''my'' kaj ''whose''. Ankaŭ povas roli kiel determinativo substantiva posesivo kiaj ''John's'' kaj ''the girl's'', variaj kvantaj adverboj kiaj ''all'', ''some'', ''many'', ''various'', kaj numeraloj kiaj ''one'', ''two''. Ekzistas ankaŭ sintagmoj kiaj ''a couple of'' kiuj povas roli kiel determinativo. Determinativoj estas uzataj en fomigo de substantivaj sintagmoj. Multaj vortoj kiuj servas kiel determinativoj povas egale esti uzitaj kiel pronomoj, ekz-e, ''this'', ''that'', ''many''. En multaj kuntekstoj, substantiva sintagmo bezonas artikolon aŭ alian determinativon por ke ĝi kompletiĝu. Ne estas gramatike ĝuste diri «''cat sat on table''»; oni devas diri, ekzemple «'''''my''' cat sat on the table''». La plej oftaj situacioj kiam substantiva sintagmo povas esti formita sen determinativo estas kiam ĝi referencas ĝenerale al tuta klaso aŭ koncepto («''dogs are dangerous''» aŭ «''beauty is subjective''») kaj kiam ĝi estas propra nomo (''Jane'', ''Spain''). === [[Pronomo]]j === Pronomoj estas relative malgranda, femita klaso de vortoj kiuj anstataŭas substantivojn aŭ substantivajn sintagmojn. Ili povas esti personaloj, demonstrativoj, rilativoj, interogativoj, aŭ indefinitivoj. ==== [[Pronomo#Personaloj|Personaloj]] ==== La personaloj kaj siaj deklinacioj aperas jene: {| class="wikitable" |- ! !! [[Nominativo]] !! [[Objekto (gramatiko)|Objektivo]] !! [[Pronomo|Refleksivo]] !! [[Determinativo|Posesiva determinativo]] !! [[Pronomo#Posesivoj|Posesiva pronomo]] |- | 1a pers. sing. || ''I'' || ''me'' || ''myself'' || ''my'' || ''mine'' |- | 2a pers. sing./pl. || ''you'' || ''you'' || ''yourself/yourselves'' || ''your'' || ''yours'' |- | 3a pers. sing.|| ''she'', ''he'', ''they'', ''it'' || ''her'', ''him'', ''them'', ''it'' || ''herself'', ''himself'', ''themself'', ''itself'' || ''her'', ''his'', ''their'', ''its'' || ''hers'', ''his'', ''theirs'', ''its'' |- | 1a pers. pl. || ''we'' || ''us'' || ''ourselves'' || ''our'' || ''ours'' |- | 3a pers. pl. || ''they'' || ''them'' || ''themselves'' || ''their'' || ''theirs'' |} Formoj de la dua persono, ''you'', estas uzataj en kaj la singulara kaj la pluralo. Kelkaj regionaj variantoj por la pluralo estas en vasta uzado (''y'all'', ''you guys''). En tradiciaj diservoj, oni aŭskultas arĥaikan formon de la singularo (''thou, thee, thyself, thy, thine''). ''You'' povas esti uzita ankaŭ kiel indefinitivo apud la pli formala ''one, oneself, one's''). Formoj de la tria persono singulara estas diferencigitaj laŭ la sekso de la referencito. ''It'' povas esti uzita en frazoj kiuj havas nulan subjekton, kiel «''It is going to be sunny this afternoon''». Formoj de la tria persono plurala povas esti uzitaj kiel genre neŭtraj pronomoj kiel «''each employee should ensure they tidy their desk''». Malgraŭ sia longa historio, ĉi tia uzado estas kelkfoje konsiderita malĝusta. Determinativoj posesivaj kiel ''my'' jungas kun substantivoj, malkiel pronomoj posesivaj kiel ''mine'' kiuj estas mem kvazaŭ-substantivoj. ==== [[Pronomo#demonstrativo|Demonstrativoj]] kaj [[Pronomo#interogativo|Interogativo]] ==== La demonstrativoj estas ''this'' (singulara kaj proksima), ''that'' (singulara kaj malproksima), ''these'' (plurala kaj proksima), kaj ''those'' (plurala kaj malproksima). Ĉiuj kvar povas esti uzitaj kiel determinativoj. La interogativoj estas ''who'' (personoj), ''what'' (aĵoj kaj aferoj), kaj ''which'' (alternativoj en elekto). Ĉiuj povas akcepti la emfazan sufikson ''-ever''. La pronomo ''who'' havas oblikvan formon, ''whom''. Ĉiuj interogativaj pronomoj povas esti ankaŭ uzitaj kiel rilativaj pronomoj. ==== [[Pronomo#rilativo|Rilativo]] ==== La ĉefaj rilativaj pronomoj estas ''who, whom, whose'', ''which'', kaj ''that'', La unuaj povas esti uzitaj en [[Propozicio|restriktaj kaj nerestriktaj propozicioj]], sed ''that'' povas esti uzita ekskluzive en restrikta propozicio. Tial, oni povas diri «''the song that'' [aŭ ''which''] ''I listened to yesterday''», sed «''the song to which'' [ne ''to that''] ''I listened yesterday''». Se ''that'' ne estas la subjekto de rilativa propozicio, ĝi povas esti ellasita, «''the song I listened to yesterday''». ==== [[Pronomo#nula subjekto|Ankra ''there'']] ==== La vorto ''there'' estas uzata kiel [[pleonasmo|pleonasma pronomo]] en iuj frazoj, kutime por netransitiva verbo, kies subjekto aperas en la komplemento, post la verbo. Ĉi tia uzado de ''there'' okazas plej komune kiel [[kopulo]], ekz-e: «''There is a heaven''»; «''There are two cups on the table''»; «''There have been a lot of problems lately''»; «''There exist two major variants''»; «''There occurred a very strange incident''». Nature, la pleonasma pronomo prenas la nombron de la subjekto sed, en neformala lingvaĵo, la [[Lingva kuntiriĝo|kuntiriĝa]] ''there's'' estas ofte uzata por kaj la singularo kaj la pluralo.<ref>{{Harvnb|Fowler|2015|p=813}}</ref> Ĉe la pleonasma pronomo povas okaziĝi [[inversio]], «''Is there a test today?''» kaj «''Never has there been a man such as this''». Ĝi ankaŭ povas aperi sen logike koresponda subjekto en mallongaj frazoj aŭ kiel demanda partikulo, «''There wasn't a discussion, was there? There was.''» ''There'' en tiaj frazoj estis kelkfoje analizita esti adverbo aŭ [[Predikato|pleonasma predikato]] anstataŭ pronomo.<ref>For a treatment of ''there'' as a dummy predicate, based on the analysis of the [[Copula (linguistics)|copula]], see [[Andrea Moro|Moro, A.]], ''The Raising of Predicates. Predicative Noun Phrases and the Theory of Clause Structure'', ''Cambridge Studies in Linguistics'', 80, Cambridge University Press, 1997.</ref> Tamen, ĝia idento kiel pronomo estas pli kohera kun ĝia funkcio en inversiaj frazoj kaj kiel demanda partikulo. Pro tio, ke ''there'' povas esti [[Deikto|deikta]] adverbo, frazo kiel «''There is a river''» povas havi unu el du signifoj: aŭ «''a river exists''» (pronomo), aŭ «''a river is in that place''» (adverbo). Parole, la adverba ''there'' ricevus [[streso]]n, sed ne la pronomo. ==== Ceteraj pronomoj ==== Aliaj pronomoj ofte estas forme identaj al determinativo, specife kvantigantoj kiaj ''many'', ''a little'', ''a bit'', kc. Foje, la pronoma formo diferencas, kiel ĉe ''none'', kies determinativaj formoj estas ''no'', ''nothing'', ''everyone'', ''somebody'', ktp. Multaj ekzemploj estas karakterizitaj kiel [[Pronomo|indefinitaj pronomoj]]. === [[Verbo]]j === {{Ĉefartikolo|Konjugacio de la angla}} La bazan formon de angla verbo ĝenerale ne markas finaĵo, kvankam ekzistas iuj sufiksoj kiuj estas ofte uzataj por formigi verbojn, kiaj ''-ate'', ''-fy'', kaj ''-ise/ize'' (britia kaj usona variantoj, respektive).<ref name=carter-mccarthy-p301>{{Harvnb|Carter|McCarthy|2006|p=301}}</ref> Multaj verboj ankaŭ enhavas prefiksojn, kiaj ''un-'', ''out-'', ''over-'', and ''under-''.<ref name=carter-mccarthy-p301/> Verboj ankaŭ povas esti formitaj el substantivoj kaj adjektivoj per [[konverto]], kiel ĉe ''snare'', ''nose'', ''dry'', kaj ''calm''. La majoritato de verboj havas tri aŭ kvar fleksiajn formojn adicie al sia baza formo: * 1. ''-(e)s'' en la tria persono singulara de la prezenco (''writes'', ''botches''); * 2. ''-ing'' por la [[Participo|prezenca participo]] kaj [[Gerundivo|gerundio]]; * 3. ''-ed'' pasea formo; * 4. [[Participo|pasea participo]] (plej ofte identa kun la simpla paseo). La plejparto de tiuj, kiujn oni ofte nomas [[tenso]]jn estas fakte [[aspekto]]j, kiuj estas formitaj kun [[Verbo|helpoverboj]]. Ekzistas tri simplaj tensoj: paseo, prezenco, kaj futuro (''wrote, writes, will write''). Aspektoj estas tri: progresivo (''was/is/will be writing''), perfekto (''had/has/will have written''), perfekta progresivo (''had/has/will have been writing''). Kune, do tio donas po 12 tenso-aspektaj formoj por verbo. Por la modoj, inkluzive de la [[kondicionalo]], [[imperativo]], kaj [[subjunktivo]], vidu [[Konjugacio de la angla]]. La baza formo de verbo (''be, write, play'') estas uzata kvazaŭ [[infinitivo]], kvankam ekzistas ankaŭ ''to''-infinitivo, (''to be'', ''to write'', ''to play'') en pluraj sintaksaj strukturoj, kaj povas korespondi kun aliaj aspektoj (''[to] have written'', ''[to] be writing'', ''[to] have been writing''). La [[Pasivo|pasiva voĉo]] estas formita per la verbo ''be'' (''cars are driven'', ''he was killed'', ''I am being tickled'', ''it is nice to be pampered'', ktp.) La aganton enkondukas prepozicia sintagmo per ''by'' (''they were killed by the invaders''). La ĉefaj [[modalo]]j estas ''can'', ''could'', ''may'', ''might'', ''must'', ''shall'', ''should'', ''will'', ''would'', ''ought to'', ''have to'', ''had better'', kaj en iaj cirkonstancoj ''dare'' kaj ''need''.<ref name=carter-mccarthy-p303>{{Harvnb|Carter|McCarthy|2006|p=303}}</ref> Ĉi tiuj ne fleksias laŭ persono nek nombro,<ref name=carter-mccarthy-p303/> kaj havas nek infinitivojn nek participojn (krom ĉe sinonimoj kiel ''be/being/been able to'' por la modaloj ''can/could''). Modaloj estas uzataj kun nuda infinitivo: ''I can swim'', ''he may be killed'', ''we dare not move from here'', ''but need they go?''). La [[kopulo]] ''be'' kune kun la diversaj helpoverboj sintakse funkcias diference ol [[Verbo|leksikaj verboj]], specife ĉe siaj [[Pronomo#interogativo|interogativaj]] formoj per [[inversio]] kaj negacio. Iuj inter ili aperas en kuntiriĝa formo, inkluzive kun siaj negacioj. ==== [[Verbo|Verbaj sintagmoj]] ==== Ĉiuj depentantoj de la verbo nomiĝas verba sintagmo, sed tiu difino ne estas universale akceptita.<ref>[[Dependency grammar|Dependency grammars]] reject the concept of finite verb phrases as clause constituents, regarding the subject as a dependent of the verb as well. See the [[verb phrase]] article for more information.</ref>. Verban sintagmon gvidas [[predikato]], kies objektoj kaj komplementoj ĝin sekvas. [[Rekta objekto]] antaŭas aliajn komplementojn, sed se ĉeestas [[nerekta objekto]] esprimita sen prepozicio, tiu lata antaŭas la rektan objekton: «''give '''me''' the book right now'', sed ''give the book '''to me''' right now''. Por informoj pri adjektoj kaj partikulaj verboj, vidu [[Konjugacio de la angla]]. === [[Adjektivo]]j === Kiel aliaj vortklasoj, adjektivoj ĝenerale ne povas esti identigitaj per sia formo,<ref name=carter-mccarthy-p308>{{Harvnb|Carter|McCarthy|2006|p=308}}</ref> sed multaj formiĝas el substantivoj per sufikso kiaj ''-al'', ''-ful'', ''-ic'', ''-ish'', ''-ous'', ktp., aŭ el aliaj adjektivoj per prefikso kiaj ''dis-'', ''un-'', ''over-'' ktp. Adjektivoj povas esti uzitaj atribue en substantiva sintagmo (''the big house'') aŭ predikate (''the house is big''). ==== [[Komparativo|Komparado]] ==== Multaj adjektivoj havas komparativan kaj superlativan formojn, formitaj per ''-er'' kaj ''-est'', respektive;<ref name=carter-mccarthy-p309>{{Harvnb|Carter|McCarthy|2006|p=309}}</ref> ekz-e, por la adjektivo ''fast'', la komparativo kaj superlativo estas ''faster'' kaj ''fastest''. Adjektivoj maloftaj aŭ longaj anstataŭe uzas foje ''more'' aŭ ''most'' (''the beautiful city'', ''the more beautiful city'', ''the most beautiful city''). Certaj adjektivoj estas sengradaj<ref name="carter-mccarthy-p309"/> kiaj ''pregnant'', ''dead'', ''unique'', ktp. ==== [[Adjektivo|Adjektivaj sintagmoj]] ==== Adjektiva sintagmo estas grupo de vortoj kiu funkcias adjektive en frazo. Ĝi kutime estas adjektivo al kiu komplemento povas esti aldonita.<ref name=carter-mccarthy-p310>{{Harvnb|Carter|McCarthy|2006|p=310}}</ref> Adjektivoj povas esti modifitaj per antaŭa adverbo aŭ adverba sintagmo. Komplementoj sekvantaj la adjektivon povas inkludi: * [[Prepozicio|Prepozician sintagmon]]: ''proud of him'', ''angry at the screen'', ''keen on breeding toads''; * [[Infinitivo|Infinitivan sintagmon]]: ''anxious to solve the problem'', ''easy to pick up''; * [[Adjekto]]n: ''certain that he was right'', ''unsure where they are''. Adjektiva sintagmo povas inkludi modifantojn kaj antaŭ kaj post la adjektivo: ''very difficult to put away''. === [[Adverbo]]j === Adverboj servas larĝan gamon da funkcioj. Ili tipe modifas verbojn (aŭ verbajn sintagmojn), adjektivojn (aŭ adjektivajn sintagmojn), aŭ aliajn adverbojn (aŭ adverbajn sintagmojn).<ref name=carter-mccarthy-p311>{{Harvnb|Carter|McCarthy|2006|p=311}}</ref> Tamen, adverboj kelkfoje ankaŭ kvalifikas substantivajn sintagmojn ('''''only''' the boss''; '''''quite''' a lovely place''), pronomojn kaj derterminantojn ('''''almost''' all''), prepoziciajn sintagmojn ('''''halfway''' through the movie''), aŭ plenajn frazojn por aldoni kuntekstan komenton ('''''Frankly''', I don't believe you'').<ref name=carter-mccarthy-p313>{{Harvnb|Carter|McCarthy|2006|p=313}}</ref> Ili povas ankaŭ indiki rilaton inter sintagmoj aŭ frazoj (''He died, and '''consequently''' I inherited the estate'').<ref name=carter-mccarthy-p313/> Multaj adverboj estas derivitaj el adjektivoj per la finaĵo ''-ly''. Certaj vortoj, nomitaj [[Adverbo|nudaj adverboj]], povas esti uzataj kaj adjektive kaj adverbe, kiaj ''fast'', ''straight'', kaj ''hard''. Tia adverba formo ankaŭ etendas en idiotismojn kaj esprimojn (''That's just '''plain''' ugly.'') Kelkaj adjektivoj povas esti uzitaj kvazaŭ nudaj advervoj kiam ili ne priskribas subjekton (''The streaker ran '''naked''''', ne **''The streaker ran nakedly''.) Multaj adverboj ne derivas el adjektivoj,<ref name=carter-mccarthy-p311/> inkludante adverbojn de tempo, frekvenco, loko, aŭ grado. Por derivi adverbon el substantivo, la sufiksoj ''-ward[s]'' kaj ''-wise'' estas uzataj. La plejparto de adverboj formigas siajn komparativon kaj superlativon per ''more'' kaj ''most'', respektive, tamen unuj adverboj havas neregulan fleksion.<ref name=carter-mccarthy-p311/> Adverboj indikantaj manieron ĝenerale lokiĝas post la verbo kaj ties objektoj (''We considered the proposal '''carefully'''''), kvankam aliaj pozicioj estas eblaj (''We '''carefully''' considered the proposal''). Adverboj de frekvenco, grado, kaj certeco (kiaj ''often'', ''always'', ''almost'', ''probably'', ''just'', kc.) emas lokiĝi antaŭ la verbo sed, se ĉeestas helpoverbo, la adverbo sekvas ĝin (aŭ post nur la unua, se ĉeestas pluraj: ''I have '''just''' finished the crossword''; ''She can '''usually''' manage a pint''; ''We are '''never''' late''; ''You might '''possibly''' have been unconscious''. Adverboj koneksaj (kiaj ''next'', ''then'', ''however''), kaj tempaj ordinare lokiĝas ĉe la komenco de frazo: '''''Yesterday''' we went on a shopping expedition.''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://esl.about.com/od/grammarstructures/a/adverb_placement.htm |titolo=esl.about.com |alirdato=2019-11-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161225091106/http://esl.about.com/od/grammarstructures/a/adverb_placement.htm |arkivdato=2016-12-25 }}</ref> Por adverbaj partikuloj kiuj formas verbojn, vidu [[Konjugacio de la angla]]. ==== [[Adverbo|Adverbaj sintagmoj]] ==== Adverba sintagmo agas kvazaŭ adverbo en frazo.<ref name=carter-mccarthy-p312>{{Harvnb|Carter|McCarthy|2006|p=312}}</ref> Komuna formo de adverba sintagmo estas [[Prepozicio|prepozicia sintagmo]], kiu konsistas el prepozicio kaj sia objekto: ''in the pool''; ''after two years''; ''for the sake of harmony''. === [[Prepozicio]]j === Prepozicioj estas fermita [[Parolparto|vortklaso]],<ref name=carter-mccarthy-p313/> kvankam certaj sintagmoj servas kvazaŭ prepozicioj, kiel ''in front of''. Signifo de unuopa prepozicio povas varii laŭ adverbaj kategorioj, kaj multaj prepozicioj ankaŭ servas kvazaŭ adverboj mem. Prepozicio kutime uziĝas kun substantiva sintagmo kiel ĝia komplemento. Prepozicio kune kun ĝia komplemento nomiĝas prepozicia sintagmo,<ref name=carter-mccarthy-p314-315>{{Harvnb|Carter|McCarthy|2006|pp=314–315}}</ref> ekz-e ''in England'', ''under the table'', ''after six pleasant weeks'', ''between the land and the sea''. Prepozicia sintagmo povas esti uzita kvazaŭ komplemento aŭ postmodifanto de substantivo aŭ substantiva sintagmo, kiel ''the man in the car'', ''the start of the fight''; aŭ kvazaŭ komplemento de verbo aŭ adjektivo, kiel ''deal with the problem'', ''proud of oneself''; aŭ ĝenerale kvazaŭ adverba sintagmo. La angla permesas uzadon de [[Prepozicio|abandonita prepozicio]] kiu povas okazi en interogativaj aŭ rilativaj sintagmoj kie la tiukoncerna pronomo kiu estas la komplemento de la prepozicio estas skuita al la komenco de la sintagmo kaj tiel abandoninte la prepozicion. Ĉi tia strukturo estas evitata en iuj formalaj registroj. Ekzemple: * ''What are you talking '''about'''?'' (alternative: '''''About''' what are you talking?'') * ''The song that you were listening '''to'''...'' (alternative: ''The song '''to''' which you were listening ...'') Notu ke en la dua ekzemplo, la rilativo ''that'' povintus esti ekskludita. Abandonita prepozicioj povas okazi en la pasivo, kie la komplemento en prepozicia sintagmo povas nuliĝi same kiel ĉe rekta objekto de verbo: ''it was looked at''; ''I will be operated on''; ''get your teeth seen to''. La sama fenomeno povas okazi ĉe certaj uzoj de infinitivaj sintagmoj: ''he is nice to talk to''; ''this is the page to make copies of''. === [[Konjunkcio]]j === Konjunkcioj esprimas variajn logikajn rilatojn inter partoj de la frazo.<ref name="carter-mccarthy-p315">{{Harvnb|Carter|McCarthy|2006|p=315}}</ref> La principaj [[Konjunkcio|kunordigaj konjunkcioj]] estas: ''and'', ''or'', ''but'', ''nor'', ''so'', ''yet'', kaj ''for''. Ĉi tiuj konjunkcioj povas esti uzitaj en multaj gramatikaj kuntekstoj por ligi unuojn de egala stato gramatika,<ref name=carter-mccarthy-p315/> ekzemple: * Substantivajn sintagmojn: ''John, Eric, and Jill''; ''the red coat or the blue one''. * Adjektivajn aŭ adverbajn sintagmojn: ''tired but happy''; ''over the fields and far away''. * Verbojn aŭ verbajn sintagmojn dividantaj objektojn: ''he washed, peeled, and diced the turnips''. * Aliajn ekvivalentajn unuojn: ''pre- and post-test counselling'',<ref>[[British Medical Association]], ''Misuse of Drugs'', Chapter 4, "Constraints of current practice."</ref>; ''two or three buildings''. * Sintagmojn aŭ frazojn: ''We came, '''but''' they wouldn't let us in. They wouldn't let us in, '''nor''' would they explain what we had done wrong.'' Ekzistas ankaŭ [[Konjunkcio|korelativaj konjunkcioj]], kiam unu konjunkcio korelacias kun alia antaŭ la menciitaj unuoj ligitaj.<ref name=carter-mccarthy-p315/> La oftaj korelativaj konjunkcioj estas: * ''either...or'' (''either a man or a woman''); * ''neither...nor'' (''neither clever nor funny''); * ''both...and'' (''they both punished and rewarded them''); * ''not...but'', partikulare en la formo ''not only...but also'': ''not exhausted but exhilarated'', ''not only football but also many other sports''). Subordigaj konjunkcioj rilatigas sintagmojn tiel ke ili aperu en [[Propozicio|subpropozicion]].<ref name=carter-mccarthy-p316>{{Harvnb|Carter|McCarthy|2006|p=316}}</ref> Kelkaj oftaj subordigaj konjunkcioj, aparte de la plej ofta ''that'', estas: * (tempo): ''after'', ''before'', ''since'', ''until'', ''when'', ''while''; * (kaŭzo): ''because'', ''since'', ''now that'', ''as'', ''in order that'', ''so''; * (opozicio aŭ koncedo): ''although'', ''though'', ''even though'', ''whereas'', ''while''; * (kondiĉo): ''if'', ''unless'', ''only if'', ''whether or not'', ''even if'', ''in case (that)''; * (interogativo): ''whether'', ''where'', ''when'', ''how'', ktp. Subordiga konjunkcio ĝenerale komencas propozicion, kvankam pluraj povas sekvi kvalifikajn adverbojn, kiaj ''probably because ...'', ''especially if ...''. La konjunkcio ''that'' povas esti ellasita: ''she told us (that) she was ready''. == Negacio == Verba negacio tipe okazas per la vorto ''not'' antaŭ la negaciita verbo, kaj post helpoverbo (''I go/I do not go''). Kun helpoverboj, la negacia ''not'' ofte kuntiriĝas (''don't'', ''can't'', ''isn't'', ktp.), kaj en inversio, la subjekto povas sekvi la kuntiriĝon (''Should he not pay?'' aŭ ''Shouldn't he pay?''). Aliaj elementoj kiaj substantivaj sintagmoj, adjektivoj, adverboj, infinitivaj sintagmoj kaj participaj sintagmoj, povas esti negaciitaj per simpla ''not'' antaŭ si: ''not the right answer'', ''not interesting'', ''not to enter'', ''not noticing the train'', ktp. Ĉe negacio de negativoj, ''not'' ne estas uzita, malkiel en aliaj lingvoj: ''I saw nothing'' aŭ ''I didn't see anything'', sed ne *''I didn't see nothing''. La angla ne havas duoblan negacion kiel pozitivon. Negativoj povas esti negaciitaj per ''not'' uzante ties korespondajn indefinitivojn. == Propozicia kaj fraza strukturoj == Tipa frazo enhavas unu [[Propozicio#sendependa propozicio|sendependan propozicion]]. Propozicio tipe enhavas [[subjekto]]n kaj [[predikato]]n. === [[Vortordo]] === Vortordo estas preskaŭ ekskluzive ''subjekto-verbo-objekto''. La formo ''objekto-subjekto-verbo'' ekzistas, sed plej ofte en la futuro aŭ kontraste kontraŭ la konjunkcio ''but'': ''Rome I shall see!'', ''I hate oranges, but apples I'll eat!''.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Cambridge Encyclopedia of Language|familia nomo=Crystal|persona nomo=David|aŭtoroligilo=David Crystal|jaro=1997|eldono=2|loko=Kembriĝo|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=0-521-55967-7}}</ref> === [[Demando]]j === Simile al aliaj okcidenteŭropaj lingvoj, demandoj povas formiĝi per inversio, sed apenaŭ okazas krom ĉe [[kopulo]], ĉefe ''be''. Se kopulo ne ĉeestas, la helpoverbo ''do'' plenumas tian rolon, ekzemple: * She can dance. → Can she dance? * I am sitting here. → Am I sitting here? * The milk goes in the fridge. → Does the milk go in the fridge? Demandoj formitaj per interogativo simile formiĝas per inversio: * I go. → Where do I go? * He goes. → Who goes? Negativaj demandoj formiĝas simile sed, se la verbo inversiita havas kuntiriĝan formon kun ''not'', tiam estas eble inversii la subjekton kaj la kuntiriĝon: * John is going. (+) * John is not going. / John isn't going. (-) * Isn't John going? / Is John not going? (-&?) == Sintakso == == Plua legado == === Gramatikaj libroj === * {{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/oxfordmodernengl00aart/page/410|titolo=Oxford Modern English Grammar|aŭtoro=Aarts, Bas|jaro=2011|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=978-0-19-953319-0|paĝo=[https://archive.org/details/oxfordmodernengl00aart/page/410 410]}} * {{Cite book|author1=Biber, Douglas |author2=Johansson, Stig |author3=Leech, Geoffrey |author4=Conrad, Susan |author5=Finegan, Edward |year=1999|title=Longman grammar of spoken and written English|publisher=Pearson Education Limited|page=1203|isbn=0-582-23725-4}} * {{Cite book|author1=Biber, Douglas |author2=Leech, Geoffrey |author3=Conrad, Susan |year=2002|title=Longman student grammar of spoken and written English|publisher=Pearson Education Limited|page=487|isbn=0-582-23726-2}} * {{Citaĵo el libro|titolo=A functional English grammar|aŭtoro=Bryant, Margaret|jaro=1945|eldoninto=D.C. Heath and company|paĝo=326}} * {{Cite book|author1=Bryant, Margaret |author2=Momozawa, Chikara |title=Modern English Syntax|year=1976|publisher=Seibido|page=157}} * {{Cite book|authorlink1=Ronald Carter (linguist)|first=Ronald |last=Carter |last2=McCarthy |first2=Michael|title=Cambridge Grammar of English: A Comprehensive Guide|year=2006|publisher=[[Cambridge University Press]]|page=984|isbn=0-521-67439-5}}. * {{Cite book|author1=Celce-Murcia, Marianne|author2=Larsen-Freeman, Diane|title=The Grammar Book: An ESL/EFL teacher's course, 2nd ed.|publisher=Heinle & Heinle|page=[https://archive.org/details/isbn_9780838447253/page/854 854]|year=1999|isbn=0-8384-4725-2|url=https://archive.org/details/isbn_9780838447253/page/854}} * {{Cite book|editor1=Chalker, Sylvia |editor2=Weiner, Edmund |title=The Oxford Dictionary of English Grammar|publisher=[[Oxford University Press]]|page=464|isbn=0-19-280087-6}} * {{Cite book|author=Cobbett, William|authorlink1=William Cobbett|title=A Grammar of the English Language (Oxford Language Classics)|publisher=Oxford University Press|page=256|year=2003, originally 1818|isbn=0-19-860508-0}} * {{Cite book|author1=Dekeyser, Xavier |author2=Devriendt, Betty |author3=Tops, Guy A. J., |author4=Guekens, Steven |year=2004|title=Foundations of English Grammar For University Students and Advanced Learners|publisher=Uitgeverij Acco, Leuven, Belgium|page=449|isbn=978-90-334-5637-4}} * {{Cite book|first=H.W.|last=Fowler |editor-last=Butterfield|editor-first=Jeremy|title=Fowler's Dictionary of Modern English Usage|year=2015|publisher=[[Oxford University Press]]|page=813|isbn=978-0-19-966135-0}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Oxford English Grammar|aŭtoro=Greenbaum, Sidney|aŭtoroligilo=Sidney Greenbaum|jaro=1996|loko=Oxford and New York|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-861250-8|paĝo=672}} * {{Cite book|author=Greenbaum, Sidney|authorlink1=Sidney Greenbaum|title=A Student's Grammar of the English Language|publisher=Addison Wesley Publishing Company|page=496|year=1990|isbn=0-582-05971-2}} * {{Cite book|author=Halliday, M. A. K.; Matthiessen, Christian M. I. M. (revised by)|authorlink1=Michael Halliday|title=An Introduction to Functional Grammar, 3rd. edition|year=2004|location=Londono|publisher=Hodder Arnold|page=700|isbn=0-340-76167-9|url=https://books.google.com/books?id=JM3KAgAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false}} * {{Cite book|editor1-last=Huddleston|editor1-first=Rodney D.|editor1-link=Rodney Huddleston|editor2-last=Pullum|editor2-first=Geoffrey K.|year=2002|title=[[The Cambridge Grammar of the English Language]]|publisher=Cambridge University Press|page=1860|isbn=0-521-43146-8}} * {{Cite book|author1=Huddleston, Rodney D. |author2=Pullum, Geoffrey K. |year=2005|title=A student's introduction to English grammar|publisher=Cambridge University Press|page=320|isbn=0-521-61288-8}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Essentials of English Grammar: 25th impression, 1987|aŭtoro=Jespersen, Otto|aŭtoroligilo=Otto Jespersen|jaro=1933|loko=Londono|eldoninto=Routledge|ISBN=0-415-10440-8|paĝo=400}} * {{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=SaM_AAAAYAAJ&printsec=titlepage#PPA205,M1|titolo=The Works of Ben Jonson: Volume 7|aŭtoro=Jonson, Ben|aŭtoroligilo=Ben Jonson|jaro=1756|ĉapitro=The English grammar: Made by Ben Jonson for the benefit of all strangers, out of his observation of the English language now spoken and in use|loko=Londono|eldoninto=D. Midwinter et al}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Rhetorical Grammar: Grammatical Choices, Rhetorical Effects, 5th edition|aŭtoro=Kolln, Martha J.|jaro=2006|eldoninto=Longman|ISBN=0-321-39723-1|paĝo=336}} * {{Cite book|author1=Kolln, Martha J. |author2=Funk, Robert W. |title=Understanding English Grammar (8th Edition)|publisher=Longman|page=453|year=2008|isbn=0-205-62690-4}} * {{Citaĵo el libro|titolo=An Advanced English Grammar for Students and Teachers|aŭtoro=Meyer-Myklestad, J.,|jaro=1967|eldoninto=Universitetsforlaget-Oslo|paĝo=627}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Doing Grammar, 3rd edition|aŭtoro=Morenberg, Max|jaro=2002|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-513840-6|paĝo=352}} * {{Citaĵo el libro|titolo=[[A Comprehensive Grammar of the English Language]]|aŭtoro=Quirk, Randolph|jaro=1985|loko=Harlow|eldoninto=Longman|ISBN=0-582-51734-6|paĝo=[https://archive.org/details/comprehensivegra00quir/page/1779 1779]}} * {{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/practicalenglish00thom/page/384|titolo=A practical English grammar:Fourth Edition|aŭtoro=Thomson, A. J. (Audrey Jean); Martinet, A. V. (Agnes V.)|jaro=1986|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-431342-5|paĝo=[https://archive.org/details/practicalenglish00thom/page/384 384]}} == Vidu ankaŭ == * [[Konjugacio de la angla]] * [[Fonologio de la angla]] * [[Ununombra they]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.ucl.ac.uk/internet-grammar/ The Internet Grammar of English] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191115132410/https://www.ucl.ac.uk/internet-grammar/ |date=2019-11-15 }} at the [[University College London|UCL]] * [https://learnenglish.britishcouncil.org/grammar English Grammar] at the [[British Council]] * [https://www.ef.com/wwen/english-resources/english-grammar/ English Grammar Guide] at [[EF Education First]] * [https://www.englishgrammar101.com/ English Grammar 101 - Online Grammar Lessons] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191217003815/https://www.englishgrammar101.com/ |date=2019-12-17 }} * [https://papyr.com/hypertextbooks/grammar/ Modern English Grammar] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190928210127/https://papyr.com/hypertextbooks/grammar/ |date=2019-09-28 }} by Daniel Kies * [https://linguapress.com/grammar/ Linguapress online English grammar] * [https://english.lingolia.com/en/grammar Lingolia English Grammar] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Gramatiko de la angla lingvo| ]] 12i914fnecuepnyybpvof8b6whdp4x4 0 672734 9373176 9367212 2026-05-15T08:57:32Z Crosstor 3176 /* A */ 9373176 wikitext text/x-wiki Jen listo de pli signifaj [[studento]]j en [[Universitato de Debrecen]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato kun la aliĝintaj altlernejoj ekde la fondo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Ervin Aba]], [[ĝenerala kuracisto]] * [[Erzsébet Abaffy]], [[lingvisto]] * [[László Ablonczy]], [[ĵurnalisto]] * [[Pál Ablonczy]], [[ĝenerala kuracisto]] * [[Ernő Ábrahám]], ĵurnalisto * [[Erzsébet Ábrahám]], [[pulmonologo]] * [[Géza Aczél]], [[redaktoro]] * [[János Áfra (poeto)]] * [[Lajos Agárdi]], [[instruisto]] * [[György Ágoston (instruisto)]] * [[János Aranyosi]], anestezisto * [[Sándor Árvay (ginekologo)]] * [[Imre Aszódi (ginekologo)]] * [[Lili Aszódi]], [[hematologio|hematologo]] * [[Sándor Asztalos (redaktoro)]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Jolán Babus]], instruisto * [[Jenő Bacsó (pli juna)]], juristo * [[Endre Bajomi Lázár]], redaktoro * [[József Bakos]], pedagogo * [[Iván Balassa]], etnografo * [[Péter Balczó]], [[operkantisto]] * [[János Bálint (kemiisto)]] * [[József Balla (kuracisto)]] * [[Elemér Balogh (filozofo)]] * [[Éva Balogh (dermatologo)]] * [[István Balogh (historiisto)]] * [[Kálmán Balogh (geologo)]] * [[Tamás Balogh (aktoro)]] * [[Tibor Balogh (kritikisto)]] * [[Tibor Balogh (matematikisto)]] * [[Zoltán Tibor Balogh]], matematikisto * [[Péter Bán (arkivisto)]] * [[Erzsébet Bánkiné Molnár]], muzeestro * [[Gedeon Barcza]], ŝakisto * [[István Bárdosi]], juristo * [[Gyula Barla]], [[filologo]] * [[Béla Barna (matematikisto)]] * [[József Bártfay (kemiisto)]] * [[Júlia Bartha]], turkologo * [[Ödön Barla-Szabó]], ekonomo * [[Katalin Bartha (lingvisto)]] * [[Bertalan Baskay Tóth]], agronomo * [[Imre Bata]], literaturhistoriisto * [[Ferenc Bauer]], agronomo * [[Tibor Bedő]], [[ginekologo]] * [[Miklós Béládi]], literaturhistoriisto * [[Tibor Bellon]], muzeestro * [[Pál Belohorszky]], redaktoro * [[Pál Beluszky]], [[geografo]] * [[Gáspár Benedekfalvi]], arkivisto * [[György Benkő (radiologo)]] * [[Ernő Berentey (filo)]], radiologo * [[András Béres (etnografo)]] * [[Gyula Bereznai]], matematikisto * [[Zoltán Bertha]], literaturhistoriisto * [[József Bihari (lingvisto)]] * [[Lóránt Bodnár]], ginekologo * [[Ferenc Boján]], kuracisto * [[Zsolt Boldogkői]], [[biologo]] * [[Szilárd Borbély]], redaktoro * [[Antal Borsi]], instruisto * [[Árpád István Borsos]], [[geografo]] * [[Zoltán Borsy]], geografo * [[Zoltán Böszörményi (psikiatro)]] * [[Béla Brindza]], matematikisto * [[Róbert Brósz]], juristo * [[Edit Buzás]], [[genetikisto]] {{Div col end}} == C == * [[Márta Csabai]], psikologo * [[Ervin Cséka]], juĝisto * [[János Csontos]], ĵurnalisto * [[Klára Csűrös]], literaturhistoriisto * [[Judit Czeglédy]], [[virologo]] == D == * [[Csaba Danku]], juristo * [[István Dobos]], kritikisto * [[János Dombay]], arkeologo * [[Zoltán Dövényi]], geografo * [[Károly Duló]], filmisto == E == * [[Ottó Eiben]], [[antropologo]] * [[Tibor Elek]], kritikisto == F == * [[Dóra F. Csanak]], bibliotekisto * [[Sándor F. Kovács]], politikisto * [[Eszter Faragó]], pulmonologo * [[Ibolya Fekete]], reĝisoro * [[László Filep]], matematikisto * [[Mária Filep]], arkitekto * [[Csaba Földes]], [[germanisto]] * [[Márta Fügedi]], muzeologo * [[Ferenc Fülep]], arkeologo == G == * [[Aurél Gábor]], kuracisto * [[Gyula Gál (juristo)]] * [[László Gali]], [[reĝisoro]] * [[Sándor Gardó]], ginekologo * [[János Gárdus]], instruisto * [[Ágnes Geréb]], akuŝisto * [[Endre Gáspár]], ĵurnalisto * [[Gyula Gáspár (matematikisto)]] * [[Péter Gaszner]], psikiatro * [[Artúr Gergely]], kemiisto * [[Jenő Gergely (psikologo)]] * [[Olga Geszti]], [[radiobiologio|radiobiologo]] * [[Mária Gődény]], radiologo * [[Iván Gönczi]], ekonomo * [[Béla Gróf]], agronomo * [[Sándor Gyimesi]], arkivisto * [[Endre Gyökössy (poeto)]] * [[Zoltán Györgydeák]], kemiisto * [[Csaba Gyüre]], politikisto == H == * [[István Hatvani (okulkuracisto)]] * [[András Hegedűs]], juristo * [[Gábor Herpay]], arkivisto * [[István Hoffmann]], lingvisto * [[Gábor Hollósi]], [[zoologo]] * [[József Hullay]], neŭrologo == I == * [[József Igmándy]], instruisto * [[József Ijjas (historiisto)]] * [[Nándor Ikvai]], muzeestro * [[Zsuzsanna Izsvák]], [[genetikisto]] == J == * [[Éva Jakab Tóth]], kemiisto * [[József Jámbor]], aktoro * [[Ferenc Jánosi (politikisto)]] * [[György Jánosi]], ministro * [[Károly Jenei]], arkivisto * [[Gábor Jóna]], radiologo * [[István Jóna]], radiologo * [[Árpád Juhász (sociologo)]] * [[Béla Juhász]], redaktoro == K == * [[István Káldor]], venerologo * [[Béla Kálmánfi]], pedagogo * [[Ferenc Kardos (ginekologo)]] * [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]] * [[Andrea Katona]], bibliotekisto * [[Anna Katona]], literaturhistoriisto * [[Mihály Kecskés]], mikrobiologo * [[Zoltán Kelemen (literaturisto)]] * [[Tibor Keresztury]], redaktoro * [[Menyhért Kéri]], meteologo * [[András Béla Kiss]], kemiisto * [[Ferenc Kiss (literaturhistoriisto)]] * [[László Tibor Kocsár]], radiologo * [[Eszter Kokas]], kuracisto * [[Mihály Komóczi]], psikologo * [[Tibor Koppányi]], biologo * [[László Kordos]], geologo * [[Gergő Kosina]], naĝila naĝisto * [[Imre Kovách]], sociologo * [[Zoltán Kőváry]], psikologo * [[János Kubassek]], geografo == L == * [[János Lakos (arkivisto)]] * [[Gábor Laurenczy]] * [[Nándor Less]] == M == * [[Pál Maday]] * [[Enikő Magyari]] * [[Béla Márkus]] * [[László Matkó]] * [[Sándor Mészáros (literaturisto)]] * [[Lajos Molnár (ministro)]] == N == * [[László Nagy (biokemiisto)]] * [[Lajos Nemes]], arkivisto * [[Norbert Németh]], kuracisto * [[Balázs Nyilasy]], poeto == P == * [[József Pálfy (prezentisto)]] * [[Márk Papp]], naĝisto * [[Katalin Péter]], historiisto * [[Sándor János Petőfi]], [[lingvisto]] * [[Ferenc Pongor]], pulmonologo == R == * [[Alfréd Rényi]], matematikisto (1921–1970) * [[Erzsébet Rózsa]], [[filozofo]] == S == * [[István Samu]], psikiatro * [[Zoltán Seregi]], reĝisoro * [[Árpád Sopsits]], reĝisoro * [[János Sőregi]], muzeestro * [[János Sugár]], patologo * [[Pál Sümegi]], geologo * [[Éva Zsuzsanna Szabó]], psikologo * [[László Szabó (skulptisto)]] * [[Magda Szabó]], verkisto * [[Mária Szatmáriné Balogh]], kuntrejnadisto * [[Tamás Székely (biologo)]] * [[Vilma Széky]], geologo * [[Tibor Szép]], ornitologo * [[Miklós Szilágyi (etnografo)]] * [[Anna Szöőr]], psikologo * [[Sándor Szűcs (etnografo)]] == T == * [[Mihály Takaró]] * [[János Tibori]] * [[István Török (teologo)]] * [[Tamás Toót-Holló]] * [[Zsombor Tóth]] * [[Zoltán Trócsányi (fizikisto)]] * [[Ferenc Túry]] == V == * [[Eszter Vágó]] * [[István Pál Vallasek]] * [[Zsuzsanna Varga (historiisto)]] * [[Balázs Vargha (bibliotekisto)]] == Z == * [[Béla Zsolnai]] == Fontoj == * ĉerpoj el la koncernaj biografioj * ''La listo havas ankaŭ tiujn studentojn, kiuj studis en universitato, se ĝi havis alian nomon!'' * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj]] 9xzfqwzgu1ox3j3zbzwp3bm0o3rdgiy 0 674560 9372995 9113440 2026-05-14T22:52:43Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372995 wikitext text/x-wiki {{Geokesto2 | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Guardamar del Segura | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-es|Guardamar del Segura}} | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Ayuntamiento de Guardamar del Segura.jpg | dosiero_priskribo = Urbodomo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Hispanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Valencia Komunumo | distrikto = Provinco Alakanto | distrikto_tipo = Provinco | municipo = Vega Baja del Segura | municipo_tipo = Komarko | histregiono = | histregiono_tipo = | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero = | rivero1 = | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | urbo_faldo = | urbo_tipo = | urbo = | urbo1 = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | konstruaĵo = | konstruaĵo_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Guardamar del Segura | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 25<ref>http://documentacion.diputacionalicante.es/dgeneral.asp?codigo=03076{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | lat_d = 38 | lat_m = 05 | lat_s = 23 | lat_NS = N | long_d = 00 | long_m = 39 | long_s = 18 | long_EW = W | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 32.94 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 15058 | loĝantaro_dato = 2018 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 03140<ref>https://www.correos.es/ss/Satellite/site/Aplicacion_C-1349167812778-1363184049882/includeTemplate=COR_Aplicacion-sidioma=es_ES</ref> | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = ES-SO | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:ES]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Guardamar del Segura enkadre de Hispanio | mapo_lokumilo = Hispanio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Provinco Alakanto | mapo1_lokumilo = Provinco Alakanto <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Guardamar del Segura <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo vilaĝo}} }} [[Dosiero:Barcos de pescadores en la desembocadura del río Segura, en Guardamar.jpg|eta|maldekstre|200ra|Boatoj de fiŝkaptistoj sur la elfluejo de la rivero [[Segura]], en la noda parto de la municipa teritorio.]] '''Guardamar del Segura''' estas hispanuja urbeto kaj municipo apartenanta al [[Valencia Komunumo]] kaj al [[provinco Alakanto]]. Ĝi lokas en la sudo de tiu provinco kaj en la komarko ''Vega Baja (del Segura)'', (katalune ''El Baix Segura''). La municipo ampleksas 33,94 km². Dek kvin mil kvindek ok personoj rezidis en Guardamar del Segura en la jaro 2018<ref>http://documentacion.diputacionalicante.es/dgeneral.asp?codigo=03076{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://ine.es/dyngs/INEbase/en/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736177010&menu=resultados&idp=1254734710990 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-12-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170714041315/http://www.ine.es/dyngs/INEbase/en/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736177010&menu=resultados&idp=1254734710990 |arkivdato=2017-07-14 }}</ref> La [[municipa teritorio]] surhavas la riverbuŝon de la rivero [[Segura]] kaj estas apuda la maro en ĝia oriento<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.avl.gva.es/documents/84900/91479/Mapa+de+les+comarques+valencianes/e1683c7a-8a9e-4902-aaa5-92fa94284121 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210410105236/https://www.avl.gva.es/documents/84900/91479/Mapa+de+les+comarques+valencianes/e1683c7a-8a9e-4902-aaa5-92fa94284121 |arkivdato=2021-04-10 }}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Banstacioj de Hispanio]] [[Kategorio:Loĝlokoj de provinco Alikanto]] [[Kategorio:Municipoj de provinco Alikanto]] axw8r189i671j5ohiqj53qq4tftq8ri 0 677016 9373053 7658631 2026-05-15T02:47:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373053 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Gyula Gábris |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1942|07|22}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Miskolc]] ([[Hungara reĝlando]]) }} '''[[Julio|Gyula]] Gábris''' [djula gAbriŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Gábris Gyula''' estis [[Hungario|hungara]] [[geografo]], altlerneja [[instruisto]]. Gyula Gábris<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM118627/0ba54ba1-21ef-4aef-8ad2-c02f8b6a2b4c/solr/0/24/1/2/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|22|julio|1942}} en [[Miskolc]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Gyula Gábris akiris pedagogian [[diplomo]]n en [[1965]], geografian diplomon en la sekva jaro. Ekde la unua diplomo li ekinstruis en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]], kie li estis katedrestro inter 1993 és 2007. En tiu longa instrua periodo li akiris sciencan gradon CSc en 1987, li doktoriĝis ĉe la [[Hungara Scienca Akademio]] en [[2003]]. Li ofte studvojaĝis en la mondo inter 1975-1998, el kio la plej menciinda estis [[Afriko]] en 1987. Plej ofte li okupiĝis pri [[geomorfologio]]. Li ricevis [[premio]]jn inter 1982-2004. == Elektitaj libroj (kunverkinto) == * ''A topográfiai térkép és a vízrajzi kutatás; Felszínalatti vizek'' (1975) * ''Csillagászati földrajz'' (1977, la 6-a eldono en 1998) * ''Éghajlati felszínalaktan I. Periglaciális geomorfológia'' (1991) * ''Regionális természetföldrajzi atlasz, Európa'' (1998) * ''Ausztrália és Óceánia természeti viszonyai'' (1998) * ''Afrika természetföldrajza'' (2002) * ''Földfelszín és éghajlat. A felszínalaktan összegzése'' (2007) == Elektitaj artikoloj (kun aliaj) == * ''A folyóvízi felszínalakítás módosulásai a hazai későglaciális–holocén őskörnyezet változásainak tükrében'' (1995) * ''History of environmental changes from the Last Glacial period in Hungary'' (2002) * ''Estimation of water conductivity of the natural flood channels on the Tisza flood-plain, the Great Hungarian Plain'' (2007) * ''Zonal assessment of environmental driven settlement abandonment in the Trans-Tisza region (Central Europe) during the early phase of the Little Ice Age'' (2017) == Fontoj == * [http://tef.elte.hu/hu/tanszek/tanszek-tortenet.html?id=76 hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200809021341/http://tef.elte.hu/hu/tanszek/tanszek-tortenet.html?id=76 |date=2020-08-09 }} * [https://peoplepill.com/people/gyula-gabris/ hungarlingva biografio] * [https://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=9377 hungarlingva biografieto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gabris Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj geografoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] 8f52wkqq2kzeew8v1gjymk4gbdd08gc 2 682322 9373018 9370997 2026-05-14T23:32:47Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9373018 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P1441 wd:Q15228 . } |columns=label:Article,description,P18 |section=131 |min_section=3 |sort=label |links=text |thumb=128 |autolist=fallback |summary=itemnumber |wdedit=yes |language=en }} == Gondor == {| class='wikitable sortable wd_can_edit' ! Article ! description ! image |- class='wd_q2303795' |class='wd_label'| Anfalas |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1752756' |class='wd_label'| Ithilien |class='wd_desc'| fictional place in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Ithilien.jpg|center|128px]] |- class='wd_q308657' |class='wd_label'| Minas Tirith |class='wd_desc'| fictional city in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Minas tirith-2004 - Flickr - Ragnhild & Neil Crawford.jpg|center|128px]] |- class='wd_q3220053' |class='wd_label'| Nen Hithoel |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q9304013' |class='wd_label'| Pinnath Gelin | Fictional mountain range in [[Gondor]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2553278' |class='wd_label'| Warning Beacons of Gondor |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Eilenach.jpg|center|128px]] |} == Misc == {| class='wikitable sortable wd_can_edit' ! Article ! description ! image |- class='wd_q2373676' |class='wd_label'| Ages of Middle-earth |class='wd_desc'| fictional age from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2396866' |class='wd_label'| Amon Hen |class='wd_desc'| fictional place |class='wd_p18'| |- class='wd_q2193285' |class='wd_label'| Amon Lhaw | Fictional hill from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2714162' |class='wd_label'| Amroth |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1234609' |class='wd_label'| Anduin |class='wd_desc'| fictional river in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q14917772' |class='wd_label'| Andúril |class='wd_desc'| sword from The Lord of the Rings series |class='wd_p18'| |- class='wd_q180322' |class='wd_label'| Aragorn |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Aragorn.png|center|128px]] |- class='wd_q210877' |class='wd_label'| Arda |class='wd_desc'| the world in J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q206018' |class='wd_label'| Arwen |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Arwen by Anna Kulisz.jpg|center|128px]] |- class='wd_q1089103' |class='wd_label'| Bag-End |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Baggins residence 'Bag End'.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2347205' |class='wd_label'| Baggins family |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q3643663' |class='wd_label'| Bandobras Took |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q843151' |class='wd_label'| Barad-dûr |class='wd_desc'| fictional tower in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1235499' |class='wd_label'| [[Baranduino|Baranduin]] |class='wd_desc'| fictional river in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1089083' |class='wd_label'| Barliman Butterbur |class='wd_desc'| man in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2532784' |class='wd_label'| Battle of Bywater |class='wd_desc'| fictional battle in Middle-earth, final battle of the War of the Ring |class='wd_p18'| |- class='wd_q1764229' |class='wd_label'| Battle of the Hornburg |class='wd_desc'| fictional battle |class='wd_p18'| |- class='wd_q8247410' |class='wd_label'| Beornings |class='wd_desc'| human people from J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q793290' |class='wd_label'| Beregond |class='wd_desc'| character from The Lord of The Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q185737' |class='wd_label'| [[Bilbo Baginzo|Bilbo Baggins]] |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Over Hill - Bilbo and Gandalf by Joel Lee (Colors).jpg|center|128px]] |- class='wd_q5999233' |class='wd_label'| Bill Ferny | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2496414' |class='wd_label'| Bill the Pony |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q15243018' |class='wd_label'| Book of Mazarbul |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q219504' |class='wd_label'| Boromir |class='wd_desc'| fictional character |class='wd_p18'| [[Dosiero:Boromir.png|center|128px]] |- class='wd_q124849377' |class='wd_label'| Bowman Cotton |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q788947' |class='wd_label'| [[Boklando|Buckland]] |class='wd_desc'| fictional region in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q632806' |class='wd_label'| Cair Andros |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2261918' |class='wd_label'| Calenardhon |class='wd_desc'| fictional region in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2342795' |class='wd_label'| Cardolan |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q124849478' |class='wd_label'| Carl Cotton |class='wd_desc'| fictional characters from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q719208' |class='wd_label'| Celeborn |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q3114199' |class='wd_label'| Cerin Amroth |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q6470774' |class='wd_label'| Chamber of Mazarbul | Fictional building from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q7903141' |class='wd_label'| Chetwood |class='wd_desc'| fictional forest |class='wd_p18'| [[Dosiero:Chetwood.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2266196' |class='wd_label'| Cirith Ungol |class='wd_desc'| fictional mountain pass |class='wd_p18'| |- class='wd_q719647' |class='wd_label'| Círdan |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1967025' |class='wd_label'| Damrod | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2862943' |class='wd_label'| Dead Men of Dunharrow | Group of fictional characters from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q13025011' |class='wd_label'| Del |class='wd_desc'| Name of a country on the continent of Middle-earth in J.R.R. Tolkien&#39;s fantasy novel The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q718380' |class='wd_label'| Denethor |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q18433494' |class='wd_label'| Desolation of the Morannon |class='wd_desc'| Middle-earth location |class='wd_p18'| |- class='wd_q7486626' |class='wd_label'| Drogo Baggins |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2603177' |class='wd_label'| Dunharrow |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1235363' |class='wd_label'| Dunlendings |class='wd_desc'| human people from J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2249758' |class='wd_label'| Durin's Bane |class='wd_desc'| Balrog of Moria |class='wd_p18'| |- class='wd_q5815259' |class='wd_label'| Durthang | Fictional building in [[Mordor]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| [[Dosiero:Durthang.jpg|center|128px]] |- class='wd_q1767106' |class='wd_label'| Dáin II Ironfoot |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2069844' |class='wd_label'| Déagol |class='wd_desc'| fictional character from Tolkien&#39;s universe |class='wd_p18'| |- class='wd_q2292021' |class='wd_label'| eagle of Middle-earth |class='wd_desc'| fictional creature from the legendarium of J.R.R. Tolkien |class='wd_p18'| [[Dosiero:Adler Gwaihir.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2069869' |class='wd_label'| Edoras |class='wd_desc'| fictional city in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2251643' |class='wd_label'| Elanor Gardner |class='wd_desc'| fictional character in J. R. R. Tolkien&#39;s fictional Middle-earth legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q3721872' |class='wd_label'| Elessar |class='wd_desc'| jewel in J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q5256585' |class='wd_label'| Elfhelm | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q7497130' |class='wd_label'| Elladan | [[Half-elven|half-elven]], part of Elladan and Elrohir from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q1777016' |class='wd_label'| Elostirion |class='wd_desc'| fictional tower in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q3754051' |class='wd_label'| Elrohir | [[Half-elven|half-elven]], part of Elladan and Elrohir from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q208426' |class='wd_label'| Elrond |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1149537' |class='wd_label'| Elvish |class='wd_desc'| group of fictional languages from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q3356703' |class='wd_label'| Emyn Beraid |class='wd_desc'| fictional mountain range in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q19364626' |class='wd_label'| Erestor |class='wd_desc'| chief councelor of the house of Elrond in the Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q1235995' |class='wd_label'| Eriador |class='wd_desc'| fictional region in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q18235505' |class='wd_label'| Eye of Sauron | Fictional object by [[J. R. R. Tolkien]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q994518' |class='wd_label'| Eä |class='wd_desc'| fictitious universe from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1417506' |class='wd_label'| Fangorn |class='wd_desc'| forest located in the fictional world of Middle-earth, home of the Ents |class='wd_p18'| |- class='wd_q18368911' |class='wd_label'| Far Downs | Fictional mountain range from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q223468' |class='wd_label'| Faramir |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Faramir-tj01.JPG|center|128px]] |- class='wd_q7915700' |class='wd_label'| Farmer Maggot |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q11681802' |class='wd_label'| Felaróf |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q14517016' |class='wd_label'| fell beast |class='wd_desc'| mount of the Witch-king of Angmar in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Reading Cinema Fell Beast, 'Return of the King' world premiere, Wellington.jpg|center|128px]] |- class='wd_q9009125' |class='wd_label'| Fell Winter | Fictional historical period from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2071479' |class='wd_label'| Fellowship of the Ring |class='wd_desc'| fictional group from J. R. R. Tolkien&#39;s The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q8961699' |class='wd_label'| Fimbrethil | [[Ent]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| [[Dosiero:Ent lady.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2634487' |class='wd_label'| Finduilas | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q1131938' |class='wd_label'| Forlong the Fat |class='wd_desc'| man in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1051011' |class='wd_label'| Fredegar Bolger |class='wd_desc'| Middle-earth character |class='wd_p18'| |- class='wd_q3234063' |class='wd_label'| Frerin |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q177329' |class='wd_label'| [[Frodo Baginzo|Frodo Baggins]] |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Frodo by Mark Ferrari.jpg|center|128px]] |- class='wd_q17632607' |class='wd_label'| Frodo Gardner |class='wd_desc'| character from The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q5110973' |class='wd_label'| Fundin |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q1164633' |class='wd_label'| Fíriel |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q204274' |class='wd_label'| Galadriel |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Lothlorien by Tessa Boronski.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2601807' |class='wd_label'| Gamling | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]], literary character, and film character from [[Tolkien's legendarium]], [[The Two Towers]], and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q177499' |class='wd_label'| [[Gandalf]] |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:GANDALF.jpg|center|128px]] |- class='wd_q3761852' |class='wd_label'| Ghân-buri-Ghân |class='wd_desc'| fictional character from Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q718383' |class='wd_label'| Gil-galad |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2610060' |class='wd_label'| Gildor Inglorion | [[Elves in Middle-earth|Middle-earth elf]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2487902' |class='wd_label'| Gilraen |class='wd_desc'| character in the fantasy universe of The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q206818' |class='wd_label'| Gimli |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Gimli son of Gloin by Perrie Nicholas Smith.jpg|center|128px]] |- class='wd_q753773' |class='wd_label'| Glorfindel |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:The Fall of Turgon's Tower.jpg|center|128px]] |- class='wd_q3317969' |class='wd_label'| Glóin |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2485929' |class='wd_label'| Goldberry |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q15007' |class='wd_label'| [[Golumo|Gollum]] |class='wd_desc'| fictional character from The Hobbit |class='wd_p18'| [[Dosiero:Gollum s journey commences by Frederic Bennett (detail).jpg|center|128px]] |- class='wd_q213586' |class='wd_label'| Gondor |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q114861112' |class='wd_label'| Gondorian New Year |class='wd_desc'| fictional New Year&#39;s Day in Tolkien&#39;s legendarium | first day of the year in the New Reckoning | holiday commemorating the destruction of the One Ring |class='wd_p18'| |- class='wd_q739594' |class='wd_label'| Gorbag | [[Orc (Middle-earth)|Orcs in Tolkien's legendarium]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2556540' |class='wd_label'| Gothmog |class='wd_desc'| Middle-earth character (Third Age) |class='wd_p18'| |- class='wd_q113955247' |class='wd_label'| Great East Road |class='wd_desc'| Road in Middle-Earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q3776731' |class='wd_label'| Grey Company | Fictional organization from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q3776797' |class='wd_label'| Grimbeorn | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]], [[The Fellowship of the Ring]], and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q3325243' |class='wd_label'| Grimbold |class='wd_desc'| Middle-earth character |class='wd_p18'| |- class='wd_q6055107' |class='wd_label'| Grishnakh |class='wd_desc'| Lord of the Rings character |class='wd_p18'| |- class='wd_q748450' |class='wd_label'| Gríma Wormtongue |class='wd_desc'| Lord of the Rings character |class='wd_p18'| |- class='wd_q26413' |class='wd_label'| Gwaihir |class='wd_desc'| fictional character created by J. R. R. Tolkien |class='wd_p18'| [[Dosiero:Adler Gwaihir.jpg|center|128px]] |- class='wd_q5890465' |class='wd_label'| Gúthwinë | Fictional sword from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2570715' |class='wd_label'| Halbarad | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q1032885' |class='wd_label'| Haldir |class='wd_desc'| fictional character from The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q3855874' |class='wd_label'| Half-orcs |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q23793252' |class='wd_label'| Hallacar |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q10797461' |class='wd_label'| Hallatan |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2630368' |class='wd_label'| Hamfast Gamgee |class='wd_desc'| father of Sam Gamgee |class='wd_p18'| |- class='wd_q1641279' |class='wd_label'| Helm's Deep |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q3099928' |class='wd_label'| Henneth Annûn |class='wd_desc'| fictional place in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q3771786' |class='wd_label'| Herugrim | Fictional sword from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2630981' |class='wd_label'| Hobbiton |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q5793867' |class='wd_label'| Horn of Gondor |class='wd_desc'| artifact in J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Boromir.png|center|128px]] |- class='wd_q2261896' |class='wd_label'| House of Húrin |class='wd_desc'| Noble clan from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1147638' |class='wd_label'| Háma |class='wd_desc'| Doorward of Théoden, fictional character from Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q2069894' |class='wd_label'| Imrahil | [[Men in Middle-earth|Middle-earth man]] and fictional prince from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q115766459' |class='wd_label'| Ingold |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2347057' |class='wd_label'| Isen |class='wd_desc'| fictional river in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q717079' |class='wd_label'| Isengard |class='wd_desc'| large fortress in J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Orthanc.svg|center|128px]] |- class='wd_q206324' |class='wd_label'| Isildur |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q9173787' |class='wd_label'| Kampf in Mazarbul | Fictional battle, part of [[War of the Ring]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q3238692' |class='wd_label'| Khamûl | [[Nazgûl]], literary character, and film character from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2625066' |class='wd_label'| Khand |class='wd_desc'| fictional location by J. R. R. Tolkien |class='wd_p18'| |- class='wd_q7468941' |class='wd_label'| king of Rohan |class='wd_desc'| noble title from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q16594772' |class='wd_label'| King of the Reunited Kingdom |class='wd_desc'| subclass of fictional king |class='wd_p18'| |- class='wd_q5969620' |class='wd_label'| Lalia Took |class='wd_desc'| hobbit in The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q3355810' |class='wd_label'| Lamedon |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q8158610' |class='wd_label'| Landroval |class='wd_desc'| Middle-earth character (eagle) |class='wd_p18'| |- class='wd_q11800584' |class='wd_label'| Last Bridge |class='wd_desc'| fictional building in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q12221395' |class='wd_label'| Leaflock |class='wd_desc'| ent |class='wd_p18'| |- class='wd_q2261070' |class='wd_label'| Lebennin |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q213480' |class='wd_label'| [[Legolaso|Legolas]] |class='wd_desc'| fictional elf from Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Legolas Greenleaf by Benjamin Drake.png|center|128px]] |- class='wd_q19859' |class='wd_label'| Lembas |class='wd_desc'| fictional food |class='wd_p18'| |- class='wd_q11162492' |class='wd_label'| Lindir |class='wd_desc'| Middle-earth elf |class='wd_p18'| |- class='wd_q12275535' |class='wd_label'| location in The Lord of the Rings work | [[Fictional location|fictional location]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q26098' |class='wd_label'| Lonely Mountain |class='wd_desc'| fictional mountain |class='wd_p18'| |- class='wd_q131620457' |class='wd_label'| Lord of the Éothéod |class='wd_desc'| Leader of the Éothéod in Tolkien&#39;s Legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2271279' |class='wd_label'| Lossarnach |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q308659' |class='wd_label'| Lothlórien |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Lothlorien.jpg|center|128px]] |- class='wd_q15331486' |class='wd_label'| Mablung |class='wd_desc'| Middle-earth man |class='wd_p18'| |- class='wd_q2294716' |class='wd_label'| mallorn |class='wd_desc'| fictional plant from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q126121118' |class='wd_label'| Marish | Fictional locality in [[The Shire]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2722222' |class='wd_label'| Meduseld |class='wd_desc'| fictional castle in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q17716237' |class='wd_label'| Meneldor | [[Eagles in Middle-earth|eagle of Middle-earth]] and literary character from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q219498' |class='wd_label'| Meriadoc Brandybuck |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q3903578' |class='wd_label'| Michel Delving |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q79734' |class='wd_label'| [[Mez-Tero|Middle-earth]] |class='wd_desc'| fictional continent in Arda |class='wd_p18'| [[Dosiero:LonelyMountain.jpg|center|128px]] |- class='wd_q5770908' |class='wd_label'| Minas Tirith citadel | Fictional building in [[Minas Tirith]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q5562337' |class='wd_label'| Minor battles in The Lord of the Rings | Fictional battle and class of fictional entities from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q46289' |class='wd_label'| Mirkwood |class='wd_desc'| fictional forest in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Mirkwood - entrance.jpg|center|128px]] |- class='wd_q266511' |class='wd_label'| mithril |class='wd_desc'| fictional metal in Tolkien&#39;s mythos |class='wd_p18'| |- class='wd_q1995792' |class='wd_label'| Morannon |class='wd_desc'| fictional gate in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Morannon.jpg|center|128px]] |- class='wd_q202886' |class='wd_label'| Mordor |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Mordor.jpg|center|128px]] |- class='wd_q46854' |class='wd_label'| Moria |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q6024530' |class='wd_label'| Morwen Steelsheen |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q261584' |class='wd_label'| Mouth of Sauron |class='wd_desc'| chief emissary of Sauron in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q12287444' |class='wd_label'| Muzgash |class='wd_desc'| Middle-earth Orc |class='wd_p18'| |- class='wd_q20149' |class='wd_label'| Narsil |class='wd_desc'| sword from The Lord of the Rings series |class='wd_p18'| [[Dosiero:Narsil anduril.png|center|128px]] |- class='wd_q2081500' |class='wd_label'| Narvi | [[Dwarves in Middle-earth|Middle-earth dwarf]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q308661' |class='wd_label'| Nazgûl |class='wd_desc'| character group from J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Nazgûl mirando el crepúsculo.jpg|center|128px]] |- class='wd_q114807627' |class='wd_label'| New Reckoning |class='wd_desc'| Fictional calendar in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q6146766' |class='wd_label'| No-Man lands |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q2291020' |class='wd_label'| Old Man Willow |class='wd_desc'| fictional character In J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium, appearing in The Lord of the Rings; a sentient, evil willow tree in the Old Forest, with various powers including hypnosis and the ability to move his roots and trunk |class='wd_p18'| |- class='wd_q19852' |class='wd_label'| One Ring |class='wd_desc'| fictional object from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:One Ring Blender Render.png|center|128px]] |- class='wd_q937840' |class='wd_label'| [[Orko (Mez-Tero)|Orcs in Tolkien's legendarium]] |class='wd_desc'| evil race from J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Tolkien Orc.png|center|128px]] |- class='wd_q1781719' |class='wd_label'| Orthanc |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q6058733' |class='wd_label'| Paladin Took II |class='wd_desc'| character of Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q900617' |class='wd_label'| Paths of the Dead |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q6072690' |class='wd_label'| Pearl Took |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Paladins Daughters.jpg|center|128px]] |- class='wd_q219493' |class='wd_label'| [[Peregrino Tjuko|Peregrin Took]] |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q7486642' |class='wd_label'| Primula Brandybuck |class='wd_desc'| fictional character |class='wd_p18'| |- class='wd_q2389403' |class='wd_label'| Quickbeam |class='wd_desc'| Middle-earth ent |class='wd_p18'| |- class='wd_q719492' |class='wd_label'| Radagast |class='wd_desc'| wizard in J.R.R. Tolkien&#39;s fictional Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Radagast the Brown, Weta Exhibit, Seoul, South Korea (15153582065).jpg|center|128px]] |- class='wd_q3751838' |class='wd_label'| Rammas Echor | Fictional building from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q114873902' |class='wd_label'| Reckoning of Rivendell |class='wd_desc'| fictional calendar kept by elves in J.R.R Tolkein&#39;s Lord of the Rings series |class='wd_p18'| |- class='wd_q3621826' |class='wd_label'| Red Arrow | Fictional arrow from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2472094' |class='wd_label'| Ring of Barahir |class='wd_desc'| fictional object from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1904717' |class='wd_label'| Ring-bearer |class='wd_desc'| fictional title in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q1406822' |class='wd_label'| Rings of Power |class='wd_desc'| fictional objects from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q220110' |class='wd_label'| Rohan |class='wd_desc'| fictional country in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Poolburn-res.jpg|center|128px]] |- class='wd_q1247809' |class='wd_label'| Rohirric |class='wd_desc'| fictional language in the fantasy works of J. R. R. Tolkien |class='wd_p18'| |- class='wd_q1798461' |class='wd_label'| Rohirrim |class='wd_desc'| fictional people from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Cavalier-rohan.jpg|center|128px]] |- class='wd_q7476340' |class='wd_label'| Rose Cotton |class='wd_desc'| fictional character |class='wd_p18'| |- class='wd_q12800627' |class='wd_label'| Rúmil of Lórien |class='wd_desc'| fictional character from the legendarium of J.R.R. Tolkien |class='wd_p18'| |- class='wd_q16566245' |class='wd_label'| Sackville-Baggins family | Fictional family from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q219473' |class='wd_label'| [[Samsaĝo Vato|Samwise Gamgee]] |class='wd_desc'| Hobbit from the Tolkien universe |class='wd_p18'| |- class='wd_q216489' |class='wd_label'| Saruman |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Curunír.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2281' |class='wd_label'| [[Saŭrono|Sauron]] |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Sauron replica.jpg|center|128px]] |- class='wd_q2706729' |class='wd_label'| Scatha |class='wd_desc'| Middle-earth dragon |class='wd_p18'| |- class='wd_q2707949' |class='wd_label'| Shadowfax |class='wd_desc'| fictional horse from J. R. R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q3352165' |class='wd_label'| Shagrat |class='wd_desc'| Middle-earth Uruk-hai |class='wd_p18'| |- class='wd_q1234661' |class='wd_label'| Shelob |class='wd_desc'| fictional character in The Lord of the Rings |class='wd_p18'| |- class='wd_q17628451' |class='wd_label'| Shire Reckoning |class='wd_desc'| fictional calendar from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Shire-calendar.jpg|center|128px]] |- class='wd_q56437' |class='wd_label'| [[Sindara lingvo|Sindarin]] |class='wd_desc'| fictional language from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Sindarin-Beleriand.png|center|128px]] |- class='wd_q5789648' |class='wd_label'| Skinbark | [[Ent]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q678418' |class='wd_label'| smial | Fictional residential building and class of fictional entities from [[Tolkien's legendarium]], [[The Hobbit]], and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q1940540' |class='wd_label'| Snowmane |class='wd_desc'| Middle-earth horse |class='wd_p18'| |- class='wd_q114806158' |class='wd_label'| Steward's Reckoning |class='wd_desc'| Fictional calendar from Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q20152' |class='wd_label'| [[Piko (Mez-Tero)|Sting]] |class='wd_desc'| artefact from J. R. R. Tolkien&#39;s fantasy universe |class='wd_p18'| |- class='wd_q3478903' |class='wd_label'| The Seven Rings of Dwarves |class='wd_desc'| magic rings in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q218728' |class='wd_label'| [[La Provinco|The Shire]] |class='wd_desc'| fictional region in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Colina de Hobbiton.jpg|center|128px]] |- class='wd_q746840' |class='wd_label'| Thranduil |class='wd_desc'| Middle-earth elf |class='wd_p18'| [[Dosiero:Elvenking by Nolwyn.jpg|center|128px]] |- class='wd_q308813' |class='wd_label'| Théoden |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2000416' |class='wd_label'| Théodred |class='wd_desc'| character in The Lord of the Rings by J. R. R. Tolkien |class='wd_p18'| |- class='wd_q280608' |class='wd_label'| Tom Bombadil |class='wd_desc'| Middle-earth character |class='wd_p18'| [[Dosiero:Tom Bombadil frees the Hobbits from Old Man Willow.jpg|center|128px]] |- class='wd_q6150892' |class='wd_label'| Towers of the Teeth | Group of fictional objects and fictional tower from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q754477' |class='wd_label'| Treebeard |class='wd_desc'| Ent from Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:TREEBEARD.jpg|center|128px]] |- class='wd_q8008967' |class='wd_label'| Tuckborough |class='wd_desc'| Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q9091143' |class='wd_label'| Udûn |class='wd_desc'| Middle-earth location, Third Age |class='wd_p18'| |- class='wd_q1771936' |class='wd_label'| Uglúk |class='wd_desc'| Lord of the Rings character |class='wd_p18'| |- class='wd_q947309' |class='wd_label'| Umbar |class='wd_desc'| fictional port settlement in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q462760' |class='wd_label'| Watcher in the Water |class='wd_desc'| fictional creature in J.R.R. Tolkien’s Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q901288' |class='wd_label'| [[Veterverto|Weathertop]] |class='wd_desc'| fictional hill in Middle-earth |class='wd_p18'| [[Dosiero:Weathertop.jpg|center|128px]] |- class='wd_q1232159' |class='wd_label'| Westron |class='wd_desc'| fictional language in the fantasy works of J. R. R. Tolkien |class='wd_p18'| |- class='wd_q126121094' |class='wd_label'| White Downs | Fictional mountain range from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2267079' |class='wd_label'| White Mountains |class='wd_desc'| fictional mountain range in Middle-earth |class='wd_p18'| |- class='wd_q124838527' |class='wd_label'| Wilcome Cotton |class='wd_desc'| the younger of two hobbits by the same name |class='wd_p18'| |- class='wd_q559524' |class='wd_label'| Witch-king of Angmar |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Rey Brujo de Angmar.jpg|center|128px]] |- class='wd_q18367086' |class='wd_label'| Woody End | Fictional forest in [[The Shire]] from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |- class='wd_q2756417' |class='wd_label'| Years of the Sun |class='wd_desc'| fictional period from Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q114895420' |class='wd_label'| Yestarë |class='wd_desc'| fictional first day of the year in Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q216605' |class='wd_label'| Éomer |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q2739634' |class='wd_label'| Éomund |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| |- class='wd_q716565' |class='wd_label'| Éowyn |class='wd_desc'| fictional character from J.R.R. Tolkien&#39;s legendarium |class='wd_p18'| [[Dosiero:Éowyn de Rohan.jpg|center|128px]] |- class='wd_q15992488' |class='wd_label'| Írensaga | Fictional mountain from [[Tolkien's legendarium]] and [[The Lord of the Rings]] |class='wd_p18'| |} ---- &sum; 233 items. {{Wikidata list end}} ocmgarzb2imfzxbcldc6byn7on5g1lx 0 685500 9373270 9372720 2026-05-15T11:30:12Z Crosstor 3176 /* A */ 9373270 wikitext text/x-wiki Jen listo de pli '''gravaj lernintoj en [[Universitato Semmelweis]]''' (memoru: la fondo okazis en [[1951]]): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Zoltán István Ajkay]] * [[Oszkár Alánt]] * [[Piroska Anderlik]] * [[Géza Arató]] * [[Attila Árvay]] == B == * [[Pál Bács]] * [[Endre Bakay]] * [[Judit Balázs]] * [[Márta Balázs]] * [[Zoltán Balog]] * [[Éva Bánáty]] * [[Mihály Csaba Bánki]] * [[Miklós Baranyai]] * [[Lajos Barcza]] * [[Zoltán Bárdosi]] * [[Ervin Bellák]] * [[Zsuzsa Beney]] * [[Ernő Berentey (filo)]] * [[János Boda]] * [[András Bodnár (akvopilkisto)]] * [[József Borsy]] * [[Mátyás Börzsönyi]] * [[Sándor Bozsóky]] * [[Béla Buda]] * [[Sándor Buglya]] == C == * [[György Csaba]] * [[M. György Csákány]] * [[Gyula Császár]] * [[Zsuzsanna Csató]] * [[Katalin Cseh (politikisto)]] * [[András Csókay]] == E == * [[Károly Eke]] == F == * [[János Fehér]] * [[György Fekete (kirurgo)]] * [[György Fekete (kuracisto)]] * [[Tamás Felkai]] * [[Csaba Fenyvesi (skermisto)]] * [[Jenő Forrai]] * [[János Frühling]] * [[Márta Fülöp]] == G == * [[Sándor Pál Gábor]] * [[Ágnes Geréb]] * [[Ferenc Gimpl]] * [[Kinga Göncz]] * [[Judit Gönczi]] * [[György Gosztonyi]] * [[Ákos Görgényi]] * [[György Götz]] * [[Andrea Gyarmati]] * [[László Gyarmati]] == H == * [[Tamás Hacki]] * [[Pál Hadházy]] * [[Géza Haits]] * [[György Hajnóczky]] * [[László Hammerl]] * [[Balázs Hankó]] * [[László Harsányi]] * [[Eleonóra Hotovy]] * [[Csilla Hegedűs]] * [[Zsolt Hegedűs]] * [[Gábor Herendi]] * [[György Hidas]] * [[Ágnes Horváth]] * [[Ferenc Horváth (radiologo)]] * [[Zsolt Horváth (1964)]] * [[Ervin Hruby]] * [[Gábor Béla Huszár]] * [[Ilona Huszár]] * [[Kálmán Hüttl]] == I == * [[Zsolt Intődy]] * [[László Iván]] == J == * [[Tivadar Jakab]] * [[György János]] == K == * [[Antal Káldor]] * [[Péter Kálmán (kardiologo)]] * [[Jenő Kamuthy]] * [[Alice Károlyi]] * [[György Kárpáti (reĝisoro)]] * [[István Kausz]] * [[Gábor Kendrey]] * [[Imre Kenyeres (patologo)]] * [[Éva Kis (radiologo)]] * [[László Levente Kocsis]] * [[János Kóka]] * [[Mihály Kökény]] * [[Tamás Kolos]] * [[Ferenc Konrád]] * [[Mária Kopp]] * [[Aladár Kovácsi]] * [[Zoltán Kőváry]] == L == * [[Mária Lengyel]] * [[Attila Lipcsey]] * [[László Littmann]] * [[Dénes Lukács (psikologo)]] * [[László Gergely Lukács]] * [[Elvira Lux]] * [[György Luzsa]] == M == * [[Ágnes Marik]] * [[László Medve]] * [[Tamás Mendelényi]] * [[Béla Merkely]] * [[László Mihóczy]] * [[István Mikola]] == N == * [[Ambrus Nagy]] * [[Zoltán Nemere]] * [[Éva Novák]] == O == * [[Magda Osztovics]] * [[István Osztrics]] == P == * [[Ervin Paraicz]] * [[András Payer]] * [[Tamás Pentelényi]] * [[Rezső Pertorini]] == R == * [[Antal Renner]] * [[Lajos Romsauer (psikiatro)]] * [[Botond Roska]] == S == * [[Tibor Schvarcz]] * [[István Seri]] * [[András Sirák]] * [[Endre Somogyi (kuracisto)]] * [[Beáta Sperlágh]] * [[Attila Sudár]] * [[László Surján]] * [[László Szabó (farmaciisto)]] * [[László Gyula Szabó]] * [[István Szára]] * [[Marianna Szatmári]] * [[Tamás Székely]] * [[Béla Szende (patologo)]] * [[Gábor Szendi]] * [[Péter Szentmiklósi]] * [[Imre Szlovencsák]] * [[Albert Szobor]] * [[Csaba Szummer]] == T == * [[Károly Tagányi (anestezisto)]] * [[Gergely Tapolczai]] * [[Péter Tariska]] * [[Judit Temes]] * [[József Tímár (patologo)]] * [[István Török (kuracisto)]] * [[Szabolcs Tóth (kuracisto)]] * [[Béla Töttössy]] * [[László Tringer]] * [[Zsolt Tulassay]] == U == * [[József Urbán]] == V == * [[András Veér]] * [[György Vikár]] * [[János Vizúr]] == W == * [[György Wéber (kirurgo)]] == Z == * [[Viktor Zsódi]] == Vidu ankaŭ == * [[Listo de instruistoj en Universitato Semmelweis]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] p7mdtolwbba6hipfpxwrrwfe2t8ezjf 0 686136 9373102 8406362 2026-05-15T06:26:35Z Sj1mor 12103 9373102 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Johann Philipp Gustav von JOLLY''' (26a de septembro 1809 – 24a de decembro 1884) estis [[Germanoj|germana]] [[fizikisto]] kaj [[matematikisto]]. == Biografio == Naskiĝinta en [[Mannheim]] kiel la filo de komercisto Louis Jolly kaj Marie Eleonore Jolly, li studis [[scienco]]n en [[Heidelberg]], [[Vieno]] kaj [[Berlino]]. Post siaj studoj, li estis nomumita profesoro de [[matematiko]] en Heidelberg en 1839 kaj de [[fiziko]] en 1846. Li translokiĝis al [[Munkeno]] en 1854 kie li akiris la postenon kiun iam tenis [[Georg Simon Ohm]].<ref> Herbermann, Charles, eld. (1913). [https://en.wikisource.org/wiki/Wikisource:Catholic_Encyclopedia_(1913)/Philipp_Johann_Gustav_von_Jolly "Philipp Johann Gustav von Jolly".] Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. Alirita la 3an de aprilo 2020.</ref> En 1854 li estis kavalirita (kaj ekde tiam referencata kiel von Jolly). Jolly estis dekomence eksperimentema fizikisto. Li mezuris la [[Gravita akcelo|akcelon pro gravito]] kun precizaj pezoj kaj laboris ankaŭ pri [[osmozo]]. Unu el liaj lernantoj en la [[Universitato de Munkeno]] estis [[Max Planck]], al kiu li avertis en 1878 ne eniri en [[fiziko]]n,<ref> Lightman, Alan P. (2005). The discoveries: great breakthroughs in twentieth-century science, including the original papers. Toronto: Alfred A. Knopf Canada. p. 8. ISBN 0-676-97789-8. </ref> dirante, "en tiu fako, preskaŭ ĉio estas jam malkovrita, kaj ĉio kio restas estas plenigi kelkajn truojn." Planck respondis, ke li ne volas malkovri novajn aferojn, sed nur kompreni la konatajn fundamentojn de la fako. Tamen, la posta laboro de Planck malfermis la kampon de la [[kvantuma fiziko]]. Jolly mortis en Munkeno. == Elektitaj verkoj == * Anleitung zur Differential- und Integralrechnung, 1846 – Lernolibro pri [[diferenciala kalkulo|diferenciala]] kaj [[Integralo|integrala kalkuloj]]. * Die principien der mechanik, 1852 – Principoj de mekaniko. * Die Anwendung der Waage auf Probleme der Gravitation, 1878 – Aplikado de skalo al problemoj de [[gravito]]. == Notoj == {{Referencoj}}{{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jolly, Philipp Von}} [[Kategorio:Germanaj matematikistoj]] [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] 7e6y33gpm5yl4kn5ckftxpvgk00qqpx 9373105 9373102 2026-05-15T06:31:01Z Sj1mor 12103 9373105 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} [[Dosiero:GER — BY — Oberbayern — München — Isarvorstadt — Museumsinsel 1 (Bleikugel von Jolly, gegenständlich) · Mattes 2023-03-19.jpg|eta|La plumba pilko de Jolly en la [[Germana Muzeo en Munkeno]]. La plumba sfero pezanta 5775.2 kg kaj kun diametro de preskaŭ unu metro, per kiu Philipp von Jolly eksperimentis en Munkeno en 1879–1880 kaj empirie pruvis la leĝon de [[Neŭtono]] pri [[gravito]]. Jolly tiel determinis la averaĝan [[Denso|densecon]] de la [[Tero]] kiel 5.7-oblan densecon de [[akvo]].]] '''Johann Philipp Gustav von JOLLY''' (26a de septembro 1809 – 24a de decembro 1884) estis [[Germanoj|germana]] [[fizikisto]] kaj [[matematikisto]]. == Biografio == Naskiĝinta en [[Mannheim]] kiel la filo de komercisto Louis Jolly kaj Marie Eleonore Jolly, li studis [[scienco]]n en [[Heidelberg]], [[Vieno]] kaj [[Berlino]]. Post siaj studoj, li estis nomumita profesoro de [[matematiko]] en Heidelberg en 1839 kaj de [[fiziko]] en 1846. Li translokiĝis al [[Munkeno]] en 1854 kie li akiris la postenon kiun iam tenis [[Georg Simon Ohm]].<ref> Herbermann, Charles, eld. (1913). [https://en.wikisource.org/wiki/Wikisource:Catholic_Encyclopedia_(1913)/Philipp_Johann_Gustav_von_Jolly "Philipp Johann Gustav von Jolly".] Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. Alirita la 3an de aprilo 2020.</ref> En 1854 li estis kavalirita (kaj ekde tiam referencata kiel von Jolly). Jolly estis dekomence eksperimentema fizikisto. Li mezuris la [[Gravita akcelo|akcelon pro gravito]] kun precizaj pezoj kaj laboris ankaŭ pri [[osmozo]]. Unu el liaj lernantoj en la [[Universitato de Munkeno]] estis [[Max Planck]], al kiu li avertis en 1878 ne eniri en [[fiziko]]n,<ref> Lightman, Alan P. (2005). The discoveries: great breakthroughs in twentieth-century science, including the original papers. Toronto: Alfred A. Knopf Canada. p. 8. ISBN 0-676-97789-8. </ref> dirante, "en tiu fako, preskaŭ ĉio estas jam malkovrita, kaj ĉio kio restas estas plenigi kelkajn truojn." Planck respondis, ke li ne volas malkovri novajn aferojn, sed nur kompreni la konatajn fundamentojn de la fako. Tamen, la posta laboro de Planck malfermis la kampon de la [[kvantuma fiziko]]. Jolly mortis en Munkeno. == Elektitaj verkoj == * Anleitung zur Differential- und Integralrechnung, 1846 – Lernolibro pri [[diferenciala kalkulo|diferenciala]] kaj [[Integralo|integrala kalkuloj]]. * Die principien der mechanik, 1852 – Principoj de mekaniko. * Die Anwendung der Waage auf Probleme der Gravitation, 1878 – Aplikado de skalo al problemoj de [[gravito]]. == Notoj == {{Referencoj}}{{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jolly, Philipp Von}} [[Kategorio:Germanaj matematikistoj]] [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] msyd1qa3hh95uwubmr29bex2vmezoen 0 691922 9373072 8215587 2026-05-15T04:36:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373072 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Gyula Wagner |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1851|11|28}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Pest (urbo)]] ([[Hungara reĝlando]], [[Habsburga Imperio]]) |dato de morto = {{mortotago|1937|10|15}} |loko de morto = {{Flago|Aŭstrio}} [[Vieno]] ([[Aŭstrio]]) }} '''[[Julio|Gyula]] Wagner''' [djula vagner], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Wagner Gyula''' estis [[Aŭstrio-Hungario|aŭstrohungara]] [[arkitekto]]. Lia [[patro]] estis [[János Wagner (arkitekto)]]. Gyula Wagner<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM74672/8ca095f7-e9ad-414e-8223-afd8ff0be9df/solr/0/24/6/9/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|28|novembro|1851}} en [[Pest (urbo)]] ([[Hungara reĝlando]], [[Habsburga Imperio]]), li mortis la {{daton|15|oktobro|1937}} en [[Vieno]] ([[Aŭstrio]]). == Biografio == Gyula Wagner studis de sia patro, kiu estis arkitekto kaj nature en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Joseph Politechnicum]] kaj en simila altlernejo [[TU Wien]], fine li frekventis 7 [[semestro]]jn en [[Akademio de Belartoj de Vieno]]. Lia plej grava [[instruisto]] estis [[Theophil Hansen]]. Post siaj studoj li aliĝis hejme al la familia [[ateliero]]. Li specialiĝis pri projektoj de justicaj [[palaco]]j, [[prizono]]j. Depost la [[1-a mondmilito]] li laboris plu en la pli pacema Vieno. == Elektitaj planitaj konstruaĵoj == * justicaj palacoj en [[Eger]] (1906-1908), [[Hódmezővásárhely]] (1901-1902), [[Kolozsvár]] (1898-1902), [[Gyula]] (1897-1898), [[Máramarossziget]] (1896-1897), [[Kecskemét]] (1894-1895), [[Újvidék]] (1896), [[Makó]] (1896), [[Székesfehérvár]] (1902) * prizonoj en [[Budapeŝto]] (1894-1896), [[Nyíregyháza]] (1889-1891), [[Sopron|Sopronkőhida]] (1885-1886), [[Vác]] (pligrandigo, renovigo, 1885), [[Szeged]] (1883-1884), [[Kecskemét]] (1904) <gallery mode=packed> Palatul de Justiţie din Cluj-Napoca.jpg|Justica palaco (Kolozsvár) Budapesti Fegyház és Börtön 02.JPG|Prizono (Budapeŝto) Vác, Town Prison.jpg|Prizono (Vác) Szegedi Fegyház és Börtön.jpg|Prizono (Szeged) </gallery> == Fontoj == * [https://kanizsaujsag.hu/hir/201909/wagner-gyula-az-igazsagugyi-tarca-hazi-epitesze hungarlingva biografio kun foto] * [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC16920/16926.htm hungarlingva biografieto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230422085633/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC16920/16926.htm |date=2023-04-22 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wagner Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] [[Kategorio:Aŭstraj arkitektoj]] mjq68yxu0qgwkikvmnybml7canem4jr 0 697009 9373150 8215909 2026-05-15T07:54:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373150 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Gábor Andreánszky |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} [[Barono]] '''[[Gabrielo|Gábor]] Andreánszky''' [andreAnski], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Andreánszky Gábor''' estis [[Hungario|hungara]] bienulo, [[politikisto]], membro de la hungara [[senato]], parlamenta deputito. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''liptószentandrási'', lia [[patro]] estis [[Sándor Andreánszky]], lia samnoma filo estis [[Gábor Andreánszky]]. [[Dosiero:Andreánszky 1911-24.JPG|eta|<center>Gábor Andreánszky (sidas maldekstre)]] Gábor Andreánszky<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM290387/0c0c8f1b-b7ad-4074-948d-d1d1cad5b6f4/solr/0/24/2/6/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|23|junio|1848}} (laŭ alia fonto en 1843) en [[Vieno]], li mortis la {{daton|19|majo|1908}} en [[Alsópetény]]. == Biografio == Gábor Andreánszky studis en [[Bratislavo|Pozsony]] kaj [[Oradea|Várad]]. Li aĝis nur 17, kiam li estis aktiva dum elektoj de 1865. Li baroniĝis en 1875, en la sama jaro membriĝis en la senato. Lia debuta parolo okazis nur en 1883. Tiutempe li aliĝis al la antisemita movado. Inter 1884-1896 li havis mandaton en la parlamento, poste li neniam estis elektita. Pro vidviĝo li edziĝis dufoje, la dua edzino naskis filon. == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC00003/00299.htm hungarlingva biografio] * [https://www.bornglorious.com/person/?pi=768456] * [https://trendingcelebsnow.com/gabor-andreanszky-net-worth/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200717135345/https://trendingcelebsnow.com/gabor-andreanszky-net-worth/ |date=2020-07-17 }} * [https://www.wikizero.com/en/G%C3%A1bor_Andre%C3%A1nszky_(politician)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200716090410/https://www.wikizero.com/en/G%C3%A1bor_Andre%C3%A1nszky_(politician) |date=2020-07-16 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Andreanszky Gabor}} [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj baronoj]] 4clnclqucsile7yc1ws4o9l8l4s7e6r 0 701028 9372824 9362495 2026-05-14T14:09:07Z Crosstor 3176 /* K */ 9372824 wikitext text/x-wiki Jen elektita listo de [[studento]]j en [[Universitato de Pécs]], kiuj baldaŭ instruis samloke: La listo enhavas ĉiuspecajn universitatajn instruistojn, nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato kaj al la aliĝintaj altlernejoj). *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Antal Ádám (konstitucia juĝisto)]] * [[Pál Angyal]], [[juristo]] == B == * [[Bálint Bachmann]], [[arkitekto]] * [[Imre Barta]], [[kuracisto]] * [[Miklós Bauer]], kuracisto * [[Zoltán Beck]], [[gitaristo]] * [[Árpád Bellyei]], kuracisto * [[Ferenc Benedek (juristo)]] * [[Antal Bókay]], literaturhistoriisto * [[Béla Boros (kuracisto)]] == C == * [[István Csapody (kuracisto)]] == D == * [[György Dénes (speleologo)]] == F == * [[Miklós Füzes]] == G == * [[Dénes Görög]], kuracisto * [[Pál Gróf]], kuracisto == H == * [[Zsuzsanna Helyes]] * [[Péter Hoppál]] * [[Zoltán Horn]] * [[Lajos Huszty]] == I == * [[György Illei]] == K == * [[Miklós Kellermayer]], kuracisto * [[Miklós Kengyel]], juristo * [[Károly Kett]], kirurgo * [[Iván Kétyi]], bakteriologo * [[Balázs Kézdi]], psikiatro * [[György Kiss (juristo)]] * [[László Kiss (konstitucia juĝisto)]] * [[János Kolta]], notario * [[Gusztáv Kovács]], [[teologo]] == L == * [[Tamás Lábady]], juĝisto * [[László Lajos]], [[ginekologo]] * [[László Lénárd]], kuracisto == M == * [[Ágnes Marsai]], [[skulptisto]] == P == * [[Péter P. Müller]], teatrohistoriisto * [[Norbert Pap]], [[geografo]] * [[Lajos Papp (kuracisto)]] * [[József Perbíró]], juristo * [[József Petrétei]], juristo == R == * [[Dóra Reglődi]] == S == * [[Antal Salamon]], kuracisto * [[András Stark (psikiatro)]] * [[Ferenc Sütő]], skulptisto * [[Dezső Szabó (kemiisto)]] * [[Pál Zoltán Szabó]], geografo * [[Dávid Szolláth]], kritikisto * [[Ferenc Szontágh]], kuracisto * [[Mihály Szotáczky]], juristo == T == * [[Tamás Tényi]] * [[Mátyás Trixler]] == V == * [[Attila Varga (ekonomikisto)]] * [[István Vermes]], kuracisto * [[Antal Visegrády]], juristo * [[György Vókó]], prokuroro == W == * [[György Wéber (kirurgo)]] * [[János Weiss]], filozofo * [[Zoltán Wilhelm]], geografo == Fontoj == La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Universitato de Pécs]] [[Kategorio:Listoj]] ls0fgvrn1x70qz4i5i0rklz9ymn31lz 0 701647 9372750 7027175 2026-05-14T12:36:41Z -wuppertaler 91614 changed one image for a better one 9372750 wikitext text/x-wiki [[dosiero:LGT Logo.svg|maldekstra|120px|<center>emblemo]] [[dosiero:LGT Private Banking Vaduz.jpg|eta|300px|<center>la ĉefsidejo]] '''LGT''' estas la plej granda familie posedata kompanio pri privata bankado kaj administrado de valoraĵoj en la mondo. LGT, originale [[angle]] konata kiel ''"Liechtenstein Global Trust"'', estas posedata de la Fondaĵo de la princa familio de [[Liĥtenŝtejno]] kaj gvidata de ĝiaj familianoj princo ''Max von und zu Liechtenstein'' ([[Ĉefa afergvida oficisto|ĉefoficisto]]) kaj princo ''Philipp von und zu Liechtenstein'' (prezidanto). LGT havas sian ĉefsidejon en [[Vaduzo]], [[Liĥtenŝtejno]], kun ŝlosila ĉeesto en [[Zuriko]], [[Svislando]]. La kompanio subtenas 3 405 dungitojn en pli ol 20 oficejoj ĉirkaŭ la mondo, en Azio, Aŭstralio, Eŭropo, Mezoriento kaj Nordameriko. == Vidu ankaŭ == * [[Listo de bankoj en Liĥtenŝtejno]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) <!-- == Fontoj == <references / --> {{ĝermo|Liĥtenŝtejno}} [[Kategorio:Liĥtenŝtejno]] bcwfplezvu1qkosy2bww2krswd8ulg3 0 704395 9373067 7656960 2026-05-15T03:45:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373067 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Gyula Mandello |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Julio|Gyula]] Mandello''' [djula mandelo], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Mandello Gyula''' estis [[Hungario|hungara]] [[oficisto]], [[ekonomikisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia origina familia nomo estis '''Schőn''' [ŝOn], lia adoptita nomvarianto estis ''Mandelló''. Gyula Mandello<ref>http://www.kislexikon.hu/mandello.html</ref> naskiĝis la {{daton|7|februaro|1868}} en [[Rannersdorf]] ([[Malsupra Aŭstrio]], [[Aŭstrio-Hungario]]), li mortis la {{daton|24|julio|1919}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Gyula Mandello devenis el [[juda]] familio. Li frue duonorfiĝis, poste li estis adoptita jam en nova familio. Li maturiĝis en [[gimnazio]] en Budapeŝto en [[1886]], poste li studis en universitatoj de Budapeŝto, [[Strasbourg]] kaj [[Ĝenevo]]. En [[1890]] li doktoriĝis el ŝtataj sciencoj en [[ELTE|Reĝa Universitato de Budapeŝto]], poste li studvojaĝis en [[Britio]], [[Svislando]] kaj [[Usono]]. Inter 1891 – 1894 li estis [[oficisto]] en la financ[[ministerio]], en tiu periodo li [[habilitiĝo|habilitiĝis]] kaj iom poste li instruis ekonomikon en Universitato de Budapeŝto. Inter [[1900]] kaj [[1910]] li instruis en [[Reĝa Jura Akademio (Pozono)]], dum li ofte studvojaĝis, eĉ kelkfoje prelegis eksterlande. Inter 1910-1914 li estis oficisto en la edukministerio, poste li instruis en la [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Reĝa Teknikuniversitato József]]. Li havis [[edzino]]n ekde 1912. == Elektitaj kontribuoj == * ''Staatliche Schankgefälle in Ungarn'' (1888) * ''Valutánk rendezéséről'' (1890) * ''Conciliation et arbitrage industriels en Hongrie'' (1894) * ''Die volskwirtschaftliche Literatur Ungarns im Jahre 1896.'' (1897) * ''Szociálpolitikai programm'' (1905) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/04000/04093/html/0580.html hungarlingva biografio] * [https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/m-96B16/mandello-gyula-97873/ hungarlingva biografio] * [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC09732/09938.htm hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304210009/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC09732/09938.htm |date=2016-03-04 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mandello Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj oficistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj judoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] rx7uq5jxeitdvfstamjg0bzsygcj9lm 0 712613 9372884 8547824 2026-05-14T18:14:50Z ThomasPusch 1869 9372884 wikitext text/x-wiki '''Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos''' estas duonmemstara regiono de la greka ŝtato kun ''memregantaj monaĥaj'' [[Ordeno (eklezio)|komunumoj]] sude de la duoninsulo nomata laŭ la [[Athos|monto Athos]] oriente de la regiona distrikto [[Ĥalkidiko]]. Ĝi ekde 1988 troviĝas en la [[Listo de Monda Heredaĵo de Unesko]]. En pejzaĝo alkroĉita al la monto, foje troviĝas 20 monaĥejoj kiuj gastigas ĉirkaŭ 2 000 grekajn, bulgarajn, rumanajn, rusajn, serbajn kaj aliajn ortodoksajn monaĥojn, kiuj vivas izolite, introspekte kaj preĝe, Tiuj monaĥejoj kaj la diversaj vilaĝoj kaj butikoj kiuj dependas de ili, falas ekster la aŭtoritaton de la estro de la ortodoksa [[eklezio de Grekio]], la ĉefepiskopo de [[Ateno]], sed kaj falas sub la [[Jurisdikcio|jurisdikcion]] de la [[Patriarko de Konstantinopolo|patriarko]] de la [[Konstantinopola Ortodoksa Eklezio]]<ref>(nl) ''[http://www.volkskrant.nl/dossier-archief/monniken-verjagen-deurwaarders-met-stenen-en-molotovcocktails~a3483863/ Monniken verjagen deurwaarders met stenen en molotovcocktails]'' (Monaĥoj forpelas asignistojn kun ŝtonoj kaj molotovkokteloj), volkskrant.nl, la 30-an de julio 2013.</ref>. La teritorio de la ''Monaĥa Respubliko'' limas al la greka komunumo Stagira-Akanthos, de kiu ĝi estas apartigita pere de longa barilo de ĉirkaŭ naŭ kilometroj. La urbo Karyès (Athos) estas la politika kaj administra centro de la la ''Aŭtonoma monaĥa ŝtato''. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Kristanismo en Grekio]] [[Kategorio:Konstantinopola ortodoksa eklezio]] [[Kategorio:Grekio]] [[Kategorio:Athos]] 4j2vgvyf5pyobl06t39lfk21vvfeqdg 9372895 9372884 2026-05-14T18:42:40Z ThomasPusch 1869 9372895 wikitext text/x-wiki La '''Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos''' - {{l-el|Αυτόνομη Μοναστική Πολιτεία Άγιον Όρος}}, Autonomi Monastiki Politeia Agios Oros, {{l-bg|Автономна монашеска република света гора}} resp. {{l-sr|Аутономна монашка република Света Гора}}, Aŭtonomna monaŝeska/monaŝka republika Sveta Gora, {{l-ro|Republica autonomă monahală Sfântul Munte}} - estas duonmemstara regiono de la greka ŝtato kun ''memregantaj monaĥaj'' [[Ordeno (eklezio)|komunumoj]] sude de la duoninsulo nomata laŭ la [[Athos|monto Athos]] oriente de la regiona distrikto [[Ĥalkidiko]]. Neoficiale ĝi estas nomata "''Aŭtonoma monaĥa ŝtato''" aŭ "''Monaĥa Respubliko''" (vi vidas ke ĉiuj lokaj lingvoj krom la greka uzas la nomon "respubliko"). Ĝi ekde 1988 troviĝas en la [[Listo de Monda Heredaĵo de Unesko]]. En pejzaĝo alkroĉita al la monto, troviĝas 20 monaĥejoj kiuj gastigas ĉirkaŭ 2 000 grekajn, bulgarajn, rumanajn, rusajn, serbajn kaj aliajn ortodoksajn monaĥojn, kiuj vivas izolite, introspekte kaj preĝe. Tiuj monaĥejoj kaj la diversaj vilaĝoj kaj butikoj kiuj dependas de ili, falas ekster la aŭtoritaton de la estro de la ortodoksa [[eklezio de Grekio]], la ĉefepiskopo de [[Ateno]], sed kaj falas sub la [[Jurisdikcio|jurisdikcion]] de la [[Patriarko de Konstantinopolo|patriarko]] de la [[Konstantinopola Ortodoksa Eklezio]]<ref>(nl) ''[http://www.volkskrant.nl/dossier-archief/monniken-verjagen-deurwaarders-met-stenen-en-molotovcocktails~a3483863/ Monniken verjagen deurwaarders met stenen en molotovcocktails]'' (Monaĥoj forpelas asignistojn kun ŝtonoj kaj molotovkokteloj), volkskrant.nl, la 30-an de julio 2013.</ref>. La teritorio de la ''Monaĥa Respubliko'' limas al la greka komunumo Stagira-Akanthos, de kiu ĝi estas apartigita pere de longa barilo de ĉirkaŭ naŭ kilometroj. La urbo Karyès (Athos) estas la politika kaj administra centro de la la ''Aŭtonoma monaĥa ŝtato''. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Kristanismo en Grekio]] [[Kategorio:Konstantinopola ortodoksa eklezio]] [[Kategorio:Grekio]] [[Kategorio:Athos]] h8ar3iv4u8w3fca479qvktpqs7bfq39 9372896 9372895 2026-05-14T18:43:28Z ThomasPusch 1869 9372896 wikitext text/x-wiki La '''Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato (respektive Respubliko) de la Sankta Monto Athos''' - {{l-el|Αυτόνομη Μοναστική Πολιτεία Άγιον Όρος}}, Autonomi Monastiki Politeia Agios Oros, {{l-bg|Автономна монашеска република света гора}} resp. {{l-sr|Аутономна монашка република Света Гора}}, Aŭtonomna monaŝeska/monaŝka republika Sveta Gora, {{l-ro|Republica autonomă monahală Sfântul Munte}} - estas duonmemstara regiono de la greka ŝtato kun ''memregantaj monaĥaj'' [[Ordeno (eklezio)|komunumoj]] sude de la duoninsulo nomata laŭ la [[Athos|monto Athos]] oriente de la regiona distrikto [[Ĥalkidiko]]. Neoficiale ĝi estas nomata "''Aŭtonoma monaĥa ŝtato''" aŭ "''Monaĥa Respubliko''" (vi vidas ke ĉiuj lokaj lingvoj krom la greka uzas la nomon "respubliko"). Ĝi ekde 1988 troviĝas en la [[Listo de Monda Heredaĵo de Unesko]]. En pejzaĝo alkroĉita al la monto, troviĝas 20 monaĥejoj kiuj gastigas ĉirkaŭ 2 000 grekajn, bulgarajn, rumanajn, rusajn, serbajn kaj aliajn ortodoksajn monaĥojn, kiuj vivas izolite, introspekte kaj preĝe. Tiuj monaĥejoj kaj la diversaj vilaĝoj kaj butikoj kiuj dependas de ili, falas ekster la aŭtoritaton de la estro de la ortodoksa [[eklezio de Grekio]], la ĉefepiskopo de [[Ateno]], sed kaj falas sub la [[Jurisdikcio|jurisdikcion]] de la [[Patriarko de Konstantinopolo|patriarko]] de la [[Konstantinopola Ortodoksa Eklezio]]<ref>(nl) ''[http://www.volkskrant.nl/dossier-archief/monniken-verjagen-deurwaarders-met-stenen-en-molotovcocktails~a3483863/ Monniken verjagen deurwaarders met stenen en molotovcocktails]'' (Monaĥoj forpelas asignistojn kun ŝtonoj kaj molotovkokteloj), volkskrant.nl, la 30-an de julio 2013.</ref>. La teritorio de la ''Monaĥa Respubliko'' limas al la greka komunumo Stagira-Akanthos, de kiu ĝi estas apartigita pere de longa barilo de ĉirkaŭ naŭ kilometroj. La urbo Karyès (Athos) estas la politika kaj administra centro de la la ''Aŭtonoma monaĥa ŝtato''. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Kristanismo en Grekio]] [[Kategorio:Konstantinopola ortodoksa eklezio]] [[Kategorio:Grekio]] [[Kategorio:Athos]] 2pmdj3yrtia3mw48bolevxx1g8a7cpi 9372897 9372896 2026-05-14T18:46:21Z ThomasPusch 1869 9372897 wikitext text/x-wiki La '''Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato (respektive Respubliko) de la Sankta Monto Athos''' - {{l-el|Αυτόνομη Μοναστική Πολιτεία Άγιον Όρος}}, Autonomi Monastiki Politeia Agios Oros, {{l-bg|Автономна монашеска република света гора}} resp. {{l-sr|Аутономна монашка република Света Гора}}, Aŭtonomna monaŝeska/monaŝka republika Sveta Gora, {{l-ro|Republica autonomă monahală Sfântul Munte}} - estas duonmemstara regiono de la greka ŝtato kun ''memregantaj monaĥaj'' [[Ordeno (eklezio)|komunumoj]] sude de la duoninsulo nomata laŭ la [[Athos|monto Athos]] oriente de la regiona distrikto [[Ĥalkidiko]]. Neoficiale ĝi estas nomata "''Aŭtonoma monaĥa ŝtato''" aŭ "''Monaĥa Respubliko''" (videblas ke ĉiuj lokaj lingvoj krom la greka uzas la nomon "respubliko"). Ĝi ekde 1988 troviĝas en la [[Listo de Monda Heredaĵo de Unesko]]. En pejzaĝo alkroĉita al la monto, troviĝas 20 monaĥejoj kiuj gastigas ĉirkaŭ 2 000 grekajn, bulgarajn, rumanajn, rusajn, serbajn kaj aliajn ortodoksajn monaĥojn, kiuj vivas izolite, introspekte kaj preĝe. Tiuj monaĥejoj kaj la diversaj vilaĝoj kaj butikoj kiuj dependas de ili, falas ekster la aŭtoritaton de la estro de la ortodoksa [[eklezio de Grekio]], la ĉefepiskopo de [[Ateno]], sed kaj falas sub la [[Jurisdikcio|jurisdikcion]] de la [[Patriarko de Konstantinopolo|patriarko]] de la [[Konstantinopola Ortodoksa Eklezio]]<ref>(nl) ''[http://www.volkskrant.nl/dossier-archief/monniken-verjagen-deurwaarders-met-stenen-en-molotovcocktails~a3483863/ Monniken verjagen deurwaarders met stenen en molotovcocktails]'' (Monaĥoj forpelas asignistojn kun ŝtonoj kaj molotovkokteloj), volkskrant.nl, la 30-an de julio 2013.</ref>. La teritorio de la ''Monaĥa Respubliko'' limas al la greka komunumo Stagira-Akanthos, de kiu ĝi estas apartigita pere de longa barilo de ĉirkaŭ naŭ kilometroj. La urbo Karyès (Athos) estas la politika kaj administra centro de la la ''Aŭtonoma monaĥa ŝtato''. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Kristanismo en Grekio]] [[Kategorio:Konstantinopola ortodoksa eklezio]] [[Kategorio:Grekio]] [[Kategorio:Athos]] mgougaz8rrmofg87gmjcefzbkc9rr41 9372905 9372897 2026-05-14T18:53:27Z ThomasPusch 1869 Protektis "[[Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos]]" ([Redakti=Bloki neensalutintajn uzantojn] (sendifina) [Alinomu=Bloki neensalutintajn uzantojn] (sendifina)) 9372897 wikitext text/x-wiki La '''Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato (respektive Respubliko) de la Sankta Monto Athos''' - {{l-el|Αυτόνομη Μοναστική Πολιτεία Άγιον Όρος}}, Autonomi Monastiki Politeia Agios Oros, {{l-bg|Автономна монашеска република света гора}} resp. {{l-sr|Аутономна монашка република Света Гора}}, Aŭtonomna monaŝeska/monaŝka republika Sveta Gora, {{l-ro|Republica autonomă monahală Sfântul Munte}} - estas duonmemstara regiono de la greka ŝtato kun ''memregantaj monaĥaj'' [[Ordeno (eklezio)|komunumoj]] sude de la duoninsulo nomata laŭ la [[Athos|monto Athos]] oriente de la regiona distrikto [[Ĥalkidiko]]. Neoficiale ĝi estas nomata "''Aŭtonoma monaĥa ŝtato''" aŭ "''Monaĥa Respubliko''" (videblas ke ĉiuj lokaj lingvoj krom la greka uzas la nomon "respubliko"). Ĝi ekde 1988 troviĝas en la [[Listo de Monda Heredaĵo de Unesko]]. En pejzaĝo alkroĉita al la monto, troviĝas 20 monaĥejoj kiuj gastigas ĉirkaŭ 2 000 grekajn, bulgarajn, rumanajn, rusajn, serbajn kaj aliajn ortodoksajn monaĥojn, kiuj vivas izolite, introspekte kaj preĝe. Tiuj monaĥejoj kaj la diversaj vilaĝoj kaj butikoj kiuj dependas de ili, falas ekster la aŭtoritaton de la estro de la ortodoksa [[eklezio de Grekio]], la ĉefepiskopo de [[Ateno]], sed kaj falas sub la [[Jurisdikcio|jurisdikcion]] de la [[Patriarko de Konstantinopolo|patriarko]] de la [[Konstantinopola Ortodoksa Eklezio]]<ref>(nl) ''[http://www.volkskrant.nl/dossier-archief/monniken-verjagen-deurwaarders-met-stenen-en-molotovcocktails~a3483863/ Monniken verjagen deurwaarders met stenen en molotovcocktails]'' (Monaĥoj forpelas asignistojn kun ŝtonoj kaj molotovkokteloj), volkskrant.nl, la 30-an de julio 2013.</ref>. La teritorio de la ''Monaĥa Respubliko'' limas al la greka komunumo Stagira-Akanthos, de kiu ĝi estas apartigita pere de longa barilo de ĉirkaŭ naŭ kilometroj. La urbo Karyès (Athos) estas la politika kaj administra centro de la la ''Aŭtonoma monaĥa ŝtato''. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Kristanismo en Grekio]] [[Kategorio:Konstantinopola ortodoksa eklezio]] [[Kategorio:Grekio]] [[Kategorio:Athos]] mgougaz8rrmofg87gmjcefzbkc9rr41 9372906 9372905 2026-05-14T18:55:58Z ThomasPusch 1869 9372906 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή Γρηγορίου 02.jpg|etaa|{{centre|la monaĥejo Gregoria, unu el la 20 monaĥejoj en la respubliko}}]] La '''Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato (respektive Respubliko) de la Sankta Monto Athos''' - {{l-el|Αυτόνομη Μοναστική Πολιτεία Άγιον Όρος}}, Autonomi Monastiki Politeia Agios Oros, {{l-bg|Автономна монашеска република света гора}} resp. {{l-sr|Аутономна монашка република Света Гора}}, Aŭtonomna monaŝeska/monaŝka republika Sveta Gora, {{l-ro|Republica autonomă monahală Sfântul Munte}} - estas duonmemstara regiono de la greka ŝtato kun ''memregantaj monaĥaj'' [[Ordeno (eklezio)|komunumoj]] sude de la duoninsulo nomata laŭ la [[Athos|monto Athos]] oriente de la regiona distrikto [[Ĥalkidiko]]. Neoficiale ĝi estas nomata "''Aŭtonoma monaĥa ŝtato''" aŭ "''Monaĥa Respubliko''" (videblas ke ĉiuj lokaj lingvoj krom la greka uzas la nomon "respubliko"). Ĝi ekde 1988 troviĝas en la [[Listo de Monda Heredaĵo de Unesko]]. En pejzaĝo alkroĉita al la monto, troviĝas 20 monaĥejoj kiuj gastigas ĉirkaŭ 2 000 grekajn, bulgarajn, rumanajn, rusajn, serbajn kaj aliajn ortodoksajn monaĥojn, kiuj vivas izolite, introspekte kaj preĝe. Tiuj monaĥejoj kaj la diversaj vilaĝoj kaj butikoj kiuj dependas de ili, falas ekster la aŭtoritaton de la estro de la ortodoksa [[eklezio de Grekio]], la ĉefepiskopo de [[Ateno]], sed kaj falas sub la [[Jurisdikcio|jurisdikcion]] de la [[Patriarko de Konstantinopolo|patriarko]] de la [[Konstantinopola Ortodoksa Eklezio]]<ref>(nl) ''[http://www.volkskrant.nl/dossier-archief/monniken-verjagen-deurwaarders-met-stenen-en-molotovcocktails~a3483863/ Monniken verjagen deurwaarders met stenen en molotovcocktails]'' (Monaĥoj forpelas asignistojn kun ŝtonoj kaj molotovkokteloj), volkskrant.nl, la 30-an de julio 2013.</ref>. La teritorio de la ''Monaĥa Respubliko'' limas al la greka komunumo Stagira-Akanthos, de kiu ĝi estas apartigita pere de longa barilo de ĉirkaŭ naŭ kilometroj. La urbo Karyès (Athos) estas la politika kaj administra centro de la la ''Aŭtonoma monaĥa ŝtato''. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Kristanismo en Grekio]] [[Kategorio:Konstantinopola ortodoksa eklezio]] [[Kategorio:Grekio]] [[Kategorio:Athos]] hyqsrqhr3v90k3a8vi2efgtpd0r6zk2 9372907 9372906 2026-05-14T18:56:18Z ThomasPusch 1869 9372907 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή Γρηγορίου 02.jpg|eta|{{centre|la monaĥejo Gregoria, unu el la 20 monaĥejoj en la respubliko}}]] La '''Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato (respektive Respubliko) de la Sankta Monto Athos''' - {{l-el|Αυτόνομη Μοναστική Πολιτεία Άγιον Όρος}}, Autonomi Monastiki Politeia Agios Oros, {{l-bg|Автономна монашеска република света гора}} resp. {{l-sr|Аутономна монашка република Света Гора}}, Aŭtonomna monaŝeska/monaŝka republika Sveta Gora, {{l-ro|Republica autonomă monahală Sfântul Munte}} - estas duonmemstara regiono de la greka ŝtato kun ''memregantaj monaĥaj'' [[Ordeno (eklezio)|komunumoj]] sude de la duoninsulo nomata laŭ la [[Athos|monto Athos]] oriente de la regiona distrikto [[Ĥalkidiko]]. Neoficiale ĝi estas nomata "''Aŭtonoma monaĥa ŝtato''" aŭ "''Monaĥa Respubliko''" (videblas ke ĉiuj lokaj lingvoj krom la greka uzas la nomon "respubliko"). Ĝi ekde 1988 troviĝas en la [[Listo de Monda Heredaĵo de Unesko]]. En pejzaĝo alkroĉita al la monto, troviĝas 20 monaĥejoj kiuj gastigas ĉirkaŭ 2 000 grekajn, bulgarajn, rumanajn, rusajn, serbajn kaj aliajn ortodoksajn monaĥojn, kiuj vivas izolite, introspekte kaj preĝe. Tiuj monaĥejoj kaj la diversaj vilaĝoj kaj butikoj kiuj dependas de ili, falas ekster la aŭtoritaton de la estro de la ortodoksa [[eklezio de Grekio]], la ĉefepiskopo de [[Ateno]], sed kaj falas sub la [[Jurisdikcio|jurisdikcion]] de la [[Patriarko de Konstantinopolo|patriarko]] de la [[Konstantinopola Ortodoksa Eklezio]]<ref>(nl) ''[http://www.volkskrant.nl/dossier-archief/monniken-verjagen-deurwaarders-met-stenen-en-molotovcocktails~a3483863/ Monniken verjagen deurwaarders met stenen en molotovcocktails]'' (Monaĥoj forpelas asignistojn kun ŝtonoj kaj molotovkokteloj), volkskrant.nl, la 30-an de julio 2013.</ref>. La teritorio de la ''Monaĥa Respubliko'' limas al la greka komunumo Stagira-Akanthos, de kiu ĝi estas apartigita pere de longa barilo de ĉirkaŭ naŭ kilometroj. La urbo Karyès (Athos) estas la politika kaj administra centro de la la ''Aŭtonoma monaĥa ŝtato''. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Kristanismo en Grekio]] [[Kategorio:Konstantinopola ortodoksa eklezio]] [[Kategorio:Grekio]] [[Kategorio:Athos]] qmft289od1gi1z2gv6buph7erdj5lfj 9372915 9372907 2026-05-14T19:06:21Z ThomasPusch 1869 9372915 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή Γρηγορίου 02.jpg|eta|{{centre|la monaĥejo Gregoria, unu el la 20 monaĥejoj en la respubliko}}]] La '''Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato (respektive Respubliko) de la Sankta Monto Athos''' - {{l-el|Αυτόνομη Μοναστική Πολιτεία Άγιον Όρος}},<ref>[https://www.agioreitikes-grammes.com/mount-athos/][https://www.feelgreece.com/el/holy-mountain]</ref> Autonomi Monastiki Politeia Agios Oros, {{l-bg|Автономна монашеска република света гора}} <ref>[https://www.feelgreece.com/bg/holy-mountain]</ref> resp. {{l-sr|Аутономна монашка република Света Гора}} <ref>[https://www.facebook.com/hilandar.svetagora/posts/%EF%B8%8F%D0%B0%D1%83%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%BD%D0%B0-%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B0-%D1%80%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%EF%B8%8F%CE%B1%E1%BD%90%CF%84%CF%8C%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B7-%CE%BC%CE%BF%CE%BD%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%E1%BD%B4-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B5%CE%AF%CE%B1-%E1%BC%81%CE%B3%CE%AF%CE%BF%CF%85-%E1%BD%84%CF%81%CE%BF%CF%85%CF%82%D1%81/1615595398521018/]</ref>, Aŭtonomna monaŝeska/monaŝka republika Sveta Gora, {{l-ro|Republica autonomă monahală Sfântul Munte}} <ref>[https://centruldepelerinaj.ro/sfantul-munte-athos]</ref> - estas duonmemstara regiono de la greka ŝtato kun ''memregantaj monaĥaj'' [[Ordeno (eklezio)|komunumoj]] sude de la duoninsulo nomata laŭ la [[Athos|monto Athos]] oriente de la regiona distrikto [[Ĥalkidiko]]. Neoficiale ĝi estas nomata "''Aŭtonoma monaĥa ŝtato''" aŭ "''Monaĥa Respubliko''" (videblas ke ĉiuj lokaj lingvoj krom la greka uzas la nomon "respubliko"). Ĝi ekde 1988 troviĝas en la [[Listo de Monda Heredaĵo de Unesko]]. En pejzaĝo alkroĉita al la monto, troviĝas 20 monaĥejoj kiuj gastigas ĉirkaŭ 2 000 grekajn, bulgarajn, rumanajn, rusajn, serbajn kaj aliajn ortodoksajn monaĥojn, kiuj vivas izolite, introspekte kaj preĝe. Tiuj monaĥejoj kaj la diversaj vilaĝoj kaj butikoj kiuj dependas de ili, falas ekster la aŭtoritaton de la estro de la ortodoksa [[eklezio de Grekio]], la ĉefepiskopo de [[Ateno]], sed kaj falas sub la [[Jurisdikcio|jurisdikcion]] de la [[Patriarko de Konstantinopolo|patriarko]] de la [[Konstantinopola Ortodoksa Eklezio]]<ref>(nl) ''[http://www.volkskrant.nl/dossier-archief/monniken-verjagen-deurwaarders-met-stenen-en-molotovcocktails~a3483863/ Monniken verjagen deurwaarders met stenen en molotovcocktails]'' (Monaĥoj forpelas asignistojn kun ŝtonoj kaj molotovkokteloj), volkskrant.nl, la 30-an de julio 2013.</ref>. La teritorio de la ''Monaĥa Respubliko'' limas al la greka komunumo Stagira-Akanthos, de kiu ĝi estas apartigita pere de longa barilo de ĉirkaŭ naŭ kilometroj. La urbo Karyès (Athos) estas la politika kaj administra centro de la la ''Aŭtonoma monaĥa ŝtato''. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Kristanismo en Grekio]] [[Kategorio:Konstantinopola ortodoksa eklezio]] [[Kategorio:Grekio]] [[Kategorio:Athos]] 50zlzegsrqu0olfq3yju07dxpjexjnl 9372917 9372915 2026-05-14T19:07:12Z ThomasPusch 1869 9372917 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή Γρηγορίου 02.jpg|eta|{{centre|la monaĥejo Gregoria, unu el la 20 monaĥejoj en la respubliko}}]] La '''Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato (respektive Respubliko) de la Sankta Monto Athos''' - {{l-el|Αυτόνομη Μοναστική Πολιτεία Άγιον Όρος}},<ref>[https://www.agioreitikes-grammes.com/mount-athos/] [https://www.feelgreece.com/el/holy-mountain]</ref> Autonomi Monastiki Politeia Agios Oros, {{l-bg|Автономна монашеска република света гора}} <ref>[https://www.feelgreece.com/bg/holy-mountain]</ref> resp. {{l-sr|Аутономна монашка република Света Гора}} <ref>[https://www.facebook.com/hilandar.svetagora/posts/%EF%B8%8F%D0%B0%D1%83%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%BD%D0%B0-%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B0-%D1%80%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%EF%B8%8F%CE%B1%E1%BD%90%CF%84%CF%8C%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B7-%CE%BC%CE%BF%CE%BD%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%E1%BD%B4-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B5%CE%AF%CE%B1-%E1%BC%81%CE%B3%CE%AF%CE%BF%CF%85-%E1%BD%84%CF%81%CE%BF%CF%85%CF%82%D1%81/1615595398521018/]</ref>, Aŭtonomna monaŝeska/monaŝka republika Sveta Gora, {{l-ro|Republica autonomă monahală Sfântul Munte}} <ref>[https://centruldepelerinaj.ro/sfantul-munte-athos]</ref> - estas duonmemstara regiono de la greka ŝtato kun ''memregantaj monaĥaj'' [[Ordeno (eklezio)|komunumoj]] sude de la duoninsulo nomata laŭ la [[Athos|monto Athos]] oriente de la regiona distrikto [[Ĥalkidiko]]. Neoficiale ĝi estas nomata "''Aŭtonoma monaĥa ŝtato''" aŭ "''Monaĥa Respubliko''" (videblas ke ĉiuj lokaj lingvoj krom la greka uzas la nomon "respubliko"). Ĝi ekde 1988 troviĝas en la [[Listo de Monda Heredaĵo de Unesko]]. En pejzaĝo alkroĉita al la monto, troviĝas 20 monaĥejoj kiuj gastigas ĉirkaŭ 2 000 grekajn, bulgarajn, rumanajn, rusajn, serbajn kaj aliajn ortodoksajn monaĥojn, kiuj vivas izolite, introspekte kaj preĝe. Tiuj monaĥejoj kaj la diversaj vilaĝoj kaj butikoj kiuj dependas de ili, falas ekster la aŭtoritaton de la estro de la ortodoksa [[eklezio de Grekio]], la ĉefepiskopo de [[Ateno]], sed kaj falas sub la [[Jurisdikcio|jurisdikcion]] de la [[Patriarko de Konstantinopolo|patriarko]] de la [[Konstantinopola Ortodoksa Eklezio]]<ref>(nl) ''[http://www.volkskrant.nl/dossier-archief/monniken-verjagen-deurwaarders-met-stenen-en-molotovcocktails~a3483863/ Monniken verjagen deurwaarders met stenen en molotovcocktails]'' (Monaĥoj forpelas asignistojn kun ŝtonoj kaj molotovkokteloj), volkskrant.nl, la 30-an de julio 2013.</ref>. La teritorio de la ''Monaĥa Respubliko'' limas al la greka komunumo Stagira-Akanthos, de kiu ĝi estas apartigita pere de longa barilo de ĉirkaŭ naŭ kilometroj. La urbo Karyès (Athos) estas la politika kaj administra centro de la la ''Aŭtonoma monaĥa ŝtato''. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Kristanismo en Grekio]] [[Kategorio:Konstantinopola ortodoksa eklezio]] [[Kategorio:Grekio]] [[Kategorio:Athos]] inah37e05of97js74njtzr4lnkuzu51 0 714016 9372953 8403203 2026-05-14T20:11:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372953 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} [[Dosiero:Grewia damine in Hyderabad W2 IMG 9430.jpg|eta|Floroj de ''Grewia damine'' en [[Hajderabado]], Barato.]] La granda [[Angiospermoj|florplanta]] [[genro (biologio)|genro]] ''Grewia'' estas nuntempe metita de plej fakuloj en la malva [[familio (biologio)|familio]] [[Malvacoj]], en la etenda senco kiel proponita genro fare de Angiosperma Filogenia Grupo. Iam, ''Grewia'' estis metita ĉu en la familio [[Tiliacoj]] aŭ Sparmaniacoj. Tamen, tiuj estis kaj ne-[[monofiletika]] rilate al aliaj [[Malvales]] - kiel jam indikita fare de necertaj ĉirkaŭaj lokigoj de ''Grewia'' kaj de similaj genroj - kaj ekde tiam ĝi estis metita en la Malvacoj. Kun la kerno de la iamaj Sparmaniacoj, ''Grewia'' estas en la subfamilio ''Grewioideae'' kaj tiel en la tribo ''Grewieae'', kies tipa genro ĝi estas.<ref>Heywood et al. (2007)</ref> La genro estis nomita de [[Carl Linnaeus]], honore al la botanikisto [[Nehemiah Grew]] (1641-1712) el Anglio. Grew estis unu el la ĉefaj plantanatomistoj kaj mikroskopaj esploristoj siatempe, kaj lia studo pri [[poleno]] metis la grundon por la nuntempa [[polenoscienco]]. == Kelkaj specioj == {{Div col|cols = 3}} * Grewia abutifolia * Grewia asiatica * Grewia avellana * Grewia bicolor * Grewia biloba * Grewia bilocularis * Grewia caffra * Grewia calymmatosepala * Grewia celtidifolia * Grewia ciclea * Grewia crenata * Grewia damine * Grewia eriocarpa * Grewia flava * Grewia flavescens * Grewia glabra * Grewia glandulosa * Grewia goetzeana * Grewia hexamita * Grewia hirsuta * Grewia hornbyi * Grewia inaequilatera * Grewia insularis * Grewia lasiocarpa * Grewia latifolia * Grewia limae * Grewia microthyrsa * Grewia mollis * Grewia monticola * Grewia multiflora * Grewia occidentalis * Grewia olukondae * Grewia optiva * Grewia orientalis, [[Carl Linnaeus]] * Grewia oxyphylla * Grewia pachycalyx * Grewia picta * Grewia retinervis * Grewia retusifolia * Grewia robusta * Grewia rothii * Grewia savannicola * Grewia schinzii * Grewia similis * Grewia stolzii * Grewia sulcata * Grewis tembensis * Grewia tenax * Grewia tiliifolia * Grewia transzambesica * Grewia turbinata * Grewia villosa {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == {{Projektoj}} * {{aut|Brown, Dan}} (2001): [http://www.ansci.cornell.edu/plants/toxicagents/betacarbolines/bcarbfams.html Angiosperm Families Containing Beta-Carbolines]. Version of 2001-OCT-04. Retrieved 2008-JUN-25. * {{aut|Heywood, V.H.; Brummitt, R.K.; Culham, A. & Seberg, O.}} (2007): ''Flowering Plant Families of the World''. Firefly Books, Richmond Hill, Ontario, Canada. {{ISBN|1-55407-206-9}} * {{aut|Hinsley, Stewart R.}} (2008a): [http://www.malvaceae.info/Synonymy/Synonymy.php?genus=Grewia Partial Synonymy of ''Grewia'']. Retrieved 2008-JUN-25. * {{aut|Hinsley, Stewart R.}} (2008b): [http://www.malvaceae.info/Synonymy/Synonymy.php?genus=Dombeya Partial Synonymy of ''Dombeya'']. Retrieved 2008-JUN-25. * {{aut|United States Department of Agriculture (USDA)}} (2007a): Germplasm Resources Information Network - [https://web.archive.org/web/20001218092500/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?5160 ''Grewia'']. Retrieved 2008-JUN-25. * {{aut|United States Department of Agriculture (USDA)}} (2007b): [http://plants.usda.gov/java/ClassificationServlet?source=display&classid=GREWI USDA Plants Profile: ''Grewia''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210207033543/https://plants.usda.gov/java/ClassificationServlet?source=display&classid=GREWI |date=2021-02-07 }}. Retrieved 2008-JUN-25. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Malvacoj]] qarmfvh5r0ipygwwmpasel1xeju7lm8 0 716548 9373006 9335721 2026-05-14T23:06:35Z Kani 670 9373006 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ruĝeckrona koturnokolombo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Zentrygon goldmani 254392185.jpg | dosiero larĝo= 250px |priskribo = |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Kolomboformaj]] ''Columbiformes'' |familio = [[Kolombedoj]] ''Columbidae'' |genro = ''Zentrygon'' |genro aŭtoritato = Banks et. al., 2013 |specio = '''Ruĝeckrona koturnokolombo''' ''Z. goldmani'' |dunomo = ''Zentrygon goldmani'' |statuso = NT |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Proksimuma teritorio |specio aŭtoritato = [[Edward William Nelson|Nelson]], 1912 }} '''Ruĝeckrona koturnokolombo''' (''Zentrygon goldmani'') estas [[specio]] de birdoj de la kolomba [[familio (biologio)|familio]] [[Kolombedoj]] (''[[Columbidae]]'') kaj de la genro ''Zentrygon'' aŭ ''koturnokolomboj'', kiuj vivas en la [[Neotropiso]]. Ĝi troviĝas en orienta [[Panamo]] ([[Darienio]]) kaj plej nordokcidenta [[Kolombio]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj [[montararbaro]]j inter 90 kaj 1600 m de altitudo. La specio estas minacata pro [[habitatoperdo]]. Tiu kolombo estas averaĝe 28 cm longa. Ĝi havas ruĝecbrunajn kronon kaj nukon (kio nomas la specion); la frunto kaj la vangoj estas sablokoloraj al cinamokoloraj, kun fajna nigra liphara strio, kaj blankaj kolflankoj kaj gorĝoj; la supraj partoj estas brunaj, kun purpuraj nuancoj surdorse; la brusto estas griza kaj ventro sablokolora. La irisoj estas oranĝeckoloraj.<ref> Hilty, Steven L. & William L. Brown (1986) A Guide to the Birds of Colombia: 197, pl.9. Princeton University Press. </ref><ref> [[Robert S. Ridgely|Ridgely, Robert S.]] & John A. Gwynne Jr. (1989) A Guide to the Birds of Panama: With Costa Rica, Nicaragua, and Honduras: 170. Princeton University Press. </ref> Laŭ [[Alan P. Peterson]], tiu kolombo havas du subspeciojn nome la jenaj: * ''Geotrygon goldmani goldmani'' Nelson 1912; * ''Geotrygon goldmani oreas'' Wetmore 1950. == Notoj == {{Referencoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolombedoj]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Panamo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] abi0jncvmpbaizzrcz2466iu5fbt7le 0 728904 9373138 7775466 2026-05-15T07:16:20Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373138 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = György Szigetvári |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Georgo|György]] Szigetvári''' [djordj sigetvAri], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Szigetvári György''' estis [[Hungario|hungara]] [[arkitekto]]. György Szigetvári<ref>https://hu.wikipedia.org/wiki/Szigetv%C3%A1ri_Gy%C3%B6rgy</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM34991;jsessionid=AB281A856089A823422A6DC06FCCDEA3</ref> naskiĝis la {{daton|29|oktobro|1926}} en [[Istvándi]] (laŭ alia informo en [[Szigetvár]]), li mortis la {{daton|18|aprilo|2018}} en [[Kaposvár]]. == Biografio == György Szigetvári maturiĝis en [[gimnazio]] en Kaposvár en 1944, poste li akiris arkitektan [[diplomo]]n en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Teknikuniversitato de Budapeŝto]] en [[1950]]. Depost eŭropa studvojaĝo li eklaboris en ŝtata konstrua entrepreno en Kaposvár. Li partoprenis en la [[Hungara revolucio de 1956]], tial poste li estis forigita kaj li povis labori plu en [[Pécs]]. Inter [[1961]]–[[1986]] li estis estro de ŝtata plana entrepreno en Kaposvár, poste li pensiuliĝis. Li estis aktiva dum renovigaj laboroj de [[historia monumento|historiaj monumentoj]]. Tamen dum la emeritaj jaroj li faris planojn de preĝejoj en la regiono. Li ricevis [[premio]]jn inter 1950-2008. == Liaj arkitektaj planoj (elekto) == * preĝejoj: [[Somogyjád]] (katolika), [[Kalvinana nova preĝejo (Csurgó)]], [[Nyim]], [[Nagybajom]], [[Inke]], [[Drávaszabolcs]], [[Bóly]], [[Marcali]] (kalvinanaj) * plurloĝejaj domoj (ĉirkaŭ 60) * renovigo de Hotelo Dorottya (Kaposvár) == Elektitaj kontribuoj == * ''Építészeti emlékek Somogyban, 1000-1900.'' (1973) * ''Az urbanizáció somogyi gondjai: településfejlesztési tanulmány'' (kunaŭtoro, 1982) * ''Miről mesélnek az öregedő kaposvári házak?'' (1998) * ''Az én Kaposvárom'' (2002) == Fontoj == * [https://kapos.hu/hirek/kultura/2018-04-18/meghalt_szigetvari_gyorgy.html hungarlingva biografio kun foto] * [http://kaposvarmost.hu/hirek/kaposvari-hirek/2016/10/30/90-eves-szigetvari-gyorgy-ybl-dijas-epitesz.html hungarlingva biografio] * [http://www.mvkkvar.hu/kiallitas/szecesszio/05lakohazak/01lakohazak/03bajcsy50/szigetvari.html hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180420073903/http://www.mvkkvar.hu/kiallitas/szecesszio/05lakohazak/01lakohazak/03bajcsy50/szigetvari.html |date=2018-04-20 }} * [https://regi.tankonyvtar.hu/en/tartalom/tkt/kortars-magyar-muveszeti/ch32s72.html hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210624201843/https://regi.tankonyvtar.hu/en/tartalom/tkt/kortars-magyar-muveszeti/ch32s72.html |date=2021-06-24 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szigetvari Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] 8l6xpm6yajyjviuofffchqz9rtc9cem 0 731215 9373141 9359867 2026-05-15T07:21:53Z Näin on näreet 255377 /* Lingva pritraktado */ 9373141 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Marja-Sisko Aalto''', antaŭe '''Olli-Veikko Aalto''', estas finna [[luteranismo|luterana]] [[pastro]] kaj [[verkisto]]. Ri naskiĝis biologie kiel vira, sed nuntempe ri vivas kiel virino. Ekde 1986 ĝis 2010 ri estis vikario en [[Imatra]]. Inter 2008 kaj 2011 ri trairis transformon de seksaj organoj. Tio peris grandan diskuton en la publiko de Finnlando. == Infanaĝo == Aalto naskiĝis en [[Lappeenranta]]. Aalto estas la dua plej juna el la ok gefiloj de siaj gepatroj. Ria mensa sekso komencis montriĝi jam en la infaneco. Ri rakontis publike, ke sesjare ri demandis, kial ri ne havis jupon kiel aliaj knabinoj, kaj lerneje estis malfacile uzi knabnecesejon. Ri klarigis, ke ri komencis kredi, ke temus pri [[transvestismo]], sed iom post iom iĝis klare, ke temas pri transsekseco. Televide intervjuanto demandis rin, kia estis, kiam komencis la pubero. Ri respondis, ke estis katastrofo. == Kariero en la eklezio kaj transformo de seksaj organoj == Antaŭ jaro 2003 la ebloj ricevi seksan transformadan flegon en Finnlando estis vere malbonaj. Krome, la propra interna rondo de Aalto longe kontraŭis la ideon pri seksa ŝanĝado de Aalto. Tial ri dumtempe daŭrigis sian vivon kiel viro. Ri ankaŭ edziĝis du fojojn kaj iĝis patro de tri infanoj. Laŭ Aalto, ambaŭ riaj geedziĝoj malsukcesis ĉar, laŭ lia edzino, ri ne havis sufiĉe da viraj spiritaj kvalitoj, kiujn ŝi dezirintus en edzo. En novembro 2008 ri publike anoncis ke ri estis transseksulo, kaj intencis transformi siajn seksajn ecojn al virinaj. Ri elektis kiel sia virinnomo la nomon ''Marja-Sisko'', ĉar pre ria naskiĝo riaj gepatroj decidis, ke se la infano estas knabino, ili donas la nomon ''Marja-Sisko''. Ri ekuzis virinan hormonon, kaj la genitala transformada operacio okazis en 2011. Tio kaŭzis problemojn en la eklezio. Teorie ne estis juraj maleventualecoj por ria daŭrigo en la vikaria profesio. [[Evangelia-Luterana Eklezio de Finnlando]] akceptis la pastrecon de virinoj en 1986, kaj ĝiaj unuaj virinaj pastroj estis inaŭguritaj 1988. Seta (''Seksuaalinen Tasavertaisuus'' "seksuala egeleco"), finnlanda asocio de seksualaj kaj seksaj malplimultoj, anoncis, ke Aalto havu nepre rajton daŭri en sia oficio. [[Voitto Huotari]], episkopo de la Episkopejo de Mikkeli, al kiu Imatra apartenas, tamen ne taksis, ke ria daurigo praktike estus realigebla. Aalto revenis al laboro, sed baldaŭ denove foriĝis el ĝi pro konduto de iuj paroĥanoj, kaj disvastiĝinta opinio ke la seksa transformo neripareble forigis fidon de ri. Fine tio rezultigis ke Aalto forlasis la eklezian profesion, kaj fariĝis verkisto anstataŭe. Ri estas la unua publike konata transseksula finna pastro. == Lingva pritraktado == Priparolado de Marja-Sisko Aalto ne kaŭzis iujn problemojn en finnlingvaj gazetoj, ĉar la finna havas unu solan triapersonan pronomon "hän" kiu neniel dependas de sekso, kaj same neniu alia gramatikaĵo en la lingvo dependas de sekso. Dum la okazaĵo, la plej granda svedlingva gazeto de Finnlando, [[Hufvudstadsbladet]], anoncis, ke ĝi respektos la propran peton de ĉiu persono pri tio, ĉu la vorto hon (ŝi) aux han (li) estu uzata por tiu persono. == Kariero kiel verkisto == Ekde jaro 2013 Marja-Sisko Aalto publikigis sep romanojn, la plej frua nomiĝas ''Murha tuomiokapitulissa'' (= "murdo en episkopa konsistorio"). Ri loĝas nuntempe en [[Kuopio]]. == Eksteraj ligiloj == *[https://yle.fi/a/20-101305 Televida intervjuo]. == Fontoj == Apenaŭ ekzistas esperantlingvaj fontoj. Finnlingvaj fontoj ekzistas ekzemple videoj https://yle.fi/a/20-101305, https://yle.fi/a/20-99807 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|finno}} {{Vivtempo|Aalto, Marja-Sisko}} [[Kategorio:GLAT-personoj]] [[Kategorio:Transgenruloj]] [[Kategorio:Finnaj luteranoj]] [[Kategorio:Finnaj pastroj]] 19kp6o114kw0drwd6emns3t2j1mqk1s 0 734960 9373096 7657377 2026-05-15T06:15:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373096 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = György Krámer |dosiero = Győri balett.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = György Krámer (tenanta virinon, 1979) |naskonomo = }} '''[[Georgo|György]] Krámer''' [djordj], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Krámer György''' estis [[Hungario|hungara]] [[baletisto]], [[koreografo]], [[reĝisoro]]. György Krámer<ref>https://www.imdb.com/name/nm0473122/</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM62316/971c84e9-b0c9-45a9-986f-b28368879c70/solr/0/24/0/3/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|19|septembro|1956}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == György Krámer estis edukita en [[Sajóbábony]], ekde 1964 en [[Miskolc]]. Inter 1970-1979 li studis en [[Hungara Dancarta Altlernejo|Ŝtata Baleta Instituto]]. Post la [[diplomo]] en [[1979]] li aliĝis al baleta trupo de [[Győr]] (ĝuste tiam fondita). En [[1984]] li forlasis la trupon kaj iĝis sendependa baletisto kaj koreografo, li havis taskojn ekzemple en [[Nacia Teatro (Pécs)]], en 1987 li dancis en [[Greklando]], en la sekva jaro en [[Israelo]]. En 1989 li estis nomumita baletestro en [[Szeged]]. Inter 1991-2001 li apartenis al [[Teatro Petőfi (Veszprém)]], kie li estis ĉefkoreografo, baletisto, eĉ reĝisoro. En la 2000-aj jaroj li havis taskojn en [[Nacia Teatro (Miskolc)]]. Li ricevis [[premio]]jn inter 1992-2021. == Liaj baletaj roloj (elekto) == * [[Iván Markó]]: ** ''Stációk'' - magiisto ** ''József és testvérei'' - ĉefrolo == Liaj koreografiaĵoj (elekto) == * [[Tim Rice]] - [[Andrew Lloyd Webber]]: ''Jesus Christ Superstar'' (1986, Szeged) * ''Támad a szél'' (1988) * ''Exodus'' (1992) == Liaj reĝisoraĵoj (elekto) == * [[László Dés]]: ''A dzsungel könyve'' * [[Lev Tolstoj]]: ''Legenda a lóról'' (2001, Veszprém) * [[Gábor Presser]]-[[Tibor Déry]]: ''Képzelt riport egy amerikai popfesztiválról'' == Liaj televiziaj filmaj roloj (elekto) == * ''Linda'' (1986) - dancisto * ''Sakálok'' (1988) - scenaristo * ''József és testvérei'' (2000) - Putifar == Fontoj == * [https://tancelet.hu/tancosok-koreografusok/227-kramer-gyoergy hungarlingva membiografio kun foto] * [https://www.jegy.hu/person/kramer-gyorgy-4480 hungarlingva biografio kun foto] * [http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz13/745.html hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210810143401/http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz13/745.html |date=2021-08-10 }} * [https://port.hu/adatlap/szemely/kramer-gyorgy/person-25441] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kramer Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj baletistoj]] [[Kategorio:Hungaraj koreografoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] d4w55zlzx7urgf03dz5ymp2lm34o4jd 0 735072 9373252 8893243 2026-05-15T11:09:39Z ThomasPusch 1869 + retejo 9373252 wikitext text/x-wiki {{informkesto aktoro}} '''Aarne Elis "Aake" KALLIALA''' (naskiĝinta la {{daton|5|novembro|1950}} en [[Heinola]]) estas [[Finnlando|finna]] aktoro. Li edukiĝis en la ''Teatra Akademio Helsinko'' kaj komencis sian konatan aktorlaboron en 1980-aj jaroj en filmoj de [[Spede Pasanen]]. En fino de sama jardeko kaj komenco de sekvanta li faris kunlaboron kun [[Pirkka-Pekka Petelius]]. Ili ricevis kritikon pri siaj humurprogramoj, kiuj laŭ iuj mokas pri [[sameoj]]. Kalliala ankaŭ registris du diskojn. En la televida dramserio ''[[Kotikatu]]'' en la rolo de Kalliala estis la aktoro Mauri Alhon. Ekde multaj jardekoj li vivas kun sia familio en [[Mikkeli]]. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{portalstrio|biografio|filmo}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Kalliala, Aarne}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] kr6aw40sa18125p1l2ar63cyln5i802 0 739466 9373201 8288893 2026-05-15T09:53:25Z ThomasPusch 1869 + retejo 9373201 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Kristiina HALKOLA''' (naskiĝinta [[3-a de junio]] [[1945]]) estas finna [[aktoro]], kantisto kaj maldekstra [[politikisto]]. En [[1960-aj jaroj]] ŝi aktoris en [[filmo]]j kaj kantis en ili. En [[1980-aj jaroj]] ŝi aktoris en televidaj serioj kaj poste kiel politikisto apogis ekzemple infanĝardenon. Ankaŭ ŝia edzo ''Eero Melasniemi'' estas konata aktoro. Ŝi nepino estas la aktorino ''Aamu Milonoff''.<ref>Vuorinen, Marjo: [https://www.is.fi/menaiset/ihmiset-ja-suhteet/art-2000008813842.html Kristiina Halkola estis nomaita sekssimbolo kiam ŝi estis juna - nepino Aamu Milonoff diras kion ŝi pensas pri tion nun: "Kia turara vorto"] ''Me Naiset'', la 16-an de majo 2022, alirita la 6an de junio 2022.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Halkola, Kristiina}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] atzv3hrn579vqkefmv6ngn5rqyhtjjg 9373295 9373201 2026-05-15T11:46:06Z ThomasPusch 1869 9373295 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Kristiina HALKOLA''' (naskiĝinta [[3-a de junio]] [[1945]]) estas finna [[aktoro]], kantisto kaj maldekstra [[politikisto]]. En [[1960-aj jaroj]] ŝi aktoris en [[filmo]]j kaj kantis en ili. En [[1980-aj jaroj]] ŝi aktoris en televidaj serioj kaj poste kiel politikisto apogis ekzemple infanĝardenon. Ankaŭ ŝia edzo ''Eero Melasniemi'' estas konata aktoro. Ŝi nepino estas la aktorino ''Aamu Milonoff''.<ref>Vuorinen, Marjo: [https://www.is.fi/menaiset/ihmiset-ja-suhteet/art-2000008813842.html Kristiina Halkola estis nomaita sekssimbolo kiam ŝi estis juna - nepino Aamu Milonoff diras kion ŝi pensas pri tion nun: "Kia turara vorto"] ''Me Naiset'', la 16-an de majo 2022, alirita la 6an de junio 2022.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{portalstrio|biografio|filmo}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Halkola, Kristiina}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] 32bb75dc353vxj2licyqstr8whaugmq 9373312 9373295 2026-05-15T11:57:57Z ThomasPusch 1869 9373312 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Kristiina HALKOLA''' (naskiĝinta [[3-a de junio]] [[1945]]) estas finna [[aktorin]], kantistino kaj maldekstra [[politikistino]]. En [[1960-aj jaroj]] ŝi aktoris en [[filmo]]j kaj kantis en ili. En [[1980-aj jaroj]] ŝi aktoris en televidaj serioj kaj poste kiel politikisto apogis ekzemple infanĝardenon. Ankaŭ ŝia edzo ''Eero Melasniemi'' estas konata aktoro. Ŝi nepino estas la aktorino ''Aamu Milonoff''.<ref>Vuorinen, Marjo: [https://www.is.fi/menaiset/ihmiset-ja-suhteet/art-2000008813842.html Kristiina Halkola estis nomaita sekssimbolo kiam ŝi estis juna - nepino Aamu Milonoff diras kion ŝi pensas pri tion nun: "Kia turara vorto"] ''Me Naiset'', la 16-an de majo 2022, alirita la 6an de junio 2022.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{portalstrio|biografio|filmo}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Halkola, Kristiina}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] s4s9a2oer97ocelbpi8bh94okl97u9g 9373314 9373312 2026-05-15T11:58:34Z ThomasPusch 1869 9373314 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Kristiina HALKOLA''' (naskiĝinta [[3-a de junio]] [[1945]]) estas finna [[aktorino]], kantistino kaj maldekstra [[politikistino]]. En [[1960-aj jaroj]] ŝi aktoris en [[filmo]]j kaj kantis en ili. En [[1980-aj jaroj]] ŝi aktoris en televidaj serioj kaj poste kiel politikisto apogis ekzemple infanĝardenon. Ankaŭ ŝia edzo ''Eero Melasniemi'' estas konata aktoro. Ŝi nepino estas la aktorino ''Aamu Milonoff''.<ref>Vuorinen, Marjo: [https://www.is.fi/menaiset/ihmiset-ja-suhteet/art-2000008813842.html Kristiina Halkola estis nomaita sekssimbolo kiam ŝi estis juna - nepino Aamu Milonoff diras kion ŝi pensas pri tion nun: "Kia turara vorto"] ''Me Naiset'', la 16-an de majo 2022, alirita la 6an de junio 2022.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{portalstrio|biografio|filmo}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Halkola, Kristiina}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] emb07s56z54n2aghtuxlzj2enw0r25d 0 739637 9373194 8571023 2026-05-15T09:44:01Z ThomasPusch 1869 + retejo 9373194 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Risto AUTIO''' estas finna [[aktoro]]. Li aktoris en ''[[Kotikatu]]'' kiel Hannes Luotolan. Li estis ankaŭ membro de la [[finna parlamento]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Autio, Risto}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] f9co890toj1rry20oqar2diwb113ojm 9373299 9373194 2026-05-15T11:46:41Z ThomasPusch 1869 9373299 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Risto AUTIO''' estas finna [[aktoro]]. Li aktoris en ''[[Kotikatu]]'' kiel Hannes Luotolan. Li estis ankaŭ membro de la [[finna parlamento]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{portalstrio|biografio|filmo}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Autio, Risto}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] pzj57sw4ffqp103x202vv0k3eo7r4fy 0 739909 9373052 9319016 2026-05-15T02:41:14Z Näin on näreet 255377 9373052 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Arvi LIND''' (n. 1940) estas finna vere longatempa televida prezentisto. Li legis laŭte siajn unuajn televidajn novaĵojn en 1965 kaj la lastajn en la 15-a de oktobro 2003. Li estas vere konata en [[Finnlando]]. Li estas taksita la plej sperta televida novaĵa prezentisto en la mondo. Li havis tri infanojn, el kiuj unu mortis infane. Lia filo estas hokeisto [[Juha Lind]]. En publikeco ili aperas neniam kune. Arvi Lind loĝas en [[Lappeenranta]]. Li ankaŭ diskis pecon ''Hyviä uutisia'' (bonajn novaĵojn) kun [[Irina (kantisto)|Irina]]. Lind estas dirita la plej fidinda viro en Finnlando. == Eksteraj ligiloj == [https://www.youtube.com/watch?v=_bQjKCRoDdg&t=41s Lia lasta novajxelsendo] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Lind, Arvi}} [[Kategorio:Finnaj televidaj moderatoroj]] 2xk7vfxgnp004dhanyxl4y4kqno8lwp 0 739947 9373202 8570809 2026-05-15T09:53:44Z ThomasPusch 1869 + retejo 9373202 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Anna-Leena HÄRKÖNEN''' (naskiĝinta [[1965]]) estas finna [[verkisto]]. Ŝia unua libro estis ''Häräntappoase''. Ĝi estas porjunula romano, kies ĉefrolulo estas knabo nome Alpo Korva. En [[1990-aj jaroj]] ŝi aktoris en vere populara finna televida drama serio ''Metsolat''. Pri ''Häräntappoase'' estis faritaj du televidaj serioj. Härkönen verkis ankaŭ biografiajn librojn. Härkönen skribas ankaŭ kolumnojn. Ili rakontas ofte pri rondoj de junaj urbanoj. Ŝi ankaŭ scenaris televidajn seriojn kaj filmojn. Ŝi faris kantotekstojn por granda aro da kantistoj. Kiel aktoro ŝi venis al publikeco laŭ filmo ''Mona ja palavan rakkauden aika'' de Mikko Niskanen. Tie ŝi aktoras junan gimnazian knabinon, kiu trovas Jesuon. Härkönen kantas almenaŭ en du diskoj. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Harkonen, Anna-Leena}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] exvp6z5wcv67rgc2t3kyoqfr0nd9vqy 9373294 9373202 2026-05-15T11:45:56Z ThomasPusch 1869 9373294 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Anna-Leena HÄRKÖNEN''' (naskiĝinta [[1965]]) estas finna [[verkisto]]. Ŝia unua libro estis ''Häräntappoase''. Ĝi estas porjunula romano, kies ĉefrolulo estas knabo nome Alpo Korva. En [[1990-aj jaroj]] ŝi aktoris en vere populara finna televida drama serio ''Metsolat''. Pri ''Häräntappoase'' estis faritaj du televidaj serioj. Härkönen verkis ankaŭ biografiajn librojn. Härkönen skribas ankaŭ kolumnojn. Ili rakontas ofte pri rondoj de junaj urbanoj. Ŝi ankaŭ scenaris televidajn seriojn kaj filmojn. Ŝi faris kantotekstojn por granda aro da kantistoj. Kiel aktoro ŝi venis al publikeco laŭ filmo ''Mona ja palavan rakkauden aika'' de Mikko Niskanen. Tie ŝi aktoras junan gimnazian knabinon, kiu trovas Jesuon. Härkönen kantas almenaŭ en du diskoj. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{portalstrio|biografio|filmo}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Harkonen, Anna-Leena}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] 5y7u9abtm4gzmnp8i44bh3xisc5vbnf 9373313 9373294 2026-05-15T11:58:24Z ThomasPusch 1869 9373313 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Anna-Leena HÄRKÖNEN''' (naskiĝinta [[1965]]) estas finna [[verkistino]] kaj aktorino. Ŝia unua libro estis ''Häräntappoase''. Ĝi estas porjunula romano, kies ĉefrolulo estas knabo nome Alpo Korva. En [[1990-aj jaroj]] ŝi aktoris en vere populara finna televida drama serio ''Metsolat''. Pri ''Häräntappoase'' estis faritaj du televidaj serioj. Härkönen verkis ankaŭ biografiajn librojn. Härkönen skribas ankaŭ kolumnojn. Ili rakontas ofte pri rondoj de junaj urbanoj. Ŝi ankaŭ scenaris televidajn seriojn kaj filmojn. Ŝi faris kantotekstojn por granda aro da kantistoj. Kiel aktoro ŝi venis al publikeco laŭ filmo ''Mona ja palavan rakkauden aika'' de Mikko Niskanen. Tie ŝi aktoras junan gimnazian knabinon, kiu trovas Jesuon. Härkönen kantas almenaŭ en du diskoj. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{portalstrio|biografio|filmo}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Harkonen, Anna-Leena}} [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] 29yt19pmr63pnhrxe5qhxmvlxynx3zs 0 740594 9372887 7436678 2026-05-14T18:23:18Z Stefangrotz 91903 forigis rompitan bildon 9372887 wikitext text/x-wiki {{Informkesto stacio | fono de kaplinio = {{Montreala metroo|kMTL}} | nomo = Beaubien | dua nomo = {{Montreala metroo|MTL}} | bildo = BeaubienMetroStation.jpg | grandeco de bildo = 280 | bildoteksto = ''Beaubien'' | lando = Kanado | urbo = [[Montrealo]] | situo = | latitudo = 45.534837 | longitudo = -73.604000 | regiono-ISO = CA | zomo = | situo sur mapo = Montrealo | ŝanĝebla mapo = | tipo = | kajoj = 2 | trakoj = 2 | zono = 1 | trafiko = | konstruado = | inaŭguro = | malfermo = {{Dato|14|10|1966}} | fermo = | arkitekto = | proprietulo = [[Metroo de Montrealo]] | trafikanto = [[Korporacio de Transporto de Montrealo|stm]] | kodo = | linio = {{Montreala metroo|L2}} | linikoloro = | antaŭa stacio = Vd malsupre | posta stacio = Vd malsupre }} '''Beaubien''' estas stacio de la [[Metroo de Montrealo]] sur [[Oranĝa linio (metroo de Montrealo)|oranĝa]] linio, situanta en arondismento Rosemont–La Petite-Patrie de [[Montrealo]]. Ĝi estis malfermita la {{Daton|14|10|1966}}. == Vidu ankaŭ == * [[Metroo de Montrealo]] * [[Korporacio de Transporto de Montrealo]] * [[Oranĝa linio (metroo de Montrealo)]] * [[Stacioj de la metroo de Montrealo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.stm.info/fr/infos/reseaux/metro/beaubien STM: Beaubien] * [http://www.metrodemontreal.com/orange/beaubien/ Metroo de Montrealo: Beaubien] {{Metroo de Montrealo|L2=jes}} [[Kategorio:Stacioj de la metroo de Montrealo]] [[Kategorio:Oranĝa linio (metroo de Montrealo)]] 5grajhf7gylmvh0jxbnavd7klxikck7 0 740623 9373254 8571063 2026-05-15T11:10:43Z ThomasPusch 1869 9373254 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Timo KALLINEN''' (1947–2013) estis finna doktoro de teatra arto kaj [[aktoro]]. En 1965 li fondis teatron ''Ressun taiteellinen teatteri''. Li pretiĝis kiel [[reĝisoro]] en 1971 kaj komencigis instruon en 1972 kaj agis en [[politiko]] kiel membro de [[Komunisma Partio de Finnlando]]. == Eksteraj ligiloj == <!--{{projektoj}}--> * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{portalstrio|biografio|filmo}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Kallinen, Timo}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] gh0f66k1kicey10x36f03hnecw01f04 0 740745 9373196 8893888 2026-05-15T09:45:20Z ThomasPusch 1869 + retejo 9373196 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Samuli EDELMANN''' (naskiĝinta 21-a de julio 1968 en [[Pori]], do nun {{aĝo|1968|7|21}}-jara) estas finna [[kantisto]] kaj [[aktoro]]. Li aktoris en multaj filmoj kaj televidrogramoj kaj dubladis televidprogramojn. Li studis en teatra altlernejo en 1989–1991. Lia unua grandeta kinrolo estis en filmo ''Talvisota'' ([[Vintra Milito]]) en 1989. Li fariĝis populara pro sia rolo en la filmo ''Veturimiehet heiluttaa'' (La lokomotivuloj mansvingas) de 1992. Li fariĝis konata kiel kantisto je kanto ''Pienestä kii'' (ne malgranda) en 1991. En la sama jaro li reprezentis sian landon en la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1991]] per kanto ''Peggy''. Kanto ''Tuhat yötä'' (mil noktojn), kiun li diskis kun kantistino Sani estis sukceso en 1995. ==Vidu ankaŭ== * ''[[Armaan läheisyys]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=B-XJPM4-cRU la kanto ''Tuhat yötä'' (mil noktojn) kantata de Samuli Edelmann kaj Sani] en la retejo [[Jutubo]] ({{fi}}) * [https://www.youtube.com/watch?v=MwALy7vkXXk la kanto ''Palava pää'' (en alia mondo) kantata de Samuli Edelmann] en la retejo [[Jutubo]] ({{fi}}) * [https://www.youtube.com/watch?v=ks2cpcZwBGc la kanto ''Armaan läheisyys'' (proksimeco de la amato) kantata de Samuli Edelmann] en la retejo [[Jutubo]] ({{fi}}) * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Edelmann, Samuli}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] [[Kategorio:Finnaj kantistoj]] 8y04sjr94r98symljp06kct4a4wslht 0 741108 9373253 9348818 2026-05-15T11:10:25Z ThomasPusch 1869 + retejo 9373253 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ismo KALLIO''' (1935–2019) estis finna [[aktoro]]. Li aktoris longe en teatrejoj, ekzemple en en Nacia Teatrejo de Finnlando en 1955–2013. Kallio ludis kaj tragikajn kaj komikajn rolojn. Li aktoris en filmoj kaj televidserioj. Li havis similajn aspektajn trajtojn kiel prezidanto [[Mauno Koivisto]]. Kallio ankaŭ aktoris Koiviston kaj drame kaj komike. Koivisto havis parollingvan nomon ''Manu'', kaj Kallio ricevis nomon ''Vara-Manu'', "vic-Manu". == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{portalstrio|biografio|filmo}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Kallio, Ismo}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] satez6q835zv22soum5js5oc05wc7sc 0 741305 9372866 8164728 2026-05-14T16:34:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372866 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Grand-Moulin (stacidomo)}} {{Informkesto stacio | fono de kaplinio = {{Montreala metroo|kEXO}} | nomo = Grand-Moulin | dua nomo = {{Montreala metroo|EXO}} / {{Montreala metroo|REM}} | bildo = Gare Grand-Moulin.jpg | grandeco de bildo = 280 | bildoteksto = Stacio ''Grand-Moulin'' | lando = Kanado | urbo = [[Deux-Montagnes]] | situo = | latitudo = 45.537948 | longitudo = -73.887155 | regiono-ISO = CA | zomo = | situo sur mapo = Montrealo | ŝanĝebla mapo = | tipo = | kajoj = | trakoj = | zono = 5 | trafiko = | konstruado = | inaŭguro = | malfermo = [[1925]] | fermo = {{Dato|31|12|2020}} | arkitekto = | proprietulo = | trafikanto = {{Senapartligilo|exo (Montrealo)}} | kodo = | linio = {{Montreala metroo|E6}} | linikoloro = | antaŭa stacio = Vd malsupre | posta stacio = Vd malsupre | linio2 = {{Montreala metroo|REM}} Deux-Montagnes | linikoloro2 = {{Montreala metroo|krem}} | antaŭa stacio2 = Vd malsupre | posta stacio2 = Vd malsupre }} '''Grand-Moulin''' estas fermita stacio de {{Senapartligilo|exo (Montrealo)}} sur linio [[exo6 - Deux-Montagnes]], situanta en [[Deux-Montagnes]]. Ĝi estis malfermita en [[1925]] kaj fermita la {{Daton|31|12|2020}} por ebligi konstruon de "[[Réseau express métropolitain]]" (REM). [[Dosiero:Montreal reseau trains banlieue.svg|450px|centra|eta|Reto de fervojaj linioj de Montrealo]] '''{{PAGENAMEBASE}}''' estas planita stacio de [[Réseau express métropolitain]]. [[Dosiero:Stations REM.png|450px|centra|eta|Planitaj stacioj de REM]] == Vidu ankaŭ == * [[Exo (Montrealo)]] * [[Exo6 - Deux-Montagnes]] * [[Stacioj de exo]] * [[Korporacio de Transporto de Montrealo]] * [[Réseau express métropolitain]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://exo.quebec/}} (exo) * {{Oficiala retejo|https://rem.info/}} (REM) * [https://rem.info/en/stations/grand-moulin REM: Grand-Moulin] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211020072643/https://rem.info/en/stations/grand-moulin |date=2021-10-20 }} {{Exo fervojaj linioj|E6=jes}} {{Stacioj de REM}} [[Kategorio:Stacioj de exo]] [[Kategorio:Stacioj de REM]] jtvsfvnyyapm0wgugz4uji9p0pgf5m8 0 743448 9373251 8399714 2026-05-15T11:08:40Z ThomasPusch 1869 9373251 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Pentti SIIMES''' (10-a de septembro 1929, [[Helsinko]] – 27-a de oktobro 2016, Helsinko) estis finna [[aktoro]]. Li aktoris kiel aktoro de [[Finna nacia teatro]] en 1953–1994. En la [[1950-aj jaroj]] li estis unu de plej oftaj aktoroj en finnaj filmoj. Unu lia konata rolo estas rolo de Määttä en la filmo ''Nekonata soldato''. Multaj liaj roloj estis humuraj. En 2002–2007 li aktoris en Urbteatro de Helsinko en vere populara teatraĵo ''Kvartetti''. Siimes ludis ankaŭ en radiodramoj. Lia edzino estis aktoro [[Elina Pohjanpää]]. Ili havas tri filinojn, el kiuj ankaŭ Tarja kaj Paula estas aktoroj. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{portalstrio|biografio|filmo}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Siimes, Pentti}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] 78s48x6vs3x9ox542vaxm99u2hnqlpj 0 744786 9372981 9237067 2026-05-14T21:19:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372981 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Greenland-national-day-celebrations-sisimiut.jpg|eta|300px|Festante la Nacian Tagon de Gronlando 2010 en [[Sisimiut]] ekzakte unu jaron post la establado de aŭtonomio en 2009]] '''Gronlanda sendependeco''' estas politika aspiro de pluraj [[Partio (politiko)|politikaj partioj]] (kiel Siumut, Inuit Ataqatigiit, Partii Naleraq, kaj Nunatta Qitornai), interesgrupoj kaj individuoj en [[Gronlando]], al aŭtonoma teritorio en la [[Reĝlando Danio|Regno de Danio]], por iĝi sendependa [[suverena ŝtato]]. == Fono == === Nordia kaj Inuita koloniigo === La nuna loĝantaro de Gronlando konsistas plejparte el [[inuitoj]] kiuj originas de la Tull-homoj kiuj migris de la nordamerika kontinento en la [[13-a jarcento]], kaj iom post iom ekloĝis tra la insulo. La dana postulo pri la insulo devenas de la nordia setlejo en suda Gronlando kiu daŭris de ĉirkaŭ [[980]] ĝis la [[15-a jarcento]]. Esploristoj opinias, ke la plej fruaj nordiaj setlejoj en Gronlando originis de [[Islando]] <ref>{{Cite journal|title=The Icelandic Colony in Greenland|last=Stefánsson|first=Vilhjálmur|journal=American Anthropologist|issue=2|doi=10.1525/aa.1906.8.2.02a00060|year=1906|volume=8|pages=262–270|jstor=659000}}</ref>. Akademiuloj kredas, ke [[Eriko la ruĝa]] establis kolonion en Gronlando en 985.<ref>{{Cite web|last=Carlson|first=Marc|title=History of Medieval Greenland|url=http://idrisi.narod.ru/mcarlson.htm|website=idrisi.narod.ru|accessdate=12a de Januaro 2015}}</ref> Oni taksas, ke la islanda regado super Gronlando daŭris ĝis 1261. La [[Norvegio|Regno de Norvegio]] poste regis Gronlandon unuope de 1261–1319<ref name="Norway - History2">{{Cite web|title=Norway - History|url=http://www.nationsencyclopedia.com/Europe/Norway-HISTORY.html|website=nationsencyclopedia.com|accessdate=12a de Januaro 2015}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/?id=PFBtfXG6fXAC&lpg=PA2&dq=1260–1319%20Greenland%20Norway&pg=PA713#v=onepage&q&f=false|titolo=The Cambridge History of Scandinavia|alirdato=11a de Januaro 2015|familia nomo=Helle|persona nomo=Knut|dato=2003|eldono=Volume 1, Issue 1|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=9780521472999|paĝo=713}}</ref><ref name="lpnorway2">{{Cite book|url=https://archive.org/details/isbn_9781741793307|title=Lonely Planet Norway|date=Aŭgusto 2011|publisher=Lonely Planet|isbn=9781742204727|pages=[https://archive.org/details/isbn_9781741793307/page/32 32]|quote=Greenland 1261 1319.|access-date=12a de Januaro 2015|url-access=registration}}</ref>. Tiuj nordiaj setlejoj malaperis dum la 14-a kaj frua 15-a jarcentoj <ref>"[http://www.abc.net.au/science/articles/2003/07/17/2858655.htm Why societies collapse]". ABC Science.</ref>, kiam la inuitoj estis la nuraj loĝantoj de la insulo, kaj disetendiĝis al la suda kaj okcidenta marbordoj, kaj estis ''preskaŭ'' sendependaj dum pli ol 200 jaroj ĝis la renovigo de eŭropa koloniigo. Malgraŭ tio, eŭropaj potencoj argumentis por la daŭra eŭropa ''laŭjure'' posedo de Gronlando. === Eŭropa koloniigo de la [[18-a jarcento|18-a]] ĝis la [[20-a jarcento]] === Eŭropaj rilatoj kun Gronlando estis fortranĉitaj ĝis ili estis reestablitaj en [[1721]] per la misio de [[Hans Egede]], kiu estis anstataŭigita per Moraviaj misioj. Eltenemaj, signifante loĝataj tra la tuta jaro, kolonioj estis establitaj, kaj tiuj provis kristanigi la inuitojn. En ĉi tiu punkto la unuigo de [[Norvegio]] kaj [[Danio]] sub la unio [[Danio-Norvegio]], konsideris Gronlandon kiel parto de sia teritorio <ref name="Petersen2">{{Cite web|title=COLONIALISM AS SEEN FROM A FORMER COLONIZED AREA|url=http://arcticcircle.uconn.edu/HistoryCulture/petersen.html|website=arcticcircle.uconn.edu|quote=Danish use of these terms was somewhat peculiar, as Greenland was already regarded a part of Danish-Norwegian territory since the independent Norse medieval communities in Greenland had agreed to pay taxes to the Norwegian king about AD 1260 (Norlund 1934:25). Iceland had also agreed to this status as a tributary country in the same period (Norlund 1934:24). From 1380 to 1814, Denmark and Norway formed one kingdom (Kirkegaard and Winding 1949:62; Gad 1984:206).|accessdate=10a de Januaro 2015|archive-date=2017-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031152005/http://arcticcircle.uconn.edu/HistoryCulture/petersen.html|dead-url=yes|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-11-17|arkivurl=https://web.archive.org/web/20171031152005/http://arcticcircle.uconn.edu/HistoryCulture/petersen.html|arkivdato=2017-10-31}} {{Citaĵo el la reto |url=http://arcticcircle.uconn.edu/HistoryCulture/petersen.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-11-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171031152005/http://arcticcircle.uconn.edu/HistoryCulture/petersen.html |arkivdato=2017-10-31 }}</ref>. Tiu situacio finiĝis la [[14-a de januaro|14an de januaro]] [[1814]] post kiam Norvegio estis apartigita de Danio kiel rezulto de la [[Napoleonaj Militoj]] en Eŭropo. Kiel rezulto de la [[Traktato de Kiel|interkonsento de Kiel]], Danio ricevis plenan kolonian kontrolon al Gronlando baldaŭ poste<ref>{{Cite web|title=Return to Greenland|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/420178/Norway/214114/Return-to-Greenland|website=britannica.com|publisher=Britannica|quote=With the Treaty of Kiel (January 14, 1814), Denmark gave up all its rights to Norway to the king of Sweden. It did not, however, relinquish its rights to the old Norwegian dependencies of Iceland, the Faroes, and Greenland, as England strongly opposed any buildup of Swedish power in the North Atlantic. The Danes did not intend this agreement to end the union with Norway.|accessdate=11a de Januaro 2015}}</ref>. Inter 1814 kaj 1953, Gronlando estis [[kolonio]], nek sendependa, nek parto de Danio, sed kontrolita rekte fare de la [[Registaro de Danio|dana registaro]]. === Usona Protektorato kaj Okupo === Dum la [[Dua Mondmilito]], Danio estis konkerita kaj regita de [[Nazia Germanio]] inter [[1940]] kaj [[1945]].<ref>{{Cite web|title=THE OCCUPATION OF DENMARK|url=http://denmark.dk/en/society/history/occupation/|website=denmark.dk/|accessdate=12a de Januaro 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-11-17|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131119221244/http://denmark.dk/en/society/history/occupation|arkivdato=2013-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131119221244/http://denmark.dk/en/society/history/occupation|archivedate=2013-11-19}} {{Citaĵo el la reto |url=http://denmark.dk/en/society/history/occupation |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-11-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131119221244/http://denmark.dk/en/society/history/occupation |arkivdato=2013-11-19 }}</ref> Kiel rezulto, la [[Registaro de Danio]] kaj [[Registaro de Usono|Usono]] subskribis interkonsenton por transdoni la [[Protektorato|protekton kaj kontrolon]] de Gronlando al [[Usono]] la [[9-an de aprilo]] 1941 <ref>{{Cite web|title=American Occupation of Greenland|url=http://www.indiana.edu/~league/1941.htm|website=indiana.edu|quote=The U.S. and Danish governments signed an agreement whereby the American government agreed to take over the defense of Greenland in exchange for the right to construct air and naval bases on the island. On April 10th, the U.S. established a protectorate over Greenland.|accessdate=12a de Januaro 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-11-17|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141027024429/http://www.indiana.edu/~league/1941.htm|arkivdato=2014-10-27}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.indiana.edu/~league/1941.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-11-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141027024429/http://www.indiana.edu/~league/1941.htm |arkivdato=2014-10-27 }}</ref> (la dana registaro estis reprezentita de la dana ambasadoro en Usono, ĉar Usono ne rekonis la danan nazian registaron). La unuaj fortoj alvenis en Gronlando la [[7-an de julio]] 1941.<ref>{{Cite web|last=Wegert|first=Hans|title=Iceland, Greenland and the United States|url=http://www.foreignaffairs.com/articles/70377/hans-w-weigert/iceland-greenland-and-the-united-states|website=foreignaffairs.com|accessdate=12a de Januaro 2015}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/?id=30gRAGjXrIIC&lpg=PA352&dq=greenland%20occupation%20us%20britain&pg=PA352#v=onepage&q&f=false|titolo=World War II: the Encyclopedia of the War Years, 1941-1945|alirdato=12a de Januaro 2015|familia nomo=Polmar|persona nomo=Norman and Allen, Thomas|dato=1996|citaĵo=US troops landed there on July 7, relieving a British garrison for combat.|ISBN=9780486479620|paĝoj=352}}</ref> Du [[flughaveno]]j estis konstruitaj fare de Usono kun plenlongaj startlejoj, kaj ĝis 2018 tiuj daŭre estas la ĉefaj internaciaj flughavenoj de Gronlando; tamen ili situas for de iu ajn loĝata loko. Gronlando estis fakte sendependa dum tiuj jaroj kaj permesis al [[Usono]] konstrui militbazojn sur sia teritorio, malgraŭ dana [[Neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtraleco]] antaŭ la milito. Post la milito, Gronlando revenis al sia antaŭmilita situacio, la usonaj bazoj restis kaj Danio kun Gronlando kiel parto de la regno, aliĝis al [[NATO]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/?id=MKH4JuPT6boC&pg=PR31&lpg=PR31&dq=Greenland+joined+nato+denmark#v=onepage&q=Greenland%20joined%20nato%20denmark&f=false|titolo=The A to Z of Denmark|alirdato=12a de Januaro 2015|familia nomo=Thomas|persona nomo=Alastair|dato=2009|eldoninto=Scarecrow Press Inc.|ISBN=9780810872059|paĝoj=XXXI}}</ref> == Paŝoj al sendependeco == En [[1953]] nova dana konstitucio integrigis Gronlandon en Danion, tiel la insulo estis reprezentita en la [[Folketing|dana parlamento]] kaj estis rekonita kiel dana [[provinco]] nomita la Provinco Gronlando <ref>{{Cite web|last=Rosenberg|first=Matt|title=Is Greenland an Independent Country?|url=http://geography.about.com/od/greenland/a/Greenland-Status.htm|website=geography.about.com|quote=In 1953, Greenland was established as a province of Denmark.|accessdate=10-a de januaro 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101104074013/http://geography.about.com/od/greenland/a/Greenland-Status.htm|archivedate=2010-11-04}}</ref>. En 1979 la dana registaro donis aŭtonomion al Gronlando, laŭ kio Danio retenas kontrolon de gamo da areoj inkluzive de eksterlandaj rilatoj, sekureco, [[valuto]] kaj la [[justico]] en Gronlando <ref>{{Cite web|title=Greenland Profile - BBC|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-18249815|website=bbc.com|accessdate=10a de Januaro 2015}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.spiegel.de/international/europe/independence-day-greenland-takes-a-step-towards-autonomy-a-592880.html|titolo=Greenland Takes a Step Towards Autonomy|alirdato=10a de Januaro 2015|dato=2008-11-26|verkaĵo=Spiegel Online}}</ref>. En 2008 la civitanoj de Gronlando aprobis la [[referendumo]]n pri aŭtonomio en Gronlando kun 75% da voĉoj favore al pli alta grado de aŭtonomio <ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/greenland/5594140/Greenland-takes-step-toward-independence-from-Denmark.html|titolo=Greenland takes step toward independence from Denmark|alirdato=10a de Januaro 2015|dato=2009-06-21|verkaĵo=telegraph.co.uk}}</ref>. Gronlando prenis kontrolon de policoj, la [[Marborda patrolo|marbordan gardistaron]] kaj la justicon. La [[oficiala lingvo]] estis ŝanĝita de la dana al [[Gronlanda lingvo|gronlanda]] la [[21-an de junio]] 2009, kiu estas la [[nacia tago]] de Gronlando <ref>{{Cite web|last=Rosenberg|first=Matt|title=Is Greenland an Independent Country?|url=http://geography.about.com/od/greenland/a/Greenland-Status.htm|website=geography.about.com|quote="It wasn't until 2008 that Greenland's citizens voted in a non-binding referendum for increased independence from Denmark. In a vote of over 75% in favor, Greenlanders voted to reduce their involvement with Denmark. With the referendum Greenland voted to take control of law enforcement, the justice system, coast guard, and to share more equality in oil revenue. The official language of Greenland also changed to Greenlandic (also known as Kalaallisut)."|accessdate=10a de Januaro 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101104074013/http://geography.about.com/od/greenland/a/Greenland-Status.htm|archivedate=2010-11-04}}</ref>. La movo donas kontrolon pri la eksterlandaj rilatoj de Gronlando de komerco kaj aliaj areoj por kiuj ĝi respondecas. Gronlando havas reprezentantojn en Kopenhago, [[Bruselo]], [[Rejkjaviko]] kaj [[Vaŝingtono]]<ref name="berlingske201911042">{{Cite news|last=Kruse|first=Simon|url=https://www.berlingske.dk/content/item/1416458|title=Verdens største ø vil til New York: Grønland lufter nye planer om kontorer i Kina og USA|date=2019-11-04|work=[[Berlingske]]|access-date=2020-02-20|last2=Mouritzen|first2=Kristian|language=da}}</ref>. Kadre de la Leĝo pri [[Memregado]] de 2009 (sekcio §21), Gronlando povas deklari plenan sendependecon se ĝi volas atingi ĝin, sed devos aprobi ĝin en referendumo inter la gronlanda popolo <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://stm.dk/multimedia/selvstyreloven.pdf|titolo=Selvstyreloven|alirdato=20a de Januaro 2018|dato=27a de Junio 2009|eldoninto=Lovtidende A}}</ref>. Enketo de 2016 montris, ke ekzistas klara plimulto (64 %) por plena sendependeco inter la gronlanda popolo <ref>{{Cite web|last=Skydsbjerg, H.; and W. Turnowsky|date=1-a de decembro 2016|url=http://sermitsiaq.ag/massivt-flertal-selvstaendighed|title=Massivt flertal for selvstændighed|website=[[Sermitsiaq (newspaper)|Sermitsiaq]]|accessdate=28a de Julio 2017}}</ref>, sed enketo de 2017 montris, ke ekzistas klara opozicio (78 %) se ĝi signifos malkreskon de [[vivnivelo]] <ref name="DR28July2">{{Cite web|last=Bjerregaard, M.|date=27-a de julio 2017|url=http://www.dr.dk/nyheder/indland/redaktoer-groenlaendere-vil-ikke-ofre-levestandard-selvstaendighed|title=Redaktør: Grønlændere vil ikke ofre levestandard for selvstændighed|website=DR|accessdate=28a de Julio 2017}}</ref>. La eksa ĉefministro de Gronlando, [[Kopik Kleist]], multfoje esprimis la bezonon diversigi la gronlandan ekonomion, kiu dependas ĉefe de [[fiŝkaptado]], [[turismo]] kaj signifa ĉiujara [[subvencio]] de la dana ŝtato <ref>{{Cite web|title=EP lunch briefing on Greenland in the Arctic "Sustainable development and EU relations in the future; from education and fisheries to mineral resources"|url=http://www.ebcd.org/pdf/en/86-FINAL_REPORT-_EP_Lunch_Briefing.pdf|website=ebcd.org|quote=With regard to a moratorium in the Arctic for oil drilling, he argued that Greenland needs to diversify its economy and in this aspect the mineral resources of Greenland subsoil is one possibility to create an economy, which is not entirely dependent on the annual block grant from Denmark.|accessdate=12a de Januaro 2015}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=EP lunch briefing on Greenland in the Arctic "Sustainable development and EU relations in the future; from education and fisheries to mineral resources"|url=http://www.ebcd.org/pdf/en/86-FINAL_REPORT-_EP_Lunch_Briefing.pdf|website=ebcd.org|quote=With regard to a moratorium in the Arctic for oil drilling, he argued that Greenland needs to diversify its economy and in this aspect the mineral resources of Greenland subsoil is one possibility to create an economy, which is not entirely dependent on the annual block grant from Denmark.|accessdate=12a de Januaro 2015}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. La subvencio valoras ĉirkaŭ du trionojn de la [[Ŝtata buĝeto|buĝeto]] de la [[Registaro de Gronlando|Gronlanda Registaro]] <ref>{{Cite web|date=27a de Novembro 2008|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7752660.stm|title=Danish doubts over Greenland vote|website=BBC|accessdate=28a de Julio 2017}}</ref> aŭ ĉirkaŭ kvaronon de la [[Malneta enlanda produkto|totala MEP]] <ref name="Rossi, M">{{Cite web|last=Rossi, M.|date=22a de Oktobro 2016|url=https://qz.com/813742/climate-change-is-benefitting-greenland/|title=Greenland isn't in a rush to fight climate change because it's good for the country's economy|website=Quartz|accessdate=28a de Julio 2017}}</ref>. Ekonomia stabileco estas rigardata kiel la bazo por [[Sendependeco|plena politika sendependeco]] de Danio <ref name="Rossi, M"/>. Kiam Kim Kilsen estis elektita de solida plimulto al la gvidanto de la plej granda partio por Gronlanda sendependeco Siumut en 2017, observantoj vidis ĝin kiel venko por la "Malrapida Sendependenco" frakcio anstataŭe de la "Sendependenco Nun" frakcio <ref name="DR28July2" /> (Lia rivalo, Vitus Koyukhitsuk, argumentis por sendependeco eĉ se ĝi signifas perdi la grandan ĉiujaran stipendion de la dana ŝtato <ref>{{Cite web|last=Olsen, D.|date=27a de Julio 2017|url=http://sermitsiaq.ag/rundspoerge-selvstaendighed-ej|title=Rundspørge: Selvstændighed eller ej?|website=[[Sermitsiaq (newspaper)|Sermitsiaq]]|accessdate=28a de Julio 2017}}</ref>). Dum debato en la dana parlamento (kiu inkluzivas ankaŭ reprezentantojn de Gronlando) en 2018, [[Ĉefministro de Danio|dana ĉefministro]] [[Lars Løkke Rasmussen|Lars Lecke Rasmussen]] diris, ke Gronlando devas klarigi ĉu ĝi volas resti parto de la regno aŭ esti sendependa <ref name="Ritzau19Jan20182">{{Cite web|last=Ritzaus Bureau|date=19a de Januaro 2018|url=http://sermitsiaq.ag/loekke-selvstaendigt-groenland-klare-oekonomisk|title=Løkke: Selvstændigt Grønland skal klare sig selv økonomisk|website=[[Sermitsiaq (newspaper)|Sermitsiaq]]|accessdate=20a de Januaro 2018}}</ref>. Se Gronlando fariĝos sendependa ŝtato, la ĉiujara subvencio de Danio al Gronlando ĉesos. En 2008, propagandistoj pri sendependeco priskribis 2021 (la 300-an [[datreveno]]n de la dana kolonia regado) kiel daton por ebla sendependeco <ref>{{Cite web|last=McSmith|first=Andy|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/the-big-question-is-greenland-ready-for-independence-and-what-would-it-mean-for-its-people-1036735.html|title=The Big Question: Is Greenland ready for independence, and what would it mean for its people?|website=The Independent|date=27a de Novembro 2008}}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Historio de Gronlando]] == Piednotoj == {{Referencoj|2}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Politiko de Gronlando]] [[Kategorio:Movadoj pri sendependeco]] 0udmhv6sb50ze3ifdwghnkra4de0w59 0 748007 9373193 8450468 2026-05-15T09:43:40Z ThomasPusch 1869 + retejo 9373193 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Siiri Angerkoski''', 1902–1971, estis finna aktorino. Ŝi aktoris en [[filmo]]j, televidfilmoj kaj [[teatro]]. Eble ŝia plej konata filmrolo estas Justiina Puupää, edzino de ĉefrolulo Pekka Puupää en filmoj de serio ''Pekka ja Pätkä''. En ''[[Suomisen perhe]]''-filmoj ŝi aktoris Hilda Männistön. Ŝi havis 98 filmrolojn. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Angerkoski, Siiri}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] 62l5dkm8wii0bookevvsb20eggqpls7 9373301 9373193 2026-05-15T11:46:51Z ThomasPusch 1869 9373301 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Siiri Angerkoski''', 1902–1971, estis finna aktorino. Ŝi aktoris en [[filmo]]j, televidfilmoj kaj [[teatro]]. Eble ŝia plej konata filmrolo estas Justiina Puupää, edzino de ĉefrolulo Pekka Puupää en filmoj de serio ''Pekka ja Pätkä''. En ''[[Suomisen perhe]]''-filmoj ŝi aktoris Hilda Männistön. Ŝi havis 98 filmrolojn. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{portalstrio|biografio|filmo}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Angerkoski, Siiri}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] 9ljkf3c4jn5expv99kvmq5ss4kceuwk 0 749323 9373209 8916822 2026-05-15T10:02:45Z ThomasPusch 1869 + retejo 9373209 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Titta JOKINEN''' (naskiĝinta [[23-a de februaro]] [[1951]] en [[Kalanti]]) estas finna [[aktoro]] kaj [[kantisto]]. Ŝi faris komediajn rolojn en televido kaj kino. Ŝi aktoris ankaŭ en teatrejo ''Komediateatteri Areno''. Ŝi faris ankaŭ voĉrolojn en animaciaj filmoj kaj televidserioj. Ŝi ekprezentis Finnlandon en Eŭrovido-kantokonkurso [[1976]] en grupo de Fredi. Jokinen naskiĝis en Kalanti sed estis plejparton da sia infaneco en Säkylä. Jokinen komenciĝis en [[1960-aj jaroj]] en duo ''Tommy & Titta''. Poste Jokinen prezentis kun Gugi Kokljuschkin. Ŝia unua apero en televido estis en 1969. Tiam Jokinen estis paro de [[Vesa-Matti Loiri]]. Jokinen estis dua edzino de Ere Kokkonen. Ilia filino estas aktoro Kiti Kokkonen. Poste Jokinen estis edzino de Pauli Virta, kaj ili ricevis filinon Pauliina Virta, nuna voĉaktoro. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Jokinen, Titta}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] efo4r26dk8dowxfzxxlz8b0kj3ib9so 9373258 9373209 2026-05-15T11:16:05Z ThomasPusch 1869 9373258 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Titta JOKINEN''' (naskiĝinta [[23-a de februaro]] [[1951]] en [[Kalanti]]) estas finna [[aktoro]] kaj [[kantisto]]. Ŝi faris komediajn rolojn en televido kaj kino. Ŝi aktoris ankaŭ en teatrejo ''Komediateatteri Areno''. Ŝi faris ankaŭ voĉrolojn en animaciaj filmoj kaj televidserioj. Ŝi ekprezentis Finnlandon en [[Eŭrovido-kantokonkurso]] [[1976]] en grupo de Fredi. Jokinen naskiĝis en Kalanti sed estis plejparton da sia infaneco en [[Säkylä]]. Jokinen komenciĝis en [[1960-aj jaroj]] en duo ''Tommy & Titta''. Poste Jokinen prezentis kun Gugi Kokljuschkin. Ŝia unua apero en televido estis en 1969. Tiam Jokinen estis paro de [[Vesa-Matti Loiri]]. Jokinen estis dua edzino de Ere Kokkonen. Ilia filino estas aktoro Kiti Kokkonen. Poste Jokinen estis edzino de Pauli Virta, kaj ili ricevis filinon Pauliina Virta, nuna voĉaktoro. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Jokinen, Titta}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] 83kk261qhfqwg2euvcctxyq42uf33az 0 755435 9373199 8301686 2026-05-15T09:51:54Z ThomasPusch 1869 + retejo 9373199 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Kyösti ERÄMAA''' (1899–1961) estis finna [[aktoro]]. == Vivo == Li aktoris en 32 filmoj. Multaj liaj roloj estis malgrandaj. En 1948–1949 li havis rolojn en teatrejo en [[Mikkeli]]. Antaŭe Erämaa luktis. Unua filmo, kie li aktoris, estis ''Meidän poikamme ilmassa – me maassa''. La lasta estis ''Isaskar Keturin ihmeelliset seikkailut''. Li havis edzinon. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Erämaa, Kyösti}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] [[Kategorio:Finnaj luktistoj]] 2zu7x0svulx84siakc94sslm4b1se7q 9373297 9373199 2026-05-15T11:46:24Z ThomasPusch 1869 9373297 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Kyösti ERÄMAA''' (1899–1961) estis finna [[aktoro]]. == Vivo == Li aktoris en 32 filmoj. Multaj liaj roloj estis malgrandaj. En 1948–1949 li havis rolojn en teatrejo en [[Mikkeli]]. Antaŭe Erämaa luktis. Unua filmo, kie li aktoris, estis ''Meidän poikamme ilmassa – me maassa''. La lasta estis ''Isaskar Keturin ihmeelliset seikkailut''. Li havis edzinon. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{portalstrio|biografio|filmo}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Erämaa, Kyösti}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] [[Kategorio:Finnaj luktistoj]] d2b0o70lgvt8ut2v9h5zrbvh6pxla8s 0 758284 9373100 8215768 2026-05-15T06:24:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373100 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = György Lencz |dosiero = Kern András, Lencz György, Verebes István. Fortepan 56013.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = György Lencz (meze) |naskonomo = }} '''[[Georgo|György]] Lencz''' [djordj lenc], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Lencz György''' estas [[Hungario|hungara]] [[aktoro]]. Lia [[edzino]] estis [[Erika Bodnár]]. György Lencz<ref>https://www.imdb.com/name/nm0501754/</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM107901/39c07d7d-5c32-4f7d-b7b1-caf2580482d8/solr/0/24/0/2/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|21|majo|1946}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == György Lencz maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li akiris aktoran [[diplomo]]n en [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Altlernejo pri Teatro kaj Filmo]] en [[1970]]. Lia ĉefinstruisto estis [[Zoltán Várkonyi]]. Li komencis sian aktoran karieron en [[Teatro Szigligeti (Szolnok)]]. Baldaŭe li ludis en malgrandfaj teatroj en Budapeŝto. Lia edzino naskis [[filo]]n. == Liaj teatraj roloj (elekto) == * [[Károly Szakonyi]]: ''Adáshiba'' - Imrus * [[Mihály Vörösmarty]]: ''Csongor és Tünde'' - Berreh == Liaj kinaj filmaj roloj (elekto) == * ''Egy kis hely a nap alatt'' (1973) - Ádám Brezovits * ''Mephisto'' (1981) * ''Chacho Rom'' (2002) == Liaj televidaj filmaj roloj (elekto) == * ''Rózsa Sándor'' (serio, 1971) * ''Üvegvár a Mississippin'' (1987) - L'Blan * ''Szelídek'' (1996) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz14/139.html hungarlingva biografio] * [https://www.peliplat.com/es/library/celeb/pc12269216] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220223085614/https://www.peliplat.com/es/library/celeb/pc12269216 |date=2022-02-23 }} * [https://www.mafab.hu/people/gyorgy-lencz-510623.html filmoj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lencz Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio|Filmo}} 946wwniqai88wq6ss0nzjxgjlbdjnt4 0 759075 9373195 7474599 2026-05-15T09:44:21Z ThomasPusch 1869 + retejo 9373195 wikitext text/x-wiki {{informkesto aktoro}} '''Irina BJÖRKLUND''' estas svedlingva finnlanda [[aktoro]] kaj [[kantisto]]. Ŝi aktoris en [[filmo]]j ''The American'', ''Rukajärven tie'', ''Levottomat'' kaj ''Vieraalla maalla''. Ŝi publikigis sian unuan albumon en 2006. Björklund diskis duetojn kun [[Samuli Edelmann]]. En 2011 ŝi diskis franclingvan albumon kaj en 2014 alian franclingvan albumon, kiu inkludas francigojn de finnaj kantoj. Ŝi ankaŭ ludas gitaron. Edzo de Björklund estas [[Peter Franzén]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Bjorklund, Irina}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] [[Kategorio:Finnaj muzikistoj]] 6vjgpe8e9m1uu6c3mtp3qc2il3f3s1l 9373298 9373195 2026-05-15T11:46:33Z ThomasPusch 1869 9373298 wikitext text/x-wiki {{informkesto aktoro}} '''Irina BJÖRKLUND''' estas svedlingva finnlanda [[aktoro]] kaj [[kantisto]]. Ŝi aktoris en [[filmo]]j ''The American'', ''Rukajärven tie'', ''Levottomat'' kaj ''Vieraalla maalla''. Ŝi publikigis sian unuan albumon en 2006. Björklund diskis duetojn kun [[Samuli Edelmann]]. En 2011 ŝi diskis franclingvan albumon kaj en 2014 alian franclingvan albumon, kiu inkludas francigojn de finnaj kantoj. Ŝi ankaŭ ludas gitaron. Edzo de Björklund estas [[Peter Franzén]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{portalstrio|biografio|filmo}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Bjorklund, Irina}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] [[Kategorio:Finnaj muzikistoj]] qcc927qbqyv2la0zpf4ch8gk8g9hyv6 9373308 9373298 2026-05-15T11:54:44Z ThomasPusch 1869 9373308 wikitext text/x-wiki {{informkesto aktoro}} '''Irina BJÖRKLUND''' estas svedlingva finnlanda [[aktorino]] kaj [[kantistino]]. Ŝi aktoris en [[filmo]]j ''The American'', ''Rukajärven tie'', ''Levottomat'' kaj ''Vieraalla maalla''. Ŝi publikigis sian unuan albumon en 2006. Björklund diskis duetojn kun [[Samuli Edelmann]]. En 2011 ŝi diskis franclingvan albumon kaj en 2014 alian franclingvan albumon, kiu inkludas francigojn de finnaj kantoj. Ŝi ankaŭ ludas gitaron. Edzo de Björklund estas [[Peter Franzén]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{portalstrio|biografio|filmo}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Bjorklund, Irina}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] [[Kategorio:Finnaj muzikistoj]] gyherl71sm5dnzag53alpn3pzu4l6zt 0 759087 9373200 8527725 2026-05-15T09:52:16Z ThomasPusch 1869 + retejo 9373200 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Peter FRANZÉN''' (naskiĝinta [[14-a de aŭgusto]] [[1971]] en [[Kampara komunumo de Kemi]]) estas finna [[aktoro]] kaj [[verkisto]]. Li aktoris en televidaj serioj kaj filmoj. Li verkis tri [[romano]]jn. Pri sia unua romano li faris ankaŭ filmon. Li aktoris en finnlingvaj, germanlingvaj svedlingvaj, anglalingvaj, estonlingvaj kaj hungarlingvaj filmoj. Lia edzino estas [[Irina Björklund]]. Ili havas unu filon. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Franzen, Peter}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] [[Kategorio:Finnaj kantistoj]] f2xolvn1s02fwm3x8wfu7nyr16wo5uh 9373296 9373200 2026-05-15T11:46:15Z ThomasPusch 1869 {{portalstrio|biografio|filmo}} 9373296 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Peter FRANZÉN''' (naskiĝinta [[14-a de aŭgusto]] [[1971]] en [[Kampara komunumo de Kemi]]) estas finna [[aktoro]] kaj [[verkisto]]. Li aktoris en televidaj serioj kaj filmoj. Li verkis tri [[romano]]jn. Pri sia unua romano li faris ankaŭ filmon. Li aktoris en finnlingvaj, germanlingvaj svedlingvaj, anglalingvaj, estonlingvaj kaj hungarlingvaj filmoj. Lia edzino estas [[Irina Björklund]]. Ili havas unu filon. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{portalstrio|biografio|filmo}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Franzen, Peter}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] [[Kategorio:Finnaj kantistoj]] 9i4u32iq3c8i6ayl0rpvdg2b3yv7gp7 0 760187 9373204 8221484 2026-05-15T09:55:49Z ThomasPusch 1869 9373204 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Helge HERALA''' (1922–2010) estis finna [[aktoro]]. Li aktoris en teatro kaj filmoj, sed ankaŭ aktivis en televido. Herala estis aktiva en 1946–2004. Unue en teatro li aktoris en [[Turku]], poste en [[Helsinko]]. Ankaŭ lia edzino ''Marja Korhonen'' (1952–2010, do 30 jarojn pli juna ol li) estis konata aktoro. Li havis la plej elstarajn filmajn rolojn eble en filmoj ''Hallin Janne'', ''Kultainen vasikka'', ''Tähdet kertovat, komisario Palmu'', ''Täällä Pohjantähden alla'', ''Valehtelijoiden klubi'' kaj ''[[Uuno Turhapuro]]''. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Herala, H}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] d379207kwugfnk3h6091ha5vhody8v9 9373293 9373204 2026-05-15T11:45:43Z ThomasPusch 1869 {{portalstrio|biografio|filmo}} 9373293 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Helge HERALA''' (1922–2010) estis finna [[aktoro]]. Li aktoris en teatro kaj filmoj, sed ankaŭ aktivis en televido. Herala estis aktiva en 1946–2004. Unue en teatro li aktoris en [[Turku]], poste en [[Helsinko]]. Ankaŭ lia edzino ''Marja Korhonen'' (1952–2010, do 30 jarojn pli juna ol li) estis konata aktoro. Li havis la plej elstarajn filmajn rolojn eble en filmoj ''Hallin Janne'', ''Kultainen vasikka'', ''Tähdet kertovat, komisario Palmu'', ''Täällä Pohjantähden alla'', ''Valehtelijoiden klubi'' kaj ''[[Uuno Turhapuro]]''. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{portalstrio|biografio|filmo}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Herala, H}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] 48mbctlhhsf04i2uzir664w42cnq2gt 0 764625 9372908 8701979 2026-05-14T18:57:29Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9372908 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Gredner Mundart von Gartner Theodor Titelseite.jpg|eta|Verko de Gartner pri la dialekto de [[Gardena Valo]]]] '''Theodor GARTNER''' (naskiĝinta la {{daton|4|11|1843}} en [[Vieno]], mortinta la {{daton|29|4|1925}} en [[Innsbruck]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] romanisto, ĥemiisto kaj fizikisto. == Vivo == Gartner estis origine natursciencisto, studis fizikon kaj kemion en Vieno, iĝis mezlerneja profesoro en [[Uherské Hradiště]]. Tie li estis petita provizore instrui la francan; li sin preparis aŭtodidakte por la instruekzameno en tiu ĉi fako kaj poste instruis la francan en gimnazio en [[Linz]]. Li venis al Vieno en 1878, kie, en la aĝo de 35, dediĉis sin tute al [[romanistiko|latinida filologio]] - laŭ propono de la fama [[Adolfo Mussafia]]. En 1885 li estis nomumita profesoro ĉe la [[Ĉernivca Universitato]] kaj en 1899 ĉe la [[Universitato de Innsbruck]] por la nove establita katedro por la tuta latinidlingva universo. Ĝis tiam ekzistis en la tirola ĉefurbo nur katedro pri la italaj lingvo kaj literaturo (ekde la mezo de la 19-a jarcento). Gartner tie katedrestris ĝis emeritiĝo en 1911. == Graveco == Gartner ege vastigis la latinidajn studojn en Innsbruck, kiuj estis limigitaj al la itala kaj intertempe traktis ankaŭ la [[provenca lingvo|provencan]]. Li enkondukis en 1901 la rumanan, en 1902 la novprovencan kaj en 1903 la [[romanĉa lingvo|romanĉan]]. Tio estis rekonita fare de [[Graziadio Isaia Ascoli]] en la triunuo [[Grizono]]- [[Sudtirolo]]-[[Friulo-Venecio Julia|Friulujo]] kiel restaĵoj de la [[vulgara latino]] de popolo vivinta en regiono disde la suda piedo de la Alpoj ĝis [[Danubo]]. Ĝi estis de Ascoli prezentita en 1873 ĉe ''Saggi ladini'' kiel sendependa romanĉa lingvo. Sed tute sendepende de Ascoli, kolektante vortojn kaj tekstojn rekte el la homoj, metode eĉ superante la eksmodajn esplormanierojn de Ascoli (precipe koncerne la sociologie kondiĉitan lingvan tavoliĝon) Gartner ade esploris la dialektojn disde Bergaglia-valo apud [[Malojopasejo]] tra Obvalden, Mittelbünden ĝis [[Engadino]]. Plurajn jarojn li migris tra Sudtirolo kaj Friulujo. Por la unua fojo, li aplikis la esprimon ''rätoromanisch'' (romanĉa) - adoptitan far fakuloj norde kaj okcidente de la Alpoj kaj de Svislando - al ĉiuj tri grupoj. Ili estis apartigitaj per la antaŭeniĝo kaj de la germana kaj de la itala. La romanĉan en tri formoj do li difinis memstara branĉo ene de la uesta romanidlingvio kiel legeblas ĉe ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur'' (1910). Tiu ĉi estas fundamenta eĉ ankoraŭ hodiaŭ. Gartner sekve fariĝis vere grava kunfondinto de la romanĉa filologio! == Privataĵoj == Lia patro Anton Gartner (1803-1873) estis registara konsilisto. Li nuptis en 1887 en Ĉernivco Maria Graber († 1892). En 1897 li iĝis honora membro de la [[studenta korporacio]] ''Arminia Czernowitz''. == Aliaj verkoj == * Die Gredner Mundart, 1879 (unua studaĵo de unuopa romanĉa dialekto; ĝenerale unu el la plej fruaj romanistikaj dialektomonografioj) * Die Judicarische Mundart, 1882 * Viaggi ladini, 1882 * Raetoromanische Grammatik, 1883 * Sulzberger Wörter, 1883 * Die rätoroman. Mundarten, ĉe: G''röbers Grundriß der romanischen Philologie I'', 1888, p. 461-88 * Die Mundart von Erta (Friaul), ĉe: Zs. f. roman. Philol. 16, 1892 * Darstellung der rumänischen Sprache, 1904 * Ladinische Wörter aus den Dolomitentälern, 1923. * Die Zehn Alter, eine rätoromanische Bearb=eitung aus dem 16. Jh. (Las deschs eteds da Gebhard Stuppan, Drama rappresentà a Pasqua 1564 ad Ardez), ĉe: ''Romanische Studien'' 6, H. 21, 1885, p. 239-99 * Das Neue Testament, 1erste rätoromanische Übersetzung von J. Bifrun 1560, Dresden 1913. == Fonto == *[[alwin Kuhn|Kuhn, Alwin]], "Gartner, Theodor" ĉe: Neue Deutsche Biographie 6 (1964), p. 76-77 ([https://www.deutsche-biographie.de/pnd118900846.html#ndbcontent tie ĉi interrete]) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|118900846}} * [https://www.uibk.ac.at/romanistik/institut/institutsgeschichte/profs/profs#gartner Pri Gartner sur insbruka altlerneja paĝaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210425163322/https://www.uibk.ac.at/romanistik/institut/institutsgeschichte/profs/profs#gartner |date=2021-04-25 }} * [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/ru/f/f7/Theodor_Gartner.jpg Foto de Gartner] * [https://www.biographien.ac.at/oebl_1/404.pdf Biografio ĉe OeBL] {{DEFAŬLTORDIGO:Gartner, Theodor}} [[Kategorio:Ĉernivco]] [[Kategorio:Aŭstraj profesoroj]] [[Kategorio:Romanistoj]] [[Kategorio:Universitato de Innsbruck]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] [[Kategorio:Aŭstraj kemiistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj fizikistoj]] [[Kategorio:Pedagogoj]] [[Kategorio:Aŭstraj filologoj]] [[Kategorio:Romanĉa lingvo]] oddbg5hg8radujwr9j9xffe0geako5s 0 764901 9373255 8266172 2026-05-15T11:11:50Z ThomasPusch 1869 + retejo 9373255 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Kauko KÄYHKÖ''' ([[5-a de aprilo]] [[1916]] – [[8-a de aprilo]] [[1983]]) estis finna [[kantisto]], aktoro kaj [[muzikisto]]. Li komencis komponi jam 13-jara. Li apartenis al muzikaj grupoj. Li ludis [[banĝo]]n, [[gitaro]]n kaj trumpojn. Lia unua disko aperis en [[1965]]. Li uzis ankaŭ pseŭdonimojn. Li aktoris en pli ol 40 filmoj. Li skribis du memoraĵlibrojn. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{portalstrio|biografio|filmo}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Kayhko, K}} [[Kategorio:Finnaj kantistoj]] [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 5-an de aprilo]] [[Kategorio:Mortintoj la 8-an de aprilo]] m6f8qvk7mkdhq8htli68cn1e1cdwrt3 0 765575 9373225 9203506 2026-05-15T10:22:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373225 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Géza Galán |dosiero = Galán Géza cropped.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Géza Galán |naskonomo = Vavreczky Géza |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1942|05|4}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Komárno|Komárom]] ([[Hungara reĝlando]]) |dato de morto = {{mortotago|2012|12|17}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} [[Budapeŝto]] ([[Hungario]]) }} '''Géza Galán,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Galán Géza''' estis [[Hungario|hungara]] [[aktoro]]. Lia origina familia nomo estis ''Vavreczky'' [vavrecki], lia filo estis [[Géza József Galán]]. Géza Vavreczky<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM88636</ref><ref>https://www.imdb.com/name/nm0303566/</ref><ref>https://szinhaztortenet.hu/person/-/record/OSZMI6986</ref> naskiĝis la {{daton|4|majo|1942}} en [[Komárno|Komárom]] ([[Hungara reĝlando]], nuntempa [[Komárno]] en [[Slovakio]]), li mortis la {{daton|17|decembro|2012}} en [[Budapeŝto]] ([[Hungario]]). == Biografio == La naskiĝurbo de Géza Galán apartenis jam al [[Ĉeĥoslovakio]] depost la [[2-a mondmilito]]. Li maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li akiris aktoran [[diplomo]]n en Altlernejo pri Teatro en [[Bratislavo]] en [[1963]], reĝisoran diplomon en simila lernejo en [[Prago]] en [[1974]]. Post la unua diplomo li ricevis rolojn en hungarlingvaj teatroj en Komárno kaj [[Košice]]. Paŝo post paŝo li ankaŭ reĝisoris. Jam ekde [[1958]] li partoprenis en hungarlingva dissendo de Ĉeĥoslovaka Radio. Inter [[1975]]–[[1986]] li estis aktoro en diversaj teatroj en Budapeŝto, poste li estis [[Sendependa kunlaboristo|liberprofesiulo]] en Bratislavo. En 1988 li fondis privatan teatron en [[Želiezovce]]. Li edziĝis trifoje, resume li havis 6 [[filo|gefilojn]]. == Liaj teatraj roloj (elekto) == * [[William Shakespeare]]: [[Romeo kaj Julieta]] - vira titolrolo * [[Gyula Háy]]: ''Isten, császár, paraszt'' - Hunyadi * [[Ede Szigligeti]]: ''Liliomfi'' - titolrolo * [[:en:Aleksei Arbuzov]]: ''Én szegény Maratom'' - Marat * [[Jean-Paul Sartre]]: ''Altonai foglyok'' - Franz von Gerlach == Liaj teatraj reĝisoraĵoj (elekto) == * [[Zsigmond Móricz]]: ''Úri muri'' * [[Ferenc Csepreghy]]: ''Piros bugyelláris'' * [[Sławomir Mrożek]]: ''Sztriptíz'' == Liaj kinaj filmaj roloj (elekto) == * ''Oly közel az éghez'' (1964) – Jarda * ''Veri az ördög a feleségét'' (1977) – pastro * ''Vadon'' (1989) * en eksterlanda filmo hungara voĉo de [[Derek Jacobi]]<ref>http://iszdb.hu/?szemely=3318</ref> == Liaj televidaj filmaj roloj (elekto) == * ''Magellán'' (1977) - Quesada * ''Ohrozený dom'' (1989) * ''Prekliaty sluzobník lásky'' (2000) == Fontoj == * [http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz08/41.html hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220706184034/http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz08/41.html |date=2022-07-06 }} * [https://www.watson.sk/index.php?option=com_content&view=article&id=1590&PHPSESSID=9ed3da72ee3de9b61a06dfff9b8cd6c3 hungarlingva biografio kun foto] * [https://felvidek.ma/2012/12/galan-geza-sirjanal/ hungarlingva biografio kun foto] * [https://adatbank.sk/lexikon/galan-geza-vavreczky/ hungarlingva biografio kun foto]{{404|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://ma7.sk/kavezo/elhunyt-galan-geza-szinmuvesz hungarlingva biografio] * [https://port.hu/adatlap/szemely/galan-geza/person-13929 roloj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Galan Geza}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakiaj hungaroj]] [[Kategorio:Slovakiaj hungaroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio|Filmo}} 18kedwzoglfuomekqran1p1gslaoihx 0 766298 9373087 8662047 2026-05-15T05:40:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373087 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = György Gát |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Georgo|György]] Gát''' [djordj], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Gát György''' estis [[Hungario|hungara]] [[reĝisoro]], [[scenaristo]], [[dramaturgo]], [[aktoro]], [[produktoro]], altlerneja [[instruisto]]. Liaj ambaŭ [[edzino]]j laŭvice estis [[Nóra Görbe]] kaj [[Bernadett Gregor]]. György Gát<ref>https://www.imdb.com/name/nm0350674/</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM118849;jsessionid=E67048E0AC7F8E93FA5FDFA1ED947859</ref> naskiĝis la {{daton|5|februaro|1947}} en [[Budapeŝto]], li mortis la {{daton|13|marto|2024}}. == Biografio == György Gát akiris aktoran [[diplomo]]n en [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Altlernejo pri Teatro kaj Filmo]] en [[1979]]. Lia ĉefinstruisto estis [[Ádám Horváth]]. Post la diplomo li eklaboris en [[Hungara Televizio]], kie komence li estis lumteknikisto, asistanto, poste reĝisoro, produktoro. Ekde [[1993]] li estis kompaniestro, iam li ekinstruis en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]]. Lia unua edzino naskis 2 [[filo|gefilojn]] en 1983 kaj 1989. == Liaj kinaj filmoj (elekto) == * ''A kétfenekű dob'' (1978): rolanto * ''Dögkeselyű'' (1982) - taksiisto * ''Isten hátrafelé megy'' (1991): produktoro * ''Kis Vuk'' (2007): reĝisoro, produktoro, scenaristo == Liaj televidaj filmoj (elekto) == * ''Robog az úthenger'' (serio, 1976): scenaristo * ''Tiszteletem, főorvos úr'' (1980): reĝisoro * ''Linda'' (serio, 1984-1989): reĝisoro, scenaristo, produktoro, rolanto * ''Angyalbőrben'' (serio, 1990-1991): reĝisoro, produktoro, scenaristo, rolanto * ''Família Kft.'' (1991-1994): reĝisoro * ''SztárVár'' (2005): produktoro == Liaj libroj == * ''Linda-szafari'' (kunaŭtoro, 1986) * ''Kis Vuk'' (kunaŭtoro, 2008) == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20100504184122/http://www.storyonline.hu/sztarlexikon/gat_gyorgy/ hungarlingva biografio kun foto] * [https://magyarfilmakademia.hu/hu/tag/g%C3%A1t-gy%C3%B6rgy hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220706165800/https://www.magyarfilmakademia.hu/hu/tag/g%C3%A1t-gy%C3%B6rgy |date=2022-07-06 }} * [https://www.atempo.sk/hirek/113-bemutato/32127-o-keszitette-a-linda-az-angyalborben-a-familia-kft-sorozatokat-75-eves-gat-gyorgy-rendezo.html hungarlingva biografio] * [https://archivum.mtva.hu/photobank/item/MTI-FOTO-UkVuQzFwUCtFajhsSUtPVDJyY1RNUT09 hungarlingva biografio] * [https://port.hu/adatlap/szemely/gat-gyorgy/person-12610 roloj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalstrio|Biografio|Filmo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gat Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Hungaraj scenaristoj]] [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj produktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj dramaturgoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] ddfl6erbesz5rr81cqf9mm4ukuwtah3 0 766859 9373311 9316383 2026-05-15T11:56:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373311 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto gazeto |Bildo=[[Dosiero:Haaretz logo.svg|200px|Emblemo der hebrea eldono]] |Priskribo de bildo=israela taggazeto |ISSN= |Lingvo=[[Hebrea lingvo|Hebrea]] kaj [[Angla lingvo|angla]] |Lando=[[Israelo]] |Establodato={{daton|1919-06-18}} |Eldonkvanto=72000 |Ĉefredaktisto=[[Aluf Benn]] |Publikigisto=[[Amos Schocken]] |Retejo=[https://www.haaretz.com/ www.haaretz.com] |Periodeco=ĉiutage |Stabo=[[Tel-Aviv-Jafo]] (ĝis 1922 [[Jerusalemo]]) }} '''Haaretz''' (Hebrea elparolo: '''Haarec''') estas la tria plej granda, sendependa [[taggazeto]] de Israelo post ''Israel Hayom'' (senpaga nacieca propagandilo) kaj ''[[Jediot Aĥronot|Yedioth Ahronot]]'', kaj en la pasinteco ''[[Maariv (gazeto)|Maariv]],'' eldonita en du lingvaj versioj, hebrea (הארץ, kun la signifo "la lando", antaŭe nomita '''Ĥadaŝot Haarec''') kaj angla (''The Palestine News'')''<ref>(en) "''[http://www.haaretz.com/ Haaretz Daily Newspaper Israel]''".</ref>.'' Kaj la hebrea kaj la angla eldonoj legeblas ankaŭ en la Interreto. == Tendenco == Ĝia tendenco estas [[Liberalismo|liberala]] <ref>(en) "''[http://news.bbc.co.uk/2/low/middle_east/2583675.stm Israeli media vents fury at Likud]''". [[BBC News]], la 1-an de decembro 2002. </ref>. Aliaj priskribas ĝin alternative kiel centra-maldekstrema<ref>(en) Mya Guarnieri, "''[http://english.aljazeera.net/indepth/features/2011/02/201126123643463123.html The death of Israeli democracy]''" (angla eld.), [[Al-Ĝazira]], la 6-an de februaro 2011</ref> aŭ maldekstra<ref>(en) "''P[https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21612240-both-sides-consume-fantasy-news-propaganda-war ropaganda war]''",[[The Economist]], la 16-an de aŭgusto 2014.</ref>. La ''Haaretz'' redakcia linio estas subtenema al pli malfortaj elementoj en la israela socio, kiel ekzemple eksterlandaj laboristoj, [[arabaj israelanoj]], [[Etiopio|etiopiaj]] enmigrintoj, [[Rusio|rusiaj]] enmigrintoj kaj [[Rajtoj de sekslaboristoj|sekslaboristoj]] <ref>(en) "''I[https://fas.org/irp/dni/osc/israelmedia.pdf srael — Hebrew- and English-Language Media Guide] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210508142637/https://fas.org/irp/dni/osc/israelmedia.pdf |date=2021-05-08 }}''" (PDF). Open Source Center (ligita al CIA), la 16-an de septembro 2008.</ref>. == Kvalita taggazeto == La gazeto estas sufiĉe ĝenerale etikedita kiel " kvalita gazeto". Laŭ la ''Center for Research Libraries'' (Centro por Esplorado-Bibliotekoj), "''Haaretz'' estas konsiderita la plej influa kaj respektata [inter la ĉiutagaj gazetoj de Israelo] por kaj ĝia novaĵdisvastigo kaj ĝia komentaĵo."<ref>(en) The Center for Research Libraries (CRL). "''[https://www.crl.edu/focus/article/7331 CRL Obtains Haaretz]''", www.crl.edu. </ref> Kelkaj diris ke ĝi funkcias por Israelo multe kiel ''The New York Times'' funkcias por Usono, kiel referenca taggazeto<ref>(en) Slater, Jerome (Aŭtuno 2007). "''Muting the Alarm over the Israeli-Palestinian Conflict: "The New York Times" versus "Haaretz''", 2000-06". International Security. 32 (2): 84–120. doi:10.1162/isec.2007.32.2.84. JSTOR 30133876. S2CID 57569122. ''There is a widespread consensus in Israel and elsewhere that Haaretz is Israel's best and most prestigious newspaper—in effect, the Israeli equivalent of the New York Times''.(abono necesas)</ref>. Famaj dungitoj de Haaretz estis Gideon Levy kaj [[Amira Hass]], kiu vivis kaj laboris en [[Ramalaho|Ramallah]], kie estas la sidejo de la [[Palestina Aŭtonomec-Aŭtoritato]], dum multaj jaroj. Ĉefredaktisto estas Aluf Benn. == Historio == Haaretz estis fondita en 1918, igante ĝin la plej malnova israela ĉiutaga gazeto. Komence ĝi nomiĝis ''Chadashot Ha'aretz'' (kun la signifo "novaĵo de la lando [de Israelo]"), sed en decembro 1919 la unua vorto estis forigita. Zalman Schocken, juda komercisto kiu forlasis [[Germanio|Germanion]] en [[1934]] post kiam la [[nazioj]] funkciigis, aĉetis la gazeton en decembro [[1935]]. Schocken estis aktiva en [[Brit Ŝalom (organizaĵo)|Brit Ŝalom]], ankaŭ konata kiel la Juda Palestina Paca Alianco, kiu apogis la kunekziston inter judoj kaj araboj kaj kiu estis favora al patrujo por ambaŭ popoloj. Lia filo, Gershom Schocken, iĝis la ĉefredaktisto en [[1939]] kaj tenis tiun pozicion ĝis sia morto en [[1990]] <ref>(en) Amos Schocken, "''[http://www.haaretz.com/opinion/a-newspaper-s-mission-1.314618 A newspaper's mission]''". [[Haaretz]], la 18-an de septembro 2002. </ref>. La [[gazeto]] estas eldonita kiel ĉiutaga gazeto en [[Tel-Avivo]] ekde [[9-a de junio|la 9]]-a de junio [[1919]], kie ankoraŭ hodiaŭ troviĝas ĝia ĉefsidejo. La angla eldono estis eldonita kaj vendita kune kun la ''[[The New York Times International Edition|International New York Times]]''. En Nordameriko, ĝi estas publikigita kiel semajna gazeto. == Referencoj == [[Kategorio:Tel-Avivo]] [[Kategorio:Israelaj gazetoj]] {{Referencoj}}{{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.haaretz.com Haaretz en la angla] * [http://www.haaretz.co.il Haaretz en la hebrea] * [https://www.nli.org.il/en/newspapers/?a=cl&cl=CL1&e=-------he-20--1--img-txIN%7ctxTI--------------1&sp=haretz&l=en Haaretz 1918-1982] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220407215224/https://www.nli.org.il/en/newspapers/?a=cl&cl=CL1&e=-------he-20--1--img-txIN%7ctxTI--------------1&sp=haretz&l=en |date=2022-04-07 }} hx5xk2a1205bcna2ubsbsuxvbgels2z 0 775558 9373133 9371921 2026-05-15T07:03:26Z Näin on näreet 255377 9373133 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Kaj CHYDENIUS''' ([[16-an de oktobro]] [[1939]] - [[20-an de aprilo]] [[2024]]) estis [[Svedlingvaj finnlandanoj|svedlingva finnlanda]] komponisto. Liaj konataj muzikpecoj estas ekzemple ''Nuoruustango'' (junectango) kaj ''Sinua, sinua rakastan'' (vin, vin mi amas) kaj ''Kalliolle, kukkulalle'' (sur rokon, sur monteton). Li faris politikan muzikon en 1970-aj jaroj. Sian unuan komponon li faris en 1964. Li estis ankaŭ redaktoro en [[Hufvudstadsbladet]]. {{Projektoj}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Chydenius, Kaj}} [[Kategorio:Finnaj komponistoj]] c43wqosq1x4zyxxsju9tffpe275tv9g 0 783664 9373152 8815381 2026-05-15T08:05:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373152 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Gábor Bretz |dosiero = Gábor Bretz, Bass.tif |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Gábor Bretz |naskonomo = }} '''[[Gabrielo|Gábor]] Bretz''' [brec], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Bretz Gábor''' estas [[Hungario|hungara]] [[operkantisto]], [[basbaritono]]. Gábor Bretz<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM661583</ref><ref>https://www.imdb.com/name/nm3725706/</ref> naskiĝis la {{daton|16|marto|1974}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Gábor Bretz maturiĝis en muzika [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li akiris komercistan [[diplomo]]n en altlernejo, poste operkantistan diplomon en [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt]] en [[2004]]. Liaj plej gravaj instruistoj estis [[Erika Sziklay]], [[Albert Antalffy]] kaj [[Sándor Sólyom-Nagy]]. En 2005 li atingis la unuan lokon en kantokonkurso. Li debutis en [[Teatro alla Scala]] en 2007. Inter 2011–2012 li estis ĉambela kantisto. Li ricevis [[premio]]jn ekde 2005, en 2024 [[premio Kossuth|premion Kossuth]]. Lia [[edzino]] naskis 7 [[filo|gefilojn]]. == Lia repertuaro (elekto) == * [[Ludwig van Beethoven]]: [[Fidelio]] — Fernando * [[Béla Bartók]]: [[Burgo de la Blubarbulo]] - titolrolo * [[Ferenc Erkel]]: ''Hunyadi László'' (opero) — Gara * [[Wolfgang Amadeus Mozart]]: ** [[Don Giovanni]] — titolrolo kaj Leporello ** [[Die Zauberflöte]] — maljuna pastro kaj dua gardisto ** [[La geedziĝo de Figaro]]: — titolrolo * [[Giacomo Puccini]]: ** [[Tosca]] — Cesare Angelotti ** [[La Bohème]] — Colline * [[Richard Wagner]]: ** [[Der Fliegende Holländer]] – Daland ** [[Die Meistersinger von Nürnberg]] – Fritz Kothner * [[Giuseppe Verdi]]: ** [[Aida]] — reĝo ** [[Makbeto]] (opero) — Banquo * [[Georges Bizet]]: [[Carmen]] – Zuniga; Escamillo * [[Gioachino Rossini]]: [[La barbiro de Sevilo]] – Basilio * [[Charles Gounod]]: [[Faŭsto]] – Mefisto == Fontoj == * [https://777blog.hu/2017/11/14/het-gyermek-karrier-de-nem-mel-gibson-interju-bretz-gaborral/ hungarlingva intervjuo kaj biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220816072504/https://777blog.hu/2017/11/14/het-gyermek-karrier-de-nem-mel-gibson-interju-bretz-gaborral/ |date=2022-08-16 }} * [https://www.opera.hu/hu/tarsulat/szemely/bretz-gabor/398/ hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220803091430/https://www.opera.hu/hu/tarsulat/szemely/bretz-gabor/398/ |date=2022-08-03 }} * [https://www.jegy.hu/person/bretz-gabor-2323 hungarlingva biografio kun foto] * [https://zene.hu/bretz_gabor hungarlingva biografio kun foto] * [https://info.bmc.hu/index.php?node=artists&type=C&search=Bretz+G%C3%A1bor&search_tol=&search_ig=&valaszt=nev hungarlingva biografio kun foto] * [https://port.hu/adatlap/szemely/bretz-gabor/person-186226 roloj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bretz Gabor}} [[Kategorio:Hungaraj operkantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} cxhowf02kb2m02fesr0chrcvty8pjcv 0 786134 9373169 8215981 2026-05-15T08:43:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373169 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Gábor Kállay |dosiero = Kállay Gábor blockflöteművész 2021 01.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Gábor Kállay en 2021 |naskonomo = }} '''[[Gabrielo|Gábor]] Kállay''' [kAlai], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kállay Gábor''' estas [[Hungario|hungara]] [[operkantisto]] ([[tenoro]]), [[flutisto]], [[instruisto]], [[komponisto]]. Gábor Kállay<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM107235/5f154394-cfa3-44aa-8501-66782e30a1a6/solr/0/24/0/6/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|2|januaro|1953}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Gábor Kállay akiris elektroinĝenieran [[diplomo]]n en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Teknikuniversitato de Budapeŝto]] en [[1976]], poste li estis 2 jarojn inĝeniero. En [[1985]] li akiris operkantistan diplomon en [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt|Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt]]. Liaj plej gravaj instruistoj estis [[József Simándy]] kaj [[Boldizsár Keönch]]. Jam ekde 1978 li estis membro de pluraj [[orkestro]]j, kie li estis flutisto. Li komencis sian operkantistan karieron en [[Budapeŝta Ŝtata Operejo]] en 1985, sed li ofte kantis en koncertoj kaj daŭre li estis flutisto en historiaj muzikaĵoj. Li ankaŭ instruis en muziklernejoj. Li ricevis [[premio]]n en 1983. Lia [[edzino]] naskis 2 [[filino]]jn. == Lia repertuaro (elekto) == * [[Georges Bizet]]: [[Carmen (opero)]] — Remendado, kontrabandisto * [[:en:Francesco Cilea]]: ''Adriana Lecouvreur'' - Poisson * [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij]]: [[Eŭgeno Onegin]] (opero) — Triquet * [[Charles Gounod]]: [[Romeo kaj Julieta]] (opero) — Benvolio * [[Wolfgang Amadeus Mozart]]: [[Die Zauberflöte]] — juna pastro; Monostatos * [[Giacomo Puccini]]: [[Manon Lescaut]] — Edmond * [[Sándor Szokolay]]: ''Ecce homo'' — Mihelisz * [[Giuseppe Verdi]]: ** ''Don Carlo'' — grafo Lerma ** [[Il Trovatore]] — Ruiz * [[Richard Wagner]]: ** [[Der Fliegende Holländer]] – stiristo ** [[Tannhäuser (opero)]] – Heinrich ** [[Die Meistersinger von Nürnberg]] – Eisslinger ** [[Das Rheingold]] – Froh == Elektitaj komponaĵoj == * ''Hangnemgyakorló szopránfurulyára (Zongorakíséretes előadási darabokkal)'' 2001 * ''Duettino (Két altfurulyára)'' 2011 * ''Bartók furulyákra I-II. (Három-négy hangszerre)'' 2016 == Vidu, aŭdu ankaŭ == * [https://www.youtube.com/watch?v=DeJ_CUPITsU (post reklamo)] == Fontoj == * [https://info.bmc.hu/index.php?node=artists&table=ZENESZ&id=531 hungarlingva biografio kun foto] * [https://www.jegy.hu/person/kallay-gabor-2298 hungarlingva biografio kun foto] * [http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz13/33.html hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220625084220/http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz13/33.html |date=2022-06-25 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kallay Gabor}} [[Kategorio:Hungaraj operkantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj flutistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj komponistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} ixuvc7qzxiw0mwpwzykl9sl4gi2m723 0 786323 9373107 9149777 2026-05-15T06:35:47Z Sj1mor 12103 9373107 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''Friedeich Albert Moritz SCHLICK''' ([[Berlino]], 14-a de Aprilo 1882 – [[Vieno]], 22-a de Junio 1936), konata ankaŭ kiel ''Moritz Schlick'', estis germana filozofo, fizikisto kaj profesoro de juda deveno, fondinto de la [[Viena Cirklo]], promocianto de la [[logika empirismo]]. En 1922 Schlick estis nomumita profesoro de filozofio de la induktaj sciencoj en la [[Universitato de Vieno]], post du nekontentigaj nomumoj en [[Rostock]] kaj [[Kilo (urbo)|Kiel]]. Samjare okazis du gravaj aferoj. Unuflanke, grupo de filozofoj kaj sciencistoj —inter aliaj, [[Rudolf Carnap]], Herbert Feigl, Johan Craidoff, [[Kurt Gödel]], Hans Hahn, [[Otto Neurath]], kaj Friedrich Waismann— sugestis al Schlick okazigi regulajn kunsidojn por diskuti pri scienco kaj filozofio. Dekomence ili eknomiĝis Asocio Ernst Mach, sed ekde tiam ili estis konataj kiel [[Viena Cirklo]]. Ankaŭ en 1922 oni publikigis la ''Tractatus logico-philosophicus'' de [[Ludwig Wittgenstein]],​ verko kiu proponis inter alia, logikan teorion de simbolismo kaj teorion de la lingvaĵo kiel imago. Schlick kaj lia grupo estis impresitaj per la verko kaj faris ĝin diskuttemo de preskaŭ ĉiu kunsido. Schlick mem kontaktis kun Wittgenstein en 1924 kaj elstarigis la virtojn de la ''Tractatus'' rilate al sia cirklo. Finfine Wittgenstein akceptis kunsidi kun Schlick, Craidoff kaj Waismann por studi la ''Tractatus'' kaj aliaj ideojn. Pere de la influo de Schlick, Wittgenstein ekkonsideris la perspektivon reveni al la filozofio post dek jaroj de foresto. Tiel parte pro Schlick kaj liaj kompanoj Wittgenstein ekredaktis la meditadon kiu poste rezultis en lia verko ''Philosophische Untersuchungen''. Li estis murdita de studento, kiu poste iĝis naziisto. == Verkoj == * ''Lebensweisheit. Versuch einer Glückseligkeitslehre''. Munich, Becksche Verlagsbuchhandlung 1908<ref name="ReferenceA">Reprinted in Vol. I/3 of the ''Moritz Schlick Gesamtausgabe''</ref> * "Das Wesen der Wahrheit nach der modernen Logik", en: ''Vierteljahrsschrift für wissenschaftliche Philosophie und Soziologie'', Jg. 34, 1910, p.&nbsp;386–477 * "Die philosophische Bedeutung des Relativitätsprinzips", en: ''Zeitschrift für Philosophie und philosophische Kritik'', 159, 1915, S. 129–175 * ''Raum und Zeit in der gegenwärtigen Physik''. Berlin: Verlag von Julius Springer 1917 (4th ed. 1922) * ''Hermann von Helmholtz. Schriften zur Erkenntnistheorie'' (Publikigistoj: Moritz Schlick & Paul Hertz). Berlin: Springer 1921<ref>Prefaco de la eldonistoj represita en Vol. I/5 de ''Moritz Schlick Gesamtausgabe'', pp. 255–264</ref> * ''Allgemeine Erkenntnislehre''. Berlin: Verlag von Julius Springer 1918 (2a eldono 1925)<ref>Represita kiel Vol. I/1 de ''Moritz Schlick Gesamtausgabe''</ref> * "Kritizistische oder empiristische Deutung der neuen Physik?", en: ''Kant-Studien'', 26, 1921, p.&nbsp;96–111<ref>Represita en Vol. I/5 de ''Moritz Schlick Gesamtausgabe'', pp. 223–250</ref> * "Einsteins Relativitätstheorie". en: ''Mosse Almanach'', 1921, S. 105–123.<ref>Kontribuo al konkurenco ''[[Scientific American]]''; por fona informado vidu p. 31ff en: Fynn Ole Engler, [https://www.mpiwg-berlin.mpg.de/Preprints/P309.PDF ''Moritz Schlick und Albert Einstein''], MPI for the History of Science, 2006</ref><ref>Represita en Vol. I/5 de ''Moritz Schlick Gesamtausgabe'', pp. 157–178</ref> * "Erleben, Erkennen, Metaphysik", in: ''Kant-Studien'', 31, 1926, p.&nbsp;146–158<ref>Represita en Vol. I/6 de ''Moritz Schlick Gesamtausgabe'', pp. 33–56</ref> * "Vom Sinn des Lebens", en: ''Symposion. Philosophische Zeitschrift für Forschung und Aussprache'', Jg. 1, 1927, p.&nbsp;331–354<ref>Represita en Vol. I/6 de ''Moritz Schlick Gesamtausgabe'', pp. 99–128</ref> * ''Fragen der Ethik''. Vienna: Verlag von Julius Springer 1930<ref name="ReferenceA"/> * "Gibt es ein Materiales Apriori?", 1930 * {{cite journal | author=Moritz Schlick | author-mask=0| title=Die Wende der Philosophie | journal= Erkenntnis | volume=1 | pages=4–11 | url=https://www.hs-augsburg.de/~harsch/germanica/Chronologie/20Jh/Schlick/sch_wend.html | year=1930 | doi=10.1007/BF00208605| s2cid=119913188}} * {{cite journal | author=Moritz Schlick | author-mask=0| title=Über das Fundament der Erkenntnis | journal=Erkenntnis | volume=4 | pages=79–99 | url=https://www.hs-augsburg.de/~harsch/germanica/Chronologie/20Jh/Schlick/sch_fund.html | year=1934 | doi=10.1007/BF01793485| s2cid=143301931}} * "[[s:Unanswerable Questions|Unanswerable Questions?]]", 1935 * "Meaning and Verification", 1936 * ''Gesammelte Aufsätze 1926–1936''. Vienna: Gerold & Co. 1938 * ''Die Probleme der Philosophie in ihrem Zusammenhang''. Frankfurt: Suhrkamp Verlag 1986 * ''Moritz Schlick Gesamtausgabe''. Vienna/New York: Springer Verlag 2006. — kopio de Vol. [http://www.moritz-schlick.de/fileadmin/user_upload/downloads/MSGA_I_1.pdf I/1], [http://www.moritz-schlick.de/fileadmin/user_upload/downloads/MSGA_I_2.pdf I/2], [http://www.moritz-schlick.de/fileadmin/user_upload/downloads/MSGA_I_3.pdf I/3], [http://www.moritz-schlick.de/fileadmin/user_upload/downloads/MSGA_I_5.pdf I/5], [http://www.moritz-schlick.de/fileadmin/user_upload/downloads/MSGA_I_6.pdf I/6] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Schlick, Moritz}} [[Kategorio:Germanaj filozofoj]] [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] [[Kategorio:Universitato Rostock]] naj8rl9226817h3nssy098o7oxu5lzo 0 790975 9373205 7939327 2026-05-15T09:56:46Z ThomasPusch 1869 + retejo 9373205 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ansa IKONEN''' (n. la [[19-an de decembro]] [[1913]] en [[Sankt-Peterburgo]] – m. en aĝo de 75 jaroj la [[23-an de majo]] [[1989]] en [[Helsinko]]) estis finna [[aktoro]]. Ikonen havis ĉefrolon aŭ gravan alian rolon en 40 filmoj. Ŝi estis unu el la plej ŝatataj kaj la plej konataj filmosteluloj en sia tempo en Finnlando. Tamen ŝi aktoris pli en teatro. Ŝi havis seriozajn kaj humurajn rolojn. Eble la plej konataj filmoj, kie Ikonen aktoris, estas ''Vaimoke'', ''Rakas lurjus'' ''Kulkurin valssi'' ''Runon kuningas ja muuttolintu'', ''SF-paraati'' kaj ''Tyttö kuunsillalta''. Ikonen kunlaboris kun [[Tauno Palo]]. Ili faris 12 komunajn filmojn. Ankaŭ ŝia edzo estis aktoro. Ikonen ricevis premion Jussi en 1944. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Ikonen, Ansa}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] 30dwbvsug682qurip7p89c4q5q78uwb 9373291 9373205 2026-05-15T11:45:33Z ThomasPusch 1869 {{portalstrio|biografio|filmo}} 9373291 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ansa IKONEN''' (n. la [[19-an de decembro]] [[1913]] en [[Sankt-Peterburgo]] – m. en aĝo de 75 jaroj la [[23-an de majo]] [[1989]] en [[Helsinko]]) estis finna [[aktoro]]. Ikonen havis ĉefrolon aŭ gravan alian rolon en 40 filmoj. Ŝi estis unu el la plej ŝatataj kaj la plej konataj filmosteluloj en sia tempo en Finnlando. Tamen ŝi aktoris pli en teatro. Ŝi havis seriozajn kaj humurajn rolojn. Eble la plej konataj filmoj, kie Ikonen aktoris, estas ''Vaimoke'', ''Rakas lurjus'' ''Kulkurin valssi'' ''Runon kuningas ja muuttolintu'', ''SF-paraati'' kaj ''Tyttö kuunsillalta''. Ikonen kunlaboris kun [[Tauno Palo]]. Ili faris 12 komunajn filmojn. Ankaŭ ŝia edzo estis aktoro. Ikonen ricevis premion Jussi en 1944. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{portalstrio|biografio|filmo}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Ikonen, Ansa}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] 0n7gaa12a0p751ikkkbq64xq9fioywb 0 794905 9372854 8401257 2026-05-14T15:25:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372854 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Gottfried Kumpf Elefant Dez2006.jpg|eta|elefanta plastikaĵo antaŭ la Naturhistoria muzeo de Vieno]] '''Gottfried KUMPF''' (naskiĝinta la {{Daton|29|11|1930}} en [[Annaberg-Lungötz]], mortinta la {{Daton|5|9|2022}}<ref>[https://www.wienerzeitung.at/nachrichten/kultur/kunst/2160825-Gottfried-Kumpf-der-Vater-der-Asozialen-und-der-Bronzetiere-ist-91-jaehrig-verstorben.html "Gottfried Kumpf, der Vater der Asozialen und der Bronzetiere, ist 91-jährig verstorben".] Ĉe: Wiener Zeitung, 7.9.2022</ref>) estis [[aŭstrio|aŭstra]] pentristo, grafikisto kaj skulptisto. == Vivo == Estante filo de kampara kuracisto li vivis ekde 1968 en [[Breitenbrunn (Burgenlando)|Breitenbrunn]]. Ĉefa temo de liaj bildoj estas pejzaĝoj en naiva stilo. Tipas por ili [[nesocia]]j momentoj kiuj kaŝas en iu bilda angulo. Li ankaŭ kreis la aŭtoŝosean ripozumejon ĉe [[Göttlesbrunn-Arbesthal|Göttlesbrunn]] kaj la [[varmfonta banejo|varmfontan banejon]] en [[Stegersbach]]: tie ĉi en 2004 en kadro de alikonstruo la plejmulto de la kumpf-aj elementoj barbare forigitis. Kune kun la infanliteraturverkisto [[Thomas Brezina]] li elfaris kelkajn bildlibrojn. Krome li dizajnis plurajn poŝtmarkojn por la Aŭstria poŝtadministracio kaj por la sidejo de [[Unuiĝintaj Nacioj]] en [[Vieno]].<ref>[https://www.kumpf.at/werke/briefmarken/ belaj poŝtmarkoj de Kumpf]</ref> En 2005 Kumpf kreis bronzajn plastikaĵojn de la 12 signoj de [[zodiako]] kiuj antaŭe jam aperis sur serio de telefonkartoj. Lia edzino estis la artistino kaj libretistino [[Maria Plachky]] (1920–1982).<ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Maria_Plachky ''Maria Plachky'']. Ĉe: ''commons.wikimedia.org''.</ref> == Honoroj == * Titolo ''Professor'' * Meritkruco ''Österreichisches Ehrenzeichen für Wissenschaft und Kunst'' (unua klaso; 2005) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.kumpf.at/ hejmpaĝo] * {{DNB-Portal|118838687}} * [http://www.club-carriere.com/phpscripts/inserat.php?name=Gottfried%20Kumpf&K_ID=52798 Kumpf ĉe Club-Carriere]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kumpf, Gottfried}} [[Kategorio:Aŭstraj pentristoj]] [[Kategorio:Aŭstraj dezajnistoj]] 7i2mffsx0nv4wqdi0rale5phrgmyug0 0 797898 9372889 9124437 2026-05-14T18:24:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372889 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Madeira - Ann and her scratches (24014814323).jpg|eta|{{centre|gratoj sur homa haŭto}}]] '''Grato''' aŭ '''gratvundeto''' estas supraĵa, maldika kaj ne tre severa [[Traŭmato (medicino)|vundeto]] al la [[haŭto]] aŭ al surfaco de objekto, kaŭzita de trafo kun pintakra objekto, kiel [[tranĉilo]], [[najlo]] aŭ [[ungo]]. Kutime gratado estas kaŭzita per akcidenta trafo kun akra objekto, sed ankaŭ povas laŭ iniciato de la gratato (ekzemple [[jukado]] aŭ skrapado sur la haŭto de homo aŭ besto kaŭzita per siaj propraj ungoj) Sanzorgo de gratvundeto sur la haŭto inkluzivas [[seninfektigo]] per taŭga likvaĵo kaj vestado per [[Plastro|glua bandaĝo]]. Ĝenerale, gratado de objekto povas damaĝi ĝian aspekton sed kutime ne damaĝas ĝian funkcion, sed gratado de [[Gramofondisko|disko]] aŭ [[Kompakta disko|KD]] ja interrompas ĝian funkcion. [[dosiero:Scratches (21894743631).jpg|eta|maldekstra|{{centre|gratoj faritaj de la [[ungego]]j de sovaĝa [[urso]] sur arbo en [[Montano]]}}]] [[Metaforo|Metafore]], la vorto estas uzata por priskribi mildan mensan malordon. == Vidu ankaŭ == * [[vundo]] * [[abrazio]] * [[memvundanta konduto]], psikiatria perturbo {{Projektoj|ReVo=grat.0o}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.beok.co.il/article/13417/ Hejma prizorgado: kiel resanigi grataĵojn kaj tranĉojn?]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, en la retejo de BeOK [[Kategorio:Haŭto]] [[Kategorio:Dermatologio]] [[Kategorio:Mekaniko]] ryb5w8web1rvqtxs4z9at9bnm8blbkt 0 812700 9372827 9371803 2026-05-14T14:29:51Z Arbarulo 135469 9372827 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dosiero=Heinz Dopsch Aufnahme von Werner Maleczek.jpg |priskribo=Heinz Dopsch, 2003 }} '''Heinz DOPSCH''' (naskiĝinta la {{daton|1|11|1942}} en [[Vieno]], mortinta la {{Daton|31|7|2014}} en [[Maria Wörth]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] historiisto. Li profesoris inter 1984 kaj 2011 ĉe la [[Salcburga universitato]]. == Vivo == Estante nepo de la historiisto [[Alfons Dopsch]] kaj la pranepo de [[Julius von Ficker]] li studis ekde 1961 historion kaj [[klasika filologio|klasikan filologion]]. Doktoriĝo sukcesis en januaro 1969 ĉe [[Karl Lechner]] pri la temo ''Landherren, Herrenbesitz und Herrenstand in der Steiermark 1100–1400''. En 1968/69 li asistantis ĉe [[Friedrich Hausmann]] dum novfaro de [[stirio|stiria]] dokumento-katalogo. En 1969 li edziĝis; kun sia edzino li havis du filinojn kaj filon. Inter 1969 kaj 1980 li astistantis ĉe [[Hans Wagner]] ĉe la katedro pri aŭstria historio ĉe la [[Salcburga universitato]] kie li habilitiĝis en 1977 pri [[mezepoko]] kaj kompara landohistorio defendinte la verkon ''Das Erzstift Salzburg im Mittelalter''. En 1980 li iĝis eksterorda profesoro en Salcburgo rifuzonte en 1997 iri [[Munkeno]]n. Inter 1991 kaj 1993 Dopsch filozofifakultate dekanis kaj inter 1999 kaj 2003 li plenumis la rolon de profesorara porparolanto en la senato. Retiriĝo estis en oktobro 2011. == Graveco == Dopsĉ prezentis pli ol 200 publicaĵoj eldonante, parte kun aliaj fakuloj, kronikojn de urboj kaj vilaĝoj. Ege gravis la verkego ''Geschichte Salzburgs – Stadt und Land'' kiu aperis (kunlaboris [[Hans Spatzenegger]]) inter 1981 kaj 1991 en ok volumoj. Ĉi-tio digne posteulis la ĝistiaman fundamentan verkon pri salcburgia historio de [[Hans Widmann (historiisto)|Hans Widmann]], ''Landesgeschichte Salzburgs''. Samrange valoras ''Die Geschichte der Stadt Salzburg'', verko farita kune kun [[Robert Hoffmann]] de 1996. Praktika kompendio skribiĝis de li en 2009 kun la titolo ''Kleine Geschichte Salzburgs''. Dopsch estis ankaŭ kuneldoninto de trivoluma historio de [[Berchtesgaden]]. Pri la klerulo [[Paracelso]] li organizis du kongresojn kaj eldonis du kolektojn. Kromaj de li moderigitaj kunvenoj de fakuloj estis pri la rolo de Salcburgio ene de la eŭropa historio ''(Salzburg in der europäischen Geschichte)'' en 1977, [[Virgilio de Salcburgo]] (1984), pri Sankta [[Cirilo kaj Metodo|Metodio]] (1985), pri ''1200 Jahre Erzbistum Salzburg'' (ĝenerala historio de Salcburgio, 1998) kaj pri ''Das Tauerngold im europäischen Vergleich'' (ekspluatado de oro en salcburgiaj montoj kaj la komercado per ĝi, 2000). Krome li eldonis la festolibron por [[Kurt Reindel]] okaze de ties 75-a datreveno naskiĝtaga kie temis pri la rilatoj inter [[Bavario]] kaj [[Italujo]] inter la 8-a kaj la 15-a jarcentoj. Dopsch esploris pri la potencstrukturo de la arkidiocezo de Salcburgo kaj la misioj en [[Karantanio]] en la 8-a/9-a jarcentoj kies konkludojn li publikigis en 1991.<ref>Heinz Dopsch: ''Das Erzbistum Salzburg und der Alpen-Adria-Raum im Frühmittelalter unter besonderer Berücksichtigung der Salzburger Slawenmission.'' Ĉe: Günther Hödl, Johannes Grabmayer (eld.): ''Karantanien und der Alpen-Adria-Raum im Frühmittelalter.'' Wien 1993, p. 101–150.</ref> == Honoroj == * 1988: eksterorda membro de Komisiono de Bavaria Landohistorio * 1994: koresponda membro de ''Österreichische Akademie der Wissenschaften'' * festolibro okaze de la 58-a datreveno naskiĝtaga * Goldenes Verdienstzeichen des Landes Salzburg * Ehrenring der Stadt Salzburg * 2011: Paracelsusring * Ehrenbecher des Landes Salzburg.<ref>Walter Pohl: ''Heinz Dopsch.'' Che: ''Österreichische Akademie der Wissenschaften. Almanach'' 2013/2014, 163/164. Jahrgang, Wien 2015, p. 637–644, konkrete: p. 643.</ref> == Verkoj == Listo de la verkoj de inter 1968 kaj 2000: [[Gerhard Ammerer]], [[Christian Rohr]], Alfred Stefan Weiß (eld.): ''Tradition und Wandel. Beiträge zur Kirchen-, Gesellschafts- und Kulturgeschichte. Festschrift für Heinz Dopsch.'' Verlag für Geschichte und Politik, München u. a. 2001, p.&nbsp;489–506. ;Monografioj * ''Kleine Geschichte Salzburgs. Stadt und Land.'' Tria eldono. Pustet, Salzburg 2014, ISBN 978-3-7025-0738-1. * kun Karl Brunner kaj Maximilian Weltin: ''1122–1278. Die Länder und das Reich. Der Ostalpenraum im Hochmittelalter'' (=Österreichische Geschichte, 3). Ueberreuter, Wien 1999, ISBN 3-8000-3525-1. * kun [[Robert Hoffmann]]: ''Geschichte der Stadt Salzburg.'' Pustet, Salzburg 1996, ISBN 3-7025-0340-4. ;Eldoniste * ''Bayern und Italien. Politik, Kultur, Kommunikation (8.–15. Jahrhundert). Festschrift für Kurt Reindel zum 75. Geburtstag'' (= ''Zeitschrift für bayerische Landesgeschichte.'' Band 18). eldonejo C. H. Beck, [[Munkeno]] 2001, ISBN 3-406-10818-0. * ''Paracelsus und Salzburg. Vorträge bei den internationalen Kongressen in Salzburg und Badgastein anläßlich des Paracelsus-Jahres 1993'' (=Mitteilungen der Gesellschaft für Salzburger Landeskunde, 14). Gesellschaft für Salzburger Landeskunde, Salzburg 1994. * ''Vom Stadtrecht zur Bürgerbeteiligung'' (=Jahresschrift. Salzburger Museum Carolino Augusteum, 33). Salzburger Museum Carolino Augusteum, Salzburg 1987. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Gerhard Ammerer, Christian Rohr, Alfred Stefan Weiß (eld.): ''Tradition und Wandel. Beiträge zur Kirchen-, Gesellschafts- und Kulturgeschichte. Festschrift für Heinz Dopsch.'' Verlag für Geschichte und Politik, München 2001, ISBN 3-486-56542-7. * Reinhard. R. Heinisch: ''Em.o.Univ.-Prof. Dr. phil. Heinz Dopsch 1. November 1942 – 31. Juli 2014.'' Ĉe: ''Mitteilungen der Gesellschaft für Salzburger Landeskunde'' 2010/2011, p.&nbsp;154–155 ([https://www.zobodat.at/biografien/Dopsch_Heinz_MGSL_154-155_0002-0007.pdf interrete]). * Walter Pohl: ''Heinz Dopsch.'' Ĉe: ''Österreichische Akademie der Wissenschaften. Almanach'' 2013/2014, 163/164. Jahrgang, Wien 2015, p.&nbsp;637–644. * Joachim Wild: ''Heinz Dopsch (1942–2014).'' Ĉe: ''Zeitschrift für bayerische Landesgeschichte'' 77 (2014), p.&nbsp;968–971 ([https://daten.digitale-sammlungen.de/0013/bsb00138974/images/index.html?id=00138974&groesser=&fip=193.174.98.30&no=&seite=268 interrete]). * Herwig Wolfram: ''Heinz Dopsch †.'' Ĉe: ''Mitteilungen des Instituts für Österreichische Geschichtsforschung.'' 123/2015, p.&nbsp;295–297. * Herwig Wolfram: ''Heinz Dopsch (* 1. November 1942, † 31. Juli 2014).'' Ĉe: ''Blätter für deutsche Landesgeschichte.'' 150-a jarkolekto, 2014, p.&nbsp;587–590. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|122952197}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/122952197 ligiloj ĉe DDB] * [http://opac.regesta-imperii.de/lang_de/autoren.php?name=Dopsch%2C+Heinz publikigitaj aferoj de Dopsch] ĉe Opac/Regesta Imperii {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Dopsch, Heinz}} [[Kategorio:Aŭstraj historiistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj profesoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Salcburgianoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] [[Kategorio:Salcburga universitato]] 5t29ezfo9pprytprbsgwttrj4o0oppb 0 820144 9373256 8570878 2026-05-15T11:14:03Z ThomasPusch 1869 + retejo 9373256 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Jaakko KILJUNEN''' (nask. 1980) estas finna [[aktoro]] kiu studentiĝis ĉe la Sankt-Peterburga Ŝtata Akademio de Teatra Arto en 2009. Kiljunen laboris kiel aktoro en Lappeenranta Urba Teatra kaj Myllyteatteri. Kiljunen aperis en la versio de Myllyteatteri de ''Dante's Divine Play'', kiu ricevis internacian rekonon ĉe teatra festivalo organizita en Makedonio. Kiljunen laboris kiel aktoro en [[Sankt-Peterburgo]] kaj [[Vilno]]. En Finnlando, li famiĝis pro la televidserio Pirunpelto, kie li rolas kiel rusa krimulo. La patro de Kiljunen estas politikisto kaj nefikci-verkisto Kimmo Kiljunen. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{portalstrio|biografio|filmo}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Kiljunen, Jaakko}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] tm6obuxhagxgvbyzt6pacczqw8k6gs5 9373257 9373256 2026-05-15T11:14:16Z ThomasPusch 1869 9373257 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Jaakko KILJUNEN''' (nask. 1980) estas finna [[aktoro]] kiu studentiĝis ĉe la Sankt-Peterburga Ŝtata Akademio de Teatra Arto en 2009. Kiljunen laboris kiel aktoro en Lappeenranta Urba Teatra kaj Myllyteatteri. Kiljunen aperis en la versio de Myllyteatteri de ''Dante's Divine Play'', kiu ricevis internacian rekonon ĉe teatra festivalo organizita en Makedonio. Kiljunen laboris kiel aktoro en [[Sankt-Peterburgo]] kaj [[Vilno]]. En Finnlando, li famiĝis pro la televidserio Pirunpelto, kie li rolas kiel rusa krimulo. La patro de Kiljunen estas politikisto kaj nefikci-verkisto Kimmo Kiljunen. == Eksteraj ligiloj == <!--{{projektoj}}--> * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{portalstrio|biografio|filmo}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Kiljunen, Jaakko}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] 56qz7aqlutx36tvbbbrdpk9aen9fhg9 0 821344 9372821 9369565 2026-05-14T14:08:15Z NowakW 256872 /* Eksteraj ligiloj */ c 9372821 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Wilfried HASLAUER la pli maljuna''' (naskiĝinta la {{daton|29|11|1926}} en [[Salcburgo]], mortinta samloke la {{daton|23|10|1992}}) estis [[aŭstrio|aŭstra]] politikisto de [[aŭstria Popola Partio|ÖVP]]. Inter 1977 kaj 1989 li estis ŝatata ministroprezidanto de [[Salcburgio]]. Posteulis lin [[Hans Katschthaler]]. == Vivo == [[Dosiero:Austrian federal president Dr. Rudolf Kirchschläger with officials, Salzburg, Residenzplatz.jpg|eta|Haslauer dekstre akompanante la federacian prezidanton [[Rudolf Kirchschläger]]]] Inter 1967 kaj 1969 Haslauer estis vica urbestro de Salcburgo kaj inter 1973 kaj 1977 vica ministroprezidanto en la kvara kabineto de [[Hans Lechner]]. Ekde 1977 Haslauer gvidis sume tri kabinetojn. Li engaĝiĝis tre pri [[federalismo]] ankaŭ eksteren de Salcburgio kaj apogis re-memkonfidon kulturan de Salcburgio fortigante la identecon de la lando. Lia filo [[Wilfried Haslauer la pli juna]] ankaŭ iĝis ministroprezidanto. En la 28.6.1985 la supera konstitucia [[kortumo]] de Aŭstrio kondamnis lin pro ke li escepte rajtigis la komercistojn de Salcburgio malfermi siajn vendejojn en la 8-a de decembro 1984, festotago de la [[senmakula koncipiĝo]], kontraŭ eksplicitan direktivon de la socialdemokratia laborministro [[Alfred Dallinger]].<ref>[http://www.ris2.bka.gv.at/Dokumente/Vfgh/JFT_10149372_84E00002_00.pdf verdikto]</ref> Tiu ĉi-jare la oka de decembro estis sabato kaj oni timis tro grandan aĉetadturismon de salcburgianoj en najbara [[Bavarujo]]. Haslauer membris ĉe la katolikaj [[studenta korporacio|studentaj korporacioj]] ''K.Ö.H.V. Alpinia Innsbruck'' (de 1946), ''KÖHV Rupertina Salzburg'', ''KÖStV Austria Wien'', ''AV Austria Innsbruck'', ''KÖHV Rheno-Juvavia Salzburg'', ''KHV Babenberg Wien'', ''KÖStV Kristall Leoben'', ''KÖStV Kürnberg Wien'' kaj ''KSHV Lodronia Salzburg'' ene de [[Österreichischer Cartellverband|ÖCV]]. Krome li estis ano ĉe ''K.ö.St.V. Almgau Salzburg'' ene de [[Mittelschüler-Kartell-Verband|MKV]].<ref>Gerhard Hartmann: [https://oecv.at/Biolex/Detail/10600148 biografietoj de elstaraj korporacianoj]</ref> == Honoroj == * 1981: Großes Silbernes Ehrenzeichen am Bande für Verdienste um die Republik Österreich<ref>[http://www.parlament.gv.at/PAKT/VHG/XXIV/AB/AB_10542/imfname_251156.pdf listo de ĉiuj honoritoj ekde 1952]</ref> * 1984: Großkreuz des Ordens des Infanten Dom Henrique (Portugalujo) * 1987: Großes Goldenes Ehrenzeichen am Bande für Verdienste um die Republik Österreich<ref>[http://www.parlament.gv.at/PAKT/VHG/XXIV/AB/AB_10542/imfname_251156.pdf listo de ĉiuj honoritoj ekde 1952]</ref> * Militär-Verdienstzeichen * Bayerischer Verdienstorden (Germanujo) * Großes Bundesverdienstkreuz mit Stern und Schulterband == Literaturo == * Ernst Bruckmüller (eld.): ''Personenlexikon Österreich.'' Verlagsgemeinschaft Österreich-Lexikon, Wien 2001, ISBN 3-95004-387-X, S. 185 * Wilfried Haslauer: ''Paßt auf mein Salzburg auf!'' Bekenntnisse des großen Salzburgers. (Ausgewählte Vorträge, Reden, Aufsätze). Verlag der Franz-Triendl-Stiftung, Salzburg 1993. == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat|Wilfried Haslauer (senior)}} * {{DNB-Portal|119258781}} * [http://www.mediathek.at/trefferliste/searchword/czoyMDoiIkhhc2xhdWVyLCBXaWxmcmllZCIiOw== sonbendigoj]{{404|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Haslauer, Wilfried la malpli juna}} [[Kategorio:Ministroprezidantoj de Salcburgio]] [[Kategorio:Konservativistoj]] [[Kategorio:Urbestroj]] [[Kategorio:Aŭstraj juristoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Salcburgo]] [[Kategorio:Mortintoj en Salcburgo]] [[Kategorio:Aŭstria Popola Partio]] kn68g4hlppqsbib0syvczp6sseg90o3 0 824170 9372922 8134688 2026-05-14T19:23:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372922 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Paroĥa grek-katolika preĝejo Naskiĝo de Maria | larĝo de informkesto = | dosiero = Gréckokatolícky chrám, Végardó, 2020 Sárospatak.jpg | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = Paroĥa grek-katolika preĝejo Naskiĝo de Maria en Sárospatak | eklezio = | provinco = [[Borsod-Abaúj-Zemplén]] | diocezo = | unio = | dekanujo = | vikariujo = | asocio = | paroĥo = loke | ensemblo = | ŝtato = [[Hungario]] | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Sárospatak]] | geo = | konsekro = | konsekrinto = | titolo = | uzado = | arkitekto = | stilo = malfru[[baroko]] | ark tipo = | fondo = | finigo = | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = masonaĵo | adreso = 3950 Sárospatak, Végardó, Széchenyi István u. 8. | ttt = | commons = }} La '''paroĥa grek-katolika [[preĝejo]] [[Naskiĝo de Maria]]''' ([[hungare]]: ''Istenszülő születése'') estas sakrala [[historia monumento]] en [[urbo]] [[Sárospatak]] ([[Hungario]]). == Historio == Laŭ eklezia fonto la paroĥo estis fondita en 1723, la matrikulaj enskriboj komenciĝis en 1761, la [[kirko]] mem estis konstruita 1792 (laŭ alia fonto en 1799). En la sekvaj jarcentoj ĝi estis plurfoje renovigita. La altara bildo prezentas Sanktan Marian kun [[Jesuo]] kaj la bildo estas videbla ekde la 1930-aj jaroj. La [[sekpentraĵo]]j estis pentritaj inter 1948 kaj 1952. Lastaj renovigaj laboroj okazis en 2006 kaj 2017. == Konstruaĵo == La preĝejo staras sola en [[korto]], kiu kuŝas laŭ stratangulo. En la korto estas videbla ankaŭ [[krucifikso]]. La fasado estas preskaŭ simetria, meze la kvadrata turo nur iomete reliefas. Meze malsupre situas la ĉefenirejo, sed dekstre estas ankaŭ alia enirejo, maldekstre nur blinda enirejo. Super la ĉefenirejo estas granda fenestro. La [[navo]] finiĝas en hufoforma [[absido]]. Menciindas, ke tiu kirko laŭ aspekto estas preskaŭ la sama, ol [[Grek-katolika preĝejo sanktaj Petro kaj Paŭlo (Sárospatak)]]. [[Kermeso]] okazas en la 8-an de [[septembro]]. == Fontoj == * [https://miserend.hu/templom/3999 hungare kun fotoj] * [https://www.muemlekem.hu/muemlek/show/3121 hungare kun fotoj] * [https://sarospatak.hu/2021/05/08/ujabb-felujitas-a-vegardoi-templomon/ datenoj kun foto]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.nyirgorkat.hu/?q=parokia&id=153 datenoj] {{Unua}} [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Naskiĝo de Maria|Sarospatak]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Sárospatak]] [[Kategorio:Grek-katolikaj preĝejoj en Hungario|Sarospatak]] [[Dosiero:Church from Bathó János Street, Végardó, 2020 Sárospatak.jpg|eta|maldekstre|]] mjnwd963n8v1akl1b1wfgapl485bj4q 0 824713 9373249 9331207 2026-05-15T11:05:14Z ThomasPusch 1869 9373249 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} [[dosiero:Helsinki City Theatre.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|la Helsinka Urba Teatro}}]] [[dosiero:Visit-suomi-2009-05-by-RalfR-228.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|la [[Finna Nacia Teatro]]}}]] '''Lars Runar SVEDBERG''' (naskita la 23-an de januaro 1945 en Helsinko, mortinta la 6-a de decembro 2025 en la sama urbo) estis finna [[aktoro]] kaj teatra reĝisoro. Li ankaŭ estas konata kiel rakontanto kaj aŭdlibroleganto. Li estis tute dulingva (sveda kaj finna). Svedberg komencis agi en [[teatro]] en juna aĝo, kaj li helpis en radio kaj televido de 1963 pri direktado kaj aktorado. En la jaroj 1963-1967, li agis kaj direktis kaj en Ylioppilasteatteri kaj Studentteatern, kaj li ankaŭ estis membro de Kammarteatern. En la filmo [[Täältä tullaan elämä]] li aktoras Reino Keskitalon, patron de la ĉefpersono Jussi Keskitalo, kiun aktoris [[Esa Niemelä]]. Svedberg diplomiĝis de la Teatra Akademio en 1966. En la jaroj 1967–1969 li aktoris en la Helsinka Urba Teatro ({{lang-fi|Helsingin Kaupunginteatteri}}, {{lang-sv|Helsingfors stadsteater}}). En la jaroj 1969-1972, Svedberg laboris pri la Sveda Teatro en [[Turku]] ({{lang-sv|Åbo}}) kiel direktoro, reĝisoro kaj aktoro. En la jaroj 1974–1996 li laboris en la [[Finna nacia teatro]] {{lang-fi|Suomen Kansallisteatter}}, {{lang-sv|Finlands nationalteater}}) kiel aktoro kaj en la jaroj 1989–1996 kiel la vicdirektoro de la Nacia Teatro. En la jaroj 1980–1982, li estis la artdirektoro de ''Svenska Teatern'' kaj en la jaroj 1996–2002, la direktoro de la ''Svenska Teatern''. Krom siaj aktoraj roloj, Svedberg laboris kiel rakontanto kaj voĉaktoro, kaj li legis pli ol cent aŭdlibrojn en la finna kaj la sveda. Svedberg reĝisoris la aŭskultan serion ''Knalli ja sateenvarjo''. Lia edzino estas [[Aila Svedberg]]. Ili posedas entreprenon ''Ailars Svedberg''. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] hjfgnnt1y277ottpp72i9lp6qay9zx9 9373272 9373249 2026-05-15T11:30:57Z ThomasPusch 1869 9373272 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} [[dosiero:Helsinki City Theatre.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|la Helsinka Urba Teatro}}]] [[dosiero:Visit-suomi-2009-05-by-RalfR-228.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|la [[Finna nacia teatro]]}}]] '''Lars Runar SVEDBERG''' (naskita la 23-an de januaro 1945 en Helsinko, mortinta la 6-a de decembro 2025 en la sama urbo) estis finna [[aktoro]] kaj teatra reĝisoro. Li ankaŭ estas konata kiel rakontanto kaj aŭdlibroleganto. Li estis tute dulingva (sveda kaj finna). Svedberg komencis agi en [[teatro]] en juna aĝo, kaj li helpis en radio kaj televido de 1963 pri direktado kaj aktorado. En la jaroj 1963-1967, li agis kaj direktis kaj en Ylioppilasteatteri kaj Studentteatern, kaj li ankaŭ estis membro de Kammarteatern. En la filmo [[Täältä tullaan elämä]] li aktoras Reino Keskitalon, patron de la ĉefpersono Jussi Keskitalo, kiun aktoris [[Esa Niemelä]]. Svedberg diplomiĝis de la Teatra Akademio en 1966. En la jaroj 1967–1969 li aktoris en la Helsinka Urba Teatro ({{lang-fi|Helsingin Kaupunginteatteri}}, {{lang-sv|Helsingfors stadsteater}}). En la jaroj 1969-1972, Svedberg laboris pri la Sveda Teatro en [[Turku]] ({{lang-sv|Åbo}}) kiel direktoro, reĝisoro kaj aktoro. En la jaroj 1974–1996 li laboris en la [[Finna nacia teatro]] {{lang-fi|Suomen Kansallisteatter}}, {{lang-sv|Finlands nationalteater}}) kiel aktoro kaj en la jaroj 1989–1996 kiel la vicdirektoro de la Nacia Teatro. En la jaroj 1980–1982, li estis la artdirektoro de ''Svenska Teatern'' kaj en la jaroj 1996–2002, la direktoro de la ''Svenska Teatern''. Krom siaj aktoraj roloj, Svedberg laboris kiel rakontanto kaj voĉaktoro, kaj li legis pli ol cent aŭdlibrojn en la finna kaj la sveda. Svedberg reĝisoris la aŭskultan serion ''Knalli ja sateenvarjo''. Lia edzino estas [[Aila Svedberg]]. Ili posedas entreprenon ''Ailars Svedberg''. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] sucv6xfv4gf5uqf624ajzsfb5rslm8k 0 827627 9373077 8215698 2026-05-15T05:27:13Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373077 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{paĝonomo}} |dosiero = Ferdinandy György Könyvhét 2012.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{paĝonomo}} en 2012 |naskonomo = }} '''[[Georgo|György]] Ferdinandy''' [djordj ferdinandi], eksterlande '''Georges Ferdinandy,''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Ferdinandy György''' estis [[Hungario|hungara]] [[verkisto]], [[kritikisto]], literaturhistoriisto, altlerneja [[instruisto]], membro de la Hungara Arta Akademio. Lia [[pseŭdonimo]] estis ''Délszigeti'' [dElsigeti]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM54171 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1935|10|11}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} frekventis [[piaristoj|piaristan]] [[gimnazio]]n en sia naskiĝurbo, poste iomete li studis en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]], sed li estis ankaŭ simpla laboristo. Li disidis post la [[hungara revolucio de 1956]], poste li denove estis simpla laboristo en [[Parizo]] ĝis 1964. Intertempe li doktoriĝis el literaturhistorio en [[Universitato de Strasburgo]] en [[1959]]. Inter 1962-1970 li estis ankaŭ redaktoro kaj eldonisto de hungarlingva revuo, inter 1964-1994 li instruis en universitato en [[Porto-Riko]], inter 1976-1985 li estis ankaŭ ekstera membro de [[Radio Libera Eŭropo]]. En Hungario lia unua novelo aperis en 1966, lia unua romano en 1988. Li edziĝis dufoje, la unua edzino naskis trifoje, la dua unufoje. Li ricevis komence eksterlandajn, poste hungarajn [[premio]]jn inter 1961-2022. == Elektitaj kontribuoj == * ''Contacts. Trois essais sur les influences franco-hongroises et hungaro-françaises de 936 á 1956'' (eseoj, 1958–1960) * ''Avant l'orage'' (teatraĵo, 1964) * ''Chica, Claudine Cali, trois filles dans le monde'' (romano, 1973) * ''Hors jeu'' (noveloj, 1986) * ''Az amerikai telefon'' (noveloj, 1996) * ''Csak egy nap a világ'' (noveloj, 2008) * ''Fortuna szekerén'' (elektitaj noveloj inter 1965–2015, 2015) * ''Szól a kakas'' (2022) == Vidu, aŭdu ankaŭ == * [https://www.google.com/search?q=Ferdinandy+Gy%C3%B6rgy+1935&sxsrf=AB5stBgkqzFfv1ssfxw-9nfCkQ59hF2n_Q%3A1688699645139&ei=_YKnZJuMCOKC9u8PhqybkAU&ved=0ahUKEwjb_uuz0Pv_AhVigf0HHQbWBlIQ4dUDCBA&uact=5&oq=Ferdinandy+Gy%C3%B6rgy+1935&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiF0ZlcmRpbmFuZHkgR3nDtnJneSAxOTM1MgUQABiiBDIFEAAYogRIwCBQAFiRHXAAeACQAQCYAX-gAfMEqgEDMi40uAEDyAEA-AEC-AEBwgIFEC4YgATCAgYQABgWGB7CAhQQLhiABBiXBRjcBBjeBBjgBNgBAcICCBAAGIAEGMsBwgIFECEYoAHiAwQYACBBiAYBugYGCAEQARgU&sclient=gws-wiz-serp#fpstate=ive&vld=cid:2d5291f9,vid:rRwEANxn-3U video] == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20090710005322/http://www.hunlit.hu/ferdinandygyorgy hungarlingva biografio kun foto] * [https://mmakademia.hu/alkoto/-/record/MMA30089 hungarlingva biografio kun foto] * [https://szepiroktarsasaga.hu/tagok/ferdinandy_gyorgy.294.html?pageid=973 hungarlingva biografio kun foto] * [http://mek.niif.hu/00000/00019/html/f/i003807.htm datenoj kun foto]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Spenot-a-magyar-irodalom-tortenete-1/x-kotet-a-magyar-irodalom-tortenete-19451975-lv-a-hataron-tuli-magyar-irodalom-BE3E/a-nyugati-magyar-irodalom-vazlat-C4D6/iroi-csoportok-es-nemzedekek-C51E/a-masodik-idoszak-csoportjai-C5DB/ferdinandy-gyorgy-1935-C669/ hungarlingva biografio] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ferdinandy Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kritikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj en 1956]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} e4p96i0mhfgxk0b39iu1gmebj61o1u1 0 829437 9373157 8221879 2026-05-15T08:27:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373157 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Gabrielo|Gábor]] Halász''' [halAs], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Halász Gábor''' estis [[Hungario|hungara]] bibliotekisto, [[kritikisto]], literaturhistoriisto. Gábor Halász<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM57254/233737de-6abc-44df-a887-773afce3d45d/solr/0/24/2/17/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1901|7|4}} en [[Budapeŝto]], li mortis en [[marto]] de [[1945]] en Balf (nuntempa urboparto de [[Sopron]]). [[Dosiero:Gedenktafel für Halász Gábor - Gábor Halász (Budapest).jpg|eta|maldekstre|{{centre|Memortabulo pri Gábor Halász}}]] [[Dosiero:Halász Gábor, Tükör, Franklin T. 1937.jpg|eta|{{centre|{{paĝonomo}}}}]] == Biografio == Gábor Halász devenis el [[juda]] familio. Li maturiĝis en kalvinana [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1920, post 5 jaroj li doktoriĝis en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]], pli poste helpe de [[stipendio]] li vojaĝis al [[Francio]] kaj [[Italio]]. Ekde [[1927]] li estis bibliotekisto de [[Tutlanda Biblioteko Széchényi]]. Liaj kritikoj aperis en [[Nyugat]] kaj aliaj revuoj. Ekde 1943 li estis plurfoje trudlaboristo, kie fine li mortis. Li ricevis [[premio]]jn en 1932 kaj 1935. == Elektitaj kontribuoj == * ''Berzsenyi lelkivilága'' (1926) * ''Új irányok a világirodalomban'' (1932) * ''Magyar századvég'' (1937, 1945) * ''Az angol irodalom kincsesháza'' (1942) * ''Magyar századvég''; Officina, Bp., 1945 ''(Officina képeskönyvek)'' * ''Az értelem keresése. Irodalmi tanulmányok'' (1948) * ''Halász Gábor válogatott írásai'' (kompilaĵo, 1959, 1977) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC05727/05845.htm hungarlingva biografio kun foto] * [https://pim.hu/archivum/nyugat100/object.81D04DC9-90AD-48CE-AD20-3A0FD24E84BA.ivy.html hungarlingva biografio kun foto] * [http://emlekhely.btk.elte.hu/profile/dr-halasz-gabor/ hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230719033348/http://emlekhely.btk.elte.hu/profile/dr-halasz-gabor/ |date=2023-07-19 }} * [https://www.nevpont.hu/tanulmany/halasz-gabor-30f98 hungarlingva biografio] * [https://nyugat.oszk.hu/html/alkotok/halaszg.htm hungarlingva biografio] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Halasz Gabor}} [[Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kritikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} szyzi02v3dajxzanfl1a643vzmh98ki 0 829796 9373069 8230982 2026-05-15T03:56:17Z Hungarikusz Firkász 46393 duplum 9373069 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Aleksandro|Sándor]] Hites''' [ŝAndor hiteŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Hites Sándor''' estis [[Hungario|hungara]] [[kritikisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia [[edzino]] estis [[Noémi Szécsi]]. {{paĝonomo}} naskiĝis {{naskiĝtago|1974|2|10}} en [[Komárom|Szőny]] (nun urboparto de [[Komárom]])<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{paĝonomo}} frekventis [[mezlernejo]]jn en [[Pannonhalma]], [[San Francisco]] kaj [[Tata (Hungario)]], poste li akiris diplomon en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1998]], poste li plustudis 3 jarojn helpe de [[stipendio]] en la sama loko. Fine en 2005 li akiris sciencan gradon [[Ph.D.]]. Jam ekde 2002 li laboris en akademio [[instituto]], kie li okupiĝis pri la hungara prozo en la 19-a jarcento. Li estis ankaŭ preleganto en [[Universitato de Miskolc]] (2003, 2007), Universitato Loránd Eötvös (2000, 2013), [[Universitato Babeș-Bolyai]] (2012, 2013), [[Universitato de Toronto]] (2015 – 2017). Li ricevis pliajn stipendiojn inter 2006 – 2009 kaj en 2012. Lia edzino naskis dufoje. == Elektitaj libroj == * ''Finnugor vámpír'', JAK-Kijárat, (2002, 2003, 2011) * ''Kommunista Monte Cristo'' (2006, (premiita en 2009), 2014, kroate 2015) * ''Nyughatatlanok'' (2011, 2019) * ''Lányok és asszonyok aranykönyve. Szépség, egészség, termékenység és szexualitás a 19-20. század fordulóján'' (2019) * ''Rohadt állatok'' (2023) == Fontoj == * [https://polecolit.abtk.hu/wp-content/uploads/2019/10/HitesCV.pdf hungarlingva biografio] * [http://www.iti.mta.hu/hites.html datenoj] * [https://www.antikvarium.hu/szerzo/hites-sandor-100216 verkoj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hites Sandor}} [[Kategorio:Hungaraj kritikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} osqddy01mhjv83ak4z8pmi1ccar8pzj 0 830227 9372865 9315257 2026-05-14T16:30:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372865 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-TF}} '''Granadilla de Abona''' [granaDIlja deaBOna] estas urbo kaj municipo en la sudo de la insulo [[Tenerifo]] apartenanta al la [[provinco Sankta Kruco de Tenerifo]], en la regiono [[Kanarioj]].<ref>[https://ssweb.seap.minhap.es/REL/frontend/inicio/municipios/5/13398 «Datos del Registro de Entidades Locales».] Ministerio de Hacienda y Administraciones Públicas. Konsultita la 23an de aŭgusto 2021.</ref> Ĝi etendiĝas sude de la orienta ĉemarborda zono de la insulo [[Tenerifo]]. La municipa ĉefurbo estas Granadilla de Abona mem je 640 m.s.m. Enhavante 52 447 loĝantojn (INE 2022), Granadilla estas la kvara municipo plej loĝata de Tenerifo, post [[Santa Cruz de Tenerife]], [[San Cristóbal de La Laguna]] kaj [[Arona]]. ==Geografio== [[Dosiero:Tenerife municipio Granadilla.svg|eta|maldekstre|210ra|Granadilla de Abona en la insulo Tenerifo.]] [[Dosiero:Las Vegas. Granadilla de Abona..jpg|eta|maldekstre|290ra|Loka pejzaĝo.]] [[Dosiero:Paisaje Lunar de Granadilla.jpg|eta|maldekstre|240ra|Geologia formacio konata kiel Luna Pejzaĝo, en la supra zono de Granadilla.]] Granadilla de Abona estas en la suda parto de la insulo Tenerifo. La municipa ĉefurbo estas Granadilla de Abona mem, je 640 m.s.m. Temas pri municipo en la sudo de la Suda Zono de la insulo, lima kun la municipaj teritorioj de [[Arico]] (oriente), [[Vilaflor de Chasna]] (nordokcidente), [[San Miguel de Abona]] (sudokcidente), kaj [[La Orotava]] norde; sude kaj sudoriente estas la [[Atlantika Oceano]].<ref name="IDE"/> Granadilla de Abona posedas areon de 162,44&nbsp;km², kio estas preskaŭ 8% de la totalo insula, estante la tria municipo plej etenda de Tenerifo.<ref>[https://web.archive.org/web/20160307135520/http://www.ine.es/jaxi/tabla.do?path=%2Ft43%2Fa011%2Fa1998%2Fdensidad%2Fa2009%2Fl0%2F&file=t10072.px&type=pcaxis&L=0 Población, superficie y densidad por municipios] Arkivita la 7an de marto 2016 en Wayback Machine. Fonto: Instituto Nacional de Estadística.</ref> La municipa teritorio estas klina areo el la marbordo ĝis altaj punktoj tra krutaj areoj trairataj de torentejoj.<ref name="IDE">[https://web.archive.org/web/20150326104028/http://www.idecan.grafcan.es/idecan/ Infraestructura de Datos Espaciales de Canarias] Fonto: Consejería de Educación, Universidades y Sostenibilidad. Gobierno de Canarias.</ref> La plej alta altaĵo estas 2 715 m.s.m. en Monto Guajara, dua plej alta altaĵo de la insulo post [[Teide]]-Pico Viejo.​<ref name="IDE"/> Estas multaj pejzaĝoj konstruitaj de la vulkana aktiveco. La municipo enhavas la naturajn monumentojn Derriscaderos, ''Las Montañas de Ifara y Los Riscos'' kaj Montaña Pelada, parton de la natura monumento Montaña Colorada kaj parton de la [[Nacia Parko de Teide]] kaj de la natura parko Corona Forestal,<ref>[http://www.gobiernodecanarias.org/cmayot/espaciosnaturales/informacion/tf_todo.html Red Canaria de Espacios Naturales Protegidos - Tenerife] {{Wayback|url=http://www.gobiernodecanarias.org/cmayot/espaciosnaturales/informacion/tf_todo.html |date=20140212123824 }} Fonto: Consejería de Obras Públicas, Transportes y Política Territorial. Gobierno de Canarias.</ref> kiuj estas ankaŭ ''Specialaj Konservozonoj'' kaj ''Zona de Especial Protección para las Aves'' (Birdoprotektaj Zonoj), inkluditaj en la [[Reto Natura 2000]].<ref>[http://www.magrama.gob.es/es/biodiversidad/temas/espacios-protegidos/red-natura-2000/rn_espana_espacios.aspx Los espacios protegidos Natura 2000 en España] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141223105119/http://www.magrama.gob.es/es/biodiversidad/temas/espacios-protegidos/red-natura-2000/rn_espana_espacios.aspx |date=2014-12-23 }} {{Wayback|url=http://www.magrama.gob.es/es/biodiversidad/temas/espacios-protegidos/red-natura-2000/rn_espana_espacios.aspx |date=20141223105119 }} Fonto: Ministerio de Agricultura, Alimentación y Medio Ambiente, Gobierno de España.</ref> Granadilla havas ankaŭ Monton de Publika Utileco nome ''Pinar''.​<ref name="IDE"/> ==Historio== [[Dosiero:Mencey Adjona.jpg|eta|200ra|Guanĉestro Adjoña, kiu regis dum la konkero fare de hispanoj.]] En la areo estis setlado de [[guanĉoj]], precize de la regno Abona, kiuj koncentriĝis ĉefe ĉe la areo kie nun estas la urba kerno. Tion pruvas nombraj arkeologiaj restaĵoj.<ref name="Mederos" >Mederos Martín, Alfredo; Escribano Cobo, Gabriel (2004). «Hábitat aborigen en cuevas artificiales del sur de Tenerife (Arico-Granadilla)». ''Anuario de Estudios Atlánticos'' (Las Palmas de Gran Canaria: Cabildo Insular de Gran Canaria) (50). ISSN 0570-4065.</ref><ref>Cuscoy, Luis Diego (1968). Publicaciones del Museo Arqueológico de Tenerife, eld. ''Los Guanches: vida y cultura del primitivo habitante de Tenerife''. Santa Cruz de Tenerife: Cabildo Insular de Tenerife.</ref> Kvankam la lokanoj interkonsentis pacon kun la hispanaj konkerintoj, la teritorio iĝis rifuĝejo por la guanĉoj rifuĝintaj el la konkero.<ref>Rumeu de Armas, Antonio (1975). Aula de Cultura de Tenerife, eld. ''La Conquista de Tenerife (1494-1496)'' (1a eldono). Madrid: Gráficas Uguina. ISBN 84-500-7108-9.</ref> Hispanaj familioj setliĝis tie kaj dediĉis sin al [[forstado]] kaj al [[brutobredado]] (ankaŭ [[abelbredado]]), dum agrikulturo malfacilis pro la malfacileco de la grundo. Tamen la zono kie nun estas la urba kerno de Granadilla ne estis urbigita ĝis mezo de la 16-a jarcento. Oni konsideras la portugalon Gonzalo González Zarco kiel fondinto de la setlejo inter fonto kaj ermitejo. En la dua duono de la 18-a jarcento oni starigis sistemon de urbestroj. En 1798 la bieno Chiñama apartiĝis disde Vilaflor kaj aliĝis al la teritorio de Granadilla, kaj tial ĝi formiĝis en siaj nunaj limoj.<ref>Pérez Barrios, Carmen Rosa (1996). «Conflictividad local en torno a la Escribanía de Vilaflor o de las Bandas de Abona (1827-1837)». Boletín Millares Carlo (15). ISSN 0211-2140.</ref>​ En 1812 oni konstituis la municipon Granadilla de Abona per la kreado de municipoj laŭ la [[Konstitucio de Kadizo]], kaj en 1836 ĝi definitive plifirmiĝis post la alternado inter registaroj de konstituciistoj kaj absolutistoj. Inter 1889 kaj 1891 okazis atakoj kontraŭ riĉuloj kaj funkciuloj, specife murdo de la urbestro.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304123102/http://81.47.130.181/?q=node%2F55 Historia] Arkivita la 4an de marto 2016 en Wayback Machine. Fonto: Ayuntamiento de Arico. Alirita la 25an de julio 2023.</ref><ref>González Bethencourt, José Vicente (17a de majo 2020). [https://www.eldia.es/opinion/2020/05/17/asesinan-alcalde-granadilla-22406836.html «Asesinan al alcalde de Granadilla».] EL DIA. Konsultita la 21an de majo 2020.</ref> [[Dosiero:Aeropuerto de Tenerife Sur.jpg|maldekstre|eta|200ra|[[Flughaveno Tenerifo Suda]].]] Ekde la [[1960-aj jaroj]] okazis enorma disvolvigo de [[turismo]], helpita de la nove konstruitaj ŝoseoj.<ref>García López, María Jesús (1990). «El crecimiento reciente de la industria turística en Tenerife (el ejemplo del sur de la isla). Hacia una aproximaxión a las características del fenómeno». ''Anuario de Estudios Atlánticos'' (Las Palmas de Gran Canaria: Cabildo Insular de Gran Canaria) (36): 463-490. ISSN 0570-4065.</ref> La 3an de februaro 1963 okazis incendio en la iama konvento de franciskanoj, kiu kolapsis kaj mortigis 23 personojn. Oni restaŭris parte la konstruaĵon en 1990, sed okazis nova incendio somere de 1991.<ref>[https://www.eldia.es/2004-06-05/sur/3-convento-San-Luis-Obispo-siglo-XVII-reabierto-ayer-uso-cultural.htm «El convento San Luis Obispo, del siglo XVII, reabierto ayer para uso cultural».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230725210332/https://www.eldia.es/2004-06-05/sur/3-convento-San-Luis-Obispo-siglo-XVII-reabierto-ayer-uso-cultural.htm |date=2023-07-25 }} 5a de junio 2004. Konsultita la 24an de aŭgusto 2014.</ref>​ En la [[1970-aj jaroj]] novaj infrastrukturoj helpis la disvolvigon de turismo: oni malfermis aŭtoŝoseojn kaj estis ekfunkciigita la [[Flughaveno Tenerifo Suda]]. Dum la [[2000-aj jaroj]] okazis forta socia movado kontraŭ projektita konstruado de granda komerca kaj industria [[haveno]]; tamen la projekto sukcesis antaŭeniri, sed pli malgrande ol oni intencis.<ref>[https://www.oag-fundacion.org/content/pdf/oag/resumen_historico.pdf «Resumen histórico del puerto de Granadilla hasta el comienzo de las obras (OAG, 2010)».] 2010. Konsultita la 24an de aŭgusto 2014.</ref> ==Demografio== La municipo havis 51 233 loĝantojn je 2020, estante la 4a plej loĝata municipo kaj de la insulo Tenerifo kaj de la provinco, krom la 9a de la insulara regiono Kanarioj.<ref name="PadronINE">[https://www.ine.es/nomen2/index.do?accion=busquedaRapida&subaccion=&numPag=0&ordenAnios=ASC&nombrePoblacion=oliva+%28la%29&botonBusquedaRapida=Consultar+selecci%F3n «Nomenclátor: Población del Padrón Continuo por Unidad Poblacional».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230709153643/https://www.ine.es/nomen2/index.do?accion=busquedaRapida&subaccion=&numPag=0&ordenAnios=ASC&nombrePoblacion=oliva+(la)&botonBusquedaRapida=Consultar+selecci%F3n |date=2023-07-09 }} Instituto Nacional de Estadística. Konsultita la 8an de aŭgusto 2021.</ref> Historie la loĝantaro regule kreskiĝis lante laŭlonge de la 20-a jarcento kaj ĉefe el la 1970-aj jaroj eksponenciale ĝis nunaj pli ol 50 000 loĝantoj. ===Teritoria organizado=== Granadilla de Abona dividiĝas en la jenaj entoj kaj loĝlokoj kun korespondaj kernoj:<ref name="PadronINE"/> [[Dosiero:Grandilla BW 3.JPG|eta|240ra|Granadilla de Abona.]] [[Dosiero:El Médano BW 4 edit.jpg|eta|240ra|El Médano.]] {| class="wikitable" border=1 cellpadding="2" |+ '''Distribuado laŭ loĝlokoj (2020)'''<ref name="PadronINE"/> |- bgcolor=silver ! <center>'''Loĝloko'''</center> ! <center>'''Loĝantoj'''</center> |- | align="left" | Los Abrigos | align="right" | 5&nbsp;157 |- | align="left" | Los Blanquitos | align="right" | 493 |- | align="left" | Cruz de Tea | align="right" | 289 |- | align="left" | Charco del Pino | align="right" | 2&nbsp;482 |- | align="left" | Chimiche | align="right" | 797 |- | align="left" | El Desierto | align="right" | 320 |- | align="left" | Granadilla de Abona (municipa ĉefurbo) | align="right" | 6&nbsp;042 |- | align="left" | El Médano | align="right" | 8&nbsp;251 |- | align="left" | El Salto | align="right" | 711 |- | align="left" | San Isidro | align="right" | 26&nbsp;691 |- | align="left" | '''TOTALO''' | align="right" | '''51&nbsp;233''' |- |} ==Ekonomio kaj vidindaĵoj== [[Dosiero:Instalaciones Iter.jpg|eta|maldekstre|230ra|Ventogeneratoroj de ITER.]] La ĉefa ekonomia rimedo de la municipo estis [[agrikulturo]], ĝis la 1950-aj jaroj ĉefe por memkonsumado; ĉefaj kultivoj estis cerealoj, legomoj, kelkaj fruktarboj, ĉefe oranĝarboj, kaj ankaŭ terpomoj en la tereno "jable", kies plusojn oni eksportis. Pere de enkonduko de [[irigacio]] en malsupraj areoj oni kultivas tomatojn, eksporteblaj, ĉefe al Eŭropo. Aktuale gravas kultivoj en [[forcejo]]j —legomoj, floroj ktp.—. Ankoraŭ estas grava agrikulturo, sed lastatempe aperis konsiderinda labordiverseco konsekvenco de la disvolvigo de [[turismo]] ĉe la marbordo; tial pli ol la duono de la totalo de la laborforto laboras en la sektoroj de konstruado kaj servoj, ĉefe en gastigado. ===Turismo=== [[Dosiero:El Médano BW 3.JPG|eta|230ra|El Médano BW 3.JPG.]] La turisma disvolviĝo okazis el la dua duono de la 20-a jarcento. Eblas montara piedirado, kultura turismo, marsportoj kaj distrado kaj aliaj okupitecoj.<ref name="IDE"/> Estas multaj vidindaĵoj en la municipo.<ref>[http://www.grancanariapatrimonio.com/busca-el-patrimonio?p_p_id=PatrimonioHistoricoBuscadorBienes_WAR_PatrimonioHistoricoBuscadorBienesportlet&p_p_lifecycle=0&p_p_state=maximized&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=1 «Granadilla de Abona».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241127022149/http://www.grancanariapatrimonio.com/busca-el-patrimonio?p_p_id=PatrimonioHistoricoBuscadorBienes_WAR_PatrimonioHistoricoBuscadorBienesportlet&p_p_lifecycle=0&p_p_state=maximized&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=1 |date=2024-11-27 }} Patrimonio Histórico del Cabildo de Gran Canaria. Konsultita la 26an de novembro 2018.</ref> * Arkeologiaj restaĵoj de [[guanĉoj]] en diversaj lokoj.<ref>[http://www.gevic.net/info/contenidos/mostrar_contenidos.php?idcat=69&idcap=265&idcon=1490 Visión de conjunto del municipio de Granadilla de Abona] Fonto: Gran Enciclopedia Virtual de Canarias GEVIC.</ref> * Preĝejo kaj iama Konvento de Franciskanoj Sankta Ludoviko.​ * Preĝejo de Sankta Antonio de Padovo.​ * Ermitejo de ''San Isidro Labrador''. * Etnologia Loko Sekigejo de Tabako.​ ===Bildaro=== <gallery> Chimiche.jpg|Chimiche. Nuestra Señora del Carmen. Chimiche.jpg|Preĝejo de Chimiche dum festo. Médano día de viento con sol.JPG|Strando de El Médano kaj fone montoj Bocinegro kaj Roja. Los Abrigos I.jpg|Los Abrigos. Tenerife88.jpg|Strando La Tejita de Los Abrigos kaj monto Roja (Ruĝa). Los Abrigos III.jpg|Fiŝkaptista haveno de Los Abrigos. </gallery> ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Literaturo== * VVAA (1985). ''Geografía de Canarias''. Editorial Interinsular Canaria. ISBN 84-85543-66-1. ==Vidu ankaŭ== * [[Municipoj de provinco Sankta Kruco de Tenerifo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{Bibliotekoj}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Granadilla de Abona|revizio=152528300}} [[Kategorio:Municipoj de Tenerifo]] myxvwjihsdcltffy1xchp1p5cuztfr9 0 834704 9373127 8298452 2026-05-15T06:55:05Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373127 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Georgo|György]] Radó''' [djordj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo '''Radó György Endre''' estis [[Hungario|hungara]] [[tradukisto]], [[verkisto]]. Lia [[edzino]] estis [[Márta Kormos]]. {{paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM68407;jsessionid=9C5031409485A245844B845059924974 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1912|10|10}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|1994|7|2}} en Budapeŝto. == Biografio == {{paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio, sed ili ĉiuj konvertiĝis al katolikismo en [[1919]]. Li akiris diplomon en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]] en [[1934]]. Inter 1949-1952 li estis referanto pri kulturaj rilatoj kun [[Sovetunio]]. Ekde 1966 li estis la prezidanto de komisiono en la Internacia Federacio de Tradukistoj. Li ricevis eksterlandajn kaj hungarajn [[premio]]jn inter 1948-1987. Li vidviĝis en 1988. == Elektitaj kontribuoj == * ''Makszim Gorkij Magyarországon'' ([[1951]]) * ''Majakovszkijról'' (studo, [[1960]]) * ''Gorkij élete'' (romano, [[1967]]) * ''Nyelvrokonok között'' (vojaĝpriskribo, [[1975]]) * ''Madách Imre Életrajzi krónika'' (studo, [[1987]]) * ''Az én hazám'' (studo, [[1990]]) == Elektitaj tradukaĵoj == * [[Edgar Allan Poe]]: ''A Colosseum'' * [[Miĥail Lermontov]]: ''A démon'' * [[Adam Mickiewicz]]: ''A balaklavai várromok'' * [[Henry Wadsworth Longfellow]]: ''Az esős nap'' * [[Nikolaj Ostrovskij]]: ''Az acélt megedzik'' (romano, 1949) == Fontoj == * datenoj el ukrainia Vikipedio * [https://adt.arcanum.com/hu/search/results/?list=eyJxdWVyeSI6ICJyYWRcdTAwZjMgZ3lcdTAwZjZyZ3kifQ datenoj] * [https://www.magyarulbabelben.net/works/en/Rad%c3%b3_Gy%c3%b6rgy-1912?literatureLang=all&translationLang=hu tradukaĵoj] * [http://mek.niif.hu/00000/00019/html/r/i010752.htm verkoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230829034913/http://mek.niif.hu/00000/00019/html/r/i010752.htm |date=2023-08-29 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rado Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj tradukistoj]] [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} ehat816p23wr65kauuiduc91isbtc3u 0 838756 9372983 8998518 2026-05-14T21:23:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372983 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = {{paĝonomo}} | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = {{Aŭvernjo-Rodano-Alpoj}} | departemento = {{Ain}} | arondismento = [[arondismento Belley|Belley]] | kantono = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | regiono-ISO=FR-01 | tipo1 = reliefo | zomo = 11 | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{paĝonomo}}''' <!-- - prononco [{{IFA|}}] - --> estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Ain|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Ain]]'', en la regiono [[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]] ({{lang-fr|Auvergne-Rhône-Alpes}} [{{IFA|ovɛʁɲ ʁon alp}}]. La administra unuo ekestis la 1-an de januaro 2016 el la antaŭaj komunumoj Groslée kaj Saint-Benoît kaj unue tenis la supersignon sur la lasta vokalo, Groslée-Saint-Benoît,<ref>[https://lannuaire.service-public.fr/auvergne-rhone-alpes/ain/0b5997f6-4065-4c99-a5a0-312791a193de ''Annuaire du service public français''] (lasta modifo dum aŭgusto 2023) kaj</ref> <ref>[https://www.lavoixdelain.fr/actualite-23133-groslee-saint-benoit-les-conseils-municipaux-valident-le-projet-de-commune-nouvelle lavoixdelain.fr (en decembro 2015)] skribas ...-Beno<big>'''î'''</big>t,</ref> sed tiam oni decidis forpreni la supersignon, do iĝis Groslée-Saint-Benoit.<ref>dum [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-01338 INSEE], do la [[Nacia Instituto de Statistiko kaj Ekonomiaj Studoj]] kaj</ref><ref>[https://annuaire-entreprises.data.gouv.fr/entreprise/200060143 SIREN] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220716143821/https://annuaire-entreprises.data.gouv.fr/entreprise/200060143 |date=2022-07-16 }}, la Komerca Katalogo-Identiga Sistemo aŭ france ''Komerca Katalogo-Identiga Sistemo'', skribas ...-Beno<big>'''i'''</big>t</ref> Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la [[arondismento Belley]] kaj al la samnoma [[kantono Belley]]. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Ain]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) <!-- [[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto}}]] --> <br/> [[Dosiero:Map commune FR insee code {{#invoke:Wikidata|claim|P374}}.png|eta|centre|300ra|{{centre|la loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj}}]] {{Projektoj}} {{departemento Ain}} {{ĝermo|Francio}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Ain]] 02y2urwst8jy3j9vyzfnwfrvppeyqhf 0 839625 9373064 8381038 2026-05-15T03:37:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373064 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = Dr. Lux Gyula portréja.png |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{Paĝonomo}} |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1884|4|20}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Henckovce|Henckó]] |dato de morto = {{mortotago|1957|11|4}} |loko de morto = {{Hungario}} [[Budapeŝto]] }} '''[[Julio|Gyula]] Lux''' [djula luks], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo '''Lux Gyula [[Johano|János]]''' estis [[Hungario|hungara]] [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM178687;jsessionid=BE81E3D41EB041DF93BE049D5B6D1AB5 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1884|4|20}} en [[Henckovce|Henckó]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa [[Henckovce]] en [[Slovakio]]), li mortis {{mortotago|1957|11|4}} (laŭ WikiData la mortotago estas la 5-a) en [[Budapeŝto]]. [[Dosiero:Lux Gyula katonai egyenruhában.jpg|eta|{{centre|Gyula Lux dum la 1-a mondmilito}}]] == Biografio == {{Paĝonomo}} apartenis al la [[germana]] [[minoritato]] de la lando. Li lernis laŭvice en sia naskiĝvilaĝo, [[Dobsina]] kaj [[Losonc]], kie li akiris pedagogian [[licenco]]n en [[1902]]. Post la licenco li instruis 2 jarojn en [[Kšinná|Kenyő]], samtempe li estis ankaŭ luterana [[kantoro]]. En 1907 kaj 1909 li akiris pli valorajn licencojn en altlernejoj en Budapeŝto, poste li instruis en [[Kolozsvár]]. Li finbatalis la [[1-a mondmilito|1-an mondmiliton]], poste li estis pedagogia postenulo en Budapeŝto. Li doktoriĝis en [[Scienca Universitato de Szeged|Scienca Universitato Ferenc József]] en 1933. Li establis germanlingvan [[liceo]]n en 1940 kaj gvidis ĝin ĝis la emeritiĝo en 1944. Li edziĝis en 1914. == Elektitaj libroj == * ''A német nyelvtanítás módszere.'' (1923) * ''A nyelv. Nyelvlélektani tanulmány.'' (1927) * ''Nyelvi adatok a délszepesi és dobsinai német nép településtörténetéhez.'' (1938) * ''Dobschau. Eine deutsche Sprachinsel im Karpatenraum.'' (1959) * ''Wörterbuch der Mundart von Dobschau (Zips).'' (1961) == Fontoj == * [http://epa.niif.hu/01400/01466/00005/pdf/08.pdf biografio hungare kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231011041044/http://epa.niif.hu/01400/01466/00005/pdf/08.pdf |date=2023-10-11 }} * [http://www.bibl.u-szeged.hu/bibl/mil/ww1/konyv/info/l/lux1_i.html datenoj hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lux Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungariaj germanoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} pwk9rmg9vrr144k9kjobj2bh6axv6lg 0 862626 9373085 9179435 2026-05-15T05:39:02Z Sj1mor 12103 9373085 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Estatesgeneral.jpg|eta|Ilustraĵo de la Asembleo dum malfermo]] [[Dosiero:Ouverture_des_États_généraux_de_1789_à_Versailles.jpg|eta|De la malfermo de la Stata Asembleo, la 5an de majo 1789, sekcio de nuntempa pentraĵo.]] La '''Stata Asembleo 1789''' en [[Reĝlando Francio|Francio]] ({{Lang-fr|États Généraux de 1789}}) estis kunvokita fare de [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]] en [[Versailles]] la [[5an de majo]] [[1789]]. Tio tiam estis la unua Stata Asembleo en Francio ekde [[1614]]. La fono por la renkontiĝo estis la malbona ŝtata financa situacio, kombinita kun malbona [[rikolto]] la jaron antaŭe, kiu kaŭzis manĝaĵmalabundon kaj [[agitado]]n en la kamparo kaj altiĝantaj manĝprezoj kaj etoso de [[ribelo]] en la grandurboj. La kunveno estis renkontita kun granda intereso, kaj amaso da homoj kolektiĝis en Versailles por vidi la statojn okupi la kunvenhalon . La reĝo prezidis kune kun la reĝino [[Marie-Antoinette]] en la Hôtel des Menus en Versailles antaŭ 290 deputitoj el la nobelaro, 292 el la pastraro kaj 584 el la [[tria stato]]. La reprezentantoj de la tria stato konsistis ĉefe el [[Komercisto|komercistoj]], [[Advokato|advokatoj]] kaj aliaj viroj kun laŭleĝa, financa kaj administra kompetenteco. Multaj ankaŭ estis forte influitaj de la ideoj de la [[klerismo]] <ref>{{Cite web|title=Estates-General {{!}} Definition, Significance, Meaning, Meeting, & History {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Estates-General|access-date=2023-07-14|website=www.britannica.com|language=en}}</ref>. Advokatoj por la tria stato distingiĝis frue dum la intertraktado kun ofensiva strategio, ĉar ili ne plu volis trovi sin en la tradicia [[balotsistemo]], kie la tristatuloj intertraktis aparte kaj voĉdonis per unu voĉo. La rezulto ofte estis ke la privilegiitaj tristatuloj voĉdonis kontraŭ la proponon de la tria stato per du voĉoj kontraŭ unu. La deputitoj de la tria stato postulis plenvoĉdonon kun unu voĉdono per kapo, kio signifus ke la tria stato (kiu reprezentis pli ol 95% de la enloĝantaro) estus en la [[plimulto]]. La 17an de junio la tria stato deklaris sin la [[Nacia Asembleo de Francio]], kaj ofertis reprezentantojn de la aliaj tristatuloj por interligi ilin individue kun la samaj rajtoj. Dum tiu ĉi ago - kiu estis referita kiel la naskiĝo de la [[Franca Revolucio]] - [[Emmanuel Joseph Sieyès|Emmanuel-Joseph Sieyès]] ludis decidan rolon <ref>{{Cite web|date=2018-08-23|title=Summoning of the Estates General, 1789|url=https://en.chateauversailles.fr/discover/history/key-dates/summoning-estates-general-1789|access-date=2023-07-14|website=Palace of Versailles|language=en}}</ref>. La reĝo sekvis la konsilon de la reĝino ne aprobi kunigon kie voĉdono estis prenita per kapo, kaj fermis la trian staton el la kunvenejo. La deputitoj tiam kandidatiĝis al la reĝa [[polmoludejo de Versajlo]], kie la 20an de junio ili prezentis la [[Ĵuro de la Pilkoludejo|Ĵuron de la Pilkoludejo]]. La 23an de junio la reĝo denove kunvokis la [[Dieto (asembleo)|Dieton]], deklaris la decidon de la Tria Ŝtato de 17 junio malvalida, kaj samtempe lanĉis reĝan reformprogramon. La reĝo sciigis ke la intertraktadoj daŭrus la venontan tagon, kun ĉiu stato aparte, kaj retiriĝis. La membroj de la tria stato restis sidantaj. Post iom da tempo aperis alta kortegano kaj invitis la ĉeestantojn iri sian apartan vojon. Estis en tiu ĉi situacio, ke [[Honoré-Gabriel Riqueti de Mirabeau|Mirabeau]] paŝis antaŭen kaj proklamis: "Iru kaj diru al tiuj, kiuj sendis vin, ke ni estas ĉi tie laŭ la volo de la homoj, kaj ni lasas niajn lokojn nur por la [[Bajoneto|bajonetoj]]." La 27an de junio la reĝo eksiĝis, kaj ordonis al la [[nobelaro]] kaj pastraro ligi la trian staton por komune pritrakti la aferojn de la regno. ==Vidu ankaŭ== * [[Franca Revolucio]] == Referencoj == {{Referencoj}} {| class="wikitable" |} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Franca Revolucio]] [[Kategorio:Politiko de Francio]] [[Kategorio:Ludoviko la 16-a (Francio)]] gr5dv8zz978mgqmidyjk9qfci8mcr8n 0 868826 9372913 8771096 2026-05-14T19:05:30Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9372913 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Matthias WISSHOFER''' (ankaŭ ''Wieshofer'', ''Wießhofer'', ''Wishofer'' kaj ''Wisshofer''; naskiĝinta en [[1752]] en [[Kössen]], mortinta la {{Daton|23|9|1819}} en [[St. Johann (Tirolo)|Sankt Johann in Tirol]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] animzorganto kaj liberecbatalanto.<ref>''Instanzen-Schematismus für Tyrol und Vorarlberg 1805 mit einem Kalender und Post-Stationen durch Tyrol.'' Wagner’sche Hofdruckerei, Innsbruck [http://books.google.de/books?id=0qoAAAAAcAAJ&pg=PA237&lpg=PA237&dq=priester+matthias+wi%C3%9Fhofer&source=bl&ots=9DOlN6orCg&sig=jYXy_aRqhNLL8qjeWGaFoBs9K-s&hl=de&sa=X&ei=rKHMUouxMOKWyAPktYGgCQ&ved=0CC8Q6AEwAA#v=onepage&q=priester%20matthias%20wi%C3%9Fhofer&f=false '1805: Als Dechant und Pfarrer an St. Johann in Tirol"], p. 237.</ref> Li iĝis la unua lerneja inspektisto por nordorienta [[tirolo (regiono)|Tirolo]] kaj inventis la elektrikan [[fusilo]]n.<ref>[[Johann Gottlob Immanuel Breitkopf]]: ''Magazin des Buch- und Kunsthandels, welches zum Besten der Wissenschaften und Künste von den dahin gehörigen Neuigkeiten Nachricht gibt. Siebentes Stück.'' Leipzig 1780, p. 776</ref> Li povas taksiĝi universala erudiciulo kiu engaĝiĝis pro la bonstato de junuloj kaj adoleskantoj.<ref>[http://www.museum1.at/index.php?id=33 "Schützen und Freiheitskämpfer"]</ref> ==Vivo == [[file:Maria Anna Moser - Porträt Matthias Wieshofer.jpg|thumb|Matthias Wißhofer, portreto de [[Maria Anna Moser]]]]Estante filo de ĉarforĝisto li finis la lernejan tempon ĉe la gimnazio de la [[jezuitoj]] en [[Munkeno]].<ref>Max Leitschuh: ''Die Matrikeln der Oberklassen des Wilhelmsgymnasiums in München'', Münĉen 1970–1976; volumo III, p. 134.</ref> Post studoj de teologio en [[Herrenchiemsee]], Munkeno kaj [[Trento]] li ĝuis lernadon de modernaj kaj malnovaj lingvoj ĉe la jezuitoj [[frajburgo|frajburgaj]]. Enirinte la tiean konventon en 1772, li venis [[Salcburgo]]n post la neniigo de la ordeno (1773) kie li ricevis sacerdotan [[ordinacio]]n fare de [[Sigmund Christoph von Waldburg-Zeil-Trauchburg|Siegmund Christoph von Waldburg-Zeil]] en la [[Loreta preĝejo (Salcburgo)|Loreta kapelo]]. Krom esti de 1781 koadjutoro en [[Hopfgarten im Brixental]] li estis ŝtata lerneja inspektoro por Rattenberg ([[distrikto Kufstein]]), [[Kufstein]] kaj [[Kitzbühel]]; en decembro 1783 li fariĝis dekano en Sankt Johann. Dum la [[Tirola ribelo]] estis en la 11.5.1809 bataletoj ĉe [[montpasejo|Selo Strub]] inter la lokuloj kaj la agresemaj bavaroj kaj francoj. Por puni siajn perdojn generalo [[Carl Philipp Joseph von Wrede]] kondamnis Wißhofer je morto per pendumilo. Amnestio venis de feldmarŝalo [[François Joseph Lefebvre]] en la 12.5.1809. Wißhofer antaŭe estis deklarina preti morti por savi la vivon de rezistantoj kaj preventi la detruon de Sankt Johann. ==Honoroj== En la poemaro ''Bilder und Sagen'' (eldonejo Wagner, Innsbruck 1889) aperis heroa poemo por Wißhofer fare de [[Bartholomäus Del Pero]], kun la titolo ''Decan Mathias Wieshofer''. [[file:Wieshofer-Denkmal.jpg|thumb|Wißhofer-monumento en Sankt Johann]] En 1908 estis starigita sur la centra foirejo de Sankt Johann dankmonumento por la paroĥo, laŭ planoj de [[Norbert Pfretzschner]]. Tekste oni aludis kaj ties kuraĝon kaj ties zorgadon edukan: ''Erretter aus Feindesnot'' kaj ''Der Anfang der Weisheit ist die Furcht des Herrn''. == Literaturo == * Hannes Hofinger (eld.): ''Mathias Wishofer – der treue Seelenhirt von St. Johann.'' Nova eldono de broŝuro de 1908, St. Johann in Tirol 2003. * August Scherer: ''Geographie und Geschichte von Tirol und Vorarlberg.'' Prilaboris [[Alois Menghin]], sesa eldono, Innsbruck 1903. * Hans Wirtenberger: ''Der ungewöhnliche Held von 1809.'' Zwischen Kaiser, Kalkstein und Horn, Heimatkundliche Beiträge des Museums- und Kulturvereines Sankt Johann in Tirol, Nr. 13, 2009 ([http://www.museum1.at/fileadmin/journal/Ausgabe_Fruehjahr_2009.pdf PDF; 1&nbsp;MB] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201202181052/https://www.museum1.at/fileadmin/journal/Ausgabe_Fruehjahr_2009.pdf |date=2020-12-02 }}). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bataillon-wintersteller.com/HH-Dechant-Mathias-Wieshofer-1752-1819_pid,2240,nid,6436,type,newsdetail.html Dechant Matthias Wieshofer] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Wisshofer, Matthias}} [[Kategorio:Rezistantoj]] [[Kategorio:Universalaj kleruloj]] [[Kategorio:Inventistoj]] [[Kategorio:Romkatolikaj pastroj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Tirolanoj]] [[Kategorio:Inĝenieroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1752]] [[Kategorio:Mortintoj en 1819]] [[kategorio:Aŭstraj fizikistoj]] 4qjvv5n8j5vqe0r2rva13ohn0y6yeq8 0 875005 9372910 9170075 2026-05-14T19:02:26Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9372910 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Richard Edler von MISES''' (naskiĝis la 19-an de aprilo 1883 en [[Lvivo]], mortis la 14-an de julio 1953 en [[Bostono]]) estis aŭstra-usona [[matematikisto]]. Baldaŭ antaŭ sia morto, li priskribis sian laboron simple en siaj propraj vortoj kiel "praktika analizo, [[Integralaj ekvacioj|integralaj]] kaj [[Diferenciala ekvacio|diferencialaj ekvacioj]], [[meĥaniko]], [[hidrodinamiko]] kaj [[aerodinamiko]], struktura geometrio, [[probablokalkulo]], [[statistiko]] kaj [[filozofio]]". Li faris gravajn kontribuojn en [[aerodinamiko]], [[Meĥaniko de fluidoj|fluida mehaniko]], [[Cifereca analitiko|nombra analizo]], [[Probablo-teorio (matematiko)|probabla teorio]] kaj [[statistiko]]. Inter liaj eltrovaĵoj estas la streĉiĝo de von Mises <ref>R. v. Mises (1913). "[https://eudml.org/doc/58894 Mechanik der festen Körper im plastisch-deformablen Zustand]" . ''Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen, Mathematisch-Physikalische Klasse'' : 582–592.</ref>, la [[paradokso]] de [[naskiĝtago]] <ref>{{cite book|editor-first1=P.|editor-last1=Frank|editor-first2=S.|editor-last2=Goldstein|editor-first3=M.|editor-last3=Kac|editor-first4=W.|editor-last4=Prager|editor-first5=G.|editor-last5=Szegö|editor-first6=G.|editor-last6=Birkhoff|title=Selected Papers of Richard von Mises|volume=2|pages=313–334|date=1964|publisher=Amer. Math. Soc.|location=Providence, Rhode Island}}</ref>, la [[distribuo]] de von Mises, ''la teoremo de Bernstein-von Mises'' kaj ''la testo de Cramér-von Mises''. Li estis ankaŭ filozofie kaj arte interesita – ekz. li estis membro de la [[Viena Rondo|Viena rondo]] kaj posedanto de granda [[privata kolekto]] pri la poeto [[Rilke]] <ref name="Mactut">{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/history/Biographies/Mises.html|title=Richard von Mises|last1=O'Connor|first1=J. J.|last2=Robertson|first2=E. F.|publisher=JOC/EFR|date=10 April 1016|website=Mactutor Archive - School of Mathematics and Statistics University of St Andrews, Scotland|access-date=25 July 2016}}</ref>. == Vivo == [[Dosiero:Mises_family_crest_with_transparent_background.png|maldekstre|eta|La familia [[blazono]] de la von Mises familio]] Richard von Mises estis naskita en Lemberg (hodiaŭa ''Lvivo'' en Okcidenta Ukrainio, tiam la ĉefurbo de la aŭstro-hungara [[Reĝlando Galicio kaj Lodomerio]]) en germanlingva, juda nobela familio. Lia frato estis [[Ludwig von Mises]]. Richard von Mises studis matematikon, fizikon kaj inĝenieristikon en Vieno, kie li doktoriĝis en 1907. Post instruado en Brünn (''[[Brno]]''), li estis nomumita profesoro pri [[Aplika matematiko|aplikata matematiko]] en la [[Universitato de Strasburgo]] en 1909. Dum la [[Unua Mondmilito]], li laboris en la aŭstro-hungara armeo evoluigante aviadilojn. Post mallonga periodo kiel profesoro pri aero- kaj [[hidrodinamiko]] ĉe la [[Teknologia universitato Dresdeno|Universitato de Dresdeno]], von Mises iĝis profesoro pri aplikata matematiko ĉe la [[Universitato de Berlino]]. Baldaŭ post la Hitlera ''Machtergreifung'' (1933), li elmigris al [[Turkio]] kaj iĝis profesoro kaj katedrestro en [[Istanbulo]]. En 1939 li pluiris al [[Usono]] kaj ricevis postenon (de 1945 profesoreco) en [[Universitato Harvard]]. Ekde 1921 von Mises multe kunlaboris kun sia kolegino [[Hilda Geiringer]]. La du translokiĝis kune de Berlino al Istanbulo kaj plu al Usono, kaj geedziĝis en 1943. == Verkoj (elekto) == * ''Fluglehre'' (1918) * ''Die Differential- und Integralgleichungen der Mechanik und Physik'' (med Philipp Frank, 1925–27) * ''Wahrscheinlichkeitsrechnung und ihre Anwendung in der Statistik und theoretischen Physik'' (1931) * ''Wahrscheinlichkeit, Statistik und Wahrheit'' (1928; engelsk som ''Probability, Statistics and Truth'', 1939) * ''Kleines Lehrbuch des Positivismus. Einführung in die empiristische Wissenschaftsauffassung'' (1939; engelsk som ''Positivism: A Study in Human Understanding'', 1951) * ''Fluid Dynamics'' (med K.O. Friedrichs, 1942) * ''Theory of Flight'' (1945) * ''Rilke in English: A Tentative Bibliography'' (red., 1947) * ''Mathematical Theory of Probability and Statistics'' (utgitt av Hilda Geiringer, 1964) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{MacTutor-biografio|id=Mises}} * [http://www.math.muni.cz/math/biografie/richard_mises.html Biografio, en la ĉeĥa] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mises von, Richard}} [[Kategorio:Probabloteoriistoj]] [[Kategorio:Aerodinamikistoj]] [[Kategorio:Fluaĵdinamikistoj]] [[Kategorio:Logika pozitivismo]] [[Kategorio:Aŭstraj fizikistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj matematikistoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1953]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1883]] cgg475oj7s3rzt0y7yag3t48hfkeno1 0 878310 9373054 8812048 2026-05-15T02:49:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373054 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Julio|Gyula]] [[Gál]]''' [djula], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Gál Gyula''' estis [[Hungario|hungara]] [[juristo]], altlerneja [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM33524/db6dbd23-ef14-4a46-a109-54c0345cca3d/solr/0/24/1/2/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1926|2|8}} en [[Debrecen]], li mortis {{mortotago|2012|3|19}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en kalvinisma [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1943, poste li studis en [[Universitato de Debrecen|Scienca Universitato István Tisza]]. Dum la nazia erao (1944) li estis trudlaboristo en la loka poŝtejo, pli poste en [[1948]] li akiris juran diplomon en la universitato. Post la diplomo li estis [[prokuroro]] en [[Nagykanizsa]], poste en [[Pécs]]. Inter 1952–1957 li estis [[asistanto]] en [[Universitato de Pécs]], poste li estis forigita pro [[hungara revolucio de 1956]]. En Budapeŝto li estis juristo en ŝtata entrepreno pri [[eksporto]]-[[importo]] ĝis la pensiuliĝo en 1987. En 1958 li akiris juran licencon pri tiu okupiĝo. Inter 1971–1988 li ankaŭ instruis en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]], inter 1996–2010 en [[Katolika Universitato Péter Pázmány]] jam kiel [[docento]], krome li kandidatiĝis en 1970 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Kelkfoje li estis gastopreleganto en pluraj okcidentgermanaj universitatoj. Liaj ĉeftemoj estis la internaciaj komerca kaj kosmospaca rajtoj. Li edziĝis en 1949, lia edzino naskis filinon post 3 jaroj. Li ricevis 3 [[premio]]jn inter 1983-2005. == Elektitaj kontribuoj == * ''Az Atlanti Egyezmény. A japán különbéke-szerződés.'' (1953) * ''A világűrjog.'' ([[monografio]] kaj [[disertaĵo]], 1964, tralaborita angle: 1969) * ''Összefüggések és ütközések a repülés és az űrrepülés jogrendje között.'' (1985) * ''Világűrjog ma és holnap.'' (1993) * ''A világűrjog néhány alapkérdése az ezredfordulón.'' (2001) == Fontoj == * [https://www.urvilag.hu/almuk_a_vilagur/20120324_elhunyt_dr_gal_gyula biografio hungare kun foto] * [https://www.masat.space/2012/03/26/dr-gal-gyula-1926-2012-legi-es-vilagurjogaszra-emlekezunk/ aprezo kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240726103430/https://www.masat.space/2012/03/26/dr-gal-gyula-1926-2012-legi-es-vilagurjogaszra-emlekezunk/ |date=2024-07-26 }} * [https://szakcikkadatbazis.hu/doc/9649435 biografio hungare, ene ankaŭ membiografio] * [https://www.nevpont.hu/index.php/palyakep/gal-gyula-56160 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gal Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} jkqh678xrjrcjc59oyq1duxhveb7lw2 0 878885 9372745 9372711 2026-05-14T12:31:09Z ThomasPusch 1869 /* Sportoj */ 9372745 wikitext text/x-wiki {{Informkesto olimpiko |Emblemo = 2026 Winter Olympics logo.svg |InformoPriEmblemo = |Cifero = 25 |Tipo = Vintra |NomoDeOlimpiko = XXV Vintra Olimpiko |Urbo = Milano-Cortina d'Ampezzo |Ŝtato = ITA <!-- devas esti la kodo, ne simpla nomo "Italio", ĉar alikaze la ŝanlono ne glate funkcias --> |Stadiono = |AliajKandidatojUrbo = |AliajKandidatojŜtato = {{}} |AliajKandidatojUrbo2 = |AliajKandidatojŜtato2 = {{}} |AliajKandidatojUrbo3 = |AliajKandidatojŜtato3 = {{}} |AliajKandidatojUrbo4 = |AliajKandidatojŜtato4 = {{}} |AliajKandidatojUrbo5 = |AliajKandidatojŜtato5 = {{}} |KomencaTago = 6 |KomencaMonato = februaro |KomencaJaro = 2026 |FinaTago = 22 |FinaMonato = februaro |FinaJaro = 2026 |Nacioj = 93 |Sportistoj = {{Unuo|2871}} |SportistojViroj = {{Unuo|1533}} |SportistojVirinoj = {{Unuo|1338}} |Sportoj = |Disciplinoj = |Malfermanto = |OlimpikaĴuro = |OlimpikaĴuro2 = |OlimpikaFlamo = |OlimpikaFlamo2 = |EnkondukaLinio = ne |AntaŭaSomera = |SekvaSomera = |AntaŭaVintra = 2022 |SekvaVintra = 2030 }}La '''Vintra Olimpiko 2026''' ({{Lang-it|Olimpiadi invernali del 2026}}) de la [[6-a de februaro]] ĝis la [[22-a de februaro]] [[2026]] okazis en [[Milano]], [[Cortina d'Ampezzo]] kaj en kvin aliaj lokoj de norda [[Italio]]. La [[Stadiono Giuseppe Meazza]] en [[Milano]] gastigis la malferman ceremonion, kaj la [[Areno de Verono]] la ferman ceremonion. Ĉi tio estas la unua fojo en la historio de la Olimpikoj, ke du urboj servis kiel samrajtaj oficialaj gastigantoj. La konkursoj okazis en entute sep malsamaj lokoj, disigitaj tra la itala parto de la [[Orientaj Alpoj]]: [[Milano]], [[Livigno]] kaj [[Bormio]] en [[Lombardio]], la valo ''Val di Fiemme / Fleimstal'' ([[Predazzo]] kaj [[Tesero]]) en [[provinco Trento]], [[Cortina d’Ampezzo]] en [[Veneto]] kaj [[Rasen-Antholz|Antholz]] / Anterselva en [[Sudtirolo]]. La Ludoj de 2026 prezentis la debuton de [[skigrimpado]] kiel Vintra Olimpika disciplino kaj estis la unuaj olimpikoj sub la [[Internacia Olimpika Komitato|IOK]]-prezidanteco de [[Kirsty Coventry]]. == Sportoj == [[dosiero:27.02.2026 - Encontro com o atleta medalhista de ouro nos Jogos Olímpicos de Inverno Milão–Cortina 2026, Lucas Pinheiro Braathen - 55119248988.jpg|eta|maldekstra|275ra|{{centre|la [[ora medalo]] de 2026}}]] [[dosiero:Milano Cortina 2026 Opening Ceremony.jpg|eta|maldekstra|275ra|{{centre|sceno el la malferma ceremonio; la ekmontro de la [[Olimpikaj ringoj]]}}]] La Olimpikoj inkluzivas 116 sportajn eventojn en 16 disciplinoj el 7 sportoj: sketado ([[arta sketado]], [[rapidsketado]] kaj [[mallongvoja rapidsketado]]), [[skiado]] ([[alpa skiado]], [[skigrimpado]], [[transterena skiado]], [[liberstila skiado]], [[Nordia kombinita skiisto|nordia kombinita skio]], [[skisaltado]] kaj [[neĝtabulado]]), bobsledo ([[bobado]] kaj [[skeletonado]]), [[biatlono]], [[glitŝtonludo]], [[glacihokeo]] kaj [[sledo]]. * Biatlono <small>(11)</small> * Bobado <small>(4)</small> * Nordia kombinita <small>(3)</small> * Glitŝtonludo <small>(3)</small> * Glacihokeo <small>(2)</small> * Arta sketado <small>(5)</small> * Rapidsketado <small>(14)</small> * Mallongvoja rapidsketado <small>(9)</small> * Sledo <small>(5)</small> * Skisaltado <small>(6)</small> * Skeletonado <small>(3)</small> * Liberstila skiado <small>(15)</small> * Alpa skiado <small>(10)</small> * Skio-montogrimpado <small>(3)</small> * Skikurado <small>(12)</small> * Neĝtabulado <small>(11, interalie alpa kaj liberstila neĝtabuladoj, [[neĝtabulkroso]] [[duontubneĝtabulado]])</small> {{-l}} Aparte sukcesa post la unuaj tagoj estis la 24-jara [[alpa skiado|alpskiisto]] [[Franjo von Allmen]], kiu atingis 3 orajn medalojn. Sed la rekordon akiris la 29-jara norvega [[skikurado|skikuristo]] [[Johannes Høsflot Klæbo]], kiu atingis eĉ 6 orajn medalojn. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * [[Vintra Paralimpiko 2026]] == Eksteraj ligiloj == * [https://milanocortina2026.olympics.com/ Milano–Cortina 2026] ({{itale}}, {{france}} kaj en 12 pliaj lingvoj) <br/> {{NavigacioEnVintrajOlimpikoj}} {{NavigacioEnSomerajOlimpikoj}} {{Landoj en la Vintra Olimpiko 2026}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vintraj Olimpikoj laŭ jaroj|2026]] [[Kategorio:Plursportaj eventoj]] [[Kategorio:Sporto en 2026]] [[Kategorio:Sporto en Italio]] [[Kategorio:Sporto en Milano]] [[Kategorio:Sporto en Cortina d'Ampezzo]] [[Kategorio:2026 en Italio]] 8yoffl6wtkftjyw1qscktgdskcurs2z 9372804 9372745 2026-05-14T13:24:55Z ThomasPusch 1869 /* Sportoj */ 9372804 wikitext text/x-wiki {{Informkesto olimpiko |Emblemo = 2026 Winter Olympics logo.svg |InformoPriEmblemo = |Cifero = 25 |Tipo = Vintra |NomoDeOlimpiko = XXV Vintra Olimpiko |Urbo = Milano-Cortina d'Ampezzo |Ŝtato = ITA <!-- devas esti la kodo, ne simpla nomo "Italio", ĉar alikaze la ŝanlono ne glate funkcias --> |Stadiono = |AliajKandidatojUrbo = |AliajKandidatojŜtato = {{}} |AliajKandidatojUrbo2 = |AliajKandidatojŜtato2 = {{}} |AliajKandidatojUrbo3 = |AliajKandidatojŜtato3 = {{}} |AliajKandidatojUrbo4 = |AliajKandidatojŜtato4 = {{}} |AliajKandidatojUrbo5 = |AliajKandidatojŜtato5 = {{}} |KomencaTago = 6 |KomencaMonato = februaro |KomencaJaro = 2026 |FinaTago = 22 |FinaMonato = februaro |FinaJaro = 2026 |Nacioj = 93 |Sportistoj = {{Unuo|2871}} |SportistojViroj = {{Unuo|1533}} |SportistojVirinoj = {{Unuo|1338}} |Sportoj = |Disciplinoj = |Malfermanto = |OlimpikaĴuro = |OlimpikaĴuro2 = |OlimpikaFlamo = |OlimpikaFlamo2 = |EnkondukaLinio = ne |AntaŭaSomera = |SekvaSomera = |AntaŭaVintra = 2022 |SekvaVintra = 2030 }}La '''Vintra Olimpiko 2026''' ({{Lang-it|Olimpiadi invernali del 2026}}) de la [[6-a de februaro]] ĝis la [[22-a de februaro]] [[2026]] okazis en [[Milano]], [[Cortina d'Ampezzo]] kaj en kvin aliaj lokoj de norda [[Italio]]. La [[Stadiono Giuseppe Meazza]] en [[Milano]] gastigis la malferman ceremonion, kaj la [[Areno de Verono]] la ferman ceremonion. Ĉi tio estas la unua fojo en la historio de la Olimpikoj, ke du urboj servis kiel samrajtaj oficialaj gastigantoj. La konkursoj okazis en entute sep malsamaj lokoj, disigitaj tra la itala parto de la [[Orientaj Alpoj]]: [[Milano]], [[Livigno]] kaj [[Bormio]] en [[Lombardio]], la valo ''Val di Fiemme / Fleimstal'' ([[Predazzo]] kaj [[Tesero]]) en [[provinco Trento]], [[Cortina d’Ampezzo]] en [[Veneto]] kaj [[Rasen-Antholz|Antholz]] / Anterselva en [[Sudtirolo]]. La Ludoj de 2026 prezentis la debuton de [[skigrimpado]] kiel Vintra Olimpika disciplino kaj estis la unuaj olimpikoj sub la [[Internacia Olimpika Komitato|IOK]]-prezidanteco de [[Kirsty Coventry]]. == Sportoj == [[dosiero:27.02.2026 - Encontro com o atleta medalhista de ouro nos Jogos Olímpicos de Inverno Milão–Cortina 2026, Lucas Pinheiro Braathen - 55119248988.jpg|eta|maldekstra|275ra|{{centre|la [[ora medalo]] de 2026}}]] [[dosiero:Milano Cortina 2026 Opening Ceremony.jpg|eta|maldekstra|275ra|{{centre|sceno el la malferma ceremonio; la ekmontro de la [[Olimpikaj ringoj]]}}]] La Olimpikoj inkluzivas 116 sportajn eventojn en 16 disciplinoj el 7 sportoj: sketado ([[arta sketado]], [[rapidsketado]] kaj [[mallongvoja rapidsketado]]), [[skiado]] ([[alpa skiado]], [[skigrimpado]], [[transterena skiado]], [[liberstila skiado]], [[Nordia kombinita skiisto|nordia kombinita skio]], [[skisaltado]] kaj [[neĝtabulado]]), bobsledo ([[bobado]] kaj [[skeletonado]]), [[biatlono]], [[glitŝtonludo]], [[glacihokeo]] kaj [[sledo]]. * Biatlono <small>(11)</small> * Bobado <small>(4)</small> * Nordia kombinita <small>(3)</small> * Glitŝtonludo <small>(3)</small> * Glacihokeo <small>(2)</small> * Arta sketado <small>(5, interalie [[glacia dancado]])</small> * Rapidsketado <small>(14)</small> * Mallongvoja rapidsketado <small>(9)</small> * Sledo <small>(5)</small> * Skisaltado <small>(6)</small> * Skeletonado <small>(3)</small> * Liberstila skiado <small>(15)</small> * Alpa skiado <small>(10)</small> * Skio-montogrimpado <small>(3)</small> * Skikurado <small>(12)</small> * Neĝtabulado <small>(11, interalie [[neĝtabulkrucado|neĝtabulkroso]], [[duontubneĝtabulado]], alpa kaj liberstila neĝtabuladoj)</small> {{-l}} Aparte sukcesa post la unuaj tagoj estis la 24-jara [[alpa skiado|alpskiisto]] [[Franjo von Allmen]], kiu atingis 3 orajn medalojn. Sed la rekordon akiris la 29-jara norvega [[skikurado|skikuristo]] [[Johannes Høsflot Klæbo]], kiu atingis eĉ 6 orajn medalojn. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * [[Vintra Paralimpiko 2026]] == Eksteraj ligiloj == * [https://milanocortina2026.olympics.com/ Milano–Cortina 2026] ({{itale}}, {{france}} kaj en 12 pliaj lingvoj) <br/> {{NavigacioEnVintrajOlimpikoj}} {{NavigacioEnSomerajOlimpikoj}} {{Landoj en la Vintra Olimpiko 2026}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vintraj Olimpikoj laŭ jaroj|2026]] [[Kategorio:Plursportaj eventoj]] [[Kategorio:Sporto en 2026]] [[Kategorio:Sporto en Italio]] [[Kategorio:Sporto en Milano]] [[Kategorio:Sporto en Cortina d'Ampezzo]] [[Kategorio:2026 en Italio]] 8kpr1utwhz7i0nm8s3lm1ql8b491yi0 0 879131 9372979 9260374 2026-05-14T21:16:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372979 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |regiono-ISO=GL |situo sur mapo=Nuuk |zomo=13 }} [[file:Grønlands Seminarium Nuuk.jpg|eta|la ĉefa ejo kun monumento por Rasmus Berthelsen]] '''Gronlanda Porinstruista Seminario''' (dane: ''Grønlands Seminarium'', gronlande: ''Ilinniarfissuaq'') estas klerigejo en [[Nuko (Gronlando)]] kiu ludis de 1845 elstaran rolon en la kleriga historio de la lando. En 1996 studis tie 220 studentoj; instituta estrino estas de aprilo 2016 Britta Lohmann (*1962).<ref>[https://uk.uni.gl/find-employee/management/britta-lohmann/ foto, vivprotokolo, kontakto]</ref> == Historio == === Estiĝo === Estiĝis en la 18-a jarcento ''Grønlandske Seminarium'' en [[Kopenhago]], por prepari misiistojn irontajn al Gronlando. Evidentiĝis ke la konoj de la [[gronlanda lingvo]] ĉe la studantoj ne sufiĉis. En 1835 oni instalis komisionon por solvi tion: oni decidis ne instrui danojn sed gronlandanojn por ekleziaj taskoj. Inter ili plej sukcesis la poeto [[Rasmus Berthelsen]]. Oni do vidis ke pli inteligenta ideo estus la elfaro de seminario en Gronlando mem. En 1838 pastoro [[Peter Andreas Fenger]] proponis fondon de du institutoj, unu en la nordo je [[Ilulissat]] kaj alia en la sudo en Nuko. Kroma efekto estu la altigo de la civilizo de la lokuloj. Tion aprobis reĝo [[Kristiano la 8-a (Danio)|Kristiano la 8-a]]. En Ilulissat plej gravis la instruado lingva, um en Nuko temis pli pri religia trejnigo. La gronlandano Rasmus Berthelsen kritikis la neglekto de la dana lingvo; en 1875 oni fermis la ejon en Ilulissat kaj la nuka restis la unusola klerigejo por instruistoj kaj [[katekisto]]j.<ref>Jens Chr. Manniche: [https://www.kamikposten.dk/lokal/last/container/da/hvadermeningen/pdf/sprogbeherskelse_og_herskersprog___om_sprog_og_kolonialisme_i_groenland_i_1800_tallet.pdf "Sprogbeherskelse og Herskersprog – om sprog og kolonialisme i Grønland i 1800-tallet"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240703192318/https://www.kamikposten.dk/lokal/last/container/da/hvadermeningen/pdf/sprogbeherskelse_og_herskersprog___om_sprog_og_kolonialisme_i_groenland_i_1800_tallet.pdf |date=2024-07-03 }} - Universitato de Aarhus, 2002, Arbejdspapirer, 12</ref> === Ejo === Pro manko de propra ejo okazis la unuaj agadoj en la loĝejo de la inspektisto. En 1847 finfariĝis la loĝejo de la preposto; en la trietaĝa konstruaĵo estis du ĉambroj por instruado en la teretaĝo. Estis ankaŭ spaco por arkivo kaj deponejo. En 1905 oni decidis estigi novan ejon, kiu funkcias ĝis hodiaŭ kaj konsekriĝis en la 18.9.1907. La tiam instruataj fakoj estis: religio, eklezia historio, lingvoj gronlanda kaj dana, kalkulado, skribado, ĝenerala/monda historio, kulturhistorio, natursciencoj, geografio, instruado pri sano, gimnastiko, ĉasado, [[Kajakado-Kanuado|kajakado]], dommastrumado. De 1951 oni trejnis ankaŭ virinojn. En 1908 estis konstruita moderna gimnastikejo, kiun oni uzis multfunkcie por kunvenoj kaj filmteatre. En 1968 alvenis du novaj aloj. Inter 1922 kaj 1923 estiĝis nova loĝejo por la lernejestro kun konferenc-salono. Norde de la gimnastikejo estis de 1928 centro pri dommastrumado kun kantino kaj lavejo. Inter 1935 kaj 1936 necesis konstrui kvar hejmojn por lernantoj. El ili uzatas nun la domo ''Tito'' kiel muzikejo. En 1903 konstruita malsanulejo ekservis en 1940 kiel loĝejo de la instruantoj. Tria malsanulejo (ĝi aperis en 1933; ''Det gamle sygehus'') fariĝis en 1967 oldulejo kaj estas nun instruadejo kaj buroo.<ref>Ĝi estas rekte sude de la monto kun la [[Hans Egede|Hans-Egede]]-monumento, proksimde de la Kolonia haveno.</ref> Inter 1951 kaj 1958 ĝi estis malfermita kaj la koncernaj gronlandanoj ĝuis instruadon en [[Danujo]]. Poste oni remalfermis la tuton kiel nuran porinstruistan seminario (sen [[kateĥismo]]-programoj). Du ejoj de en 1954 finkonstruista Realisma lernejo ''Qorsussuaq'' nun ankaŭ seminarias. Aree troviĝas kvar monumentoj: je honoro de [[Jørgen Brønlund]], de Rasmus Berthelsen, de [[Lars Møller]] kaj de [[Jonathan Petersen]].<ref>[https://da.uni.gl/media/81201/historie-om-seminariets-bygninger-dk.pdf "De historiske bygninger omkring Ilinniarfissuaq"] - historio de la ejoj sur la universitata paĝaro (PDF)</ref> La ĉefa ejo eĉ fariĝis urba emblemo: ĝi videblas nun sur la urba blazono. === Hodiaŭ === Post la dekoloniigo la instruado pli kaj pli fariĝis laŭ danaj niveloj; post la aŭtonomi-fortigo la malo fariĝis.<ref>Tage Kampmann: [https://denstoredanske.lex.dk/Ilinniarfissuaq "Ilinniarfissuaq"] - ĉe: ''Den Store Danske''</ref> Komence de 2008 ĝi iĝis parto de la [[universitato de Gronlando]]. Diversaj ekzamengradoj estas ofertataj kaj pluklerigoj.<ref>[https://web.archive.org/web/20180725184030/https://da.uni.gl/om-os/organisation/institut-for-laering.aspx "Institut for Læring"]</ref> En 1996 studentis 220 uloj, el kiuj 145 preparis por estonta instruisteco; ili estis dividitaj je sep klasoj. La buĝeto estis de ch. 19 milionoj da kronoj.<ref>Axel Björnsson, Ingvild Broch, Jóan Pauli Joensen, Mogens Holm: ''Forskningsaktiviteter på Færøerne og Grønland'', Kopenhago 1997, ISBN 92-893-0126-0, p. 143–145 (=Forskningssamarbejde i Vestnorden, 1)</ref> == Literaturo == * Henrik Wilhjelm: ''De nye grønlændere. Grønlands seminarier i det 19. århundrede'', Grønlandske Selskab, Kopenhago 2008, ISBN 978-87-87925-42-6 ==Eksteraj ligiloj== *[https://da.uni.gl/uddannelse/laerer/ studoj de lernejinstruado] *[https://da.uni.gl/media/lepn01cn/laerer-dk.pdf broŝuro kun studadebloj] == Notoj == <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Gronlands Seminarium}} [[Kategorio:Nuuk]] [[Kategorio:Aperis en 1845]] [[Kategorio:Klerigo]] [[Kategorio:Pedagogio]] 6rstwfssxlfrhe5ywka6jihgg42mfta 0 879502 9373207 8972803 2026-05-15T10:01:16Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9373207 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Jarmo KOSKI''' (n. 2-a de julio 1951 en [[Imatra]], [[provincoj de Finnlando|provinco]] [[Suda Karelio]] de [[Finnlando]]) estas finna [[aktoro]]. Li estas konata speciale pri ''[[Salatut elämät]]'' pri sia rolo Seppo Taalasmaa. Li estas ankaŭ voĉaktoro, ekzemple aktoro de ''Tinky-Winky'' en [[Teletubbies]], la samnoma anaso en la nederlanda animacia serio ''Alfred J Quack'' kaj policisto de [[Muminvalo]]. Oni petis lin, ke li voĉaktoru [[Mumintrolo]]n, sed tiam li havis tiom multajn aliajn laborojn, ke li neis kaj li rekomendis je la rolo ''Rabbe Smedlund'', kiu finfine ankaŭ ricevis tiun rolon. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Koski, J}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] 576cq3rgap77beztu0f24542tytcdnp 9373208 9373207 2026-05-15T10:02:15Z ThomasPusch 1869 9373208 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Jarmo KOSKI''' (n. la 2-an de julio 1951 en [[Imatra]], [[provincoj de Finnlando|provinco]] [[Suda Karelio]] de [[Finnlando]], do nun {{aĝo|1951|7|2}}-jaraĝa) estas finna [[aktoro]]. Li estas konata speciale pri ''[[Salatut elämät]]'' pri sia rolo Seppo Taalasmaa. Li estas ankaŭ voĉaktoro, ekzemple aktoro de ''Tinky-Winky'' en [[Teletubbies]], la samnoma anaso en la nederlanda animacia serio ''Alfred J Quack'' kaj policisto de [[Muminvalo]]. Oni petis lin, ke li voĉaktoru [[Mumintrolo]]n, sed tiam li havis tiom multajn aliajn laborojn, ke li neis kaj li rekomendis je la rolo ''Rabbe Smedlund'', kiu finfine ankaŭ ricevis tiun rolon. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Koski, J}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] 2hbinckbxphxz6sgl5sl06honboxneq 9373290 9373208 2026-05-15T11:45:20Z ThomasPusch 1869 {{portalstrio|biografio|filmo}} 9373290 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Jarmo KOSKI''' (n. la 2-an de julio 1951 en [[Imatra]], [[provincoj de Finnlando|provinco]] [[Suda Karelio]] de [[Finnlando]], do nun {{aĝo|1951|7|2}}-jaraĝa) estas finna [[aktoro]]. Li estas konata speciale pri ''[[Salatut elämät]]'' pri sia rolo Seppo Taalasmaa. Li estas ankaŭ voĉaktoro, ekzemple aktoro de ''Tinky-Winky'' en [[Teletubbies]], la samnoma anaso en la nederlanda animacia serio ''Alfred J Quack'' kaj policisto de [[Muminvalo]]. Oni petis lin, ke li voĉaktoru [[Mumintrolo]]n, sed tiam li havis tiom multajn aliajn laborojn, ke li neis kaj li rekomendis je la rolo ''Rabbe Smedlund'', kiu finfine ankaŭ ricevis tiun rolon. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{portalstrio|biografio|filmo}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Koski, J}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] aaeyn42wvqomyz7l3umuthuzg6fx2in 0 881283 9373099 8834941 2026-05-15T06:22:22Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9373099 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Carl Friedrich von Weizsäcker''' (la 28-an de junio 1912, [[Kilo (urbo)|Kilo]] - la 28-an de aprilo 2007) - germana fizikisto kaj filozofo. Weizsäcker faris gravajn teoriajn eltrovojn koncerne al energia produktado en steloj de [[Fuzio|atomaj fuziaj]] procezoj. Li ankaŭ faris influan teorian laboron sur planeda formado en la frua [[Sunsistemo]] <ref>C.F. von Weizsäcker (1937) "Über Elementumwandlungen im Innern der Sterne. I" (On transformations of elements in the interiors of stars. I), ''Physikalische Zeitschrift'' (Physics Journal), vol. 38, pages 176–191.</ref><ref>C.F. von Weizsäcker (1938) "Über Elementumwandlungen im Innern der Sterne. II" (On transformations of elements in the interiors of stars. II), ''Physikalische Zeitschrift'', vol. 39, pages 633–646.</ref><ref>Hans A. Bethe (1939) "Energy production in stars", ''Physical Review'', vol. 55, pages 434–456.</ref> <ref>''Zur Theorie der Kernmassen'' (''On the theory of nuclear masses''); in: Zeitschrift für Physik (Journal of Physics) '''96''' (1935) pages 431–458</ref>. En lia lasta kariero, li fokusiĝis pri filozofia, etikaj kaj historiaj aferoj kaj estis premiita plurajn internaciajn honorojn por lia laboro en tiuj areoj. Interalie, Honora membro de Leopoldina (1992), eksterlanda membro de la Franca Akademio de Moralaj kaj Politikaj Sciencoj (1974). == Vivo == Weizsäcker venas de ŝvaba familio kiu produktis multajn famajn teologojn, sciencistojn kaj militistojn. Lia avo estis la Ĉefministro de [[Württemberg]], lia patro  Ernst von Weizsäcker estis [[diplomato]] dum la nazia periodo, lia frato estis la Prezidanto de la Federacia Respubliko de Germanio de 1984 ĝis 1994, [[Richard von Weizsäcker]]. Jam en siaj fruaj jaroj, Weizsäcker montris intereson pri [[astronomio]] kaj [[fiziko]]. En 1929-1933 li studis fizikon en [[Universitato de Berlino|Berlino]], [[Universitato de Göttingen|Göttingen]], [[Universitato de Kopenhago|Kopenhago]] (kun [[Niels Bohr|N. Bohr]]) kaj Leipzig (kun [[Werner Heisenberg|W. Heisenberg]]). Kiel juna sciencisto, li unue akiris duon-empirian formulon por la liga [[energio]] de [[atomkerno]], kiu estis nomita laŭ li la formulo de Weizsäcker. En 1942-1944 li estis profesoro pri [[teoria fiziko]] en [[Universitato de Strasburgo|Strasburgo]]. Dum la [[Dua Mondmilito]], kune kun W. Heisenberg kaj aliaj germanaj sciencistoj, li laboris pri la kreado de nukleaj teknologioj por [[Nazia Germanio]] (" Uranio-Projekto ") <ref>{{Cite web|url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bf/Einstein-Roosevelt-letter.png|title=Einstein's letter to Roosevelt, 2 August 1939|access-date=23 December 2007|archive-date=15 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160115163144/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bf/Einstein-Roosevelt-letter.png|url-status=live}}</ref>. En 1946-1957, Weizsäcker gvidis sekcion ĉe la Max Planck Instituto por Fiziko (Göttingen). En 1956, Weizsäcker, maltrankvila pri la problemo de [[nukleaj armiloj]], kune kun aliaj germanaj nukleaj sciencistoj elpensis la tn. "Göttingen Statement" pri rifuzo partopreni en la fabrikado, testado aŭ uzo de nukleaj armiloj. Ekde tiam, la problemo de la politika respondeco de la sciencisto pri la sociaj sekvoj de liaj malkovroj fariĝis unu el la ĉefaj temoj de liaj pensoj. * En 1957-1969 - profesoro pri filozofio en Hamburgo; * Ekde 1970 - Direktoro de la Instituto de Fiziko Max Planck en Starnberg. == Filozofiaj vidpunktoj == Laŭ Weizsäcker, [[filozofio]] devus krei aprioran fundamenton por la specialaj sciencoj, same kiel okupiĝi pri testado de la valideco de la principoj subestaj ilin. La ĉefa tasko de la filozofio, kiel li kredas, estas atingi novan komprenon de la unueco de la naturo, kio eblas surbaze de sintezo de filozofio kaj specialaj sciencoj. Estas ĉi tie ke la filozofia signifo de fundamenta fiziko (per kiu Weizsäcker signifas [[kvantuma fiziko]]) estas rivelita. Nur ĝiaj [[Aksiomo|aksiomoj]] povas formi la bazon de [[scio]], ĉar nur ili priskribas la kondiĉojn de ebleco de sperto kaj reprezentas la mondon kiel ununuran tuton. La atento de Weizsäcker estas tirita al la dialogo de Platono ''[[Parmenido]]'', kiu permesas al ni kompreni la kondiĉojn de ebleco de racieco mem kaj la amplekson de ĝia aplikebleco. Laŭ Weizsäcker, tempa strukturo estas la kondiĉo de ĉiu sperto. En ĉi tiu kazo, la pasinteco estas interpretita laŭ la fakta fakta, kaj la estonteco laŭ ebleco. Deklaroj pri estontaj eventoj povas esti faritaj nur en formo de probablojuĝoj. La sperto de kvantuma fiziko montras, ke juĝoj pri la estonteco en strikta formo (la idealo de klasika fiziko) estas maleblaj. Ĉi tiu fundamenta diferenco inter [[pasinteco]] kaj [[estonteco]] estas esprimita per la [[Dua leĝo de termodinamiko]]. Weizsäcker ne derivas de ĉi tiu leĝo la tradician konsekvencon pri la pliiĝo de [[entropio]]: se ni forlasas la kaŭzan interpreton de la estonteco, tiam tiu ĉi korolario ĉesas esti necesa. Surbaze de la 2-a leĝo, oni prefere konkludu pri pliiĝo de la riĉeco de formoj (kiel eblaj informoj). Tiu ĉi vidpunkto ne respondu al klasika [[aristotela logiko]], sed al "kvantuma" logiko, kiu donas al deklaroj ne la signifon "vera"/"malvera", sed "necesa", "ebla" aŭ "neebla". Weizsäcker estas la verkinto de granda nombro da artikoloj dediĉitaj al la problemoj de la moderna mondo kaj kulturo. Li vidas unu el la kialoj de la moderna krizo en la proprecoj de la evoluo de "grandaj" kulturoj, en kiuj rilatoj estas konstruitaj ne surbaze de persona konatiĝo, kiel en arkaika antikveco, sed sur la procezoj de abstraktado kaj kvantigo de reciproka. rajtoj kaj devoj en la formo de [[Potenco (filozofio)|potenco]] kaj [[mono]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20060828133357/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people%2FWeizsacker%2C+Carl Prinotita bibliografion por Carl Weizsacker de la Alsos Diĝita Biblioteko por Atomaj Aferoj] * [http://censis.informatik.uni-hamburg.de/publications/Art_M_Schaaf_Weizsaeck.pdf "Ich wollte erkennen, ob Atombomben möglich sind"] ("mi deziris trovi se atomaj bomboj eblis")– Carl Friedrich von Weizsäcker intervjuita de Mikaelo Schaaf. ''uni-hamburg.De'' {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Premio Templeton]] [[Kategorio:Germanaj luteranoj]] [[Kategorio:Germanaj filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en 2007]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1912]] [[Kategorio:Germanaj fizikistoj]] 1fpbspai2ksbe31lpmxcb6fyc2qi1kd 0 882972 9373237 8866438 2026-05-15T10:33:14Z ThomasPusch 1869 9373237 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Tiina Maarita RINNE''' (oficiale '''Rinne-Reitala'''; naskiĝis la [[24-an de majo]] [[1929]] en [[Turku]], mortis la [[27-an de januaro]] [[2021]] en [[Helsinko]]) estis finna aktorino. Ŝi laboris ĉefe kiel teatra aktorino, precipe ĉe la Finna Nacia Teatro, de kiu ŝi retiriĝis en 1994. Ŝi ankaŭ estas memorata pro sia rolo kiel Maija Mäkimaa en la televida serio [[Kotikatu]]. == Kariero == Tiina Rinne frekventis la finnan Teatran Lernejon en 1947–1950. Pli postaj aktoroj Jussi Jurkka kaj [[Veikko Sinisalo]] kaj pli postaj reĝisoroj [[Rauni Mollberg]] kaj [[Mikko Niskanen]] studis en la sama kurso kun ŝi. Rinne komencis sian aktoran karieron en 1950 en teatro nomita Intimiteatteri. Ŝi ankaŭ aktivis ĉe Turku City Theatre kaj Helsinki City Theatre, inter aliaj. Rinne havis longan karieron de preskaŭ 20 jaroj ĉe la [[Finna nacia teatro]]. Ŝi ankaŭ aperis en pluraj filmaj kaj televidroloj, de kiuj ŝi estas plej memorata por sia rolo kiel Maija Mäkimaa en la dramserialo Kotikatu. Ŝi faris la serion de komenco ĝis fino de 1995 ĝis 2012. ==Honoroj== En 1987, al Rinne estis premiita per la medalo ''Pro Finlandia'' kaj en la sama jaro al ŝi estis aljuĝita la orinsigno de la Finna Teatro-Unuiĝo. == Privata vivo == Tiina Rinne apartenis al konata teatra familio. Ŝiaj gepatroj estis Jalmari Rinne kaj Anni Aitto. Ŝia edzo ekde 1961 estis la arthistoriisto [[Aimo Reitala]] (1931–2012), kaj ili havas tri infanojn, el kiuj [[Mikko Reitala]] estas verkisto-skriptaŭtoro-aktoro, [[Janne Reitala]] estas kuracisto kaj [[Heta Reitala]] estas teatra esploristo kaj nefikcia verkisto. La fratoj de Tiina Rinne estis aktoroj [[Tommi Rinne]] kaj [[Taneli Rinne]], duonfratinoj aktoroj [[Katriina Rinne]] kaj [[Marjatta Rinne]], onkloj aktoroj [[Joel Rinne]] kaj [[Einar Rinne]] kaj kuza aktorino [[Eila Rinne]]. Tiina Rinne mortis en la aĝo de 91 en januaro 2021 kaj estas entombigita en la Leposaari-tombejo en Kulosaari, Helsinko, apud sia edzo. {{Vivtempo|Rinne, Tiina}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] iiqgbuytweyjiarksqpsw0zup8fmjk7 0 883355 9373190 8855794 2026-05-15T09:30:50Z Sj1mor 12103 9373190 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Alfred Barye''' (21a de januaro 1839 – 1882) estis franca [[skulptisto]] kaj filo de la fama skulptisto [[Antoine-Louis Barye|Antoine-Louis Barye]]. Li faris ĉefe [[bronzo]]-[[skulptaĵo]]jn, simile al sia patro. Dum plejparto de sia kariero, Alfred estis devigita labori sub la nomo de sia patro, nepovante subskribi siajn proprajn verkojn. Ĉi tiu premo daŭris dum pluraj jardekoj kaj kaŭzis tensiojn inter patro kaj filo, kiuj finfine rezultis en rompo de ilia rilato.<ref>Pierre Kjellberg, Les Bronzes du XIXe Siècle, 1986, (p. 369, "la araba kavaliro ĉevalrajde")</ref> Alfred Barye specialiĝis pri bestaj temoj, ofte montrante [[ĉevalo]]jn, [[leono]]jn kaj aliajn bestojn en moviĝo. Kvankam lia verkaro estis en la ombro de sia patro, liaj verkoj ricevis rekonon inter kolektantoj de bronzaj skulptaĵoj. ==Referencoj== {{Referencoj}}{{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Barye, Alfred}} [[Kategorio:Francaj skulptistoj]] lr7kiw088mcxhyhk1cmd3bqsq5ws1pk 0 886702 9373250 8896976 2026-05-15T11:05:32Z ThomasPusch 1869 9373250 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Martin WEGELIUS''' (n. la [[10-an de novembro]] [[1846]] en [[Helsinko]]; m. la [[22-an de marto]] [[1906]] samurbe) estis [[finnoj|finna]] [[komponisto]] de [[klasika muziko]] kaj [[muzikinstruisto]]. == Vivo == Wegelius ekstudis en Helsinko, sed poste daŭrigis sian trejnadon en [[Vieno]] en 1870, kaj baldaŭ poste (1871–73) iris al [[Leipzig]], kie li estis instruita fare de [[Carl Reinecke]] kaj aliaj kaj kompletigis siajn studojn en 1878 en [[Munkeno]] sub [[Josef Rheinberger]]. Wegelius tiam laboris kiel [[kapelmajstro]] ĉe la Finna Opero (fako de la [[Finna nacia teatro]], 1878/79), kiel [[pianisto]], akompananto kaj ankaŭ kiel muzikrecenzisto. En 1882 li fondis la Helsinkian Muzikan Instituton, la hodiaŭan [[Akademio Sibelius|Akademion Sibelius]], kie la poste renoma komponisto [[Jean Sibelius]] komencis studi tri jarojn poste (Martin Wegelius estis lia unua instruisto pri komponado) kaj mem iĝis instruisto en la akademio inter 1890 kaj 1992. Inter la studentoj de Martin Wegelius - li instruis [[muzikteorio]]n kaj [[komponado]]n – ankaŭ estis Armas Järnefelt, Erkki Melartin, [[Toivo Kuula]] kaj [[Selim Palmgren]]. Li verkis plurajn lernolibrojn inkluzive de la libro ''Historio de Okcidenta Muziko'', kiuj travivis multajn eldonojn kaj gravegis por muzikedukado en Finnlando ĝis la [[Dua Mondmilito]]. Martin Wegelius, kiu estis admiranto de [[Rikardo Wagner]] kaj fondis Wagner-Societon en 1889, ankaŭ komponis interalie iujn korusajn kaj orkestrajn verkaĵojn, ĉefe en romantike lirika stilo. == Eksteraj ligiloj == * [https://users.utu.fi/hansalmi/sws/wegelius.html portreto] ({{en}}) {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Wegelius, Martin}} [[Kategorio:Finnaj komponistoj]] szloufd2xvxjyhlnme8ervrjc7vo4zp 0 895102 9373037 9228662 2026-05-15T00:32:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373037 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Gustavo Díaz Ordaz Bolaños Cacho''' (naskiĝis la 12-an de marto 1911 en Ciudad Serdán, [[Puebla]] ; mortis la 15-an de julio 1979 en [[Meksikurbo]]) estis meksika politikisto kaj [[prezidanto de Meksiko]] (1964–1970).<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1979/07/16/archives/diaz-ordarz-exmexican-president-who-put-down-student-riots-dies.html|title=Díaz Ordaz, Ex-Mexican President Who Put Down Student Riots, Dies (Published 1979)|website=[[The New York Times]]|date=16 July 1979}}</ref> Ordaz studis ĉe la [[Universitato de Puebla]]. Poste, li komence laboris kiel [[ŝtatoficisto]] por la registaro de la subŝtato Puebla, servis kiel deputito de 1943 ĝis 1946, kaj poste kiel senatano en la [[Kongreso de la Unio|Nacia Kongreso]] de 1946 ĝis 1952. Sub prezidanto [[Adolfo López Mateos]], li fariĝis Ministro pri Internaj Aferoj en 1958 kaj gvidanto de la [[konservativa]] alo de la reganta [[Revolucia Institucia Partio|Institucia Revolucia Partio]] (PRI). Li venkis en la prezidentaj elektoj en 1964. Lia oficperiodo koincidis kun la [[Masakro de Tlatelolko|masakro de Tlatelolco]] <ref name=":0">{{cite news|title=The ghosts of Mexico 1968|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/international/2008/04/24/the-ghosts-of-mexico-1968|date=24 April 2008}}</ref><ref name=":1">{{cite news|title=20 YEARS AFTER A MASSACRE, MEXICO STILL SEEKS HEALING FOR TIS WOUNDS|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1988/10/02/world/20-years-after-a-massacre-mexico-still-seeks-healing-for-tis-wounds.html?pagewanted=all|date=2 October 1988|last1=Rohter|first1=Larry}}</ref><ref name=":2">{{cite book|title=Mexico and the United States|isbn=9780761474029|url=https://books.google.com/books?id=DSzyMGh8pNwC&q=gustavo+diaz+ordaz+presidency&pg=PA264|last1=Stacy|first1=Lee|date=October 2002|publisher=Marshall Cavendish}}</ref> kaj la [[Somera Olimpiko 1968|19-a Somera Olimpiko]] en Meksikurbo. La prezidanteco de Díaz Ordaz, markita de aktivaj sociaj politikoj, kelkaj reformoj, la [[galao]] de la [[Somera Olimpiko 1968|Somera Olimpiko]] [[Somera Olimpiko 1968|1968]] en Meksikurbo, kaj tiu de la [[Futbala Mondpokalo 1970]], kaj sana ekonomio, estis grave difektita de la pafado de studenta manifestacio en Tletelótco la 2-an de oktobro 1968, kaj la brutala subpremado de diversaj aliaj protestoj kaj strikoj. Rezulte, Díaz Ordaz fariĝis ekstreme nepopulara antaŭ la fino de sia prezidanteco. Meksikaj historiistoj kaj politikaj sciencistoj konstante vicigas Díaz Ordaz inter la plej malbonaj kaj plej kontestataj prezidantoj en meksika historio <ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> De la 21-a de julio ĝis la 2-a de aŭgusto 1977, li servis dum iom malpli ol du semajnoj kiel la unua meksika ambasadoro en Madrido, post kiam la ambasadejo tie fermiĝis la 1-an de januaro 1940. La kialo de lia mallonga restado en Madrido supozeble estas, ke lia rolo en la masakro de Tlatelolco ankaŭ estis konata tie. La 3-an de oktobro 1968, la tagon post la masakro, Díaz Ordaz telefonis al televida ĵurnalisto Jacobo Zabludovsky por demandi, kial li portis [[Smokingo|smokingon]] dum lia elsendo la antaŭan tagon. Jacobo Zabludovsky respondis, ke li portis smokingojn dum jaroj kaj ne posedis aliajn.<ref name="auto">{{cite web|last1=Beltran|first1=Ulises|title=Zedillo y Fox los ex presidentes de México más reconocidos|date=29 October 2012|url=https://www.imagenradio.com.mx/zedillo-y-fox-los-ex-presidentes-de-mexico-mas-reconocidos|publisher=Imagen Radio|access-date=21 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ruidoenlared.com/quien-es/gustavo-diaz-ordaz-biografia-vida-personal/|title=Gustavo Díaz Ordaz: biografía y vida personal|first=Brenda|last=Soriano|date=18 October 2022|accessdate=2025-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230829130949/https://ruidoenlared.com/quien-es/gustavo-diaz-ordaz-biografia-vida-personal/|archivedate=2023-08-29}}</ref> Laŭ konkludoj atingitaj de la oficejo de la meksika ĝenerala prokuroro dum la administrado de prezidanto [[Vicente Fox]], Díaz Ordaz ordonis la sisteman [[Subpremado|subpremon]] de la studenta movado de 1968 kaj la militan operacion konatan kiel Operaco Galeana, kiu ekigis la Masakron de Tlatelolco, lasante grandegan sed nedifinitan nombron da mortintoj, vunditoj kaj arestitoj.  Li ankaŭ respondecas, kune kun sia posteulo, [[Luis Echeverría Álvarez]], pri la persekutado de maldekstraj movadoj, kaj armitaj kaj pacaj. Laŭ dokumentoj oficiale malsekretigitaj en 2017 sed antaŭe rivelitaj de [[Philip Agee]], Gustavo Díaz Ordaz, same kiel lia antaŭulo [[Adolfo López Mateos]], estis rekrutita de la [[CIA]], kun kiu li kunlaboris sub la kodnomo Litempo-23.<ref>{{Cite web|date=2018-10-02|title=La matanza de Tlatelolco: el controvertido (y poco conocido) papel de la CIA en el conflicto estudiantil de 1968 en México|url=https://www.bbc.com/mundo/noticias-america-latina-45662739|access-date=2023-04-19|website=BBC News Mundo|language=es}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}}{{Sinsekvo |titolo= [[Prezidanto de Meksiko]] |dosiero=Flago-de-Meksiko.svg |periodo=1964-1970 |antaŭ=[[Adolfo López Mateos]] |post=[[Luis Echeverría Álvarez]] }} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Díaz Ordaz, Gustavo}} [[Kategorio:Meksikaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Ambasadoroj]] [[Kategorio:Ministroj pri internaj aferoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de Meksiko]] [[Kategorio:Mortintoj pro kancero]] g5ofepxwbxq6r8u35tvfb7o4ntzj63r 0 898476 9372901 9313013 2026-05-14T18:47:41Z Alifono 114488 9372901 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:The-Transformer-model-architecture.png|dekstra|280ra|eta|Fludiagramo]] '''Granda lingvomodelo''' (akronime '''GLM''', {{lang-en|Large language model}}, LLM) estas speco de modelo de [[maŝina lernado]] dezajnita por taskoj de [[natur-lingva prilaborado]] kiel lingvo-[[Genera artefarita intelekto|generado]]. LLM-oj estas lingvomodeloj kun multaj parametroj, kaj estas trejnitaj kun mem-kontrolita lernado sur vasta kvanto da tekstoj. La plej grandaj kaj plej kapablaj LLM-oj estas generaj antaŭtrejnitaj transformiloj (GPT-oj). Modernaj modeloj povas esti fajnagorditaj por specifaj taskoj aŭ gviditaj per prompta inĝenierado.<ref name="few-shot-learners">{{Citaĵo el gazeto |familia nomo=Brown |persona nomo=Tom B. |dato=Dec 2020 |titolo=Language Models are Few-Shot Learners |url=https://proceedings.neurips.cc/paper/2020/file/1457c0d6bfcb4967418bfb8ac142f64a-Paper.pdf |gazeto=Advances in Neural Information Processing Systems |publisher=Curran Associates, Inc. |volumo=33 |paĝoj=1877–1901 |alirdato=2023-03-14 |arkivdato=2023-11-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231117204007/https://proceedings.neurips.cc/paper/2020/file/1457c0d6bfcb4967418bfb8ac142f64a-Paper.pdf }}</ref> Tiuj modeloj akiras prognozan potencon koncerne [[sintakso]]n, [[semantiko]]n, kaj [[ontologio]]jn<ref>{{Citaĵo el novaĵo |url=https://2024.eswc-conferences.org/wp-content/uploads/2024/05/77770034.pdf |titolo=NeOn-GPT: A Large Language Model-Powered Pipeline for Ontology Learning |familia nomo=Fathallah |persona nomo=Nadeen |dato=2024-05-26 |eldoninto=Extended Semantic Web Conference 2024 }}</ref> enecajn en homlingvaj korpusoj, sed ili ankaŭ heredas malprecizaĵojn kaj biasojn ĉeestantajn en la datenoj en kiujn ili estas trejnitaj.<ref name="Manning-2022">{{Citaĵo el gazeto |familianomo=Manning |persona omo=Christopher D. |Dato=2022 |titolo=Human Language Understanding & Reasoning |url=https://www.amacad.org/publication/human-language-understanding-reasoning |gazeto=Daedalus |volumo=151 |numero=2 |paĝoj=127–138 |doi=10.1162/daed_a_01905 |s2cid=248377870 |doi-access=free |alirdato=2023-03-09 |arkivdato=2023-11-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231117205531/https://www.amacad.org/publication/human-language-understanding-reasoning }}</ref> Grandaj lingvomodeloj estas esence la "[[Cerbo|cerboj]]" malantaŭ potencaj [[Babilroboto|babilrobotoj]] kiel Apple Intelligence de [[Apple]], [[ChatGPT]] de [[OpenAI]], [[Claude AI|Claude]] de [[Anthropic]], [[Gemini (chatbot)|Gemini]] de [[Guglo]], [[Grok (chatbot)|Grok]] de xAI kaj la [[Malferma kodo|malfermkoda]] [[DeepSeek]]. [[Granda lingvomodelo|Grandaj lingvomodeloj]] povas esti konkreta kaj alirebla alternativo, ekzemple, por aŭtoroj el la Tutmonda Sudo, kiuj faras la malavaran penon verki en nedenaskaj lingvoj, kiel la [[Angla lingvo|angla]] aŭ la [[Hispana lingvo|hispana]]<ref>Ameya Nagarajan, Debora Prado, kaj Hija Kamran, ''Ne demandu al AI, demandu al samaĝulo: Kunlabora serio'', Global Voices en Esperanto, la 14-an de majo 2026. Alirdato : la 14-an de majo 2026.</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Babilroboto]] {{GenAI-babilrobotoj}} [[Kategorio:Komputila lingvistiko]] guoj4kxpt8o5g3vy34rj4jwxsqekpu8 9372914 9372901 2026-05-14T19:06:01Z Alifono 114488 Ref 4 9372914 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:The-Transformer-model-architecture.png|dekstra|280ra|eta|Fludiagramo]] '''Granda lingvomodelo''' (akronime '''GLM''', {{lang-en|Large language model}}, LLM) estas speco de modelo de [[maŝina lernado]] dezajnita por taskoj de [[natur-lingva prilaborado]] kiel lingvo-[[Genera artefarita intelekto|generado]]. LLM-oj estas lingvomodeloj kun multaj parametroj, kaj estas trejnitaj kun mem-kontrolita lernado sur vasta kvanto da tekstoj. La plej grandaj kaj plej kapablaj LLM-oj estas generaj antaŭtrejnitaj transformiloj (GPT-oj). Modernaj modeloj povas esti fajnagorditaj por specifaj taskoj aŭ gviditaj per prompta inĝenierado.<ref name="few-shot-learners">{{Citaĵo el gazeto |familia nomo=Brown |persona nomo=Tom B. |dato=Dec 2020 |titolo=Language Models are Few-Shot Learners |url=https://proceedings.neurips.cc/paper/2020/file/1457c0d6bfcb4967418bfb8ac142f64a-Paper.pdf |gazeto=Advances in Neural Information Processing Systems |publisher=Curran Associates, Inc. |volumo=33 |paĝoj=1877–1901 |alirdato=2023-03-14 |arkivdato=2023-11-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231117204007/https://proceedings.neurips.cc/paper/2020/file/1457c0d6bfcb4967418bfb8ac142f64a-Paper.pdf }}</ref> Tiuj modeloj akiras prognozan potencon koncerne [[sintakso]]n, [[semantiko]]n, kaj [[ontologio]]jn<ref>{{Citaĵo el novaĵo |url=https://2024.eswc-conferences.org/wp-content/uploads/2024/05/77770034.pdf |titolo=NeOn-GPT: A Large Language Model-Powered Pipeline for Ontology Learning |familia nomo=Fathallah |persona nomo=Nadeen |dato=2024-05-26 |eldoninto=Extended Semantic Web Conference 2024 }}</ref> enecajn en homlingvaj korpusoj, sed ili ankaŭ heredas malprecizaĵojn kaj biasojn ĉeestantajn en la datenoj en kiujn ili estas trejnitaj.<ref name="Manning-2022">{{Citaĵo el gazeto |familianomo=Manning |persona omo=Christopher D. |Dato=2022 |titolo=Human Language Understanding & Reasoning |url=https://www.amacad.org/publication/human-language-understanding-reasoning |gazeto=Daedalus |volumo=151 |numero=2 |paĝoj=127–138 |doi=10.1162/daed_a_01905 |s2cid=248377870 |doi-access=free |alirdato=2023-03-09 |arkivdato=2023-11-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20231117205531/https://www.amacad.org/publication/human-language-understanding-reasoning }}</ref> Grandaj lingvomodeloj estas esence la "[[Cerbo|cerboj]]" malantaŭ potencaj [[Babilroboto|babilrobotoj]] kiel Apple Intelligence de [[Apple]], [[ChatGPT]] de [[OpenAI]], [[Claude (lingvomodelo)|Claude]] de [[Anthropic]], [[Gemini (chatbot)|Gemini]] de [[Guglo]], [[Grok (chatbot)|Grok]] de xAI kaj la [[Malferma kodo|malfermkoda]] [[DeepSeek]]. Grandaj lingvomodeloj povas esti konkreta kaj alirebla alternativo, ekzemple, por aŭtoroj el la Tutmonda Sudo, kiuj faras la malavaran penon verki en nedenaskaj lingvoj, kiel la [[Angla lingvo|angla]] aŭ la [[Hispana lingvo|hispana]]<ref>Ameya Nagarajan, ''[https://eo.globalvoices.org/2026/05/15866/ Ne demandu al AI, demandu al samaĝulo: Kunlabora serio]'', [[Tutmondaj Voĉoj|Global Voices en Esperanto]], la 14-an de majo 2026. Alirdato : la 14-an de majo 2026.</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}}{{Projektoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Babilroboto]] * [[Genera artefarita intelekto|Genera AI]] {{GenAI-babilrobotoj}} [[Kategorio:Komputila lingvistiko]] 0mp4j77uux8wl1c7xlytfta9wl1a5qk 0 900281 9373048 9019439 2026-05-15T02:10:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373048 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Julio|Gyula]] Alpári''' [djula], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Alpári Gyula,''' estis [[Hungario|hungara]] [[politikisto]], [[ĵurnalisto]]. Lia origina nomo (laŭ la hungarlingve kutima nomordo) estis ''Adler Mózes'' ĝis 1918, lia [[filo]] [[Pál Alpári]], liaj [[pseŭdonimo]]j estis ''A. Gy.'' aŭ ''Julius''. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=658924&date=2025-02-11 nemzeti névtér</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM40430 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1882|1|19}} (laŭ alia informo la naskiĝtago estis la 18-a) en [[Dunaföldvár]], li mortis {{mortotago|1944|7|17}} en [[Koncentrejo Sachsenhausen]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Li lernis en juda mezlernejo por iĝi [[rabeno]] en [[Pozono]], sed sen abituriento li estis forigita. Ekde 1902 li kontribuis en [[Népszava]], krome li aliĝis al junulara branĉo de la laborista movado. Inter 1903–1906 li laboris en administrado de la [[socialdemokratoj]], krome li redaktis ties bultenon. En 1907 li vivis en [[Germanio]], kie li same kontribuis kaj propagandis la socialismon. Hejmenveninta li faris la samon, sed en 1910 li estis forigita inter la socialdemokratoj. Li redaktis propran bultenon, sed en 1914 li ekbatalis en la [[1-a mondmilito]], post 2 jaroj pro vundo li civiliĝis. Li estis fondinta membro de la [[komunistoj]] kaj li redaktis ties gazeton. Dum la [[Hungara Sovetrespubliko]] li estis vic[[komisaro]], post kies kolapso li rifuĝis al [[Ĉeĥoslovakio]], post 2 jaroj al Germanio, ekde 1935 al [[Francio]]. Li redaktis revuojn de [[Tria Internacio]] en pluraj eŭropaj landoj. En [[1940]] [[Gestapo]] arestis lin kaj mortis en koncentrejo. == Elektitaj kontribuoj == * P. Lafargue: ''A gazdasági materializmus.'' (traduko, 1903) * ''Az imperializmus.'' (1919) * ''Válogatott írásai.'' (elektitaj verkoj, 1960) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC00003/00214.htm biografio hungare kun foto] * [https://nevpont.hu/palyakep/alpari-gyula-13fe9 biografio hungare] * [http://mek.niif.hu/04000/04093/html/szocikk/10135.htm biografio hungare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250410011809/http://mek.niif.hu/04000/04093/html/szocikk/10135.htm |date=2025-04-10 }} * [https://www.enciklopedija.hr/clanak/alpari-gyula biografio kroate] * [https://pestisracok.hu/alpari-julius-gyula-a-komintern-ugynoke-akit-sztalin-vegul-a-gestaponak-adott/ datenoj kun bildoj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Alpari Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Hungaraj socialdemokratoj]] [[Kategorio:Hungaraj komunistoj]] [[Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj en 1919]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] {{Portalstrio|Biografio}} qtqg0f318sb9s50qzkapceacbe2nuiq 0 901978 9373009 9120300 2026-05-14T23:09:34Z Kani 670 9373009 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Paradiza tanagro |dosiero = Tangara_chilensis_94893412.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = En [[Nacia parko Yanachaga–Chemillén]], Peruo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |regno2 = besto |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |subordo = [[Paseroj]] ''Passeri'' |familio = [[Traŭpedoj]] ''Thraupidae'' |genro = [[Veraj tanagroj]] ''Tangara'' |specio = '''Paradiza tanagro''' ''Tangara chilensis'' |specio aŭtoritato = ([[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1832)&thinsp;<ref>{{aut|Vigors, 1832}}. ''Aglaïa Chilensis'' (protonym). Proc. Comm. Sci. Corres. Zool. Soc. London, Part 2, no. 15, p. 3. [https://www.biodiversitylibrary.org/page/12861762#page/207/mode/1up BHL]</ref> |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tangara chilensis'' |volume=2016 |page=e.T22722820A94786489 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22722820A94786489.en |access-date=11 November 2021}}</ref> |sinonimo = ''Aglaïa Chilensis'' (protonym) |vikispecio = Tangara chilensis |komunejo = Tangara chilensis |mapo de vivoteritorioj = Tangara chilensis map.svg |priskribo de mapo de vivoteritorioj = [[Arealo]] de paradiza tanagro }} '''Paradiza tanagro''' (''Tangara chilensis'') estas brile plurkolora mezgranda [[kantobirdo]] el [[familio (biologio)|familio]] [[Traŭpedoj]]. Ĝi apartenas al [[genro (biologio)|genro]] ''[[Tangara]]'', kie ĝi estas la [[tipo (biologio)|tipa]] [[specio]]. == Priskribo == La birdo estas inter 13.5 kaj 15&nbsp;cm longa,<ref name="Schulenberg2007">{{citaĵo el libro|aŭtoro = Schulenberg, T.&nbsp;S., Stotz, D.&nbsp;F., Lane, D.&nbsp;F., et al.|titolo = Birds of Peru|loko = United States of America, New Jersey|eldoninto = Prinception University Press|jaro = 2007|paĝoj = 270|isbn = 978-0-691-13023-1}}</ref> kaj ĉirkaŭ 20.5&nbsp;g peza.<ref name="Robert2009">{{citaĵo el libro|aŭtoro = [[Robert S. Ridgely]] & Guy Tudor|titolo = Field Guide to the Songbirds of South America: The Passerines (Mildred Wyatt-Wold Series in Ornithology)|loko = Printed in China|eldoninto = University of Texas Press|jaro = 2009|paĝoj = 594|isbn = 978-0-292-71748-0}}</ref> Tiu ĉi specio ne havas {{N|seksa duformismo}}, inoj kaj iĉoj aspektas same kaj ne distingeblas per nuda okulo. Ili havas hele verdan kapon, ĉielbluajn malsuprajn partojn de la plumaro, kaj plejparte nigrajn suprajn partojn. Depende de la [[subspecio]], la malsupra dorso estas aŭ flava-ruĝa, aŭ pure ruĝa. La [[beko]] estas nigra kaj la kruroj grizaj. == Distribuo kaj habitato == [[Arealo]] de paradiza estas plene en malsekaj [[tropikoj|tropikaj]] kaj [[subtropikoj|subtropikaj]] arbaroj de uesta kaj norda [[Amazonio]] en [[Sudameriko]], kie ĝi estas unu el la plej disvastigitaj kaj kutimaj [[veraj tanagroj]].<ref name="Robert2009" /> La birdoj renkonteblas en [[Venezuelo]], [[Peruo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Bolivio]], kaj [[Brazilo]]. Malakorde kun ĝia [[scienca nomo]], la specio tute ne renkonteblas, nek iam renkonteblis, en [[Ĉilio]].<ref name="Hilti2003">{{citaĵo el libro|aŭtoro = Steven L. Hilty & Rodolphe Meyer de Schauensee|titolo = Birds of Venezuela|eldono = 2|loko = USA |eldoninto = Princeton University Press|jaro = 2003|paĝoj = 774|isbn = 0-691-09250-8}}</ref> La natura [[habitato]] de la specio estas la {{J|Amazona arbaro}}. En Amazonia regiono la birdoj observeblas en granda spektro de [[pluvarbaro|pluvaj]] [[praarbaro]]j kaj {{J|sekundara arbaro}} en altecoj ĝis 1300—2400&nbsp;m super [[marnivelo]].<ref name="Schulenberg2007" /> == Nutriĝo == Paradiza tanagro estas unu el pli [[insektovora]]j specioj de [[veraj tanagroj]], kaj [[senvertebruloj]] formas pliparton de ĝia [[dieto (biologio)|dieto]]. La insektojn ĝi prenas de folioj kaj [[liano]]j, saltante de branĉo al branĉo.<ref name="Schulenberg2007" /><ref name="Robert2009" /> == Voĉo == Kutima [[birdokanto|kanto]] de paradiza tanagro estas trilaj kvivitoj. Ĝi ankaŭ havas specialan pariĝan signalon: longan, akran kaj tre altan fajfon ''"fii"''.<ref name="bervanperlo2009">{{citaĵo el libro|aŭtoro = Ber van Perlo|titolo = A Field Guide to the Birds of Brazil |url =https://archive.org/details/fieldguidetobird0000perl|loko = USA|eldoninto = Oxford University Press|jaro = 2009|isbn = 978-0-19-530154-0}}</ref><ref name="ReinaKensinger1991">{{citaĵo el libro|aŭtoro = Ruben E. Reina & Kenneth M. Kensinger|titolo = The Gift of birds: featherwork of native South American peoples|eldoninto = Bagnell & Socha|jaro = 1991|paĝoj = 125|isbn = 0-924171-12-X}}</ref> == Subspecioj == [[International Ornithologists' Union]] agnoskas 4 [[subspecio]]jn de paradiza tanagro:<ref name=ioc>{{cite web|editor1-last=Gill|editor1-first=Frank|editor1-link=Frank Gill (ornithologist)|editor2-last=Donsker|editor2-first=David|year=2022|title=Tanagers and allies| work=World Bird List Version 12.1|url=https://www.worldbirdnames.org/bow/tanagers/| publisher=International Ornithologists' Union|accessdate=18 липня 2022}}</ref> * {{bt|Tangara chilensis paradisea|(Swainson, 1837)}}&nbsp;— sudeosta [[Venezuelo]], [[Gujano]], kaj norda [[Brazilo]]; * {{bt|Tangara chilensis caelicolor|(Sclater, PL, 1851)}}&nbsp;— eosta [[Kolombio]], suda Venezuelo kaj norduesta Brazilo; * {{bt|Tangara chilensis chlorocorys|Zimmer, JT, 1929}}&nbsp;— norda centra [[Peruo]] (ĉirkaŭ fontoj de rivero [[Huallaga]]); * {{bt|Tangara chilensis chilensis|(Vigors, 1832)}}&nbsp;— sudeosta Kolombio, eosto de [[Ekvadoro]] kaj Peruo, uesto de Brazilo kaj uestaj partoj de [[Amazonio (subŝtato)|Brazila Amazonio]]. == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://search.macaulaylibrary.org/catalog?taxonCode=partan1&mediaType=video Filmetoj pri paradizaj tanagroj] ĉe The Internet Bird Collection + The Macaulay Library * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=9386&m=0 BirdLife Species Factsheet] * [https://archive.today/20130119044801/http://borderland-tours.com/v2/images/stories/borderland/gallery_photos/ecuador/paradise%20tanager.jpg Photo-Medium Res]; [https://web.archive.org/web/20071023215936/http://borderland-tours.com/v2/content/view/47/69/ Article] borderland-tours * [https://web.archive.org/web/20000919050201/http://www.bird-stamps.org/cspecies/20119100.htm Poŝtmarkoj] (el [[Ekvadoro]], [[Gujano]], [[Paragvajo]], [[Surinamo]]) * [http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=paradise+tanager&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotoj pri paradizaj tanagroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170118032541/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=paradise%20tanager&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2017-01-18 }} ĉe VIREO {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Paseroformaj]] 52dl3afmihec01fctn2d3wn77pqs7cd 0 903451 9373043 9065790 2026-05-15T01:12:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373043 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:GutsMuths Schnepfenthal Pawlow.jpg|eta|GutsMuths-memorhalo, 2022]] '''GutsMuths-memorhalo''' (germane: ''GutsMuths-Gedächtnishalle'') estas ejo por sporto, gimnastiko kaj kulturo kun tuj apudaj ekzerc-terenoj en [[waltershausen|Schnepfenthal (Waltershausen)]]. Portas ĝi la nomon de la fama edukada kaj gimnastika pioniro [[Johann Christoph Friedrich GutsMuths]] kiu aktivis inter 1785 kaj 1839 je [[Salzmann-lernejo (Schnepfenthal)|Salzmann-lernejo]]. == Historio == La eĉ hodiaŭ ekzistanta amikaro ''GutsMuths-Sportgemeinschaft Schnepfenthal'' iniciatis en 1924 konstruon de memoriga gimnastikejo. Pro financaj kialoj konstrueko ne eblis antaŭ la 1934-a jaro kaj rezulto estas modesta. Ĉi ejon oni dum [[GDR]]-tempoj intense uzis por sportumo, fare de lernantoj kaj nelernantoj. En 2009 la tuto kaduka alikonstruiĝis kaj poste estis inaŭguro sub la nomo ''Neue GutsMuths-Gedächtnishalle''. == Arkitekturo kaj utiligo == [[Dosiero:GutsMuths Gedächtnishalle Schnepfenthal 1.JPG|eta|posto kun sportterenoj]] La domo konsistas el sporthalo (kun duŝejoj) kaj muzeeto: tie oni informu sin ekz. pri [[Rennsteig-kurkonkurso]] kaj elstaruloj vilaĝaj aŭ spektu eĉ artaĵojn. Ekde 2009 okazas regule tie ĉi specialaj ekspozicioj. La sporttereno estis pligrandigita kaj plibeligita per informtabuloj pri GutsMuths kaj liaj disĉiploj. Ankaŭ [[arboreto]] estiĝis tie. Festadas kaj eksponadas ĉi tie ankaŭ societoj de ekstere de Schnepfenthal. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.waltershausen.de/tourismuskulturfreizeit/gutsmuths-gedaechtnishalle-schnepfenthal/ hejmpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250312125741/https://www.waltershausen.de/tourismuskulturfreizeit/gutsmuths-gedaechtnishalle-schnepfenthal/ |date=2025-03-12 }} == Literaturo == * Egon Rödl, Gerd Bause: ''Zweites Heimatbuch von Schnepfenthal-Rödichen.'' Gotha 2005 * Gerd Bause: ''Schnepfenthal-Rödichen, Vergangenes in Bildern.'' Gotha 2010 * Steffen Möller, Kamen Pawlow, Festschrift 800 Jahre Waltershausen, Waltershausen 2009 * Landessportbund Thüringen (eld.): Sonderheft 250 Jahre nach Johann Christoph Friedrich GutsMuths, Erfurt 2009 {{Bibliotekoj}} {{Koordinato|NS=50.88219|EW=10.58338|type=building|region=DE-TH}} [[Kategorio:Waltershausen]] [[Kategorio:Gimnastikaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Sportejoj en Turingio|Schnepfenthal]] [[Kategorio:Aperis en 1934]] [[Kategorio:Memoriglokoj]] rsmidg4jozd37e3cii3loxrf94gt4sj 0 909636 9373055 9091419 2026-05-15T02:57:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373055 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Julio|Gyula]] Herczeg''' [djula herceg], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Herczeg Gyula''' estis [[Hungario|hungara]] [[lingvisto]], altlerneja [[instruisto]], [[inspektoro]], [[vortaristo]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM57959;jsessionid=B5C3660C2DC69A0DDA4D709D8FC82EB0 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=680897&date=2025-05-06 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1920|1|22}} en [[Pécs]], li mortis {{mortotago|1994|6|30}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en sia naskiĝurbo en 1937, poste li akiris pedagogian (1942) kaj filozofian (1944) diplomojn en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]], sed intertempe li studis ankaŭ en [[Scuola Normale Superiore di Pisa]]. Inter 1942–1951 li instruis en ĉefurba gimnazio, inter 1946–1948 ankaŭ en [[Universitato Corvinus de Budapeŝto|Ekonomia Universitato de Budapeŝto]], krome li havis postenon en Universitato Péter Pázmány (1949–1951). Li redaktis vortaron en [[eldonejo]] inter 1952–1953, poste li estis [[lektoro]] en universitata [[instituto]] ĝis 1958. Li ne estis partoprenanto en la [[hungara revolucio de 1956]], tamen li false estis akuzita, poste li ne rajtis instrui en universitato, tial li estis inspektoro en mezlernejoj jardekon. Inter 1965-1979 li instruis (kun interrompoj) en [[Universitato de Florenco]], krome hejme inter 1971–1977 li laboris en akademia instituto, poste en universitata instituto. Inter 1985–1992 li estis fondinta katedrestro en [[Universitato de Pécs|Scienca Universitato Janus Pannonius]]. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1970, li doktoriĝis en 1981 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Li havis edzinon kaj li ricevis italan [[premio]]n en 1977. == Elektitaj kontribuoj == * ''Az önálló gerundium használata Boccaccio prózájában.'' (ankaŭ [[disertaĵo]], 1944) * ''Alcune costruzioni assolute dell’italiano.'' (1948) * ''Irodalmi nyelv és nyelvjárás Olaszországban.'' (1952) * ''Olasz–magyar szótár.'' (vortaro en 2 volumoj, ĉefredaktoro, 1952; 6-a pligrandigita eldono: 1992) * ''Olasz nyelvtan az általános gimnáziumok számára.'' (lernolibro, 1956; 10-a eldono: 1971) * ''Stílus és nyelv az olasz preromantika szemléletében.'' (1958) * ''Olasz–magyar kisszótár.'' (vortaro, 1958; 9-a eldono: 1992) * ''Magyar–olasz kisszótár.'' (vortaro, 1958; 9-a eldono: 1992) * ''Lo stile indiretto libero in italiano.'' ([[monografio]] kaj disertaĵo, 1963; hungare mallongigite: 1970) * ''Saggi linguistici e stilistici.'' (monografio, 1972) * ''A modern magyar próza stílusformái.'' (monografio, disertaĵo, lernolibro, 1975; 2-a eldono: 1979) * ''A XIX. századi magyar próza stílusformái.'' (monografio kaj lernolibro, 1981) * ''Móricz Zsigmond stílusa.'' (monografio, 1982; 2-a eldono: 1986) * ''A régi magyar próza stílusformái.'' (monografio kaj lernolibro, 1985) * ''Könyv az olasz nyelvről.'' (1994) == Memorigiloj == * memortabulo en Pécs (2014) == Fontoj == * [https://www.scribd.com/document/841756684/Herczeg-Gyula-Szarvason biografio hungare kun foto] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/herczeg-gyula-0a4dc biografio hungare] * [http://mek.niif.hu/00000/00019/html/h/i005271.htm datenoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250708150956/http://mek.niif.hu/00000/00019/html/h/i005271.htm |date=2025-07-08 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Herczeg Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj lingvistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj inspektoroj]] [[Kategorio:Hungaraj vortaristoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} ba1iubahfwlqydcmq8ru8zuakuxtt0w 0 910657 9373170 9169620 2026-05-15T08:45:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373170 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Gabrielo|Gábor]] Kósa''' [kOŝa], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Kósa Gábor,''' [[ĉine]] '''康高寶,''' pli simple ''康高宝'' estis [[Hungario|hungara]] [[ĉinologo]], altlerneja [[instruisto]], [[eklezihistoriisto]]. Lia [[patrino]] estis [[Vera Kósáné Ormai]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=1746260&date=2025-05-21 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1971|1|31}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris filozofiajn diplomojn angle (1995) kaj ĉine (1997) en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]], dum en la studjaro 1995 li studis en [[Ĉinio]]. Inter 1999–2008 li instruis en [[:hu:A Tan Kapuja Buddhista Főiskola]] kaj estis levita en 2004. Li instruis ankaŭ ekde 2000 en Universitato Loránd Eötvös, kie li estis levita [[asistanto]] en 2003, [[lektoro]] en 2009, [[docento]] en 2014, [[profesoro]] en 2025. Intertempe helpe de [[stipendio]]j en [[Japanio]], [[Tajvano]], [[Britio]] kaj [[Usono]] li esploris. Lia ĉeftemo estis religio en Ĉinio. == Elektitaj kontribuoj == * ''„A Hatalmas Felhő Fényessége” – áttekintés a kínai buddhizmus és manicheizmus viszonyáról a történeti források tükrében.'' (2009) * ''Uchū-zu no ‘Kōki no hojisha’ ni tsuite 宇宙図の「光輝の保持者」について.'' (2015) * ''The Manichaean ‘New Paradise’ in Text and Image.'' (2016) * ''Monijiao shenpan huihua er zhen 摩尼教审判绘画二帧 [Two Manichaean Judgment Scenes].'' (2021) == Fontoj == * [https://old.urd.ac.ir/en/wp-content/uploads/2021/01/G.-KOSA-CV.pdf biografio angle] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250523022306/https://old.urd.ac.ir/en/wp-content/uploads/2021/01/G.-KOSA-CV.pdf |date=2025-05-23 }} * [https://hu.wikipedia.org/wiki/K%C3%B3sa_G%C3%A1bor biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kosa Gabor}} [[Kategorio:Hungaraj ĉinologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj eklezihistoriistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} gfu4km3myi4taumz3b4bi9bgc73cfsp 0 913323 9373050 9128549 2026-05-15T02:31:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373050 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = [[1832]] |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstra imperio}} [[Nitro]] |dato de morto = [[1883]] |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Budapeŝto]] }} '''[[Julio|Gyula]] Dessauer''' [djula desaŭer], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Dessauer Gyula''' estis [[Hungario|hungara]] [[rabeno]]. Lia persona nomvarianto estis ''Julius'', lia [[pseŭdonimo]] estis ''Nathan Dessauer''. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM116323 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=717293&date=2025-06-26 nemzeti névtér</ref> naskiĝis en [[1832]] en [[Nitro]], li mortis en [[1883]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Li lernis komence de sia patro, kiu estis rabeno. Baldaŭ li kompletigis siajn studojn en pluraj hungariaj rabenlernejoj, poste li estis rabeno laŭvice en [[Deutschkreutz|Sopronkeresztúr]] kaj Nitro. En 1860 li estis elektita ĉefrabeno de [[Újpest]]. Post 7 jaroj li pensiuliĝis kaj li okupiĝis pri teologio. == Elektitaj kontribuoj == * ''Begrüssungs- und Antritts-Rede, gehalten im Cultus-Tempel zu Neu-Pest...'' (1860) * ''Studien zur Genesis. Uibersetzung der Shire-Simrah.'' (1865) * ''Die Ritual-Fesetze der Israeliten.'' (1869) * ''Perlenschatz der praktischen Welt- und Lebensweisheit.'' (1870; 2-a plibonigita eldono: 1880) * ''Der Raschi-Kommentar zu den fünf Büchern Moses, vollständig ins Deutsche übersetzt mit beigedructem Bibeltexte.'' (1887) == Fontoj == * [http://mek.niif.hu/04000/04093/html/0204.html biografio hungare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250626101900/http://mek.niif.hu/04000/04093/html/0204.html |date=2025-06-26 }} * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/d-8025B/dessauer-gyula-80EA6/ biografio hungare] * [https://web.archive.org/web/20210815193050/https://www.ujpestizsinagoga.hu/tortenet.html biografio hungare (legebla pli malsupre)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dessauer Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj rabenoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} ru86q3ziau25957u2usc3ekkvp2sfko 0 914423 9373269 9138517 2026-05-15T11:28:56Z Sj1mor 12103 9373269 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Quentin DUPIEUX''' (naskita la 14-an de aprilo 1974<small>,</small> pli bone konata per sia [[artista nomo]] '''Mr. Oizo''' (ŭa-zo; <small>franca prononco:</small> [ məsjø ŭazo ]). <ref>{{cite web|last1=Douglas|first1=Edward|title=Interview: Quentin (Mr. Oizo) Dupieux Can't Do Wrong - ComingSoon.net|url=http://www.comingsoon.net/movies/features/101632-interview-quentin-mr-oizo-dupieux-cant-do-wrong|website=ComingSoon.net|access-date=la 15-an de majo 2017|date=la 25-an de marto 2013}}</ref> La nomo estas intenca kaj malĝusta homofonia literumo de la vorto " oiseau ", kiu signifas "[[birdo]]" en la franca <ref>"[http://www.laut.de/Mr.-Oizo Mr. Oizo]". laut.de. Altirita la 6-an de&nbsp;januaro 2018.</ref>) estas franca [[filmreĝisoro]], muzikproduktanto kaj elektronikmuzika artisto. S-ro Oizo estas plej konata pro sia kanto " Flat Beat ", kiu fariĝis granda sukceso en [[Eŭropo]] en [[1999]] kiam ĝi estis uzita kiel muziko en reklamvideo de [[Levi Strauss & Co.|Levi's]]- [[ĝinzo]]. <ref name="British Hit Singles and Albums">{{cite book|first=David|last=Roberts|year=2006|title=British Hit Singles and Albums|edition=19th|publisher=Guinness World Records Limited|location=London|isbn=1-904994-10-5|page=371}}</ref> La kanto estis registrita nur per TR606 kaj MS20, kiujn li samplis en Akai S1000-samplilon. La muzikfilmeto prezentas lian flavan [[maskoto]]<nowiki/>n "Flat Eric". La muzikfilmeto prezentas la faman pupon kapbatante Jim Henson's Creature Shop,, kreitan de Quentin kaj Janet Knechtel de Flat Eric trako. == Diskaro == * ''[[:en:Analog_Worms_Attack|Analog Worms Attack]]'' (1999) * ''[[:en:Moustache_(Half_a_Scissor)|Moustache (Half a Scissor)]]'' (2005) * ''[[:en:Lambs_Anger|Lambs Anger]]'' (2008) * ''[[:en:Stade_2|Stade 2]]'' (2011) * ''[[:en:The_Church_(Mr._Oizo_album)|The Church]]'' (2014) * ''[[:en:All_Wet_(album)|All Wet]]'' (2016) * ''Voilà'' (kune kun [[:en:Crookers|Phra]]) (2022) == Filmaro (reĝisoro kaj scenaro) == * 2001: Nonfilm * 2007: Steak * 2010: Rubber * 2012: Wrong * 2013: Wrong Cops * 2014: ''Réalité)'' * 2018: ''Au poste!'' * 2019: Monsieur Killerstyle ''(Le daim)'' * 2020: ''Mandibules'' * 2022: ''Incroyable mais vrai'' * 2022: ''Fumer fait tousser'' * 2023: Yannick * 2023: Daaaaaali! * 2024: Le deuxième acte * 2025: L'Accident de piano == Referencoj == {{Referencoj}}{{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Dupieux, Quentin }} [[Kategorio:Francaj superrealismaj artistoj]] [[Kategorio:Francaj scenaristoj]] [[Kategorio:Francaj sondisko-produktistoj]] [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Francaj komponistoj]] su0f4besemc0dy4te9cse5qeqjc4czh 0 921991 9372798 9201432 2026-05-14T13:14:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372798 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Sticker window amsterdam01.jpg|eta|dekstre|300ra|Kolekto de glumarkoj en [[Amsterdamo]]]] La '''glumarka arto''' aŭ ''arto per glumarkoj'' estas esprimriĉa formo de [[urba arto]], kiu utiligas [[glumarko]]jn kiel sian ĉefan rimedon por komuniki ideojn, emociojn kaj mesaĝojn. Ĝi ne nur ornamas la publikan spacon, sed ankaŭ servas kiel ilo de socia kritiko kaj kultura dialogo. Ĉi tiu formo de arta manifestiĝo aperis kiel parto de la evoluo de la postmoderna arto, kiam artistoj komencis serĉi novajn manierojn interagi kun la urba medio kaj la loĝantaro. Kvankam la uzo de glumarkoj en publikaj spacoj ekzistis jam antaŭe, ĝia populariĝo ekfloris dum la 1990-aj jaroj, kiam urbaj grupoj ligitaj al alternativa kulturo, kiel grafitiistoj, muzikaj subkulturoj kaj sendependaj artkolektivoj, ekuzis glumarkojn por marki sian ĉeeston kaj transdoni mesaĝojn al larĝa publiko. == Galerio == <gallery> Dosiero:Berlin stickers.jpg|ligilo=Ficheiro:Berlin_stickers.jpg|alternative=Sticker da 64 Crew em Berlin|64-a skipa glumarko en Berlino Dosiero:Mit-card-reader-sticker.jpg|ligilo=Ficheiro:Mit-card-reader-sticker.jpg|alternative=Sticker satírico nos escritórios do MIT.|Satira glumarko en la oficejoj [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio|de MIT]] . Dosiero:Stickerart.jpg|ligilo=Ficheiro:Stickerart.jpg|alternative=Sticker art em São Paulo, Brasil.png|Glubildarto en [[San-Paŭlo]], Brazilo. Dosiero:Urbanartsp.jpg|ligilo=Ficheiro:Urbanartsp.jpg|alternative=Sticker art em São Paulo, Brasil.|Glubildarto en San-Paŭlo, Brazilo. Dosiero:Vlepka.jpg|ligilo=Ficheiro:Vlepka.jpg|alternative=Colar stickers é uma maneira de levar arte às ruas da cidade.|Gluado de ''glumarkoj'' estas maniero alporti arton al la urbaj stratoj. </gallery> La alirebleco de glumarkoj — facile produktitaj, transportitaj kaj aplikitaj — ebligis rapidan disvastiĝon de tiu movado, farante ĝin demokrata formo de arto, atingebla por homoj de diversaj fonoj. De simplaj ilustraĵoj ĝis kompleksaj desegnaĵoj kun politika aŭ socia enhavo, la glumarka arto transformis urbajn pejzaĝojn en verajn subĉielajn galeriojn, kie ĉiu stratangulo fariĝas loko por kreemo kaj mem-esprimo. Tiel, la glumarka arto fariĝis grava elemento de la nuntempa urba kulturo, ligante arton, reziston kaj la ĉiutagan vivon de la urboj en unika kaj konstante evoluanta formo de komunikado. La laboro povas naskiĝi el la deziro transdoni mesaĝon — politikan, artan aŭ personecon — aŭ simple el la plezuro beligi la straton, montrante vian guston aŭ vidpunkton sur la pinto de fosto, ĉe la rando de ŝildo, aŭ eĉ ĉe la bazo de muro. == Tia arto en Brazilo == La unuaj glumarkoj aperis en Brazilo ĉefe kiel dekoraciaj ornamaĵoj por hejmoj kaj komercaj establoj, kiel butikoj kaj restoracioj. Ili estis uzataj por aldoni kolorecon kaj personecon al la medio, ofte kun simplaj desegnoj aŭ inspiritaj mesaĝoj. Tiuj glumarkoj estis produktitaj el mem-glua vinilo, materialo rezistema kaj facile aplikebla, kiu garantiis pli longan daŭron. Por certigi precizan kaj netan aplikadon, la glumarkoj venas kovritaj per travidebla protekta tavolo, konata kiel ''masko''. Dum la algluado, la persono kiu aplikas ĝin forigas tiun maskon, kio ebligas ke nur la glumarko mem restu firme algluita al la elektita surfaco. Por atingi la plej bonan rezulton, la loko elektita por la glumarko devas esti tute glata, pura kaj seka, kiel vitro, kahelo aŭ polurita ligno. Ĉiu malglataĵo aŭ polvo povas influi la kvaliton de la fina prezento, kio montras la gravecon de zorgema preparado antaŭ la instalado. Kun la tempo, tiuj glumarkoj evoluis de simplaj dekoraciaĵoj al ilo de memesprimo kaj arta manifestiĝo, trovante sian vojon ankaŭ al la stratoj kaj urbaj spacoj. Ĉi tio markis la komencon de nova kulturo, kie la glumarko fariĝis ne nur ornama elemento, sed ankaŭ ilo por komuniki mesaĝojn kaj konstrui vidan identecon en la publika medio. <ref>{{Citaĵo el gazeto|doi=|url=http://issuu.com/revistabastiao/docs/bastiao_02}}</ref> == Tia arto en Esperantujo == La movado de glumarka arto ankaŭ trovis sian lokon en '''Esperantujo''', kvankam en pli modesta kaj specialigita maniero. Ĉar Esperanto mem estas lingvo de internacia interkompreno, multaj artistoj kaj aktivuloj ekvidis en glumarkoj oportunan, facile uzeblan rimedon por '''disvastigi la lingvon''', altiri la atenton de la publiko, kaj krei senton de komunumo inter esperantistoj. === Historia Komenco === En la fruaj jaroj de la Esperanta movado, la disvastigo okazis ĉefe per broŝuroj, afiŝoj kaj poŝtkartoj. Tamen, ekde la fino de la '''20-a jarcento''', glumarkoj komencis aperi en '''kongresoj''', '''renkontiĝoj''' kaj '''urbaj kampanjoj'''. Ili estis uzataj por: * Inviti homojn lerni la lingvon; * Reklami eventojn kiel la '''Universala Kongreso''' aŭ regionajn renkontiĝojn; * Elmontri sloganojn pri paco, ekologio kaj internacia amikeco. Tiuj glumarkoj ofte havis simplan, sed fortan mesaĝon, kiel ekzemple ''“Parolu kun la mondo – lernu Esperanton”'' aŭ ''“Esperanto por paco”''. ---- === Modernaj Evoluoj === En la 2000-aj jaroj, precipe kun la apero de '''interreto kaj sociaj retoj''', la glumarka arto en Esperantujo ricevis novan vivon. Kelkaj faktoroj favoris tiun evoluon: # '''Malalta kosto kaj facila produktado''' – kun ciferecaj presiloj kaj mem-gluaj materialoj, eblas produkti malgrandajn seriojn sen grandaj elspezoj. # '''Tutmonda reto de disvastigo''' – esperantistoj en diversaj landoj povis interŝanĝi dezajnojn dum internaciaj eventoj aŭ per poŝta reto. # '''Nova estetiko''' – multaj glumarkoj kombinas la verda stelo, Zamenhof-citaĵojn, aŭ modernajn grafikaĵojn por allogi pli junan publikon. Ekzemplo estas la uzo de glumarkoj dum '''Universala Kongreso en Lisbono (2018)''', kie ili estis distribuitaj por marki la ĉeeston de la evento en la urbo. ---- === Kampanjoj kaj Urbanaj Agoj === En kelkaj urboj, esperantistoj uzis glumarkojn kiel parton de '''urbanaj arto-projektoj''', similaj al tiuj de grafitio-movadoj. Ekzemple: * En '''Poŭzalegro (Brazilo)''', la ''Esperanta Ambasadejo'' iniciatis projekton kun glumarkoj portantaj Esperantajn vortojn kaj QR-kodojn, kiuj kondukis al retejoj por lerni la lingvon. * Dum '''Junularaj Internaciaj Renkontiĝoj''', glumarkoj estis uzataj por krei "lingvajn vojojn" en la urboj, kie partoprenantoj povis sekvi glumarkojn kun instrukcioj en Esperanto. Tiuj agoj ne nur reklamis la lingvon, sed ankaŭ ligis la Esperantan movadon al la pli vasta mondo de '''stratarta kulturo'''. ---- === Kultura Signifo === La glumarka arto en Esperantujo havas duoblan signifon: # Ĝi estas ilo por '''kultura rezisto''', montrante ke Esperanto vivas en la ĉiutaga vivo, ekster formalaj eventoj kaj lernejoj. # Ĝi funkcias kiel '''ponto inter generacioj''', ĉar junaj artistoj trovas en la glumarko modernan kaj mallongan manieron komuniki, dum pli malnovaj membroj rekonas la tradicion de presita varbado. Tiel, ĉiu glumarko fariĝas '''simbola signo de tutmonda komunumo''', malgranda sed potenca mesaĝo pri lingvo, kulturo kaj interpopola kunlaboro. == Vidu ankaŭ == * Amaskulturo * [[Poparto]] * [[Strata arto|Urba arto]] ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Commonscat|Stencil}} == Eksteraj rilatoj == * [http://www.flickr.com/photos/colante/sets/72157629643368136/ Ekspozicio COLEX 2012] * [http://www.colante.com/ Gluiĝema] * [http://www.flickr.com/photos/exs08/ Ekspoziciaj Glumarkoj 2008] * [https://issuu.com/espinafrestickerszine/docs/espinafre_stickers_zine_1_to_6 Spinaco-Glumarkoj Zine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241130210419/https://issuu.com/espinafrestickerszine/docs/espinafre_stickers_zine_1_to_6 |date=2024-11-30 }} {{Portalstrio|Arto}} <references group="https://gravuracontemporanea.com.br/a-cultura-grafica-do-sticker/" /> [[Kategorio:Strata arto]] [[Kategorio:Artaj teĥnikoj]] 7kkhth04sojcy0yoko702x9w0fq1c7x 0 923092 9372977 9253836 2026-05-14T20:59:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372977 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Grizkapa ringopapago |koloro = pink |dosiero= Grey-headed parakeet (34365126130).jpg |priskribo de dosiero = |dosiero larĝo = 250px |regno = [[Animalo]]j, ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]], ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]], ''Aves'' |ordo = [[Papagoformaj]], ''Psittaciformes'' |familio = [[Psitakuledoj]], ''Psittaculidae'' |tribo = ''[[Psittaculini]]'' |genro = ''[[Psittacula]]'' |specio = '''Grizkapa ringopapago''', ''P. finschii'' |dunomo = ''Psittacula finschii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Allan Octavian Hume|Hume]], 1874) |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref>{{cite iucn|author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year= 2017 |title= ''Himalayapsitta finschii'' |amends= 2016 |page= e.T22685473A111377718 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22685473A111377718.en |access-date=13a de Aŭgusto 2023}}</ref> |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px |mapo de vivoteritorioj = |priskribo de mapo de vivoteritorioj = | sinonimo = *''Himalayapsitta finschii'' |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = |vikispecio = |komunejo = }} '''Grizkapa ringopapago''' ({{Lang-la|Psittacula finschii}} laŭ kio ankaŭ ''ringopapago de Finsch'') estas mezgranda [[papago]] de la genro ''[[Psittacula]]'' de la [[Psitakuledoj]], tre rilata al la samgenra [[Himalaja ringopapago]] kun kiu ĝi formas super-specion. Ĝi troviĝas en Sudorienta Azio el nordorienta Barato ĝis Vjetnamo. La alternativa kaj sienca nomo de tiu birdospecio memorigas la germanan naturscienciston kaj esploriston [[Otto Finsch]]. == Aspekto == Kiel ilia nomo sugestas, ilia kapo estas malhelgriza (pli malhela ĉe maskloj), kun nigra gorĝo, kaj ĉe la maskloj ankaŭ kun nigra fajna strio el la gorĝo al la supra nuko. Ambaŭ seksoj havas helverdan nukon (pli rimarkinde en maskloj). La beko estas ruĝa kun flavecaj pinto kaj [[vaksaĵo]]. La supraj partoj estas verdaj kaj la malsupraj partoj flavecaj. Ne estas flugilmakulo kaj la vosto estas longega, flava malsupre kun la du centraj vostoplumoj longegaj. La piedoj estas grizaj. == Distribuado kaj habitato == [[File:Grey-headed Parakeet, Khonoma, Nagaland, India October 2018.jpg|thumb|left|El Ĥonoma, [[Nagalando]], [[Barato]].]] La Grizkapa ringopapago havas vastan teritorion en Sudorienta Azio. Ĝi troviĝas en plejparto de [[Vjetnamio]], la tuta lando [[Laoso]], plejparto de orienta [[Kamboĝo]], norda [[Tajlando]], en plejparto de [[Birmo]] (krom la regiono Tanintharyi), en la provinco [[Junano]] de [[Ĉinio]], en fora orienta [[Bangladeŝo]] (ekstreme malofta), preskaŭ la tuta nordorienta [[Barato]], kaj fora sudorienta [[Butano]]. La tutmonda populacio ne estas konata, sed oni raportas, ke ĉi tiu birdo estas malofta en Ĉinio, kun diversaj statusoj ĉie alie. Ĝi troviĝas en altitudoj ĝis 2 700 metroj en arbaroj konsistantaj el [[kverko]], [[Granda tektono|tektono]], [[pino]] kaj [[cedro]]. Ĝi ankaŭ loĝas sur deklivaj arbaroj, terkultivejoj kun disaj arboj. En [[Kamboĝo]], ĝi regule troviĝas en areoj kun ĉiamverda kaj duonĉiamverda vegetaĵaro. == Kutimaro kaj ekologio == La grizkapa papago havas tre varian dieton de malsamaj specioj de foliburĝonoj, semoj, fruktoj, [[bero]]j kaj floroj. Ĝi ofte videblas en aroj aŭ familiaj grupoj, kaj ankaŭ pli grandaj grupoj estis raportitaj. Ĝi kutime estas loĝanta birdo, kun iom da laŭsezona altituda movado responde al manĝaĵhavebleco. Ĝi ofte kolektiĝas en grandaj aroj por ripozi ĉe krepusko. Post sia [[reprodukta sezono]] de januaro-marto, inoj ofte demetas 4-5 ovojn, kiuj estas ĉirkaŭ 28,5 x 22,0 mm. == Minacoj == La grizkapa ringopapago ofte estas kaptita en la komerco de ekzotaj birdoj kaj multaj estas loke tenataj kiel [[dorlotbesto]]j. Ili tendencas esti popularaj en kelkaj malgrandaj vilaĝoj en suda Ĉinio kaj ĉirkaŭaj regionoj. La konstanta kaptado de birdoj multe influas la naturan populacion. [[Senarbarigo]] kaj [[arbohakado]] de la natura arbara vivejo de la birdo ankaŭ negative efikas sur la populacio de la papago. La lando Laoso kaj ĝiaj neloĝataj arbaraj montetoj ŝajnas funkcii kiel pli sekura rifuĝejo por la specio. ==Referencoj== {{Referencoj|2}} ==Bibliografio== *Grimmett, Inskipp kaj Inskipp, ''Birds of India'', ISBN 0-691-04910-6 *Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal (eld.): ''Handbook of the Birds of the World''. Volume 4: Sandgrouse to Cuckoos. Lynx Edicions, Barcelona, 1997. ISBN 8487334229 *Joseph Michael Forshaw: ''Parrots of the World - An Identification Guide''. Princeton University Press, Princeton 2006, ISBN 978-0-691-09251-5. == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Psittacula finschii}} * [http://www.parrots.org/index.php/encyclopedia/profile/grey_headed_parakeet Species profile] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150302224426/http://www.parrots.org/index.php/encyclopedia/profile/grey_headed_parakeet/ |date=2015-03-02 }} - World Parrot Trust * [http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=1533] {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Papagedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] h3bslxv6ewgcr2lmbr1gxnwu41q92il 0 923697 9373246 9342481 2026-05-15T11:03:34Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9373246 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Michel SOGNY''' (naskiĝis la [[21-a de novembro|21-an de novembro]] [[1947]] en [[Paŭo (Francio)|Pau]], [[Francio]]) estas franca pianisto, komponisto kaj verkisto de [[Hungario|hungara]] deveno.<ref>Valérie Sasportas (23 April 2010). [http://www.lefigaro.fr/livres/2010/04/22/03005-20100422ARTFIG00623-michel-sogny-la-musique-sans-soupir-.php «&nbsp;Michel Sogny, La musique sans soupirs&nbsp;»]. ''[[Le Figaro]]''.</ref><ref>Radio Classique (December 2015). [http://www.radioclassique.fr/actu-classique/dossiers/dossiers-detail/lart-et-la-methode-de-michel-sogny.html "L’art et la Méthode de Michel Sogny"].</ref> Li evoluis novan aliron al la instruado de piano. Lia metodo ebligis al multaj lernantoj de ĉiuj aĝoj ĝui la praktikigon de ĉi tiu instrumento, ĉar pianludado estas ĝenerale konsiderata neatingebla se ne instruata dum infaneco.<ref>«&nbsp;L'histoire d'une adulte prodige&nbsp;», Piano n°19, 2005–2006.</ref> ==Biografio== Michel Sogny ĉeestis la Normalan Muzikan Lernejon de Parizo, kie li studis pianon sub la gvido de Jules Gentil kaj Yvonne Desportes. Li havas magistran gradon en [[psikologio]], bakalaŭran gradon en literaturo kaj doktoran gradon en [[filozofio]],<ref>''Le Processus de l'esprit créateur chez Liszt'', SUDOC, 040853942</ref> kiun li kompletigis ĉe la Sorbono en 1974 sub la gvido de Vladimir Jankélévitch. Michel Sogny estas la fondinto de la Fondaĵo SOS Talents. Kune kun [[Valéry Giscard d’Estaing|Valéry Giscard d'Estaing]] kaj la posteulino de Franz Liszt, Blandine Ollivier de Prévaux, Sogny estis unu el la fondintaj membroj de la Franca Asocio Franz Liszt.<ref>Association française Franz Liszt 1972 », Documentation Association Franz Liszt,‎ octobre 1972</ref><ref>{{cite news |title=Une Association Franz Liszt|work=[[Le Figaro]]|date=16 October 1973|page=29|url=https://www.flickr.com/photos/60784876@N06/49472640182/in/dateposted-public}}</ref> ==La pianmetodo de Michel Sogny== La metodologio de Sogny estas instruata en liaj lernejoj en Parizo kaj Ĝenevo. Ekde 1974, pli ol 20,000 lernantoj majstras pianon laŭ la metodo de Sogny.<ref>{{cite news |first=Thierry |last=Hillériteau|title=Les antiques accords de Michel Sogny|work=[[Le Figaro]]|date=2 May 2014|url=http://www.lefigaro.fr/mon-figaro/2014/05/02/10001-20140502ARTFIG00286-les-antiques-accords-de-michel-sogny.php}}</ref><ref>{{cite news |title=L'HUMANISTEDE LA MUSIQUE|date=18 May 2017|url=https://studylibfr.com/doc/5076546/de-la-musique---%C3%A9ditions-michel-de-maule}}</ref> La metodo konsistas el du ĉefaj komponantoj: didaktikaj verkoj – Prolegomenoj, kiuj reprezentas etajn ekzercojn.<ref>François Lancel, "En avant la musique", ''Le Parisien'',‎ mai 1981</ref> La Prolegomenoj disvolvas la percepton de muzika simfonio kaj sono.<ref>Stephan Friedrich, ''"L'Art et la Méthode", Classica L'Express"'',‎ décembre 2015, p. 4</ref> La dua direkto konsistas el la ciklo de etudoj, kie la koncentriĝo estas sur la disvolvigo de teknikaj kapabloj, kiel mangestoj kaj pozicioj.<ref>Georges Hilleret, "Le bonheur de jouer Bach après quelques mois de pratique", Télé 7 Jours,‎ 26 mai 1984</ref> Unu el la lernantoj de Sogny, kiu komencis pianpraktikon jam kiel plenkreskulo, estis la franclingva profesoro Michel Paris.<ref>Stephan Friedrich, ''"Michèle Paris – L'adulte prodige"'', Classica L'Express,‎ décembre 2014, p. 9</ref> Post la kompletigo de la 4-jara metodologia kurso de Sogny, en la aĝo de 30 jaroj ŝi prezentis solan koncerton en la [[Théâtre des Champs-Elysées|Teatro des Champs-Élysées]] sub la patroneco de la Ministerio de Kulturo.<ref>Edgar Schneider, ''"Jours de France"'', Le Carnet de la Semaine,‎ 3 mai 1980</ref> Alia sukcesa lernanto de Michel Sogny estis Claudine Zévaco, kiu prezentis en la Teatro des Champs-Élysées en 1983 kaj 1984.<ref>"En Bref- Récital à la Fondation Cziffra", ''Le Monde'',‎ 26 mai 1984</ref> En 1981, la Senato formale turniĝis al la Ministro de Kulturo, Jack Lang, por diskuti la enkondukон de la metodologio de Michel Sogny tra la tuta [[Francio]].<ref>{{cite news |title=Enseignement de la musique : extension du centre Michel Sogny – Sénat|url=https://www.flickr.com/photos/60784876@N06/25294925464}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.michelsogny.ch/ Michel Sogny Oficiala retejo] * [https://www.lefigaro.fr/musique/michel-sogny-l-art-de-la-resilience-20220605 Michel Sogny, l’art de la résilience] [[Le Figaro]] * [http://www.academie-michel-sogny.ch Michel Sogny Academy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221017174620/http://www.academie-michel-sogny.ch/ |date=2022-10-17 }} * [http://www.michelsogny.com Michel Sogny persona retejo] * [http://www.sos-talents.ch Fondaĵo SOS Talents] * [https://web.archive.org/web/20150822211931/http://www.artchipel.net/fr/compositeur/sogny-michel/ Verkaro ĉe Artchipel] * [https://www.laflutedepan.com/recherche?Effiltre=1&Effiltre2=0&tri=0&page=0001&boutique=&instrument=&style=&motcle=michel+sogny laflutedepan.com] [[Kategorio:Francaj komponistoj]] [[Kategorio:Francaj pianistoj]] fuon2aqbfm0syws2xs0fcnw0z7p657k 0 928597 9373044 9241601 2026-05-15T01:19:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9373044 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Guy Clarence VANDERHAEGHE''' OC SOM (naskita la 5-an de aprilo 1951 en Esterhazy, minurbo en sudorienta [[Saskaĉevano]]) estas kanada romanisto kaj novelisto, plej konata pro sia trilogio de [[Vakero|vakeraj]] [[Romano|romanoj]], ''The Englishman's Boy'', ''The Last Crossing'', kaj ''A Good Man'', kiuj okazas en la 19-a-jarcenta [[Usona Okcidento|usona]] kaj kanada okcidento. Vanderhaeghe gajnis tri Premiojn de la Ĝenerala Guberniestro pro sia fikcio, unu pro sia novelaro ''Man Descending'' en 1982, la duan pro sia romano ''The Englishman's Boy'' en 1996, kaj la trian pro sia novelaro ''Daddy Lenin and Other Stories'' en 2015. La 30-an de oktobro 2003, la verkisto fariĝis Oficiro de la [[Ordeno de Kanado]] pro siaj servoj al kanada literaturo. En 2013, li ricevis la Artan Premion de la Vicguberniestro pro vivdaŭro en la artoj, la plej alta honoro de Saskaĉevano en la artoj.<ref>{{cite news|url=https://www.cbc.ca/news/canada/saskatchewan/saskatchewan-author-honoured-with-lifetime-achievement-award-1.1393093?cmp=rss|title=Saskatchewan author honoured with lifetime achievement award|publisher=CBC News|date=2013-09-04|access-date=2013-09-04}}</ref> == Verkaro == === Memstaraj romanoj === * My Present Age (1985) * Homesick (1989) * August into Winter (2021) === Libroserio ''Frontier'' === # The Englishman's Boy (1996) # The Last Crossing (2002) # A Good Man (2011) === Teatraĵoj === * I had a job I liked. Once (1992) * Dancock's Dance (1996) === Rakontoj === * Home Place (1987) * The Jimi Hendrix Experience (2000) === Kolektoj === * Man Descending (1982) * The Trouble With Heroes and Other Stories (1983) * Things as They Are? (1992) * Daddy Lenin and Other Stories (2015) === Ekranaj adaptiĝoj === * 1985 Cages * 1991 Man Descending * 2001 Reunion * 2008 The Englishman's Boy == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|1033400}} * [https://esask.uregina.ca/entry/vanderhaeghe_guy_1951-.jsp Guy Vanderhaeghe] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230531225618/https://esask.uregina.ca/entry/vanderhaeghe_guy_1951-.jsp |date=2023-05-31 }} ĉe la The Encyclopedia of Saskatchewan {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Vanderhaeghe, Guy}} [[Kategorio:Oficiroj de la Ordeno Kanada]] [[Kategorio:Kanadaj verkistoj]] cckdraxx1vmy1ih4hsgci3u5hsz899b 0 929143 9372912 9289534 2026-05-14T19:05:12Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9372912 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Victor Frederick WEISSKOPF''' (19-a de septembro 1908 en [[Vieno]], [[Aŭstrio-Hungario]] – 22-a de aprilo 2002 en [[Newton (Masaĉuseco)|Newton, Masaĉuseco]], [[Usono]]) estis aŭstra-usona teoria fizikisto. Li faris gravajn kontribuojn al [[kvantuma elektrodinamiko]], nuklea teorio kaj elementa partikla fiziko. Li estis ankaŭ grava scienca administranto kaj konata instruisto. == Frua vivo kaj edukiĝo == Weisskopf naskiĝis en kultura mezklasa juda familio en Vieno. Lia patro, Emil, el [[Ĉeĥoslovakio]], estis juristo. Lia patrino, Martha, venis el elstara viena familio. La familio certigis ke la junaj infanoj ekspoziciiĝis al la riĉaj kulturaj ofertoj de Vieno – koncertoj, la operon, teatron. Li studis pianon kaj evoluigis dumvivan amon al muziko. Li studis en la Viena Universitato kie li trovis inspiriĝon en la prelegoj de Hans Thirring pri klasika teoria fiziko. Thirring, konsciante la escepcian kapablon de Weisskopf kaj sciante ke Vieno ne estis en la avangardo de moderna fiziko, rekomendis ke li translokiĝu al Göttingen por pliaj studoj. En 1931, je la aĝo de nur 23 jaroj, li ricevis doktortitolon pri fiziko de la Universitato de Göttingen en Germanio sub la gvidado de Max Born. Lia disertacio traktis pri kvantuma teorio kaj spektra larĝo. == Scienca kariero == === Postdoktoraj studoj === Post ricevi sian doktortitolon, Weisskopf laboris kun kelkaj el la plej gravaj fondintaj patroj de moderna [[kvantuma teorio]], inkluzive [[Werner Heisenberg]], [[Wolfgang Pauli]], [[Erwin Schrödinger]] kaj [[Niels Bohr]]. Li studis ĉe Kopenhago sub Niels Bohr, kiun li nomis sia "intelekta patro". Li ankaŭ laboris kun [[Lev Landau]] en Ĥarkovo, Sovetunio. Kiel judo, Weisskopf komprenis ke li devis forlasi Eŭropon pro la leviĝo de la nazia partio en Germanio. En 1937, li translokiĝis al Usono, akceptante pozicion en la Universitato de Rochester. Li iĝis usonano en 1943. === Projekto Manhattan === En 1943, J. Robert Oppenheimer dungis Weisskopf por aliĝi al [[Projekto Manhattan]] en Los Alamos. Weisskopf servis kiel la Delegita Dividestro de la Teoria Divido, laborante sub Hans Bethe. Granda parto de lia esplorado en Los Alamos traktis la eblecan efikon de la bombo. Li alvenis al la Trinity-loko kelkajn semajnojn antaŭ ol la testo estis efektivigita por prepari kaj kunmeti mezuran ekipaĵon. Nur 36 horojn post kiam la bombo eksplodiĝis, li kune kun Bethe kaj Enrico Fermi, iĝis la unua ne-militista persono por esplori la lokon. === MIT kaj instruado === Post la Dua Mondmilito, Weisskopf aliĝis al la fizika fakultato de la [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio]] (MIT) en 1946, finfine iĝante estro de la fako. Li restis tie ĝis 1960. Li estis memorinda instruisto kiu kuraĝigis studentojn demandi demandojn kaj instruis ilin pensi kiel fizikistoj, ne nur memorigi la ekvaciojn de fiziko. Li ĝuis proponi "Fermi-demandojn" kaj poste helpi studentojn ellabori aproksimajn respondojn. Ekzemple, li demandus pri la maksimuma ebla alteco de monto sur la Tero, kalkulita el konataj bazaj fizikaj konstantoj. === Direktoro-ĝeneralo de CERN === En 1961, Weisskopf estis nomumita kiel la Direktoro-ĝeneralo de la [[CERN|Eŭropa Organizo por Nuklea Esplorado]] (CERN) en Ĝenevo, Svislando. Li tenis tiun postenon ĝis 1965. Dum lia periodo, CERN spertis gravan vastiĝon. La nombro de CERN-personaro kaj vizitantaj sciencistoj kreskis de 1,166 en fino de 1960 al 2,530 kiam Weisskopf foriris en 1965. Li kuraĝigis la konstruadon de la plej alta intenseca negativa fasko, kio permesis la malkovron de la unua ekzemplo de nuklea antimaterio kaj aliajn gravajn trovoj. Post sia forlaso de CERN, li revenis al MIT sed daŭre revenis ĉiujare al Ĝenevo por prelegi somerajn studentojn. == Agado kontraŭ nukleaj armiloj == Post la milito, Weisskopf iĝis vokema kontraŭulo de nuklea armilprodukado. En 1945, li estis inter la fondintoj de la Federacio de Atomaj Sciencistoj (nun konata kiel Federacio de Usonaj Sciencistoj), formita por promocii la paceman uzon de atoma energio. En la malfrua 1940-aj jaroj, li estis vokema kontraŭulo de la planoj de Edward Teller kaj aliaj por evoluigi la hidrogenbombon. Li estis kunfondinto kaj estraranoj de la [[Unio de Koncernitaj Sciencistoj]]. Li kontribuis al la konferenco Pugwash en 1957. Li estis nomumita de Papo Paŭlo la 6-a al la 70-membra Pontifika Akademio de Sciencoj en 1975, kaj en 1981 li gvidis teamon de kvar sciencistoj senditajn de Papo Johano Paŭlo la 2-a por paroli kun Prezidanto Ronald Reagan pri la bezono malpermesi la uzon de nukleaj armiloj. == Familio == Weisskopf edziniĝis kun Ellen Tvede en 1934. Ili havis du infanojn: Thomas E. Weisskopf, profesoro pri ekonomio en la Universitato de Miĉigano, kaj Karen Worth, pliaĝa sciencisto en Centro por Scienca Edukado. Ellen mortis en 1989. Li poste edziniĝis kun Duscha Scott, kiu donis al li ĝojon kaj vivofortan subtenon en lia fina jardeko. == Premioj kaj honoro == Weisskopf ricevis multajn premiojn dum sia kariero: * Max Planck-medalo (1956) * Prezidanto de la Usona Fizika Societo (1960-1961) * Premio Cino Del Duca (1972) * Prezidanto de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj (1976-1979) * [[Nacia Medalo de Scienco]] (1980) * [[Wolf-premio pri fiziko]] (1981) * [[Premio Enrico Fermi]] (1998) * Publika Bonfara Medalo de la Nacia Akademio de Sciencoj (1991) * Membro de la Nacia Akademio de Sciencoj * Membro de la Pontifika Akademio de Sciencoj == Verkoj == Weisskopf estis ankaŭ prolifica verkisto. Li publikigis preskaŭ kvarcent sciencajn artikolojn, teknikajn raportojn, lernolibrojn kaj popularajn librojn pri scienco. Inter liaj plej konataj verkoj estas: - ''Theoretical Nuclear Physics'' (kun John M. Blatt, 1952) - ''Knowledge and Wonder'' (1962) - ''Physics in the Twentieth Century'' (1972) - ''Concepts of Particle Physics'' (kun Kurt Gottfried, 1984, 1986) - ''The Privilege of Being a Physicist'' (1989) - ''The Joy of Insight: Passions of a Physicist'' (1991) == Morto kaj heredaĵo == Weisskopf mortis la 22-an de aprilo 2002 en Newton, Masaĉuseco, en la aĝo de 93 jaroj. Li ofte rimarkis ke li "vivis feliĉan vivon en terura jarcento." Li estas memorate kiel unu el la plej atingintaj kaj admirataj fizikistoj de la dudeka jarcento. Li kombinigis en si du trajtojn kiuj ofte estas en konflikto: sentimenteco kaj romanceco, kaj rigora intelekta disciplino kaj juĝo. Kiel li ŝatis diri, liaj plej ŝatataj okupiĝoj estis Mozart kaj kvantuma mekaniko. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://physics.mit.edu/faculty/victor-weisskopf/ MIT Physics - Victor Weisskopf] * [https://ahf.nuclearmuseum.org/ahf/profile/victor-weisskopf/ Atomic Heritage Foundation - Victor Weisskopf] {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Weisskopf, Victor}} [[Kategorio:Aŭstraj fizikistoj]] [[Kategorio:Usonaj fizikistoj]] [[Kategorio:Teoriaj fizikistoj]] [[Kategorio:Nukleaj fizikistoj]] [[Kategorio:Projekto Manhattan]] [[Kategorio:Wolf-premiitoj pri fiziko]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Masaĉuseca Instituto de Teknologio]] n24m29kvkwqdmtog6i0prv6h7hl3ml3 0 929301 9373106 9314774 2026-05-15T06:32:23Z ProtoplasmaKid 70496 9373106 wikitext text/x-wiki {{futuro}} {{Informkesto futbala turniro | nomo = Monda Ĉampionado de Futbalo 2026 | aliaj_nomoj = | dosiero = [[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P154}}|290ra]] <!--[[Dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|290ra]]--> | loko = {{Usono}}, {{Kanado}}, {{Meksiko}} | datoj = {{Dato|9|6|2026}}<br />ĝis {{Dato|19|7|2026}} | nombro de teamoj = | konfederacioj = <!-- Atentu ke konfederacioj aludas al la kontinentaj konfederacioj de FIFA, ne al naciaj asocioj --> | ejoj = | urboj = | ĉampiono = {{}} | dua = {{}} | tria = {{}} | kvara = | ludoj = | goloj = | spektantoj = | golreĝo = | ludisto = | ĝisdatigita = }} [[Dosiero:Vista aérea del Estadio Azteca - 2026 - 02.jpg|eta|dekstra|La malferma ceremonio de la pokalo okazos ĉe la [[Azteca Stadiono]].]] La '''Futbala Mondpokalo 2026''' de [[Nordameriko]] ({{Lang-en|2026 FIFA World Cup}}, {{Lang-es|Copa Mundial de la FIFA}}) estos la dudek-dua eldono de la vira [[Futbala Mondpokalo]] organizita de [[FIFA]].<ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> Tiu ĉi eldono estas planita okazi de la [[9-a de junio]] [[2026]] ĝis la [[19-a de julio]] [[2026]] en [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Meksiko]], kiuj akiris la organizajn rajtojn la [[13-an de junio]] [[2010|2018]] ĉe la FIFA-Kongreso en [[Moskvo]]. Ĉi tio estos la unua fojo, ke Futbala Mondpokalo estos gastigita de pli ol du landoj, kaj la dua fojo de pli ol unu lando. La lasta fojo estis la [[Futbala Mondpokalo 2002]], kiu estis gastigita de [[Sud-Koreio]] kaj [[Japanio]]. Meksiko estos la unua lando, kiu gastigos tri Futbalajn Mondpokalojn, ankaŭ gastiginte la Futbalajn Mondpokalojn de [[Futbala Mondpokalo 1970|1970]] kaj [[Futbala Mondpokalo 1986|1986]]. Usono estos la sesa, kiu gastigos almenaŭ du eldonojn (post [[Futbala Mondpokalo 1994|1994]]), kaj Kanado gastigos por la unua fojo. La ĉampioneco estos la unua kiu prezentos 48 [[Nacia teamo|naciajn teamojn]], post kiam FIFA aprobis la vastigon de 32 teamoj,<ref>la 10-an de januaro 2017, la prezidanto de FIFA, [[Gianni Infantino]], anoncis pliigon de la nombro de partoprenantoj al 48.</ref> kun 12 grupoj de po kvar teamoj.<ref>{{cite web|last1=Johnson|first1=Dale|title=FIFA could abandon three-team groups for 2026 World Cup|url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4825387/fifa-could-abandon-three-team-groups-for-2026-world-cup|website=ESPN Soccer|publisher=ESPN|access-date=6a de februaro 2022|date=4an de decembro 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|publisher=[[FIFA]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref> Entute 104 matĉoj estos ludataj.<ref>{{cite news|last=Ziegler|first=Martyn|url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad|title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan|work=[[The Times]]|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref><ref>{{cite news|last1=Slater|first1=Matt|last2=Ornstein|first2=David|url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/|title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches|work=The Athletic|date=14a de marto 2023|access-date=14a de marto 2023}}</ref> La 13an de junio 2018, ĉe la kunveno de la 68a FIFA-Kongreso en Moskvo, antaŭ la Mondpokalo, oni decidis pri la loko de la turniro. La 17an de junio 2022, oni anoncis la urbojn, kie okazos la matĉoj de la Mondpokalo. La ludoj okazos en 16 urboj (Usono - 11, Meksiko - 3, Kanado - 2). La matĉoj de la Mondpokalo okazos en la jenaj urboj: [[Meksikurbo]], [[Gvadalaharo]], [[Monterejo]] (ĉiuj - Meksiko), [[Toronto]], [[Vankuvero]] (ambaŭ - Kanado), [[Novjorko]] (antaŭurbo de [[East Rutherford (Nov-Ĵerzejo)|East Rutherford]]), [[Filadelfio]], [[Bostono]], [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]], [[Miamo]], [[Houston]], [[Dallas]], [[Los-Anĝeleso]], [[San-Francisko]], [[Kansasurbo]], [[Seatlo]] (ĉiuj - Usono). La fina turniro de la Mondpokalo okazos de la 11-a de junio ĝis la 19-a de julio 2026. Ekde la finalo de la Futbala Mondpokalo 2026, la grupa fazo konsistos el 12 grupoj de po kvar teamoj, kaj la unua- kaj dua-lokaj teamoj, same kiel la ok plej bonaj tria-lokaj teamoj, avancos al la finaloj. Nova fazo, la Rondo de 32, estis aldonita al la finaloj. Antaŭ la komenco de 2023, pluraj formataj opcioj implikantaj 40 aŭ 48 teamojn estis diskutitaj, inkluzive de 16 grupoj de tri teamoj.<ref name="heraldlive">{{Cite news|date=7a de oktobro 2016|title=New Fifa chief backs 48-team World Cup|publisher=HeraldLIVE|url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/|archive-date=10a de oktobro 2016|quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |date=2016-10-10 }}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news|last=Dunbar|first=Graham|date=23 de decembro 2016|title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams|url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html|archive-date=10a de januaro 2017|publisher=Yahoo! Sports|agency=[[Associated Press]]}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |date=2017-01-10 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Folgar|first=Abel|date=18a de majo 2023|title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark|url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark|archive-date=17a de junio 2023|access-date=17a de junio 2023|website=90MIN|language=en-GB}}</ref> La 18an de majo 2023, la oficiala turnira emblemo, desegnita de Lucio Buscardin, estis publikigita. En oktobro 2025, la matĉopilko "Trionda" ([[d:Q134304762]]) estis montrita. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == <!--* [[Partoprenantaj teamoj al Futbala Mondpokalo 2026]] ne ekzistas --> * [[Futbala Mondpokalo]] * [[Stratinfana Mondpokalo]] * [[FIFA]] * [[MSC World Europa]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ Futbala Mondpokalo 2026], FIFA.com {{Futbala Mondpokalo}} <!--{{Stadionoj de Futbala Mondpokalo 2026}} ne ekzistas --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Okazontaĵoj]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo]] [[Kategorio:Futbala Mondpokalo 2026]] [[Kategorio:Futbalo en 2026]] [[Kategorio:Futbalo en Usono]] [[Kategorio:Futbalo en Kanado]] [[Kategorio:Futbalo en Meksiko]] 6fw2vj4xqn4eozlcg2ny3dybvcms7ns 0 929367 9373185 9367018 2026-05-15T09:20:43Z ThomasPusch 1869 9373185 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Eila ROINE''' (naskiĝinta la 26-a de oktobro 1931 en [[Turku]], mortinta la 8-a de decembro 2025 en [[Tampereo]]) estis finna multflanka [[aktoro|aktorino]] kaj [[televido|televida]] prezentisto. Fortan realismon el siaj roloj montras almenaŭ la roloj ''Elina'' kaj ''Alma'' en dramoj je la [[trilogio]] ''Täällä Pohjantähden alla'' ("Ĉi tie sub la Norda Stelo") de [[Väinö Linna]]. [[Humuro|Humuraj]] ŝiaj roloj estis ekzemple la roloj Eliza en la dramo ''Pygmalion'' kaj Leonarda en la dramo ''Rakkautta ja magiaa äidin keittiössä'' ("Amo kaj Magio en la Kuirejo de Patrino") kaj ŝia trarompa rolo Maija en la [[komedio]] ''Suutarin tyttäret'' ("La Filinoj de la Ŝufaristo"). Ekde 1961 ŝi aktoris televide en vivaj studioelsendoj. Televide ŝi aktoris ankaŭ en la serioj ''[[Sirkuspelle Hermanni]]'' kaj ''[[Kotikatu]]''. Ekde la lastaj 1990-aj jaroj sxi iĝis por infanoj konata kiel ''Eila-mummi'' ("avino Eila"), prezentisto de la infanprogramo ''[[Pikku Kakkonen]]''. En tiu pozicio ŝi ne aktoris sed prezentis la programon kiel si mem. Oni taksis ŝin kiel la plej bona prezintisto de ''Pikku Kakkonen''. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Roine, Eila}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] 9n623opfd3f8znxhki9icffiw8pyrw7 2 929827 9372764 9371782 2026-05-14T12:52:39Z Nvss132 224431 9372764 wikitext text/x-wiki Titov (https://archive.org/details/sovetish-heymland-1979-9/page/178/mode/2up?q=%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8) ''Fraŭlino Julie'' Esperantidoj Jacob Glatstein ([https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim#:~:text=In%20this%20period%20I.J.%20Singer's%20The%20Brothers%20Ashkenazi%20and%20Sholem&text=One%20is%20jealous%20in%20Esperanto%2C%20one%20is%20revived%20in%20Esperanto%2C%20one%20dies%20in%20Esperanto https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim]) Vojo Nova - Crimea Casimir Smogorzewski. G. Stellih Lưu Trọng Lư (Lun Trong Lu) Frank Booth Ozick kaj Esperanto Frederick Krafft Roberto Triola - Italico Fritz Thieme A. M. Valeton H.E. Raymond (Herbert Ewing Raymond) Marcel Pesch Otto Liesche J. van Laere Stanislaw Goldberg (St. Goldberg) Jan Kaszycki C.J. Hunt H. W. Yemans Václav Riegel Ludmila Tesařová Francisco Ferrer kaj Esperanto (https://archive.org/details/brux-047-0056/page/64/) Jean Jules Eugene Poiraudeau Lambros D. Callimahos kaj Esperanto Farnsworth Wright kaj Esperanto R.H. Homulle Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Sergei Mastepanov Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1920_n242_okt/page/5/mode/1up Cehov Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover '''Edward Arthur Phipson''' (naskiĝis la 9-an de februaro 1854 - mortis la 6-an de decembro 1931) estis angla artisto, konata pro sia urbaj pejzaĝoj. Phipson naskiĝis en 1854, en riĉa kvakera familio proksime de Birmingham.<ref>Stanley Buder, ''Visionaries and Planners: The Garden City Movement and the Modern Community'', (Oxford University Press, 1990), 45</ref> Lia familio donis al li 16,000 pundoj, kun kiuj li financis sian laboron.<ref>Martin Henig and Nigel Ramsay, eds. ''‘a Hole Worlde of Things Very Memorable’: Essays in Architecture, Archaeology, Topography and the History of Oxford Presented to Julian Munby for His 70th Birthday'' (Archaeopress Publishing Limited, 2024), 104</ref> Li fariĝis socialisto kaj malsukcese provis krei utopan kolonion en Australio. Poste, li loĝis en la meksika kolonio de Topolobambo, kiu estis bazita sur la ideoj de Ebenezer Howard.<ref>Robert Beevers, ''The Garden City Utopia: A Critical Biography of Ebenezer Howard'' (Palgrave Macmillan, 1988), ''38''</ref> Phipson laboris kiel artisto. Li estis konata sub la nomo "Evacustes Phipson", el antikva greka vorto kiu signifas "aŭskultanto"<ref>"Evacustes A. Phipson: A Little-Known But Prolific Watercolour painter," H & F Libraries and Archives Blog, https://lbhflibraries.org/evacustes-a-phipson-a-little-known-but-prolific-watercolour-painter/</ref>. Li pentris 1,400 akvarelojn de domoj kaj konstruaĵoj en la anglaj urboj Oxford kaj Croydon.<ref>Malcolm Graham, "Evacustes Phipson and his watercolours of Oxford’s old houses" Oxfordshire History Centre blog https://www.oxfordshirehistory.org.uk/public/blog/blog_023.htm</ref> En 2023, la Croydon Muzeo organizis la unuan ekspozicion de liaj pentraĵoj<ref>"Croydon from the palette of Evacustes Phipson," Museum of Croydon, https://museumofcroydon.com/phipson-at-croydon</ref>. Phipson povis paroli ses lingvojn.<ref>Martin Henig and Nigel Ramsay, eds. ''‘a Hole Worlde of Things Very Memorable’: Essays in Architecture, Archaeology, Topography and the History of Oxford Presented to Julian Munby for His 70th Birthday'' (Archaeopress Publishing Limited, 2024), 103.</ref> Li interesiĝis pri angla ortografia reformo. <ref>Evacustes A. Phipson, [https://www.google.com/books/edition/Our_Language/GGY-AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Evacustes%20A.%20Phipson%22 "How Should Long Vowelz Be Reprezented?,"] ''Our Language'' aŭgusto 1892, 39</ref>Laŭ Phipson, estis eraro ke Esperanto "estas nur parte kaj ne tute bazita sur Latino".<ref>Evacustes A. Phipson, [https://www.google.com/books/edition/Maitre_Phonetique/hSJsAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Evacustes%20A.%20Phipson%22 "Korespondans"] ''Maitre Phonetique,'' novembro 1903, 123.</ref> En 1908, Phipson kreis Esperantidon kaj eldonis ĝin en sia libro ''Linguo internationala.''<ref>Marcel Monnerot-Dumaine, ''Précis d'interlinguistique générale et spéciale'' (Librairie Maloine, 1960), 180.</ref> https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 duw90lcf6nwlhnohmxcp8x1nuxkkjgz 9372767 9372764 2026-05-14T12:55:16Z Nvss132 224431 9372767 wikitext text/x-wiki Titov (https://archive.org/details/sovetish-heymland-1979-9/page/178/mode/2up?q=%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8) ''Fraŭlino Julie'' Esperantidoj Jacob Glatstein ([https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim#:~:text=In%20this%20period%20I.J.%20Singer's%20The%20Brothers%20Ashkenazi%20and%20Sholem&text=One%20is%20jealous%20in%20Esperanto%2C%20one%20is%20revived%20in%20Esperanto%2C%20one%20dies%20in%20Esperanto https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim]) Vojo Nova - Crimea Casimir Smogorzewski. G. Stellih Lưu Trọng Lư (Lun Trong Lu) Frank Booth Ozick kaj Esperanto Frederick Krafft Roberto Triola - Italico Fritz Thieme A. M. Valeton H.E. Raymond (Herbert Ewing Raymond) Marcel Pesch Otto Liesche J. van Laere Stanislaw Goldberg (St. Goldberg) Jan Kaszycki C.J. Hunt H. W. Yemans Václav Riegel Ludmila Tesařová Francisco Ferrer kaj Esperanto (https://archive.org/details/brux-047-0056/page/64/) Jean Jules Eugene Poiraudeau Lambros D. Callimahos kaj Esperanto Farnsworth Wright kaj Esperanto R.H. Homulle Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Sergei Mastepanov Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1920_n242_okt/page/5/mode/1up Cehov Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover '''Evacustes PHIPSON''' pseŭdonimo de '''Edward Arthur Phipson''' (naskiĝis la 9-an de februaro 1854 - mortis la 6-an de decembro 1931) estis angla artisto, konata pro sia urbaj pejzaĝoj. Phipson naskiĝis en 1854, en riĉa kvakera familio proksime de Birmingham.<ref>Stanley Buder, ''Visionaries and Planners: The Garden City Movement and the Modern Community'', (Oxford University Press, 1990), 45</ref> Lia familio donis al li 16,000 pundoj, kun kiuj li financis sian laboron.<ref>Martin Henig and Nigel Ramsay, eds. ''‘a Hole Worlde of Things Very Memorable’: Essays in Architecture, Archaeology, Topography and the History of Oxford Presented to Julian Munby for His 70th Birthday'' (Archaeopress Publishing Limited, 2024), 104</ref> Li fariĝis socialisto kaj malsukcese provis krei utopan kolonion en Australio. Poste, li loĝis en la meksika kolonio de Topolobambo, kiu estis bazita sur la ideoj de Ebenezer Howard.<ref>Robert Beevers, ''The Garden City Utopia: A Critical Biography of Ebenezer Howard'' (Palgrave Macmillan, 1988), ''38''</ref> Phipson laboris kiel artisto. Li estis konata sub la nomo "Evacustes Phipson", el antikva greka vorto kiu signifas "aŭskultanto"<ref>"Evacustes A. Phipson: A Little-Known But Prolific Watercolour painter," H & F Libraries and Archives Blog, https://lbhflibraries.org/evacustes-a-phipson-a-little-known-but-prolific-watercolour-painter/</ref>. Li pentris 1,400 akvarelojn de domoj kaj konstruaĵoj en la anglaj urboj Oxford kaj Croydon.<ref>Malcolm Graham, "Evacustes Phipson and his watercolours of Oxford’s old houses" Oxfordshire History Centre blog https://www.oxfordshirehistory.org.uk/public/blog/blog_023.htm</ref> En 2023, la Croydon Muzeo organizis la unuan ekspozicion de liaj pentraĵoj<ref>"Croydon from the palette of Evacustes Phipson," Museum of Croydon, https://museumofcroydon.com/phipson-at-croydon</ref>. Phipson povis paroli ses lingvojn.<ref>Martin Henig and Nigel Ramsay, eds. ''‘a Hole Worlde of Things Very Memorable’: Essays in Architecture, Archaeology, Topography and the History of Oxford Presented to Julian Munby for His 70th Birthday'' (Archaeopress Publishing Limited, 2024), 103.</ref> Li interesiĝis pri angla ortografia reformo. <ref>Evacustes A. Phipson, [https://www.google.com/books/edition/Our_Language/GGY-AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Evacustes%20A.%20Phipson%22 "How Should Long Vowelz Be Reprezented?,"] ''Our Language'' aŭgusto 1892, 39</ref>Laŭ Phipson, estis eraro ke Esperanto "estas nur parte kaj ne tute bazita sur Latino".<ref>Evacustes A. Phipson, [https://www.google.com/books/edition/Maitre_Phonetique/hSJsAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Evacustes%20A.%20Phipson%22 "Korespondans"] ''Maitre Phonetique,'' novembro 1903, 123.</ref> En 1908, Phipson kreis Esperantidon kaj eldonis ĝin en sia libro ''Linguo internationala.''<ref>Marcel Monnerot-Dumaine, ''Précis d'interlinguistique générale et spéciale'' (Librairie Maloine, 1960), 180.</ref> https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 6ctuyhsb2tjrlozt5enp40hjglkq67r 9372800 9372767 2026-05-14T13:15:58Z Nvss132 224431 9372800 wikitext text/x-wiki Titov (https://archive.org/details/sovetish-heymland-1979-9/page/178/mode/2up?q=%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8) ''Fraŭlino Julie'' Esperantidoj Jacob Glatstein ([https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim#:~:text=In%20this%20period%20I.J.%20Singer's%20The%20Brothers%20Ashkenazi%20and%20Sholem&text=One%20is%20jealous%20in%20Esperanto%2C%20one%20is%20revived%20in%20Esperanto%2C%20one%20dies%20in%20Esperanto https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim]) Vojo Nova - Crimea Casimir Smogorzewski. G. Stellih Lưu Trọng Lư (Lun Trong Lu) Frank Booth Ozick kaj Esperanto Frederick Krafft Roberto Triola - Italico Fritz Thieme A. M. Valeton H.E. Raymond (Herbert Ewing Raymond) Marcel Pesch Otto Liesche J. van Laere Stanislaw Goldberg (St. Goldberg) Jan Kaszycki C.J. Hunt H. W. Yemans Václav Riegel Ludmila Tesařová Francisco Ferrer kaj Esperanto (https://archive.org/details/brux-047-0056/page/64/) Jean Jules Eugene Poiraudeau Lambros D. Callimahos kaj Esperanto Farnsworth Wright kaj Esperanto R.H. Homulle Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Sergei Mastepanov Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1920_n242_okt/page/5/mode/1up Cehov Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 9u5m2hrpdg0acfsby2thejkpita6ork 0 933498 9372872 9315292 2026-05-14T17:37:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372872 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Granda niktibio |koloro = pink |dosiero= Nyctibius grandis - Great Potoo; Apiacás, Mato Grosso, Brazil.jpg |priskribo de dosiero = En Apiacás, [[Mato Grosso]], [[Brazilo]] |dosiero larĝo=240px |dosiero2= {{audio|Great Potoo 2007-03-26 2100.ogg|Birdokanto}} |priskribo de dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Niktibioformaj]] ''Nyctibiiformes'' |familio = [[Niktibiedoj]] ''Nyctibiidae'' |familio aŭtoritato = Jean-Charles Chenu & [[Marc Athanase Parfait Œillet des Murs|des Murs]], 1853 |genro = ''[[Nyctibius]]'' |genro aŭtoritato= [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], [[1816]] |specio = '''Granda niktibio''' ''N. grandis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Nyctibius grandis'' |volume=2020 |article-number=e.T22689636A163599353 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22689636A163599353.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Nyctibius grandis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin, JF]], 1789) |sinonimo = |vikispecio = ''Nyctibius grandis'' |komunejo = ''Nyctibius grandis'' |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = Nyctibius grandis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Granda niktibio''' (''Nyctibius grandis'') estas la plej granda el la [[specio]]j de [[niktibioj]] kaj ĝi estas vaste distribuata en Centra kaj Suda Ameriko. Tre simile al [[strigoj]], ĉi tiu specio estas [[noktula]]. Ĝi predas grandajn insektojn kaj malgrandajn vertebrulojn, kiujn ĝi kaptas per flugosaltoj de altaj ripozejoj. Eble ĝia plej konata karakterizaĵo estas ĝia unika ĝema grumblo, kiun la granda niktibio elsendas dum la tuta nokto, kreante maltrankviligan etoson en la Neotropikoj per siaj noktaj sonoj.<ref name="Cornell">{{Cite web|title = Overview - Great Potoo (Nyctibius grandis) - Neotropical Birds|url = https://neotropical.birds.cornell.edu/portal/species/overview?p_p_spp=222936|website = neotropical.birds.cornell.edu|access-date = 2015-10-29}}</ref> ==Taksonomio== [[File:Parque Estadual Encontro das Águas Thomas-Fuhrmann (2023- 09) Great Potoo - Nyctibius grandis.jpg|200ra|maldekstre|thumb|Granda niktibio ripoze surbranĉe.]] La Grandan niktibion [[Specipriskribo|formale priskribis]] en 1789 la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] en sia reviziita kaj etendigita eldono de la verko de [[Carl Linnaeus|Carl Lineus]] nome ''[[Systema Naturae]]''. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj kaprimulgecaj specioj en la [[genro]]n ''[[Caprimulgus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Caprimulgus grandis''.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1789 | title=Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 2 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | page=1029 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2656524 }}</ref> La Granda niktibio estas nun unu el sep niktibioj metitaj en la genron ''[[Nyctibius]]'', kiun enkondukis en 1816 la franca ornitologo [[Louis Pierre Vieillot]].<ref>{{cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1816 | title=Analyse d'une Nouvelle Ornithologie Élémentaire | publisher=Deterville/self | location=Paris | page = 38 | language=French| url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9745205x/f44.item }}<!--BHL has a scan of an 1883 reprint - same pagination http://biodiversitylibrary.org/page/12830237 --></ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2022 | title=Frogmouths, Oilbird, potoos, nightjars | work=IOC World Bird List Version 12.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/nightjars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=8a de Julio 2022 }}</ref> La genronomo devenas el la [[Antikva greka|greka]] ''nuktibios '' signife "noktovivanta", el ''nuks'' "nokto" kaj ''bios'' "vivo".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=277 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n277/mode/1up }}</ref> La specio esstas [[monotipa]]: nemiu subspecio estas agnoskita.<ref name=ioc/> == Aspekto == La granda niktibio havas grandan kapon rilate al sia korpo. Ankaŭ la okuloj estas tre grandaj kun malhelbrunaj irisoj anstataŭ la flavaj, kiujn multaj aliaj niktibioj havas<ref>Fr. Haverschmidt. "Observations on Nyctibius Grandis in Surinam." ''The Auk'', vol. 65, no. 1, 1948, pp. 30–32. ''JSTOR'', {{doi|10.2307/4080222}}. Alirita la 30an de Nov. 2023.</ref> kaj havas mallongan sed larĝan bekon. Iliaj flugiloj estas elipsaj laŭ formo, kaj ilia vosto estas longeca. La plumkoloroj varias inter blanka, griza, nigra kaj burgonja. La vostkoloroj kongruas kun tiuj de la cetero de la korpo, escepte de blankaj strioj, kiujn oni povas vidi trans la voston laterale. (vidu referencojn sube) [[File:Mãe-da-lua-gigante (Nyctibius grandis).jpg|thumb|maldekstre|Granda niktibio, montranta malfermitan bekon.]] * Gamo en maso: 360 ĝis 650 g * Gamo en longo: 480 ĝis 600 mm * Gamo en enverguro: 700 ĝis 804 mm * Averaĝa enverguro: 734.8 mm ==Distribuado kaj habitato== Ili havas teritorion de suda [[Meksiko]] tra nordorienta [[Gvatemalo]] kaj tra plejparto de [[Centrameriko]] suden tra [[Sudameriko]] ĝis sudorienta [[Brazilo]] kaj [[Bolivio]].<ref>{{Cite journal | last1 = Rangel-Salazar | first1 = J.L. |last2=Vega-Rivera | first2 =J.H. |date = 1989 | title=Two new records of birds for southern Mexico | journal=Condor | volume=91 | issue=1 | pages=214–215 | doi = 10.2307/1368168 | jstor = 1368168 | url=https://sora.unm.edu/node/104094 | url-access=subscription }}</ref> Ĝenerale, la grandaj niktibioj distribuiĝas de humidaj ĝis duonhumidaj arbaraj vivejoj. Kvankam ĉi tiu specio estas vaste disvastigita geografie, estas malmulta aŭ neniu vario en ĝia aspekto, kiel ekzemple grandeco aŭ plumaro.<ref name="Cornell" /> La grandaj niktibioj troviĝas plejparte en densaj arbaroj de malaltaj teroj, arbaraj randoj kaj maldensejoj. Ĝi ankaŭ povas etendiĝi en antaŭmontojn (ĝis ĉirkaŭ 1 500 m da alteco), duarangajn, malfermajn arbarojn (inkluzive de [[plantejo]]j) kaj foje videblas ĉirkaŭ [[herbejo]]j, sed ili ĉiam bezonas arbojn - ktp., por sia kamufla ripozado. Tage, ili kutime troviĝas ripozantaj aŭ nestantaj, kutime pli alte ol 12 metrojn super la grundonivelo ene de grandaj arboj. La branĉoj, sur kiuj ili elektas ripozi, kutime havas diametron de 20 ĝis 30 centimetroj. Nokte, ili povas iri al pli malaltaj ripozejoj 1,5 metrojn super la grundo, de kie ili ĉasas.<ref name=haverschmidt>{{Cite journal | last=Haverschmidt | first = F. | year = 1948 | title=Observations on ''Nyctibius grandis'' in Surinam | journal= Auk | volume=65 | issue = 1 | pages=30–33 | doi = 10.2307/4080222 | jstor=4080222 | doi-access=free }}</ref> ==Kutimaro== [[File:187 Great Potoo in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg|thumb|Granda niktibio, kamufle aspektanta kvazaŭ rompita arbobranĉo.]] Ĉi tiu nokta predanto kutime videblas sidante alte super la tero dum manĝado, kaj akcipitras kiam predo estas ekvidita. Post la salto, la niktibio preskaŭ ĉiam revenas al sia antaŭa ripozejo. Normale, dumtage, ĝi sidas vertikale sur arbostumpo kaj estas preteratentata ĉar ĝi similas parton de la stumpo; tio estas kamuflaĵo, ne nur pro kolorigo, sed ankaŭ pro la medio. La Granda niktibio povas esti lokita nokte per la reflekto de lumo el ĝiaj okuloj dum ĝi sidas vertikale sur fosto, ripozejo aŭ angula arbotrunko.<ref>{{Cite journal | last = Vanderwerf | first=E. |year = 1988 | title=Observations on the nesting of the great potoo (''Nyctibius grandis'') in central Venezuela | journal=The Condor | volume=91 | issue=4 | pages=214–215 | doi=10.2307/1368858 | jstor=1368858 }}</ref> Grandaj niktibioj estas timemaj kaj solemaj estaĵoj. Tamen, ili komencis sidi sur homfaritaj objektoj kiel plastaj boteloj. Tio pruvas kiel homoj daŭre influas la faŭnon kaj naturajn vivejojn nuntempe. === Reproduktado === Reproduktado estas tipe registrita de februaro ĝis aŭgusto, sed depende de la parto de la teritorio de ĉi tiu birdo, oni povas trovi reproduktantajn birdojn preskaŭ tutjare.<ref>Ekz. nesto ĉe Tiputini, [[Ekvadoro]], fine de decembro 1999 (Cisneros-Heredia 2006).</ref> La nesto estas eta kavaĵo sur dika arbobranĉo,<ref>Ekz. ''[[Ceiba]]'' sp. (Cisneros-Heredia 2006)</ref> almenaŭ 10 m super la tero, kun ununura blanka (iom makula) ovo ĉirkaŭ 5,2 cm × 3,8 cm granda. Malmultaj detaloj estas konataj pri la [[kovado]], sed ĉirkaŭ monato pasas antaŭ ol la ido estas vidata sola ĉe la nesto. Ido de kelkaj tagoj pezis 220 g.<ref name=haverschmidt/> Post ĉirkaŭ 5 semajnoj la nestobirdo estas dutriona versio de la plenkreskulo, sed kun pli hela korpotipo, pli pala plumaro, pli mallonga vosto kaj pli malgranda beko kun malpli da harecplumetoj. La [[elnestiĝo]] devas esti almenaŭ post 2 monatoj. Post ĉi tiu tempodaŭro, la idoj ne revenas al la nestejo.<ref name=haverschmidt/> Kvankam la plenkreska niktibio verŝajne havas malmultajn naturajn predantojn, predado de ovoj, birdidoj kaj elnestiĝintoj ŝajne ne estas malofta. Plenkreskuloj restas proksime al la nesto dum la tuta tago kaj fidas je kamuflado por protekti siajn idojn. Predantoj, kvankam ne konfirmitaj, de la nestoj de grandaj niktibioj en [[Kostariko]] inkluzivis [[simio]]jn kiel ekzemple mantelaj [[hurlulo]]j, Ĝofroy-[[atelo]]j kaj blankkapaj kapucenoj, same kiel [[tajro]]j kaj [[Koluma mikrasturo|Kolumaj mikrasturoj]].<ref>{{ cite journal | last1=Young | first1=B. | last2=Zook | first2=J. | date=1999 | title=Nesting of four poorly-known bird species on the Caribbean slope of Costa Rica | journal=Wilson Bulletin | volume=111 | issue=1 | pages=124–128 | jstor=4164041 | url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v111n01/p0124-p0128.pdf }}</ref> === Manĝado === Ilia predo konsistas plejparte el grandaj flugantaj [[insektoj]], precipe grandaj [[skarabo]]j, tetigonedoj kaj [[ortopteroj]] (inkluzive de [[grilo]]j kaj [[akrido]]j). Ankaŭ [[vesperto]]j kaj birdoj estas foje ĉasataj. La granda niktibio profitas la nokton kaj sian naturan kamufladon sidante sur eksponita ripozejo por atendi ĝis iu predo preterflugos, tiam ĝi rapidege aliras al la predo kaj revenas al la branĉo kun ĝi. Tre ofte birdoj de ĉi tiu specio uzas la saman ĉasripozejon ĉiunokte.<ref name=hbw>{{ cite book | last=Cohn-Haft | first=M. | year=1999 | chapter=Family Nyctibiidae (Potoos) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=5: Barn-owls to Hummingbirds | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-25-2 | pages=288–301 | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0005unse/page/288/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref> ==Konservostatuso== Laŭ la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] ([[IUCN]]), pro sia vasta teritorio, la granda niktibio estas konsiderata specio [[malplej zorgiga]]. Kvankam ĝi estas normale priskribita kiel "neofta", ĝi ofte troviĝas en areoj de malpli ĝenitaj arbaroj kaj ofte troviĝas malofta laŭlonge de la randoj de sia teritorio. [[Senarbarigo]] estas la sola konservominaco konata al ĉi tiu birdo. ==Efiko de homoj== La lokanoj en la kamparaj regionoj de Brazilo nur kelkfoje uzas niktibiojn kiel negravan nutraĵfonton, ĉar ili ne ofertas multan viandon kaj estas malfacile troveblaj. En ĉi tiuj areoj, oni kredas, ke iliaj plumoj havas la povon provizi ĉastecon, do ili estas ĉasataj pro siaj korpopartoj, kiuj estas uzataj por plenumi ceremoniojn. Oni kredas ankaŭ, ke partoj de ilia korpo forpuŝas delogon. Niktibioj timas la plej multajn lokulojn pro tio, ke ili estas ĉasataj.<ref name="Cornell"/> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Borerro, J. 1974. Notes on the structure of upper eyelid of potoos.. The Condor, 76: 210–211. * Land, H., W. Schultz. 1963. A proposed subspecies of the Great Potoo, Nyctibius grandis. Auk, 80: 195–196. * {{cite journal | last1 = Cisneros-Heredia | first1 = Diego F | year = 2006 | title = Notes on breeding, behaviour and distribution of some birds in Ecuador | journal = [[Bulletin of the British Ornithologists' Club|Bull. B.O.C.]] | volume = 126 | issue = 2| pages = 153–164 }} * Holyoak, D.T. (2001): ''Nightjars and their Allies: the Caprimulgiformes''. Oxford University Press, Oxford, New York. <small>{{ISBN|0-19-854987-3}}</small> * Adams, Kimberly. 2011. Great Potoo (Nyctibius grandis), Neotropical Birds Online (T. S. Schulenberg, Editor). Ithaca: Cornell Lab of Ornithology; retrieved from Neotropical Birds Online: <nowiki>https://neotropical.birds.cornell.edu/portal/species/overview?p_p_spp=222936</nowiki> == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Nyctibius grandis}} * [https://ebird.org/species/grepot1 Granda niktibio] ĉe eBird * [http://home.scarlet.be/~tse98017/feb0609.jpg Photo-Medium Res] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304051902/http://home.scarlet.be/~tse98017/feb0609.jpg |date=2016-03-04 }}; [http://home.scarlet.be/~tse98017/2006feb.htm Article]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303000000/https://web.archive.org/web/20160303202838/http://home.scarlet.be/~tse98017/2006feb.htm |date=2016-03-03 }} home.scarlet.be–"Northern Venezuela" * [http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=Great+Potoo&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Granda niktibio, fotaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171112131739/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=Great+Potoo&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2017-11-12 }} VIREO (kun kamufla ripozado) {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Niktibioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] etokn5kjqgn1gjitb99xb370v2fgrr6 0 933585 9372970 9335604 2026-05-14T20:41:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372970 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Griza niktibio |koloro = pink |dosiero= Urutau na cidade 03.jpg |priskribo de dosiero = En [[Paranavaí]], [[Paranao]], Brazilo |dosiero larĝo=240px |dosiero2= [[File:Common Potoo (Nyctibius griseus) (W1CDR0000523 BD1).ogg|thumb|center|Voĉo registrita en Kolombio]] |priskribo de dosiero2 = |dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Niktibioformaj]] ''Nyctibiiformes'' |familio = [[Niktibiedoj]] ''Nyctibiidae'' |familio aŭtoritato = Jean-Charles Chenu & [[Marc Athanase Parfait Œillet des Murs|des Murs]], 1853 |genro = ''[[Nyctibius]]'' |genro aŭtoritato= [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], [[1816]] |specio = '''Griza niktibio''' ''N. griseus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2020 |title=''Nyctibius griseus'' |article-number=e.T22689646A163600335 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22689646A163600335.en |access-date=24a de Novembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Nyctibius griseus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin, JF]], 1789) |sinonimo = |vikispecio = ''Nyctibius griseus'' |komunejo = ''Nyctibius griseus'' |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = |mapo de vivoteritorioj = Nyctibius griseus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Griza niktibio''' (''Nyctibius griseus''), ankaŭ ''Ordinara niktibio'', ''kakuj'' aŭ ''urutau'' estas [[specio]] de [[niktibioj]] kaj ĝi estas vaste distribuata tra suda Centra Ameriko kaj ĉefe en Suda Ameriko. Tre simila al [[strigoj]], ĉi tiu specio estas [[noktula]]. Ĝi predas grandajn insektojn, kiujn ĝi kaptas per flugosaltoj de altaj ripozejoj. Ĝi elstaras pro sia grando, flavaj okuloj kaj larĝa buŝo. Niktibioj estas [[noktula]]j kaj estas rilataj al [[kaprimulgoj]] kaj [[podargoj]]. Al ili mankas la karakteraj bridaj harecplumetoj ĉirkaŭ la buŝo, kiujn havas la veraj kaprimulgoj.<ref>{{Cite book |last=Booth |first=Rosemary J. |chapter=Caprimulgiformes (Nightjars and Allies) |date=2015 |chapter-url=http://dx.doi.org/10.1016/b978-1-4557-7397-8.00024-4 |title=Fowler's Zoo and Wild Animal Medicine, Volume 8 |pages=199–205 |publisher=Elsevier |doi=10.1016/b978-1-4557-7397-8.00024-4 |isbn=978-1-4557-7397-8 |access-date=2020-10-03}}</ref> ==Taksonomio== La Grizan niktibion [[Specipriskribo|formale priskribis]] en 1789 la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] en sia reviziita kaj etendigita eldono de la verko de [[Carl Linnaeus]] nome ''[[Systema Naturae]]''. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj kaprimulgecaj specioj en la [[genro]]n ''[[Caprimulgus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Caprimulgus griseus''.<ref>{{cite book |last=Gmelin |first=Johann Friedrich |author-link=Johann Friedrich Gmelin |year=1789 |title=Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |edition=13th |volume=1, Part 2 |language=Latin |location=Lipsiae [Leipzig] |publisher=Georg. Emanuel. Beer |page=1029 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2656524 }}</ref> Gmelin bazis sian priskribon sur la "L'engoulevent gris" el Kajeno kiu estis priskribita el konservita specimeno en 1779 fare de la franca polimato [[Georges-Louis Leclerc, Grafo de Buffon]].<ref>{{cite book |last=Buffon |first=Georges-Louis Leclerc de |author-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon |year=1779 |title=Histoire Naturelle des Oiseaux |volume=6 |location=Paris |publisher=De l'Imprimerie Royale |page=548 |chapter=L'engoulevent gris |language=French |chapter-url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1069718q/f624.item }}</ref> La Griza niktibio estas nun unu el la ses niktibioj metitaj en la genron ''[[Nyctibius]]'', kiun enkondukis en 1816 la franca ornitologo [[Louis Pierre Vieillot]].<ref>{{cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1816 | title=Analyse d'une Nouvelle Ornithologie Élémentaire | publisher=Deterville/self | location=Paris | page = 38 | language=French| url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9745205x/f44.item }}<!--BHL has a scan of an 1883 reprint - same pagination http://biodiversitylibrary.org/page/12830237 --></ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2022 | title=Frogmouths, Oilbird, potoos, nightjars | work=IOC World Bird List Version 12.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/nightjars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=9a de Julio 2022 }}</ref> La genronomo devenas el [[Antikva greka|grekaj vortoj]] ''nuktibios '' signife "noktomanĝanta", el ''nux'' por "nokto" kaj ''bios'' por "vivo". La [[specia epiteto]] ''griseus'' estas novlatina signife "griza".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 277 kaj 179}}</ref> La griza niktibio estis iam konsiderata [[samspecia]] kun la [[norda niktibio]] (''Nyctibius jamaicensis''). La specioj estis disigitaj de la ''[[American Ornithologists' Union]]'' en 1995 baze ĉefe sur diferencoj en voĉo.<ref>{{Cite journal |last1=Monroe |first1=B.L. |last2=Banks |first2=R.C. |last3=Fitzpatrick |first3=J.W. |last4=Howell |first4=T.R. |last5=Johnson |first5=N.K. |last6=Ouellet |first6=H. |last7=Remsen |first7=J.V. |last8=Storer |first8=R.W. |date=1995 |title=Fortieth Supplement to the American Ornithologists' Union Check-List of North American Birds |journal=The Auk |volume=112 |issue=3 |pages=819–830 |url=https://academic.oup.com/auk/article/112/3/819/5168113 }}</ref><!--July 2022 - the doi on the Auk website: 10.1093/auk/112.3.819 doesn't work --> Oni agnoskis jenajn du [[subspecio]]jn:<ref name="ioc"/> * ''N. g. panamensis'' [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1912 – orienta Nikaragvo ĝis okcidenta Panamo, okcidenta Kolombio, kaj okcidenta Ekvadoro * ''N. g. griseus'' (Gmelin, JF, 1789) – norda, centra Sudameriko oriente de Andoj ==Aspekto== [[Dosiero:Urutau (3729).JPG|eta|maldekstre|250ra|Montranta la larĝan buŝgapon kaj flavajn okulojn.]] Grizaj niktibioj estas 34–38 cm longaj kun makuleca ruĝbruna, blanka, nigra kaj griza kamufla plumaro.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Praimsingh |first=Sangeeta |date=2015 |title=Nyctibius griseus (Common Potoo) |url=https://sta.uwi.edu/fst/lifesciences/sites/default/files/lifesciences/documents/ogatt/Nyctibius_griseus%20-%20Common%20Potoo.pdf |journal=The Online Guide to the Animals of Trinidad and Tobago}}</ref> Ĉi tiu interrompa koloraro permesas al la niktibio kamufli en branĉojn.<ref name=":2" /> Ambaŭ seksoj aspektas similaj kaj ne povas esti distingitaj per observado.<ref name=":3">{{Cite journal |last=Borerro |first=Jose Ignacio |date=1974 |title=Notes on the structure of the upper eyelid of Potoos (''Nyctibius'') |journal=The Condor |volume=76 |issue=2 |pages=210–211 |doi=10.2307/1366732 |jstor=1366732}}</ref> La okuloj povas aperi kiel gigantaj nigraj punktoj kun malgranda flava ringo, aŭ kiel gigantaj flavaj irisoj kun malgrandaj pupiloj pro libervola pupila kuntiriĝo.<ref name=":3" /> Tiu ĉi niktibio havas du aŭ tri fendojn en la palpebro, por ke ĝi povu vidi kiam la palpebroj estas fermitaj; ĉi tiuj noĉoj estas ĉiam malfermitaj. La supraj kaj malsupraj palpebroj povas esti movitaj sendepende kaj rotaciitaj super la okulo en la deziratan pozicion, por ke la birdo povu ĝustigi sian vidkampon.<ref name=":3" /> La ordinara niktibio havas nekutime larĝan buŝon kun dento en sia supra mandiblo por manĝokapti.<ref name=":4">{{Cite book |last=Hilty, Steven L. |title=Birds of Venezuela |date=2003 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-3409-9 |oclc=649913131}}</ref> Ĝi havas kortuŝan melankolian kanton, ''BO-OU, BO-ou, bo-ou, bo-ou, bo-ou, bo-ou, bo-ou, bo-ou'', malaltiĝanta kaj laŭ tonon kaj laŭ laŭtecon. Kiam kaptita, ĉi tiu birdo produktas pepantan sonon ne malsimilan al tiu de korvo.<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=cFdQFG3LbGo |title=The man seizing it is in fact trying to unentangle the bird from some wire |via=[[YouTube]] |access-date=9a de Aprilo, 2022}}</ref> Ĉi tiu krio multe diferencas de tiu de multe pli profunda kaj pli drameca norda niktibio.<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=b59ZM7fXOSs&t=42s |title=View 0:39-0:50 here |date=25 April 2015 |via=[[YouTube]] |access-date=9a de Aprilo, 2022}}</ref> ==Distribuado kaj habitato== La nomiga subspecio de la ordinara niktibio troviĝas en [[Trinidado kaj Tobago]] kaj en ĉiu kontinenta sudamerika lando escepte Ĉilio, kvankam ĝi estis registrita en tiu lando kiel [[vaganteco (biologio)|vaganto]]. Tie ĝi varias de [[Andoj]] ĝis la Atlantika Oceano. ''N. g. panamensis'' troviĝas de orienta [[Nikaragvo]] suden tra [[Kostariko]] kaj [[Panamo]] kaj okcidente de Andoj de nordokcidenta [[Venezuelo]] tra [[Kolombio]] kaj [[Ekvadoro]] ĝis nordokcidenta [[Peruo]].<ref name="ioc"/><ref name=NOPO-BOW>{{cite journal |last=Voudouris |first=P. |date=2020 |title=Common Potoo (''Nyctibius griseus''), version 1.0 |editor-last=Schulenberg |editor-first=T.S. |journal=Birds of the World |location=Ithaca, NY, USA |publisher=Cornell Lab of Ornithology |doi=10.2173/bow.compot1.01 }}</ref><ref name=SACCcountries>{{cite web |author1=Remsen, J. V. Jr. |author2=J. I. Areta |author3=E. Bonaccorso |author4=S. Claramunt |author5=A. Jaramillo |author6=D. F. Lane |author7=J. F. Pacheco |author8=M. B. Robbins |author9=F. G. Stiles |author10=K. J. Zimmer |version=24 |date=Aŭgusti 2021 |title=Species Lists of Birds for South American Countries and Territories |url=https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm |access-date=24a de Aŭgusto, 2021 }}</ref> La ordinara niktibio estas loĝanta (nemigranta) reproduktanto en malfermaj arbaroj kaj [[savano]]j.<ref name=":0">{{Cite web |title=Common Potoo |url=https://abcbirds.org/bird/common-potoo/ |access-date=2020-10-03 |website=American Bird Conservancy |language=en }}{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ĝi evitas pli malvarmajn montajn regionojn; ĝi malofte estas observata super 1 900 m super la [[Supermara alteco|meza marnivelo]] eĉ en la plej varmaj partoj de sia teritorio. Ĝi emas eviti aridajn regionojn sed estis registrita en la seka kariba ebenaĵo de Kolombio en aprilo 1999. Ĝi havas multajn populaciojn en [[ĉerivera arbaro]] ĉirkaŭ la urugvaja-brazila limo. Iom pli sude, kie la kvanto de arbaro kontraŭ herbejo estas iom pli malalta, ĝi estas sendube malofta, kaj okcidenten, en la [[provinco Entre Ríos]] de Argentino kun ĝia abunda riverborda arbaro, ĝi same ne estas ofta. La birdoj ĉe la suda fino de sia teritorio povas migri mallongajn distancojn norden vintre.<ref>{{cite journal |last1=Cuervo |first1=A.M. |last2=Stiles |first2=F.G. |last3=Cadena |first3=C.D. |last4=Toro |first4=J.L. |last5=Londoño |first5=G.A. |date=2003 |title=New and noteworthy bird records from the northern sector of the Western Andes of Colombia |journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club |volume=123 |issue=1 |pages=7–24 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40416044 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Strewe |first1=Ralf |last2=Navarro |first2=Cristobal |date=2004 |title=New and noteworthy records of birds from the Sierra Nevada de Santa Marta region, north-eastern Colombia |journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club |volume=124 |issue=1 |pages=38–51 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40055973 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Azpiroz |first1=Adrián B. |last2=Menéndez |first2=José L. |date=2008 |title=Three new species and novel distributional data for birds in Uruguay |journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club |volume=128 |issue=1 |pages=38–56 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/45653623 }}</ref> ==Kutimaro kaj ekologio== [[File:Nyctibius griseus 471885191 27f931630d o.jpg|right|thumb|Griza niktibio kamuflimite kiel branĉo.]] ===Kamuflado=== La ordinara niktibio celas imiti la ripozejon sur kiu ĝi ripozas, uzante teknikon nomatan [[kamuflimito]]. Plenkreskaj kaj junaj niktibioj elektas ripozejojn, kiuj havas diametron similan al siaj propraj korpoj, por ke ili povu pli bone miksiĝi kun la stumpo.<ref name=":5">{{Cite journal |last1=Cestari |first1=César |last2=Gonçalves |first2=Cristina S. |last3=Sazima |first3=Ivan |date=2018 |title=Use flexibility of perch types by the branch-camouflaged Common Potoo (''Nyctibius griseus''): why this bird may occasionally dare to perch on artificial substrates |journal=Wilson Journal of Ornithology |volume=130 |issue=1 |pages=191–199 |doi=10.1676/16-175.1 |s2cid=90859242 }}</ref> Plej multaj niktibioj elektas stumpojn kaj aliajn naturajn materialojn sur kiuj ripozi, sed kelkaj plenkreskuloj estis viditaj ripozantaj sur homfaritaj objektoj. Ĉi tiuj birdoj ĝustigas sian ripozangulon por plej bone imiti la stumpon kie ili estas.<ref name=":5" /> La ordinara niktibio sidas kun malfermitaj okuloj kaj horizontala beko dum vekiĝo, sed se ĝenata, ĝi alprenas atentan "frostan" pozon. Tio implicas levi sian bekon vertikale en la aeron, fermi la palpebrojn (tra kiuj ĝi ankoraŭ povas vidi per fendoj), kaj resti senmova.<ref name=":3" /> Se ĝenata de pli grandaj bestoj, kiel ekzemple [[Blanktufa kalitrikso]] (''Callithrix jacchus''), ĝi povas rompi sian kamuflaĵon kaj provi forpeli la minacon.<ref>de Lyra-Neves, Rachel M.; Oliveira, Maria A.B.; Telino-Júnior, Wallace R. & dos Santos, Ednilza M. (2007): "Comportamentos interespecíficos entre ''Callithrix jacchus'' (Linnaeus) (Primates, Callitrichidae) e algumas aves de Mata Atlântica, Pernambuco, Brasil." ''Revista Brasileira de Zoologia'' '''24'''(3): 709–716. {{doi|10.1590/S0101-81752007000300022}} [http://www.scielo.br/pdf/rbzool/v24n3/a22v24n3.pdf PDF plena teksto].</ref> Se ĝenata de homo, ĝia konduto povas esti tre varia - rapida forflugado, timigado per bekomalfermo, aŭ resti senmova eĉ kiam tuŝata. ===Manĝado=== Tiu ĉi nokta insektomanĝanto ĉasas de ripozejo kiel [[lanioj]] aŭ [[muŝkaptuloj]]. Ĝi uzas sian larĝan buŝon por kapti insektojn kiel [[muŝo]]jn kaj [[tineo]]jn, sed ankaŭ [[formiko]]jn, aliajn [[himenopteroj]]n, [[termito]]jn, [[akrido]]jn, saltulojn kaj grilojn.<ref name=":1"/> Ĝi havas unikan denton en sia supra mandiblo por helpi en kaptomanĝado sed englutas sian predon tutan.<ref name=":4" /> ===Reproduktado=== La Griza niktibio elektas okupotan stumpon 3–15 m altan por nestumi.<ref name="skutch">{{ cite journal | last=Skutch | first=A.F. | author-link=Alexander Skutch | date=1970 | title=Life history of the Common Potoo | journal=Living Bird | volume=9 | pages=265–280 | url=https://sora.unm.edu/node/150594 }}</ref> Ĝi normale elektas branĉostumpon kiel neston kaj aldonas neniun specon de ornama aŭ izola materialo. Ĝi elĵetas fekaĵojn el sia ripozejo por teni la neston pura.<ref name=":3" /> Se reproduktiĝanta, la niktibio elektas stumpon kun malgranda truo, kie ovo povas esti demetita.<ref name=":7">{{ cite journal | last1=Greeney | first1=H.F. | last2=Gelis | first2=R.A. | last3=White | first3=R. | date=2004 | title=Notes on breeding birds from an Ecuadorian lowland forest | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=124 | issue=1 | pages=28–37 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40056001 }}</ref> [[File:Mãe-da-lua e seu filhote.JPG|thumb|Plenkreskulo kaj junulo en alerta sinteno.]] Grizaj niktibioj estas monogamaj.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Robert J. |date=2004 |title=Review of: Nightjars and Their Allies: The Caprimulgiformes David T. Holyoak |journal=The Auk |volume=121 |issue=2 |pages=622–623 |doi=10.2307/4090427 |jstor=4090427 |doi-access=free }}</ref> Post pariĝado, la ino demetas unuopan blankan ovon kun lilaj makuloj rekte en la kavaĵon en arbobranĉo.<ref name="Hilty" > Hilty, Steven L.; Brown, Bill (1986). [https://books.google.es/books?id=kHa6tJNKGDAC&pg=PA235&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''A Guide to the Birds of Colombia''.] Princeton, NJ, US: Princeton University Press. p. 235. ISBN 978-0-691-08372-8. </ref><ref name=":7" /> Gepatroj normale zorgas pri unu ovo samtempe. La masklo kaj ino alternas kovante la ovon dum la alia serĉas insektojn. Ili kunfaras la [[kovado]]n laŭvice.<ref name=":1" /> Niktibioj demetas siajn ovojn en decembro por komenci sian proksimume 51-tagan nestoperiodon, unu el la plej longaj nestoperiodoj por birdoj de ilia grandeco.<ref name="skutch"/> Junaj niktibioj eloviĝas post proksimume 33 tagoj, uzante sian ovdenton por liberiĝi kaj eliri kiel lanugaj individuoj kun palbrunaj kaj blankaj strioj.<ref name="skutch"/><ref name=":5" /> La ido estas nutrata per rukto (vomado). Gepatroj iom post iom malpliigas sian ĉeeston en la nesto kun la junulo dum ĝi maturiĝas. Dum la gepatroj estas for de la nesto, la junulo komencas manĝi proksimajn muŝojn kaj purigi sin.<ref name=":5" /> Ĉirkaŭ 14 tagojn aĝa, la junulo komencas flugilekzercojn kaj faras laŭgradajn paŝojn por forlasi la neston. Ĝi kuraĝas eliri dum pluraj flugoj, poste revenas al la nesto kun siaj gepatroj, antaŭ ol foriri definitive ĉirkaŭ 25 tagojn post eloviĝo.<ref name="skutch"/> Junuloj jam montras interrompan kolorigon kiel plenkreskuloj, do ili ankaŭ povas kamufli sin en branĉon.<ref name=":2">Cott, Hugh (1940). ''Adaptive Coloration in Animals''. Oxford University Press. pp. 352–353</ref> Krom forflugi, la idoj reagas al perturboj simile al plenkreskuloj.<ref name="skutch"/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Grizan niktibion kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas ekstreme grandan teritorion kaj populacion de almenaŭ 500 000 maturaj individuoj.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2020 |title=''Nyctibius griseus'' |article-number=e.T22689646A163600335 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22689646A163600335.en |access-date=24a de Novembro 2022}}</ref> Tamen, la populacio malkreskas, probable pro [[vivejodetruo]].<ref name=NOPO-BOW/> ==Referencoj== {{Referencoj}} * Borerro, J. 1974. "Notes on the structure of upper eyelid of potoos". ''The Condor'', 76: 210–211. * Holyoak, D.T. (2001): ''Nightjars and their Allies: the Caprimulgiformes''. Oxford University Press, Oxford, New York. <small>{{ISBN|0-19-854987-3}}</small> *Clements, James F. (2007) ''The Clements Checklist of Birds of the World'', 6a eld., Cornell University Press, Ithaca, New York. * Hilty, Steven L. (2003): ''Birds of Venezuela''. Christopher Helm, London. <small>{{ISBN|0-7136-6418-5}}</small> == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Nyctibius griseus}} {{Wikispecies|Nyctibius griseus}} *[http://ibc.lynxeds.com/species/common-potoo-nyctibius-griseus Filmetoj, fotoj kaj sono] ĉe Internet Bird Collection *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=common+potoo&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 "Griza niktibio", Fotaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250123234359/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=common+potoo&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2025-01-23 }} VIREO {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Niktibioformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] kpbes8o5o8uxwbtmrjaa4mg0j7c6unf 0 936212 9373010 9314446 2026-05-14T23:10:18Z Kani 670 /* Aspekto */ 9373010 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Oranĝbrusta kotingo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Orange-breasted Fruiteater - Mindo - Ecuador S4E5422.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreska masklo en [[Ekvadoro]] |dosiero2 = Orange-breasted Fruiteater.jpg |dosiero larĝo2 = 240ra |priskribo de dosiero2 = Plenkreska ino en [[Ekvadoro]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Cotingidae]] - [[kotingedoj]] |genro = ''[[Pipreola]]'' |specio = '''''P. jucunda''''' - '''oranĝbrusta kotingo''' |statuso = LC |dunomo = ''Pipreola jucunda'' |dunomo aŭtoritato = [[Sclater, PL]], 1860 |mapo de vivoteritorioj = Pipreola jucunda map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = *''Euchlornis jucunda'' *''Pipreola aureopectus jucunda'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''oranĝbrusta kotingo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ({{lang-la|[[Pipreola jucunda]]}}) estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[kotingedoj]]. Ĝi troviĝas en la [[Andoj]] de [[Kolombio]] kaj [[Ekvadoro]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 13-an de feb. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Cotingidae]] - [[kotingedoj]] ***''[[Pipreola]]'' <small>[[Swainson, WJ]], 1838</small> ****''Pipreola jucunda'' <small>[[Sclater, PL]], 1860</small> - oranĝbrusta kotingo {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca genra nomo ''Pipreola'' estas la [[diminutivo]] de la genro ''[[Pipra]]'', el [[pipredoj]], al kiu tiu genro similas<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/orbfru1/cur/introduction Birds of the World], Orange-breasted Fruiteater.</ref>. La specia epiteto ''jucunda'' venas el [[latino]] ''jūcundus'', kiu signifas "ĉarma". == Aspekto == La masklo de oranĝbrusta kotingo havas brilnigrajn kapon kaj gorĝon kaj verdajn suprajn partojn. La brusto estas briloranĝa kaj la ventro flava kun verdaj makuloj flanke. La ino aspektas simila al la ino de [[Maska kotingo]] kun verdaj supraj partoj kaj verdflavaj striaj subaj partoj. Ambaŭ seksoj havas flavajn okulojn, oranĝan bekon kaj grizverdajn krurojn. Ĉi tiu birdo kreskas ĝis longo de ĉirkaŭ 18 centimetroj. La kanto similas al tiu de la nigrabrusta fruktmanĝanto, altatona ascendanta "psiiŭit".<ref> [[Robert S. Ridgely|Ridgely, Robert S.]]; Tudor, Guy (2009). [https://books.google.es/books?id=gC_A2fpBl1gC&pg=PA305&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''Field Guide to the Songbirds of South America: The Passerines''.] University of Texas Press. p. 505. ISBN 978-0-292-71748-0. </ref> ==Disvastiĝo kaj habitato== La oranĝbrusta kotingo troviĝas en la uesta deklivo de [[Andoj]] en [[Kolombio]] kaj [[Ekvadoro]]. Ĝi vivas en montarbaroj je 600–2300 m, ĉefe 1100–1300 m. Ĝi preferas tre humidajn muskajn arbarojn<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Kotingedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] gfli32bsn825usy6s5snuqa1p5gwrot 0 936247 9373011 9314453 2026-05-14T23:11:23Z Kani 670 /* Aspekto */ 9373011 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Maska kotingo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Masked fruiteater (Pipreola pulchra) photographed by devon pike in peru in 2011 (cropped).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreska ino en [[Peruo]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Cotingidae]] - [[kotingedoj]] |genro = ''[[Pipreola]]'' |specio = '''''P. pulchra''''' - '''maska kotingo''' |statuso = LC |dunomo = ''Pipreola pulchra'' |dunomo aŭtoritato = ([[Hellmayr, CE]], 1917) |mapo de vivoteritorioj = Pipreola pulchra map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = *''Euchlornis pulchra'' (pranomo) *''Pipreola aureopectus pulchra'' *''Ampelis elegans'' *''Pipreola elegans'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''maska kotingo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ({{lang-la|[[Pipreola pulchra]]}}) estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[kotingedoj]]. Ĝi estas endemia de la eosta deklivo de la [[Andoj]] de [[Peruo]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 14-an de feb. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Cotingidae]] - [[kotingedoj]] ***''[[Pipreola]]'' <small>[[Swainson, WJ]], 1838</small> ****''Pipreola pulchra'' <small>([[Hellmayr, CE]], 1917)</small> - maska kotingo {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca genra nomo ''Pipreola'' estas la [[diminutivo]] de la genro ''[[Pipra]]'', el [[pipredoj]], al kiu tiu genro similas<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/masfru1/cur/introduction Birds of the World], Masked Fruiteater.</ref>. La specia epiteto ''pulchra'' venas el [[latino]] ''pulcher, pulchra, pulchrum'' kiu signifas "bela"<ref name="BOTW"/>. == Aspekto == Estante 17 cm longa, la maska kotingo estas mezgranda kotingo. Ambaŭ seksoj estas brilverdaj supre, kun flavecaj irisoj, koralkolora beko kaj grizaj kruroj. La masklo havas nigrajn vizaĝon kaj supran gorĝon, brust-similan oranĝkoloran malsupran gorĝon, makulecverdajn flankojn kaj flavecan ventron. La ino ne havas maskon kaj brustotukon, kaj ĝiaj subaj partoj estas verdaj striece per flava. Ĉi tiu birdo povus esti konfuzita kun la [[Skarlatbrusta kotingo]] (''Pipreola frontalis''), sed tiu specio havas palajn pintojn de la triarangaj flugilplumoj, la masklo havas skarlatan gorĝon sed neniun kolumon, kaj la ino havas flavan supran gorĝon kaj nestriecan bruston.<ref> [[Robert S. Ridgely|Ridgely, Robert S.]]; Tudor, Guy (2009). ''Field Guide to the Songbirds of South America: The Passerines''. University of Texas Press. pp. 504–505. ISBN 978-0-292-71748-0. </ref> ==Disvastiĝo kaj habitato== La maska kotingo estas endemia de la eosta deklivo de la [[Andoj]] de [[Peruo]]. Ĝi vivas en montarbaroj je 1500–2250 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Kotingedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] tvwaqhva3tug3lipc2of212w3minifm 0 937115 9373008 9323476 2026-05-14T23:07:57Z Kani 670 /* Aspekto */ 9373008 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Amazonia ombrelkotingo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = AmazonianUmbrellabird.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreska masklo en [[Ekvadoro]] |dosiero2 = Amazonian Umbrellabird fem - Manu NP 8291 (16834437801).jpg |dosiero larĝo2 = 240ra |priskribo de dosiero2 = Plenkreska ino en [[Peruo]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Cotingidae]] - [[kotingedoj]] |genro = ''[[Cephalopterus]]'' - [[ombrelkotingo]] |specio = '''''C. ornatus''''' - '''amazonia ombrelkotingo''' |statuso = LC |dunomo = ''Cephalopterus ornatus'' |dunomo aŭtoritato = [[Geoffroy Saint-Hilaire, É]], 1809 |mapo de vivoteritorioj = Cephalopterus ornatus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = |vikispecio = |komunejo = }} La '''amazonia ombrelkotingo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ({{lang-la|[[Cephalopterus ornatus]]}}) estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[kotingedoj]]. Ĝi troviĝas en [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 23-an de feb. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Cotingidae]] - [[kotingedoj]] ***''[[Cephalopterus]]'' <small>[[Geoffroy Saint-Hilaire, É]] 1809</small> - [[ombrelkotingo]] ****''Cephalopterus ornatus'' <small>[[Geoffroy Saint-Hilaire, É]], 1809</small> - amazonia ombrelkotingo {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca genra nomo ''Cephalopterus'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''κεφαλή'' (''kefale'' = "kapo") kaj ''πτερόν'' (''pteron'' = "plumo" aŭ "flugilo"), pro la distingaj longaj plumoj ĉe la kapo de tiuj birdoj, kiuj formas ian ombrelon<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/amaumb1/cur/introduction Birds of the World], Amazonian Umbrellabird.</ref>. La specia epiteto ''ornatus'' estas [[latina]] vorto signifanta "ornamita", pro la distinga plumombrelo ĉe la kapo kaj la longa plumita karunklo pendanta de la suba gorĝo<ref name="BOTW"/>. ==Aspekto== Multe pli granda ol la ino, la masklo de Amazonia ombrelkotingo estas verŝajne la plej granda paseroforma birdo en Sudameriko kaj ankaŭ la plej granda tiranedo en la mondo. La masklo de Amazonia ombrelkotingo kreskas ĝis pezo de 480–571 gramoj kaj longo de 48–55 centimetroj. La ino tipe altas 41–44 centimetrojn kaj pezas ĝis 380 gramojn.<ref>''The Birds of Ecuador, Vol. 2: Field Guide'', [[Robert S. Ridgely]] & Paul J. Greenfield, Cornell University Press (2001). {{ISBN|978-0-8014-8721-7}}</ref><ref>''Birds of Venezuela'', Steven L. Hilty, Princeton University Press (2003). {{ISBN|978-0-691-09250-8}}</ref> Kiel ĉe la aliaj ombrelkotingoj, la Amazonia ombrelkotingo estas preskaŭ tute nigra, havas okulfrapan kreston sur la supro de la kapo, kaj plenbloveblan karunklon el la kolo, kiu servas por plifortigi iliajn laŭtajn, tondrantajn kriojn.<ref name="Mikula">{{cite journal|author1=Mikula, P.|author2=Valcu, M.|author3=Brumm, H.|author4=Bulla, M.|author5=Forstmeier, W.|author6= Petrusková, T.|author7=Kempenaers, B. |author8= Albrecht, T.|name-list-style=amp|year=2021|title= A global analysis of song frequency in passerines provides no support for the acoustic adaptation hypothesis but suggests a role for sexual selection|journal=Ecology Letters|volume=24|issue=3|pages=477–486|doi= 10.1111/ele.13662|pmid=33314573|s2cid=229176172|doi-access=free}}</ref> Ĉi tiu specio havas palajn okulojn, dum ĉe aliaj ombrelbirdoj, la okuloj estas nigraj. La ondiĝanta flugmetodo de ĉi tiu specio estas konsiderata tre pego-simila, kaj la manko de blanko sur la plumaro de la ombrelkotingo distingas ĝin de grandaj pegoj, kun kiuj ĝi kunekzistas. La Amazonia ombrelkotingo kutime vidiĝas fluganta nur trans malfermaĵoj en la arbaro, ekzemple super riveroj, kaj kutime aŭdace saltas de branĉo al branĉo dum ĝi estas en arboj. ==Disvastiĝo kaj habitato== La amazonia ombrelkotingo troviĝas en preskaŭ la tuta amazona baseno, de la andaj antaŭmontoj en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]] kaj [[Bolivio]], eosten ĝis suda [[Venezuelo]], suduesta [[Gujano]] kaj [[Brazilo]]. Ĝi havas 2 apartajn vivejojn. En Amazonio, ĝi vivas en arbaroj laŭlonge de riveroj kaj sur riverinsuloj, ĉefe sub 300 m. Laŭlonge de la bazo de Andoj, ĝi vivas en humidaj arbaroj, ĉefe je 900–1300 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Kotingedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] mzi4eiu1qghrxm4hk0tt80psadr5ug6 0 937248 9373210 9319311 2026-05-15T10:04:37Z ThomasPusch 1869 /* En Esperanto */ 9373210 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Paavo Klaus Emil Jännes''' (antaŭe '''Genetz''', naskiĝis la 20-an de marto 1892 en [[Helsinko]] − mortis la 19-an de decembro 1970 samloke) estis finna teatra kaj filmaktoro. Li aperis en pli ol 70 filmoj inter 1913−1969.<ref>{{Cite web|url=https://www.geni.com/people/Paavo-J%C3%A4nnes/6000000004170110087|title=Paavo Jännes|website=geni_family_tree|language=en-US|access-date=12 January 2020}}</ref> Jännes aktoris en pluraj teatroj kaj atingis artan sukceson, precipe kiel komikisto. Li ankaŭ aktoris en ĉirkaŭ 70 filmoj, kiel ekzemple ''Hätävara'', ''Hopeakihlajaiset'' kaj ''Linnaisten vihreä kamari''. Jännes ankaŭ tradukis teatraĵojn en la finnan lingvon. == En Esperanto == * En la [[UK 1922]] estis prezentita esperantlingve la teatraĵo ''La fianĉiĝo'', de [[Aleksis Kivi]]. Prezentis profesiaj geaktoroj el la Finna nacia teatro: Paavo Jännes, Jaako Korhonen, Erta Virtamo kaj aliaj. == Filmaro (elekto) == * ''Sylvi'' (1913) * ''Miehen kylkiluu'' (1937) * ''Kuollut mies rakastuu'' (1942) * ''Kuollut mies vihastuu'' (1944) * ''Dynamiittityttö'' (1944) * ''Kolmastoista koputus'' (1945) * ''Linnaisten vihreä kamari'' (1945) * ''Minä elän'' (1946) * ''Kultainen kynttilänjalka'' (1946) * ''Radio tekee murron'' (1951) * ''Mustasukkaisuus'' (1953) * ''Ryysyrannan Jooseppi'' (1955) * ''Risti ja liekki'' (1957) * ''Pikku Pietarin piha'' (1961) * ''Ruusujen aika'' (1969) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|433490}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jännes, Paavo}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] 7twp8rgw9nrlj6uiu857ke6bj1n2qhd 9373219 9373210 2026-05-15T10:08:33Z ThomasPusch 1869 9373219 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Paavo Klaus Emil Jännes''' (antaŭe '''Genetz''', naskiĝis la 20-an de marto 1892 en [[Helsinko]] − mortis la 19-an de decembro 1970 samloke) estis finna teatra kaj filmaktoro. Li aperis en pli ol 70 filmoj inter 1913−1969.<ref>{{Cite web|url=https://www.geni.com/people/Paavo-J%C3%A4nnes/6000000004170110087|title=Paavo Jännes|website=geni_family_tree|language=en-US|access-date=12 January 2020}}</ref> Jännes aktoris en pluraj teatroj kaj atingis artan sukceson, precipe kiel komikisto. Li ankaŭ aktoris en ĉirkaŭ 70 filmoj, kiel ekzemple ''Hätävara'', ''Hopeakihlajaiset'' kaj ''Linnaisten vihreä kamari''. Jännes ankaŭ tradukis teatraĵojn en la finnan lingvon. == En Esperanto == * En la [[UK 1922]] estis prezentita esperantlingve la teatraĵo ''La fianĉiĝo'', de [[Aleksis Kivi]]. Prezentis profesiaj geaktoroj el la [[Finna nacia teatro]]: Paavo Jännes, Jaako Korhonen, Erta Virtamo kaj aliaj. == Filmaro (elekto) == * ''Sylvi'' (1913) * ''Miehen kylkiluu'' (1937) * ''Kuollut mies rakastuu'' (1942) * ''Kuollut mies vihastuu'' (1944) * ''Dynamiittityttö'' (1944) * ''Kolmastoista koputus'' (1945) * ''Linnaisten vihreä kamari'' (1945) * ''Minä elän'' (1946) * ''Kultainen kynttilänjalka'' (1946) * ''Radio tekee murron'' (1951) * ''Mustasukkaisuus'' (1953) * ''Ryysyrannan Jooseppi'' (1955) * ''Risti ja liekki'' (1957) * ''Pikku Pietarin piha'' (1961) * ''Ruusujen aika'' (1969) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|433490}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jännes, Paavo}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] djsjprx7085j435mtr24nptqlbx83bu 0 938127 9373147 9363805 2026-05-15T07:45:31Z Näin on näreet 255377 9373147 wikitext text/x-wiki {{polurinda}} '''Antti Veikko Ilmari Siltavuori''', pli bone konata kiel Jammu Siltavuori, (1926 - 2012) estis finna krimulo, kiu estas memorata speciale pri pedofiliaj kaj hebefilaj seksaj krimoj kaj murdoj de du 8-jaraj knabinoj en 1989. Li estas unu el la plej malamitaj, ŝokaj kaj timitaj krimuloj en la finnlanda historia. Li ankaŭ mem diris, ke li estis la plej malamata homo en Finnlando. Siltavuori naskigxis en [[Vaasa]] en malricxa hejmo. Lia patro Alfred Siltavuori (antaŭe Brobäck) misuzis lin. En 1932, Alfred Siltavuori sinmortigis per dinamito pro sia ebria frenezo. Lerneje oni uzis pri Veikko moknomon "näätä" (arbara marteso), cxar liaj vestoj acxis. Pli grandaj knaboj instruis lin sxteli el vendejoj. Siltavuori ricevis sian unuan punon pri sxteloj en 1946. Post tio sekvis krimoj kaj krimoj kaj krimoj: seksaj misuzoj de knabinoj, sxteloj, forraboj, misuzo de kunmalliberulo, eskapo el malliberejo, murdprovo de cxefo de la malliberejo kaj vendado de kontraŭleĝa alkoholo. Li edzigxis komence de la 1950-aj jaroj. En la geedzeco naskigxis unu filo. Al la familio apartenis ankaux filino, kies biologia patro estis eksedzo de edzino de Siltavuori. Post rompo de la geedzeco sxi rakontis en intervjuo, ke komence Veikko estis amika kaj afabla (estis por sia vicfilino kiel reala patro, sekvis sian kredantan edzinon al luterana kirko, kvankam mem estis ateisto, neniam drinkis nek tabakis), sed poste lia konduto sxangxis: li komencis moki sian edzinon, el kiu la filino rakontis, ke pacxjo montradis al sxi sian penison. En la proksimo komencis movi rakontoj pri "namusetä" ("bonbononklo", viro, kiu ofertas al infanoj bonbonojn por ke seksi kun ili, germane "guter" Onkel). Edzino de Siltavuori komencis timi, ke la viro estus Siltavuori. Foje pordosonorilo de la familio Siltavuori sonoris, kiam Siltavuori ne estis hejme sed lia edzino estis. Sxi malfermis la pordon kaj vidis policanoj. Lax ili sxi devis iri kun ili al policejo aux telefoni tien. Sxi provis vivigi tian esperon, ke eble la afero ne estu kiel sxi timis: eble Veikko ekzemple nur faris etan sxtelon, por kiu li ne ricevus vere grandan punon. Sed en la policejo sxi eksciis, ke Veikko estis tiu "namusetä". La rakonto de la filino ne estis fantasio. En 1984, Siltavuori estis kondamnita pro seksperfortado de 11-jaraĝa knabino. En la 1980-aj jaroj Siltavuori ofte veturis auxton sur stratoj de Helsinko kaj vidis, cxu estu knabinoj por seksado. Ofte li prenis al la auxto knabinojn, veturis al sia libertempa logxejo, kie li estis en sauxno nude kun ili kaj pagis al ili pri tia postulo, ke ili ne rakontos pri la afero. Siltavuori ankaux konstruis en [[Paltamo]] malliberejeton kun cxeloj kaj por du infanoj kaj en la sama domo logxejon por si mem: li planis, ke li translogxigxus al tiu domo kaj malliberigus du knabinojn. La cxeloj estis tute kiel veraj malliberejaj celoj krom ke la necesejoj estis porinfanaj grandecaj. Poste lia advokato asertis, ke la ĉeloj estis por du adoltaj viroj, kiuj ŝuldis al Siltavuori, sed oni taksis tiun aserton tute mensogo. Kial Siltavuori volus loĝi kune kun du viroj, kiujn li malamis kaj kial la necesejoj estus klare porinfangrandecaj? Siajn lastajn krimojn Siltavuori faris la 3-an de marto 1989. Denove li altiris al sia auxto du knabinoj el [[Myllypuro]] en orienta Helsinko, sed cxar tiuj knabinoj estis nur 8-jaraj, cxiufoje li ne povis kvietigi siajn viktimojn pagante kiel antauxe. Li murdis ilin, bruligis iliajn korpojn, metis la brulintajn korpojn al vostoujo kaj veturis reen al Helsinko. Policanoj eksciis, ke la du malaperintaj knabinoj estis kun maljuna viro (Siltavuori estis 62-jara sed montris multe malpli juna). Ili divenis, ke la viro estis Siltavuori. Ili iris al lia logxejo, devigis lin iri kun ili al korto, montri, kio auxto estis lia kaj malfermi la vostoujon. Unu el a policanoj demandis, cxu tie estis la knabinoj, kaj Siltavuori jesis. Siltavuori estis punita 15 jaroj mallibereje, ne porcxiame, cxar laux kuracistoj li estis do multe sen kompreno. Alia [[Antti Siltavuori]], industria dezajnisto el [[Kirkkonummi]] ricevis telefonajn minacojn. Iuj portantoj de la familinomo ŝanĝigis sian nomon, ekzemple iuj gefratoj prenis al uzo la familinomon Broberg, kiu estis origina familinomo de ilia patro. Pro kompensoi kaj juraj kostoj Jammu Siltavuori devis vendi sian libertempan logxejon, kie murdis la knabinoj. "La malafabla historio estos forgesata, komentis la acxetanto. Li estis en la malliberejo misuzita. Ekzemple foje alia malliberulo sukcesis senpermese iri al lia cxelo kaj jxetis sur ilin segxon do, ke Siltavuori sinkopis. En 2000 li liberigxus laux oficiala decido de la policsupercxefo Markku Salminen, sed laux kuracistoj en hospitalo en Turku, kiuj estis specializintaj por ke esplori menssituaciojn de krimuloj, Siltavuori estis mense do malsana, ke ne estis realisme praktike lin liberigi. Tial li estis sendita al [[Malsanulejo de Niuvanniemi]]. En 2002 en Turku komencis movi timataj rakontoj, laux kiuj Siltavuori estis libere tie. Sed oni ne certis, cxu estis do. En Niuvanniemi li estis almenaux en 2008, kiam alia paciento misuzis lin, ke li perdis sian povon piediri. Li movis post tio per rulsegxo. Li havis ankaux fortan demencion. Li mortis en la malsanulejo en 2012. {{DEFAULTSORT: Siltavuori, Jammu}} [[Kategorio:Finnaj krimuloj]] [[Kategorio:Finnaj ateistoj]] eh97wmedelmfzd52aept3n35zmslnvs 0 939352 9373005 9338313 2026-05-14T23:05:48Z Kani 670 /* Aspekto */ 9373005 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Brunbrusta onikorinko |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Tawny-breasted Flycatcher.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Onychorhynchidae]] - [[onikorinkedoj]] |genro = ''[[Myiobius]]'' |specio = '''''M. villosus''''' - '''brunbrusta onikorinko''' |statuso = LC |dunomo = ''Myiobius villosus'' |dunomo aŭtoritato = [[Sclater, PL]], 1860 |mapo de vivoteritorioj = Myiobius villosus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = *''M. v. villosus'' <small>[[Sclater, PL]], 1860</small> *''M. v. schaeferi'' <small>Aveledo H, R; Pons, AR, 1952</small> *''M. v. clarus'' <small>[[Zimmer, JT]], 1939</small> *''M. v. peruvianus'' <small>[[Todd, WEC]], 1922</small> |sinonimo = |vikispecio = |komunejo = }} La '''brunbrusta onikorinko'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Myiobius villosus]]'') estas [[birdospecio]] el la familio de [[onikorinkedoj]]. Ĝi havas 4 [[subspecio]]jn troviĝantajn en [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 21-an de mar. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Onychorhynchidae]] - [[onikorinkedoj]] ***''[[Myiobius]]'' <small>[[Gray, GR]], 1839</small> ****''Myiobius villosus'' <small>[[Sclater, PL]], 1860</small> - brunbrusta onikorinko *****''Myiobius villosus villosus'' <small>[[Sclater, PL]], 1860</small> *****''Myiobius villosus schaeferi'' <small>Aveledo H, R; Pons, AR, 1952</small> *****''Myiobius villosus clarus'' <small>[[Zimmer, JT]], 1939</small> *****''Myiobius villosus peruvianus'' <small>[[Todd, WEC]], 1922</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca genra nomo ''Myiobius'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''μυῖα'' (''muia'' = "muŝo") kaj ''βίος'' (''bio'' = "vivo"), tio estas "kiu vivas per muŝoj", aludante la insektomanĝa konduto de tiuj birdoj, kiuj ofte kaptas flugantajn insektojn<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/tabfly1/cur/introduction Birds of the World], Tawny-breasted Flycatcher.</ref>. La specia epiteto ''villosus'' estas [[latina]] vorto signifanta "vila", pro la elstaraj longaj vibrisoj de tiu specio<ref name="BOTW"/>. == Aspekto == La Brunbrusta onikorinko kreskas ĝis longo de ĉirkaŭ 14 cm. La supraj partoj estas plejparte malhel-olivaj, kaj la pugo estas flava. Kutime estas flava makulo sur la krono ĉe maskloj, kiu normale estas tenata kaŝita; ĉi tiu makulo estas cinambruna ĉe inoj. La subaj partoj estas plejparte ruĝecbrunaj, la gorĝo estas senbrile blanka kaj la centro de la ventro havas palflavan makulon. La alie simila [[Flavpuga onikorinko]] (''Myiobius sulphureipygius'') havas pli palajn suprajn partojn kaj multe pli flavajn subajn partojn, kun bruneco nur ĉeestanta ĉe la flankoj. La [[Nigravosta onikorinko]] (''Myiobius atricaudus'') ne havas ajnan brunecon sur siaj subaj partoj, sed ĉiuokaze, ĉi tiuj estas malaltteraj specioj,<ref> Ridgely, Robert S.; Gwynne, John A. (1989). [https://books.google.es/books?id=H9INVOMUgOAC&pg=PA297&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''A Guide to the Birds of Panama: With Costa Rica, Nicaragua, and Honduras''.] Princeton University Press. p. 297. ISBN 0-691-02512-6. </ref> dum la Brunbrusta onikorinko troveblas je pli altaj altitudoj ol la aliaj membroj de sia genro.<ref> [[Robert S. Ridgely|Ridgely, Robert S.]]; Tudor, Guy (2009). [https://books.google.es/books?id=gC_A2fpBl1gC&pg=PA248&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Field Guide to the Songbirds of South America: The Passerines.] University of Texas Press. p. 448. ISBN 978-0-292-71748-0. </ref> ==Disvastiĝo kaj habitato== La brunbrusta onikorinko troviĝas en plej eosta [[Panamo]], [[Kolombio]], plej uesta [[Venezuelo]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]] kaj uesta [[Bolivio]]. Ĝi vivas en la malsupra kaj meza etaĝo de montarbaroj, proksime al akvofluoj, je ĉirkaŭ 900-2100 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Onikorinkedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] tull1oj5vidx1ob7p0ho3cxzgjzxlz8 0 939360 9373013 9338318 2026-05-14T23:13:28Z Kani 670 /* Aspekto */ 9373013 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Barba onikorinko |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Myiobius barbatus - Bearded Flycatcher.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Brazilo]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Onychorhynchidae]] - [[onikorinkedoj]] |genro = ''[[Myiobius]]'' |specio = '''''M. barbatus''''' - '''barba onikorinko''' |statuso = LC |dunomo = ''Myiobius barbatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Gmelin, JF]], 1789) |mapo de vivoteritorioj = Myiobius barbatus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = *''M. b. semiflavus'' <small>[[Todd, WEC]], 1919</small> *''M. b. barbatus'' <small>([[Gmelin, JF]], 1789)</small> *''M. b. amazonicus'' <small>[[Todd, WEC]], 1925</small> *''M. b. insignis'' <small>[[Zimmer, JT]], 1939</small> *''M. b. mastacalis'' <small>([[Wied-Neuwied, M]], 1821)</small> |sinonimo = ''Muscicapa barbata'' (pranomo) |vikispecio = |komunejo = }} La '''barba onikorinko'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Myiobius barbatus]]'') estas [[birdospecio]] el la familio de [[onikorinkedoj]]. Ĝi havas 5 [[subspecio]]jn troviĝantajn en [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 21-an de mar. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Onychorhynchidae]] - [[onikorinkedoj]] ***''[[Myiobius]]'' <small>[[Gray, GR]], 1839</small> ****''Myiobius barbatus'' <small>([[Gmelin, JF]], 1789)</small> - barba onikorinko *****''Myiobius barbatus semiflavus'' <small>[[Todd, WEC]], 1919</small> *****''Myiobius barbatus barbatus'' <small>([[Gmelin, JF]], 1789)</small> *****''Myiobius barbatus amazonicus'' <small>[[Todd, WEC]], 1925</small> *****''Myiobius barbatus insignis'' <small>[[Zimmer, JT]], 1939</small> *****''Myiobius barbatus mastacalis'' <small>([[Wied-Neuwied, M]], 1821)</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca genra nomo ''Myiobius'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''μυῖα'' (''muia'' = "muŝo") kaj ''βίος'' (''bio'' = "vivo"), tio estas "kiu vivas per muŝoj", aludante la insektomanĝa konduto de tiuj birdoj, kiuj ofte kaptas flugantajn insektojn<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/whifly1/cur/introduction Birds of the World], Whiskered Flycatcher.</ref>. La specia epiteto ''barbatus'' estas [[latina]] vorto signifanta "barba", pro la estaraj longaj vibrisoj de tiu specio<ref name="BOTW"/>. == Aspekto == La Barba onikorinko estas tre simila laŭ aspekto al pluraj proksime parencaj specioj. Ĝi havas oliveckolorajn suprajn partojn, evidentan flavan pugon kaj kutime bone kaŝitan flavan makulon sur la krono.<ref> [[Robert S. Ridgely|Ridgely, Robert S.]]; Tudor, Guy (2009). [https://books.google.es/books?id=gC_A2fpBl1gC&pg=PA247&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''Field Guide to the Songbirds of South America: The Passerines''.] University of Texas Press. pp. 247–248. ISBN 978-0-292-71748-0. </ref> La bridaj harecplumetoj ĉirkaŭ la beko estas longaj kaj formas korb-similan strukturon.<ref> Hilty, Steven L. (2002). [https://books.google.es/books?id=40mFwoALUFUC&pg=PA604&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''Birds of Venezuela''.] Princeton University Press. p. 604. ISBN 978-1-4008-3409-9. </ref> La subaj partoj estas grizec-olivecaj kaj la ventro palflava. La vosto estas nigra kaj iom rondeta. ==Disvastiĝo kaj habitato== La barba onikorinko troviĝas en [[Kolombio]], sudeosta [[Venezuelo]], [[Gujanoj]], eosta [[Ekvadoro]], norda kaj eosta [[Peruo]] kaj [[Brazilo]]. Ĝi vivas en la suba kaj meza etaĝoj de humidaj arbaroj, [[galeriaj arbaroj]] kaj malnovaj duarangaj kreskaĵoj, ofte proksime al akvo, je marnivelo ĝis ĉirkaŭ 1000 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Onikorinkedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 2tljwmijlzrtfme85wy9l1i5p3wqxnr 0 939869 9373155 9352461 2026-05-15T08:20:08Z Tymewalk 129187 9373155 wikitext text/x-wiki '''Víctor García''' povas esti * [[Tomás Germinal Gracia Ibars]], kiu uzis la pseŭdonimo Víctor García, esperanta verkisto * [[Víctor García (kantisto)]], hispana kantisto {{Apartigilo}} 450od4376k2t1gqnjjxvjd89uikzidv 0 940269 9372863 9343247 2026-05-14T16:10:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372863 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Graham STEELE''' (esperantigita Grejam Stil, naskiĝis la 6-an de julio 1964 en [[Vinipego]]) estas kanada advokato, iama politikisto ([[Nov-Demokratia Partio (Kanado)|NDP]]) kaj esperantisto. Li reprezentis la elektodistrikton ''Halifax Fairview'' en la ''Nova Scotia House of Assembly'' ''<ref>{{cite news|title=Steele to carry banner for NDP in Halifax Fairview|work=The Daily News|location=Halifax|date=January 23, 2001}}</ref><ref>{{cite news|title=NDP pick Steele to contest Fairview byelection|work=The Chronicle Herald|date=January 23, 2001}}</ref>'' kaj estis ministro pri financoj en [[Nov-Skotio]]. En januaro 2021, li komencis servi kiel la Komisaro pri Informoj kaj Privateco por [[Nunavuto]]. <ref name="Nunavut2">{{cite news |title=Nunavut MLAs appoint new information and privacy commissioner|url=https://nunatsiaq.com/stories/article/nunavut-mlas-appoint-new-information-and-privacy-commissioner/|date=November 3, 2020|first1=Dustin|last1=Patar|access-date=3 June 2021}}</ref> Steele instruis ĉe la Rowe Lernejo de Komerco ĉe la [[Universitato Dalhousie]] de 2016 ĝis 2019. Li estas konata esperantisto (aktiva parolanto kaj subtenanto de Esperanto). Jen kelkaj specifaj ligoj kun la lingvo: * Li proponis parton de sia leĝdona retejo en Esperanto. * Li menciis kaj honoris Nov-Skotiajn Esperantistojn en la parlamento de Nov-Skotio. Tio estas relative malofta trajto ĉe politikistoj, kaj ĝi montras lian personan intereson pri la internacia lingvo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://atipp-nu.ca/about/privacy-commissioner/ Oficejo de la Informo- kaj Privateco-Komisaro de Nunavuto]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210603000000/https://web.archive.org/web/20210603070932/https://atipp-nu.ca/about/privacy-commissioner/ |date=2021-06-03 }} * [http://www.grahamsteele.ca/esperanto.html Lia parlamentana retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100803024826/http://www.grahamsteele.ca/esperanto.html |date=2010-08-03 }} ({{Eo}}) * [https://web.archive.org/web/20150910072818/http://newbooksinpoliticalscience.com/2015/03/10/graham-steele-what-i-learned-about-politics-nimbus-2014/ Nova Libroreto sonintervjuo kun Graham Steele pri lia libro ''What I learned About Politics''.] (''Kion mi lernis pri politiko''). {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Steele, Graham}} [[Kategorio:Kanadaj politikistoj]] [[Kategorio:Kanadaj esperantistoj]] klix15hxbsn2g9w3hp31ws7vx1wbdx3 0 941763 9373262 9354444 2026-05-15T11:21:44Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9373262 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Blankvanga todotirano |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = White-cheeked Tody-Flycatcher imported from iNaturalist photo 239783240 on 9 January 2023.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreska masklo en [[Peruo]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Poecilotriccus]]'' |specio = '''''P. albifacies''''' - '''blankvanga todotirano''' |statuso = LC |dunomo = ''Poecilotriccus albifacies'' |dunomo aŭtoritato = ([[Blake, ER]], 1959) |mapo de vivoteritorioj = Poecilotriccus albifacies map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = ''Todirostrum albifacies'' (pranomo) |vikispecio = |komunejo = }} La '''blankvanga todotirano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Poecilotriccus albifacies]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en norda [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 18-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Poecilotriccus]]'' <small>[[Berlepsch, HHCL]], 1884</small> ****''Poecilotriccus albifacies'' <small>([[Blake, ER]], 1959)</small> - blankvanga todotirano {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Poecilotriccus'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''ποικίλος'' (''pojkilos'' = "bunta, makulita aŭ varia") kaj ''τρικκος'' (''trikos'' el ''θρίξ, τριχός'' (''triks, trikos'' = "haro"), kiu indikas nekonata birdeto kun vibrisoj). En ornitologio, la radiko ''triccus'' ofte estas uzata por konstrui genrajn nomojn el tiranedoj. Ĉikaze, tiu nomo aludas pri la bunta plumaro de tiuj birdoj rilate al aliaj tiranedoj<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/wcttyr1/cur/introduction Birds of the World], White-cheeked Tody-Flycatcher.</ref>. La [[specia epiteto]] ''albifacies'' estas [[latina]] kunmetaĵo el ''albus'' (= "blanka") kaj ''făcĭēs'' (= "facio", "vizaĝo"), ĉar la masklo de tiu specio havas blankajn kapflankojn kaj gorĝon<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La blankvanga todotirano troviĝas en sudeosta [[Peruo]] (en suda [[Madre de Dios]] kaj nordeosta [[Departemento Kusko|Kusko]]), en plej norduesta [[Bolivio]] ([[Pando (Bolivio)|Pando]]) kaj en uesta [[Brazilo]] ([[Akro (Brazilo)|Akro]]). Ĝi estas proksime asociita kun bambuaj densejoj en humidaj tropikaj ebenaĵaj arbaroj, ĝis 1050 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] qe99vjdhtq6jwkvhb655enhnvqkimuj 0 941805 9373073 9356267 2026-05-15T05:01:10Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:Iskandar_Muda,_potret_pada_2_April_2026.jpg|Iskandar_Muda,_potret_pada_2_April_2026.jpg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:Krd|Krd]]: No ticket permission since 14 April 2026 9373073 wikitext text/x-wiki '''Iskandar Muda''' (1583?<ref name="World" >[http://www.aolsvc.worldbook.aol.com/wb/Article?id=ar724698 World Book article]{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, alirita la 4an de Januaro 2007</ref> – 27 decembro 1636<ref name="World" />) estis la dekdua sultano de Acèh Darussalam, sub kiu la sultanlando atingis sian plej grandan teritorian amplekson, regante kiel la plej forta potenco kaj plej riĉa ŝtato en la okcidenta [[Indonezio|indonezia]] arkipelago kaj la Malaja Markolo. "Iskandar Muda" laŭvorte signifas "juna Aleksandro", kaj liaj konkeroj ofte estis komparataj kun tiuj de [[Aleksandro la Granda]].<ref name="World" /> Krom liaj rimarkindaj konkeroj, dum lia regado Aĉeo fariĝis konata kiel internacia centro de islama lernado kaj komerco. Li estis la lasta Sultano de Aĉeo, kiu estis rekta vira posteulo de Ali Mughayat Syah, la fondinto de la Aĉea Sultanlando. La morto de Iskandar Muda signifis, ke la fonda dinastio de la Aĉea Sultanlando, la Domo de Meukuta Alam, elmortis kaj estis anstataŭigita de alia dinastio. [[Dosiero:Letter_to_James_I_from_Sultan_Iskandar_Muda_of_Aceh_in_1615.jpg|maldekstra|eta|Letero de Iskandar Muda al [[Jakobo la 1-a (Anglio)|Jakobo la 1-a]] de [[Anglio]] en 1615]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mortintoj en 1636]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1580-1589]] ckcxzj6v2o2cekn8u13sne6q9h2jccf 0 941905 9373186 9361877 2026-05-15T09:23:17Z ThomasPusch 1869 + retejo 9373186 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Stan SAANILA''' (naskiĝinta la [[27-a de junio]] [[1968]] en [[Helsinko]]) estas [[svedlingvaj finnlandanoj|svedlingva finnlanda]] komediisto, aktoro kaj manuskribanto. Li prezentis ekzemple en la humuraj televidaj serioj de [[Yle]] kaj [[MTV3]]. Li aktoris ekzemple en la filmoj ''Leijonasydän'' (leonkoro) kaj ''Risto''. Li voĉaktoris ekzemple en la filmoj ''Bolt'' kaj ''Pirates''. En 2007–2017 li iĝis konata kiel unu el la kapitanoj de la humurserio ''[[Uutisvuoto]]''. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Saanila, Stan}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] r53lngqk6a1fy445quivyu65pnwsv2n 9373192 9373186 2026-05-15T09:42:59Z ThomasPusch 1869 9373192 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Stan SAANILA''' (naskiĝinta la [[27-a de junio]] [[1968]] en [[Helsinko]]) estas [[svedlingvaj finnlandanoj|svedlingva finnlanda]] komediisto, aktoro kaj manuskribanto. Li prezentis ekzemple en la humuraj televidaj serioj de [[Yle]] kaj [[MTV3]]. Li aktoris ekzemple en la filmoj ''Leijonasydän'' ("leonkoro") kaj ''Risto''. Li voĉaktoris ekzemple en la filmoj ''Bolt'' kaj ''Pirates''. En 2007–2017 li iĝis konata kiel unu el la kapitanoj de la humurserio ''Uutisvuoto'' ("Novaĵotralaso"). == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Saanila, Stan}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] mkcz92i4blj9ajy4rii057zn4kgkbva 9373302 9373192 2026-05-15T11:47:33Z ThomasPusch 1869 9373302 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Stan SAANILA''' (naskiĝinta la [[27-a de junio]] [[1968]] en [[Helsinko]]) estas [[svedlingvaj finnlandanoj|svedlingva finnlanda]] komediisto, aktoro kaj verkisto. Li prezentis ekzemple en la humuraj televidaj serioj de [[Yle]] kaj [[MTV3]]. Li aktoris ekzemple en la filmoj ''Leijonasydän'' ("leonkoro") kaj ''Risto''. Li voĉaktoris ekzemple en la filmoj ''Bolt'' kaj ''Pirates''. En 2007–2017 li iĝis konata kiel unu el la kapitanoj de la humurserio ''Uutisvuoto'' ("Novaĵotralaso"). == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|finno}} {{vivtempo|Saanila, Stan}} [[Kategorio:Finnaj aktoroj]] qe56olizishviyexnhb6pa4o2msyv66 0 942554 9372974 9362598 2026-05-14T20:49:05Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372974 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Grizbrusta kolibro |koloro = pink |dosiero = Campylopterus largipennis Grey-breasted Sabrewing; Presidente Figueiredo, Amazonas, Brazil.jpg |priskribo de dosiero = En Amazonio, Brazilo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Campylopterus]]'' |genro aŭtoritato = [[William Swainson|Swainson]], 1827 |specio = '''Grizbrusta kolibro''' ''C. largipennis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=''Campylopterus largipennis'' |volume=2021 |article-number=e.T200273649A200493274 |access-date=7a de Aŭgusto 2022}}</ref> |dunomo = ''Campylopterus largipennis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Pieter Boddaert|Boddaert]], 1783) |vikispecio = ''Campylopterus largipennis'' |komunejo = ''Campylopterus largipennis'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Campylopterus largipennis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Grizbrusta kolibro''', ''Campylopterus largipennis'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek specioj en la genro ''[[Campylopterus]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Ekvadoro]], [[Gujanoj]], [[Peruo]] kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Grizbrustan kolibron priskribis la franca polimato [[Georges-Louis Leclerc, Grafo de Buffon]] en 1780 en sia ''Histoire Naturelle des Oiseaux'' el specimeno kolektita en [[Kajeno]], [[Franca Gujano]].<ref>{{ cite book | last=Buffon | first=Georges-Louis Leclerc de | author-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | year=1780 | title=Histoire Naturelle des Oiseaux | volume=11 | place=Paris | publisher=De L'Imprimerie Royale | page=48 | chapter=L'oiseau-mouche à larges tuyaux | language=fr | chapter-url=https://biodiversitylibrary.org/page/42409913 }}</ref> La birdo estis bildigita per mankolorigita plato gravurita de [[François-Nicolas Martinet]] en ''Planches Enluminées D'Histoire Naturelle'', kiu estis produktita sub superrigardo de [[Edme-Louis Daubenton]] por akompani la tekston de Buffon.<ref>{{ cite book | last1=Buffon | first1=Georges-Louis Leclerc de | author1-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | last2=Martinet | first2=François-Nicolas | author2-link=François-Nicolas Martinet | last3=Daubenton | first3=Edme-Louis | author3-link=Edme-Louis Daubenton | last4=Daubenton | first4=Louis-Jean-Marie | author4-link=Louis-Jean-Marie Daubenton | year=1765–1783 | chapter=Oiseau-mouche à larges tuyaux, de Cayenne | title=Planches Enluminées D'Histoire Naturelle | volume=7 | place=Paris | publisher=De L'Imprimerie Royale | at=Plate 672 Fig. 2 | chapter-url=https://biodiversitylibrary.org/page/35219169 }}</ref> Nek la platoklarigo nek la priskribo de Buffon inkludis sciencan nomon, sed en 1783 la nederlanda natursciencisto [[Pieter Boddaert]] stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Trochilus largipennis'' en sia katalogo de ''Planches Enluminées''.<ref>{{cite book | last=Boddaert | first=Pieter | author-link=Pieter Boddaert | year=1783 | title=Table des planches enluminéez d'histoire naturelle de M. D'Aubenton: avec les denominations de M.M. de Buffon, Brisson, Edwards, Linnaeus et Latham, precedé d'une notice des principaux ouvrages zoologiques enluminés | place=Utrecht | page=41, Number 672 Fig. 2 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/27822661 | language=fr }}</ref> La Grizbrusta kolibro estas nun metita en la [[genro]] ''Campylopterus'', kiun starigis la angla natursciencisto [[William Swainson]] en 1827.<ref>{{ cite journal | last=Swainson | first=William | author-link=William Swainson | year=1827 | title=On several groups and forms in ornithology, not hitherto defined | journal=Zoological Journal | volume=3 | pages=343–363 [358] | url=https://biodiversitylibrary.org/page/27485884 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2021 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 11.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=10a de Februaro 2021 }}</ref> La genronomo kombinas la [[Antikva greka|grekajn vortojn]] ''kampulos'' kun signifo "kurba" kaj ''-pteros'' kun signifo "-flugilo". La [[specia epiteto]] ''largipennis'' kombinas la Latinajn ''largus'' kun signigo "granda" kaj ''-pennis'' kun signifo "-flugila".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 87 kaj 219 }}</ref> La plua taksonomio de la Grizbrusta kolibro estas nedefinitiva. La [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) atribuas tri subspeciojn, nome [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''C. l. largipennis'' ([[Pieter Boddaert|Boddaert]], 1783); ''C. l. obscurus'' [[John Gould|Gould]], 1848; kaj ''C. l. aequatorialis'' Gould, 1861. La [[Taksonomio Clements]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) agnoskas nur du el tiuj inkludante ''aequatorialis'' ene de ''obscurus''.<ref name=IOC12.1/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=HBW2021/> Krome, oni sugestis, ke ''C. l. obscurus'' estas aparta specio.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref> Tio kio estas nun la [[Kalkoŝtona kolibro]] (''C. calcirupicola'') kaj la [[Diamantina kolibro]] (''C. diamantinensis'') estis iam traktitaj kiel subspecioj de la Grizbrusta kolibro.<ref name=Lopez>{{cite journal| last1=Lopes| first1=L.E.| last2=De Vasconcelos| first2=M.F. | last3=Gonzaga | first3=L.P. | year=2017 | title=A cryptic new species of hummingbird of the ''Campylopterus largipennis'' complex (Aves: Trochilidae)| journal=Zootaxa | volume=4268| issue =1| pages=1–33 | doi=10.11646/zootaxa.4268.1.1 | pmid=28610380| url=https://www.researchgate.net/publication/317007164 }}</ref><ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== La Grizbrusta kolibro estas granda kolibro, 12,4 ĝis 14,9 cm longa. Maskloj pezas 9 ĝis 10 g kaj inoj ĉirkaŭ 7 ĝis 8 g. Ambaŭ seksoj havas preskaŭ identan plumaron. Ilia beko estas iomete kurbeca; la supra [[makzelo]] estas nigra kaj la [[mandiblo]] rozkolora kun nigra pinto. La supraj partoj de la nomiga subspecio estas malhele brilverdaj kaj la subaj partoj malhelgrizaj. Ili havas blankan makulon malantaŭ la okulo. Ilia centra paro de vostoplumoj estas verda kaj la cetero bluetnigra sur ilia interna duono kaj blanka sur la ekstera. Subspecio ''C. l. obscurus'' (kun ''C. l. aequatorialis'') estas pli malgranda ol la nomiga kaj la finoj de ĝiaj eksteraj vostoplumoj estas kutime grizaj anstataŭ blankaj.<ref name=GBSA-BOW>Züchner, T., G. M. Kirwan, E. de Juana, kaj P. F. D. Boesman (2021). Gray-breasted Sabrewing (''Campylopterus largipennis''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (H. F. Greeney, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.gybsab1.01.1] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La tri subspecioj de la Grizbrusta kolibro agnoskita de IOC distribuiĝas jene:<ref name=IOC12.1/><ref name=GBSA-BOW/> * ''C. l. largipennis'', orienta Venezuelo, Gujanoj, kaj norda Brazilo tiom for okcidente kiom ĝis [[Río Negro (Amazonio)|Rio Negro]] * ''C. l. obscurus'', nordorienta Brazilo * ''C. l. aequatorialis'', el orienta Kolombio kaj nordokcidenta Brazilo suden tra orienta Ekvadoro kaj Peruo ĝis norda Bolivio La specio loĝas en humidaj primaraj kaj sekundaraj arbaroj, maldensejoj ene de tiuj, kaj [[plantejo]]j. Laŭ alteco ĝi varias inter 100 kaj 800 m.<ref name=GBSA-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Grizbrusta kolibro estas tutjara loĝanto tra sia tuta teritorio.<ref name=GBSA-BOW/> ===Manĝado=== La Grizbrusta kolibro manĝoserĉas [[nektaro]]n ĉe diversaj florplantoj, kutime je malaltaj ĝis mezaj altoj. Maskloj defendas manĝoteritoriojn. Aldone al nektaro, la specio kaptas malgrandajn [[insektoj]]n per akcipitrado el ripozejo.<ref name=GBSA-BOW/> ===Reproduktado=== La reproduktaj sezonoj de la Grizbrusta kolibro multe malsamas inter la partoj de ĝia granda teritorio. Ĝi faras tasforman neston el [[musko]] kovrita per mola semmaterialo kaj ornamas la eksteron per [[likeno]]. Ĝi metas ĝin kiel selon sur horizontalan branĉon aŭ fiksas ĝin al pendantaj branĉetoj, tipe proksime de akvofaloj aŭ fluantaj riveretoj kaj ene de ĉirkaŭ 1 m supergrunde. La kovoperiodo kaj tempo ĝis [[elnestiĝo]] ne estas konataj.<ref name=GBSA-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Campylopterus-largipennis |species=Grizbrusta kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Grizbrustan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas tre grandan teritorion kaj laŭtaksan populacion de almenaŭ tri milionoj da maturaj individuoj, kvankam ĉi-lasta supozeble malpliiĝas. Ĝia vivejo malrapide konvertiĝas al agrikulturo, urbigo kaj minado.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=''Campylopterus largipennis'' |volume=2021 |article-number=e.T200273649A200493274 |access-date=7a de Aŭgusto 2022}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Campylopterus largipennis}} {{Wikispecies|Campylopterus largipennis}} *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=gray-breasted+sabrewing&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 fotaro]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303000000/https://web.archive.org/web/20160303194617/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=gray-breasted+sabrewing&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2016-03-03 }} VIREO {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] ankv5poy8ixaubffob38y9p40w51cv7 4 943257 9372923 9369877 2026-05-14T19:31:46Z Alifono 114488 9372923 wikitext text/x-wiki <!-- {{subst:fermita/komenco}} --> === [[Ruĝa milvo]] === Ampleksa artikolo; reviziita pri lingvo kaj pri ĝisdatigo de informoj. Multaj bildoj, referencoj kaj bluaj ligiloj, neniu ruĝa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 10 maj. 2026 (UTC) ==== Por ==== # {{Por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 10 maj. 2026 (UTC) ==== Kontraŭ ==== # {{Kontraŭ}} ==== Detenas ==== # {{Sindetena}} ==== Komentoj ==== {{Komento}} <!-- ==== Rezulto ==== * {{Por}} * {{Kontraŭ}} * {{Sindetena}} La artikolo (ne) estis elektita kiel leginda. --~~~~ {{subst:fermita/fino}} --> <!-- {{subst:fermita/komenco}} --> === [[Lazer Shantoja]] === ==== Por ==== # {{Por}}-- ==== Kontraŭ ==== # {{Kontraŭ}} ==== Detenas ==== # {{Sindetena}} ==== Komentoj ==== {{Komento}} <!-- ==== Rezulto ==== * {{Por}} * {{Kontraŭ}} * {{Sindetena}} 76es9wls55ueg8mkkvv2e7wxitzsg3r 0 943285 9372752 9371010 2026-05-14T12:38:42Z Stefangrotz 91903 kanalo #esperanto 9372752 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Meshcore''' estas [[Maŝa reto|maŝreta]]-protokolo kaj programara platformo. La ĉefa celo de la projekto estas ebligi malalt-energian, longdistancan komunikadon per ISM-[[Radia spektro|radiobendoj]]. Ĝi uzas energinivelojn, kiuj ne bezonas licencon por uzo. Ĝi estas desegnita por interŝanĝi tekstmesaĝojn kaj por situacioj, kie necesas sencentra komuniksistemo sen ekzistanta infrastrukturo. Meshcore estis kreita en 2024 de Scott Powell kiel alternativo de [[meshtastic]]. Dum Meshtastic ĉefe baziĝas sur mesaĝa inundado kaj repetado, MeshCore pli emfazas strukturitajn rolojn en la envojigo de la mesaĝoj. MeshCore subtenas kanaloj pri temoj. Ekzemple kelkaj Esperantistoj uzas la kanalon "#esperanto". == Vidu ankaŭ == * [[Meshtastic]] [[Kategorio:Sendrataj komunikadoj]] [[Kategorio:Komputilaj retoj]] [[Kategorio:Porkrizaj servoj]] ai2me364nttp8f5axn38zmab4lo9c32 0 943333 9373279 9371077 2026-05-15T11:35:23Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9373279 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Zimmerius'' |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Zimmerius chrysops Tiranuelo cejiamarillo Golden-faced Tyrannulet (13020651623).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = La [[ormaska tiraneto]] (''Z. chrysops''),<br>la [[tipa specio]] de la genro |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = '''''Zimmerius''''' |genro aŭtoritato = [[Traylor, MA]], 1977 |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = *''[[Zimmerius cinereicapilla|Z. cinereicapilla]]'' - [[ruĝbeka tiraneto]] *''[[Zimmerius villarejoi|Z. villarejoi]]'' - [[miŝana tiraneto]] *''[[Zimmerius chicomendesi|Z. chicomendesi]]'' - [[verda tiraneto]] *''[[Zimmerius acer|Z. acer]]'' - [[gujana tiraneto]] *''[[Zimmerius vilissimus|Z. vilissimus]]'' - [[gvatemala tiraneto]] *''[[Zimmerius parvus|Z. parvus]]'' - [[viska tiraneto]] *''[[Zimmerius albigularis|Z. albigularis]]'' - [[ĉokoa tiraneto]] *''[[Zimmerius improbus|Z. improbus]]'' - [[okulvitra tiraneto]] *''[[Zimmerius chrysops|Z. chrysops]]'' - [[ormaska tiraneto]] *''[[Zimmerius viridiflavus|Z. viridiflavus]]'' - [[perua tiraneto]] *''[[Zimmerius bolivianus|Z. bolivianus]]'' - [[bolivia tiraneto]] *''[[Zimmerius petersi|Z. petersi]]'' - [[venezuela tiraneto]] *''[[Zimmerius gracilipes|Z. gracilipes]]'' - [[stretpieda tiraneto]] |sinonimo = |vikispecio = |komunejo = }} '''''Zimmerius''''' estas [[Genro (biologio)|genro]] de [[birdoj]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi enhavas 13 [[specio]]jn troviĝantajn en [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 11-an de maj. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''Zimmerius'' <small>[[Traylor, MA]], 1977</small> ****''[[Zimmerius cinereicapilla]]'' <small>([[Cabanis, JL]], 1873)</small> - [[ruĝbeka tiraneto]] ****''[[Zimmerius villarejoi]]'' <small>Álvarez A, J; Whitney, BM, 2001</small> - [[miŝana tiraneto]] ****''[[Zimmerius chicomendesi]]'' <small>Whitney, BM; Schunck, F; Rêgo, MA; Silveira, LF, 2013</small> - [[verda tiraneto]] ****''[[Zimmerius acer]]'' <small>([[Salvin, O]]; [[Godman, FD]], 1883)</small> - [[gujana tiraneto]] ****''[[Zimmerius vilissimus]]'' <small>([[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1859)</small> - [[gvatemala tiraneto]] ****''[[Zimmerius parvus]]'' <small>([[Lawrence, GN]], 1862)</small> - [[viska tiraneto]] ****''[[Zimmerius albigularis]]'' <small>([[Chapman, FM]], 1924)</small> - [[ĉokoa tiraneto]] ****''[[Zimmerius improbus]]'' <small>([[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1871)</small> - [[okulvitra tiraneto]] *****''Zimmerius improbus tamae'' <small>([[Phelps, WH Sr]]; [[Phelps, WH Jr]], 1954)</small> *****''Zimmerius improbus improbus'' <small>([[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1871)</small> ****''[[Zimmerius chrysops]]'' <small>([[Sclater, PL]], 1859)</small> - [[ormaska tiraneto]] *****''Zimmerius chrysops chrysops'' <small>([[Sclater, PL]], 1859)</small> *****''Zimmerius chrysops minimus'' <small>([[Chapman, FM]], 1912)</small> - sanktamarta tiraneto *****''Zimmerius chrysops cumanensis'' <small>([[Zimmer, JT]], 1941)</small> ****''[[Zimmerius viridiflavus]]'' <small>([[Tschudi, JJ]], 1844)</small> - [[perua tiraneto]] *****''Zimmerius viridiflavus flavidifrons'' <small>([[Sclater, PL]], 1860)</small> - [[loĥa tiraneto]] *****''Zimmerius viridiflavus viridiflavus'' <small>([[Tschudi, JJ]], 1844)</small> ****''[[Zimmerius bolivianus]]'' <small>([[d'Orbigny, ACVMD]], 1840)</small> - [[bolivia tiraneto]] ****''[[Zimmerius petersi]]'' <small>([[Berlepsch, HHCL]], 1907)</small> - [[venezuela tiraneto]] ****''[[Zimmerius gracilipes]]'' <small>([[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1868)</small> - [[stretpieda tiraneto]] *****''Zimmerius gracilipes gracilipes'' <small>([[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1868)</small> *****''Zimmerius gracilipes gilvus'' <small>([[Zimmer, JT]], 1941)</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Zimmerius'' estis donita omaĝe al la usona [[ornitologo]] [[John Todd Zimmer]] (1889-1957) pro liaj grandegaj kontribuoj al la sistematiko de neotropisaj birdoj kaj lia rekono de la unika flugilŝablono de ĉi tiu nova genro<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rebtyr2/cur/introduction Birds of the World], Red-billed Tyrannulet.</ref>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 8yqzkw85oxjk1huvgilgp1k4hrva1bl 9373283 9373279 2026-05-15T11:36:09Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9373283 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Zimmerius'' |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Zimmerius chrysops Tiranuelo cejiamarillo Golden-faced Tyrannulet (13020651623).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = La [[ormaska tiraneto]] (''Z. chrysops''),<br>la [[tipa specio]] de la genro |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = '''''Zimmerius''''' |genro aŭtoritato = [[Traylor, MA]], 1977 |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = *''[[Zimmerius cinereicapilla|Z. cinereicapilla]]'' - [[ruĝbeka tiraneto]] *''[[Zimmerius villarejoi|Z. villarejoi]]'' - [[miŝana tiraneto]] *''[[Zimmerius chicomendesi|Z. chicomendesi]]'' - [[verda tiraneto]] *''[[Zimmerius acer|Z. acer]]'' - [[gujana tiraneto]] *''[[Zimmerius vilissimus|Z. vilissimus]]'' - [[gvatemala tiraneto]] *''[[Zimmerius parvus|Z. parvus]]'' - [[viska tiraneto]] *''[[Zimmerius albigularis|Z. albigularis]]'' - [[ĉokoa tiraneto]] *''[[Zimmerius improbus|Z. improbus]]'' - [[okulvitra tiraneto]] *''[[Zimmerius chrysops|Z. chrysops]]'' - [[ormaska tiraneto]] *''[[Zimmerius viridiflavus|Z. viridiflavus]]'' - [[perua tiraneto]] *''[[Zimmerius bolivianus|Z. bolivianus]]'' - [[bolivia tiraneto]] *''[[Zimmerius petersi|Z. petersi]]'' - [[venezuela tiraneto]] *''[[Zimmerius gracilipes|Z. gracilipes]]'' - [[stretpieda tiraneto]] |sinonimo = |vikispecio = |komunejo = }} '''''Zimmerius''''' estas [[Genro (biologio)|genro]] de [[birdoj]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi enhavas 13 [[specio]]jn troviĝantajn en [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 11-an de maj. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''Zimmerius'' <small>[[Traylor, MA]], 1977</small> ****''[[Zimmerius cinereicapilla]]'' <small>([[Cabanis, JL]], 1873)</small> - [[ruĝbeka tiraneto]] ****''[[Zimmerius villarejoi]]'' <small>Álvarez A, J; Whitney, BM, 2001</small> - [[miŝana tiraneto]] ****''[[Zimmerius chicomendesi]]'' <small>Whitney, BM; Schunck, F; Rêgo, MA; Silveira, LF, 2013</small> - [[verda tiraneto]] ****''[[Zimmerius acer]]'' <small>([[Salvin, O]]; [[Godman, FD]], 1883)</small> - [[gujana tiraneto]] ****''[[Zimmerius vilissimus]]'' <small>([[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1859)</small> - [[gvatemala tiraneto]] ****''[[Zimmerius parvus]]'' <small>([[Lawrence, GN]], 1862)</small> - [[viska tiraneto]] ****''[[Zimmerius albigularis]]'' <small>([[Chapman, FM]], 1924)</small> - [[ĉokoa tiraneto]] ****''[[Zimmerius improbus]]'' <small>([[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1871)</small> - [[okulvitra tiraneto]] *****''Zimmerius improbus tamae'' <small>([[Phelps, WH Sr]]; [[Phelps, WH Jr]], 1954)</small> *****''Zimmerius improbus improbus'' <small>([[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1871)</small> ****''[[Zimmerius chrysops]]'' <small>([[Sclater, PL]], 1859)</small> - [[ormaska tiraneto]] *****''Zimmerius chrysops chrysops'' <small>([[Sclater, PL]], 1859)</small> *****''Zimmerius chrysops minimus'' <small>([[Chapman, FM]], 1912)</small> - sanktamarta tiraneto *****''Zimmerius chrysops cumanensis'' <small>([[Zimmer, JT]], 1941)</small> ****''[[Zimmerius viridiflavus]]'' <small>([[Tschudi, JJ]], 1844)</small> - [[perua tiraneto]] *****''Zimmerius viridiflavus flavidifrons'' <small>([[Sclater, PL]], 1860)</small> - loĥa tiraneto *****''Zimmerius viridiflavus viridiflavus'' <small>([[Tschudi, JJ]], 1844)</small> ****''[[Zimmerius bolivianus]]'' <small>([[d'Orbigny, ACVMD]], 1840)</small> - [[bolivia tiraneto]] ****''[[Zimmerius petersi]]'' <small>([[Berlepsch, HHCL]], 1907)</small> - [[venezuela tiraneto]] ****''[[Zimmerius gracilipes]]'' <small>([[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1868)</small> - [[stretpieda tiraneto]] *****''Zimmerius gracilipes gracilipes'' <small>([[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1868)</small> *****''Zimmerius gracilipes gilvus'' <small>([[Zimmer, JT]], 1941)</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Zimmerius'' estis donita omaĝe al la usona [[ornitologo]] [[John Todd Zimmer]] (1889-1957) pro liaj grandegaj kontribuoj al la sistematiko de neotropisaj birdoj kaj lia rekono de la unika flugilŝablono de ĉi tiu nova genro<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rebtyr2/cur/introduction Birds of the World], Red-billed Tyrannulet.</ref>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] pf2w0kens5sdsxzw60e5pw2qc5o78x5 0 943415 9372876 9372013 2026-05-14T17:47:30Z Kani 670 9372876 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Informkesto libro |titolo=Un encargo difícil |aŭtoro=Pedro Zarraluki |eldonejo=Destino |jaro=2005}} '''''Un encargo difícil''''' (Malfacila komisio) estas [[romano]] de la hispana verkisto [[Pedro Zarraluki]], kiu havigis al li la [[Premio Nadal|Premion Nadal]] de 2005. Kun agado okazanta en [[1040]], nome tuj post la [[Hispana Enlanda Milito]], la romano estas konstruita laŭ proelipso kiu antaŭenigas la rezulton kaj laŭ interplektiĝo de rakontaj epizodoj (pri ĉiu rolulo) kiuj kunigas malsamajn vidpunktojn. La etoso estas preskaŭ senhoma insulo [[Cabrera]], [[Balearoj]], en kiu loĝas fakte preskaŭ nur la roluloj kiuj aperas en la rakonto plus negrava interveno de kelkaj soldatoj. ==Intrigo== {{Intrigo}} * Leonor Dot kaj ŝia filino Camila estas ekzilitaj en Cabrera kiel edzino kaj filino, respektive, de respublikano kiu estis mortpafita de la venkintoj en la milito. Policestro el [[Palma de Majorko]] kontrolas la aferon kaj deziras, ke ŝi subskribu dokumenton kulpigante sian murdotan edzon; ŝi malakceptas kaj tial ili devas resti en la preskaŭ dezerteca insulo. Camila estas la nura rolulo kiu iĝas rakontisto en unua persono: ŝi verkas siajn sentojn en [[taglibro]]. * Benito Buroy estas iama respublikano, kiu estas devigita de la policestro iĝi laŭkomisia murdisto de Markus Vogell, iama [[spiono]] germana, same ekzilita, kiu vivas eĉ pli izolita en aparta senhomejo de la insulo.<ref>[https://www.lecturalia.com/libro/9961/un-encargo-dificil]</ref> En Palma li kunvivas kiel trinkejestro kun samseksema germano Otto Burmann kaj ebriulino Erica. * La kapitano Constantino Menéndez, rotestro, malkontenta pri tiu posteno tiom malagrabla. Li montriĝas tute partiano de la reĝimo, ekzemple en mortpafado de loka karbisto. * Felisa García kaj ŝia edzo, ebriulo Paco, kiu estras trinkejaĉon kaj bedaŭras sian sorton ("la vivo estas merdo" estas la moto de la trinkejestro). Ili havas mensmalkapablan filon Andrés kaj alian handikapulon en Madrido. Felisa estas energia virino kiu fakte regas la trinkejon kiel nuran socian centron de la insulo kaj de ties eta domaro. Ŝi ege helpas Leonor kaj Camila setliĝi en kabaneto, kaj amikiĝas kun Leonor. Tiu ĉi klopodas instrui ŝin legi, kaj tio kaj ĝenerale ŝia stilon pliigas la memfidon de Felisa, kiu iĝas preskaŭ insulestrino. * El Lluent, maljuna fiŝkaptisto, kiu iam kaptis enorman [[tinuso]]n kiu nutras la tutajn insulanojn (omaĝo al la verko [[La oldulo kaj la maro]] de [[Ernest Hemingway]]. Li heredis sian boaton el la edzo de mistera virino Xuxa kiu loĝis en la kabano kiu nun vivas Leonor kaj Camila. * Laŭ la tempopaŝo Benito unue trovas la murdoton, sed ne pafas lin, kaj poste trafas lin foje, sed jam en la domaro aŭ en la trinkejo, kie ne eblas fari tion. La murdoprokrasto kolerigas la palman policestron. * Oam startas la [[Dua Monsmilito]] kaj la magra insula roto ricevas kamionon kaj provizion por helpi la defendon kontraŭ britaj eblaj atakantoj. Tiukadre Benito iam helpas El Lluent porti provizojn al germanaj [[submarŝipo]]j. * Ankaŭ tiukadre kraŝas [[aviadilo]] antaŭ la insulo kaj El Lluent savas per sia boato la germanan piloton Hermann Schmidt. Li devas resti en la insulo kaj Camila enamiĝas je li, ĉar li estas blonda, alta kaj bela. Camila ĵus ekmenstruis, konscias, ke ŝi jam ne estas infanino kaj konfliktas kun sia patrino. {{Intrigofino}} ==Analizo== Dum la tuta romano tiuj roluloj interkonatiĝas, survoje el dekomencaj indiferento aŭ eĉ malfido ĝis ia fina empatio. Vekas la atenton de la leganto la kontrasto inter la [[optimismo]] de la rilatoj inter Leonor, Camila kaj Felisa kaj la subpremanta kaj asfiksia etoso de la tuta intrigo. Eĉ pli malhumana estas la etoso de la insulo en la romano de [[Jesús Fernández Santos]] nome ''Cabrera'' pri koncentrejo de militkaptitoj en la insulo post la [[Hispana Milito de Sendependiĝo]]. Nuntempe oni asocias la [[Balearoj]]n al bildo de trankvileco, bonfarto kaj beleco, sed kontraste la romano montras grizan maron kaj izolan etoson ne nur geografie, ĉar [[pesimismo]] kaj malbonfarto okazigas mensan izolecon en la pasinto, kie la roluloj vivis pli feliĉaj. Krome aperas alia problemo, ĉar tiam la [[Frankisma Hispanio]] timis eniron en la [[Dua Mondmilito]] flanke de la Akso, kaj pro tio abundas referencoj al ebla invado fare de Britio. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * [[Pedro Zarraluki]], ''Un encargo difícil'', Destino, Barcelono, 2005, 254 pp. ISBN 84-233-3703-0 * [[Jesús Fernández Santos]] (1981). ''Cabrera''. Plaza & Janés. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Trad|es|Un encargo difícil|165804166}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 2005]] [[Kategorio:Hispanlingvaj romanoj]] 66hv2o5u1uqbpev14mj2ma54t199sw5 9372877 9372876 2026-05-14T17:47:51Z Kani 670 /* Intrigo */ 9372877 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Informkesto libro |titolo=Un encargo difícil |aŭtoro=Pedro Zarraluki |eldonejo=Destino |jaro=2005}} '''''Un encargo difícil''''' (Malfacila komisio) estas [[romano]] de la hispana verkisto [[Pedro Zarraluki]], kiu havigis al li la [[Premio Nadal|Premion Nadal]] de 2005. Kun agado okazanta en [[1040]], nome tuj post la [[Hispana Enlanda Milito]], la romano estas konstruita laŭ proelipso kiu antaŭenigas la rezulton kaj laŭ interplektiĝo de rakontaj epizodoj (pri ĉiu rolulo) kiuj kunigas malsamajn vidpunktojn. La etoso estas preskaŭ senhoma insulo [[Cabrera]], [[Balearoj]], en kiu loĝas fakte preskaŭ nur la roluloj kiuj aperas en la rakonto plus negrava interveno de kelkaj soldatoj. ==Intrigo== {{Intrigo}} * Leonor Dot kaj ŝia filino Camila estas ekzilitaj en Cabrera kiel edzino kaj filino, respektive, de respublikano kiu estis mortpafita de la venkintoj en la milito. Policestro el [[Palma de Majorko]] kontrolas la aferon kaj deziras, ke ŝi subskribu dokumenton kulpigante sian murdotan edzon; ŝi malakceptas kaj tial ili devas resti en la preskaŭ dezerteca insulo. Camila estas la nura rolulo kiu iĝas rakontisto en unua persono: ŝi verkas siajn sentojn en [[taglibro]]. * Benito Buroy estas iama respublikano, kiu estas devigita de la policestro iĝi laŭkomisia murdisto de Markus Vogell, iama [[spiono]] germana, same ekzilita, kiu vivas eĉ pli izolita en aparta senhomejo de la insulo.<ref>[https://www.lecturalia.com/libro/9961/un-encargo-dificil]</ref> En Palma li kunvivas kiel trinkejestro kun samseksema germano Otto Burmann kaj ebriulino Erica. * La kapitano Constantino Menéndez, rotestro, malkontenta pri tiu posteno tiom malagrabla. Li montriĝas tute partiano de la reĝimo, ekzemple en mortpafado de loka karbisto. * Felisa García kaj ŝia edzo, ebriulo Paco, kiu estras trinkejaĉon kaj bedaŭras sian sorton ("la vivo estas merdo" estas la moto de la trinkejestro). Ili havas mensmalkapablan filon Andrés kaj alian handikapulon en Madrido. Felisa estas energia virino kiu fakte regas la trinkejon kiel nuran socian centron de la insulo kaj de ties eta domaro. Ŝi ege helpas Leonor kaj Camila setliĝi en kabaneto, kaj amikiĝas kun Leonor. Tiu ĉi klopodas instrui ŝin legi, kaj tio kaj ĝenerale ŝia stilon pliigas la memfidon de Felisa, kiu iĝas preskaŭ insulestrino. * El Lluent, maljuna fiŝkaptisto, kiu iam kaptis enorman [[tinuso]]n kiu nutras la tutajn insulanojn (omaĝo al la verko [[La oldulo kaj la maro]] de [[Ernest Hemingway]]. Li heredis sian boaton el la edzo de mistera virino Xuxa kiu loĝis en la kabano kiu nun vivas Leonor kaj Camila. * Laŭ la tempopaŝo Benito unue trovas la murdoton, sed ne pafas lin, kaj poste trafas lin foje, sed jam en la domaro aŭ en la trinkejo, kie ne eblas fari tion. La murdoprokrasto kolerigas la palman policestron. * Oam startas la [[Dua Mondmilito]] kaj la magra insula roto ricevas kamionon kaj provizion por helpi la defendon kontraŭ britaj eblaj atakantoj. Tiukadre Benito iam helpas El Lluent porti provizojn al germanaj [[submarŝipo]]j. * Ankaŭ tiukadre kraŝas [[aviadilo]] antaŭ la insulo kaj El Lluent savas per sia boato la germanan piloton Hermann Schmidt. Li devas resti en la insulo kaj Camila enamiĝas je li, ĉar li estas blonda, alta kaj bela. Camila ĵus ekmenstruis, konscias, ke ŝi jam ne estas infanino kaj konfliktas kun sia patrino. {{Intrigofino}} ==Analizo== Dum la tuta romano tiuj roluloj interkonatiĝas, survoje el dekomencaj indiferento aŭ eĉ malfido ĝis ia fina empatio. Vekas la atenton de la leganto la kontrasto inter la [[optimismo]] de la rilatoj inter Leonor, Camila kaj Felisa kaj la subpremanta kaj asfiksia etoso de la tuta intrigo. Eĉ pli malhumana estas la etoso de la insulo en la romano de [[Jesús Fernández Santos]] nome ''Cabrera'' pri koncentrejo de militkaptitoj en la insulo post la [[Hispana Milito de Sendependiĝo]]. Nuntempe oni asocias la [[Balearoj]]n al bildo de trankvileco, bonfarto kaj beleco, sed kontraste la romano montras grizan maron kaj izolan etoson ne nur geografie, ĉar [[pesimismo]] kaj malbonfarto okazigas mensan izolecon en la pasinto, kie la roluloj vivis pli feliĉaj. Krome aperas alia problemo, ĉar tiam la [[Frankisma Hispanio]] timis eniron en la [[Dua Mondmilito]] flanke de la Akso, kaj pro tio abundas referencoj al ebla invado fare de Britio. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * [[Pedro Zarraluki]], ''Un encargo difícil'', Destino, Barcelono, 2005, 254 pp. ISBN 84-233-3703-0 * [[Jesús Fernández Santos]] (1981). ''Cabrera''. Plaza & Janés. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Trad|es|Un encargo difícil|165804166}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 2005]] [[Kategorio:Hispanlingvaj romanoj]] di5e4l806qy4u12ibs6bqmx7i81oiq5 0 943447 9373191 9372301 2026-05-15T09:38:07Z Näin on näreet 255377 9373191 wikitext text/x-wiki Laŭ finnlanda leĝo la ĉiuj devas havi unu familinomon kaj unu aŭ pluraj antaŭnomojn. La familinomo iĝis deviga por ĉiuj en 1921. Virinoj devis kiam ili edziniĝis preni familinomon de la edzo aŭ unuigon de la antaŭa nomo kaj la nomo de la edzo, ĝis en 1985 la familinoma leĝo estis reformita kaj la virinoj ricevis eblon edziniĝi sen nomŝanĝo. La maksimuma nombro de la antaŭnomoj estis en 1946–2018 tri, ekde 2019 kvar. La granda plejo havas 2–3 antaŭnomojn. == Historio de la finnlandaj familinomoj == Mezepoke en Savonio iĝis la unua en vasta uzo de normala popolo estinta familinoma sistemo de Eŭropo. Oni ekuzis familinomojn kun la sufikso -''nen'', kaj uzo de tiaj nomoj vastiĝis, kiam savonoj transloĝiĝis. Ankaŭ en la finna Karelio uzo de familinomoj iĝis ordinara frue, sed tie la nomoj normale ne havis la sufikson -nen. Vere multaj okcidentfinnlandaj familinomoj estas pri sia origino nomoj de bieno. Unu tipo de tiuj nomoj estas -''la''-sufiksaj nomoj (aŭ -''lä'', dependante pri la vokala harmonio). Ekzemple la sufikso estas ligita al vorto inspirita de pejzaĝo en la areo (''mäki'' (monteto) -> [[Mäkelä]], ''joki'' (rivero) -> [[Jokela]], ''koski'' (rapidfluo) -> [[Koskela]]) aŭ de tie ordinara planto (''kuusi'' (piceo) -> [[Kuusela]]) por la bieno kaj sekve eĉ kiel familinomo por la loĝantoj. Aŭ la sufikso estas ligita al antaŭnomo de la majstro de la bieno, ekzemple bieno de [[Yrjö]] povis ricevi nomon ''Yrjölä'', kiu povis poste iĝi ankaŭ familinomo de la loĝantoj de la bieno. Longe en finnlingva okcidenta Finnlando oni uzis bienajn nomojn kiel kromnoma pozicio. Nur poste ili iĝis familinomoj, nedependaj pri la loĝloko. Ekzistis ankaŭ patronimoj kiel kromnomoj, sed ne iĝis tia forta patronima familinoma tradicio kiel en Svedio. Ankoraŭ en la 1870-aj jaroj finnlingvajn familinomojn havis preskau nur orientfinnaj terkultivadaj kaj laboristaj familioj. La okcidentfinnlandaj tiaj familioj normale ne havis familinomon. Aliflanke la elito havis familinomon en tuta Finnlando. El ĝiaj nomoj estis plejo svedlingvaj, iuj germanlingvaj. Krome estis tamen tiaj finnoriginaj nomoj, al kiuj oni aldonis iun fremdan sufikson. En fino de la 19-a jarcento multaj en okcidenta Finnlando kredis por si familinomon aldonante la malnovan orientfinnan familinoman sufikson al iu naturtema vorto (tamen ne al nomo de bestspeco). Ekzemple el la vortoj ''virta'' (fluo), ''mäki'' (monteto) kaj ''joki'' (rivero) oni ricevis la familinomojn [[Virtanen]], [[Mäkinen]] kaj [[Jokinen]]. Baldaŭ post tio multaj prenis signife samtipan nomon sen sufikso. En 1906 estis grandega nomŝanĝo, kie multaj, kiuj havas alilingvan (en la plej multaj kazoj svedlingvan) nomon, prenis finnlingvan nomon. La ortodoksa eklezio de Finnlando diras, ke oni devus ricevi antaunomon, kiun havis iu sankta homo. Sed la plej multaj el ili ni ne povas doni en iliaj origina formo. Tiuj formoj en nuntempa Finnlando ili estus tute tro jubileaj - ni povas nomigi filon lau [[Benedikto Nursiano]], sed tio ne signifas, ke ni povus doni al li precize la formon Benedictus. Ni uzu la formon [[Pentti]]. plyptd1z90iue53iy6y4ek61tsw34gh 0 943466 9372771 9372022 2026-05-14T12:58:44Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9372771 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Amazilia'' |koloro = pink |dosiero = Amazilia tzacatl.jpg |priskribo de dosiero = [[Rufavosta kolibro]] (''Amazilia tzacatl'') |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]'' |genro = '''''Amazilia''''' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 | sinonimo = }} '''''Amazilia''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas 4 aŭ 5 speciojn, depende de la konsideroj de la diversaj taksonomioj. == Taksonomio == La genron ''Amazilia'' enkondukis en 1843 la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref> Lesson estis uzinta ''amazilia'' en 1827 kiel la [[specia epiteto]] de la [[Amazilia kolibro]] kiu estas nun la nura specio metita en la genron ''Amazilis''.<ref>{{ cite book | last1=Lesson | first1=René P. | author1-link=René Lesson | last2=Garnot | first2=Prosper | author2-link=Prosper Garnot | date=1827 | title=Voyage autour du monde : exécuté par ordre du roi, sur la corvette de Sa Majesté, la Coquille, pendant les années 1822, 1823, 1824, et 1825 | volume=1, Livre 4 | language=French | at=Plate 31, Fig 3 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/38768586 }} Por dato: {{ cite book | last1=Dickinson | first1=E.C. | author1-link= | last2=Overstreet | first2=L.K. | last3=Dowsett | first3=R.J. | last4=Bruce | first4=M.D. | year=2011 | title=Priority! The Dating of Scientific Names in Ornithology: a Directory to the literature and its reviewers | location=Northampton, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-1-5 | pages=122–123 | url=https://www.researchgate.net/publication/267763194 }}</ref><ref name=ioc/> La nomo devenas el la [[Inkaoj|Inkaa]] heroina en la romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''.<ref>{{Cite book | last=Lesson | first=René P. | date=1828 | author-link=René Lesson | title=Manuel d'ornithologie, ou Description des genres et des principales espèces d'oiseaux | volume=2 | language=French | location=Paris | publisher=Roret | page=81 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/53285594 }}</ref><ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=43 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n43/mode/1up }}</ref> Por [[tipa specio]] estis poste elektita la [[Cinama kolibro]].<ref>{{ cite journal | last=Stone | first=Witmer | author-link=Witmer Stone | year=1918 | title=Birds of the Panama Canal Zone, with special reference to a collection made by Mr. Lindsey L. Jewel | journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia | volume=70 | pages=239–280 [256] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/1964119 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=61 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480072 }}</ref> La genro enhavas jenajn kvar speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Aŭgusto 2024 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 14.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=30a de Aŭgusto 2024 }}</ref> * [[Cinama kolibro]] (''Amazilia rutila'') * [[Okraventra kolibro]] (''Amazilia yucatanensis'') * [[Rufavosta kolibro]] (''Amazilia tzacatl'') * [[Hondura kolibro]] (''Amazilia luciae'') Foje oni inkludas jenan aldonan specion: * Gvanakastea aŭ [[Alfaroa kolibro]], ''Amazilia alfaroana'' (disputita) Tiu genro iam inkludis multajn pliajn speciojn. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke tiu granda genro estas polifiletika.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref> En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, oni movis kelkajn speciojn al ''[[Leucolia]]'', ''[[Saucerottia]]'', ''[[Amazilis]]'', ''[[Uranomitra]]'', ''[[Chrysuronia]]'', ''[[Polyerata]]'', ''[[Chionomesa]]'', ''[[Elliotomyia ]]'' kaj ''[[Chlorestes]]''.<ref name=ioc/><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Peterson, A. T., Stiles, F. G., kaj Schuchmann, K. L. 1999. Woodnymphs (Thalurania). pp.&nbsp;585–586 in: del Hoyo, J., Elliott, A., kaj Sargatal, J. eds. 1999. ''Handbook of the Birds of the World.'' Vol. 5. Barn-owls to Hummingbirds. Lynx Edicions, Barcelona. {{ISBN|84-87334-25-3}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Nordameriko]] 12g9pd4qzom1dt44dcxf9c30jith0jf 9372945 9372771 2026-05-14T20:00:18Z Kani 670 9372945 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Amazilia'' |koloro = pink |dosiero = Amazilia tzacatl.jpg |priskribo de dosiero = [[Rufavosta kolibro]] (''Amazilia tzacatl'') |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]'' |genro = '''''Amazilia''''' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 | sinonimo = }} '''''Amazilia''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas 4 aŭ 5 speciojn, depende de la konsideroj de la diversaj taksonomioj. == Taksonomio == La genron ''Amazilia'' enkondukis en 1843 la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref> Lesson estis uzinta ''amazilia'' en 1827 kiel la [[specia epiteto]] de la [[Amazilia kolibro]] kiu estas nun la nura specio metita en la genron ''Amazilis''.<ref>{{ cite book | last1=Lesson | first1=René P. | author1-link=René Lesson | last2=Garnot | first2=Prosper | author2-link=Prosper Garnot | date=1827 | title=Voyage autour du monde : exécuté par ordre du roi, sur la corvette de Sa Majesté, la Coquille, pendant les années 1822, 1823, 1824, et 1825 | volume=1, Livre 4 | language=French | at=Plate 31, Fig 3 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/38768586 }} Por dato: {{ cite book | last1=Dickinson | first1=E.C. | author1-link= | last2=Overstreet | first2=L.K. | last3=Dowsett | first3=R.J. | last4=Bruce | first4=M.D. | year=2011 | title=Priority! The Dating of Scientific Names in Ornithology: a Directory to the literature and its reviewers | location=Northampton, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-1-5 | pages=122–123 | url=https://www.researchgate.net/publication/267763194 }}</ref><ref name=ioc/> La nomo devenas el la [[Inkaoj|Inkaa]] heroina en la romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''.<ref>{{Cite book | last=Lesson | first=René P. | date=1828 | author-link=René Lesson | title=Manuel d'ornithologie, ou Description des genres et des principales espèces d'oiseaux | volume=2 | language=French | location=Paris | publisher=Roret | page=81 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/53285594 }}</ref><ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=43 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n43/mode/1up }}</ref> Por [[tipa specio]] estis poste elektita la [[Cinama kolibro]].<ref>{{ cite journal | last=Stone | first=Witmer | author-link=Witmer Stone | year=1918 | title=Birds of the Panama Canal Zone, with special reference to a collection made by Mr. Lindsey L. Jewel | journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia | volume=70 | pages=239–280 [256] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/1964119 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=61 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480072 }}</ref> La genro enhavas jenajn kvar speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Aŭgusto 2024 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 14.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=30a de Aŭgusto 2024 }}</ref> * [[Cinama kolibro]] (''Amazilia rutila'') * [[Okraventra kolibro]] (''Amazilia yucatanensis'') * [[Rufavosta kolibro]] (''Amazilia tzacatl'') * [[Hondura kolibro]] (''Amazilia luciae'') Foje oni inkludas jenan aldonan specion: * Gvanakastea aŭ Alfaroa kolibro, ''Amazilia alfaroana'' aŭ ''Saucerottia alfaroana'' (disputita kiel hibrido aŭ subspecio) eble formortinta kaj konata nur el holotipo trovita en [[Kostariko]]. Tiu ĉi genro iam inkludis multajn pliajn speciojn. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke tiu granda genro estas polifiletika.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref> En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, oni movis kelkajn speciojn al ''[[Leucolia]]'', ''[[Saucerottia]]'', ''[[Amazilis]]'', ''[[Uranomitra]]'', ''[[Chrysuronia]]'', ''[[Polyerata]]'', ''[[Chionomesa]]'', ''[[Elliotomyia ]]'' kaj ''[[Chlorestes]]''.<ref name=ioc/><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Peterson, A. T., Stiles, F. G., kaj Schuchmann, K. L. 1999. Woodnymphs (Thalurania). pp.&nbsp;585–586 in: del Hoyo, J., Elliott, A., kaj Sargatal, J. eds. 1999. ''Handbook of the Birds of the World.'' Vol. 5. Barn-owls to Hummingbirds. Lynx Edicions, Barcelona. {{ISBN|84-87334-25-3}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Nordameriko]] 5sbkrq7c32vte8xl1i7qvj3rhutk58q 1 943526 9372825 9372267 2026-05-14T14:18:01Z Arbarulo 135469 9372825 wikitext text/x-wiki == Nom(ig)o kun x == Ĉu pli bone nomi la artikolon kun "Aleksander" ? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 16:54, 13 maj. 2026 (UTC) :Ni ne ŝanĝas originalajn literumojn en Vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:17, 14 maj. 2026 (UTC) 1jlufvk4mkvjywqw0p61zfq8iadoybe 1 943559 9372826 9372547 2026-05-14T14:19:01Z Arbarulo 135469 9372826 wikitext text/x-wiki == Nomigo kaj majuskleco == Ĉu tiel "universitato"? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:45, 14 maj. 2026 (UTC) :Ĉi tio klare estas propra nomo (ne temas pri iu ajn hamburga universitato), de devas esti majuskla. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:18, 14 maj. 2026 (UTC) 6uqqsdw1d208mn1zdnpawjdixivkz2k 0 943567 9372822 9372608 2026-05-14T14:08:18Z Tirolischleioans 254019 9372822 wikitext text/x-wiki [[file:Schloss Himmelau1.JPG|eta|Kastelo Himmelau (2009)]] '''Kastelo Himmelau''' (germane: ''Schloß Himmelau'') estas iama malfrugotika [[akvokastelo]] apud [[wolfsberg (Karintio)|Sankt Michael im Lavanttal (Wolfsberg)]]. De 1902 la bieno estas konvento de la senŝuaj [[karmelanoj|karmelinoj]]. == Historio== Turo en Sankt Michael, kiu estis en la posedo de la familio Weissenegger, estis dokumente menciita unuafoje en 1289, respektive en 1319. La posedaĵo transiris en 1331, sub episkopo [[Dietrich Wolfhauer]], al la [[diocezo de Lavant|episkopujo de Lavant]]. En 1345 la turo estis donita kiel feŭdo al la familio Wure/Bure/Würer, pro kio la feŭdo aperis ĝis 1404 sub la nomo ''Würe-turo''. En 1491 la familio Himmelberger fariĝis la feŭdaj posteuloj. La pligrandigo de la kastelo okazis antaŭ 1491. La jarnombro 1476 en la korto de la ĉefa konstruaĵo dokumentas la daton de vastaj rekonstruaj laboroj. Himmelau estis en tiu tempo ripete atakata de [[otomana imperio|otomanaj]] trupoj kaj estis transformita al regiona fortikaĵo por la ĉirkaŭa loĝantaro. Plia beligo de la kastelo okazis en la 16-a jarcento. De 1581 ĝis 1629/39 la kastelo estis en la posedo de la familio Kronegg (ankaŭ ''Cronegg'') kaj havis poste diversajn posedantojn. En 1902 la episkopo de [[Gurk]] akiris la bienon por aĉetprezo de 29.076 kronoj, por ebligi la fondon de monaĥejo por la senŝuaj karmelaninoj. En 1988 la grenejo estis transformita. Novaj restaŭradoj estis inter 2000 kaj 2008. == Kastelo == La kastelo estas kvarflanka komplekso ĉirkaŭ korto; la iama akvofoso estis drenita. El la gotika periodo devenas la tri rondaj angulturoj — kvara en la nordokcidento estis malkonstruita — same kiel la alta okcidenta flanko. La suda fasado estis restrukturita en novgotika stilo. La arkado en la orienta flugo devenas el la 16-a jarcento. Kvadrata portalo el la fino de la 16-a jarcento kaj blazonleonoj estis translokitaj al kastelo Reideben. == Kastelkapelo == La kapelo, konstruita ĉirkaŭ 1480/90 en la teretaĝo de la sudorienta turo, estas dediĉita al sankta [[Johano Nepomuka]]. La malfrugotika centra spaco posedas sespartan steloripan volbon kun plurlateraj rektaj kolonoj kaj folikapitaloj. La okcidenta ŝildomuro turnita al la kastelo estis konstruita nur en pli freŝa tempo; ĝi fermas originan arkon, kiu verŝajne ligis la kapelon kun laŭlonga navo. La aliro al la preĝejo nuntempe okazas el la oriento. Inter 1953 kaj 1958 oni malkovris malfrugotikajn murpentraĵojn ĉe la arkoj. Ili montras la [[14 helpantoj en mizero]], po du aŭ tri figuroj grupigitaj en kadrita bildokampo. Dek figuroj estas tute konservitaj, du nur fragmente. En plia arkokampo estas prezentitaj Kristo sur la [[Olivarba monto]] kaj la fondinta familio, sub kio troviĝas la fonda surskribo de Andreas von Himmelberg. La baroka kruco super la altaro devenas el la Martena Preĝejo de [[Villach]]. == Karmela konvento == La Karmelanina monaĥejo de Himmelau estas la sola rekta ordenfondiĝo de francoj en Aŭstrujo. Antaŭe, en 1897, la princ-episkopo de Gurk, Josef Kahn, petis novan fondiĝon en sia diocezo fare de karmelanoj el [[alland|Mayerling (Alland)]]. Lastan spronon por tia fondo en 1902 donis la tiama franca kontraŭklerikismo, kiu devigis la episkopon Marie-Jean-Célestin Douais serĉi rifuĝejojn por la monaĥejoj de sia [[Episkopujo de Beauvais|diocezo (Beauvais)]]. Episkopo Kahn subtenis la translokiĝon de ses francaj karmelaninoj Aŭtrujon kaj akiris en 1902 por 29.076 kronoj la kastelon Himmelau kun tuta areo de 2,58 hektaroj. Ties uzrajtoj estis transdonitaj al la monaĥinoj por ĉiam. La 1-an de aprilo 1902 okazis la klostrofondiĝo, kaj la 19-an de septembro 1902 la klaŭzuro estis fermita kaj inaŭgurita. La patroneco estas la [[Sankta koro de Jesuo]]. Tamen, la plej multaj el la fondintaj fratinoj reiris al Francio pro la nekutime malmilda klimato kaj pro lingvaj problemoj. Kiel efektiva fondintino povas esti konsiderata do fratino M. Theresia Bliem. Ŝi estris la monaĥejon kiel priorino de aprilo 1903 ĝis 1930. Dum la intermilita periodo, la monaĥejo suferis pro gravaj financaj malfacilaĵoj, kio malhelpis la taŭgigon de la historiaj ĉambroj por monaĥaj celoj. Dum la [[Dua Mondmilito]] la monaĥejo povis plu ekzisti sub la kondiĉo gastigi militkaptitojn. De 1940 ĝis 1945 gastis ankaŭ la Karitataj Fratinoj el [[Maria Saal]], kies monaĥejo estis konfiskintaj la [[nazioj]]. Post 1945 la tuto flrois. Priorino Maria Hau startigis renovigon kaj modernigon en 1947; en 2010 episkopo [[Alois Schwarz]] konsekris la denove restaŭrita komplekso (ĉefe: klostra fasado, preĝa [[ĥorejo]]). == Literaturo == * ''Dehio-Handbuch. Die Kunstdenkmäler Österreichs. Kärnten.'' Tria eldono, Wien 2001, ISBN 3-7031-0712-X, p. 783-784. *Hermann Wiessner: ''Kärntens Burgen und Schlösser 1. Burgen und Schlösser um Friesach, St. Veit, Wolfsberg,'' Birken, Wien 1964, p. 119. *Karmel Himmelau (eld.): ''Herz-Jesu-Karmel Himmelau. Geschichte, Gemeinschaft, Spiritualität. Kunstführer,'' Wels 2018, ISBN 978-3-902809-80-3 *Johann Unterluggauer: ''Bischof 'Deo Gratias': Kahns Leben und Werk,'' Carinthia, Klagenfurt 1952, p. 239. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.burgen-austria.com/archive.php?id=1441 Himmelau en burga listaro] * [https://www.kath-kirche-kaernten.at/dioezese/organisation/C3592 informoj sur la dioceza paĝaro] == Notoj == <references /> {{Coordinate|NS=46/50/08.66|EW=14/47/50.87/E|type=landmark|region=AT-2}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Karmelanaj monaĥejoj|Himmelau]] [[Kategorio:Akvokasteloj|Himmelau]] [[Kategorio:Distrikto Wolfsberg|Himmelau]] [[Kategorio:Aperis en 1902]] blksj1gzx8mk3frhrqb8eaorbpwcl81 0 943578 9372732 9372723 2026-05-14T12:07:07Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9372732 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufavosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Rufous-tailed hummingbird (Amazilia tzacatl fuscicaudata) male Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = Masklo de ''A. t. fuscicaudata'', Kolombio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Rufavosta kolibro''' ''A. tzacatl'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2021 |title=''Amazilia tzacatl'' |volume=2021 |article-number=e.T22730168A167102277 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22730168A167102277.en |access-date=13a de Novembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Amazilia tzacatl'' |dunomo aŭtoritato = ([[Pablo de La Llave|de la Llave]], 1833) |vikispecio = ''Amazilia tzacatl'' |komunejo = ''Amazilia tzacatl'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia tzacatl map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufavosta kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia tzacatl'', estas mezgranda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi troviĝas el orient-centra [[Meksiko]] tra [[Centrameriko]] kaj [[Kolombio]] ĝis [[Ekvadoro]] kaj [[Venezuelo]]. ==Taksonomio== La Rufavostan kolibron [[specipriskribo|formale priskribita]] en 1833 fare de la meksika natursciencisto [[Pablo de La Llave]]. Li metis ĝin en la [[genro]]n ''[[Trochlilus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturon|duvortan nomon]] ''Trochilus tzacatl''.<ref>{{ cite journal | last=de la Lave | first=Pablo | author-link=Pablo de La Llave | date=1833 | title=Zoologica | language=Spanish, Latin | journal=Registro trimestre, ó, Colección de historia, literatura, ciencias y artes | volume=2 | issue=5 | pages=39–50 [48] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14632016 }}</ref> La Rufavosta kolibro estas nun meita en la genron ''[[Amazilia]]'' kiu estis enkondukita en 1843 fare de la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo devenas el la [[Inkaoj|inkaa]] heroino de la romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''. La [[specia epiteto]] estas el la [[Aztekoj|Azteka mitologio]]: Tzacatl estis militestro.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 43 kaj 394}}</ref> La Rufavosta kolibro havas jenajn kvin agnoskitajn subspeciojn:<ref name=ioc/> *''A. t. tzacatl'' ([[Pablo de La Llave|La Llave]], 1833) *''A. t. handleyi'' [[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1963 *''A. t. fuscicaudata'' ([[Louis Fraser|Fraser]], 1840) *''A. t. brehmi'' Weller & Schuchmann, 1999 *''A. t. jucunda'' ([[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) ''A. t. handleyi'' estis origine priskribita kiel aparta specio, nom Escudo-kolibro. Almenaŭ unu aŭtoro traktis la Rufavostan kolibron kaj la [[Kaŝtanventra kolibro|Kaŝtanventran kolibron]] (''Saucerottia castaneiventris'') kiel [[superspecio]]; ĉar tiu lasta estis inkludita en la genron ''Amazilia'' tiam, sed ambaŭ estas nun konatj kiel vere ne proksime rilataj. Kelkaj aŭtoroj dubis ĉu ''A. t. fuscicaudata'' estu aparta subspecio.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=RTHU-BOW>Reich, S. K. (2020). Rufous-tailed Hummingbird (''Amazilia tzacatl''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rtlhum.01] Alirita la 15an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== The rufous-tailed hummingbird is {{convert|9|to|11|cm|in|abbr=on}} long and weighs approximately {{convert|5|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. The adult male of the [[nominate subspecies]] has a green head and upperparts except for chestnut-brown [[Lore (anatomy)|lores]] and uppertail [[Covert feather|coverts]]. The tail is also mostly chestnut-brown, giving the species its English name; the feathers' outer webs and tips are bronze green. The throat, upper breast, and sides are green; the throat feathers sometimes have thin white edges giving a scalloped effect. The lower breast is gray, the belly white, and the undertail coverts chestnut-brown. The adult female's lower breast is a paler gray than the male's and the scalloping on the throat is more pronounced. Juveniles have a cinnamon wash to the lower breast and sides and the feathers of the lower back and rump have narrow cinnamon tips. The outer half of the bill's [[maxilla]] is black and the inner half red; the [[mandible]] is red with a black tip.<ref name=RTHU-BOW/> The song is "varied, high, thin, squeaky chirping, ''tsi, tsi-tsi-tsit tsi-tsitsi tsi-si-si''." Its calls are "a fairly hard, smacking ''tchik-tchik''...or...''tchi tchi''..., at times repeated insistently" and "dry, hard chips often run into a rattling ''chirr-rr-rr-rr-rr''".<ref name=RTHU-BOW/> ''A. t. handleyi'' has the same color pattern as the nominate but is significantly larger and darker. ''A. t. fuscicaudata'' is smaller than the nominate and has a shorter and stouter bill. ''A. t. jucunda''{{apostrophe}}s maxilla is pinkish brown rather than black; its belly is a darker gray than the nominate's and the bronze green on the tail is narrower. ''A. t. brehmi'' is similar to ''jucunda'' and ''fuscicaudata'' but has longer wings and tail. It has a longer bill than ''fuscicaudata'' and reduced green on the tail like ''jucunda''.<ref name=RTHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The subspecies of the rufous-tailed hummingbird are found thus:<ref name=ioc/><ref name=RTHU-BOW/> *''A. t. tzacatl'', from the eastern Mexican states of [[Veracruz]] and [[Oaxaca]] south through [[Belize]], [[Guatemala]], [[Honduras]], [[Nicaragua]], and [[Costa Rica]] into most of [[Panama]] (It apparently skips [[El Salvador]].) *''A. t. handleyi'', [[Isla Escudo de Veraguas]] off the Caribbean coast of northwestern Panama *''A. t. fuscicaudata'', the [[Cauca River]] and [[Magdalena River]] valleys of northern and western Colombia east into western Venezuela's [[Lara (state)|Lara]] and [[Táchira]] states *''A. t. brehmi'', the upper [[Güiza River]] in Colombia's [[Nariño Department]] *''A. t. jucunda'', from [[Chocó Department]] in western Colombia south through western Ecuador to [[Loja Province]] The South American Classification Committee (SACC) of the [[American Ornithological Society]] extends the range of ''A. t. jucunda'' into Peru.<ref>{{cite web |url=https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm |title=Species lists of birds for South American countries and territories: Peru|last1=Plenge |first1=Manuel A. |last2=Schulenberg |first2=Thomas S. |last3=Valqui |first3=Thomas |date=December 11, 2021 |publisher=South American Classification Committee of the American Ornithological Society }}</ref> The rufous-tailed hummingbird inhabits open, non-forested, landscapes such as clearings, gardens, and the edges of forest. It is also found in low, young, brushy, [[secondary forest]]s. It frequently comes to feeders. In elevation, the rufous-tailed hummingbird ranges from sea level to {{convert|1200|m|ft|abbr=on}} in Mexico, to {{convert|1850|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} in Costa Rica, {{convert|1800|m|ft|abbr=on}} in Colombia, and {{convert|1700|m|ft|abbr=on}} in Venezuela. It is found as high as {{convert|2500|m|ft|abbr=on}} in Ecuador but that elevation is thought to be local or seasonal.<ref name=RTHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== Like most hummingbirds, the rufous-tailed feeds on nectar and small insects. It is common at sugar water feeders and often seen in coffee and banana plantations. It is extremely territorial and aggressive at feeding sites such as flower patches and feeders, from which it chases other hummingbirds and large insects.<ref name=RTHU-BOW/> ===Reproduktado=== The rufous-tailed hummingbird is [[Polygyny in animals|polygynous]]. Though it is aggressive while feeding, the species sometimes nests in loose colonies. Its breeding season varies widely across its range but is within the February to November span. The female is entirely responsible for nest building, incubation of eggs, and care of nestlings. She lays two white eggs in a compact cup nest constructed from plant fibers, leaves, and spiderwebs covered with lichens and mosses. It is typically placed up to {{convert|6|m|ft|abbr=on}} high on a thin horizontal twig. Incubation takes 15 to 19 days, and fledging another 18 to 22 days.<ref name=RTHU-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the rufous-tailed hummingbird as being of Least Concern. It has a very large range and a population estimated at more than five million mature individuals, though that number is thought to be decreasing.<ref name=IUCN/> The species might actually benefit from human activity, as deforestation provides open spaces. The species frequents coffee and banana plantations and readily comes to feeders.<ref name=RTHU-BOW/> ==Bildaro== <gallery widths="225px" heights="150px"> File:Rufous-tailed Hummingbird JCB.jpg|Rufous-tailed hummingbird File:Rufous-tailed Hummingbird RWD.jpg|Rufous-tailed hummingbird in [[Panama]] File:Hummingbird at La Selva Costa Rica.JPG|At La Selva, Costa Rica </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia tzacatl}} * [https://web.archive.org/web/20100627104118/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/Ecuador/RufousTailedHummingbird-ss.jpg Photo-Medium Res]; [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html Artikolo] chandra.as.utexas.edu&ndash;"Birds of Ecuador" {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] copqloap9uckid13o2mtrzzcxn7vivf 9372733 9372732 2026-05-14T12:07:22Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9372733 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufavosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Rufous-tailed hummingbird (Amazilia tzacatl fuscicaudata) male Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = Masklo de ''A. t. fuscicaudata'', Kolombio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Rufavosta kolibro''' ''A. tzacatl'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2021 |title=''Amazilia tzacatl'' |volume=2021 |article-number=e.T22730168A167102277 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22730168A167102277.en |access-date=13a de Novembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Amazilia tzacatl'' |dunomo aŭtoritato = ([[Pablo de La Llave|de la Llave]], 1833) |vikispecio = ''Amazilia tzacatl'' |komunejo = ''Amazilia tzacatl'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia tzacatl map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufavosta kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia tzacatl'', estas mezgranda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi troviĝas el orient-centra [[Meksiko]] tra [[Centrameriko]] kaj [[Kolombio]] ĝis [[Ekvadoro]] kaj [[Venezuelo]]. ==Taksonomio== La Rufavostan kolibron [[specipriskribo|formale priskribita]] en 1833 fare de la meksika natursciencisto [[Pablo de La Llave]]. Li metis ĝin en la [[genro]]n ''[[Trochlilus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Trochilus tzacatl''.<ref>{{ cite journal | last=de la Lave | first=Pablo | author-link=Pablo de La Llave | date=1833 | title=Zoologica | language=Spanish, Latin | journal=Registro trimestre, ó, Colección de historia, literatura, ciencias y artes | volume=2 | issue=5 | pages=39–50 [48] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14632016 }}</ref> La Rufavosta kolibro estas nun meita en la genron ''[[Amazilia]]'' kiu estis enkondukita en 1843 fare de la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo devenas el la [[Inkaoj|inkaa]] heroino de la romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''. La [[specia epiteto]] estas el la [[Aztekoj|Azteka mitologio]]: Tzacatl estis militestro.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 43 kaj 394}}</ref> La Rufavosta kolibro havas jenajn kvin agnoskitajn subspeciojn:<ref name=ioc/> *''A. t. tzacatl'' ([[Pablo de La Llave|La Llave]], 1833) *''A. t. handleyi'' [[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1963 *''A. t. fuscicaudata'' ([[Louis Fraser|Fraser]], 1840) *''A. t. brehmi'' Weller & Schuchmann, 1999 *''A. t. jucunda'' ([[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) ''A. t. handleyi'' estis origine priskribita kiel aparta specio, nom Escudo-kolibro. Almenaŭ unu aŭtoro traktis la Rufavostan kolibron kaj la [[Kaŝtanventra kolibro|Kaŝtanventran kolibron]] (''Saucerottia castaneiventris'') kiel [[superspecio]]; ĉar tiu lasta estis inkludita en la genron ''Amazilia'' tiam, sed ambaŭ estas nun konatj kiel vere ne proksime rilataj. Kelkaj aŭtoroj dubis ĉu ''A. t. fuscicaudata'' estu aparta subspecio.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=RTHU-BOW>Reich, S. K. (2020). Rufous-tailed Hummingbird (''Amazilia tzacatl''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rtlhum.01] Alirita la 15an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== The rufous-tailed hummingbird is {{convert|9|to|11|cm|in|abbr=on}} long and weighs approximately {{convert|5|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. The adult male of the [[nominate subspecies]] has a green head and upperparts except for chestnut-brown [[Lore (anatomy)|lores]] and uppertail [[Covert feather|coverts]]. The tail is also mostly chestnut-brown, giving the species its English name; the feathers' outer webs and tips are bronze green. The throat, upper breast, and sides are green; the throat feathers sometimes have thin white edges giving a scalloped effect. The lower breast is gray, the belly white, and the undertail coverts chestnut-brown. The adult female's lower breast is a paler gray than the male's and the scalloping on the throat is more pronounced. Juveniles have a cinnamon wash to the lower breast and sides and the feathers of the lower back and rump have narrow cinnamon tips. The outer half of the bill's [[maxilla]] is black and the inner half red; the [[mandible]] is red with a black tip.<ref name=RTHU-BOW/> The song is "varied, high, thin, squeaky chirping, ''tsi, tsi-tsi-tsit tsi-tsitsi tsi-si-si''." Its calls are "a fairly hard, smacking ''tchik-tchik''...or...''tchi tchi''..., at times repeated insistently" and "dry, hard chips often run into a rattling ''chirr-rr-rr-rr-rr''".<ref name=RTHU-BOW/> ''A. t. handleyi'' has the same color pattern as the nominate but is significantly larger and darker. ''A. t. fuscicaudata'' is smaller than the nominate and has a shorter and stouter bill. ''A. t. jucunda''{{apostrophe}}s maxilla is pinkish brown rather than black; its belly is a darker gray than the nominate's and the bronze green on the tail is narrower. ''A. t. brehmi'' is similar to ''jucunda'' and ''fuscicaudata'' but has longer wings and tail. It has a longer bill than ''fuscicaudata'' and reduced green on the tail like ''jucunda''.<ref name=RTHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The subspecies of the rufous-tailed hummingbird are found thus:<ref name=ioc/><ref name=RTHU-BOW/> *''A. t. tzacatl'', from the eastern Mexican states of [[Veracruz]] and [[Oaxaca]] south through [[Belize]], [[Guatemala]], [[Honduras]], [[Nicaragua]], and [[Costa Rica]] into most of [[Panama]] (It apparently skips [[El Salvador]].) *''A. t. handleyi'', [[Isla Escudo de Veraguas]] off the Caribbean coast of northwestern Panama *''A. t. fuscicaudata'', the [[Cauca River]] and [[Magdalena River]] valleys of northern and western Colombia east into western Venezuela's [[Lara (state)|Lara]] and [[Táchira]] states *''A. t. brehmi'', the upper [[Güiza River]] in Colombia's [[Nariño Department]] *''A. t. jucunda'', from [[Chocó Department]] in western Colombia south through western Ecuador to [[Loja Province]] The South American Classification Committee (SACC) of the [[American Ornithological Society]] extends the range of ''A. t. jucunda'' into Peru.<ref>{{cite web |url=https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm |title=Species lists of birds for South American countries and territories: Peru|last1=Plenge |first1=Manuel A. |last2=Schulenberg |first2=Thomas S. |last3=Valqui |first3=Thomas |date=December 11, 2021 |publisher=South American Classification Committee of the American Ornithological Society }}</ref> The rufous-tailed hummingbird inhabits open, non-forested, landscapes such as clearings, gardens, and the edges of forest. It is also found in low, young, brushy, [[secondary forest]]s. It frequently comes to feeders. In elevation, the rufous-tailed hummingbird ranges from sea level to {{convert|1200|m|ft|abbr=on}} in Mexico, to {{convert|1850|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} in Costa Rica, {{convert|1800|m|ft|abbr=on}} in Colombia, and {{convert|1700|m|ft|abbr=on}} in Venezuela. It is found as high as {{convert|2500|m|ft|abbr=on}} in Ecuador but that elevation is thought to be local or seasonal.<ref name=RTHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== Like most hummingbirds, the rufous-tailed feeds on nectar and small insects. It is common at sugar water feeders and often seen in coffee and banana plantations. It is extremely territorial and aggressive at feeding sites such as flower patches and feeders, from which it chases other hummingbirds and large insects.<ref name=RTHU-BOW/> ===Reproduktado=== The rufous-tailed hummingbird is [[Polygyny in animals|polygynous]]. Though it is aggressive while feeding, the species sometimes nests in loose colonies. Its breeding season varies widely across its range but is within the February to November span. The female is entirely responsible for nest building, incubation of eggs, and care of nestlings. She lays two white eggs in a compact cup nest constructed from plant fibers, leaves, and spiderwebs covered with lichens and mosses. It is typically placed up to {{convert|6|m|ft|abbr=on}} high on a thin horizontal twig. Incubation takes 15 to 19 days, and fledging another 18 to 22 days.<ref name=RTHU-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the rufous-tailed hummingbird as being of Least Concern. It has a very large range and a population estimated at more than five million mature individuals, though that number is thought to be decreasing.<ref name=IUCN/> The species might actually benefit from human activity, as deforestation provides open spaces. The species frequents coffee and banana plantations and readily comes to feeders.<ref name=RTHU-BOW/> ==Bildaro== <gallery widths="225px" heights="150px"> File:Rufous-tailed Hummingbird JCB.jpg|Rufous-tailed hummingbird File:Rufous-tailed Hummingbird RWD.jpg|Rufous-tailed hummingbird in [[Panama]] File:Hummingbird at La Selva Costa Rica.JPG|At La Selva, Costa Rica </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia tzacatl}} * [https://web.archive.org/web/20100627104118/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/Ecuador/RufousTailedHummingbird-ss.jpg Photo-Medium Res]; [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html Artikolo] chandra.as.utexas.edu&ndash;"Birds of Ecuador" {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] cid8setvupi169l7ie0opujyza0r0wi 9372737 9372733 2026-05-14T12:11:21Z Kani 670 /* Aspekto */ 9372737 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufavosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Rufous-tailed hummingbird (Amazilia tzacatl fuscicaudata) male Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = Masklo de ''A. t. fuscicaudata'', Kolombio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Rufavosta kolibro''' ''A. tzacatl'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2021 |title=''Amazilia tzacatl'' |volume=2021 |article-number=e.T22730168A167102277 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22730168A167102277.en |access-date=13a de Novembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Amazilia tzacatl'' |dunomo aŭtoritato = ([[Pablo de La Llave|de la Llave]], 1833) |vikispecio = ''Amazilia tzacatl'' |komunejo = ''Amazilia tzacatl'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia tzacatl map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufavosta kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia tzacatl'', estas mezgranda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi troviĝas el orient-centra [[Meksiko]] tra [[Centrameriko]] kaj [[Kolombio]] ĝis [[Ekvadoro]] kaj [[Venezuelo]]. ==Taksonomio== La Rufavostan kolibron [[specipriskribo|formale priskribita]] en 1833 fare de la meksika natursciencisto [[Pablo de La Llave]]. Li metis ĝin en la [[genro]]n ''[[Trochlilus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Trochilus tzacatl''.<ref>{{ cite journal | last=de la Lave | first=Pablo | author-link=Pablo de La Llave | date=1833 | title=Zoologica | language=Spanish, Latin | journal=Registro trimestre, ó, Colección de historia, literatura, ciencias y artes | volume=2 | issue=5 | pages=39–50 [48] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14632016 }}</ref> La Rufavosta kolibro estas nun meita en la genron ''[[Amazilia]]'' kiu estis enkondukita en 1843 fare de la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo devenas el la [[Inkaoj|inkaa]] heroino de la romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''. La [[specia epiteto]] estas el la [[Aztekoj|Azteka mitologio]]: Tzacatl estis militestro.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 43 kaj 394}}</ref> La Rufavosta kolibro havas jenajn kvin agnoskitajn subspeciojn:<ref name=ioc/> *''A. t. tzacatl'' ([[Pablo de La Llave|La Llave]], 1833) *''A. t. handleyi'' [[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1963 *''A. t. fuscicaudata'' ([[Louis Fraser|Fraser]], 1840) *''A. t. brehmi'' Weller & Schuchmann, 1999 *''A. t. jucunda'' ([[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) ''A. t. handleyi'' estis origine priskribita kiel aparta specio, nom Escudo-kolibro. Almenaŭ unu aŭtoro traktis la Rufavostan kolibron kaj la [[Kaŝtanventra kolibro|Kaŝtanventran kolibron]] (''Saucerottia castaneiventris'') kiel [[superspecio]]; ĉar tiu lasta estis inkludita en la genron ''Amazilia'' tiam, sed ambaŭ estas nun konatj kiel vere ne proksime rilataj. Kelkaj aŭtoroj dubis ĉu ''A. t. fuscicaudata'' estu aparta subspecio.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=RTHU-BOW>Reich, S. K. (2020). Rufous-tailed Hummingbird (''Amazilia tzacatl''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rtlhum.01] Alirita la 15an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La Rufavosta kolibro estas 9 ĝis 11 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 5 g. La plenkreska masklo de la nomiga subspecio havas verdajn kapon kaj suprajn partojn, escepte de kaŝtanbrunaj bridoj kaj supravostaj kovriloj. La vosto ankaŭ estas plejparte kaŝtanbruna, kio donas al la specio sian ordinaran nomon; la eksteraj plumretoj kaj pintoj estas bronzverdaj. La gorĝo, supra brusto kaj flankoj estas verdaj; la gorĝoplumoj foje havas maldikajn blankajn randojn, donante festonecan efikon. La malsupra brusto estas griza, la ventro blanka, kaj la subvostaj kovriloj kaŝtanbrunaj. La malsupra brusto de la plenkreska ino estas pli palgriza ol tiu de la masklo, kaj la festoneco sur la gorĝo estas pli okulfrapa. Junuloj havas cinamkoloran koloron ĉe la malsupra brusto kaj flankoj, kaj la plumoj de la malsupra dorso kaj pugo havas mallarĝajn cinamkolorajn pintojn. La ekstera duono de la supra [[makzelo]] de la beko estas nigra kaj la interna duono ruĝa; la [[mandiblo]] estas ruĝa kun nigra pinto.<ref name=RTHU-BOW/> ''A. t. handleyi'' havas la saman kolorpadronon kiel la nomiga subspecio, sed estas signife pli granda kaj pli malhela. ''A. t. fuscicaudata'' estas pli malgranda ol la nomiga kaj havas pli mallongan kaj pli fortikan bekon. La supra makzelo de ''A. t. jucunda'' estas rozecbruna anstataŭ nigra; ĝia ventro estas pli malhelgriza ol tiu de la nomiga kaj la bronza verdo sur la vosto estas pli mallarĝa. ''A. t. brehmi'' similas al ''jucunda'' kaj ''fuscicaudata'', sed havas pli longajn flugilojn kaj voston. Ĝi havas pli longan bekon ol ''fuscicaudata'' kaj reduktitan verdon sur la vosto kiel ''jucunda''.<ref name=RTHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The subspecies of the rufous-tailed hummingbird are found thus:<ref name=ioc/><ref name=RTHU-BOW/> *''A. t. tzacatl'', from the eastern Mexican states of [[Veracruz]] and [[Oaxaca]] south through [[Belize]], [[Guatemala]], [[Honduras]], [[Nicaragua]], and [[Costa Rica]] into most of [[Panama]] (It apparently skips [[El Salvador]].) *''A. t. handleyi'', [[Isla Escudo de Veraguas]] off the Caribbean coast of northwestern Panama *''A. t. fuscicaudata'', the [[Cauca River]] and [[Magdalena River]] valleys of northern and western Colombia east into western Venezuela's [[Lara (state)|Lara]] and [[Táchira]] states *''A. t. brehmi'', the upper [[Güiza River]] in Colombia's [[Nariño Department]] *''A. t. jucunda'', from [[Chocó Department]] in western Colombia south through western Ecuador to [[Loja Province]] The South American Classification Committee (SACC) of the [[American Ornithological Society]] extends the range of ''A. t. jucunda'' into Peru.<ref>{{cite web |url=https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm |title=Species lists of birds for South American countries and territories: Peru|last1=Plenge |first1=Manuel A. |last2=Schulenberg |first2=Thomas S. |last3=Valqui |first3=Thomas |date=December 11, 2021 |publisher=South American Classification Committee of the American Ornithological Society }}</ref> The rufous-tailed hummingbird inhabits open, non-forested, landscapes such as clearings, gardens, and the edges of forest. It is also found in low, young, brushy, [[secondary forest]]s. It frequently comes to feeders. In elevation, the rufous-tailed hummingbird ranges from sea level to {{convert|1200|m|ft|abbr=on}} in Mexico, to {{convert|1850|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} in Costa Rica, {{convert|1800|m|ft|abbr=on}} in Colombia, and {{convert|1700|m|ft|abbr=on}} in Venezuela. It is found as high as {{convert|2500|m|ft|abbr=on}} in Ecuador but that elevation is thought to be local or seasonal.<ref name=RTHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== Like most hummingbirds, the rufous-tailed feeds on nectar and small insects. It is common at sugar water feeders and often seen in coffee and banana plantations. It is extremely territorial and aggressive at feeding sites such as flower patches and feeders, from which it chases other hummingbirds and large insects.<ref name=RTHU-BOW/> ===Reproduktado=== The rufous-tailed hummingbird is [[Polygyny in animals|polygynous]]. Though it is aggressive while feeding, the species sometimes nests in loose colonies. Its breeding season varies widely across its range but is within the February to November span. The female is entirely responsible for nest building, incubation of eggs, and care of nestlings. She lays two white eggs in a compact cup nest constructed from plant fibers, leaves, and spiderwebs covered with lichens and mosses. It is typically placed up to {{convert|6|m|ft|abbr=on}} high on a thin horizontal twig. Incubation takes 15 to 19 days, and fledging another 18 to 22 days.<ref name=RTHU-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the rufous-tailed hummingbird as being of Least Concern. It has a very large range and a population estimated at more than five million mature individuals, though that number is thought to be decreasing.<ref name=IUCN/> The species might actually benefit from human activity, as deforestation provides open spaces. The species frequents coffee and banana plantations and readily comes to feeders.<ref name=RTHU-BOW/> ==Bildaro== <gallery widths="225px" heights="150px"> File:Rufous-tailed Hummingbird JCB.jpg|Rufous-tailed hummingbird File:Rufous-tailed Hummingbird RWD.jpg|Rufous-tailed hummingbird in [[Panama]] File:Hummingbird at La Selva Costa Rica.JPG|At La Selva, Costa Rica </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia tzacatl}} * [https://web.archive.org/web/20100627104118/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/Ecuador/RufousTailedHummingbird-ss.jpg Photo-Medium Res]; [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html Artikolo] chandra.as.utexas.edu&ndash;"Birds of Ecuador" {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 2qkeqix000fgcnp3eghbedrp00s70s6 9372739 9372737 2026-05-14T12:20:46Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9372739 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufavosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Rufous-tailed hummingbird (Amazilia tzacatl fuscicaudata) male Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = Masklo de ''A. t. fuscicaudata'', Kolombio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Rufavosta kolibro''' ''A. tzacatl'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2021 |title=''Amazilia tzacatl'' |volume=2021 |article-number=e.T22730168A167102277 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22730168A167102277.en |access-date=13a de Novembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Amazilia tzacatl'' |dunomo aŭtoritato = ([[Pablo de La Llave|de la Llave]], 1833) |vikispecio = ''Amazilia tzacatl'' |komunejo = ''Amazilia tzacatl'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia tzacatl map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufavosta kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia tzacatl'', estas mezgranda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi troviĝas el orient-centra [[Meksiko]] tra [[Centrameriko]] kaj [[Kolombio]] ĝis [[Ekvadoro]] kaj [[Venezuelo]]. ==Taksonomio== La Rufavostan kolibron [[specipriskribo|formale priskribita]] en 1833 fare de la meksika natursciencisto [[Pablo de La Llave]]. Li metis ĝin en la [[genro]]n ''[[Trochlilus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Trochilus tzacatl''.<ref>{{ cite journal | last=de la Lave | first=Pablo | author-link=Pablo de La Llave | date=1833 | title=Zoologica | language=Spanish, Latin | journal=Registro trimestre, ó, Colección de historia, literatura, ciencias y artes | volume=2 | issue=5 | pages=39–50 [48] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14632016 }}</ref> La Rufavosta kolibro estas nun meita en la genron ''[[Amazilia]]'' kiu estis enkondukita en 1843 fare de la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo devenas el la [[Inkaoj|inkaa]] heroino de la romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''. La [[specia epiteto]] estas el la [[Aztekoj|Azteka mitologio]]: Tzacatl estis militestro.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 43 kaj 394}}</ref> La Rufavosta kolibro havas jenajn kvin agnoskitajn subspeciojn:<ref name=ioc/> *''A. t. tzacatl'' ([[Pablo de La Llave|La Llave]], 1833) *''A. t. handleyi'' [[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1963 *''A. t. fuscicaudata'' ([[Louis Fraser|Fraser]], 1840) *''A. t. brehmi'' Weller & Schuchmann, 1999 *''A. t. jucunda'' ([[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) ''A. t. handleyi'' estis origine priskribita kiel aparta specio, nom Escudo-kolibro. Almenaŭ unu aŭtoro traktis la Rufavostan kolibron kaj la [[Kaŝtanventra kolibro|Kaŝtanventran kolibron]] (''Saucerottia castaneiventris'') kiel [[superspecio]]; ĉar tiu lasta estis inkludita en la genron ''Amazilia'' tiam, sed ambaŭ estas nun konatj kiel vere ne proksime rilataj. Kelkaj aŭtoroj dubis ĉu ''A. t. fuscicaudata'' estu aparta subspecio.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=RTHU-BOW>Reich, S. K. (2020). Rufous-tailed Hummingbird (''Amazilia tzacatl''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rtlhum.01] Alirita la 15an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La Rufavosta kolibro estas 9 ĝis 11 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 5 g. La plenkreska masklo de la nomiga subspecio havas verdajn kapon kaj suprajn partojn, escepte de kaŝtanbrunaj bridoj kaj supravostaj kovriloj. La vosto ankaŭ estas plejparte kaŝtanbruna, kio donas al la specio sian ordinaran nomon; la eksteraj plumretoj kaj pintoj estas bronzverdaj. La gorĝo, supra brusto kaj flankoj estas verdaj; la gorĝoplumoj foje havas maldikajn blankajn randojn, donante festonecan efikon. La malsupra brusto estas griza, la ventro blanka, kaj la subvostaj kovriloj kaŝtanbrunaj. La malsupra brusto de la plenkreska ino estas pli palgriza ol tiu de la masklo, kaj la festoneco sur la gorĝo estas pli okulfrapa. Junuloj havas cinamkoloran koloron ĉe la malsupra brusto kaj flankoj, kaj la plumoj de la malsupra dorso kaj pugo havas mallarĝajn cinamkolorajn pintojn. La ekstera duono de la supra [[makzelo]] de la beko estas nigra kaj la interna duono ruĝa; la [[mandiblo]] estas ruĝa kun nigra pinto.<ref name=RTHU-BOW/> ''A. t. handleyi'' havas la saman kolorpadronon kiel la nomiga subspecio, sed estas signife pli granda kaj pli malhela. ''A. t. fuscicaudata'' estas pli malgranda ol la nomiga kaj havas pli mallongan kaj pli fortikan bekon. La supra makzelo de ''A. t. jucunda'' estas rozecbruna anstataŭ nigra; ĝia ventro estas pli malhelgriza ol tiu de la nomiga kaj la bronza verdo sur la vosto estas pli mallarĝa. ''A. t. brehmi'' similas al ''jucunda'' kaj ''fuscicaudata'', sed havas pli longajn flugilojn kaj voston. Ĝi havas pli longan bekon ol ''fuscicaudata'' kaj reduktitan verdon sur la vosto kiel ''jucunda''.<ref name=RTHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de la Rufavosta kolibro troviĝas jene:<ref name=ioc/><ref name=RTHU-BOW/> *''A. t. tzacatl'', el la orientmeksikaj ŝtatoj [[Veracruz]] kaj [[Oaxaca]] suden tra [[Belizo]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Nikaragvo]], kaj [[Kostariko]] okcidenten ĝis plimulto de [[Panama]] (eble ankaŭ en [[Salvadoro]].) *''A. t. handleyi'', insulo [[Escudo de Veraguas]] ĉe la kariba marbordo de nordokcidenta Panamo *''A. t. fuscicaudata'', valoj de rivero [[Kaŭko]] kaj [[Magdaleno]] de norda kaj okcidenta Kolombio orienten ĝis ŝtatoj de okcidenta Venezuelo nome [[Lara (ŝtato)|Lara]] kaj [[Táchira]] *''A. t. brehmi'', supra valo de la rivero Güiza en la kolombia departemento [[Nariño]] *''A. t. jucunda'', el [[Ĉokoo]] en okcidenta Kolombio suden tra okcidenta Ekvadoro ĝis la [[provinco Loja]] La Sudamerika Klasigkomitato (SACC) de la [[Usona Ornitologia Societo]] etendas la teritorion de ''A. t. jucunda'' ĝis Peruo.<ref>{{cite web |url=https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm |title=Species lists of birds for South American countries and territories: Peru|last1=Plenge |first1=Manuel A. |last2=Schulenberg |first2=Thomas S. |last3=Valqui |first3=Thomas |date=11a de Decembro, 2021 |publisher=South American Classification Committee of the American Ornithological Society }}</ref> La Rufavosta kolibro loĝas en malfermaj, nearbarkovritaj pejzaĝoj kiel maldensejoj, ĝardenoj kaj arbaraj randoj. Ĝi ankaŭ troviĝas en malaltaj, junaj, arbustaj, sekundaraj arbaroj. Ĝi ofte venas al birdomanĝejoj. Laŭ alteco, la Rufavosta kolibro varias de marnivelo ĝis 1 200 m en Meksiko, ĝis 1 850 m en Kostariko, 1 800 m en Kolombio kaj 1 700 m en Venezuelo. Ĝi troviĝas ĝis 2 500 m en Ekvadoro, sed oni supozas, ke tiu alteco estas surloka aŭ laŭsezona.<ref name=RTHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== Like most hummingbirds, the rufous-tailed feeds on nectar and small insects. It is common at sugar water feeders and often seen in coffee and banana plantations. It is extremely territorial and aggressive at feeding sites such as flower patches and feeders, from which it chases other hummingbirds and large insects.<ref name=RTHU-BOW/> ===Reproduktado=== The rufous-tailed hummingbird is [[Polygyny in animals|polygynous]]. Though it is aggressive while feeding, the species sometimes nests in loose colonies. Its breeding season varies widely across its range but is within the February to November span. The female is entirely responsible for nest building, incubation of eggs, and care of nestlings. She lays two white eggs in a compact cup nest constructed from plant fibers, leaves, and spiderwebs covered with lichens and mosses. It is typically placed up to {{convert|6|m|ft|abbr=on}} high on a thin horizontal twig. Incubation takes 15 to 19 days, and fledging another 18 to 22 days.<ref name=RTHU-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the rufous-tailed hummingbird as being of Least Concern. It has a very large range and a population estimated at more than five million mature individuals, though that number is thought to be decreasing.<ref name=IUCN/> The species might actually benefit from human activity, as deforestation provides open spaces. The species frequents coffee and banana plantations and readily comes to feeders.<ref name=RTHU-BOW/> ==Bildaro== <gallery widths="225px" heights="150px"> File:Rufous-tailed Hummingbird JCB.jpg|Rufous-tailed hummingbird File:Rufous-tailed Hummingbird RWD.jpg|Rufous-tailed hummingbird in [[Panama]] File:Hummingbird at La Selva Costa Rica.JPG|At La Selva, Costa Rica </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia tzacatl}} * [https://web.archive.org/web/20100627104118/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/Ecuador/RufousTailedHummingbird-ss.jpg Photo-Medium Res]; [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html Artikolo] chandra.as.utexas.edu&ndash;"Birds of Ecuador" {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] syryrk8gc0utxp5dul5xgpzfb56xd6g 9372741 9372739 2026-05-14T12:21:19Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9372741 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufavosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Rufous-tailed hummingbird (Amazilia tzacatl fuscicaudata) male Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = Masklo de ''A. t. fuscicaudata'', Kolombio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Rufavosta kolibro''' ''A. tzacatl'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2021 |title=''Amazilia tzacatl'' |volume=2021 |article-number=e.T22730168A167102277 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22730168A167102277.en |access-date=13a de Novembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Amazilia tzacatl'' |dunomo aŭtoritato = ([[Pablo de La Llave|de la Llave]], 1833) |vikispecio = ''Amazilia tzacatl'' |komunejo = ''Amazilia tzacatl'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia tzacatl map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufavosta kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia tzacatl'', estas mezgranda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi troviĝas el orient-centra [[Meksiko]] tra [[Centrameriko]] kaj [[Kolombio]] ĝis [[Ekvadoro]] kaj [[Venezuelo]]. ==Taksonomio== La Rufavostan kolibron [[specipriskribo|formale priskribita]] en 1833 fare de la meksika natursciencisto [[Pablo de La Llave]]. Li metis ĝin en la [[genro]]n ''[[Trochlilus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Trochilus tzacatl''.<ref>{{ cite journal | last=de la Lave | first=Pablo | author-link=Pablo de La Llave | date=1833 | title=Zoologica | language=Spanish, Latin | journal=Registro trimestre, ó, Colección de historia, literatura, ciencias y artes | volume=2 | issue=5 | pages=39–50 [48] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14632016 }}</ref> La Rufavosta kolibro estas nun meita en la genron ''[[Amazilia]]'' kiu estis enkondukita en 1843 fare de la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo devenas el la [[Inkaoj|inkaa]] heroino de la romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''. La [[specia epiteto]] estas el la [[Aztekoj|Azteka mitologio]]: Tzacatl estis militestro.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 43 kaj 394}}</ref> La Rufavosta kolibro havas jenajn kvin agnoskitajn subspeciojn:<ref name=ioc/> *''A. t. tzacatl'' ([[Pablo de La Llave|La Llave]], 1833) *''A. t. handleyi'' [[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1963 *''A. t. fuscicaudata'' ([[Louis Fraser|Fraser]], 1840) *''A. t. brehmi'' Weller & Schuchmann, 1999 *''A. t. jucunda'' ([[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) ''A. t. handleyi'' estis origine priskribita kiel aparta specio, nom Escudo-kolibro. Almenaŭ unu aŭtoro traktis la Rufavostan kolibron kaj la [[Kaŝtanventra kolibro|Kaŝtanventran kolibron]] (''Saucerottia castaneiventris'') kiel [[superspecio]]; ĉar tiu lasta estis inkludita en la genron ''Amazilia'' tiam, sed ambaŭ estas nun konatj kiel vere ne proksime rilataj. Kelkaj aŭtoroj dubis ĉu ''A. t. fuscicaudata'' estu aparta subspecio.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=RTHU-BOW>Reich, S. K. (2020). Rufous-tailed Hummingbird (''Amazilia tzacatl''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rtlhum.01] Alirita la 15an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La Rufavosta kolibro estas 9 ĝis 11 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 5 g. La plenkreska masklo de la nomiga subspecio havas verdajn kapon kaj suprajn partojn, escepte de kaŝtanbrunaj bridoj kaj supravostaj kovriloj. La vosto ankaŭ estas plejparte kaŝtanbruna, kio donas al la specio sian ordinaran nomon; la eksteraj plumretoj kaj pintoj estas bronzverdaj. La gorĝo, supra brusto kaj flankoj estas verdaj; la gorĝoplumoj foje havas maldikajn blankajn randojn, donante festonecan efikon. La malsupra brusto estas griza, la ventro blanka, kaj la subvostaj kovriloj kaŝtanbrunaj. La malsupra brusto de la plenkreska ino estas pli palgriza ol tiu de la masklo, kaj la festoneco sur la gorĝo estas pli okulfrapa. Junuloj havas cinamkoloran koloron ĉe la malsupra brusto kaj flankoj, kaj la plumoj de la malsupra dorso kaj pugo havas mallarĝajn cinamkolorajn pintojn. La ekstera duono de la supra [[makzelo]] de la beko estas nigra kaj la interna duono ruĝa; la [[mandiblo]] estas ruĝa kun nigra pinto.<ref name=RTHU-BOW/> ''A. t. handleyi'' havas la saman kolorpadronon kiel la nomiga subspecio, sed estas signife pli granda kaj pli malhela. ''A. t. fuscicaudata'' estas pli malgranda ol la nomiga kaj havas pli mallongan kaj pli fortikan bekon. La supra makzelo de ''A. t. jucunda'' estas rozecbruna anstataŭ nigra; ĝia ventro estas pli malhelgriza ol tiu de la nomiga kaj la bronza verdo sur la vosto estas pli mallarĝa. ''A. t. brehmi'' similas al ''jucunda'' kaj ''fuscicaudata'', sed havas pli longajn flugilojn kaj voston. Ĝi havas pli longan bekon ol ''fuscicaudata'' kaj reduktitan verdon sur la vosto kiel ''jucunda''.<ref name=RTHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de la Rufavosta kolibro troviĝas jene:<ref name=ioc/><ref name=RTHU-BOW/> *''A. t. tzacatl'', el la orientmeksikaj ŝtatoj [[Veracruz]] kaj [[Oaxaca]] suden tra [[Belizo]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Nikaragvo]], kaj [[Kostariko]] okcidenten ĝis plimulto de [[Panamo]] (eble ankaŭ en [[Salvadoro]].) *''A. t. handleyi'', insulo [[Escudo de Veraguas]] ĉe la kariba marbordo de nordokcidenta Panamo *''A. t. fuscicaudata'', valoj de rivero [[Kaŭko]] kaj [[Magdaleno]] de norda kaj okcidenta Kolombio orienten ĝis ŝtatoj de okcidenta Venezuelo nome [[Lara (ŝtato)|Lara]] kaj [[Táchira]] *''A. t. brehmi'', supra valo de la rivero Güiza en la kolombia departemento [[Nariño]] *''A. t. jucunda'', el [[Ĉokoo]] en okcidenta Kolombio suden tra okcidenta Ekvadoro ĝis la [[provinco Loja]] La Sudamerika Klasigkomitato (SACC) de la [[Usona Ornitologia Societo]] etendas la teritorion de ''A. t. jucunda'' ĝis Peruo.<ref>{{cite web |url=https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm |title=Species lists of birds for South American countries and territories: Peru|last1=Plenge |first1=Manuel A. |last2=Schulenberg |first2=Thomas S. |last3=Valqui |first3=Thomas |date=11a de Decembro, 2021 |publisher=South American Classification Committee of the American Ornithological Society }}</ref> La Rufavosta kolibro loĝas en malfermaj, nearbarkovritaj pejzaĝoj kiel maldensejoj, ĝardenoj kaj arbaraj randoj. Ĝi ankaŭ troviĝas en malaltaj, junaj, arbustaj, sekundaraj arbaroj. Ĝi ofte venas al birdomanĝejoj. Laŭ alteco, la Rufavosta kolibro varias de marnivelo ĝis 1 200 m en Meksiko, ĝis 1 850 m en Kostariko, 1 800 m en Kolombio kaj 1 700 m en Venezuelo. Ĝi troviĝas ĝis 2 500 m en Ekvadoro, sed oni supozas, ke tiu alteco estas surloka aŭ laŭsezona.<ref name=RTHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== Like most hummingbirds, the rufous-tailed feeds on nectar and small insects. It is common at sugar water feeders and often seen in coffee and banana plantations. It is extremely territorial and aggressive at feeding sites such as flower patches and feeders, from which it chases other hummingbirds and large insects.<ref name=RTHU-BOW/> ===Reproduktado=== The rufous-tailed hummingbird is [[Polygyny in animals|polygynous]]. Though it is aggressive while feeding, the species sometimes nests in loose colonies. Its breeding season varies widely across its range but is within the February to November span. The female is entirely responsible for nest building, incubation of eggs, and care of nestlings. She lays two white eggs in a compact cup nest constructed from plant fibers, leaves, and spiderwebs covered with lichens and mosses. It is typically placed up to {{convert|6|m|ft|abbr=on}} high on a thin horizontal twig. Incubation takes 15 to 19 days, and fledging another 18 to 22 days.<ref name=RTHU-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the rufous-tailed hummingbird as being of Least Concern. It has a very large range and a population estimated at more than five million mature individuals, though that number is thought to be decreasing.<ref name=IUCN/> The species might actually benefit from human activity, as deforestation provides open spaces. The species frequents coffee and banana plantations and readily comes to feeders.<ref name=RTHU-BOW/> ==Bildaro== <gallery widths="225px" heights="150px"> File:Rufous-tailed Hummingbird JCB.jpg|Rufous-tailed hummingbird File:Rufous-tailed Hummingbird RWD.jpg|Rufous-tailed hummingbird in [[Panama]] File:Hummingbird at La Selva Costa Rica.JPG|At La Selva, Costa Rica </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia tzacatl}} * [https://web.archive.org/web/20100627104118/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/Ecuador/RufousTailedHummingbird-ss.jpg Photo-Medium Res]; [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html Artikolo] chandra.as.utexas.edu&ndash;"Birds of Ecuador" {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 283gotxojg0cds5swm5dmf6ok3rfjms 9372744 9372741 2026-05-14T12:26:59Z Kani 670 9372744 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufavosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Rufous-tailed hummingbird (Amazilia tzacatl fuscicaudata) male Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = Masklo de ''A. t. fuscicaudata'', Kolombio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Rufavosta kolibro''' ''A. tzacatl'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2021 |title=''Amazilia tzacatl'' |volume=2021 |article-number=e.T22730168A167102277 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22730168A167102277.en |access-date=13a de Novembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Amazilia tzacatl'' |dunomo aŭtoritato = ([[Pablo de La Llave|de la Llave]], 1833) |vikispecio = ''Amazilia tzacatl'' |komunejo = ''Amazilia tzacatl'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia tzacatl map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufavosta kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia tzacatl'', estas mezgranda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi troviĝas el orient-centra [[Meksiko]] tra [[Centrameriko]] kaj [[Kolombio]] ĝis [[Ekvadoro]] kaj [[Venezuelo]]. ==Taksonomio== La Rufavostan kolibron [[specipriskribo|formale priskribita]] en 1833 fare de la meksika natursciencisto [[Pablo de La Llave]]. Li metis ĝin en la [[genro]]n ''[[Trochlilus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Trochilus tzacatl''.<ref>{{ cite journal | last=de la Lave | first=Pablo | author-link=Pablo de La Llave | date=1833 | title=Zoologica | language=Spanish, Latin | journal=Registro trimestre, ó, Colección de historia, literatura, ciencias y artes | volume=2 | issue=5 | pages=39–50 [48] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14632016 }}</ref> La Rufavosta kolibro estas nun meita en la genron ''[[Amazilia]]'' kiu estis enkondukita en 1843 fare de la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo devenas el la [[Inkaoj|inkaa]] heroino de la romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''. La [[specia epiteto]] estas el la [[Aztekoj|Azteka mitologio]]: Tzacatl estis militestro.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 43 kaj 394}}</ref> La Rufavosta kolibro havas jenajn kvin agnoskitajn subspeciojn:<ref name=ioc/> *''A. t. tzacatl'' ([[Pablo de La Llave|La Llave]], 1833) *''A. t. handleyi'' [[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1963 *''A. t. fuscicaudata'' ([[Louis Fraser|Fraser]], 1840) *''A. t. brehmi'' Weller & Schuchmann, 1999 *''A. t. jucunda'' ([[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) ''A. t. handleyi'' estis origine priskribita kiel aparta specio, nom Escudo-kolibro. Almenaŭ unu aŭtoro traktis la Rufavostan kolibron kaj la [[Kaŝtanventra kolibro|Kaŝtanventran kolibron]] (''Saucerottia castaneiventris'') kiel [[superspecio]]; ĉar tiu lasta estis inkludita en la genron ''Amazilia'' tiam, sed ambaŭ estas nun konatj kiel vere ne proksime rilataj. Kelkaj aŭtoroj dubis ĉu ''A. t. fuscicaudata'' estu aparta subspecio.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=RTHU-BOW>Reich, S. K. (2020). Rufous-tailed Hummingbird (''Amazilia tzacatl''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rtlhum.01] Alirita la 15an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La Rufavosta kolibro estas 9 ĝis 11 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 5 g. La plenkreska masklo de la nomiga subspecio havas verdajn kapon kaj suprajn partojn, escepte de kaŝtanbrunaj bridoj kaj supravostaj kovriloj. La vosto ankaŭ estas plejparte kaŝtanbruna, kio donas al la specio sian ordinaran nomon; la eksteraj plumretoj kaj pintoj estas bronzverdaj. La gorĝo, supra brusto kaj flankoj estas verdaj; la gorĝoplumoj foje havas maldikajn blankajn randojn, donante festonecan efikon. La malsupra brusto estas griza, la ventro blanka, kaj la subvostaj kovriloj kaŝtanbrunaj. La malsupra brusto de la plenkreska ino estas pli palgriza ol tiu de la masklo, kaj la festoneco sur la gorĝo estas pli okulfrapa. Junuloj havas cinamkoloran koloron ĉe la malsupra brusto kaj flankoj, kaj la plumoj de la malsupra dorso kaj pugo havas mallarĝajn cinamkolorajn pintojn. La ekstera duono de la supra [[makzelo]] de la beko estas nigra kaj la interna duono ruĝa; la [[mandiblo]] estas ruĝa kun nigra pinto.<ref name=RTHU-BOW/> ''A. t. handleyi'' havas la saman kolorpadronon kiel la nomiga subspecio, sed estas signife pli granda kaj pli malhela. ''A. t. fuscicaudata'' estas pli malgranda ol la nomiga kaj havas pli mallongan kaj pli fortikan bekon. La supra makzelo de ''A. t. jucunda'' estas rozecbruna anstataŭ nigra; ĝia ventro estas pli malhelgriza ol tiu de la nomiga kaj la bronza verdo sur la vosto estas pli mallarĝa. ''A. t. brehmi'' similas al ''jucunda'' kaj ''fuscicaudata'', sed havas pli longajn flugilojn kaj voston. Ĝi havas pli longan bekon ol ''fuscicaudata'' kaj reduktitan verdon sur la vosto kiel ''jucunda''.<ref name=RTHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de la Rufavosta kolibro troviĝas jene:<ref name=ioc/><ref name=RTHU-BOW/> *''A. t. tzacatl'', el la orientmeksikaj ŝtatoj [[Veracruz]] kaj [[Oaxaca]] suden tra [[Belizo]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Nikaragvo]], kaj [[Kostariko]] okcidenten ĝis plimulto de [[Panamo]] (eble ankaŭ en [[Salvadoro]].) *''A. t. handleyi'', insulo [[Escudo de Veraguas]] ĉe la kariba marbordo de nordokcidenta Panamo *''A. t. fuscicaudata'', valoj de rivero [[Kaŭko]] kaj [[Magdaleno]] de norda kaj okcidenta Kolombio orienten ĝis ŝtatoj de okcidenta Venezuelo nome [[Lara (ŝtato)|Lara]] kaj [[Táchira]] *''A. t. brehmi'', supra valo de la rivero Güiza en la kolombia departemento [[Nariño]] *''A. t. jucunda'', el [[Ĉokoo]] en okcidenta Kolombio suden tra okcidenta Ekvadoro ĝis la [[provinco Loja]] La Sudamerika Klasigkomitato (SACC) de la [[Usona Ornitologia Societo]] etendas la teritorion de ''A. t. jucunda'' ĝis Peruo.<ref>{{cite web |url=https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm |title=Species lists of birds for South American countries and territories: Peru|last1=Plenge |first1=Manuel A. |last2=Schulenberg |first2=Thomas S. |last3=Valqui |first3=Thomas |date=11a de Decembro, 2021 |publisher=South American Classification Committee of the American Ornithological Society }}</ref> La Rufavosta kolibro loĝas en malfermaj, nearbarkovritaj pejzaĝoj kiel maldensejoj, ĝardenoj kaj arbaraj randoj. Ĝi ankaŭ troviĝas en malaltaj, junaj, arbustaj, sekundaraj arbaroj. Ĝi ofte venas al birdomanĝejoj. Laŭ alteco, la Rufavosta kolibro varias de marnivelo ĝis 1 200 m en Meksiko, ĝis 1 850 m en Kostariko, 1 800 m en Kolombio kaj 1 700 m en Venezuelo. Ĝi troviĝas ĝis 2 500 m en Ekvadoro, sed oni supozas, ke tiu alteco estas surloka aŭ laŭsezona.<ref name=RTHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== Kiel plej multaj kolibroj, la Rufavosta kolibro manĝas [[nektaro]]n kaj malgrandajn [[insektoj]]n. Ĝi estas ofta ĉe sukerakvaj manĝejoj kaj ofte videblas en kafo- kaj banan-plantejoj. Ĝi estas ekstreme teritoriema kaj agresema ĉe manĝareoj kiel ĉe florpecetoj kaj manĝejoj, de kie ĝi forpelas aliajn kolibrojn kaj grandajn insektojn.<ref name=RTHU-BOW/> ===Reproduktado=== La ruĝvosta kolibro estas poliginia. Kvankam ĝi estas agresema dum manĝado, la specio foje nestas en maldensaj kolonioj. Ĝia [[reprodukta sezono]] varias multe tra ĝia teritorio, sed estas ene de la periodo de februaro ĝis novembro. La ino estas tute respondeca pri nestokonstruado, kovado de ovoj kaj prizorgado de idoj. Ŝi demetas du blankajn ovojn en kompakta tasforma nesto konstruita el plantfibroj, folioj kaj [[araneaĵo]]j kovritaj per [[likeno]]j kaj [[musko]]j. Ĝi estas tipe metita ĝis 6 m alte sur maldika horizontala branĉeto. Kovado daŭras 15 ĝis 19 tagojn, kaj [[elnestiĝo]] okazas post pliaj 18 ĝis 22 tagoj.<ref name=RTHU-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Rufavostan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas tre grandan teritorion kaj populacion taksitan je pli ol kvin milionoj da maturaj individuoj, kvankam oni supozas, ke tiu nombro malpliiĝas.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2021 |title=''Amazilia tzacatl'' |volume=2021 |article-number=e.T22730168A167102277 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22730168A167102277.en |access-date=13a de Novembro 2025}}</ref> La specio eble fakte profitas de homa agado, ĉar [[senarbarigo]] provizas malfermajn spacojn. La specio vizitadas kafo- kaj banan-plantejojn kaj facile venas al manĝujoj.<ref name=RTHU-BOW/> ==Bildaro== <gallery widths="225px" heights="150px"> File:Rufous-tailed Hummingbird JCB.jpg|Rufavosta kolibro File:Rufous-tailed Hummingbird RWD.jpg|Rufavosta kolibro en [[Panamo]] File:Hummingbird at La Selva Costa Rica.JPG|Ĉe La Selva, Kostariko </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia tzacatl}} * [https://web.archive.org/web/20100627104118/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/Ecuador/RufousTailedHummingbird-ss.jpg Photo-Medium Res]; [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html Artikolo] chandra.as.utexas.edu&ndash;"Birds of Ecuador" {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] pc05wuuahwrbegeqd0vgaf6sv0bygdh 9372781 9372744 2026-05-14T13:01:54Z Kani 670 9372781 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Rufavosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Rufous-tailed hummingbird (Amazilia tzacatl fuscicaudata) male Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = Masklo de ''A. t. fuscicaudata'', Kolombio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Rufavosta kolibro''' ''A. tzacatl'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2021 |title=''Amazilia tzacatl'' |volume=2021 |article-number=e.T22730168A167102277 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22730168A167102277.en |access-date=13a de Novembro 2025}}</ref> |dunomo = ''Amazilia tzacatl'' |dunomo aŭtoritato = ([[Pablo de La Llave|de la Llave]], 1833) |vikispecio = ''Amazilia tzacatl'' |komunejo = ''Amazilia tzacatl'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia tzacatl map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufavosta kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia tzacatl'', estas mezgranda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi troviĝas el orient-centra [[Meksiko]] tra [[Centrameriko]] kaj [[Kolombio]] ĝis [[Ekvadoro]] kaj [[Venezuelo]]. ==Taksonomio== La Rufavostan kolibron [[specipriskribo|formale priskribita]] en 1833 fare de la meksika natursciencisto [[Pablo de La Llave]]. Li metis ĝin en la [[genro]]n ''[[Trochlilus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Trochilus tzacatl''.<ref>{{ cite journal | last=de la Lave | first=Pablo | author-link=Pablo de La Llave | date=1833 | title=Zoologica | language=Spanish, Latin | journal=Registro trimestre, ó, Colección de historia, literatura, ciencias y artes | volume=2 | issue=5 | pages=39–50 [48] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14632016 }}</ref> La Rufavosta kolibro estas nun meita en la genron ''[[Amazilia]]'' kiu estis enkondukita en 1843 fare de la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo devenas el la [[Inkaoj|inkaa]] heroino de la romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''. La [[specia epiteto]] estas el la [[Aztekoj|Azteka mitologio]]: Tzacatl estis militestro.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 43 kaj 394}}</ref> La Rufavosta kolibro havas jenajn kvin agnoskitajn subspeciojn:<ref name=ioc/> *''A. t. tzacatl'' ([[Pablo de La Llave|La Llave]], 1833) *''A. t. handleyi'' [[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1963 *''A. t. fuscicaudata'' ([[Louis Fraser|Fraser]], 1840) *''A. t. brehmi'' Weller & Schuchmann, 1999 *''A. t. jucunda'' ([[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) ''A. t. handleyi'' estis origine priskribita kiel aparta specio, nom Escudo-kolibro. Almenaŭ unu aŭtoro traktis la Rufavostan kolibron kaj la [[Kaŝtanventra kolibro|Kaŝtanventran kolibron]] (''Saucerottia castaneiventris'') kiel [[superspecio]]; ĉar tiu lasta estis inkludita en la genron ''Amazilia'' tiam, sed ambaŭ estas nun konatj kiel vere ne proksime rilataj. Kelkaj aŭtoroj dubis ĉu ''A. t. fuscicaudata'' estu aparta subspecio.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=RTHU-BOW>Reich, S. K. (2020). Rufous-tailed Hummingbird (''Amazilia tzacatl''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rtlhum.01] Alirita la 15an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La Rufavosta kolibro estas 9 ĝis 11 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 5 g. La plenkreska masklo de la nomiga subspecio havas verdajn kapon kaj suprajn partojn, escepte de kaŝtanbrunaj bridoj kaj supravostaj kovriloj. La vosto ankaŭ estas plejparte kaŝtanbruna, kio donas al la specio sian ordinaran nomon; la eksteraj plumretoj kaj pintoj estas bronzverdaj. La gorĝo, supra brusto kaj flankoj estas verdaj; la gorĝoplumoj foje havas maldikajn blankajn randojn, donante festonecan efikon. La malsupra brusto estas griza, la ventro blanka, kaj la subvostaj kovriloj kaŝtanbrunaj. La malsupra brusto de la plenkreska ino estas pli palgriza ol tiu de la masklo, kaj la festoneco sur la gorĝo estas pli okulfrapa. Junuloj havas cinamkoloran koloron ĉe la malsupra brusto kaj flankoj, kaj la plumoj de la malsupra dorso kaj pugo havas mallarĝajn cinamkolorajn pintojn. La ekstera duono de la supra [[makzelo]] de la beko estas nigra kaj la interna duono ruĝa; la [[mandiblo]] estas ruĝa kun nigra pinto.<ref name=RTHU-BOW/> ''A. t. handleyi'' havas la saman kolorpadronon kiel la nomiga subspecio, sed estas signife pli granda kaj pli malhela. ''A. t. fuscicaudata'' estas pli malgranda ol la nomiga kaj havas pli mallongan kaj pli fortikan bekon. La supra makzelo de ''A. t. jucunda'' estas rozecbruna anstataŭ nigra; ĝia ventro estas pli malhelgriza ol tiu de la nomiga kaj la bronza verdo sur la vosto estas pli mallarĝa. ''A. t. brehmi'' similas al ''jucunda'' kaj ''fuscicaudata'', sed havas pli longajn flugilojn kaj voston. Ĝi havas pli longan bekon ol ''fuscicaudata'' kaj reduktitan verdon sur la vosto kiel ''jucunda''.<ref name=RTHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de la Rufavosta kolibro troviĝas jene:<ref name=ioc/><ref name=RTHU-BOW/> *''A. t. tzacatl'', el la orientmeksikaj ŝtatoj [[Veracruz]] kaj [[Oaxaca]] suden tra [[Belizo]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Nikaragvo]], kaj [[Kostariko]] okcidenten ĝis plimulto de [[Panamo]] (eble ankaŭ en [[Salvadoro]].) *''A. t. handleyi'', insulo [[Escudo de Veraguas]] ĉe la kariba marbordo de nordokcidenta Panamo *''A. t. fuscicaudata'', valoj de rivero [[Kaŭko]] kaj [[Magdaleno]] de norda kaj okcidenta Kolombio orienten ĝis ŝtatoj de okcidenta Venezuelo nome [[Lara (ŝtato)|Lara]] kaj [[Táchira]] *''A. t. brehmi'', supra valo de la rivero Güiza en la kolombia departemento [[Nariño]] *''A. t. jucunda'', el [[Ĉokoo]] en okcidenta Kolombio suden tra okcidenta Ekvadoro ĝis la [[provinco Loja]] La Sudamerika Klasigkomitato (SACC) de la [[Usona Ornitologia Societo]] etendas la teritorion de ''A. t. jucunda'' ĝis Peruo.<ref>{{cite web |url=https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm |title=Species lists of birds for South American countries and territories: Peru|last1=Plenge |first1=Manuel A. |last2=Schulenberg |first2=Thomas S. |last3=Valqui |first3=Thomas |date=11a de Decembro, 2021 |publisher=South American Classification Committee of the American Ornithological Society }}</ref> La Rufavosta kolibro loĝas en malfermaj, nearbarkovritaj pejzaĝoj kiel maldensejoj, ĝardenoj kaj arbaraj randoj. Ĝi ankaŭ troviĝas en malaltaj, junaj, arbustaj, sekundaraj arbaroj. Ĝi ofte venas al birdomanĝejoj. Laŭ alteco, la Rufavosta kolibro varias de marnivelo ĝis 1 200 m en Meksiko, ĝis 1 850 m en Kostariko, 1 800 m en Kolombio kaj 1 700 m en Venezuelo. Ĝi troviĝas ĝis 2 500 m en Ekvadoro, sed oni supozas, ke tiu alteco estas surloka aŭ laŭsezona.<ref name=RTHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== Kiel plej multaj kolibroj, la Rufavosta kolibro manĝas [[nektaro]]n kaj malgrandajn [[insektoj]]n. Ĝi estas ofta ĉe sukerakvaj manĝejoj kaj ofte videblas en kafo- kaj banan-plantejoj. Ĝi estas ekstreme teritoriema kaj agresema ĉe manĝareoj kiel ĉe florpecetoj kaj manĝejoj, de kie ĝi forpelas aliajn kolibrojn kaj grandajn insektojn.<ref name=RTHU-BOW/> ===Reproduktado=== La ruĝvosta kolibro estas poliginia. Kvankam ĝi estas agresema dum manĝado, la specio foje nestas en maldensaj kolonioj. Ĝia [[reprodukta sezono]] varias multe tra ĝia teritorio, sed estas ene de la periodo de februaro ĝis novembro. La ino estas tute respondeca pri nestokonstruado, kovado de ovoj kaj prizorgado de idoj. Ŝi demetas du blankajn ovojn en kompakta tasforma nesto konstruita el plantfibroj, folioj kaj [[araneaĵo]]j kovritaj per [[likeno]]j kaj [[musko]]j. Ĝi estas tipe metita ĝis 6 m alte sur maldika horizontala branĉeto. Kovado daŭras 15 ĝis 19 tagojn, kaj [[elnestiĝo]] okazas post pliaj 18 ĝis 22 tagoj.<ref name=RTHU-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Rufavostan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas tre grandan teritorion kaj populacion taksitan je pli ol kvin milionoj da maturaj individuoj, kvankam oni supozas, ke tiu nombro malpliiĝas.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2021 |title=''Amazilia tzacatl'' |volume=2021 |article-number=e.T22730168A167102277 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22730168A167102277.en |access-date=13a de Novembro 2025}}</ref> La specio eble fakte profitas de homa agado, ĉar [[senarbarigo]] provizas malfermajn spacojn. La specio vizitadas kafo- kaj banan-plantejojn kaj facile venas al manĝujoj.<ref name=RTHU-BOW/> ==Bildaro== <gallery widths="225px" heights="150px"> File:Rufous-tailed Hummingbird JCB.jpg|Rufavosta kolibro File:Rufous-tailed Hummingbird RWD.jpg|Rufavosta kolibro en [[Panamo]] File:Hummingbird at La Selva Costa Rica.JPG|Ĉe La Selva, Kostariko </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia tzacatl}} * [https://web.archive.org/web/20100627104118/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/Ecuador/RufousTailedHummingbird-ss.jpg Photo-Medium Res]; [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html Artikolo] chandra.as.utexas.edu&ndash;"Birds of Ecuador" {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 9hxttt994v4fi4q7fl6ds8cpuvao4nx 0 943580 9372731 2026-05-14T12:05:39Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1347282770|Joe Meek]]" 9372731 wikitext text/x-wiki '''Robert George''' " '''Joe''' " '''MEEK''' (naskiĝis la 5an de aprilo 1929 en Newent, [[Gloucestershire]] – mortis la 3an de februaro 1967 en [[Islington]]) <ref>{{cite web|url=http://www.nndb.com/people/592/000114250/|title=Joe Meek|publisher=Nndb.com|date=3 February 1967|access-date=27 October 2011|archive-date=20 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020173757/http://www.nndb.com/people/592/000114250/|url-status=live}}</ref> estis brita muzikproduktoro, kantverkisto (precipe kiel '''Robert Duke''') kaj posedanto de muzikeldonejo. Aliaj pseŭdonimoj inkludis '''Dandy Ward''', '''J. Francis''', '''Peter Jacobs''' kaj '''Robert Baker'''. Li estas konsiderata unu el la plej influaj sonteknikistoj de ĉiuj tempoj, estante unu el la unuaj, kiuj evoluigis ideojn kiel la registradstudio kiel instrumento, kaj fariĝante unu el la unuaj produktoroj rekonitaj pro sia individua identeco kiel artisto.<ref name="tmtpat20132">{{cite web|last1=Patrick|first1=Jonathan|title=Joe Meek's pop masterpiece I Hear a New World gets the chance to haunt a whole new generation of audiophile geeks|url=http://www.tinymixtapes.com/news/joe-meeks-pop-masterpiece-i-hear-a-new-world-gets-the-chance-to-haunt-a-whole-new-generation-of|website=[[Tiny Mix Tapes]]|date=8 March 2013|access-date=1 December 2016|archive-date=2 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202035754/http://www.tinymixtapes.com/news/joe-meeks-pop-masterpiece-i-hear-a-new-world-gets-the-chance-to-haunt-a-whole-new-generation-of|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ondarock.it/speciali/joemeek.htm|title=Approfondimenti - Joe Meek - Joe Meek - Suoni da un altro mondo :: Gli Speciali di OndaRock|website=Ondarock.it|access-date=30 August 2019|archive-date=30 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190830143240/https://www.ondarock.it/speciali/joemeek.htm|url-status=live}}</ref> Meek iniciatis la kosmoepokan kaj eksperimentan popmuzikon, kaj helpis en la evoluigo de registradpraktikoj kiel superregistrado, specimenigo kaj [[Resono|resonado]] .<ref>{{cite web|author1=Fact|title=Joe Meek's experimental pop classic I Hear A New World gets expanded reissue|url=http://www.factmag.com/2013/02/28/joe-meeks-experimental-pop-classic-i-hear-a-new-world-gets-expanded-reissue/|website=[[Fact (UK magazine)|Fact]]|date=28 February 2013|access-date=31 May 2016|archive-date=6 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006061748/http://www.factmag.com/2013/02/28/joe-meeks-experimental-pop-classic-i-hear-a-new-world-gets-expanded-reissue/|url-status=live}}</ref> * [https://www.bbc.co.uk/gloucestershire/content/articles/2007/01/05/joe_meek_feature.shtml Muzika profilo de BBC: Joe Meek] * {{IMDb nomo|0576089|Joe Meek}} [[Kategorio:Anglaj sondisko-produktistoj]] [[Kategorio:Anglaj soninĝenieroj]] iqalrrty3qbsoicezeo8m56lhny8lqv 9372734 9372731 2026-05-14T12:08:43Z Sj1mor 12103 9372734 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Robert George''' " '''Joe''' " '''MEEK''' (naskiĝis la 5an de aprilo 1929 en Newent, [[Gloucestershire]] – mortis la 3an de februaro 1967 en [[Islington]]) <ref>{{cite web|url=http://www.nndb.com/people/592/000114250/|title=Joe Meek|publisher=Nndb.com|date=3 February 1967|access-date=27 October 2011|archive-date=20 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020173757/http://www.nndb.com/people/592/000114250/|url-status=live}}</ref> estis brita muzikproduktoro, kantverkisto (precipe kiel '''Robert Duke''') kaj posedanto de muzikeldonejo. Aliaj pseŭdonimoj inkludis '''Dandy Ward''', '''J. Francis''', '''Peter Jacobs''' kaj '''Robert Baker'''. Li estas konsiderata unu el la plej influaj sonteknikistoj de ĉiuj tempoj, estante unu el la unuaj, kiuj evoluigis ideojn kiel la registradstudio kiel instrumento, kaj fariĝante unu el la unuaj produktoroj rekonitaj pro sia individua identeco kiel artisto.<ref name="tmtpat20132">{{cite web|last1=Patrick|first1=Jonathan|title=Joe Meek's pop masterpiece I Hear a New World gets the chance to haunt a whole new generation of audiophile geeks|url=http://www.tinymixtapes.com/news/joe-meeks-pop-masterpiece-i-hear-a-new-world-gets-the-chance-to-haunt-a-whole-new-generation-of|website=[[Tiny Mix Tapes]]|date=8 March 2013|access-date=1 December 2016|archive-date=2 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202035754/http://www.tinymixtapes.com/news/joe-meeks-pop-masterpiece-i-hear-a-new-world-gets-the-chance-to-haunt-a-whole-new-generation-of|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ondarock.it/speciali/joemeek.htm|title=Approfondimenti - Joe Meek - Joe Meek - Suoni da un altro mondo :: Gli Speciali di OndaRock|website=Ondarock.it|access-date=30 August 2019|archive-date=30 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190830143240/https://www.ondarock.it/speciali/joemeek.htm|url-status=live}}</ref> Meek iniciatis la kosmoepokan kaj eksperimentan popmuzikon, kaj helpis en la evoluigo de registradpraktikoj kiel superregistrado, specimenigo kaj [[Resono|resonado]] .<ref>{{cite web|author1=Fact|title=Joe Meek's experimental pop classic I Hear A New World gets expanded reissue|url=http://www.factmag.com/2013/02/28/joe-meeks-experimental-pop-classic-i-hear-a-new-world-gets-expanded-reissue/|website=[[Fact (UK magazine)|Fact]]|date=28 February 2013|access-date=31 May 2016|archive-date=6 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006061748/http://www.factmag.com/2013/02/28/joe-meeks-experimental-pop-classic-i-hear-a-new-world-gets-expanded-reissue/|url-status=live}}</ref> La plej fama kanto, pri kiu li laboris, estis la furoraĵo " ''Telstar'' " de The Tornados el 1962 , kiu estis la unua unuopaĵo de brita bando, kiu atingis la pinton de la usona unuopaĵo-listo. Ĝi ankaŭ pasigis kvin semajnojn ĉe la supro de la brita furorlisto, kaj Meek ricevis premion Ivor Novello pro ĝia produktado en la sama jaro. Aliaj gravaj sukcesoj, pri kiuj li laboris, inkluzivis "Don't You Rock Me Daddy-O" kaj "Cumberland Gap" de Lonnie Donegan (kiel sonteknikisto), " Johnny Remember Me " de John Leyton, "Just Like Eddie" de Heinz , "Angela Jones" de Michael Cox, kaj " Have I the Right? " de The Honeycombs. La konceptalbumo de Meek, ''I Hear a New World,'' ankaŭ estis konsiderata mejloŝtono en moderna muziko pro sia noviga uzo de elektronikaj sonoj. Joe Meek ankaŭ produktis muzikon por filmoj, inkluzive de ''Live It Up!'' el 1963. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.bbc.co.uk/gloucestershire/content/articles/2007/01/05/joe_meek_feature.shtml Muzika profilo de BBC: Joe Meek] * {{IMDb nomo|0576089|Joe Meek}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Meek, Joe}} [[Kategorio:Anglaj sondisko-produktistoj]] [[Kategorio:Anglaj soninĝenieroj]] [[Kategorio:Muzikeldonistoj]] fzfcdcu1x0k2m9so7bqkz5z6ss0b22x 9372736 9372734 2026-05-14T12:09:42Z Sj1mor 12103 9372736 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Robert George''' " '''Joe''' " '''MEEK''' (naskiĝis la 5an de aprilo 1929 en Newent, [[Gloucestershire]] – mortis la 3an de februaro 1967 en [[Islington]]) <ref>{{cite web|url=http://www.nndb.com/people/592/000114250/|title=Joe Meek|publisher=Nndb.com|date=3 February 1967|access-date=27 October 2011|archive-date=20 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020173757/http://www.nndb.com/people/592/000114250/|url-status=live}}</ref> estis brita muzikproduktoro, kantverkisto (precipe kiel '''Robert Duke''') kaj posedanto de muzikeldonejo. Aliaj pseŭdonimoj inkludis '''Dandy Ward''', '''J. Francis''', '''Peter Jacobs''' kaj '''Robert Baker'''. Li estas konsiderata unu el la plej influaj sonteknikistoj de ĉiuj tempoj, estante unu el la unuaj, kiuj evoluigis ideojn kiel la registradstudio kiel instrumento, kaj fariĝante unu el la unuaj produktoroj rekonitaj pro sia individua identeco kiel artisto.<ref name="tmtpat20132">{{cite web|last1=Patrick|first1=Jonathan|title=Joe Meek's pop masterpiece I Hear a New World gets the chance to haunt a whole new generation of audiophile geeks|url=http://www.tinymixtapes.com/news/joe-meeks-pop-masterpiece-i-hear-a-new-world-gets-the-chance-to-haunt-a-whole-new-generation-of|website=[[Tiny Mix Tapes]]|date=8 March 2013|access-date=1 December 2016|archive-date=2 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202035754/http://www.tinymixtapes.com/news/joe-meeks-pop-masterpiece-i-hear-a-new-world-gets-the-chance-to-haunt-a-whole-new-generation-of|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ondarock.it/speciali/joemeek.htm|title=Approfondimenti - Joe Meek - Joe Meek - Suoni da un altro mondo :: Gli Speciali di OndaRock|website=Ondarock.it|access-date=30 August 2019|archive-date=30 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190830143240/https://www.ondarock.it/speciali/joemeek.htm|url-status=live}}</ref> Meek iniciatis la [[Kosma roko|kosmoepokan]] kaj eksperimentan popmuzikon, kaj helpis en la evoluigo de registradpraktikoj kiel superregistrado, specimenigo kaj [[Resono|resonado]] .<ref>{{cite web|author1=Fact|title=Joe Meek's experimental pop classic I Hear A New World gets expanded reissue|url=http://www.factmag.com/2013/02/28/joe-meeks-experimental-pop-classic-i-hear-a-new-world-gets-expanded-reissue/|website=[[Fact (UK magazine)|Fact]]|date=28 February 2013|access-date=31 May 2016|archive-date=6 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006061748/http://www.factmag.com/2013/02/28/joe-meeks-experimental-pop-classic-i-hear-a-new-world-gets-expanded-reissue/|url-status=live}}</ref> La plej fama kanto, pri kiu li laboris, estis la furoraĵo " ''Telstar'' " de The Tornados el 1962 , kiu estis la unua unuopaĵo de brita bando, kiu atingis la pinton de la usona unuopaĵo-listo. Ĝi ankaŭ pasigis kvin semajnojn ĉe la supro de la brita furorlisto, kaj Meek ricevis premion Ivor Novello pro ĝia produktado en la sama jaro. Aliaj gravaj sukcesoj, pri kiuj li laboris, inkluzivis "Don't You Rock Me Daddy-O" kaj "Cumberland Gap" de Lonnie Donegan (kiel sonteknikisto), " Johnny Remember Me " de John Leyton, "Just Like Eddie" de Heinz , "Angela Jones" de Michael Cox, kaj " Have I the Right? " de The Honeycombs. La konceptalbumo de Meek, ''I Hear a New World,'' ankaŭ estis konsiderata mejloŝtono en moderna muziko pro sia noviga uzo de elektronikaj sonoj. Joe Meek ankaŭ produktis muzikon por filmoj, inkluzive de ''Live It Up!'' el 1963. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.bbc.co.uk/gloucestershire/content/articles/2007/01/05/joe_meek_feature.shtml Muzika profilo de BBC: Joe Meek] * {{IMDb nomo|0576089|Joe Meek}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Meek, Joe}} [[Kategorio:Anglaj sondisko-produktistoj]] [[Kategorio:Anglaj soninĝenieroj]] [[Kategorio:Muzikeldonistoj]] 1d77ip7yjsp6ixbx82z1in3oxrowudk 0 943581 9372738 2026-05-14T12:15:21Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1335342268|Augustus Siebe]]" 9372738 wikitext text/x-wiki '''Christian Augustus SIEBE''' (konata per sia meza nomo; naskiĝis 1788 en [[Saksio]] &#x2013; mortis la 15-an de aprilo 1872 en [[Londono]]) estis brita inĝeniero ĉefe konata pro siaj kontribuoj al plonĝekipaĵo .<ref name="acott">{{cite journal|last=Acott|first=C.|title=JS Haldane, JBS Haldane, L Hill, and A Siebe: A brief resume of their lives.|journal=South Pacific Underwater Medicine Society Journal|volume=29|issue=3|year=1999|issn=0813-1988|oclc=16986801|url=http://archive.rubicon-foundation.org/6016|access-date=13 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727224432/http://archive.rubicon-foundation.org/6016|archive-date=27 July 2011|url-status=usurped}}</ref> [[Dosiero:Divers_-_Illustrated_London_News_Feb_6_1873-2.PNG|eta|La dezajno de Siebe, kiel rafinita antaŭ 1873.]] * [http://www.thehds.com Historia plonĝada societo] * http://www.divingheritage.com/siebe.htm * [https://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/radio/specials/1758_blue_plaque/page5.shtml bbc.co.uk] [[Kategorio:Britaj inĝenieroj]] swiqrc9lzyjbg7stiqibdpr33nqwju8 9372742 9372738 2026-05-14T12:23:29Z Sj1mor 12103 9372742 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Divers_-_Illustrated_London_News_Feb_6_1873-2.PNG|eta|La dezajno de Siebe, kiel rafinita antaŭ 1873.]] '''Christian Augustus SIEBE''' (konata per sia meza nomo; naskiĝis 1788 en [[Saksio]] &#x2013; mortis la 15-an de aprilo 1872 en [[Londono]]) estis brita inĝeniero ĉefe konata pro siaj kontribuoj al plonĝekipaĵo .<ref name="acott">{{cite journal|last=Acott|first=C.|title=JS Haldane, JBS Haldane, L Hill, and A Siebe: A brief resume of their lives.|journal=South Pacific Underwater Medicine Society Journal|volume=29|issue=3|year=1999|issn=0813-1988|oclc=16986801|url=http://archive.rubicon-foundation.org/6016|access-date=13 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727224432/http://archive.rubicon-foundation.org/6016|archive-date=27 July 2011|url-status=usurped}}</ref> Li venis al Anglio post 1815 kiel prusa/saksa membro de la armeo de [[Arthur Wellesley, 1-a duko de Wellington|Wellington]] kontraŭ [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]]. Li poste ekloĝis en la [[Soho]]- kvartalo de Londono kiel teknikisto/inĝeniero . Kun la kompanio, kiun li fondis, Siebe-Gorman, li evoluigis la unuajn kasko-skafandraĵojn ([[d:Q3590981]]). En 1837, Siebe plibonigis sian skafandrkostumon kombinante kaskon kun vesto farita el akvorezista ŝtofo. Siebe poste fondis plonĝekipaĵan produktadfirmaon konatan kiel Ziebe-Gorman. : 1819 – Evoluigo de la malferma-vizaĝa plonĝkasko. Aero eliras en la akvon el sub la ŝultropeco aŭ veŝto. Fine, ĉi tio estas plua evoluo de la klasika plonĝsonorilo. Se la plonĝisto kliniĝas aŭ la aerprovizo paneas, la kasko pleniĝas per akvo. : 1838 – Evoluigo de la fermita plonĝkasko. La vesto, akvorezista krom la manoj, estas fiksita al la kasko ĉe la ŝultroj aŭ rekte al la kasko. Plumbaj pezoj por la brusto kaj dorso, same kiel plumbaj botoj, kompletigas la ekipaĵon. Krom siaj kontribuoj al plonĝado li ankaŭ inventis: * rotacianta [[Pumpilo|akvopumpilo]] [[Patento|patentita]] en 1828, * [[Papero|Papermaŝino]] , * ciferdiska [[Pesilo (mezurilo)|pesilo]] , * [[Fridujo|glaciofara maŝino]] (kun [[James Harrison (engineer)|James Harrison]] ). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.thehds.com Historia plonĝada societo] * http://www.divingheritage.com/siebe.htm * [https://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/radio/specials/1758_blue_plaque/page5.shtml bbc.co.uk] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Siebe, Augustus}} [[Kategorio:Britaj inĝenieroj]] dt8m6q6cus9wwamvqtu0cymh045dxvp 0 943582 9372746 2026-05-14T12:31:16Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1352961769|Dorothea Beale]]" 9372746 wikitext text/x-wiki '''Dorothea BEALE''' [[Doktoro de juro|LL. D.]] (naskiĝis la 21-an de marto 1831en [[Londono]] - mortis la 9-an de novembro 1906 en [[Cheltenham]]) estis sufrageto, eduka reformisto kaj verkistino. Beale estis, kune kun [[Emily Davies]] kaj Frances Buss, unu el la gvidantoj de la brita movado por virina edukado. En 1858 ŝi fariĝis rektorino de Cheltenham Ladies College, kiu sub ŝia gvidado akiris altan reputacion. Rilate al tio ŝi fondis instruistan seminarion (St Hilda's) kaj en 1892 ŝi fondis [[St Hilda's College]] [[Universitato Oksfordo|Oksfordo]]. Ŝi estis membro de la Kensington Society kaj partoprenis en la movado por [[Virina balotrajto en Britio|virina balotrajto]]. * {{MacTutor-biografio|id=Beale}} [[Kategorio:Anglaj virinbalotrajtistoj]] [[Kategorio:Anglaj aktivuloj]] [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] qwgl28l727t8h2d3mgss3qkwn8lfzem 9372747 9372746 2026-05-14T12:33:11Z Sj1mor 12103 9372747 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Memorial to Dorothea Beale in Gloucester Cathedral.jpg|eta|Memortabulo pri ŝi]] '''Dorothea BEALE''' [[Doktoro de juro|LL. D.]] (naskiĝis la 21-an de marto 1831 en [[Londono]] - mortis la 9-an de novembro 1906 en [[Cheltenham]]) estis sufrageto, eduka reformisto kaj verkistino. Beale estis, kune kun [[Emily Davies]] kaj Frances Buss, unu el la gvidantoj de la brita movado por virina edukado. En 1858 ŝi fariĝis rektorino de Cheltenham Ladies College, kiu sub ŝia gvidado akiris altan reputacion. Rilate al tio ŝi fondis instruistan seminarion (St Hilda's) kaj en 1892 ŝi fondis [[St Hilda's College]] [[Universitato Oksfordo|Oksfordo]]. Ŝi estis membro de la Kensington Society kaj partoprenis en la movado por [[Virina balotrajto en Britio|virina balotrajto]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{MacTutor-biografio|id=Beale}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Beale, Dorothea}} [[Kategorio:Anglaj virinbalotrajtistoj]] [[Kategorio:Anglaj aktivuloj]] [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] pgw5fyq5td9cfaunc28zitv6s7h5x89 0 943583 9372749 2026-05-14T12:35:29Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} D-ro '''Pablo de LA LLAVE''' (1773–1833) estis meksika katolika [[pastro]], [[politikisto]] kaj [[natursciencisto]]. ==Biografio== Li naskiĝis en riĉa familio kaj kreskis en [[Heroica Córdoba|Kordovo]], [[Veracruz]]. Post brila universitata kariero, li fariĝis instruisto en la nacia kolegio de Sankta Johano de Laterano kaj doktoro pri [[teologio]] ĉe la tiama [[Universitato de Meksiko]]. Li estis fama predikisto kaj fari..." 9372749 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} D-ro '''Pablo de LA LLAVE''' (1773–1833) estis meksika katolika [[pastro]], [[politikisto]] kaj [[natursciencisto]]. ==Biografio== Li naskiĝis en riĉa familio kaj kreskis en [[Heroica Córdoba|Kordovo]], [[Veracruz]]. Post brila universitata kariero, li fariĝis instruisto en la nacia kolegio de Sankta Johano de Laterano kaj doktoro pri [[teologio]] ĉe la tiama [[Universitato de Meksiko]]. Li estis fama predikisto kaj faris kelkajn tradukojn el la [[hebrea]]. Li iris al Eŭropo kaj loĝis iom da tempo en [[Parizo]].<ref name=Rivera>{{cite book | last = Rivera | first = Manuel | title = Historia antigua y moderna de Jalapa y de las revoluciones del estado de Veracruz, vol. III | publisher = Imprenta de I. Cumplido | year = 1871 | location = Mexico City | url = http://www.uv.mx/dgbuv/Cambas/3/html/pag/index.htm | page = 171 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20120208092250/http://www.uv.mx/dgbuv/Cambas/3/html/pag/index.htm | archive-date = 2012-02-08 }}</ref> Poste li fariĝis vicdirektoro de la Madrida Muzeo pri Naturhistorio sub la bonapartisma regno.<ref name=Colmeiro>{{cite book | last = Colmeiro | first = Penido | title = La botánica y los botánicos de la Península Ibérica | publisher = Imprenta y estereotipia de M. Rivadeneyra| year = 1858 | location = Madrid | url = http://bibdigital.rjb.csic.es/spa/Libro.php?Libro=54| page = 201}}</ref> En 1811 kaj 1812 li helpis José Mariano Mociñon en la organizado de la kolektoj de la Ekspedicio Nueva España (1787–1803) por esplori la naturhistorion de Meksiko.<ref>{{cite web | title = Expedición al Virreinato de Nueva España (1787-1803): tras la huellas de F. Hernández | work = Expedición MADIDI | publisher = Real Jardín Botánico de Madrid | year = 2001 | url = http://www.expedicionmadidi.com/nuevaespana.php | access-date = 2006-07-17 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20061009224240/http://expedicionmadidi.com/nuevaespana.php | archive-date = 2006-10-09 }}</ref> En 1820 kaj 1821 li reprezentis la ŝtaton [[Veracruz]] en la [[Kortesoj|hispana parlamento]], kie li estis liberalulo.<ref name=Rivera/> On his return to Mexico after it declared independence, he held church positions including treasurer of the church at [[Morelia]] (then called Valladolid), [[Michoacán]]. By 1823 he was Minister of Justice and of Church Matters in the imperial administration of [[Agustín de Iturbide]]. In 1824, the first president of Mexico, [[Guadalupe Victoria]], named him to the new cabinet. He also held the office of senator for Veracruz.<ref name=Rivera/> Politically, Llave has been considered a liberal<ref>{{cite web | title = 16 de septiembre de 1786. - Nacimiento de don Guadalupe de Victoria, primer presidente de México | publisher = Red Escolar | work = Efemérides | url = http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/efemerides/septiembre2001/conme16.htm | access-date = 2006-07-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060504193234/http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/efemerides/septiembre2001/conme16.htm | archive-date = 2006-05-04 | url-status = dead }}</ref> and an obedient follower of the [[Republicanism|republican]] priest and politician [[Miguel Ramos Arizpe]].<ref>{{cite web | last = Zavala | first = Lorenzo de | title = Entrada de Iturbide en México | publisher = Fondo 2000 | work = La consumación de la Independencia | url = http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/fondo2000/vol1/independencia/html/4.html | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060909010514/http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/fondo2000/vol1/independencia/html/4.html | archive-date = 2006-09-09 }}</ref> In biology, he and his collaborator [[Juan José Martinez de Lexarza|Juan José Martínez de Lejarza]] [[:es:Juan José Martinez de Lexarza]] (or Lexarza) were the first to systematically study the orchids of Michoacán. In 1824 they published a work describing about 50 species.<ref>{{cite web | title = Orquídeas Michoacanas | publisher = Universidad Michoacana | work = Museo Virtual | url = http://www.ccu.umich.mx/museo/hist-natural/botanica/orquideas/orquideas-intro.html | access-date = 2006-07-17 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060520110538/http://www.ccu.umich.mx/museo/hist-natural/botanica/orquideas/orquideas-intro.html | archive-date = 2006-05-20 }}</ref> He was elected to the [[American Philosophical Society]] in 1826.<ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1826&year-max=1826&dead=&keyword=&smode=advanced|access-date=2021-04-06|website=search.amphilsoc.org}}</ref> In 1831 La Llave was designated to direct the National Museum of Natural History of Mexico.<ref>{{cite web | last = Orozco Aguirre | first = Aurelia | title = Perfil de la Hemeroteca General del Instituto de Biología de la UNAM (IBUNAM) | publisher = Dirección General de Bibliotecas de la [[Universidad Nacional Autónoma de México]] | url = http://www.dgbiblio.unam.mx/servicios/dgb/publicdgb/bole/fulltext/volII2/ibunam.html | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060716121619/http://www.dgbiblio.unam.mx/servicios/dgb/publicdgb/bole/fulltext/volII2/ibunam.html | archive-date = 2006-07-16 }}</ref> In 1832 and 1833 he published ornithological papers in a short-lived Mexican journal in which he described and named several birds, of which the [[rufous-tailed hummingbird]] and the much more famous [[resplendent quetzal]] were new to science. Because of the obscurity of the journal, he did not receive credit for a few decades, and some sources incorrectly give the date of the paper as 1871,<ref>{{cite web | last = Montenegro | first = Gustavo Adolfo | title = Biografía simbólica | publisher = Semanario de Prensa Libre | date = 5 September 2004 | url = http://www.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2004/septiembre04/050904/dcultura.shtml | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20061119161954/http://www.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2004/septiembre04/050904/dcultura.shtml | archive-date = 19 November 2006 }}</ref><ref>{{cite web | last = Navarro | first = Adolfo | author2 = Hesiquio Benítez | title = Historia de la Ornitología Mexicana | work = El Dominio del Aire | publisher = La ciencia para todos | url = http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/ciencia/volumen3/ciencia3/138/htm/sec_16.htm | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060818143130/http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/ciencia/volumen3/ciencia3/138/htm/sec_16.htm | archive-date = 2006-08-18 }}</ref> possibly the date of a republication. Llave died in Córdoba in July, 1833.<ref name=Rivera/> General [[Ignacio de la Llave]] was a nephew of his.<ref>{{cite book | last = Pasquel | first = Leonardo | year = 1981 | title = Ignacio de la Llave, cuyo nombre lleva el estado de Veracruz Llave | publisher = Editorial Citlaltépetl | page = 54 | url = https://books.google.com/books?id=fotVAAAAMAAJ&q=heredado | access-date = 2009-01-18}}</ref> The fern genus ''[[Llavea]]'' was named in his honour. nu9hi7ig3gxa8po7n7y0p529z2rkyzn 9372753 9372749 2026-05-14T12:39:01Z Kani 670 9372753 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} D-ro '''Pablo de LA LLAVE''' (1773–1833) estis meksika katolika [[pastro]], [[politikisto]] kaj [[natursciencisto]]. ==Biografio== Li naskiĝis en riĉa familio kaj kreskis en [[Heroica Córdoba|Kordovo]], [[Veracruz]]. Post brila universitata kariero, li fariĝis instruisto en la nacia kolegio de Sankta Johano de Laterano kaj doktoro pri [[teologio]] ĉe la tiama [[Nacia Aŭtonoma Universitato de Meksiko|Universitato de Meksiko]]. Li estis fama predikisto kaj faris kelkajn tradukojn el la [[hebrea]]. Li iris al Eŭropo kaj loĝis iom da tempo en [[Parizo]].<ref name=Rivera>{{cite book | last = Rivera | first = Manuel | title = Historia antigua y moderna de Jalapa y de las revoluciones del estado de Veracruz, vol. III | publisher = Imprenta de I. Cumplido | year = 1871 | location = Mexico City | url = http://www.uv.mx/dgbuv/Cambas/3/html/pag/index.htm | page = 171 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20120208092250/http://www.uv.mx/dgbuv/Cambas/3/html/pag/index.htm | archive-date = 2012-02-08 }}</ref> Poste li fariĝis vicdirektoro de la Madrida Muzeo pri Naturhistorio sub la bonapartisma regno.<ref name=Colmeiro>{{cite book | last = Colmeiro | first = Penido | title = La botánica y los botánicos de la Península Ibérica | publisher = Imprenta y estereotipia de M. Rivadeneyra| year = 1858 | location = Madrid | url = http://bibdigital.rjb.csic.es/spa/Libro.php?Libro=54| page = 201}}</ref> En 1811 kaj 1812 li helpis José Mariano Mociñon en la organizado de la kolektoj de la Ekspedicio Nueva España (1787–1803) por esplori la naturhistorion de Meksiko.<ref>{{cite web | title = Expedición al Virreinato de Nueva España (1787-1803): tras la huellas de F. Hernández | work = Expedición MADIDI | publisher = Real Jardín Botánico de Madrid | year = 2001 | url = http://www.expedicionmadidi.com/nuevaespana.php | access-date = 2006-07-17 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20061009224240/http://expedicionmadidi.com/nuevaespana.php | archive-date = 2006-10-09 }}</ref> En 1820 kaj 1821 li reprezentis la ŝtaton [[Veracruz]] en la [[Kortesoj|hispana parlamento]], kie li estis liberalulo.<ref name=Rivera/> Reveninte al Meksiko post la deklaro de sendependeco, li plenumis ekleziajn postenojn, inkluzive de kasisto de la preĝejo en [[Morelia]] (tiam nomata ''Valadolido''), [[Miĉoakano]]. Ĉirkaŭ 1823 li estis Ministro pri Justico kaj Ekleziaj Aferoj en la imperia administrado de [[Agustín de Iturbide]]. En 1824, la unua prezidanto de Meksiko, [[Guadalupe Victoria]], nomumis lin al la nova kabineto. Li ankaŭ plenumis la oficon de senatano por Veracruz.<ref name=Rivera/> Politike, Llave estis konsiderata liberalulo<ref>{{cite web | title = 16 de septiembre de 1786. - Nacimiento de don Guadalupe de Victoria, primer presidente de México | publisher = Red Escolar | work = Efemérides | url = http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/efemerides/septiembre2001/conme16.htm | access-date = 2006-07-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060504193234/http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/efemerides/septiembre2001/conme16.htm | archive-date = 2006-05-04 | url-status = dead }}</ref> kaj obeema sekvanto de la respublikana pastro kaj politikisto [[Miguel Ramos Arizpe]].<ref>{{cite web | last = Zavala | first = Lorenzo de | title = Entrada de Iturbide en México | publisher = Fondo 2000 | work = La consumación de la Independencia | url = http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/fondo2000/vol1/independencia/html/4.html | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060909010514/http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/fondo2000/vol1/independencia/html/4.html | archive-date = 2006-09-09 }}</ref> In biology, he and his collaborator [[Juan José Martinez de Lexarza|Juan José Martínez de Lejarza]] [[:es:Juan José Martinez de Lexarza]] (or Lexarza) were the first to systematically study the orchids of Michoacán. In 1824 they published a work describing about 50 species.<ref>{{cite web | title = Orquídeas Michoacanas | publisher = Universidad Michoacana | work = Museo Virtual | url = http://www.ccu.umich.mx/museo/hist-natural/botanica/orquideas/orquideas-intro.html | access-date = 2006-07-17 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060520110538/http://www.ccu.umich.mx/museo/hist-natural/botanica/orquideas/orquideas-intro.html | archive-date = 2006-05-20 }}</ref> He was elected to the [[American Philosophical Society]] in 1826.<ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1826&year-max=1826&dead=&keyword=&smode=advanced|access-date=2021-04-06|website=search.amphilsoc.org}}</ref> In 1831 La Llave was designated to direct the National Museum of Natural History of Mexico.<ref>{{cite web | last = Orozco Aguirre | first = Aurelia | title = Perfil de la Hemeroteca General del Instituto de Biología de la UNAM (IBUNAM) | publisher = Dirección General de Bibliotecas de la [[Universidad Nacional Autónoma de México]] | url = http://www.dgbiblio.unam.mx/servicios/dgb/publicdgb/bole/fulltext/volII2/ibunam.html | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060716121619/http://www.dgbiblio.unam.mx/servicios/dgb/publicdgb/bole/fulltext/volII2/ibunam.html | archive-date = 2006-07-16 }}</ref> In 1832 and 1833 he published ornithological papers in a short-lived Mexican journal in which he described and named several birds, of which the [[rufous-tailed hummingbird]] and the much more famous [[resplendent quetzal]] were new to science. Because of the obscurity of the journal, he did not receive credit for a few decades, and some sources incorrectly give the date of the paper as 1871,<ref>{{cite web | last = Montenegro | first = Gustavo Adolfo | title = Biografía simbólica | publisher = Semanario de Prensa Libre | date = 5 September 2004 | url = http://www.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2004/septiembre04/050904/dcultura.shtml | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20061119161954/http://www.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2004/septiembre04/050904/dcultura.shtml | archive-date = 19 November 2006 }}</ref><ref>{{cite web | last = Navarro | first = Adolfo | author2 = Hesiquio Benítez | title = Historia de la Ornitología Mexicana | work = El Dominio del Aire | publisher = La ciencia para todos | url = http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/ciencia/volumen3/ciencia3/138/htm/sec_16.htm | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060818143130/http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/ciencia/volumen3/ciencia3/138/htm/sec_16.htm | archive-date = 2006-08-18 }}</ref> possibly the date of a republication. Llave died in Córdoba in July, 1833.<ref name=Rivera/> General [[Ignacio de la Llave]] was a nephew of his.<ref>{{cite book | last = Pasquel | first = Leonardo | year = 1981 | title = Ignacio de la Llave, cuyo nombre lleva el estado de Veracruz Llave | publisher = Editorial Citlaltépetl | page = 54 | url = https://books.google.com/books?id=fotVAAAAMAAJ&q=heredado | access-date = 2009-01-18}}</ref> The fern genus ''[[Llavea]]'' was named in his honour. gdz4p2vnuk1rssoghcgla60qh675v9z 9372756 9372753 2026-05-14T12:46:40Z Kani 670 9372756 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} D-ro '''Pablo de LA LLAVE''' ([laLJAbe], 1773–1833) estis meksika katolika [[pastro]], [[politikisto]] kaj [[natursciencisto]]. ==Biografio== Li naskiĝis en riĉa familio kaj kreskis en [[Heroica Córdoba|Kordovo]], [[Veracruz]]. Post brila universitata kariero, li fariĝis instruisto en la nacia kolegio de Sankta Johano de Laterano kaj doktoro pri [[teologio]] ĉe la tiama [[Nacia Aŭtonoma Universitato de Meksiko|Universitato de Meksiko]]. Li estis fama predikisto kaj faris kelkajn tradukojn el la [[hebrea]]. Li iris al Eŭropo kaj loĝis iom da tempo en [[Parizo]].<ref name=Rivera>{{cite book | last = Rivera | first = Manuel | title = Historia antigua y moderna de Jalapa y de las revoluciones del estado de Veracruz, vol. III | publisher = Imprenta de I. Cumplido | year = 1871 | location = Mexico City | url = http://www.uv.mx/dgbuv/Cambas/3/html/pag/index.htm | page = 171 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20120208092250/http://www.uv.mx/dgbuv/Cambas/3/html/pag/index.htm | archive-date = 2012-02-08 }}</ref> Poste li fariĝis vicdirektoro de la Madrida Muzeo pri Naturhistorio sub la bonapartisma regno.<ref name=Colmeiro>{{cite book | last = Colmeiro | first = Penido | title = La botánica y los botánicos de la Península Ibérica | publisher = Imprenta y estereotipia de M. Rivadeneyra| year = 1858 | location = Madrid | url = http://bibdigital.rjb.csic.es/spa/Libro.php?Libro=54| page = 201}}</ref> En 1811 kaj 1812 li helpis José Mariano Mociñon en la organizado de la kolektoj de la Ekspedicio Nueva España (1787–1803) por esplori la naturhistorion de Meksiko.<ref>{{cite web | title = Expedición al Virreinato de Nueva España (1787-1803): tras la huellas de F. Hernández | work = Expedición MADIDI | publisher = Real Jardín Botánico de Madrid | year = 2001 | url = http://www.expedicionmadidi.com/nuevaespana.php | access-date = 2006-07-17 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20061009224240/http://expedicionmadidi.com/nuevaespana.php | archive-date = 2006-10-09 }}</ref> En 1820 kaj 1821 li reprezentis la ŝtaton [[Veracruz]] en la [[Kortesoj|hispana parlamento]], kie li estis liberalulo.<ref name=Rivera/> Reveninte al Meksiko post la deklaro de sendependeco, li plenumis ekleziajn postenojn, inkluzive de kasisto de la preĝejo en [[Morelia]] (tiam nomata ''Valadolido''), [[Miĉoakano]]. Ĉirkaŭ 1823 li estis Ministro pri Justico kaj Ekleziaj Aferoj en la imperia administrado de [[Agustín de Iturbide]]. En 1824, la unua prezidanto de Meksiko, [[Guadalupe Victoria]], nomumis lin al la nova kabineto. Li ankaŭ plenumis la oficon de senatano por Veracruz.<ref name=Rivera/> Politike, La Llave estis konsiderata liberalulo<ref>{{cite web | title = 16 de septiembre de 1786. - Nacimiento de don Guadalupe de Victoria, primer presidente de México | publisher = Red Escolar | work = Efemérides | url = http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/efemerides/septiembre2001/conme16.htm | access-date = 2006-07-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060504193234/http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/efemerides/septiembre2001/conme16.htm | archive-date = 2006-05-04 | url-status = dead }}</ref> kaj obeema sekvanto de la respublikana pastro kaj politikisto Miguel Ramos Arizpe.<ref>{{cite web | last = Zavala | first = Lorenzo de | title = Entrada de Iturbide en México | publisher = Fondo 2000 | work = La consumación de la Independencia | url = http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/fondo2000/vol1/independencia/html/4.html | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060909010514/http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/fondo2000/vol1/independencia/html/4.html | archive-date = 2006-09-09 }}</ref> En biologio, li kaj lia kunlaboranto Juan José Martínez de Lejarza (aŭ Juan José Martinez de Lexarza) estis la unuaj, kiuj sisteme studis la [[orkideo]]jn de [[Miĉoakano]]. En 1824 ili publikigis verkon priskribantan ĉirkaŭ 50 speciojn.<ref>{{cite web | title = Orquídeas Michoacanas | publisher = Universidad Michoacana | work = Museo Virtual | url = http://www.ccu.umich.mx/museo/hist-natural/botanica/orquideas/orquideas-intro.html | access-date = 2006-07-17 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060520110538/http://www.ccu.umich.mx/museo/hist-natural/botanica/orquideas/orquideas-intro.html | archive-date = 2006-05-20 }}</ref> Li estis elektita al la [[Usona Filozofia Societo]] en 1826.<ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1826&year-max=1826&dead=&keyword=&smode=advanced|access-date=2021-04-06|website=search.amphilsoc.org}}</ref> En 1831, La Llave estis nomumita direktoro de la Nacia Muzeo de Natura Historio de Meksiko. <ref>{{cite web | last = Orozco Aguirre | first = Aurelia | title = Perfil de la Hemeroteca General del Instituto de Biología de la UNAM (IBUNAM) | publisher = Dirección General de Bibliotecas de la [[Universidad Nacional Autónoma de México]] | url = http://www.dgbiblio.unam.mx/servicios/dgb/publicdgb/bole/fulltext/volII2/ibunam.html | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060716121619/http://www.dgbiblio.unam.mx/servicios/dgb/publicdgb/bole/fulltext/volII2/ibunam.html | archive-date = 2006-07-16 }}</ref> En 1832 kaj 1833 li publikigis [[ornitologio|ornitologiajn]] artikolojn en mallongdaŭra meksika revuo, en kiu li priskribis kaj nomis plurajn birdojn, el kiuj la [[Rufavosta kolibro]] kaj la multe pli fama [[kecalo]] estis novaj por la scienco. Pro la obskureco de la revuo, li ne ricevis agnoskon dum kelkaj jardekoj, kaj kelkaj fontoj malĝuste donas la daton de la artikolo kiel 1871,<ref>{{cite web | last = Montenegro | first = Gustavo Adolfo | title = Biografía simbólica | publisher = Semanario de Prensa Libre | date = 5a de Septembro 2004 | url = http://www.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2004/septiembre04/050904/dcultura.shtml | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20061119161954/http://www.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2004/septiembre04/050904/dcultura.shtml | archive-date = 19a de Novembro 2006 }}</ref><ref>{{cite web | last = Navarro | first = Adolfo | author2 = Hesiquio Benítez | title = Historia de la Ornitología Mexicana | work = El Dominio del Aire | publisher = La ciencia para todos | url = http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/ciencia/volumen3/ciencia3/138/htm/sec_16.htm | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060818143130/http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/ciencia/volumen3/ciencia3/138/htm/sec_16.htm | archive-date = 2006-08-18 }}</ref> eble la dato de republikigo. La Llave mortis en Córdoba en Julio, 1833.<ref name=Rivera/> La generalo Ignacio de La Llave estis nevo lia.<ref>{{cite book | last = Pasquel | first = Leonardo | year = 1981 | title = Ignacio de la Llave, cuyo nombre lleva el estado de Veracruz Llave | publisher = Editorial Citlaltépetl | page = 54 | url = https://books.google.com/books?id=fotVAAAAMAAJ&q=heredado | access-date = 2009-01-18}}</ref> La filikogenro ''Llavea'' nomiĝis liahonore. cp74kjtqq0b5god7s3x406kcgmxijky 9372759 9372756 2026-05-14T12:49:34Z Kani 670 9372759 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} D-ro '''Pablo de LA LLAVE''' ([laLJAbe], 1773–1833) estis meksika katolika [[pastro]], [[politikisto]] kaj [[natursciencisto]]. ==Biografio== Li naskiĝis en riĉa familio kaj kreskis en [[Heroica Córdoba|Kordovo]], [[Veracruz]]. Post brila universitata kariero, li fariĝis instruisto en la nacia kolegio de Sankta Johano de Laterano kaj doktoro pri [[teologio]] ĉe la tiama [[Nacia Aŭtonoma Universitato de Meksiko|Universitato de Meksiko]]. Li estis fama predikisto kaj faris kelkajn tradukojn el la [[hebrea]]. Li iris al Eŭropo kaj loĝis iom da tempo en [[Parizo]].<ref name=Rivera>{{cite book | last = Rivera | first = Manuel | title = Historia antigua y moderna de Jalapa y de las revoluciones del estado de Veracruz, vol. III | publisher = Imprenta de I. Cumplido | year = 1871 | location = Mexico City | url = http://www.uv.mx/dgbuv/Cambas/3/html/pag/index.htm | page = 171 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20120208092250/http://www.uv.mx/dgbuv/Cambas/3/html/pag/index.htm | archive-date = 2012-02-08 }}</ref> Poste li fariĝis vicdirektoro de la Madrida Muzeo pri Naturhistorio sub la bonapartisma regno.<ref name=Colmeiro>{{cite book | last = Colmeiro | first = Penido | title = La botánica y los botánicos de la Península Ibérica | publisher = Imprenta y estereotipia de M. Rivadeneyra| year = 1858 | location = Madrid | url = http://bibdigital.rjb.csic.es/spa/Libro.php?Libro=54| page = 201}}</ref> En 1811 kaj 1812 li helpis José Mariano Mociñon en la organizado de la kolektoj de la Ekspedicio Nueva España (1787–1803) por esplori la naturhistorion de Meksiko.<ref>{{cite web | title = Expedición al Virreinato de Nueva España (1787-1803): tras la huellas de F. Hernández | work = Expedición MADIDI | publisher = Real Jardín Botánico de Madrid | year = 2001 | url = http://www.expedicionmadidi.com/nuevaespana.php | access-date = 2006-07-17 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20061009224240/http://expedicionmadidi.com/nuevaespana.php | archive-date = 2006-10-09 }}</ref> En 1820 kaj 1821 li reprezentis la ŝtaton [[Veracruz]] en la [[Kortesoj|hispana parlamento]], kie li estis liberalulo.<ref name=Rivera/> Reveninte al Meksiko post la deklaro de sendependeco, li plenumis ekleziajn postenojn, inkluzive de kasisto de la preĝejo en [[Morelia]] (tiam nomata ''Valadolido''), [[Miĉoakano]]. Ĉirkaŭ 1823 li estis Ministro pri Justico kaj Ekleziaj Aferoj en la imperia administrado de [[Agustín de Iturbide]]. En 1824, la unua prezidanto de Meksiko, [[Guadalupe Victoria]], nomumis lin al la nova kabineto. Li ankaŭ plenumis la oficon de senatano por Veracruz.<ref name=Rivera/> Politike, La Llave estis konsiderata liberalulo<ref>{{cite web | title = 16 de septiembre de 1786. - Nacimiento de don Guadalupe de Victoria, primer presidente de México | publisher = Red Escolar | work = Efemérides | url = http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/efemerides/septiembre2001/conme16.htm | access-date = 2006-07-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060504193234/http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/efemerides/septiembre2001/conme16.htm | archive-date = 2006-05-04 | url-status = dead }}</ref> kaj obeema sekvanto de la respublikana pastro kaj politikisto Miguel Ramos Arizpe.<ref>{{cite web | last = Zavala | first = Lorenzo de | title = Entrada de Iturbide en México | publisher = Fondo 2000 | work = La consumación de la Independencia | url = http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/fondo2000/vol1/independencia/html/4.html | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060909010514/http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/fondo2000/vol1/independencia/html/4.html | archive-date = 2006-09-09 }}</ref> En biologio, li kaj lia kunlaboranto Juan José Martínez de Lejarza (aŭ Juan José Martinez de Lexarza) estis la unuaj, kiuj sisteme studis la [[orkideo]]jn de [[Miĉoakano]]. En 1824 ili publikigis verkon priskribantan ĉirkaŭ 50 speciojn.<ref>{{cite web | title = Orquídeas Michoacanas | publisher = Universidad Michoacana | work = Museo Virtual | url = http://www.ccu.umich.mx/museo/hist-natural/botanica/orquideas/orquideas-intro.html | access-date = 2006-07-17 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060520110538/http://www.ccu.umich.mx/museo/hist-natural/botanica/orquideas/orquideas-intro.html | archive-date = 2006-05-20 }}</ref> Li estis elektita al la [[Usona Filozofia Societo]] en 1826.<ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1826&year-max=1826&dead=&keyword=&smode=advanced|access-date=2021-04-06|website=search.amphilsoc.org}}</ref> En 1831, La Llave estis nomumita direktoro de la Nacia Muzeo de Natura Historio de Meksiko. <ref>{{cite web | last = Orozco Aguirre | first = Aurelia | title = Perfil de la Hemeroteca General del Instituto de Biología de la UNAM (IBUNAM) | publisher = Dirección General de Bibliotecas de la [[Universidad Nacional Autónoma de México]] | url = http://www.dgbiblio.unam.mx/servicios/dgb/publicdgb/bole/fulltext/volII2/ibunam.html | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060716121619/http://www.dgbiblio.unam.mx/servicios/dgb/publicdgb/bole/fulltext/volII2/ibunam.html | archive-date = 2006-07-16 }}</ref> En 1832 kaj 1833 li publikigis [[ornitologio|ornitologiajn]] artikolojn en mallongdaŭra meksika revuo, en kiu li priskribis kaj nomis plurajn birdojn, el kiuj la [[Rufavosta kolibro]] kaj la multe pli fama [[kecalo]] estis novaj por la scienco. Pro la obskureco de la revuo, li ne ricevis agnoskon dum kelkaj jardekoj, kaj kelkaj fontoj malĝuste donas la daton de la artikolo kiel 1871,<ref>{{cite web | last = Montenegro | first = Gustavo Adolfo | title = Biografía simbólica | publisher = Semanario de Prensa Libre | date = 5a de Septembro 2004 | url = http://www.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2004/septiembre04/050904/dcultura.shtml | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20061119161954/http://www.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2004/septiembre04/050904/dcultura.shtml | archive-date = 19a de Novembro 2006 }}</ref><ref>{{cite web | last = Navarro | first = Adolfo | author2 = Hesiquio Benítez | title = Historia de la Ornitología Mexicana | work = El Dominio del Aire | publisher = La ciencia para todos | url = http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/ciencia/volumen3/ciencia3/138/htm/sec_16.htm | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060818143130/http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/ciencia/volumen3/ciencia3/138/htm/sec_16.htm | archive-date = 2006-08-18 }}</ref> eble la dato de republikigo. La Llave mortis en Córdoba en Julio, 1833.<ref name=Rivera/> La generalo Ignacio de La Llave estis nevo lia.<ref>{{cite book | last = Pasquel | first = Leonardo | year = 1981 | title = Ignacio de la Llave, cuyo nombre lleva el estado de Veracruz Llave | publisher = Editorial Citlaltépetl | page = 54 | url = https://books.google.com/books?id=fotVAAAAMAAJ&q=heredado | access-date = 2009-01-18}}</ref> La filikogenro ''Llavea'' nomiĝis liahonore. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Meksikaj biologoj]] [[Kategorio:Meksikaj politikistoj]] [[Kategorio:Meksikaj pastroj]] tfya2dm7x5xpw2lkj5ext7hz9zgg7t4 9372760 9372759 2026-05-14T12:50:14Z Kani 670 /* Referencoj */ 9372760 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} D-ro '''Pablo de LA LLAVE''' ([laLJAbe], 1773–1833) estis meksika katolika [[pastro]], [[politikisto]] kaj [[natursciencisto]]. ==Biografio== Li naskiĝis en riĉa familio kaj kreskis en [[Heroica Córdoba|Kordovo]], [[Veracruz]]. Post brila universitata kariero, li fariĝis instruisto en la nacia kolegio de Sankta Johano de Laterano kaj doktoro pri [[teologio]] ĉe la tiama [[Nacia Aŭtonoma Universitato de Meksiko|Universitato de Meksiko]]. Li estis fama predikisto kaj faris kelkajn tradukojn el la [[hebrea]]. Li iris al Eŭropo kaj loĝis iom da tempo en [[Parizo]].<ref name=Rivera>{{cite book | last = Rivera | first = Manuel | title = Historia antigua y moderna de Jalapa y de las revoluciones del estado de Veracruz, vol. III | publisher = Imprenta de I. Cumplido | year = 1871 | location = Mexico City | url = http://www.uv.mx/dgbuv/Cambas/3/html/pag/index.htm | page = 171 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20120208092250/http://www.uv.mx/dgbuv/Cambas/3/html/pag/index.htm | archive-date = 2012-02-08 }}</ref> Poste li fariĝis vicdirektoro de la Madrida Muzeo pri Naturhistorio sub la bonapartisma regno.<ref name=Colmeiro>{{cite book | last = Colmeiro | first = Penido | title = La botánica y los botánicos de la Península Ibérica | publisher = Imprenta y estereotipia de M. Rivadeneyra| year = 1858 | location = Madrid | url = http://bibdigital.rjb.csic.es/spa/Libro.php?Libro=54| page = 201}}</ref> En 1811 kaj 1812 li helpis José Mariano Mociñon en la organizado de la kolektoj de la Ekspedicio Nueva España (1787–1803) por esplori la naturhistorion de Meksiko.<ref>{{cite web | title = Expedición al Virreinato de Nueva España (1787-1803): tras la huellas de F. Hernández | work = Expedición MADIDI | publisher = Real Jardín Botánico de Madrid | year = 2001 | url = http://www.expedicionmadidi.com/nuevaespana.php | access-date = 2006-07-17 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20061009224240/http://expedicionmadidi.com/nuevaespana.php | archive-date = 2006-10-09 }}</ref> En 1820 kaj 1821 li reprezentis la ŝtaton [[Veracruz]] en la [[Kortesoj|hispana parlamento]], kie li estis liberalulo.<ref name=Rivera/> Reveninte al Meksiko post la deklaro de sendependeco, li plenumis ekleziajn postenojn, inkluzive de kasisto de la preĝejo en [[Morelia]] (tiam nomata ''Valadolido''), [[Miĉoakano]]. Ĉirkaŭ 1823 li estis Ministro pri Justico kaj Ekleziaj Aferoj en la imperia administrado de [[Agustín de Iturbide]]. En 1824, la unua prezidanto de Meksiko, [[Guadalupe Victoria]], nomumis lin al la nova kabineto. Li ankaŭ plenumis la oficon de senatano por Veracruz.<ref name=Rivera/> Politike, La Llave estis konsiderata liberalulo<ref>{{cite web | title = 16 de septiembre de 1786. - Nacimiento de don Guadalupe de Victoria, primer presidente de México | publisher = Red Escolar | work = Efemérides | url = http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/efemerides/septiembre2001/conme16.htm | access-date = 2006-07-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060504193234/http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/efemerides/septiembre2001/conme16.htm | archive-date = 2006-05-04 | url-status = dead }}</ref> kaj obeema sekvanto de la respublikana pastro kaj politikisto Miguel Ramos Arizpe.<ref>{{cite web | last = Zavala | first = Lorenzo de | title = Entrada de Iturbide en México | publisher = Fondo 2000 | work = La consumación de la Independencia | url = http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/fondo2000/vol1/independencia/html/4.html | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060909010514/http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/fondo2000/vol1/independencia/html/4.html | archive-date = 2006-09-09 }}</ref> En biologio, li kaj lia kunlaboranto Juan José Martínez de Lejarza (aŭ Juan José Martinez de Lexarza) estis la unuaj, kiuj sisteme studis la [[orkideo]]jn de [[Miĉoakano]]. En 1824 ili publikigis verkon priskribantan ĉirkaŭ 50 speciojn.<ref>{{cite web | title = Orquídeas Michoacanas | publisher = Universidad Michoacana | work = Museo Virtual | url = http://www.ccu.umich.mx/museo/hist-natural/botanica/orquideas/orquideas-intro.html | access-date = 2006-07-17 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060520110538/http://www.ccu.umich.mx/museo/hist-natural/botanica/orquideas/orquideas-intro.html | archive-date = 2006-05-20 }}</ref> Li estis elektita al la [[Usona Filozofia Societo]] en 1826.<ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1826&year-max=1826&dead=&keyword=&smode=advanced|access-date=2021-04-06|website=search.amphilsoc.org}}</ref> En 1831, La Llave estis nomumita direktoro de la Nacia Muzeo de Natura Historio de Meksiko. <ref>{{cite web | last = Orozco Aguirre | first = Aurelia | title = Perfil de la Hemeroteca General del Instituto de Biología de la UNAM (IBUNAM) | publisher = Dirección General de Bibliotecas de la [[Universidad Nacional Autónoma de México]] | url = http://www.dgbiblio.unam.mx/servicios/dgb/publicdgb/bole/fulltext/volII2/ibunam.html | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060716121619/http://www.dgbiblio.unam.mx/servicios/dgb/publicdgb/bole/fulltext/volII2/ibunam.html | archive-date = 2006-07-16 }}</ref> En 1832 kaj 1833 li publikigis [[ornitologio|ornitologiajn]] artikolojn en mallongdaŭra meksika revuo, en kiu li priskribis kaj nomis plurajn birdojn, el kiuj la [[Rufavosta kolibro]] kaj la multe pli fama [[kecalo]] estis novaj por la scienco. Pro la obskureco de la revuo, li ne ricevis agnoskon dum kelkaj jardekoj, kaj kelkaj fontoj malĝuste donas la daton de la artikolo kiel 1871,<ref>{{cite web | last = Montenegro | first = Gustavo Adolfo | title = Biografía simbólica | publisher = Semanario de Prensa Libre | date = 5a de Septembro 2004 | url = http://www.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2004/septiembre04/050904/dcultura.shtml | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20061119161954/http://www.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2004/septiembre04/050904/dcultura.shtml | archive-date = 19a de Novembro 2006 }}</ref><ref>{{cite web | last = Navarro | first = Adolfo | author2 = Hesiquio Benítez | title = Historia de la Ornitología Mexicana | work = El Dominio del Aire | publisher = La ciencia para todos | url = http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/ciencia/volumen3/ciencia3/138/htm/sec_16.htm | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060818143130/http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/ciencia/volumen3/ciencia3/138/htm/sec_16.htm | archive-date = 2006-08-18 }}</ref> eble la dato de republikigo. La Llave mortis en Córdoba en Julio, 1833.<ref name=Rivera/> La generalo Ignacio de La Llave estis nevo lia.<ref>{{cite book | last = Pasquel | first = Leonardo | year = 1981 | title = Ignacio de la Llave, cuyo nombre lleva el estado de Veracruz Llave | publisher = Editorial Citlaltépetl | page = 54 | url = https://books.google.com/books?id=fotVAAAAMAAJ&q=heredado | access-date = 2009-01-18}}</ref> La filikogenro ''Llavea'' nomiĝis liahonore. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Meksikaj natursciencistoj]] [[Kategorio:Meksikaj politikistoj]] [[Kategorio:Pastroj]] baypj0h5937hv86hp39i9qd8xz9btfw 9372761 9372760 2026-05-14T12:50:49Z Kani 670 /* Referencoj */ 9372761 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} D-ro '''Pablo de LA LLAVE''' ([laLJAbe], 1773–1833) estis meksika katolika [[pastro]], [[politikisto]] kaj [[natursciencisto]]. ==Biografio== Li naskiĝis en riĉa familio kaj kreskis en [[Heroica Córdoba|Kordovo]], [[Veracruz]]. Post brila universitata kariero, li fariĝis instruisto en la nacia kolegio de Sankta Johano de Laterano kaj doktoro pri [[teologio]] ĉe la tiama [[Nacia Aŭtonoma Universitato de Meksiko|Universitato de Meksiko]]. Li estis fama predikisto kaj faris kelkajn tradukojn el la [[hebrea]]. Li iris al Eŭropo kaj loĝis iom da tempo en [[Parizo]].<ref name=Rivera>{{cite book | last = Rivera | first = Manuel | title = Historia antigua y moderna de Jalapa y de las revoluciones del estado de Veracruz, vol. III | publisher = Imprenta de I. Cumplido | year = 1871 | location = Mexico City | url = http://www.uv.mx/dgbuv/Cambas/3/html/pag/index.htm | page = 171 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20120208092250/http://www.uv.mx/dgbuv/Cambas/3/html/pag/index.htm | archive-date = 2012-02-08 }}</ref> Poste li fariĝis vicdirektoro de la Madrida Muzeo pri Naturhistorio sub la bonapartisma regno.<ref name=Colmeiro>{{cite book | last = Colmeiro | first = Penido | title = La botánica y los botánicos de la Península Ibérica | publisher = Imprenta y estereotipia de M. Rivadeneyra| year = 1858 | location = Madrid | url = http://bibdigital.rjb.csic.es/spa/Libro.php?Libro=54| page = 201}}</ref> En 1811 kaj 1812 li helpis José Mariano Mociñon en la organizado de la kolektoj de la Ekspedicio Nueva España (1787–1803) por esplori la naturhistorion de Meksiko.<ref>{{cite web | title = Expedición al Virreinato de Nueva España (1787-1803): tras la huellas de F. Hernández | work = Expedición MADIDI | publisher = Real Jardín Botánico de Madrid | year = 2001 | url = http://www.expedicionmadidi.com/nuevaespana.php | access-date = 2006-07-17 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20061009224240/http://expedicionmadidi.com/nuevaespana.php | archive-date = 2006-10-09 }}</ref> En 1820 kaj 1821 li reprezentis la ŝtaton [[Veracruz]] en la [[Kortesoj|hispana parlamento]], kie li estis liberalulo.<ref name=Rivera/> Reveninte al Meksiko post la deklaro de sendependeco, li plenumis ekleziajn postenojn, inkluzive de kasisto de la preĝejo en [[Morelia]] (tiam nomata ''Valadolido''), [[Miĉoakano]]. Ĉirkaŭ 1823 li estis Ministro pri Justico kaj Ekleziaj Aferoj en la imperia administrado de [[Agustín de Iturbide]]. En 1824, la unua prezidanto de Meksiko, [[Guadalupe Victoria]], nomumis lin al la nova kabineto. Li ankaŭ plenumis la oficon de senatano por Veracruz.<ref name=Rivera/> Politike, La Llave estis konsiderata liberalulo<ref>{{cite web | title = 16 de septiembre de 1786. - Nacimiento de don Guadalupe de Victoria, primer presidente de México | publisher = Red Escolar | work = Efemérides | url = http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/efemerides/septiembre2001/conme16.htm | access-date = 2006-07-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060504193234/http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/efemerides/septiembre2001/conme16.htm | archive-date = 2006-05-04 | url-status = dead }}</ref> kaj obeema sekvanto de la respublikana pastro kaj politikisto Miguel Ramos Arizpe.<ref>{{cite web | last = Zavala | first = Lorenzo de | title = Entrada de Iturbide en México | publisher = Fondo 2000 | work = La consumación de la Independencia | url = http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/fondo2000/vol1/independencia/html/4.html | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060909010514/http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/fondo2000/vol1/independencia/html/4.html | archive-date = 2006-09-09 }}</ref> En biologio, li kaj lia kunlaboranto Juan José Martínez de Lejarza (aŭ Juan José Martinez de Lexarza) estis la unuaj, kiuj sisteme studis la [[orkideo]]jn de [[Miĉoakano]]. En 1824 ili publikigis verkon priskribantan ĉirkaŭ 50 speciojn.<ref>{{cite web | title = Orquídeas Michoacanas | publisher = Universidad Michoacana | work = Museo Virtual | url = http://www.ccu.umich.mx/museo/hist-natural/botanica/orquideas/orquideas-intro.html | access-date = 2006-07-17 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060520110538/http://www.ccu.umich.mx/museo/hist-natural/botanica/orquideas/orquideas-intro.html | archive-date = 2006-05-20 }}</ref> Li estis elektita al la [[Usona Filozofia Societo]] en 1826.<ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1826&year-max=1826&dead=&keyword=&smode=advanced|access-date=2021-04-06|website=search.amphilsoc.org}}</ref> En 1831, La Llave estis nomumita direktoro de la Nacia Muzeo de Natura Historio de Meksiko. <ref>{{cite web | last = Orozco Aguirre | first = Aurelia | title = Perfil de la Hemeroteca General del Instituto de Biología de la UNAM (IBUNAM) | publisher = Dirección General de Bibliotecas de la [[Universidad Nacional Autónoma de México]] | url = http://www.dgbiblio.unam.mx/servicios/dgb/publicdgb/bole/fulltext/volII2/ibunam.html | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060716121619/http://www.dgbiblio.unam.mx/servicios/dgb/publicdgb/bole/fulltext/volII2/ibunam.html | archive-date = 2006-07-16 }}</ref> En 1832 kaj 1833 li publikigis [[ornitologio|ornitologiajn]] artikolojn en mallongdaŭra meksika revuo, en kiu li priskribis kaj nomis plurajn birdojn, el kiuj la [[Rufavosta kolibro]] kaj la multe pli fama [[kecalo]] estis novaj por la scienco. Pro la obskureco de la revuo, li ne ricevis agnoskon dum kelkaj jardekoj, kaj kelkaj fontoj malĝuste donas la daton de la artikolo kiel 1871,<ref>{{cite web | last = Montenegro | first = Gustavo Adolfo | title = Biografía simbólica | publisher = Semanario de Prensa Libre | date = 5a de Septembro 2004 | url = http://www.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2004/septiembre04/050904/dcultura.shtml | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20061119161954/http://www.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2004/septiembre04/050904/dcultura.shtml | archive-date = 19a de Novembro 2006 }}</ref><ref>{{cite web | last = Navarro | first = Adolfo | author2 = Hesiquio Benítez | title = Historia de la Ornitología Mexicana | work = El Dominio del Aire | publisher = La ciencia para todos | url = http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/ciencia/volumen3/ciencia3/138/htm/sec_16.htm | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060818143130/http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/ciencia/volumen3/ciencia3/138/htm/sec_16.htm | archive-date = 2006-08-18 }}</ref> eble la dato de republikigo. La Llave mortis en Córdoba en Julio, 1833.<ref name=Rivera/> La generalo Ignacio de La Llave estis nevo lia.<ref>{{cite book | last = Pasquel | first = Leonardo | year = 1981 | title = Ignacio de la Llave, cuyo nombre lleva el estado de Veracruz Llave | publisher = Editorial Citlaltépetl | page = 54 | url = https://books.google.com/books?id=fotVAAAAMAAJ&q=heredado | access-date = 2009-01-18}}</ref> La filikogenro ''Llavea'' nomiĝis liahonore. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Meksikaj zoologoj]] [[Kategorio:Meksikaj botanikistoj]] [[Kategorio:Meksikaj politikistoj]] [[Kategorio:Pastroj]] coc5l86ywk9e4p7p6vb11b17gqgxn6n 9372762 9372761 2026-05-14T12:51:14Z Kani 670 /* Referencoj */ 9372762 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} D-ro '''Pablo de LA LLAVE''' ([laLJAbe], 1773–1833) estis meksika katolika [[pastro]], [[politikisto]] kaj [[natursciencisto]]. ==Biografio== Li naskiĝis en riĉa familio kaj kreskis en [[Heroica Córdoba|Kordovo]], [[Veracruz]]. Post brila universitata kariero, li fariĝis instruisto en la nacia kolegio de Sankta Johano de Laterano kaj doktoro pri [[teologio]] ĉe la tiama [[Nacia Aŭtonoma Universitato de Meksiko|Universitato de Meksiko]]. Li estis fama predikisto kaj faris kelkajn tradukojn el la [[hebrea]]. Li iris al Eŭropo kaj loĝis iom da tempo en [[Parizo]].<ref name=Rivera>{{cite book | last = Rivera | first = Manuel | title = Historia antigua y moderna de Jalapa y de las revoluciones del estado de Veracruz, vol. III | publisher = Imprenta de I. Cumplido | year = 1871 | location = Mexico City | url = http://www.uv.mx/dgbuv/Cambas/3/html/pag/index.htm | page = 171 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20120208092250/http://www.uv.mx/dgbuv/Cambas/3/html/pag/index.htm | archive-date = 2012-02-08 }}</ref> Poste li fariĝis vicdirektoro de la Madrida Muzeo pri Naturhistorio sub la bonapartisma regno.<ref name=Colmeiro>{{cite book | last = Colmeiro | first = Penido | title = La botánica y los botánicos de la Península Ibérica | publisher = Imprenta y estereotipia de M. Rivadeneyra| year = 1858 | location = Madrid | url = http://bibdigital.rjb.csic.es/spa/Libro.php?Libro=54| page = 201}}</ref> En 1811 kaj 1812 li helpis José Mariano Mociñon en la organizado de la kolektoj de la Ekspedicio Nueva España (1787–1803) por esplori la naturhistorion de Meksiko.<ref>{{cite web | title = Expedición al Virreinato de Nueva España (1787-1803): tras la huellas de F. Hernández | work = Expedición MADIDI | publisher = Real Jardín Botánico de Madrid | year = 2001 | url = http://www.expedicionmadidi.com/nuevaespana.php | access-date = 2006-07-17 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20061009224240/http://expedicionmadidi.com/nuevaespana.php | archive-date = 2006-10-09 }}</ref> En 1820 kaj 1821 li reprezentis la ŝtaton [[Veracruz]] en la [[Kortesoj|hispana parlamento]], kie li estis liberalulo.<ref name=Rivera/> Reveninte al Meksiko post la deklaro de sendependeco, li plenumis ekleziajn postenojn, inkluzive de kasisto de la preĝejo en [[Morelia]] (tiam nomata ''Valadolido''), [[Miĉoakano]]. Ĉirkaŭ 1823 li estis Ministro pri Justico kaj Ekleziaj Aferoj en la imperia administrado de [[Agustín de Iturbide]]. En 1824, la unua prezidanto de Meksiko, [[Guadalupe Victoria]], nomumis lin al la nova kabineto. Li ankaŭ plenumis la oficon de senatano por Veracruz.<ref name=Rivera/> Politike, La Llave estis konsiderata liberalulo<ref>{{cite web | title = 16 de septiembre de 1786. - Nacimiento de don Guadalupe de Victoria, primer presidente de México | publisher = Red Escolar | work = Efemérides | url = http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/efemerides/septiembre2001/conme16.htm | access-date = 2006-07-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060504193234/http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/efemerides/septiembre2001/conme16.htm | archive-date = 2006-05-04 | url-status = dead }}</ref> kaj obeema sekvanto de la respublikana pastro kaj politikisto Miguel Ramos Arizpe.<ref>{{cite web | last = Zavala | first = Lorenzo de | title = Entrada de Iturbide en México | publisher = Fondo 2000 | work = La consumación de la Independencia | url = http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/fondo2000/vol1/independencia/html/4.html | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060909010514/http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/fondo2000/vol1/independencia/html/4.html | archive-date = 2006-09-09 }}</ref> En biologio, li kaj lia kunlaboranto Juan José Martínez de Lejarza (aŭ Juan José Martinez de Lexarza) estis la unuaj, kiuj sisteme studis la [[orkideo]]jn de [[Miĉoakano]]. En 1824 ili publikigis verkon priskribantan ĉirkaŭ 50 speciojn.<ref>{{cite web | title = Orquídeas Michoacanas | publisher = Universidad Michoacana | work = Museo Virtual | url = http://www.ccu.umich.mx/museo/hist-natural/botanica/orquideas/orquideas-intro.html | access-date = 2006-07-17 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060520110538/http://www.ccu.umich.mx/museo/hist-natural/botanica/orquideas/orquideas-intro.html | archive-date = 2006-05-20 }}</ref> Li estis elektita al la [[Usona Filozofia Societo]] en 1826.<ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1826&year-max=1826&dead=&keyword=&smode=advanced|access-date=2021-04-06|website=search.amphilsoc.org}}</ref> En 1831, La Llave estis nomumita direktoro de la Nacia Muzeo de Natura Historio de Meksiko. <ref>{{cite web | last = Orozco Aguirre | first = Aurelia | title = Perfil de la Hemeroteca General del Instituto de Biología de la UNAM (IBUNAM) | publisher = Dirección General de Bibliotecas de la [[Universidad Nacional Autónoma de México]] | url = http://www.dgbiblio.unam.mx/servicios/dgb/publicdgb/bole/fulltext/volII2/ibunam.html | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060716121619/http://www.dgbiblio.unam.mx/servicios/dgb/publicdgb/bole/fulltext/volII2/ibunam.html | archive-date = 2006-07-16 }}</ref> En 1832 kaj 1833 li publikigis [[ornitologio|ornitologiajn]] artikolojn en mallongdaŭra meksika revuo, en kiu li priskribis kaj nomis plurajn birdojn, el kiuj la [[Rufavosta kolibro]] kaj la multe pli fama [[kecalo]] estis novaj por la scienco. Pro la obskureco de la revuo, li ne ricevis agnoskon dum kelkaj jardekoj, kaj kelkaj fontoj malĝuste donas la daton de la artikolo kiel 1871,<ref>{{cite web | last = Montenegro | first = Gustavo Adolfo | title = Biografía simbólica | publisher = Semanario de Prensa Libre | date = 5a de Septembro 2004 | url = http://www.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2004/septiembre04/050904/dcultura.shtml | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20061119161954/http://www.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2004/septiembre04/050904/dcultura.shtml | archive-date = 19a de Novembro 2006 }}</ref><ref>{{cite web | last = Navarro | first = Adolfo | author2 = Hesiquio Benítez | title = Historia de la Ornitología Mexicana | work = El Dominio del Aire | publisher = La ciencia para todos | url = http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/ciencia/volumen3/ciencia3/138/htm/sec_16.htm | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060818143130/http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/ciencia/volumen3/ciencia3/138/htm/sec_16.htm | archive-date = 2006-08-18 }}</ref> eble la dato de republikigo. La Llave mortis en Córdoba en Julio, 1833.<ref name=Rivera/> La generalo Ignacio de La Llave estis nevo lia.<ref>{{cite book | last = Pasquel | first = Leonardo | year = 1981 | title = Ignacio de la Llave, cuyo nombre lleva el estado de Veracruz Llave | publisher = Editorial Citlaltépetl | page = 54 | url = https://books.google.com/books?id=fotVAAAAMAAJ&q=heredado | access-date = 2009-01-18}}</ref> La filikogenro ''Llavea'' nomiĝis liahonore. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Meksikaj ornitologoj]] [[Kategorio:Meksikaj sciencistoj]] [[Kategorio:Meksikaj politikistoj]] [[Kategorio:Pastroj]] 44igimvtl87ebm7gcc6uqsqgiiasko0 9372763 9372762 2026-05-14T12:51:30Z Kani 670 /* Referencoj */ 9372763 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} D-ro '''Pablo de LA LLAVE''' ([laLJAbe], 1773–1833) estis meksika katolika [[pastro]], [[politikisto]] kaj [[natursciencisto]]. ==Biografio== Li naskiĝis en riĉa familio kaj kreskis en [[Heroica Córdoba|Kordovo]], [[Veracruz]]. Post brila universitata kariero, li fariĝis instruisto en la nacia kolegio de Sankta Johano de Laterano kaj doktoro pri [[teologio]] ĉe la tiama [[Nacia Aŭtonoma Universitato de Meksiko|Universitato de Meksiko]]. Li estis fama predikisto kaj faris kelkajn tradukojn el la [[hebrea]]. Li iris al Eŭropo kaj loĝis iom da tempo en [[Parizo]].<ref name=Rivera>{{cite book | last = Rivera | first = Manuel | title = Historia antigua y moderna de Jalapa y de las revoluciones del estado de Veracruz, vol. III | publisher = Imprenta de I. Cumplido | year = 1871 | location = Mexico City | url = http://www.uv.mx/dgbuv/Cambas/3/html/pag/index.htm | page = 171 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20120208092250/http://www.uv.mx/dgbuv/Cambas/3/html/pag/index.htm | archive-date = 2012-02-08 }}</ref> Poste li fariĝis vicdirektoro de la Madrida Muzeo pri Naturhistorio sub la bonapartisma regno.<ref name=Colmeiro>{{cite book | last = Colmeiro | first = Penido | title = La botánica y los botánicos de la Península Ibérica | publisher = Imprenta y estereotipia de M. Rivadeneyra| year = 1858 | location = Madrid | url = http://bibdigital.rjb.csic.es/spa/Libro.php?Libro=54| page = 201}}</ref> En 1811 kaj 1812 li helpis José Mariano Mociñon en la organizado de la kolektoj de la Ekspedicio Nueva España (1787–1803) por esplori la naturhistorion de Meksiko.<ref>{{cite web | title = Expedición al Virreinato de Nueva España (1787-1803): tras la huellas de F. Hernández | work = Expedición MADIDI | publisher = Real Jardín Botánico de Madrid | year = 2001 | url = http://www.expedicionmadidi.com/nuevaespana.php | access-date = 2006-07-17 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20061009224240/http://expedicionmadidi.com/nuevaespana.php | archive-date = 2006-10-09 }}</ref> En 1820 kaj 1821 li reprezentis la ŝtaton [[Veracruz]] en la [[Kortesoj|hispana parlamento]], kie li estis liberalulo.<ref name=Rivera/> Reveninte al Meksiko post la deklaro de sendependeco, li plenumis ekleziajn postenojn, inkluzive de kasisto de la preĝejo en [[Morelia]] (tiam nomata ''Valadolido''), [[Miĉoakano]]. Ĉirkaŭ 1823 li estis Ministro pri Justico kaj Ekleziaj Aferoj en la imperia administrado de [[Agustín de Iturbide]]. En 1824, la unua prezidanto de Meksiko, [[Guadalupe Victoria]], nomumis lin al la nova kabineto. Li ankaŭ plenumis la oficon de senatano por Veracruz.<ref name=Rivera/> Politike, La Llave estis konsiderata liberalulo<ref>{{cite web | title = 16 de septiembre de 1786. - Nacimiento de don Guadalupe de Victoria, primer presidente de México | publisher = Red Escolar | work = Efemérides | url = http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/efemerides/septiembre2001/conme16.htm | access-date = 2006-07-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060504193234/http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/efemerides/septiembre2001/conme16.htm | archive-date = 2006-05-04 | url-status = dead }}</ref> kaj obeema sekvanto de la respublikana pastro kaj politikisto Miguel Ramos Arizpe.<ref>{{cite web | last = Zavala | first = Lorenzo de | title = Entrada de Iturbide en México | publisher = Fondo 2000 | work = La consumación de la Independencia | url = http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/fondo2000/vol1/independencia/html/4.html | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060909010514/http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/fondo2000/vol1/independencia/html/4.html | archive-date = 2006-09-09 }}</ref> En biologio, li kaj lia kunlaboranto Juan José Martínez de Lejarza (aŭ Juan José Martinez de Lexarza) estis la unuaj, kiuj sisteme studis la [[orkideo]]jn de [[Miĉoakano]]. En 1824 ili publikigis verkon priskribantan ĉirkaŭ 50 speciojn.<ref>{{cite web | title = Orquídeas Michoacanas | publisher = Universidad Michoacana | work = Museo Virtual | url = http://www.ccu.umich.mx/museo/hist-natural/botanica/orquideas/orquideas-intro.html | access-date = 2006-07-17 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060520110538/http://www.ccu.umich.mx/museo/hist-natural/botanica/orquideas/orquideas-intro.html | archive-date = 2006-05-20 }}</ref> Li estis elektita al la [[Usona Filozofia Societo]] en 1826.<ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1826&year-max=1826&dead=&keyword=&smode=advanced|access-date=2021-04-06|website=search.amphilsoc.org}}</ref> En 1831, La Llave estis nomumita direktoro de la Nacia Muzeo de Natura Historio de Meksiko. <ref>{{cite web | last = Orozco Aguirre | first = Aurelia | title = Perfil de la Hemeroteca General del Instituto de Biología de la UNAM (IBUNAM) | publisher = Dirección General de Bibliotecas de la [[Universidad Nacional Autónoma de México]] | url = http://www.dgbiblio.unam.mx/servicios/dgb/publicdgb/bole/fulltext/volII2/ibunam.html | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060716121619/http://www.dgbiblio.unam.mx/servicios/dgb/publicdgb/bole/fulltext/volII2/ibunam.html | archive-date = 2006-07-16 }}</ref> En 1832 kaj 1833 li publikigis [[ornitologio|ornitologiajn]] artikolojn en mallongdaŭra meksika revuo, en kiu li priskribis kaj nomis plurajn birdojn, el kiuj la [[Rufavosta kolibro]] kaj la multe pli fama [[kecalo]] estis novaj por la scienco. Pro la obskureco de la revuo, li ne ricevis agnoskon dum kelkaj jardekoj, kaj kelkaj fontoj malĝuste donas la daton de la artikolo kiel 1871,<ref>{{cite web | last = Montenegro | first = Gustavo Adolfo | title = Biografía simbólica | publisher = Semanario de Prensa Libre | date = 5a de Septembro 2004 | url = http://www.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2004/septiembre04/050904/dcultura.shtml | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20061119161954/http://www.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2004/septiembre04/050904/dcultura.shtml | archive-date = 19a de Novembro 2006 }}</ref><ref>{{cite web | last = Navarro | first = Adolfo | author2 = Hesiquio Benítez | title = Historia de la Ornitología Mexicana | work = El Dominio del Aire | publisher = La ciencia para todos | url = http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/ciencia/volumen3/ciencia3/138/htm/sec_16.htm | access-date = 2006-07-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060818143130/http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/ciencia/volumen3/ciencia3/138/htm/sec_16.htm | archive-date = 2006-08-18 }}</ref> eble la dato de republikigo. La Llave mortis en Córdoba en Julio, 1833.<ref name=Rivera/> La generalo Ignacio de La Llave estis nevo lia.<ref>{{cite book | last = Pasquel | first = Leonardo | year = 1981 | title = Ignacio de la Llave, cuyo nombre lleva el estado de Veracruz Llave | publisher = Editorial Citlaltépetl | page = 54 | url = https://books.google.com/books?id=fotVAAAAMAAJ&q=heredado | access-date = 2009-01-18}}</ref> La filikogenro ''Llavea'' nomiĝis liahonore. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:ornitologoj]] [[Kategorio:Meksikaj sciencistoj]] [[Kategorio:Meksikaj politikistoj]] [[Kategorio:Pastroj]] n2ywwybxszea7993vklfsvkfk7bfio4 0 943584 9372754 2026-05-14T12:43:24Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1351433571|James Robinson (dentist)]]" 9372754 wikitext text/x-wiki '''James Robinson''' (naskiĝis la 22an de novembro 1813 - mortis la 4an de marto 1862) estis brita dentisto kaj anestezisto. La 19an de decembro 1846, li fariĝis la unua persono kiu faris [[Narkozo|ĝeneralan anestezon]] en Britio kiam li administris [[Duetila etero|eteron]] al paciento spertanta dentekstraktadon. La sekvan jaron, li publikigis ''A Treatise on the Inhalation of the Vapour of Ether'' (Traktaton pri la Enspiro de la Vaporo de Etero), eble la unuan lernolibron pri anestezo. La laboro de Robinson influis la eminentan anesteziston John Snow. Robinson ankaŭ entreprenis iniciatojn por reformi la dentistan profesion en Britio. En la aĝo de 48 jaroj, li mortis pro sangoperdo post ĝardenada akcidento; lia londona hejmo kaj la loko kie li unue administris anestezon estas memorigitaj per plakedoj. [[Dosiero:James_Robinson_-_14_Gower_Street_Bloomsbury_London_WC1E_6DP_London_Borough_of_Camden.jpg|alternative=An unassuming brown brick row house marked with a blue plaque|maldekstra|eta|La iama loĝejo de Robinson ĉe 14 Gower Street]] [[Dosiero:Ether_inhaler_used_for_anaesthesia_by_James_Robinson_and_Francis_Boott,_1847.jpg|alternative=Diagram of a flask connected to a tube with a mouthpiece, labelled "Painless surgical operations: Description of Robinson's inhaler".|eta|Siatempa ilustraĵo de la eter-enspiratoro de Robinson kaj Boott <ref name="MT18472">{{cite journal|title=Painless surgical operations: description of Robinson's inhaler.|journal=Medical Times|volume=15|pages=290–91|date=1847|url=http://johnsnow.matrix.msu.edu/work.php?id=15-78-ED}}</ref>]] [[Kategorio:Anestezistoj]] apyybqcmijhr0ea117rflbko2zot9jb 9372755 9372754 2026-05-14T12:44:14Z Sj1mor 12103 9372755 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''James ROBINSON''' (naskiĝis la 22an de novembro 1813 - mortis la 4an de marto 1862) estis brita dentisto kaj anestezisto. La 19an de decembro 1846, li fariĝis la unua persono kiu faris [[Narkozo|ĝeneralan anestezon]] en Britio kiam li administris [[Duetila etero|eteron]] al paciento spertanta dentekstraktadon. La sekvan jaron, li publikigis ''A Treatise on the Inhalation of the Vapour of Ether'' (Traktaton pri la Enspiro de la Vaporo de Etero), eble la unuan lernolibron pri anestezo. La laboro de Robinson influis la eminentan anesteziston John Snow. Robinson ankaŭ entreprenis iniciatojn por reformi la dentistan profesion en Britio. En la aĝo de 48 jaroj, li mortis pro sangoperdo post ĝardenada akcidento; lia londona hejmo kaj la loko kie li unue administris anestezon estas memorigitaj per plakedoj. [[Dosiero:James_Robinson_-_14_Gower_Street_Bloomsbury_London_WC1E_6DP_London_Borough_of_Camden.jpg|alternative=An unassuming brown brick row house marked with a blue plaque|maldekstra|eta|La iama loĝejo de Robinson ĉe 14 Gower Street]] [[Dosiero:Ether_inhaler_used_for_anaesthesia_by_James_Robinson_and_Francis_Boott,_1847.jpg|alternative=Diagram of a flask connected to a tube with a mouthpiece, labelled "Painless surgical operations: Description of Robinson's inhaler".|eta|Siatempa ilustraĵo de la eter-enspiratoro de Robinson kaj Boott <ref name="MT18472">{{cite journal|title=Painless surgical operations: description of Robinson's inhaler.|journal=Medical Times|volume=15|pages=290–91|date=1847|url=http://johnsnow.matrix.msu.edu/work.php?id=15-78-ED}}</ref>]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Ĝermo|Britoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Robinson, James}} [[Kategorio:Anestezistoj]] i78sn8f25lhhjnwr2klca58ibc8pjz2 9372776 9372755 2026-05-14T13:00:13Z Sj1mor 12103 9372776 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''James ROBINSON''' (naskiĝis la 22an de novembro 1813 - mortis la 4an de marto 1862) estis brita dentisto kaj anestezisto. La 19an de decembro 1846, li fariĝis la unua persono kiu faris [[Narkozo|ĝeneralan anestezon]] en Britio kiam li administris [[Duetila etero|eteron]] al paciento spertanta dentekstraktadon. La sekvan jaron, li publikigis ''A Treatise on the Inhalation of the Vapour of Ether'' (Traktaton pri la Enspiro de la Vaporo de Etero), eble la unuan lernolibron pri anestezo. La laboro de Robinson influis la eminentan anesteziston [[John Snow]]. Robinson ankaŭ entreprenis iniciatojn por reformi la dentistan profesion en Britio. En la aĝo de 48 jaroj, li mortis pro sangoperdo post ĝardenada akcidento; lia londona hejmo kaj la loko kie li unue administris anestezon estas memorigitaj per plakedoj. [[Dosiero:James_Robinson_-_14_Gower_Street_Bloomsbury_London_WC1E_6DP_London_Borough_of_Camden.jpg|alternative=An unassuming brown brick row house marked with a blue plaque|maldekstra|eta|La iama loĝejo de Robinson ĉe 14 Gower Street]] [[Dosiero:Ether_inhaler_used_for_anaesthesia_by_James_Robinson_and_Francis_Boott,_1847.jpg|alternative=Diagram of a flask connected to a tube with a mouthpiece, labelled "Painless surgical operations: Description of Robinson's inhaler".|eta|Siatempa ilustraĵo de la eter-enspiratoro de Robinson kaj Boott <ref name="MT18472">{{cite journal|title=Painless surgical operations: description of Robinson's inhaler.|journal=Medical Times|volume=15|pages=290–91|date=1847|url=http://johnsnow.matrix.msu.edu/work.php?id=15-78-ED}}</ref>]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Ĝermo|Britoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Robinson, James}} [[Kategorio:Anestezistoj]] ddwknicxntgv7mjz5r9bsxit35a9wox 0 943585 9372757 2026-05-14T12:47:02Z Kani 670 Alidirektigis al [[Pablo de La Llave]] 9372757 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Pablo de La Llave]] 6flmrhg869efxj9jebv6nyiyxknlhst 0 943586 9372766 2026-05-14T12:54:17Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1351500022|John Snow]]" 9372766 wikitext text/x-wiki '''John SNOW''' (naskiĝis la 15-an de marto 1813 en [[Jorko]] – mortis la 16-an de junio 1858 en [[Londono]]) <ref>{{cite encyclopedia|title=John Snow|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/John-Snow-British-physician|access-date=12 March 2018|date=8 March 2018}}</ref> estis brita kuracisto, pioniro en la epidemiologia studo de [[ĥolero]], kaj la enkonduko de [[anestezo]] uzante [[Etero (kemio)|eteron]] kaj [[Kloroformo|kloroformon]] kaj [[Higieno|medicina higieno]]. Pro sia sperto pri dolortraktado, li ankaŭ estis la [[obstetrikisto]] ĉe la lastaj du naskoj de [[Reĝino Viktorio]]. John Snow estas konsiderata la unua medicina specialisto pri [[anestezo]] kaj unu el la fondintoj de moderna [[epidemiologio]] kaj frua [[Mikroba teorio pri malsanoj|ĝermteorio]], parte pro sia laboro pri spurado de la fonto de ĥolera epidemio en la Soho-kvartalo de Londono, kiun li identigis kiel specifan publikan [[Akvopumpilo|akvopumpilon]]. La trovoj de Snow inspiris fundamentajn ŝanĝojn en la akvo- kaj rubsistemoj de Londono, kiuj kondukis al similaj ŝanĝoj en aliaj tiamaj grandurboj kaj loĝlokoj, kaj rezulte al signifa plibonigo en ĝenerala [[publika sano]] ĉirkaŭ la mondo.<ref>{{Harvp|Vinten-Johansen|Brody|Paneth|Rachman|2003}}</ref> Snow antaŭenigis siajn teoriojn pri ĥolero kiel akvoportata [[malsano]] post la grava [[epidemio]] de 1849 kaj sukcesis pruvi sian [[Tezo|tezon]] per esploro pri la ĥolera epidemio en Soho en 1854. Tamen, daŭrus plian jardekon aŭ pli antaŭ ol la konsento tute ŝanĝiĝis for de la domina miasmoteorio . * [https://web.archive.org/web/20150930052902/http://collections.nlm.nih.gov/ext/cholera/PDF/0050707.pdf "Pri la Komunikmaniero de Ĥolero" de John Snow, MD (1a eld., 1849)] * [https://archive.org/stream/b28985266#page/n5/mode/2up "Pri la Komunikmaniero de Ĥolero" de John Snow, MD ("2a eldono, multe pligrandigita", inkluzivas ĥoleran mapon kontraŭ p. 45)] * [http://www.snowthemovie.com/ Mallonga rakonta filmo pri John Snow] * [https://epi-snow.ph.ucla.edu/ UCLA-ejo dediĉita al la vivo de John Snow] * [http://www.ph.ucla.edu/epi/snow/mapmyth/mapmyth.html Mito kaj realeco koncerne la Broad Street-pumpilon] * [http://www.johnsnowsociety.org/ John Snow Society] * [http://www.ph.ucla.edu/epi/snow/choleragoldensquare.html Fonto por la letero de Snow al la Redaktoro de la Medical Times and Gazette] * Interagaj versioj de la Mapo de John Snow pri la Ĥolera Epidemio de Board Street ** [https://web.archive.org/web/20091022114348/https://www.umapper.com/maps/view/id/43438 umaper] ** [http://www.arcgis.com/home/webmap/viewer.html?webmap=8b3a7c57dbe64a77a9aae26291fc4acc arkgis] * [https://archive.today/20130201020638/http://www.r-bloggers.com/john-snow%E2%80%99s-famous-cholera-analysis-data-in-modern-gis-formats/ Analizaj datumoj pri ĥolero de John Snow en modernaj GIS-formatoj] * [https://www.edx.org/course/predictionx-john-snow-cholera-epidemic-harvardx-soc1-jsx PredictionX: John Snow kaj la Ĥolera Epidemio de 1854 (Harvard/edX MOOC)] * [http://johnsnow.matrix.msu.edu La Arkivo kaj Esplora Kunulo de John Snow] [[Kategorio:Studentoj de la Universitato de Londono]] [[Kategorio:Epidemiologoj]] [[Kategorio:Ĥolero]] gd5ffi5y1o3izytxrji6tla9ytge180 9372768 9372766 2026-05-14T12:56:11Z Sj1mor 12103 9372768 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''John SNOW''' (naskiĝis la 15-an de marto 1813 en [[Jorko]] – mortis la 16-an de junio 1858 en [[Londono]]) <ref>{{cite encyclopedia|title=John Snow|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/John-Snow-British-physician|access-date=12 March 2018|date=8 March 2018}}</ref> estis brita kuracisto, pioniro en la epidemiologia studo de [[ĥolero]], kaj la enkonduko de [[anestezo]] uzante [[Etero (kemio)|eteron]] kaj [[Kloroformo|kloroformon]] kaj [[Higieno|medicina higieno]]. Pro sia sperto pri dolortraktado, li ankaŭ estis la [[obstetrikisto]] ĉe la lastaj du naskoj de [[Reĝino Viktorio]]. John Snow estas konsiderata la unua medicina specialisto pri [[anestezo]] kaj unu el la fondintoj de moderna [[epidemiologio]] kaj frua [[Mikroba teorio pri malsanoj|ĝermteorio]], parte pro sia laboro pri spurado de la fonto de ĥolera epidemio en la Soho-kvartalo de Londono, kiun li identigis kiel specifan publikan [[Akvopumpilo|akvopumpilon]]. La trovoj de Snow inspiris fundamentajn ŝanĝojn en la akvo- kaj rubsistemoj de Londono, kiuj kondukis al similaj ŝanĝoj en aliaj tiamaj grandurboj kaj loĝlokoj, kaj rezulte al signifa plibonigo en ĝenerala [[publika sano]] ĉirkaŭ la mondo. Snow antaŭenigis siajn teoriojn pri ĥolero kiel akvoportata [[malsano]] post la grava [[epidemio]] de 1849 kaj sukcesis pruvi sian [[Tezo|tezon]] per esploro pri la ĥolera epidemio en Soho en 1854. Tamen, daŭrus plian jardekon aŭ pli antaŭ ol la konsento tute ŝanĝiĝis for de la domina miasmoteorio . == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Vinten-Johansen, Peter; Brody, Howard; Paneth, Nigel; Rachman, Stephen; Rip, Michael (2003). ''Cholera, Chloroform, and the Science of Medicine: A Life of John Snow''. Oxford University Press. <nowiki>ISBN 9780199747887</nowiki>. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20150930052902/http://collections.nlm.nih.gov/ext/cholera/PDF/0050707.pdf "Pri la Komunikmaniero de Ĥolero" de John Snow, MD (1a eld., 1849)] * [https://archive.org/stream/b28985266#page/n5/mode/2up "Pri la Komunikmaniero de Ĥolero" de John Snow, MD ("2a eldono, multe pligrandigita", inkluzivas ĥoleran mapon kontraŭ p. 45)] * [http://www.snowthemovie.com/ Mallonga rakonta filmo pri John Snow] * [https://epi-snow.ph.ucla.edu/ UCLA-ejo dediĉita al la vivo de John Snow] * [http://www.ph.ucla.edu/epi/snow/mapmyth/mapmyth.html Mito kaj realeco koncerne la Broad Street-pumpilon] * [http://www.johnsnowsociety.org/ John Snow Society] * [http://www.ph.ucla.edu/epi/snow/choleragoldensquare.html Fonto por la letero de Snow al la Redaktoro de la Medical Times and Gazette] * Interagaj versioj de la Mapo de John Snow pri la Ĥolera Epidemio de Board Street ** [https://web.archive.org/web/20091022114348/https://www.umapper.com/maps/view/id/43438 umaper] ** [http://www.arcgis.com/home/webmap/viewer.html?webmap=8b3a7c57dbe64a77a9aae26291fc4acc arkgis] * [https://archive.today/20130201020638/http://www.r-bloggers.com/john-snow%E2%80%99s-famous-cholera-analysis-data-in-modern-gis-formats/ Analizaj datumoj pri ĥolero de John Snow en modernaj GIS-formatoj] * [https://www.edx.org/course/predictionx-john-snow-cholera-epidemic-harvardx-soc1-jsx PredictionX: John Snow kaj la Ĥolera Epidemio de 1854 (Harvard/edX MOOC)] * [http://johnsnow.matrix.msu.edu La Arkivo kaj Esplora Kunulo de John Snow] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Snow, John}} [[Kategorio:Studentoj de la Universitato de Londono]] [[Kategorio:Epidemiologoj]] [[Kategorio:Ĥolero]] ba752hq2bt1nghave55xhqdj5mo1mi3 9372769 9372768 2026-05-14T12:57:23Z Sj1mor 12103 9372769 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} [[Dosiero:Cholera historic pump sign - John Snow.jpg|eta|Memortabulo]] [[Dosiero:Pump Handle - John Snow - plaque.jpg|eta|Memortabulo]] '''John SNOW''' (naskiĝis la 15-an de marto 1813 en [[Jorko]] – mortis la 16-an de junio 1858 en [[Londono]]) <ref>{{cite encyclopedia|title=John Snow|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/John-Snow-British-physician|access-date=12 March 2018|date=8 March 2018}}</ref> estis brita kuracisto, pioniro en la epidemiologia studo de [[ĥolero]], kaj la enkonduko de [[anestezo]] uzante [[Etero (kemio)|eteron]] kaj [[Kloroformo|kloroformon]] kaj [[Higieno|medicina higieno]]. Pro sia sperto pri dolortraktado, li ankaŭ estis la [[obstetrikisto]] ĉe la lastaj du naskoj de [[Reĝino Viktorio]]. John Snow estas konsiderata la unua medicina specialisto pri [[anestezo]] kaj unu el la fondintoj de moderna [[epidemiologio]] kaj frua [[Mikroba teorio pri malsanoj|ĝermteorio]], parte pro sia laboro pri spurado de la fonto de ĥolera epidemio en la Soho-kvartalo de Londono, kiun li identigis kiel specifan publikan [[Akvopumpilo|akvopumpilon]]. La trovoj de Snow inspiris fundamentajn ŝanĝojn en la akvo- kaj rubsistemoj de Londono, kiuj kondukis al similaj ŝanĝoj en aliaj tiamaj grandurboj kaj loĝlokoj, kaj rezulte al signifa plibonigo en ĝenerala [[publika sano]] ĉirkaŭ la mondo. Snow antaŭenigis siajn teoriojn pri ĥolero kiel akvoportata [[malsano]] post la grava [[epidemio]] de 1849 kaj sukcesis pruvi sian [[Tezo|tezon]] per esploro pri la ĥolera epidemio en Soho en 1854. Tamen, daŭrus plian jardekon aŭ pli antaŭ ol la konsento tute ŝanĝiĝis for de la domina miasmoteorio . == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Vinten-Johansen, Peter; Brody, Howard; Paneth, Nigel; Rachman, Stephen; Rip, Michael (2003). ''Cholera, Chloroform, and the Science of Medicine: A Life of John Snow''. Oxford University Press. <nowiki>ISBN 9780199747887</nowiki>. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20150930052902/http://collections.nlm.nih.gov/ext/cholera/PDF/0050707.pdf "Pri la Komunikmaniero de Ĥolero" de John Snow, MD (1a eld., 1849)] * [https://archive.org/stream/b28985266#page/n5/mode/2up "Pri la Komunikmaniero de Ĥolero" de John Snow, MD ("2a eldono, multe pligrandigita", inkluzivas ĥoleran mapon kontraŭ p. 45)] * [http://www.snowthemovie.com/ Mallonga rakonta filmo pri John Snow] * [https://epi-snow.ph.ucla.edu/ UCLA-ejo dediĉita al la vivo de John Snow] * [http://www.ph.ucla.edu/epi/snow/mapmyth/mapmyth.html Mito kaj realeco koncerne la Broad Street-pumpilon] * [http://www.johnsnowsociety.org/ John Snow Society] * [http://www.ph.ucla.edu/epi/snow/choleragoldensquare.html Fonto por la letero de Snow al la Redaktoro de la Medical Times and Gazette] * Interagaj versioj de la Mapo de John Snow pri la Ĥolera Epidemio de Board Street ** [https://web.archive.org/web/20091022114348/https://www.umapper.com/maps/view/id/43438 umaper] ** [http://www.arcgis.com/home/webmap/viewer.html?webmap=8b3a7c57dbe64a77a9aae26291fc4acc arkgis] * [https://archive.today/20130201020638/http://www.r-bloggers.com/john-snow%E2%80%99s-famous-cholera-analysis-data-in-modern-gis-formats/ Analizaj datumoj pri ĥolero de John Snow en modernaj GIS-formatoj] * [https://www.edx.org/course/predictionx-john-snow-cholera-epidemic-harvardx-soc1-jsx PredictionX: John Snow kaj la Ĥolera Epidemio de 1854 (Harvard/edX MOOC)] * [http://johnsnow.matrix.msu.edu La Arkivo kaj Esplora Kunulo de John Snow] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Snow, John}} [[Kategorio:Studentoj de la Universitato de Londono]] [[Kategorio:Epidemiologoj]] [[Kategorio:Ĥolero]] jfu89ony8kqht0x98irxraxa2h01cbn 9372774 9372769 2026-05-14T12:59:42Z Sj1mor 12103 9372774 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} [[Dosiero:Cholera historic pump sign - John Snow.jpg|eta|Memortabulo]] [[Dosiero:Pump Handle - John Snow - plaque.jpg|eta|Memortabulo]] [[Dosiero:Snow-cholera-map.jpg|eta|250x250ra|Originala mapo per D-ro [[John Snow]] montranta la [[Akumuliĝa (epidemiologio)|akumuliĝojn]] de ĥoleraj okazoj en la Londona epidemio de 1854]] '''John SNOW''' (naskiĝis la 15-an de marto 1813 en [[Jorko]] – mortis la 16-an de junio 1858 en [[Londono]]) <ref>{{cite encyclopedia|title=John Snow|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/John-Snow-British-physician|access-date=12 March 2018|date=8 March 2018}}</ref> estis brita kuracisto, pioniro en la epidemiologia studo de [[ĥolero]], kaj la enkonduko de [[anestezo]] uzante [[Etero (kemio)|eteron]] kaj [[Kloroformo|kloroformon]] kaj [[Higieno|medicina higieno]]. Pro sia sperto pri dolortraktado, li ankaŭ estis la [[obstetrikisto]] ĉe la lastaj du naskoj de [[Reĝino Viktorio]]. John Snow estas konsiderata la unua medicina specialisto pri [[anestezo]] kaj unu el la fondintoj de moderna [[epidemiologio]] kaj frua [[Mikroba teorio pri malsanoj|ĝermteorio]], parte pro sia laboro pri spurado de la fonto de ĥolera epidemio en la Soho-kvartalo de Londono, kiun li identigis kiel specifan publikan [[Akvopumpilo|akvopumpilon]]. La trovoj de Snow inspiris fundamentajn ŝanĝojn en la akvo- kaj rubsistemoj de Londono, kiuj kondukis al similaj ŝanĝoj en aliaj tiamaj grandurboj kaj loĝlokoj, kaj rezulte al signifa plibonigo en ĝenerala [[publika sano]] ĉirkaŭ la mondo. Snow antaŭenigis siajn teoriojn pri ĥolero kiel akvoportata [[malsano]] post la grava [[epidemio]] de 1849 kaj sukcesis pruvi sian [[Tezo|tezon]] per esploro pri la ĥolera epidemio en Soho en 1854. Tamen, daŭrus plian jardekon aŭ pli antaŭ ol la konsento tute ŝanĝiĝis for de la domina miasmoteorio . == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Vinten-Johansen, Peter; Brody, Howard; Paneth, Nigel; Rachman, Stephen; Rip, Michael (2003). ''Cholera, Chloroform, and the Science of Medicine: A Life of John Snow''. Oxford University Press. <nowiki>ISBN 9780199747887</nowiki>. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20150930052902/http://collections.nlm.nih.gov/ext/cholera/PDF/0050707.pdf "Pri la Komunikmaniero de Ĥolero" de John Snow, MD (1a eld., 1849)] * [https://archive.org/stream/b28985266#page/n5/mode/2up "Pri la Komunikmaniero de Ĥolero" de John Snow, MD ("2a eldono, multe pligrandigita", inkluzivas ĥoleran mapon kontraŭ p. 45)] * [http://www.snowthemovie.com/ Mallonga rakonta filmo pri John Snow] * [https://epi-snow.ph.ucla.edu/ UCLA-ejo dediĉita al la vivo de John Snow] * [http://www.ph.ucla.edu/epi/snow/mapmyth/mapmyth.html Mito kaj realeco koncerne la Broad Street-pumpilon] * [http://www.johnsnowsociety.org/ John Snow Society] * [http://www.ph.ucla.edu/epi/snow/choleragoldensquare.html Fonto por la letero de Snow al la Redaktoro de la Medical Times and Gazette] * Interagaj versioj de la Mapo de John Snow pri la Ĥolera Epidemio de Board Street ** [https://web.archive.org/web/20091022114348/https://www.umapper.com/maps/view/id/43438 umaper] ** [http://www.arcgis.com/home/webmap/viewer.html?webmap=8b3a7c57dbe64a77a9aae26291fc4acc arkgis] * [https://archive.today/20130201020638/http://www.r-bloggers.com/john-snow%E2%80%99s-famous-cholera-analysis-data-in-modern-gis-formats/ Analizaj datumoj pri ĥolero de John Snow en modernaj GIS-formatoj] * [https://www.edx.org/course/predictionx-john-snow-cholera-epidemic-harvardx-soc1-jsx PredictionX: John Snow kaj la Ĥolera Epidemio de 1854 (Harvard/edX MOOC)] * [http://johnsnow.matrix.msu.edu La Arkivo kaj Esplora Kunulo de John Snow] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Snow, John}} [[Kategorio:Studentoj de la Universitato de Londono]] [[Kategorio:Epidemiologoj]] [[Kategorio:Ĥolero]] djwbxffs2r6383sj23pjetei0punsyo 9372778 9372774 2026-05-14T13:00:45Z Sj1mor 12103 9372778 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} [[Dosiero:Cholera historic pump sign - John Snow.jpg|eta|Memortabulo]] [[Dosiero:Pump Handle - John Snow - plaque.jpg|eta|Memortabulo]] [[Dosiero:Snow-cholera-map.jpg|eta|250x250ra|Originala mapo per D-ro John Snow montranta la [[Akumuliĝa (epidemiologio)|akumuliĝojn]] de ĥoleraj okazoj en la Londona epidemio de 1854]] '''John SNOW''' (naskiĝis la 15-an de marto 1813 en [[Jorko]] – mortis la 16-an de junio 1858 en [[Londono]]) <ref>{{cite encyclopedia|title=John Snow|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/John-Snow-British-physician|access-date=12 March 2018|date=8 March 2018}}</ref> estis brita kuracisto, pioniro en la epidemiologia studo de [[ĥolero]], kaj la enkonduko de [[anestezo]] uzante [[Etero (kemio)|eteron]] kaj [[Kloroformo|kloroformon]] kaj [[Higieno|medicina higieno]]. Pro sia sperto pri dolortraktado, li ankaŭ estis la [[obstetrikisto]] ĉe la lastaj du naskoj de [[Reĝino Viktorio]]. John Snow estas konsiderata la unua medicina specialisto pri [[anestezo]] kaj unu el la fondintoj de moderna [[epidemiologio]] kaj frua [[Mikroba teorio pri malsanoj|ĝermteorio]], parte pro sia laboro pri spurado de la fonto de ĥolera epidemio en la Soho-kvartalo de Londono, kiun li identigis kiel specifan publikan [[Akvopumpilo|akvopumpilon]]. La trovoj de Snow inspiris fundamentajn ŝanĝojn en la akvo- kaj rubsistemoj de Londono, kiuj kondukis al similaj ŝanĝoj en aliaj tiamaj grandurboj kaj loĝlokoj, kaj rezulte al signifa plibonigo en ĝenerala [[publika sano]] ĉirkaŭ la mondo. Snow antaŭenigis siajn teoriojn pri ĥolero kiel akvoportata [[malsano]] post la grava [[epidemio]] de 1849 kaj sukcesis pruvi sian [[Tezo|tezon]] per esploro pri la ĥolera epidemio en Soho en 1854. Tamen, daŭrus plian jardekon aŭ pli antaŭ ol la konsento tute ŝanĝiĝis for de la domina miasmoteorio . == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Vinten-Johansen, Peter; Brody, Howard; Paneth, Nigel; Rachman, Stephen; Rip, Michael (2003). ''Cholera, Chloroform, and the Science of Medicine: A Life of John Snow''. Oxford University Press. <nowiki>ISBN 9780199747887</nowiki>. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20150930052902/http://collections.nlm.nih.gov/ext/cholera/PDF/0050707.pdf "Pri la Komunikmaniero de Ĥolero" de John Snow, MD (1a eld., 1849)] * [https://archive.org/stream/b28985266#page/n5/mode/2up "Pri la Komunikmaniero de Ĥolero" de John Snow, MD ("2a eldono, multe pligrandigita", inkluzivas ĥoleran mapon kontraŭ p. 45)] * [http://www.snowthemovie.com/ Mallonga rakonta filmo pri John Snow] * [https://epi-snow.ph.ucla.edu/ UCLA-ejo dediĉita al la vivo de John Snow] * [http://www.ph.ucla.edu/epi/snow/mapmyth/mapmyth.html Mito kaj realeco koncerne la Broad Street-pumpilon] * [http://www.johnsnowsociety.org/ John Snow Society] * [http://www.ph.ucla.edu/epi/snow/choleragoldensquare.html Fonto por la letero de Snow al la Redaktoro de la Medical Times and Gazette] * Interagaj versioj de la Mapo de John Snow pri la Ĥolera Epidemio de Board Street ** [https://web.archive.org/web/20091022114348/https://www.umapper.com/maps/view/id/43438 umaper] ** [http://www.arcgis.com/home/webmap/viewer.html?webmap=8b3a7c57dbe64a77a9aae26291fc4acc arkgis] * [https://archive.today/20130201020638/http://www.r-bloggers.com/john-snow%E2%80%99s-famous-cholera-analysis-data-in-modern-gis-formats/ Analizaj datumoj pri ĥolero de John Snow en modernaj GIS-formatoj] * [https://www.edx.org/course/predictionx-john-snow-cholera-epidemic-harvardx-soc1-jsx PredictionX: John Snow kaj la Ĥolera Epidemio de 1854 (Harvard/edX MOOC)] * [http://johnsnow.matrix.msu.edu La Arkivo kaj Esplora Kunulo de John Snow] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Snow, John}} [[Kategorio:Studentoj de la Universitato de Londono]] [[Kategorio:Epidemiologoj]] [[Kategorio:Ĥolero]] ezfk2dg4pbxdi180x5x8j5w5qrejtl7 9372783 9372778 2026-05-14T13:02:05Z Sj1mor 12103 9372783 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} [[Dosiero:Cholera historic pump sign - John Snow.jpg|eta|Memortabulo]] [[Dosiero:Pump Handle - John Snow - plaque.jpg|eta|Memortabulo]] [[Dosiero:Snow-cholera-map.jpg|eta|250x250ra|Originala mapo per D-ro John Snow montranta la [[Akumuliĝa (epidemiologio)|akumuliĝojn]] de ĥoleraj okazoj en la Londona epidemio de 1854]] '''John SNOW''' (naskiĝis la 15-an de marto 1813 en [[Jorko]] – mortis la 16-an de junio 1858 en [[Londono]]) <ref>{{cite encyclopedia|title=John Snow|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/John-Snow-British-physician|access-date=12 March 2018|date=8 March 2018}}</ref> estis brita kuracisto, pioniro en la epidemiologia studo de [[ĥolero]], kaj la enkonduko de [[anestezo]] uzante [[Etero (kemio)|eteron]] kaj [[Kloroformo|kloroformon]] kaj [[Higieno|medicina higieno]]. Pro sia sperto pri dolortraktado, li ankaŭ estis la [[obstetrikisto]] ĉe la lastaj du naskoj de [[Reĝino Viktorio]]. John Snow estas konsiderata la unua medicina specialisto pri [[anestezo]] kaj unu el la fondintoj de moderna [[epidemiologio]] kaj frua [[Mikroba teorio pri malsanoj|ĝermteorio]], parte pro sia laboro pri spurado de la fonto de ĥolera epidemio en la Soho-kvartalo de Londono, kiun li identigis kiel specifan publikan [[Akvopumpilo|akvopumpilon]]. La trovoj de Snow inspiris fundamentajn ŝanĝojn en la akvo- kaj rubsistemoj de Londono, kiuj kondukis al similaj ŝanĝoj en aliaj tiamaj grandurboj kaj loĝlokoj, kaj rezulte al signifa plibonigo en ĝenerala [[publika sano]] ĉirkaŭ la mondo. Snow antaŭenigis siajn teoriojn pri ĥolero kiel akvoportata [[malsano]] post la grava [[epidemio]] de 1849 kaj sukcesis pruvi sian [[Tezo|tezon]] per esploro pri la ĥolera epidemio en Soho en 1854. Tamen, daŭrus plian jardekon aŭ pli antaŭ ol la konsento tute ŝanĝiĝis for de la domina miasmoteorio ([[d:Q607329]]). == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Vinten-Johansen, Peter; Brody, Howard; Paneth, Nigel; Rachman, Stephen; Rip, Michael (2003). ''Cholera, Chloroform, and the Science of Medicine: A Life of John Snow''. Oxford University Press. <nowiki>ISBN 9780199747887</nowiki>. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20150930052902/http://collections.nlm.nih.gov/ext/cholera/PDF/0050707.pdf "Pri la Komunikmaniero de Ĥolero" de John Snow, MD (1a eld., 1849)] * [https://archive.org/stream/b28985266#page/n5/mode/2up "Pri la Komunikmaniero de Ĥolero" de John Snow, MD ("2a eldono, multe pligrandigita", inkluzivas ĥoleran mapon kontraŭ p. 45)] * [http://www.snowthemovie.com/ Mallonga rakonta filmo pri John Snow] * [https://epi-snow.ph.ucla.edu/ UCLA-ejo dediĉita al la vivo de John Snow] * [http://www.ph.ucla.edu/epi/snow/mapmyth/mapmyth.html Mito kaj realeco koncerne la Broad Street-pumpilon] * [http://www.johnsnowsociety.org/ John Snow Society] * [http://www.ph.ucla.edu/epi/snow/choleragoldensquare.html Fonto por la letero de Snow al la Redaktoro de la Medical Times and Gazette] * Interagaj versioj de la Mapo de John Snow pri la Ĥolera Epidemio de Board Street ** [https://web.archive.org/web/20091022114348/https://www.umapper.com/maps/view/id/43438 umaper] ** [http://www.arcgis.com/home/webmap/viewer.html?webmap=8b3a7c57dbe64a77a9aae26291fc4acc arkgis] * [https://archive.today/20130201020638/http://www.r-bloggers.com/john-snow%E2%80%99s-famous-cholera-analysis-data-in-modern-gis-formats/ Analizaj datumoj pri ĥolero de John Snow en modernaj GIS-formatoj] * [https://www.edx.org/course/predictionx-john-snow-cholera-epidemic-harvardx-soc1-jsx PredictionX: John Snow kaj la Ĥolera Epidemio de 1854 (Harvard/edX MOOC)] * [http://johnsnow.matrix.msu.edu La Arkivo kaj Esplora Kunulo de John Snow] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Snow, John}} [[Kategorio:Studentoj de la Universitato de Londono]] [[Kategorio:Epidemiologoj]] [[Kategorio:Ĥolero]] alffeylacbgszy9pxh76zcb001qc6b7 0 943587 9372772 2026-05-14T12:58:49Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[John Snow (kuracisto)]] 9372772 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[John Snow (kuracisto)]] bh8ds3w8h23i9adbrjtbl10u20t3pfy 0 943588 9372780 2026-05-14T13:01:20Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Pediatrio]] 9372780 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[pediatrio]] 0splujzl0nu4e4cwv8jvzd255qa2q1p 0 943589 9372787 2026-05-14T13:05:50Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Hondura kolibro |koloro = pink |dosiero = Honduran Emerald (Amazilia luciae) (2495402213).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭto..." 9372787 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Hondura kolibro |koloro = pink |dosiero = Honduran Emerald (Amazilia luciae) (2495402213).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Hondura kolibro''' ''A. luciae'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Honduran Emerald ''Amazilia luciae'' |volume=2020 |article-number=e.T22687529A179937732 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22687529A179937732.en |access-date=9a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Amazilia luciae'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1868) |vikispecio = ''Amazilia luciae'' |komunejo = ''Amazilia luciae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia luciae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Hondura kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia luciae'', estas mezgranda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Honduro]]. ==Taksonomio== The Honduran emerald was [[species description|formally described]] in 1868 by the American amateur ornithologist [[George Newbold Lawrence]] based on a specimen collected in Honduras. He placed the species in the [[genus]] ''Thaumatias'' and coined the [[binomial name]] ''Thaumatias luciae''. He chose the epithet to honor Lucy Brewer, the daughter of the ornithologist [[Thomas Mayo Brewer]].<ref>{{ cite journal | last=Lawrence | first=George Newbold | author-link=George Newbold Lawrence | year=1867 | title=Descriptions of five new species of Central American birds | journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia | volume=19 | pages=232–234 [233] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/26288972 }} Although the title page is dated 1867, the article was not published until 1868.</ref> The Honduran emerald is now placed with four other species in the genus ''[[Amazilia]]'' that was introduced in 1843 by the French naturalist [[René Lesson]].<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=August 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13 September 2022 }}</ref> The genus name comes from the Inca heroine in [[Jean-François Marmontel]]'s novel ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n43/mode/1up 43]}}</ref> The species is [[monotypic]]: no [[subspecies]] are recognised.<ref name=ioc/> ==Aspekto== The Honduran emerald is {{convert|9|to|10|cm|in|abbr=on}} long. Both sexes have a medium length bill, slightly decurved, with a black [[maxilla]] and a red [[mandible]] with a black tip. Adult males have a dark green crown and upperparts that become bronzy on the lower back and uppertail [[Covert feather|coverts]]. Its central tail feathers are dark green, the rest dark green with a bronzy cast near the end, and all have a purplish band near the tip. Its [[Gorget (bird)|gorget]] and upper breast are medium blue that may appear greenish or grayish in different lights. Its breast is grayish white with green sides and duller bronze green flanks. Its undertail coverts are dark green with white edges. The adult female has similar plumage but is overall duller. Its gorget is smaller and greener than the male's and its outer tail feathers have gray tips. Immature birds are similar to the female.<ref name=HOEM-BOW>Anderson, D. L. (2020). Honduran Emerald (''Amazilia luciae''), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.honeme1.01 retrieved September 9, 2022</ref> The call is "a hard, slightly metallic ticking call, often steadily repeated 'chik, chik-chik, chik chik..." and "a hard, slightly buzzy chattering given in flight 'zzchi ---' and 'chik chi zzhi ---'." Other vocalizations include "a dry, quiet gruff warbling" (which might be its song), "a hard buzzy chatter 'chirr-rr-irr-rr-rr'", and "a high sharp 'siik' given in pursuit."<ref name=Howell/> ==Distribuo kaj habitato== The Honduran emerald is found in three widely separated areas of northern Honduras, in the departments of [[Santa Bárbara Department, Honduras|Santa Bárbara]], [[Cortés Department|Cortés]], [[Yoro Department|Yoro]], and [[Olancho Department|Olancho]]. Until the 1950s the species was known only from a few specimens taken in the last two of them. It was not again observed until 1988, in Yoro, and was first documented in Santa Bárbara and Cortés in 2007. Since then the species has been observed somewhat more widely than before within each of the three general areas.<ref name=HOEM-BOW/> The Honduran emerald's movements are imperfectly known. In the east in some seasons it is "one of the most conspicuous bird species" in its habitat; at other times it is almost absent. Short distance migration is a potential explanation.<ref name=HOEM-BOW/> The Honduran emerald inhabits tropical dry forests, typically in intermontane valleys. The forests are generally of low to medium height with an open to partially close canopy. Those in the western departments of Santa Bárbara and Cortés are the taller and denser and are described as [[semi-deciduous]]. The emerald has also been observed in those departments in [[thorn forest]], pine-oak forest, and the edges of pasture. In the west it tends to inhabit the valley slopes at elevations between {{convert|200|and|500|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}. The forests in the eastern departments of Santa Bárbara and Cortés have been described as dry tropical forest, thorn forest, or xeric woodland; the trees are deciduous or semi-deciduous. Here the species inhabits the valley floors, like in the west at elevations between {{convert|200|and|500|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}. In both east and west the topography is quite variable on a small scale, with differences in soil type, precipitation, and microhabitat that make determination of the species' exact habitat preferences and requirements difficult.<ref name=HOEM-BOW/><ref>Rodríguez, Fabiola, et al. "Influence of Microhabitat on Honduran Emerald (''Amazilia luciae'') Abundance in Tropical Dry Forest Remnants." Avian Conservation and Ecology, vol. 14, no. 1, 2019, doi:10.5751/ace-01321-140103.</ref><ref name=Howell>{{cite journal| last =Howell| first =Steve N.G. |author2=Sophie Webb| title =Notes on the Honduran Emerald| journal =Wilson Bulletin| volume =101| issue =4| pages =642–643| date =December 1989| url = http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v101n04/p0642-p0643.pdf| access-date =2007-12-30 }}</ref> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The Honduran emerald forages for nectar at a wide variety of flower sources, seeking it at all levels of the forest. At least 22 species of plants have been documented as nectar sources; examples include cacti, thorny shrubs and trees, vine, herbs, [[epiphyte]]s, and parasitic plants. In the west its primary source is ''[[Helicteres|Helicteres guazumaefolia]]'', which flowers year-round. In the east the species seems to favor ''[[Euphorbia|Pedilanthus camporum]]'' and ''[[Opuntia|Nopalea hondurensis]]''. It appears to sometimes defend nectar sources.<ref name=HOEM-BOW/> In addition to nectar the Honduran emerald feeds on small [[arthropod]]s. Anderson et al. (2010) provide a detailed dietary analysis.<ref name=Anderson>{{Cite journal|last1=Anderson|first1=David L.|last2=House|first2=Paul|last3=Hyman|first3=Robert E.|last4=Steiner|first4=Ricardo|last5=Hawkins|first5=H. Ross|last6=Thorn|first6=Sherry|last7=Rey|first7=Manuel J.|last8=Espinal|first8=Mario R.|last9=Marineros|first9=Leonel E.|date=2010|title=Rediscovery of the Honduran Emerald ''Amazilia luciae'' in western Honduras: insights on the distribution, ecology, and conservation of a 'Critically Endangered' hummingbird|journal=Bird Conservation International|language=en|volume=20|issue=3|pages=255–262|doi=10.1017/S0959270910000389|s2cid=85624160|issn=1474-0001|doi-access=free}}</ref> ===Reproduktado=== One nest of the Honduran emerald was made of seed fluff and dried leaves bound with spiderweb with lichen on the outside. It was sited {{convert|2.3|m|ft|abbr=on}} up in a ''[[Eugenia|Eugenia lempana]]'' tree. Nothing else is known about the species' breeding [[phenology]].<ref name=HOEM-BOW/> ===Predoreago=== The Honduran emerald responds and joins [[Animal mobbing behavior|mobs]] after hearing the calls of potential predators, especially the [[ferruginous pygmy owl]] (''Glaucidium brasilianum'').<ref name=Howell/> ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the Honduran emerald as Threatened, then in 1994 as Critically Endangered, in 2011 as Endangered, and since 2020 as Vulnerable. The downlistings followed the increasing knowledge of the species' distribution. However, it still has a very small and fragmented range. Its estimated population of between 10,000 and 20,000 mature individuals is believed to be decreasing. The main threat is the continuing conversion of its habitat to agriculture and human habitation.<ref name=IUCN/> The [[American Bird Conservancy]] has estimated that 90 percent of its original habitat has been lost. The organization helped create and later expand a protected area for the species in the Aguan Valley of Yoro department.<ref>{{Cite web|title=Honduran Emerald|url=https://abcbirds.org/bird/honduran-emerald/|access-date=2021-03-13|website=American Bird Conservancy|language=en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia luciae}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Honduro]] 1yx55ot7v1qv8bjiqy01yslbebnxrli 9372802 9372787 2026-05-14T13:22:25Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9372802 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Hondura kolibro |koloro = pink |dosiero = Honduran Emerald (Amazilia luciae) (2495402213).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Hondura kolibro''' ''A. luciae'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Honduran Emerald ''Amazilia luciae'' |volume=2020 |article-number=e.T22687529A179937732 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22687529A179937732.en |access-date=9a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Amazilia luciae'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1868) |vikispecio = ''Amazilia luciae'' |komunejo = ''Amazilia luciae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia luciae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Hondura kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia luciae'', estas mezgranda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Honduro]]. ==Taksonomio== La Honduran kolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1868 la usona amatora ornitologo [[George Newbold Lawrence]] surbaze de specimeno kolektita en Honduro. Li metis la specion en la [[genro]]n ''Thaumatias'' kaj stampis la [[dunoma nomo|duvortajn nomojn]] ''Thaumatias luciae''. Li elektis epiteton honore al Lucy Brewer, filino de la ornitologo [[Thomas Mayo Brewer]].<ref>{{ cite journal | last=Lawrence | first=George Newbold | author-link=George Newbold Lawrence | year=1867 | title=Descriptions of five new species of Central American birds | journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia | volume=19 | pages=232–234 [233] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/26288972 }} Kvankam la titolpaĝo indikas daton 1867, la artikolo estis publikigita en 1868.</ref> La Hondura kolibro estas nun metita kun kvar aliaj specioj en la genron ''[[Amazilia]]'', kiun enkondukis en 1843 la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo devenas el la [[Inkaoj|inkaa]] heroino en la romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n43/mode/1up 43]}}</ref> La specio estas [[monotipa]]: oni ne agnoskis [[subspecio]]n.<ref name=ioc/> ==Aspekto== The Honduran emerald is {{convert|9|to|10|cm|in|abbr=on}} long. Both sexes have a medium length bill, slightly decurved, with a black [[maxilla]] and a red [[mandible]] with a black tip. Adult males have a dark green crown and upperparts that become bronzy on the lower back and uppertail [[Covert feather|coverts]]. Its central tail feathers are dark green, the rest dark green with a bronzy cast near the end, and all have a purplish band near the tip. Its [[Gorget (bird)|gorget]] and upper breast are medium blue that may appear greenish or grayish in different lights. Its breast is grayish white with green sides and duller bronze green flanks. Its undertail coverts are dark green with white edges. The adult female has similar plumage but is overall duller. Its gorget is smaller and greener than the male's and its outer tail feathers have gray tips. Immature birds are similar to the female.<ref name=HOEM-BOW>Anderson, D. L. (2020). Honduran Emerald (''Amazilia luciae''), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.honeme1.01 retrieved September 9, 2022</ref> The call is "a hard, slightly metallic ticking call, often steadily repeated 'chik, chik-chik, chik chik..." and "a hard, slightly buzzy chattering given in flight 'zzchi ---' and 'chik chi zzhi ---'." Other vocalizations include "a dry, quiet gruff warbling" (which might be its song), "a hard buzzy chatter 'chirr-rr-irr-rr-rr'", and "a high sharp 'siik' given in pursuit."<ref name=Howell/> ==Distribuo kaj habitato== The Honduran emerald is found in three widely separated areas of northern Honduras, in the departments of [[Santa Bárbara Department, Honduras|Santa Bárbara]], [[Cortés Department|Cortés]], [[Yoro Department|Yoro]], and [[Olancho Department|Olancho]]. Until the 1950s the species was known only from a few specimens taken in the last two of them. It was not again observed until 1988, in Yoro, and was first documented in Santa Bárbara and Cortés in 2007. Since then the species has been observed somewhat more widely than before within each of the three general areas.<ref name=HOEM-BOW/> The Honduran emerald's movements are imperfectly known. In the east in some seasons it is "one of the most conspicuous bird species" in its habitat; at other times it is almost absent. Short distance migration is a potential explanation.<ref name=HOEM-BOW/> The Honduran emerald inhabits tropical dry forests, typically in intermontane valleys. The forests are generally of low to medium height with an open to partially close canopy. Those in the western departments of Santa Bárbara and Cortés are the taller and denser and are described as [[semi-deciduous]]. The emerald has also been observed in those departments in [[thorn forest]], pine-oak forest, and the edges of pasture. In the west it tends to inhabit the valley slopes at elevations between {{convert|200|and|500|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}. The forests in the eastern departments of Santa Bárbara and Cortés have been described as dry tropical forest, thorn forest, or xeric woodland; the trees are deciduous or semi-deciduous. Here the species inhabits the valley floors, like in the west at elevations between {{convert|200|and|500|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}. In both east and west the topography is quite variable on a small scale, with differences in soil type, precipitation, and microhabitat that make determination of the species' exact habitat preferences and requirements difficult.<ref name=HOEM-BOW/><ref>Rodríguez, Fabiola, et al. "Influence of Microhabitat on Honduran Emerald (''Amazilia luciae'') Abundance in Tropical Dry Forest Remnants." Avian Conservation and Ecology, vol. 14, no. 1, 2019, doi:10.5751/ace-01321-140103.</ref><ref name=Howell>{{cite journal| last =Howell| first =Steve N.G. |author2=Sophie Webb| title =Notes on the Honduran Emerald| journal =Wilson Bulletin| volume =101| issue =4| pages =642–643| date =December 1989| url = http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v101n04/p0642-p0643.pdf| access-date =2007-12-30 }}</ref> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The Honduran emerald forages for nectar at a wide variety of flower sources, seeking it at all levels of the forest. At least 22 species of plants have been documented as nectar sources; examples include cacti, thorny shrubs and trees, vine, herbs, [[epiphyte]]s, and parasitic plants. In the west its primary source is ''[[Helicteres|Helicteres guazumaefolia]]'', which flowers year-round. In the east the species seems to favor ''[[Euphorbia|Pedilanthus camporum]]'' and ''[[Opuntia|Nopalea hondurensis]]''. It appears to sometimes defend nectar sources.<ref name=HOEM-BOW/> In addition to nectar the Honduran emerald feeds on small [[arthropod]]s. Anderson et al. (2010) provide a detailed dietary analysis.<ref name=Anderson>{{Cite journal|last1=Anderson|first1=David L.|last2=House|first2=Paul|last3=Hyman|first3=Robert E.|last4=Steiner|first4=Ricardo|last5=Hawkins|first5=H. Ross|last6=Thorn|first6=Sherry|last7=Rey|first7=Manuel J.|last8=Espinal|first8=Mario R.|last9=Marineros|first9=Leonel E.|date=2010|title=Rediscovery of the Honduran Emerald ''Amazilia luciae'' in western Honduras: insights on the distribution, ecology, and conservation of a 'Critically Endangered' hummingbird|journal=Bird Conservation International|language=en|volume=20|issue=3|pages=255–262|doi=10.1017/S0959270910000389|s2cid=85624160|issn=1474-0001|doi-access=free}}</ref> ===Reproduktado=== One nest of the Honduran emerald was made of seed fluff and dried leaves bound with spiderweb with lichen on the outside. It was sited {{convert|2.3|m|ft|abbr=on}} up in a ''[[Eugenia|Eugenia lempana]]'' tree. Nothing else is known about the species' breeding [[phenology]].<ref name=HOEM-BOW/> ===Predoreago=== The Honduran emerald responds and joins [[Animal mobbing behavior|mobs]] after hearing the calls of potential predators, especially the [[ferruginous pygmy owl]] (''Glaucidium brasilianum'').<ref name=Howell/> ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the Honduran emerald as Threatened, then in 1994 as Critically Endangered, in 2011 as Endangered, and since 2020 as Vulnerable. The downlistings followed the increasing knowledge of the species' distribution. However, it still has a very small and fragmented range. Its estimated population of between 10,000 and 20,000 mature individuals is believed to be decreasing. The main threat is the continuing conversion of its habitat to agriculture and human habitation.<ref name=IUCN/> The [[American Bird Conservancy]] has estimated that 90 percent of its original habitat has been lost. The organization helped create and later expand a protected area for the species in the Aguan Valley of Yoro department.<ref>{{Cite web|title=Honduran Emerald|url=https://abcbirds.org/bird/honduran-emerald/|access-date=2021-03-13|website=American Bird Conservancy|language=en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia luciae}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Honduro]] 74ggigbw69zrq3a36wpwgfqf94nw4s7 9372805 9372802 2026-05-14T13:25:52Z Kani 670 /* Aspekto */ 9372805 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Hondura kolibro |koloro = pink |dosiero = Honduran Emerald (Amazilia luciae) (2495402213).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Hondura kolibro''' ''A. luciae'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Honduran Emerald ''Amazilia luciae'' |volume=2020 |article-number=e.T22687529A179937732 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22687529A179937732.en |access-date=9a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Amazilia luciae'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1868) |vikispecio = ''Amazilia luciae'' |komunejo = ''Amazilia luciae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia luciae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Hondura kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia luciae'', estas mezgranda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Honduro]]. ==Taksonomio== La Honduran kolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1868 la usona amatora ornitologo [[George Newbold Lawrence]] surbaze de specimeno kolektita en Honduro. Li metis la specion en la [[genro]]n ''Thaumatias'' kaj stampis la [[dunoma nomo|duvortajn nomojn]] ''Thaumatias luciae''. Li elektis epiteton honore al Lucy Brewer, filino de la ornitologo [[Thomas Mayo Brewer]].<ref>{{ cite journal | last=Lawrence | first=George Newbold | author-link=George Newbold Lawrence | year=1867 | title=Descriptions of five new species of Central American birds | journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia | volume=19 | pages=232–234 [233] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/26288972 }} Kvankam la titolpaĝo indikas daton 1867, la artikolo estis publikigita en 1868.</ref> La Hondura kolibro estas nun metita kun kvar aliaj specioj en la genron ''[[Amazilia]]'', kiun enkondukis en 1843 la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo devenas el la [[Inkaoj|inkaa]] heroino en la romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n43/mode/1up 43]}}</ref> La specio estas [[monotipa]]: oni ne agnoskis [[subspecio]]n.<ref name=ioc/> ==Aspekto== La Hondura kolibro estas 9 ĝis 10 cm longa. Ambaŭ seksoj havas mezlongan bekon, iomete kurban, kun nigra supra [[makzelo]] kaj ruĝa [[mandiblo]] kun nigra pinto. Plenkreskaj maskloj havas malhelverdajn kronon kaj suprajn partojn, kiuj fariĝas bronzaj sur la malsupra dorso kaj supraj vostoplumoj. Ĝiaj centraj vostoplumoj estas malhelverdaj, la ceteraj malhelverdaj kun bronza nuanco proksime al la fino, kaj ĉiuj havas purpuran bendon proksime al la pinto. Ĝia gorĝareo kaj supra brusto estas mezbluaj, kiuj povas aspekti verdetaj aŭ grizetaj en malsamaj lumoj. Ĝia brusto estas grizecblanka kun verdaj flankoj kaj pli obtuzaj bronzverdaj flankoj. Ĝiaj subvostoplumoj estas malhelverdaj kun blankaj randoj. La plenkreska ino havas similan plumaron, sed ĝenerale pli obtuza. Ĝia gorĝareo estas pli malgranda kaj pli verda ol tiu de la masklo, kaj ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas grizajn pintojn. Nematuraj birdoj similas al la ino.<ref name=HOEM-BOW>Anderson, D. L. (2020). Honduran Emerald (''Amazilia luciae''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.honeme1.01] Alirita la 9an de Septembro, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== The Honduran emerald is found in three widely separated areas of northern Honduras, in the departments of [[Santa Bárbara Department, Honduras|Santa Bárbara]], [[Cortés Department|Cortés]], [[Yoro Department|Yoro]], and [[Olancho Department|Olancho]]. Until the 1950s the species was known only from a few specimens taken in the last two of them. It was not again observed until 1988, in Yoro, and was first documented in Santa Bárbara and Cortés in 2007. Since then the species has been observed somewhat more widely than before within each of the three general areas.<ref name=HOEM-BOW/> The Honduran emerald's movements are imperfectly known. In the east in some seasons it is "one of the most conspicuous bird species" in its habitat; at other times it is almost absent. Short distance migration is a potential explanation.<ref name=HOEM-BOW/> The Honduran emerald inhabits tropical dry forests, typically in intermontane valleys. The forests are generally of low to medium height with an open to partially close canopy. Those in the western departments of Santa Bárbara and Cortés are the taller and denser and are described as [[semi-deciduous]]. The emerald has also been observed in those departments in [[thorn forest]], pine-oak forest, and the edges of pasture. In the west it tends to inhabit the valley slopes at elevations between {{convert|200|and|500|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}. The forests in the eastern departments of Santa Bárbara and Cortés have been described as dry tropical forest, thorn forest, or xeric woodland; the trees are deciduous or semi-deciduous. Here the species inhabits the valley floors, like in the west at elevations between {{convert|200|and|500|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}. In both east and west the topography is quite variable on a small scale, with differences in soil type, precipitation, and microhabitat that make determination of the species' exact habitat preferences and requirements difficult.<ref name=HOEM-BOW/><ref>Rodríguez, Fabiola, et al. "Influence of Microhabitat on Honduran Emerald (''Amazilia luciae'') Abundance in Tropical Dry Forest Remnants." Avian Conservation and Ecology, vol. 14, no. 1, 2019, doi:10.5751/ace-01321-140103.</ref><ref name=Howell>{{cite journal| last =Howell| first =Steve N.G. |author2=Sophie Webb| title =Notes on the Honduran Emerald| journal =Wilson Bulletin| volume =101| issue =4| pages =642–643| date =December 1989| url = http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v101n04/p0642-p0643.pdf| access-date =2007-12-30 }}</ref> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The Honduran emerald forages for nectar at a wide variety of flower sources, seeking it at all levels of the forest. At least 22 species of plants have been documented as nectar sources; examples include cacti, thorny shrubs and trees, vine, herbs, [[epiphyte]]s, and parasitic plants. In the west its primary source is ''[[Helicteres|Helicteres guazumaefolia]]'', which flowers year-round. In the east the species seems to favor ''[[Euphorbia|Pedilanthus camporum]]'' and ''[[Opuntia|Nopalea hondurensis]]''. It appears to sometimes defend nectar sources.<ref name=HOEM-BOW/> In addition to nectar the Honduran emerald feeds on small [[arthropod]]s. Anderson et al. (2010) provide a detailed dietary analysis.<ref name=Anderson>{{Cite journal|last1=Anderson|first1=David L.|last2=House|first2=Paul|last3=Hyman|first3=Robert E.|last4=Steiner|first4=Ricardo|last5=Hawkins|first5=H. Ross|last6=Thorn|first6=Sherry|last7=Rey|first7=Manuel J.|last8=Espinal|first8=Mario R.|last9=Marineros|first9=Leonel E.|date=2010|title=Rediscovery of the Honduran Emerald ''Amazilia luciae'' in western Honduras: insights on the distribution, ecology, and conservation of a 'Critically Endangered' hummingbird|journal=Bird Conservation International|language=en|volume=20|issue=3|pages=255–262|doi=10.1017/S0959270910000389|s2cid=85624160|issn=1474-0001|doi-access=free}}</ref> ===Reproduktado=== One nest of the Honduran emerald was made of seed fluff and dried leaves bound with spiderweb with lichen on the outside. It was sited {{convert|2.3|m|ft|abbr=on}} up in a ''[[Eugenia|Eugenia lempana]]'' tree. Nothing else is known about the species' breeding [[phenology]].<ref name=HOEM-BOW/> ===Predoreago=== The Honduran emerald responds and joins [[Animal mobbing behavior|mobs]] after hearing the calls of potential predators, especially the [[ferruginous pygmy owl]] (''Glaucidium brasilianum'').<ref name=Howell/> ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the Honduran emerald as Threatened, then in 1994 as Critically Endangered, in 2011 as Endangered, and since 2020 as Vulnerable. The downlistings followed the increasing knowledge of the species' distribution. However, it still has a very small and fragmented range. Its estimated population of between 10,000 and 20,000 mature individuals is believed to be decreasing. The main threat is the continuing conversion of its habitat to agriculture and human habitation.<ref name=IUCN/> The [[American Bird Conservancy]] has estimated that 90 percent of its original habitat has been lost. The organization helped create and later expand a protected area for the species in the Aguan Valley of Yoro department.<ref>{{Cite web|title=Honduran Emerald|url=https://abcbirds.org/bird/honduran-emerald/|access-date=2021-03-13|website=American Bird Conservancy|language=en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia luciae}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Honduro]] gd2x5ckjyakychpnffr5okb1yhv9ie4 9372806 9372805 2026-05-14T13:35:49Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9372806 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Hondura kolibro |koloro = pink |dosiero = Honduran Emerald (Amazilia luciae) (2495402213).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Hondura kolibro''' ''A. luciae'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Honduran Emerald ''Amazilia luciae'' |volume=2020 |article-number=e.T22687529A179937732 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22687529A179937732.en |access-date=9a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Amazilia luciae'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1868) |vikispecio = ''Amazilia luciae'' |komunejo = ''Amazilia luciae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia luciae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Hondura kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia luciae'', estas mezgranda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Honduro]]. ==Taksonomio== La Honduran kolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1868 la usona amatora ornitologo [[George Newbold Lawrence]] surbaze de specimeno kolektita en Honduro. Li metis la specion en la [[genro]]n ''Thaumatias'' kaj stampis la [[dunoma nomo|duvortajn nomojn]] ''Thaumatias luciae''. Li elektis epiteton honore al Lucy Brewer, filino de la ornitologo [[Thomas Mayo Brewer]].<ref>{{ cite journal | last=Lawrence | first=George Newbold | author-link=George Newbold Lawrence | year=1867 | title=Descriptions of five new species of Central American birds | journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia | volume=19 | pages=232–234 [233] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/26288972 }} Kvankam la titolpaĝo indikas daton 1867, la artikolo estis publikigita en 1868.</ref> La Hondura kolibro estas nun metita kun kvar aliaj specioj en la genron ''[[Amazilia]]'', kiun enkondukis en 1843 la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo devenas el la [[Inkaoj|inkaa]] heroino en la romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n43/mode/1up 43]}}</ref> La specio estas [[monotipa]]: oni ne agnoskis [[subspecio]]n.<ref name=ioc/> ==Aspekto== La Hondura kolibro estas 9 ĝis 10 cm longa. Ambaŭ seksoj havas mezlongan bekon, iomete kurban, kun nigra supra [[makzelo]] kaj ruĝa [[mandiblo]] kun nigra pinto. Plenkreskaj maskloj havas malhelverdajn kronon kaj suprajn partojn, kiuj fariĝas bronzaj sur la malsupra dorso kaj supraj vostoplumoj. Ĝiaj centraj vostoplumoj estas malhelverdaj, la ceteraj malhelverdaj kun bronza nuanco proksime al la fino, kaj ĉiuj havas purpuran bendon proksime al la pinto. Ĝia gorĝareo kaj supra brusto estas mezbluaj, kiuj povas aspekti verdetaj aŭ grizetaj en malsamaj lumoj. Ĝia brusto estas grizecblanka kun verdaj flankoj kaj pli obtuzaj bronzverdaj flankoj. Ĝiaj subvostoplumoj estas malhelverdaj kun blankaj randoj. La plenkreska ino havas similan plumaron, sed ĝenerale pli obtuza. Ĝia gorĝareo estas pli malgranda kaj pli verda ol tiu de la masklo, kaj ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas grizajn pintojn. Nematuraj birdoj similas al la ino.<ref name=HOEM-BOW>Anderson, D. L. (2020). Honduran Emerald (''Amazilia luciae''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.honeme1.01] Alirita la 9an de Septembro, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Hondura kolibro troviĝas en tri vaste apartigitaj areoj de norda Honduro, en la departementoj [[Departemento Santa Bárbara|Santa Bárbara]], [[Departemento Cortés|Cortés]], [[Departemento Yoro|Yoro]], kaj [[Departemento Olancho|Olancho]]. Ĝis la 1950-aj jaroj la specio estis konata nur el kelkaj specimenoj prenitaj en la lastaj du el ili. Ĝi ne estis denove observita ĝis 1988, en Yoro, kaj estis unue dokumentita en Santa Bárbara kaj Cortés en 2007. Ekde tiam la specio estis observita iom pli vaste ol antaŭe ene de ĉiu el la tri ĝeneralaj areoj.<ref name=HOEM-BOW/> La movoj de la Hondura kolibro estas neperfekte konataj. En la oriento en iuj sezonoj ĝi estas "unu el la plej rimarkindaj birdospecioj" en sia vivejo; alifoje ĝi preskaŭ forestas. Mallongdistanca migrado estas ebla klarigo.<ref name=HOEM-BOW/> La Hondura kolibro loĝas en tropikaj sekaj arbaroj, tipe en intermontaj valoj. La arbaroj ĝenerale estas malaltaj ĝis mezaj kun malferma ĝis parte fermita [[kanopeo]]. Tiuj en la okcidentaj departementoj Santa Bárbara kaj Cortés estas la pli altaj kaj pli densaj kaj estas priskribitaj kiel duonfalfoliaj. Tiu ĉi kolibro estis observita ankaŭ en tiuj departementoj en dorna arbaro, pin-kverka arbaro, kaj la randoj de paŝtejoj. En la okcidento ĝi emas loĝi sur la valaj deklivoj je altitudoj inter 200 kaj 500 m. La arbaroj en la orientaj departementoj Santa Bárbara kaj Cortés estis priskribitaj kiel seka tropika arbaro, dorna arbaro, aŭ ksera arbaro; la arboj estas falfoliaj aŭ duonfalfoliaj. Ĉi tie la specio loĝas sur la valfundoj, same kiel en la okcidento je altitudoj inter 200 kaj 500 m. Kaj oriente kaj okcidente la topografio estas tre varia je malgranda skalo, kun diferencoj en grundotipo, precipitaĵo kaj mikrovivejo, kiuj malfaciligas la determinadon de la precizaj vivejaj preferoj kaj bezonoj de la specio.<ref name=HOEM-BOW/><ref>Rodríguez, Fabiola, et al. "Influence of Microhabitat on Honduran Emerald (''Amazilia luciae'') Abundance in Tropical Dry Forest Remnants." Avian Conservation and Ecology, vol. 14, no. 1, 2019, doi:10.5751/ace-01321-140103.</ref><ref name=Howell>{{cite journal| last =Howell| first =Steve N.G. |author2=Sophie Webb| title =Notes on the Honduran Emerald| journal =Wilson Bulletin| volume =101| issue =4| pages =642–643| date =Decembro 1989| url = http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v101n04/p0642-p0643.pdf| access-date =2007-12-30 }}</ref> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The Honduran emerald forages for nectar at a wide variety of flower sources, seeking it at all levels of the forest. At least 22 species of plants have been documented as nectar sources; examples include cacti, thorny shrubs and trees, vine, herbs, [[epiphyte]]s, and parasitic plants. In the west its primary source is ''[[Helicteres|Helicteres guazumaefolia]]'', which flowers year-round. In the east the species seems to favor ''[[Euphorbia|Pedilanthus camporum]]'' and ''[[Opuntia|Nopalea hondurensis]]''. It appears to sometimes defend nectar sources.<ref name=HOEM-BOW/> In addition to nectar the Honduran emerald feeds on small [[arthropod]]s. Anderson et al. (2010) provide a detailed dietary analysis.<ref name=Anderson>{{Cite journal|last1=Anderson|first1=David L.|last2=House|first2=Paul|last3=Hyman|first3=Robert E.|last4=Steiner|first4=Ricardo|last5=Hawkins|first5=H. Ross|last6=Thorn|first6=Sherry|last7=Rey|first7=Manuel J.|last8=Espinal|first8=Mario R.|last9=Marineros|first9=Leonel E.|date=2010|title=Rediscovery of the Honduran Emerald ''Amazilia luciae'' in western Honduras: insights on the distribution, ecology, and conservation of a 'Critically Endangered' hummingbird|journal=Bird Conservation International|language=en|volume=20|issue=3|pages=255–262|doi=10.1017/S0959270910000389|s2cid=85624160|issn=1474-0001|doi-access=free}}</ref> ===Reproduktado=== One nest of the Honduran emerald was made of seed fluff and dried leaves bound with spiderweb with lichen on the outside. It was sited {{convert|2.3|m|ft|abbr=on}} up in a ''[[Eugenia|Eugenia lempana]]'' tree. Nothing else is known about the species' breeding [[phenology]].<ref name=HOEM-BOW/> ===Predoreago=== The Honduran emerald responds and joins [[Animal mobbing behavior|mobs]] after hearing the calls of potential predators, especially the [[ferruginous pygmy owl]] (''Glaucidium brasilianum'').<ref name=Howell/> ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the Honduran emerald as Threatened, then in 1994 as Critically Endangered, in 2011 as Endangered, and since 2020 as Vulnerable. The downlistings followed the increasing knowledge of the species' distribution. However, it still has a very small and fragmented range. Its estimated population of between 10,000 and 20,000 mature individuals is believed to be decreasing. The main threat is the continuing conversion of its habitat to agriculture and human habitation.<ref name=IUCN/> The [[American Bird Conservancy]] has estimated that 90 percent of its original habitat has been lost. The organization helped create and later expand a protected area for the species in the Aguan Valley of Yoro department.<ref>{{Cite web|title=Honduran Emerald|url=https://abcbirds.org/bird/honduran-emerald/|access-date=2021-03-13|website=American Bird Conservancy|language=en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia luciae}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Honduro]] srszy0oq8qilxkj19kxqctn2tepoqwu 9372809 9372806 2026-05-14T13:43:55Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9372809 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Hondura kolibro |koloro = pink |dosiero = Honduran Emerald (Amazilia luciae) (2495402213).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Hondura kolibro''' ''A. luciae'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Honduran Emerald ''Amazilia luciae'' |volume=2020 |article-number=e.T22687529A179937732 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22687529A179937732.en |access-date=9a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Amazilia luciae'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1868) |vikispecio = ''Amazilia luciae'' |komunejo = ''Amazilia luciae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia luciae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Hondura kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia luciae'', estas mezgranda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Honduro]]. ==Taksonomio== La Honduran kolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1868 la usona amatora ornitologo [[George Newbold Lawrence]] surbaze de specimeno kolektita en Honduro. Li metis la specion en la [[genro]]n ''Thaumatias'' kaj stampis la [[dunoma nomo|duvortajn nomojn]] ''Thaumatias luciae''. Li elektis epiteton honore al Lucy Brewer, filino de la ornitologo [[Thomas Mayo Brewer]].<ref>{{ cite journal | last=Lawrence | first=George Newbold | author-link=George Newbold Lawrence | year=1867 | title=Descriptions of five new species of Central American birds | journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia | volume=19 | pages=232–234 [233] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/26288972 }} Kvankam la titolpaĝo indikas daton 1867, la artikolo estis publikigita en 1868.</ref> La Hondura kolibro estas nun metita kun kvar aliaj specioj en la genron ''[[Amazilia]]'', kiun enkondukis en 1843 la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo devenas el la [[Inkaoj|inkaa]] heroino en la romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n43/mode/1up 43]}}</ref> La specio estas [[monotipa]]: oni ne agnoskis [[subspecio]]n.<ref name=ioc/> ==Aspekto== La Hondura kolibro estas 9 ĝis 10 cm longa. Ambaŭ seksoj havas mezlongan bekon, iomete kurban, kun nigra supra [[makzelo]] kaj ruĝa [[mandiblo]] kun nigra pinto. Plenkreskaj maskloj havas malhelverdajn kronon kaj suprajn partojn, kiuj fariĝas bronzaj sur la malsupra dorso kaj supraj vostoplumoj. Ĝiaj centraj vostoplumoj estas malhelverdaj, la ceteraj malhelverdaj kun bronza nuanco proksime al la fino, kaj ĉiuj havas purpuran bendon proksime al la pinto. Ĝia gorĝareo kaj supra brusto estas mezbluaj, kiuj povas aspekti verdetaj aŭ grizetaj en malsamaj lumoj. Ĝia brusto estas grizecblanka kun verdaj flankoj kaj pli obtuzaj bronzverdaj flankoj. Ĝiaj subvostoplumoj estas malhelverdaj kun blankaj randoj. La plenkreska ino havas similan plumaron, sed ĝenerale pli obtuza. Ĝia gorĝareo estas pli malgranda kaj pli verda ol tiu de la masklo, kaj ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas grizajn pintojn. Nematuraj birdoj similas al la ino.<ref name=HOEM-BOW>Anderson, D. L. (2020). Honduran Emerald (''Amazilia luciae''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.honeme1.01] Alirita la 9an de Septembro, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Hondura kolibro troviĝas en tri vaste apartigitaj areoj de norda Honduro, en la departementoj [[Departemento Santa Bárbara|Santa Bárbara]], [[Departemento Cortés|Cortés]], [[Departemento Yoro|Yoro]], kaj [[Departemento Olancho|Olancho]]. Ĝis la 1950-aj jaroj la specio estis konata nur el kelkaj specimenoj prenitaj en la lastaj du el ili. Ĝi ne estis denove observita ĝis 1988, en Yoro, kaj estis unue dokumentita en Santa Bárbara kaj Cortés en 2007. Ekde tiam la specio estis observita iom pli vaste ol antaŭe ene de ĉiu el la tri ĝeneralaj areoj.<ref name=HOEM-BOW/> La movoj de la Hondura kolibro estas neperfekte konataj. En la oriento en iuj sezonoj ĝi estas "unu el la plej rimarkindaj birdospecioj" en sia vivejo; alifoje ĝi preskaŭ forestas. Mallongdistanca migrado estas ebla klarigo.<ref name=HOEM-BOW/> La Hondura kolibro loĝas en tropikaj sekaj arbaroj, tipe en intermontaj valoj. La arbaroj ĝenerale estas malaltaj ĝis mezaj kun malferma ĝis parte fermita [[kanopeo]]. Tiuj en la okcidentaj departementoj Santa Bárbara kaj Cortés estas la pli altaj kaj pli densaj kaj estas priskribitaj kiel duonfalfoliaj. Tiu ĉi kolibro estis observita ankaŭ en tiuj departementoj en dorna arbaro, pin-kverka arbaro, kaj la randoj de paŝtejoj. En la okcidento ĝi emas loĝi sur la valaj deklivoj je altitudoj inter 200 kaj 500 m. La arbaroj en la orientaj departementoj Santa Bárbara kaj Cortés estis priskribitaj kiel seka tropika arbaro, dorna arbaro, aŭ ksera arbaro; la arboj estas falfoliaj aŭ duonfalfoliaj. Ĉi tie la specio loĝas sur la valfundoj, same kiel en la okcidento je altitudoj inter 200 kaj 500 m. Kaj oriente kaj okcidente la topografio estas tre varia je malgranda skalo, kun diferencoj en grundotipo, precipitaĵo kaj mikrovivejo, kiuj malfaciligas la determinadon de la precizaj vivejaj preferoj kaj bezonoj de la specio.<ref name=HOEM-BOW/><ref>Rodríguez, Fabiola, et al. "Influence of Microhabitat on Honduran Emerald (''Amazilia luciae'') Abundance in Tropical Dry Forest Remnants." Avian Conservation and Ecology, vol. 14, no. 1, 2019, doi:10.5751/ace-01321-140103.</ref><ref name=Howell>{{cite journal| last =Howell| first =Steve N.G. |author2=Sophie Webb| title =Notes on the Honduran Emerald| journal =Wilson Bulletin| volume =101| issue =4| pages =642–643| date =Decembro 1989| url = http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v101n04/p0642-p0643.pdf| access-date =2007-12-30 }}</ref> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Hondura kolibro manĝas [[nektaro]]n ĉe vasta gamo da florfontoj, serĉante ĝin ĉe ĉiuj niveloj de la arbaro. Almenaŭ 22 specioj de plantoj estas dokumentitaj kiel nektarfontoj; ekzemploj inkluzivas [[kakto]]jn, dornajn arbustojn kaj arbojn, [[vito]]jn, [[herbo]]jn, [[epifito]]jn kaj parazitajn plantojn. En la okcidento ĝia ĉefa fonto estas ''Helicteres guazumaefolia'', kiu floras tutjare. En la oriento la specio ŝajnas preferi ''[[Euphorbia|Pedilanthus camporum]]'' kaj ''[[Opuntia|Nopalea hondurensis]]''. Ĝi ŝajne foje defendas nektarfontojn.<ref name=HOEM-BOW/> Aldone al nektaro, la Hondura kolibro manĝas malgrandajn [[artikuloj]]n. Anderson et al. (2010) provizas detalan dietanalizon.<ref name=Anderson>{{Cite journal|last1=Anderson|first1=David L.|last2=House|first2=Paul|last3=Hyman|first3=Robert E.|last4=Steiner|first4=Ricardo|last5=Hawkins|first5=H. Ross|last6=Thorn|first6=Sherry|last7=Rey|first7=Manuel J.|last8=Espinal|first8=Mario R.|last9=Marineros|first9=Leonel E.|date=2010|title=Rediscovery of the Honduran Emerald ''Amazilia luciae'' in western Honduras: insights on the distribution, ecology, and conservation of a 'Critically Endangered' hummingbird|journal=Bird Conservation International|language=en|volume=20|issue=3|pages=255–262|doi=10.1017/S0959270910000389|s2cid=85624160|issn=1474-0001|doi-access=free}}</ref> ===Reproduktado=== Unu nesto de la Hondura kolibro estis farita el semlanugo kaj sekigitaj folioj ligitaj per [[araneaĵo]] kun [[likeno]] ekstere. Ĝi estis lokita 2.3 m alte en arbo de ''Eugenia lempana''. Nenio alia estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la specio.<ref name=HOEM-BOW/> ===Predoreago=== La Hondura kolibro reagas kaj aliĝas al [[Animala ĉikanado|bandoj]] post aŭdado de la krioj de eblaj predantoj, precipe la [[Ruĝeca strigeto]] (''Glaucidium brasilianum'').<ref name=Howell/> ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the Honduran emerald as Threatened, then in 1994 as Critically Endangered, in 2011 as Endangered, and since 2020 as Vulnerable. The downlistings followed the increasing knowledge of the species' distribution. However, it still has a very small and fragmented range. Its estimated population of between 10,000 and 20,000 mature individuals is believed to be decreasing. The main threat is the continuing conversion of its habitat to agriculture and human habitation.<ref name=IUCN/> The [[American Bird Conservancy]] has estimated that 90 percent of its original habitat has been lost. The organization helped create and later expand a protected area for the species in the Aguan Valley of Yoro department.<ref>{{Cite web|title=Honduran Emerald|url=https://abcbirds.org/bird/honduran-emerald/|access-date=2021-03-13|website=American Bird Conservancy|language=en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia luciae}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Honduro]] kmg69ldcevk8ov95i593mrkhz5s59e0 9372925 9372809 2026-05-14T19:34:48Z Kani 670 9372925 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Hondura kolibro |koloro = pink |dosiero = Honduran Emerald (Amazilia luciae) (2495402213).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Hondura kolibro''' ''A. luciae'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Honduran Emerald ''Amazilia luciae'' |volume=2020 |article-number=e.T22687529A179937732 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22687529A179937732.en |access-date=9a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Amazilia luciae'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1868) |vikispecio = ''Amazilia luciae'' |komunejo = ''Amazilia luciae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia luciae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Hondura kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia luciae'', estas mezgranda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Honduro]]. ==Taksonomio== La Honduran kolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1868 la usona amatora ornitologo [[George Newbold Lawrence]] surbaze de specimeno kolektita en Honduro. Li metis la specion en la [[genro]]n ''Thaumatias'' kaj stampis la [[dunoma nomo|duvortajn nomojn]] ''Thaumatias luciae''. Li elektis epiteton honore al Lucy Brewer, filino de la ornitologo [[Thomas Mayo Brewer]].<ref>{{ cite journal | last=Lawrence | first=George Newbold | author-link=George Newbold Lawrence | year=1867 | title=Descriptions of five new species of Central American birds | journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia | volume=19 | pages=232–234 [233] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/26288972 }} Kvankam la titolpaĝo indikas daton 1867, la artikolo estis publikigita en 1868.</ref> La Hondura kolibro estas nun metita kun kvar aliaj specioj en la genron ''[[Amazilia]]'', kiun enkondukis en 1843 la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo devenas el la [[Inkaoj|inkaa]] heroino en la romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n43/mode/1up 43]}}</ref> La specio estas [[monotipa]]: oni ne agnoskis [[subspecio]]n.<ref name=ioc/> ==Aspekto== La Hondura kolibro estas 9 ĝis 10 cm longa. Ambaŭ seksoj havas mezlongan bekon, iomete kurban, kun nigra supra [[makzelo]] kaj ruĝa [[mandiblo]] kun nigra pinto. Plenkreskaj maskloj havas malhelverdajn kronon kaj suprajn partojn, kiuj fariĝas bronzaj sur la malsupra dorso kaj supraj vostoplumoj. Ĝiaj centraj vostoplumoj estas malhelverdaj, la ceteraj malhelverdaj kun bronza nuanco proksime al la fino, kaj ĉiuj havas purpuran bendon proksime al la pinto. Ĝia gorĝareo kaj supra brusto estas mezbluaj, kiuj povas aspekti verdetaj aŭ grizetaj en malsamaj lumoj. Ĝia brusto estas grizecblanka kun verdaj flankoj kaj pli obtuzaj bronzverdaj flankoj. Ĝiaj subvostoplumoj estas malhelverdaj kun blankaj randoj. La plenkreska ino havas similan plumaron, sed ĝenerale pli obtuza. Ĝia gorĝareo estas pli malgranda kaj pli verda ol tiu de la masklo, kaj ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas grizajn pintojn. Nematuraj birdoj similas al la ino.<ref name=HOEM-BOW>Anderson, D. L. (2020). Honduran Emerald (''Amazilia luciae''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.honeme1.01] Alirita la 9an de Septembro, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Hondura kolibro troviĝas en tri vaste apartigitaj areoj de norda Honduro, en la departementoj [[Departemento Santa Bárbara|Santa Bárbara]], [[Departemento Cortés|Cortés]], [[Departemento Yoro|Yoro]], kaj [[Departemento Olancho|Olancho]]. Ĝis la 1950-aj jaroj la specio estis konata nur el kelkaj specimenoj prenitaj en la lastaj du el ili. Ĝi ne estis denove observita ĝis 1988, en Yoro, kaj estis unue dokumentita en Santa Bárbara kaj Cortés en 2007. Ekde tiam la specio estis observita iom pli vaste ol antaŭe ene de ĉiu el la tri ĝeneralaj areoj.<ref name=HOEM-BOW/> La movoj de la Hondura kolibro estas neperfekte konataj. En la oriento en iuj sezonoj ĝi estas "unu el la plej rimarkindaj birdospecioj" en sia vivejo; alifoje ĝi preskaŭ forestas. Mallongdistanca migrado estas ebla klarigo.<ref name=HOEM-BOW/> La Hondura kolibro loĝas en tropikaj sekaj arbaroj, tipe en intermontaj valoj. La arbaroj ĝenerale estas malaltaj ĝis mezaj kun malferma ĝis parte fermita [[kanopeo]]. Tiuj en la okcidentaj departementoj Santa Bárbara kaj Cortés estas la pli altaj kaj pli densaj kaj estas priskribitaj kiel duonfalfoliaj. Tiu ĉi kolibro estis observita ankaŭ en tiuj departementoj en dorna arbaro, pin-kverka arbaro, kaj la randoj de paŝtejoj. En la okcidento ĝi emas loĝi sur la valaj deklivoj je altitudoj inter 200 kaj 500 m. La arbaroj en la orientaj departementoj Santa Bárbara kaj Cortés estis priskribitaj kiel seka tropika arbaro, dorna arbaro, aŭ ksera arbaro; la arboj estas falfoliaj aŭ duonfalfoliaj. Ĉi tie la specio loĝas sur la valfundoj, same kiel en la okcidento je altitudoj inter 200 kaj 500 m. Kaj oriente kaj okcidente la topografio estas tre varia je malgranda skalo, kun diferencoj en grundotipo, precipitaĵo kaj mikrovivejo, kiuj malfaciligas la determinadon de la precizaj vivejaj preferoj kaj bezonoj de la specio.<ref name=HOEM-BOW/><ref>Rodríguez, Fabiola, et al. "Influence of Microhabitat on Honduran Emerald (''Amazilia luciae'') Abundance in Tropical Dry Forest Remnants." Avian Conservation and Ecology, vol. 14, no. 1, 2019, doi:10.5751/ace-01321-140103.</ref><ref name=Howell>{{cite journal| last =Howell| first =Steve N.G. |author2=Sophie Webb| title =Notes on the Honduran Emerald| journal =Wilson Bulletin| volume =101| issue =4| pages =642–643| date =Decembro 1989| url = http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v101n04/p0642-p0643.pdf| access-date =2007-12-30 }}</ref> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Hondura kolibro manĝas [[nektaro]]n ĉe vasta gamo da florfontoj, serĉante ĝin ĉe ĉiuj niveloj de la arbaro. Almenaŭ 22 specioj de plantoj estas dokumentitaj kiel nektarfontoj; ekzemploj inkluzivas [[kakto]]jn, dornajn arbustojn kaj arbojn, [[vito]]jn, [[herbo]]jn, [[epifito]]jn kaj parazitajn plantojn. En la okcidento ĝia ĉefa fonto estas ''Helicteres guazumaefolia'', kiu floras tutjare. En la oriento la specio ŝajnas preferi ''[[Euphorbia|Pedilanthus camporum]]'' kaj ''[[Opuntia|Nopalea hondurensis]]''. Ĝi ŝajne foje defendas nektarfontojn.<ref name=HOEM-BOW/> Aldone al nektaro, la Hondura kolibro manĝas malgrandajn [[artikuloj]]n. Anderson et al. (2010) provizas detalan dietanalizon.<ref name=Anderson>{{Cite journal|last1=Anderson|first1=David L.|last2=House|first2=Paul|last3=Hyman|first3=Robert E.|last4=Steiner|first4=Ricardo|last5=Hawkins|first5=H. Ross|last6=Thorn|first6=Sherry|last7=Rey|first7=Manuel J.|last8=Espinal|first8=Mario R.|last9=Marineros|first9=Leonel E.|date=2010|title=Rediscovery of the Honduran Emerald ''Amazilia luciae'' in western Honduras: insights on the distribution, ecology, and conservation of a 'Critically Endangered' hummingbird|journal=Bird Conservation International|language=en|volume=20|issue=3|pages=255–262|doi=10.1017/S0959270910000389|s2cid=85624160|issn=1474-0001|doi-access=free}}</ref> ===Reproduktado=== Unu nesto de la Hondura kolibro estis farita el semlanugo kaj sekigitaj folioj ligitaj per [[araneaĵo]] kun [[likeno]] ekstere. Ĝi estis lokita 2.3 m alte en arbo de ''Eugenia lempana''. Nenio alia estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la specio.<ref name=HOEM-BOW/> ===Predoreago=== La Hondura kolibro reagas kaj aliĝas al [[Animala ĉikanado|bandoj]] post aŭdado de la krioj de eblaj predantoj, precipe la [[Ruĝeca strigeto]] (''Glaucidium brasilianum'').<ref name=Howell/> ==Statuso== La [[IUCN]] origine taksis la honduran kolibron kiel [[Minacata]]n, poste en 1994 kiel [[Draste Endanĝerigita]]n, en 2011 kiel [[Endanĝerigita]]n, kaj ekde 2020 kiel [[Vundebla]]n. La malsuprenlistigoj sekvis la kreskantan scion pri la distribuado de la specio. Tamen, ĝi ankoraŭ havas tre malgrandan kaj fragmentitan arealon. Oni kredas, ke ĝia laŭtaksa populacio de inter 10 000 kaj 20 000 maturaj individuoj malpliiĝas. La ĉefa minaco estas la daŭra konverto de ĝia vivejo al agrikulturo kaj homa loĝado.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Honduran Emerald ''Amazilia luciae'' |volume=2020 |article-number=e.T22687529A179937732 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22687529A179937732.en |access-date=9a de Septembro 2022}}</ref> La ''[[American Bird Conservancy]]'' taksis, ke 90 procentoj de ĝia origina vivejo perdiĝis. La organizo helpis krei kaj poste vastigi protektitan areon por la specio en la Aguana Valo de la departemento Yoro.<ref>{{Cite web|title=Honduran Emerald|url=https://abcbirds.org/bird/honduran-emerald/|access-date=2021-03-13|website=American Bird Conservancy|language=en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia luciae}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Honduro]] o1m4sm69m7rvgoqca5yolrr2d52uwzs 9372950 9372925 2026-05-14T20:05:30Z Kani 670 9372950 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Hondura kolibro |koloro = pink |dosiero = Honduran Emerald (Amazilia luciae) (2495402213).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 |specio = '''Hondura kolibro''' ''A. luciae'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Honduran Emerald ''Amazilia luciae'' |volume=2020 |article-number=e.T22687529A179937732 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22687529A179937732.en |access-date=9a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Amazilia luciae'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1868) |vikispecio = ''Amazilia luciae'' |komunejo = ''Amazilia luciae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Amazilia luciae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Hondura kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilia luciae'', estas mezgranda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvar specioj en la genro ''[[Amazilia]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Honduro]]. ==Taksonomio== La Honduran kolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1868 la usona amatora ornitologo [[George Newbold Lawrence]] surbaze de specimeno kolektita en Honduro. Li metis la specion en la [[genro]]n ''Thaumatias'' kaj stampis la [[dunoma nomo|duvortajn nomojn]] ''Thaumatias luciae''. Li elektis epiteton honore al Lucy Brewer, filino de la ornitologo [[Thomas Mayo Brewer]].<ref>{{ cite journal | last=Lawrence | first=George Newbold | author-link=George Newbold Lawrence | year=1867 | title=Descriptions of five new species of Central American birds | journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia | volume=19 | pages=232–234 [233] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/26288972 }} Kvankam la titolpaĝo indikas daton 1867, la artikolo estis publikigita en 1868.</ref> La Hondura kolibro estas nun metita kun kvar aliaj specioj en la genron ''[[Amazilia]]'', kiun enkondukis en 1843 la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo devenas el la [[Inkaoj|inkaa]] heroino en la romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n43/mode/1up 43]}}</ref> La specio estas [[monotipa]]: oni ne agnoskis [[subspecio]]n.<ref name=ioc/> ==Aspekto== La Hondura kolibro estas 9 ĝis 10 cm longa. Ambaŭ seksoj havas mezlongan bekon, iomete kurban, kun nigra supra [[makzelo]] kaj ruĝa [[mandiblo]] kun nigra pinto. Plenkreskaj maskloj havas malhelverdajn kronon kaj suprajn partojn, kiuj fariĝas bronzaj sur la malsupra dorso kaj supraj vostoplumoj. Ĝiaj centraj vostoplumoj estas malhelverdaj, la ceteraj malhelverdaj kun bronza nuanco proksime al la fino, kaj ĉiuj havas purpuran bendon proksime al la pinto. Ĝia gorĝareo kaj supra brusto estas mezbluaj, kiuj povas aspekti verdetaj aŭ grizetaj en malsamaj lumoj. Ĝia brusto estas grizecblanka kun verdaj flankoj kaj pli obtuzaj bronzverdaj flankoj. Ĝiaj subvostoplumoj estas malhelverdaj kun blankaj randoj. La plenkreska ino havas similan plumaron, sed ĝenerale pli obtuza. Ĝia gorĝareo estas pli malgranda kaj pli verda ol tiu de la masklo, kaj ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas grizajn pintojn. Nematuraj birdoj similas al la ino.<ref name=HOEM-BOW>Anderson, D. L. (2020). Honduran Emerald (''Amazilia luciae''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.honeme1.01] Alirita la 9an de Septembro, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Hondura kolibro troviĝas en tri vaste apartigitaj areoj de norda Honduro, en la departementoj [[Departemento Santa Bárbara|Santa Bárbara]], [[Departemento Cortés|Cortés]], [[Departemento Yoro|Yoro]], kaj [[Departemento Olancho|Olancho]]. Ĝis la 1950-aj jaroj la specio estis konata nur el kelkaj specimenoj prenitaj en la lastaj du el ili. Ĝi ne estis denove observita ĝis 1988, en Yoro, kaj estis unue dokumentita en Santa Bárbara kaj Cortés en 2007. Ekde tiam la specio estis observita iom pli vaste ol antaŭe ene de ĉiu el la tri ĝeneralaj areoj.<ref name=HOEM-BOW/> La movoj de la Hondura kolibro estas neperfekte konataj. En la oriento en iuj sezonoj ĝi estas "unu el la plej rimarkindaj birdospecioj" en sia vivejo; alifoje ĝi preskaŭ forestas. Mallongdistanca migrado estas ebla klarigo.<ref name=HOEM-BOW/> La Hondura kolibro loĝas en tropikaj sekaj arbaroj, tipe en intermontaj valoj. La arbaroj ĝenerale estas malaltaj ĝis mezaj kun malferma ĝis parte fermita [[kanopeo]]. Tiuj en la okcidentaj departementoj Santa Bárbara kaj Cortés estas la pli altaj kaj pli densaj kaj estas priskribitaj kiel duonfalfoliaj. Tiu ĉi kolibro estis observita ankaŭ en tiuj departementoj en dorna arbaro, pin-kverka arbaro, kaj la randoj de paŝtejoj. En la okcidento ĝi emas loĝi sur la valaj deklivoj je altitudoj inter 200 kaj 500 m. La arbaroj en la orientaj departementoj Santa Bárbara kaj Cortés estis priskribitaj kiel seka tropika arbaro, dorna arbaro, aŭ ksera arbaro; la arboj estas falfoliaj aŭ duonfalfoliaj. Ĉi tie la specio loĝas sur la valfundoj, same kiel en la okcidento je altitudoj inter 200 kaj 500 m. Kaj oriente kaj okcidente la topografio estas tre varia je malgranda skalo, kun diferencoj en grundotipo, precipitaĵo kaj mikrovivejo, kiuj malfaciligas la determinadon de la precizaj vivejaj preferoj kaj bezonoj de la specio.<ref name=HOEM-BOW/><ref>Rodríguez, Fabiola, et al. "Influence of Microhabitat on Honduran Emerald (''Amazilia luciae'') Abundance in Tropical Dry Forest Remnants." Avian Conservation and Ecology, vol. 14, no. 1, 2019, doi:10.5751/ace-01321-140103.</ref><ref name=Howell>{{cite journal| last =Howell| first =Steve N.G. |author2=Sophie Webb| title =Notes on the Honduran Emerald| journal =Wilson Bulletin| volume =101| issue =4| pages =642–643| date =Decembro 1989| url = http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v101n04/p0642-p0643.pdf| access-date =2007-12-30 }}</ref> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Hondura kolibro manĝas [[nektaro]]n ĉe vasta gamo da florfontoj, serĉante ĝin ĉe ĉiuj niveloj de la arbaro. Almenaŭ 22 specioj de plantoj estas dokumentitaj kiel nektarfontoj; ekzemploj inkluzivas [[kakto]]jn, dornajn arbustojn kaj arbojn, [[vito]]jn, [[herbo]]jn, [[epifito]]jn kaj parazitajn plantojn. En la okcidento ĝia ĉefa fonto estas ''Helicteres guazumaefolia'', kiu floras tutjare. En la oriento la specio ŝajnas preferi ''[[Euphorbia|Pedilanthus camporum]]'' kaj ''[[Opuntia|Nopalea hondurensis]]''. Ĝi ŝajne foje defendas nektarfontojn.<ref name=HOEM-BOW/> Aldone al nektaro, la Hondura kolibro manĝas malgrandajn [[artikuloj]]n. Anderson et al. (2010) provizas detalan dietanalizon.<ref name=Anderson>{{Cite journal|last1=Anderson|first1=David L.|last2=House|first2=Paul|last3=Hyman|first3=Robert E.|last4=Steiner|first4=Ricardo|last5=Hawkins|first5=H. Ross|last6=Thorn|first6=Sherry|last7=Rey|first7=Manuel J.|last8=Espinal|first8=Mario R.|last9=Marineros|first9=Leonel E.|date=2010|title=Rediscovery of the Honduran Emerald ''Amazilia luciae'' in western Honduras: insights on the distribution, ecology, and conservation of a 'Critically Endangered' hummingbird|journal=Bird Conservation International|language=en|volume=20|issue=3|pages=255–262|doi=10.1017/S0959270910000389|s2cid=85624160|issn=1474-0001|doi-access=free}}</ref> ===Reproduktado=== Unu nesto de la Hondura kolibro estis farita el semlanugo kaj sekigitaj folioj ligitaj per [[araneaĵo]] kun [[likeno]] ekstere. Ĝi estis lokita 2.3 m alte en arbo de ''Eugenia lempana''. Nenio alia estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la specio.<ref name=HOEM-BOW/> ===Predoreago=== La Hondura kolibro reagas kaj aliĝas al [[Animala ĉikanado|bandoj]] post aŭdado de la krioj de eblaj predantoj, precipe la [[Ruĝeca strigeto]] (''Glaucidium brasilianum'').<ref name=Howell/> ==Statuso== La [[IUCN]] origine taksis la honduran kolibron kiel [[Minacata]]n, poste en 1994 kiel [[Draste Endanĝerigita]]n, en 2011 kiel [[Endanĝerigita]]n, kaj ekde 2020 kiel [[Vundebla]]n. La malsuprenlistigoj sekvis la kreskantan scion pri la distribuado de la specio. Tamen, ĝi ankoraŭ havas tre malgrandan kaj fragmentitan arealon. Oni kredas, ke ĝia laŭtaksa populacio de inter 10 000 kaj 20 000 maturaj individuoj malpliiĝas. La ĉefa minaco estas la daŭra konverto de ĝia vivejo al agrikulturo kaj homa loĝado.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Honduran Emerald ''Amazilia luciae'' |volume=2020 |article-number=e.T22687529A179937732 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22687529A179937732.en |access-date=9a de Septembro 2022}}</ref> La ''[[American Bird Conservancy]]'' taksis, ke 90 procentoj de ĝia origina vivejo perdiĝis. La organizo helpis krei kaj poste vastigi protektitan areon por la specio en la Aguana Valo de la departemento Yoro.<ref>{{Cite web|title=Honduran Emerald|url=https://abcbirds.org/bird/honduran-emerald/|access-date=2021-03-13|website=American Bird Conservancy|language=en}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia luciae}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Honduro]] f556irpe2mtd7t0kxjqfbz6ua7u2nol 0 943590 9372790 2026-05-14T13:09:02Z Nvss132 224431 Kreis novan paĝon kun "'''Evacustes PHIPSON''' pseŭdonimo de '''Edward Arthur Phipson''' (naskiĝis la [[9-a de februaro|9-an de februaro]] [[1854]] - mortis la [[6-a de decembro|6-an de decembro]] [[1931]]) estis angla artisto, konata pro sia urbaj pejzaĝoj. == Vivo == Phipson naskiĝis en 1854, en riĉa [[Kvakerismo|kvakera]] familio proksime de [[Birmingham]].<ref>Stanley Buder, ''Visionaries and Planners: The Garden City Movement and the Modern Community'', (Oxford University Press..." 9372790 wikitext text/x-wiki '''Evacustes PHIPSON''' pseŭdonimo de '''Edward Arthur Phipson''' (naskiĝis la [[9-a de februaro|9-an de februaro]] [[1854]] - mortis la [[6-a de decembro|6-an de decembro]] [[1931]]) estis angla artisto, konata pro sia urbaj pejzaĝoj. == Vivo == Phipson naskiĝis en 1854, en riĉa [[Kvakerismo|kvakera]] familio proksime de [[Birmingham]].<ref>Stanley Buder, ''Visionaries and Planners: The Garden City Movement and the Modern Community'', (Oxford University Press, 1990), 45</ref> Lia familio donis al li 16,000 [[Brita pundo|pundoj]], kun kiuj li financis sian laboron.<ref>Martin Henig and Nigel Ramsay, eds. ''‘a Hole Worlde of Things Very Memorable’: Essays in Architecture, Archaeology, Topography and the History of Oxford Presented to Julian Munby for His 70th Birthday'' (Archaeopress Publishing Limited, 2024), 104</ref> Li fariĝis socialisto kaj malsukcese provis krei [[Utopia socialismo|utopan kolonion]] en [[Aŭstralio]]. Poste, li loĝis en la meksika kolonio de [[Topolobampo|Topolobambo]], kiu estis bazita sur la ideoj de [[Ebenezer Howard]].<ref>Robert Beevers, ''The Garden City Utopia: A Critical Biography of Ebenezer Howard'' (Palgrave Macmillan, 1988), 38</ref> Phipson laboris kiel artisto. Li estis konata sub la nomo "Evacustes Phipson", el antikva greka vorto kiu signifas "aŭskultanto"<ref>"Evacustes A. Phipson: A Little-Known But Prolific Watercolour painter," H & F Libraries and Archives Blog, <nowiki>https://lbhflibraries.org/evacustes-a-phipson-a-little-known-but-prolific-watercolour-painter/</nowiki></ref> Li pentris 1,400 [[Akvarelo|akvarelojn]] de domoj kaj konstruaĵoj en la anglaj urboj [[Oksfordo]] kaj [[Croydon]]. En 2023, la Croydon Muzeo organizis la unuan ekspozicion de liaj pentraĵoj. Phipson povis paroli ses lingvojn.<ref>Martin Henig and Nigel Ramsay, eds. ''‘a Hole Worlde of Things Very Memorable’: Essays in Architecture, Archaeology, Topography and the History of Oxford Presented to Julian Munby for His 70th Birthday'' (Archaeopress Publishing Limited, 2024), 103.</ref> Li interesiĝis pri angla [[Ortografio|ortografia]] reformo.<ref>Evacustes A. Phipson, "How Should Long Vowelz Be Reprezented?," ''Our Language'' aŭgusto 1892, 39</ref> Laŭ Phipson, estis eraro ke [[Esperanto]] "estas nur parte kaj ne tute bazita sur [[Latina lingvo|Latino]]".<ref>Evacustes A. Phipson, "Korespondans" ''Maitre Phonetique,'' novembro 1903, 123.</ref> En 1908, Phipson kreis [[Esperantidoj|planlingvon]] kaj eldonis ĝin en sia libro ''Linguo internationala.''<ref>Marcel Monnerot-Dumaine, ''Précis d'interlinguistique générale et spéciale'' (Librairie Maloine, 1960), 180.</ref> e6wnsawin0hobcl720y0k37i8x83con 9372792 9372790 2026-05-14T13:09:33Z Nvss132 224431 9372792 wikitext text/x-wiki '''Evacustes PHIPSON''' pseŭdonimo de '''Edward Arthur Phipson''' (naskiĝis la [[9-a de februaro|9-an de februaro]] [[1854]] - mortis la [[6-a de decembro|6-an de decembro]] [[1931]]) estis angla artisto, konata pro sia urbaj pejzaĝoj. == Vivo == Phipson naskiĝis en 1854, en riĉa [[Kvakerismo|kvakera]] familio proksime de [[Birmingham]].<ref>Stanley Buder, ''Visionaries and Planners: The Garden City Movement and the Modern Community'', (Oxford University Press, 1990), 45</ref> Lia familio donis al li 16,000 [[Brita pundo|pundoj]], kun kiuj li financis sian laboron.<ref>Martin Henig and Nigel Ramsay, eds. ''‘a Hole Worlde of Things Very Memorable’: Essays in Architecture, Archaeology, Topography and the History of Oxford Presented to Julian Munby for His 70th Birthday'' (Archaeopress Publishing Limited, 2024), 104</ref> Li fariĝis socialisto kaj malsukcese provis krei [[Utopia socialismo|utopan kolonion]] en [[Aŭstralio]]. Poste, li loĝis en la meksika kolonio de [[Topolobampo|Topolobambo]], kiu estis bazita sur la ideoj de [[Ebenezer Howard]].<ref>Robert Beevers, ''The Garden City Utopia: A Critical Biography of Ebenezer Howard'' (Palgrave Macmillan, 1988), 38</ref> Phipson laboris kiel artisto. Li estis konata sub la nomo "Evacustes Phipson", el antikva greka vorto kiu signifas "aŭskultanto"<ref>"Evacustes A. Phipson: A Little-Known But Prolific Watercolour painter," H & F Libraries and Archives Blog, <nowiki>https://lbhflibraries.org/evacustes-a-phipson-a-little-known-but-prolific-watercolour-painter/</nowiki></ref> Li pentris 1,400 [[Akvarelo|akvarelojn]] de domoj kaj konstruaĵoj en la anglaj urboj [[Oksfordo]] kaj [[Croydon]]. En 2023, la Croydon Muzeo organizis la unuan ekspozicion de liaj pentraĵoj. Phipson povis paroli ses lingvojn.<ref>Martin Henig and Nigel Ramsay, eds. ''‘a Hole Worlde of Things Very Memorable’: Essays in Architecture, Archaeology, Topography and the History of Oxford Presented to Julian Munby for His 70th Birthday'' (Archaeopress Publishing Limited, 2024), 103.</ref> Li interesiĝis pri angla [[Ortografio|ortografia]] reformo.<ref>Evacustes A. Phipson, "How Should Long Vowelz Be Reprezented?," ''Our Language'' aŭgusto 1892, 39</ref> Laŭ Phipson, estis eraro ke [[Esperanto]] "estas nur parte kaj ne tute bazita sur [[Latina lingvo|Latino]]".<ref>Evacustes A. Phipson, "Korespondans" ''Maitre Phonetique,'' novembro 1903, 123.</ref> En 1908, Phipson kreis [[Esperantidoj|planlingvon]] kaj eldonis ĝin en sia libro ''Linguo internationala.''<ref>Marcel Monnerot-Dumaine, ''Précis d'interlinguistique générale et spéciale'' (Librairie Maloine, 1960), 180.</ref> == Referencoj == 4v5lstjrvsb8vw6sr3z2y79gex6pjx3 9372793 9372792 2026-05-14T13:10:18Z Nvss132 224431 9372793 wikitext text/x-wiki '''Evacustes PHIPSON''' pseŭdonimo de '''Edward Arthur Phipson''' (naskiĝis la [[9-a de februaro|9-an de februaro]] [[1854]] - mortis la [[6-a de decembro|6-an de decembro]] [[1931]]) estis angla artisto, konata pro sia urbaj [[Pejzaĝo|pejzaĝoj]]. == Vivo == Phipson naskiĝis en 1854, en riĉa [[Kvakerismo|kvakera]] familio proksime de [[Birmingham]].<ref>Stanley Buder, ''Visionaries and Planners: The Garden City Movement and the Modern Community'', (Oxford University Press, 1990), 45</ref> Lia familio donis al li 16,000 [[Brita pundo|pundoj]], kun kiuj li financis sian laboron.<ref>Martin Henig and Nigel Ramsay, eds. ''‘a Hole Worlde of Things Very Memorable’: Essays in Architecture, Archaeology, Topography and the History of Oxford Presented to Julian Munby for His 70th Birthday'' (Archaeopress Publishing Limited, 2024), 104</ref> Li fariĝis socialisto kaj malsukcese provis krei [[Utopia socialismo|utopan kolonion]] en [[Aŭstralio]]. Poste, li loĝis en la meksika kolonio de [[Topolobampo|Topolobambo]], kiu estis bazita sur la ideoj de [[Ebenezer Howard]].<ref>Robert Beevers, ''The Garden City Utopia: A Critical Biography of Ebenezer Howard'' (Palgrave Macmillan, 1988), 38</ref> Phipson laboris kiel artisto. Li estis konata sub la nomo "Evacustes Phipson", el antikva greka vorto kiu signifas "aŭskultanto"<ref>"Evacustes A. Phipson: A Little-Known But Prolific Watercolour painter," H & F Libraries and Archives Blog, <nowiki>https://lbhflibraries.org/evacustes-a-phipson-a-little-known-but-prolific-watercolour-painter/</nowiki></ref> Li pentris 1,400 [[Akvarelo|akvarelojn]] de domoj kaj konstruaĵoj en la anglaj urboj [[Oksfordo]] kaj [[Croydon]]. En 2023, la Croydon Muzeo organizis la unuan ekspozicion de liaj pentraĵoj. Phipson povis paroli ses lingvojn.<ref>Martin Henig and Nigel Ramsay, eds. ''‘a Hole Worlde of Things Very Memorable’: Essays in Architecture, Archaeology, Topography and the History of Oxford Presented to Julian Munby for His 70th Birthday'' (Archaeopress Publishing Limited, 2024), 103.</ref> Li interesiĝis pri angla [[Ortografio|ortografia]] reformo.<ref>Evacustes A. Phipson, "How Should Long Vowelz Be Reprezented?," ''Our Language'' aŭgusto 1892, 39</ref> Laŭ Phipson, estis eraro ke [[Esperanto]] "estas nur parte kaj ne tute bazita sur [[Latina lingvo|Latino]]".<ref>Evacustes A. Phipson, "Korespondans" ''Maitre Phonetique,'' novembro 1903, 123.</ref> En 1908, Phipson kreis [[Esperantidoj|planlingvon]] kaj eldonis ĝin en sia libro ''Linguo internationala.''<ref>Marcel Monnerot-Dumaine, ''Précis d'interlinguistique générale et spéciale'' (Librairie Maloine, 1960), 180.</ref> == Referencoj == 75dslik22m12r7wums9jrkn62y7p88o 9372796 9372793 2026-05-14T13:12:33Z Nvss132 224431 Kategorioj 9372796 wikitext text/x-wiki '''Evacustes PHIPSON''' pseŭdonimo de '''Edward Arthur Phipson''' (naskiĝis la [[9-a de februaro|9-an de februaro]] [[1854]] - mortis la [[6-a de decembro|6-an de decembro]] [[1931]]) estis angla artisto, konata pro sia urbaj [[Pejzaĝo|pejzaĝoj]]. == Vivo == Phipson naskiĝis en 1854, en riĉa [[Kvakerismo|kvakera]] familio proksime de [[Birmingham]].<ref>Stanley Buder, ''Visionaries and Planners: The Garden City Movement and the Modern Community'', (Oxford University Press, 1990), 45</ref> Lia familio donis al li 16,000 [[Brita pundo|pundoj]], kun kiuj li financis sian laboron.<ref>Martin Henig and Nigel Ramsay, eds. ''‘a Hole Worlde of Things Very Memorable’: Essays in Architecture, Archaeology, Topography and the History of Oxford Presented to Julian Munby for His 70th Birthday'' (Archaeopress Publishing Limited, 2024), 104</ref> Li fariĝis socialisto kaj malsukcese provis krei [[Utopia socialismo|utopan kolonion]] en [[Aŭstralio]]. Poste, li loĝis en la meksika kolonio de [[Topolobampo|Topolobambo]], kiu estis bazita sur la ideoj de [[Ebenezer Howard]].<ref>Robert Beevers, ''The Garden City Utopia: A Critical Biography of Ebenezer Howard'' (Palgrave Macmillan, 1988), 38</ref> Phipson laboris kiel artisto. Li estis konata sub la nomo "Evacustes Phipson", el antikva greka vorto kiu signifas "aŭskultanto"<ref>"Evacustes A. Phipson: A Little-Known But Prolific Watercolour painter," H & F Libraries and Archives Blog, <nowiki>https://lbhflibraries.org/evacustes-a-phipson-a-little-known-but-prolific-watercolour-painter/</nowiki></ref> Li pentris 1,400 [[Akvarelo|akvarelojn]] de domoj kaj konstruaĵoj en la anglaj urboj [[Oksfordo]] kaj [[Croydon]]. En 2023, la Croydon Muzeo organizis la unuan ekspozicion de liaj pentraĵoj. Phipson povis paroli ses lingvojn.<ref>Martin Henig and Nigel Ramsay, eds. ''‘a Hole Worlde of Things Very Memorable’: Essays in Architecture, Archaeology, Topography and the History of Oxford Presented to Julian Munby for His 70th Birthday'' (Archaeopress Publishing Limited, 2024), 103.</ref> Li interesiĝis pri angla [[Ortografio|ortografia]] reformo.<ref>Evacustes A. Phipson, "How Should Long Vowelz Be Reprezented?," ''Our Language'' aŭgusto 1892, 39</ref> Laŭ Phipson, estis eraro ke [[Esperanto]] "estas nur parte kaj ne tute bazita sur [[Latina lingvo|Latino]]".<ref>Evacustes A. Phipson, "Korespondans" ''Maitre Phonetique,'' novembro 1903, 123.</ref> En 1908, Phipson kreis [[Esperantidoj|planlingvon]] kaj eldonis ĝin en sia libro ''Linguo internationala.''<ref>Marcel Monnerot-Dumaine, ''Précis d'interlinguistique générale et spéciale'' (Librairie Maloine, 1960), 180.</ref> == Referencoj == <references /> [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1854]] [[Kategorio:Anglaj pentristoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1931]] 3vt7anve1vauajvvq7lqjzb7pxl1nol 9372799 9372796 2026-05-14T13:14:38Z Nvss132 224431 9372799 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Evacustes PHIPSON''' pseŭdonimo de '''Edward Arthur Phipson''' (naskiĝis la [[9-a de februaro|9-an de februaro]] [[1854]] - mortis la [[6-a de decembro|6-an de decembro]] [[1931]]) estis angla artisto, konata pro sia urbaj [[Pejzaĝo|pejzaĝoj]]. == Vivo == Phipson naskiĝis en 1854, en riĉa [[Kvakerismo|kvakera]] familio proksime de [[Birmingham]].<ref>Stanley Buder, ''Visionaries and Planners: The Garden City Movement and the Modern Community'', (Oxford University Press, 1990), 45</ref> Lia familio donis al li 16,000 [[Brita pundo|pundoj]], kun kiuj li financis sian laboron.<ref>Martin Henig and Nigel Ramsay, eds. ''‘a Hole Worlde of Things Very Memorable’: Essays in Architecture, Archaeology, Topography and the History of Oxford Presented to Julian Munby for His 70th Birthday'' (Archaeopress Publishing Limited, 2024), 104</ref> Li fariĝis socialisto kaj malsukcese provis krei [[Utopia socialismo|utopan kolonion]] en [[Aŭstralio]]. Poste, li loĝis en la meksika kolonio de [[Topolobampo|Topolobambo]], kiu estis bazita sur la ideoj de [[Ebenezer Howard]].<ref>Robert Beevers, ''The Garden City Utopia: A Critical Biography of Ebenezer Howard'' (Palgrave Macmillan, 1988), 38</ref> Phipson laboris kiel artisto. Li estis konata sub la nomo "Evacustes Phipson", el antikva greka vorto kiu signifas "aŭskultanto"<ref>"Evacustes A. Phipson: A Little-Known But Prolific Watercolour painter," H & F Libraries and Archives Blog, <nowiki>https://lbhflibraries.org/evacustes-a-phipson-a-little-known-but-prolific-watercolour-painter/</nowiki></ref> Li pentris 1,400 [[Akvarelo|akvarelojn]] de domoj kaj konstruaĵoj en la anglaj urboj [[Oksfordo]] kaj [[Croydon]]. En 2023, la Croydon Muzeo organizis la unuan ekspozicion de liaj pentraĵoj. Phipson povis paroli ses lingvojn.<ref>Martin Henig and Nigel Ramsay, eds. ''‘a Hole Worlde of Things Very Memorable’: Essays in Architecture, Archaeology, Topography and the History of Oxford Presented to Julian Munby for His 70th Birthday'' (Archaeopress Publishing Limited, 2024), 103.</ref> Li interesiĝis pri angla [[Ortografio|ortografia]] reformo.<ref>Evacustes A. Phipson, "How Should Long Vowelz Be Reprezented?," ''Our Language'' aŭgusto 1892, 39</ref> Laŭ Phipson, estis eraro ke [[Esperanto]] "estas nur parte kaj ne tute bazita sur [[Latina lingvo|Latino]]".<ref>Evacustes A. Phipson, "Korespondans" ''Maitre Phonetique,'' novembro 1903, 123.</ref> En 1908, Phipson kreis [[Esperantidoj|planlingvon]] kaj eldonis ĝin en sia libro ''Linguo internationala.''<ref>Marcel Monnerot-Dumaine, ''Précis d'interlinguistique générale et spéciale'' (Librairie Maloine, 1960), 180.</ref> == Referencoj == <references /> [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1854]] [[Kategorio:Anglaj pentristoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1931]] giqcus9iczgecc2mxzxucpsce7rotec 0 943591 9372794 2026-05-14T13:11:33Z Kani 670 Alidirektigis al [[Hondura kolibro]] 9372794 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Hondura kolibro]] p9k7c9kbd51200nnv1cgtfvo7v1t2v3 0 943592 9372807 2026-05-14T13:37:13Z Crosstor 3176 kirurgo 9372807 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Karolo|Károly]] Kett''' [kAroj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Kett Károly''' estis [[Hungario|hungara]] [[kirurgo]], [[traŭmatologo]], altlerneja [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM36222/252b9579-db7f-4cd4-bfb2-3ed93e271c4c/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=931908&date=2026-05-14 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1930|11|21}} en [[Lothárd]], li mortis {{mortotago|2012|11|4}} en [[Pécs]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en Pécs, poste li akiris medicinan diplomon en [[Universitato de Pécs|Medicinscienca Universitato de Pécs]] en [[1956]]. Post la diplomo li praktikadis jaron, poste inter 1957–1960 li kuracadis en statuso en la kirurgia kliniko, pli poste li estis [[asistanto]] (1960–1967), [[lektoro]] (1967–1973), [[docento]] (1973–1987), [[profesoro]] (1987–2000), ankaŭ katedrestro, dum inter 1961–1962 kaj 1963 li esploris en malsanulejo de [[Linz]]. Intertempe li akiris kirurgian (1960), traŭmatologian (1963), ortopedian (1965), plastian ĥirurgian (1970) licencojn, krome li kandidatiĝis (CSc) en 1971 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]], lia [[habilitiĝo]] okazis en 1993. Lia edzino naskis filon en 1966. Li ricevis medalon en 1992. == Elektitaj kontribuoj == * ''Új, mesterséges aortabillentyű az aortainsufficientia sebészi kezelésében.'' (kunaŭtoro, 1960) * ''Coronary Circulation and Blood Flow in the Coronary Sinus of Dogs Durincs Application of Mechanical Heart Lung.'' (kunaŭtoro, 1967) * ''Az emlő nyirokrendszerének lymphographiás vizsgálatáról.'' ([[disertaĵo]], 1970) * ''Emlővizsgálati eljárások.'' (kunaŭtoro, 1977) * ''Izolált epehólyag-trauma ritka formájának ultrahang-diagnosztikája és kezelése.'' (kunaŭtoro, 1990) * ''Az aspirációs vékonytű-biopszia lehetőségei a colorectális daganatok recidívájának korai diagnosztikájában.'' (kunaŭtoro, 1996) * ''Axillary Lymph Drainage as a Prognostic Factor of Survival in Breast Cancer.'' (2002) == Fontoj == * [https://nevpont.hu/palyakep/kett-karoly-6605c biografio hungare] * [https://aok.pte.hu/hu/hirek/hir/4758 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kett Karoly}} [[Kategorio:Hungaraj kirurgoj]] [[Kategorio:Hungaraj traŭmatologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} frheouaxeoq6e43nt6b1ryvzhl23si4 0 943593 9372811 2026-05-14T13:52:21Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1352241808|Charles Booth (social reformer)]]" 9372811 wikitext text/x-wiki '''Charles James BOOTH''' (naskiĝis la 30-an de marto 1840 en [[Liverpool]] – mortis la 23-an de novembro 1916 en Thringstone, [[Leicestershire]]) estis estis brita filantropo kaj socia esploristo, konata pro sia dokumentado pri la vivkondiĉoj de la [[laborista klaso]] en [[Londono]] fine de la 19-a jarcento. Kune kun Henry Mayhew, Booth estas konsiderata unu el la pioniroj de urbaj studoj. Li estas konsiderata unu el la unuaj esploristoj de [[malriĉeco]] kiel socia fenomeno en la mondo. Precipe, lia verkado enkondukis la koncepton de la "malriĉeca limo" en la sciencon Dum la 1860-aj jaroj Booth interesiĝis pri la filozofio de [[Auguste Comte]], la fondinto de moderna sociologio, kaj konvertiĝis al lia Religio de Homaro, aligita kun membroj de la Londona Pozitivista Societo, kaj verkis [[Pozitivismo|pozitivistajn]] preĝojn. Lin kaptivis la ideo de Comte, ke estonte, sciencaj industriistoj kontrolos la socian gvidadon anstataŭ la ekleziaj pastroj. La laboro de Booth, sekvita de tiu de Seebohm Rowntree, influis registaran politikon rilate al malriĉeco komence de la 20-a jarcento kaj helpis iniciati pensiojn por maljunuloj kaj senpagajn lernejajn manĝojn por la plej malriĉaj infanoj. Krome, lia esplorado ankaŭ montrus kiel malriĉecon influis religio, edukado kaj administrado. Booth estas plej konata pro sia plurvoluma libro ''Life and Labour of the People in London'' (1902), kiu fokusiĝas al la statistikoj, kiujn li kolektis pri malriĉeco en Londono. ''Life and Labour'' "diskutas gamon da sociaj kondiĉoj, en kiuj ĝi raportis, ke ŝajnis, ke homoj verŝajne estas malriĉaj aŭ ĉe la randoj de malriĉeco." Booth ankaŭ estas agnoskita pro influo sur la transiro de sociaj sintenoj de la [[Viktorina epoko]] al la 20-a jarcento.{{sfn|Marshall|Simey|Simey|1961|p=421}} Pro liaj esploroj pri malriĉeco, iuj honoras Charles Booth kiel unu el la fondintoj de socia administrado, kaj rigardas lian laboron kiel decidan dum studado de socia politiko. [[Dosiero:Coat_of_arms_of_the_Booth_Family.svg|dekstra|eta|Blazono de la familio Booth]] * [https://booth.lse.ac.uk/ Londono de Charles Booth: Malriĉecaj mapoj kaj policaj kajeroj], [[London School of Economics|LSE]] * [http://archives.ulrls.lon.ac.uk/dispatcher.aspx?action=search&database=ChoiceArchive&search=IN=MS797 Artikoloj de Charles Booth ĉe la Biblioteko de Senato, Universitato de Londono] * [http://www.spartacus-educational.com/PHbooth.htm Priskribo de Spartacus pri la vivo de Booth] * [https://web.archive.org/web/20061209112932/http://mubs.mdx.ac.uk/Staff/Personal_pages/Ifan1/Booth/ Charles Booth kaj malriĉeca mapado en malfrua deknaŭa jarcento en Londono], [[Universitato Middlesex|Middlesex University Business School]] [[Kategorio:Anglaj filantropoj]] [[Kategorio:Anglaj malfikciaj verkistoj]] o76pddxpu5gjx2hngywf0svxpnncr90 9372812 9372811 2026-05-14T13:54:32Z Sj1mor 12103 9372812 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Charles James BOOTH''' (naskiĝis la 30-an de marto 1840 en [[Liverpool]] – mortis la 23-an de novembro 1916 en Thringstone, [[Leicestershire]]) estis estis brita filantropo kaj socia esploristo, konata pro sia dokumentado pri la vivkondiĉoj de la [[laborista klaso]] en [[Londono]] fine de la 19-a jarcento. Kune kun Henry Mayhew, Booth estas konsiderata unu el la pioniroj de urbaj studoj. Li estas konsiderata unu el la unuaj esploristoj de [[malriĉeco]] kiel socia fenomeno en la mondo. Precipe, lia verkado enkondukis la koncepton de la "malriĉeca limo" en la sciencon Dum la 1860-aj jaroj Booth interesiĝis pri la filozofio de [[Auguste Comte]], la fondinto de moderna sociologio, kaj konvertiĝis al lia Religio de Homaro, aligita kun membroj de la Londona Pozitivista Societo, kaj verkis [[Pozitivismo|pozitivistajn]] preĝojn. Lin kaptivis la ideo de Comte, ke estonte, sciencaj industriistoj kontrolos la socian gvidadon anstataŭ la ekleziaj pastroj. La laboro de Booth, sekvita de tiu de Seebohm Rowntree, influis registaran politikon rilate al malriĉeco komence de la 20-a jarcento kaj helpis iniciati pensiojn por maljunuloj kaj senpagajn lernejajn manĝojn por la plej malriĉaj infanoj. Krome, lia esplorado ankaŭ montrus kiel malriĉecon influis religio, edukado kaj administrado. Booth estas plej konata pro sia plurvoluma libro ''Life and Labour of the People in London'' (1902), kiu fokusiĝas al la statistikoj, kiujn li kolektis pri malriĉeco en Londono. ''Life and Labour'' "diskutas gamon da sociaj kondiĉoj, en kiuj ĝi raportis, ke ŝajnis, ke homoj verŝajne estas malriĉaj aŭ ĉe la randoj de malriĉeco." Booth ankaŭ estas agnoskita pro influo sur la transiro de sociaj sintenoj de la [[Viktorina epoko]] al la 20-a jarcento.{{sfn|Marshall|Simey|Simey|1961|p=421}} Pro liaj esploroj pri malriĉeco, iuj honoras Charles Booth kiel unu el la fondintoj de socia administrado, kaj rigardas lian laboron kiel decidan dum studado de socia politiko. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://booth.lse.ac.uk/ Londono de Charles Booth: Malriĉecaj mapoj kaj policaj kajeroj], [[London School of Economics|LSE]] * [http://archives.ulrls.lon.ac.uk/dispatcher.aspx?action=search&database=ChoiceArchive&search=IN=MS797 Artikoloj de Charles Booth ĉe la Biblioteko de Senato, Universitato de Londono] * [http://www.spartacus-educational.com/PHbooth.htm Priskribo de Spartacus pri la vivo de Booth] * [https://web.archive.org/web/20061209112932/http://mubs.mdx.ac.uk/Staff/Personal_pages/Ifan1/Booth/ Charles Booth kaj malriĉeca mapado en malfrua deknaŭa jarcento en Londono], [[Universitato Middlesex|Middlesex University Business School]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Booth, Charles}} [[Kategorio:Anglaj filantropoj]] [[Kategorio:Anglaj malfikciaj verkistoj]] r4tehpkpzn2fnxdk1hoxce9z2z2tgj7 9372813 9372812 2026-05-14T13:57:40Z Sj1mor 12103 9372813 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} [[Datei:Armutskarte_London.png|ligilo=https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Armutskarte_London.png|eta|252x252ra|Mapo de malriĉeco por Londono el 1889]] '''Charles James BOOTH''' (naskiĝis la 30-an de marto 1840 en [[Liverpool]] – mortis la 23-an de novembro 1916 en Thringstone, [[Leicestershire]]) estis estis brita filantropo kaj socia esploristo, konata pro sia dokumentado pri la vivkondiĉoj de la [[laborista klaso]] en [[Londono]] fine de la 19-a jarcento. Kune kun Henry Mayhew, Booth estas konsiderata unu el la pioniroj de urbaj studoj. Li estas konsiderata unu el la unuaj esploristoj de [[malriĉeco]] kiel socia fenomeno en la mondo. Precipe, lia verkado enkondukis la koncepton de la "malriĉeca limo" en la sciencon Dum la 1860-aj jaroj Booth interesiĝis pri la filozofio de [[Auguste Comte]], la fondinto de moderna sociologio, kaj konvertiĝis al lia Religio de Homaro, aligita kun membroj de la Londona Pozitivista Societo, kaj verkis [[Pozitivismo|pozitivistajn]] preĝojn. Lin kaptivis la ideo de Comte, ke estonte, sciencaj industriistoj kontrolos la socian gvidadon anstataŭ la ekleziaj pastroj. La laboro de Booth, sekvita de tiu de Seebohm Rowntree, influis registaran politikon rilate al malriĉeco komence de la 20-a jarcento kaj helpis iniciati pensiojn por maljunuloj kaj senpagajn lernejajn manĝojn por la plej malriĉaj infanoj. Krome, lia esplorado ankaŭ montrus kiel malriĉecon influis religio, edukado kaj administrado. Booth estas plej konata pro sia plurvoluma libro ''Life and Labour of the People in London'' (1902), kiu fokusiĝas al la statistikoj, kiujn li kolektis pri malriĉeco en Londono. ''Life and Labour'' "diskutas gamon da sociaj kondiĉoj, en kiuj ĝi raportis, ke ŝajnis, ke homoj verŝajne estas malriĉaj aŭ ĉe la randoj de malriĉeco." Booth ankaŭ estas agnoskita pro influo sur la transiro de sociaj sintenoj de la [[Viktorina epoko]] al la 20-a jarcento.{{sfn|Marshall|Simey|Simey|1961|p=421}} Precipe interesaj estis la mapoj, kie strato post strato la malsamaj gradoj de malriĉeco estis prezentitaj en malsamaj nuancoj de koloro. La prezento estis senpartia kaj ne provis emfazi iujn ajn specifajn reformproponojn, krom la senpaga [[pensio]] por [[maljunaĝo]], por kiu Booth estis fervora defendanto per parolado kaj verkado. En 1892 li ricevis la oran Medalon Guy de la [[Reĝa Statistika Societo (Britio)|Reĝa Statistika Societo]]. Pro liaj esploroj pri malriĉeco, iuj honoras Charles Booth kiel unu el la fondintoj de socia administrado, kaj rigardas lian laboron kiel decidan dum studado de socia politiko. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://booth.lse.ac.uk/ Londono de Charles Booth: Malriĉecaj mapoj kaj policaj kajeroj], [[London School of Economics|LSE]] * [http://archives.ulrls.lon.ac.uk/dispatcher.aspx?action=search&database=ChoiceArchive&search=IN=MS797 Artikoloj de Charles Booth ĉe la Biblioteko de Senato, Universitato de Londono] * [http://www.spartacus-educational.com/PHbooth.htm Priskribo de Spartacus pri la vivo de Booth] * [https://web.archive.org/web/20061209112932/http://mubs.mdx.ac.uk/Staff/Personal_pages/Ifan1/Booth/ Charles Booth kaj malriĉeca mapado en malfrua deknaŭa jarcento en Londono], [[Universitato Middlesex|Middlesex University Business School]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Booth, Charles}} [[Kategorio:Anglaj filantropoj]] [[Kategorio:Anglaj malfikciaj verkistoj]] f95w3efex532faeh5r9y5oxlevgrxc2 9372814 9372813 2026-05-14T13:58:26Z Sj1mor 12103 9372814 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} [[Dosiero:Armutskarte_London.png|eta|252x252ra|Mapo de malriĉeco por Londono el 1889]] '''Charles James BOOTH''' (naskiĝis la 30-an de marto 1840 en [[Liverpool]] – mortis la 23-an de novembro 1916 en Thringstone, [[Leicestershire]]) estis estis brita filantropo kaj socia esploristo, konata pro sia dokumentado pri la vivkondiĉoj de la [[laborista klaso]] en [[Londono]] fine de la 19-a jarcento. Kune kun Henry Mayhew, Booth estas konsiderata unu el la pioniroj de urbaj studoj. Li estas konsiderata unu el la unuaj esploristoj de [[malriĉeco]] kiel socia fenomeno en la mondo. Precipe, lia verkado enkondukis la koncepton de la "malriĉeca limo" en la sciencon Dum la 1860-aj jaroj Booth interesiĝis pri la filozofio de [[Auguste Comte]], la fondinto de moderna sociologio, kaj konvertiĝis al lia Religio de Homaro, aligita kun membroj de la Londona Pozitivista Societo, kaj verkis [[Pozitivismo|pozitivistajn]] preĝojn. Lin kaptivis la ideo de Comte, ke estonte, sciencaj industriistoj kontrolos la socian gvidadon anstataŭ la ekleziaj pastroj. La laboro de Booth, sekvita de tiu de Seebohm Rowntree, influis registaran politikon rilate al malriĉeco komence de la 20-a jarcento kaj helpis iniciati pensiojn por maljunuloj kaj senpagajn lernejajn manĝojn por la plej malriĉaj infanoj. Krome, lia esplorado ankaŭ montrus kiel malriĉecon influis religio, edukado kaj administrado. Booth estas plej konata pro sia plurvoluma libro ''Life and Labour of the People in London'' (1902), kiu fokusiĝas al la statistikoj, kiujn li kolektis pri malriĉeco en Londono. ''Life and Labour'' "diskutas gamon da sociaj kondiĉoj, en kiuj ĝi raportis, ke ŝajnis, ke homoj verŝajne estas malriĉaj aŭ ĉe la randoj de malriĉeco." Booth ankaŭ estas agnoskita pro influo sur la transiro de sociaj sintenoj de la [[Viktorina epoko]] al la 20-a jarcento.{{sfn|Marshall|Simey|Simey|1961|p=421}} Precipe interesaj estis la mapoj, kie strato post strato la malsamaj gradoj de malriĉeco estis prezentitaj en malsamaj nuancoj de koloro. La prezento estis senpartia kaj ne provis emfazi iujn ajn specifajn reformproponojn, krom la senpaga [[pensio]] por [[maljunaĝo]], por kiu Booth estis fervora defendanto per parolado kaj verkado. En 1892 li ricevis la oran Medalon Guy de la [[Reĝa Statistika Societo (Britio)|Reĝa Statistika Societo]]. Pro liaj esploroj pri malriĉeco, iuj honoras Charles Booth kiel unu el la fondintoj de socia administrado, kaj rigardas lian laboron kiel decidan dum studado de socia politiko. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://booth.lse.ac.uk/ Londono de Charles Booth: Malriĉecaj mapoj kaj policaj kajeroj], [[London School of Economics|LSE]] * [http://archives.ulrls.lon.ac.uk/dispatcher.aspx?action=search&database=ChoiceArchive&search=IN=MS797 Artikoloj de Charles Booth ĉe la Biblioteko de Senato, Universitato de Londono] * [http://www.spartacus-educational.com/PHbooth.htm Priskribo de Spartacus pri la vivo de Booth] * [https://web.archive.org/web/20061209112932/http://mubs.mdx.ac.uk/Staff/Personal_pages/Ifan1/Booth/ Charles Booth kaj malriĉeca mapado en malfrua deknaŭa jarcento en Londono], [[Universitato Middlesex|Middlesex University Business School]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Booth, Charles}} [[Kategorio:Anglaj filantropoj]] [[Kategorio:Anglaj malfikciaj verkistoj]] 7eu3aelyia3tu7pko7f7s3134tibe73 9372816 9372814 2026-05-14T13:58:59Z Sj1mor 12103 9372816 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} [[Dosiero:Armutskarte_London.png|eta|252x252ra|Mapo de malriĉeco por Londono el 1889]] '''Charles James BOOTH''' (naskiĝis la 30-an de marto 1840 en [[Liverpool]] – mortis la 23-an de novembro 1916 en Thringstone, [[Leicestershire]]) estis estis brita filantropo kaj socia esploristo, konata pro sia dokumentado pri la vivkondiĉoj de la [[laborista klaso]] en [[Londono]] fine de la 19-a jarcento. Kune kun Henry Mayhew, Booth estas konsiderata unu el la pioniroj de urbaj studoj. Li estas konsiderata unu el la unuaj esploristoj de [[malriĉeco]] kiel socia fenomeno en la mondo. Precipe, lia verkado enkondukis la koncepton de la "malriĉeca limo" en la sciencon Dum la 1860-aj jaroj Booth interesiĝis pri la filozofio de [[Auguste Comte]], la fondinto de moderna sociologio, kaj konvertiĝis al lia Religio de Homaro, aligita kun membroj de la Londona Pozitivista Societo, kaj verkis [[Pozitivismo|pozitivistajn]] preĝojn. Lin kaptivis la ideo de Comte, ke estonte, sciencaj industriistoj kontrolos la socian gvidadon anstataŭ la ekleziaj pastroj. La laboro de Booth, sekvita de tiu de Seebohm Rowntree, influis registaran politikon rilate al malriĉeco komence de la 20-a jarcento kaj helpis iniciati pensiojn por maljunuloj kaj senpagajn lernejajn manĝojn por la plej malriĉaj infanoj. Krome, lia esplorado ankaŭ montrus kiel malriĉecon influis religio, edukado kaj administrado. Booth estas plej konata pro sia plurvoluma libro ''Life and Labour of the People in London'' (1902), kiu fokusiĝas al la statistikoj, kiujn li kolektis pri malriĉeco en Londono. ''Life and Labour'' "diskutas gamon da sociaj kondiĉoj, en kiuj ĝi raportis, ke ŝajnis, ke homoj verŝajne estas malriĉaj aŭ ĉe la randoj de malriĉeco." Booth ankaŭ estas agnoskita pro influo sur la transiro de sociaj sintenoj de la [[Viktorina epoko]] al la 20-a jarcento.{{sfn|Marshall|Simey|Simey|1961|p=421}} Precipe interesaj estis la mapoj, kie strato post strato la malsamaj gradoj de malriĉeco estis prezentitaj en malsamaj nuancoj de koloro. La prezento estis senpartia kaj ne provis emfazi iujn ajn specifajn reformproponojn, krom la senpaga [[pensio]] por [[maljunaĝo]], por kiu Booth estis fervora defendanto per parolado kaj verkado. En 1892 li ricevis la oran Medalon Guy de la [[Reĝa Statistika Societo (Britio)|Reĝa Statistika Societo]]. La laboro de Charles Booth en Anglio kaj Frédéric Le Play en Francio havis signifan efikon sur la disvolviĝo de esplormetodoj en sociologio, kvankam ĉi tiuj esploristoj ne havis sociologian trejnadon. Ilia celo estis trakti praktikajn sociajn problemojn. Pro liaj esploroj pri malriĉeco, iuj honoras Charles Booth kiel unu el la fondintoj de socia administrado, kaj rigardas lian laboron kiel decidan dum studado de socia politiko. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://booth.lse.ac.uk/ Londono de Charles Booth: Malriĉecaj mapoj kaj policaj kajeroj], [[London School of Economics|LSE]] * [http://archives.ulrls.lon.ac.uk/dispatcher.aspx?action=search&database=ChoiceArchive&search=IN=MS797 Artikoloj de Charles Booth ĉe la Biblioteko de Senato, Universitato de Londono] * [http://www.spartacus-educational.com/PHbooth.htm Priskribo de Spartacus pri la vivo de Booth] * [https://web.archive.org/web/20061209112932/http://mubs.mdx.ac.uk/Staff/Personal_pages/Ifan1/Booth/ Charles Booth kaj malriĉeca mapado en malfrua deknaŭa jarcento en Londono], [[Universitato Middlesex|Middlesex University Business School]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Booth, Charles}} [[Kategorio:Anglaj filantropoj]] [[Kategorio:Anglaj malfikciaj verkistoj]] lfbqlr6bs8hg10305y9hgaj08uvomew 14 943594 9372830 2026-05-14T14:42:37Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Ebenaĵoj laŭ landoj|Hungario]] [[Kategorio:Ebenaĵoj en Eŭropo laŭ landoj|Hungario]] [[Kategorio:Terformoj en Hungario]]" 9372830 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Ebenaĵoj laŭ landoj|Hungario]] [[Kategorio:Ebenaĵoj en Eŭropo laŭ landoj|Hungario]] [[Kategorio:Terformoj en Hungario]] ay12jdzvhlwoknosbam685w7f25245m 14 943595 9372831 2026-05-14T14:43:10Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Terformoj laŭ landoj|Hungario]] [[Kategorio:Terformoj en Eŭropo laŭ landoj|Hungario]] [[Kategorio:Geografio de Hungario]]" 9372831 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Terformoj laŭ landoj|Hungario]] [[Kategorio:Terformoj en Eŭropo laŭ landoj|Hungario]] [[Kategorio:Geografio de Hungario]] mf4ex6482l78uku2o8a9w6yot1buh95 14 943596 9372832 2026-05-14T14:43:49Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Ebenaĵoj laŭ landoj|Kroatio]] [[Kategorio:Ebenaĵoj en Eŭropo laŭ landoj|Kroatio]] [[Kategorio:Terformoj en Kroatio]]" 9372832 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Ebenaĵoj laŭ landoj|Kroatio]] [[Kategorio:Ebenaĵoj en Eŭropo laŭ landoj|Kroatio]] [[Kategorio:Terformoj en Kroatio]] l4ace3nwwa4adegm9ypuwj4jfxt0b3m 14 943597 9372833 2026-05-14T14:44:28Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Terformoj laŭ landoj|Kroatio]] [[Kategorio:Terformoj en Eŭropo laŭ landoj|Kroatio]] [[Kategorio:Geografio de Kroatio]]" 9372833 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Terformoj laŭ landoj|Kroatio]] [[Kategorio:Terformoj en Eŭropo laŭ landoj|Kroatio]] [[Kategorio:Geografio de Kroatio]] hhiz7xrj5k0ezhy2twkw1s8pnic5ayr 14 943598 9372834 2026-05-14T14:45:06Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Ebenaĵoj laŭ landoj|Rumanio]] [[Kategorio:Ebenaĵoj en Eŭropo laŭ landoj|Rumanio]] [[Kategorio:Terformoj en Rumanio]]" 9372834 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Ebenaĵoj laŭ landoj|Rumanio]] [[Kategorio:Ebenaĵoj en Eŭropo laŭ landoj|Rumanio]] [[Kategorio:Terformoj en Rumanio]] d2a4cpuozc7wjkl5frjrkgr4dkc8fcv 14 943599 9372835 2026-05-14T14:45:42Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Terformoj laŭ landoj|Rumanio]] [[Kategorio:Terformoj en Eŭropo laŭ landoj|Rumanio]] [[Kategorio:Geografio de Rumanio]]" 9372835 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Terformoj laŭ landoj|Rumanio]] [[Kategorio:Terformoj en Eŭropo laŭ landoj|Rumanio]] [[Kategorio:Geografio de Rumanio]] bvoopiu9ym7sbdnx6d36af57chqux52 14 943600 9372836 2026-05-14T14:46:24Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Ebenaĵoj laŭ landoj|Serbio]] [[Kategorio:Ebenaĵoj en Eŭropo laŭ landoj|Serbio]] [[Kategorio:Terformoj en Serbio]]" 9372836 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Ebenaĵoj laŭ landoj|Serbio]] [[Kategorio:Ebenaĵoj en Eŭropo laŭ landoj|Serbio]] [[Kategorio:Terformoj en Serbio]] pucre658ou3ksjux01web8y3a6nzsw4 14 943601 9372837 2026-05-14T14:47:00Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Terformoj laŭ landoj|Serbio]] [[Kategorio:Terformoj en Eŭropo laŭ landoj|Serbio]] [[Kategorio:Geografio de Serbio]]" 9372837 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Terformoj laŭ landoj|Serbio]] [[Kategorio:Terformoj en Eŭropo laŭ landoj|Serbio]] [[Kategorio:Geografio de Serbio]] 642bu37f4b5tnmb9h7gue1sg2hxp5j9 14 943602 9372838 2026-05-14T14:47:37Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Ebenaĵoj laŭ landoj|Ukrainio]] [[Kategorio:Ebenaĵoj en Eŭropo laŭ landoj|Ukrainio]] [[Kategorio:Terformoj en Ukrainio]]" 9372838 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Ebenaĵoj laŭ landoj|Ukrainio]] [[Kategorio:Ebenaĵoj en Eŭropo laŭ landoj|Ukrainio]] [[Kategorio:Terformoj en Ukrainio]] e5cginrc4wdu6x8co8vsr4qygkykqeg 14 943603 9372839 2026-05-14T14:48:14Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Ebenaĵoj laŭ landoj|Slovakio]] [[Kategorio:Ebenaĵoj en Eŭropo laŭ landoj|Slovakio]] [[Kategorio:Terformoj en Slovakio]]" 9372839 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Ebenaĵoj laŭ landoj|Slovakio]] [[Kategorio:Ebenaĵoj en Eŭropo laŭ landoj|Slovakio]] [[Kategorio:Terformoj en Slovakio]] j3ch0l95ovwbwb1y98amlu33pjotkzv 14 943604 9372842 2026-05-14T14:52:09Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Ekoregionoj de Azio]] [[Kategorio:Ekoregionoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Mezvarmaj herbejoj, savanoj kaj arbedaroj]] [[Kategorio:Geografio de Centra Azio]] [[Kategorio:Geografio de Suda Rusio]] [[Kategorio:Nomadaj grupoj en Eŭrazio]] [[Kategorio:Palearktiso]] [[Kategorio:Eŭrazio]]" 9372842 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Ekoregionoj de Azio]] [[Kategorio:Ekoregionoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Mezvarmaj herbejoj, savanoj kaj arbedaroj]] [[Kategorio:Geografio de Centra Azio]] [[Kategorio:Geografio de Suda Rusio]] [[Kategorio:Nomadaj grupoj en Eŭrazio]] [[Kategorio:Palearktiso]] [[Kategorio:Eŭrazio]] 8pa6h4wioencr1x7al6xhlkykof7xs6 14 943605 9372843 2026-05-14T14:52:52Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Centra Azio]] [[Kategorio:Geografio de Azio laŭ regionoj|Centra Azio]]" 9372843 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Centra Azio]] [[Kategorio:Geografio de Azio laŭ regionoj|Centra Azio]] 9ai6e61hpdclavbq3hjw291ntrwenls 14 943606 9372851 2026-05-14T15:21:27Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Lviva provinco]] [[Kategorio:Historio de Ukrainio laŭ provincoj|Lviva provinco]]" 9372851 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Lviva provinco]] [[Kategorio:Historio de Ukrainio laŭ provincoj|Lviva provinco]] rn3tk12nyania8ws94e2r72h2nv8vxo 0 943607 9372898 2026-05-14T18:46:58Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos]] 9372898 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos]] 9z6zidzljhu66anhu1q4nn4hbltvudz 0 943608 9372899 2026-05-14T18:47:14Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos]] 9372899 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos]] 9z6zidzljhu66anhu1q4nn4hbltvudz 0 943609 9372900 2026-05-14T18:47:36Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos]] 9372900 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos]] 9z6zidzljhu66anhu1q4nn4hbltvudz 1 943610 9372903 2026-05-14T18:52:38Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Ke la formo Aŭtonoma Monaĥa Respubliko de la Sankta Monto Athos (en ĉiuj lingvoj de la koncernaj ortodoksaj monaĥoj) same oficialas kiel Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos (kiel tradukiĝas la greka nomo, oficiala en Ateno, sed ne surloke), estas evidente kiam oni rigardas la plenajn nomojn en la respektivaj lingvoj. Tial oni ne plene viŝu la nomon "respubliko", ĉar tio aspektus grekisma superpatriotisma "purigo". ~~~~" 9372903 wikitext text/x-wiki Ke la formo Aŭtonoma Monaĥa Respubliko de la Sankta Monto Athos (en ĉiuj lingvoj de la koncernaj ortodoksaj monaĥoj) same oficialas kiel Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos (kiel tradukiĝas la greka nomo, oficiala en Ateno, sed ne surloke), estas evidente kiam oni rigardas la plenajn nomojn en la respektivaj lingvoj. Tial oni ne plene viŝu la nomon "respubliko", ĉar tio aspektus grekisma superpatriotisma "purigo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:52, 14 maj. 2026 (UTC) 4j4zffcew4oekg87mrboqkb7ctdb9ou 9372904 9372903 2026-05-14T18:52:54Z ThomasPusch 1869 Protektis "[[Diskuto:Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos]]" ([Redakti=Bloki neensalutintajn uzantojn] (sendifina) [Alinomu=Bloki neensalutintajn uzantojn] (sendifina)) 9372903 wikitext text/x-wiki Ke la formo Aŭtonoma Monaĥa Respubliko de la Sankta Monto Athos (en ĉiuj lingvoj de la koncernaj ortodoksaj monaĥoj) same oficialas kiel Aŭtonoma Monaĥa Ŝtato de la Sankta Monto Athos (kiel tradukiĝas la greka nomo, oficiala en Ateno, sed ne surloke), estas evidente kiam oni rigardas la plenajn nomojn en la respektivaj lingvoj. Tial oni ne plene viŝu la nomon "respubliko", ĉar tio aspektus grekisma superpatriotisma "purigo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:52, 14 maj. 2026 (UTC) 4j4zffcew4oekg87mrboqkb7ctdb9ou 0 943611 9372938 2026-05-14T19:56:04Z Sliwinski 12060 traduko laŭ pola vikipedio 9372938 wikitext text/x-wiki '''Krzysztof Marek Piesiewicz''' (naskiĝis la 25-an de oktobro 1945 en [[Varsovio]], mortis la 14-an de majo 2026) – pola juristo, politikisto, filma [[scenaristo]] nomumita al [[Oskar-premio]] (1995), [[advokato]], plurfoja senatano (1991–1993, 1997–2011). ==Socia agado== Li estis helpa akuzisto en proceso de mortigintoj de pastro [[Jerzy Popiełuszko]]. La 22-an de julio 1989 82-aĝa patrino de Krzysztof Piesiewicz, Aniela, estis murdita; ŝia korpo estis sammaniere ŝnurkatenita kiel la korpo de Jerzy Popiełuszko. Ankaŭ defendanto pri afero de kolonelo [[Ryszard Kukliński]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Krzysztof Kieślowski]] [[Tri koloroj: Blua]] [[Tri koloroj: Blanka]] [[Tri koloroj: Ruĝa]] [[pl:Krzysztof Piesiewicz]] [[Kategorio:Scenaristoj]] [[Kategorio:Advokatoj]] [[Kategorio:Politikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1945]] [[Kategorio:Mortintoj en 2016]] [[Kategorio:Poloj]] aqp1d558xu6yv1h5elj3jgafajtbzp9 0 943612 9372939 2026-05-14T19:56:10Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Thomas Mayo BREWER''' (21-a de novembro 1814 - 24-a de januaro 1880) estis usona [[natursciencisto]], specialiĝanta pri [[ornitologio]] kaj [[oologio]]. ==Biografio== Thomas Mayo Brewer naskiĝis en Bostono, kiel pli juna frato de la fama bostona komercisto Gardner Brewer. Li diplomiĝis ĉe Harvard College en 1835 kaj ĉe Harvard Medical School tri jarojn poste. Lia intereso pri ornitologio estis tia, ke li estis elektita..." 9372939 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Thomas Mayo BREWER''' (21-a de novembro 1814 - 24-a de januaro 1880) estis usona [[natursciencisto]], specialiĝanta pri [[ornitologio]] kaj [[oologio]]. ==Biografio== Thomas Mayo Brewer naskiĝis en Bostono, kiel pli juna frato de la fama bostona komercisto Gardner Brewer. Li diplomiĝis ĉe Harvard College en 1835 kaj ĉe Harvard Medical School tri jarojn poste. Lia intereso pri ornitologio estis tia, ke li estis elektita membro de la Bostona Societo de Naturhistorio en 1835. Li forlasis sian karieron kiel kuracisto post kelkaj jaroj por koncentriĝi pri ornitologio, verkado kaj [[politiko]], poste fariĝante redaktisto de la gazeto ''Boston Atlas'' en 1840. Li estis amiko de [[John James Audubon]] en la pli posta vivo de tiu ornitologo.<ref>Drobnicki, John A. "Thomas Mayo Brewer" Biographical Dictionary of American and Canadian Naturalists," 1997</ref> En 1849, Brewer estis postenigita respondeculo pri la biologia fako por la Bostona Societo de Naturhistorio. Brewer daŭre laboris kiel eldonisto dum li laboris kiel ornitologo. Li aliĝis al la eldonejo Hickling, Swan & Brown, kiu fariĝis Hickling, Swan & Brewer kiam li fariĝis partnero en 1857; ĉi tiu firmao poste fariĝis Swan, Brewer & Tileston.<ref>Brewer, Wilmon, ''Looking Backwards,'' Marshall Jones Company, Francestown, NH, 1985</ref><ref>''The Ohio Journal of Education'', Februaro 1857, p. 62.</ref> Kiel redaktisto, li publikigis "Birds of America" ​​de [[Alexander Wilson]].<ref>Ripley, George kaj Charles Anderson Dana. The American Cyclopædia, 1881.</ref> En 1857, Brewer kompletigis sian unuan el pluraj volumoj de ''North American Oology'' (Nordamerika Oologio). Tamen, Brewer estas plej konata kiel kunaŭtoro, kun [[Spencer Fullerton Baird]] kaj [[Robert Ridgway]], de ''A History of North American Birds'' (Historio de Nordamerikaj Birdoj, 3 volumoj, 1874), kiu estis la unua provo ekde tiu de John James Audubon (tridek jarojn antaŭe) kompletigi la studon de usona ornitologio. Brewer ankaŭ kontribuis al kelkaj ornitologiaj publikaĵoj, inkluzive de la ''Ornithological Biography'' de [[John James Audubon]]. Brewer estis kunulo de Audubon, kiu donis la nomon de Brewer al anaso hibrida ''Anas platyrhynchos'' × ''Mareca strepera'', al merlo de Brewer aŭ [[Purpurkapa eŭfago]] (''Euphagus cyanocephalus'') kaj al harvosta talpo (''Parascalops breweri'') trovitaj en la insulo Martha's Vineyard.<ref>Milne, John, "Once-notable family has its history sold to the highest bidder," ''Boston Globe,'' Metro section, p. 16, 20a de Majo, 1995, Boston, MA.</ref> En sia lasta vivjardeko, Brewer kverelis kun [[Elliott Coues]] pri la sorto de la [[dompasero]], ĵus en Usono enkondukita birdo kiu multiĝis multe pli rapide ol atendite. Dum Coues kaj plej multaj ornitologoj subtenis la mortigon de multaj el ili, Brewer provis defendi ilin. Ĉi tiu ornitologia evento estas konata kiel "The Sparrow War" ("La Pasera Milito").<ref>Barrow, Mark V. ''A Passion for Birds''. Princeton University Press, 1998.</ref> Brewer mortis en Bostono la 24-an de januaro 1880, dum la sorto de la pasero ankoraŭ estis debatata. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj ornitologoj]] a1ixgpur0alfe1rlqqlhv3o6chpige2 9372942 9372939 2026-05-14T19:57:03Z Kani 670 9372942 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Thomas Mayo BREWER''' (21-a de novembro 1814 - 24-a de januaro 1880) estis usona [[natursciencisto]], specialiĝanta pri [[ornitologio]] kaj [[oologio]]. ==Biografio== Thomas Mayo Brewer naskiĝis en Bostono, kiel pli juna frato de la fama bostona komercisto Gardner Brewer. Li diplomiĝis ĉe Harvard College en 1835 kaj ĉe Harvard Medical School tri jarojn poste. Lia intereso pri ornitologio estis tia, ke li estis elektita membro de la Bostona Societo de Naturhistorio en 1835. Li forlasis sian karieron kiel kuracisto post kelkaj jaroj por koncentriĝi pri ornitologio, verkado kaj [[politiko]], poste fariĝante redaktisto de la gazeto ''Boston Atlas'' en 1840. Li estis amiko de [[John James Audubon]] en la pli posta vivo de tiu ornitologo.<ref>Drobnicki, John A. "Thomas Mayo Brewer" Biographical Dictionary of American and Canadian Naturalists," 1997</ref> En 1849, Brewer estis postenigita respondeculo pri la biologia fako por la Bostona Societo de Naturhistorio. Brewer daŭre laboris kiel eldonisto dum li laboris kiel ornitologo. Li aliĝis al la eldonejo Hickling, Swan & Brown, kiu fariĝis Hickling, Swan & Brewer kiam li fariĝis partnero en 1857; ĉi tiu firmao poste fariĝis Swan, Brewer & Tileston.<ref>Brewer, Wilmon, ''Looking Backwards,'' Marshall Jones Company, Francestown, NH, 1985</ref><ref>''The Ohio Journal of Education'', Februaro 1857, p. 62.</ref> Kiel redaktisto, li publikigis "Birds of America" ​​de [[Alexander Wilson]].<ref>Ripley, George kaj Charles Anderson Dana. The American Cyclopædia, 1881.</ref> En 1857, Brewer kompletigis sian unuan el pluraj volumoj de ''North American Oology'' (Nordamerika Oologio). Tamen, Brewer estas plej konata kiel kunaŭtoro, kun [[Spencer Fullerton Baird]] kaj [[Robert Ridgway]], de ''A History of North American Birds'' (Historio de Nordamerikaj Birdoj, 3 volumoj, 1874), kiu estis la unua provo ekde tiu de John James Audubon (tridek jarojn antaŭe) kompletigi la studon de usona ornitologio. Brewer ankaŭ kontribuis al kelkaj ornitologiaj publikaĵoj, inkluzive de la ''Ornithological Biography'' de [[John James Audubon]]. Brewer estis kunulo de Audubon, kiu donis la nomon de Brewer al anaso hibrida ''Anas platyrhynchos'' × ''Mareca strepera'', al merlo de Brewer aŭ [[Purpurkapa eŭfago]] (''Euphagus cyanocephalus'') kaj al harvosta talpo (''Parascalops breweri'') trovitaj en la insulo Martha's Vineyard.<ref>Milne, John, "Once-notable family has its history sold to the highest bidder," ''Boston Globe,'' Metro section, p. 16, 20a de Majo, 1995, Boston, MA.</ref> En sia lasta vivjardeko, Brewer kverelis kun [[Elliott Coues]] pri la sorto de la [[dompasero]], ĵus en Usono enkondukita birdo kiu multiĝis multe pli rapide ol atendite. Dum Coues kaj plej multaj ornitologoj subtenis la mortigon de multaj el ili, Brewer provis defendi ilin. Ĉi tiu ornitologia evento estas konata kiel "The Sparrow War" ("La Pasera Milito").<ref>Barrow, Mark V. ''A Passion for Birds''. Princeton University Press, 1998.</ref> Brewer mortis en Bostono la 24-an de januaro 1880, dum la sorto de la pasero ankoraŭ estis debatata. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj ornitologoj]] 9150up5e8l67kttfejquqjm5hafnvgx 0 943613 9372948 2026-05-14T20:03:28Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1313619079|Olav Duun]]" 9372948 wikitext text/x-wiki '''Olav DUUN''' (naskiĝis la 21-an de novembro 1876 en [[Fosnes]] &#x2013; mortis la 13-an de septembro 1939 en [[Holmestrand]]) estis [[Norvega lingvo|norvega]] verkisto de fikcio. Li estas ĝenerale agnoskita kiel unu el la plej elstaraj verkistoj en la norvega literaturo. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] dudek kvar fojojn en dek kvar jaroj,<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=2625|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-01-23}}</ref> en 1926, li perdis kontraŭ [[George Bernard Shaw]] per unu voĉdono.<ref>''A History of Norwegian Literature''(by Harald Beyer; New York University Press, 1956){{Dead link|date=July 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>[http://www.snl.no/.nbl_biografi/Olav_Duun/utdypning ''Olav Duun'' (Store norske leksikon)]</ref> Li estis ĉefe konata kiel romanisto, kiu prezentis la lukton de la kamparano kontraŭ internaj tentoj kaj la fortoj de la naturo. Lia ĉefa verkaĵo estas ĝenerale konsiderata la ses-voluma romanciklo ''La Juvikingoj'', publikigita inter 1918 ĝis 1923. Duun verkis ĉefe en la [[nynorsk]] (antaŭe ''Landsmål''), influita de la dialekto de sia denaska [[Namdalen]]. La stilo de Duun, karakterizita per "nesentimentala sento por la naturo", estis "konciza, klara kaj simila al tiu de la [[Sagao|sagaoj]] " kaj ampleksis kaj krudan humuron kaj subtilan ironion. Lia rilato al la sublimeco estis sufiĉe [[Paganismo|pagana]]. La granda romanciklo de Duun traktas la historion de Trönder-familio de proksimume 1800 ĝis 1920. La protagonistoj, portretitaj kun "sondanta psikologio", militas kontraŭ internaj kaj eksteraj fortoj, luktante por [[boneco]], [[homeco]] kaj [[digno]]. La lamento, ke "ĉefoj" fariĝas ĉiam pli maloftaj, ne rilatas al senkoraj, arogantaj regantoj, kiel la ofero de [[Odino]] al Lauris finfine ilustras: "Dum transiro, la boato renversiĝas, kaj kvankam li estas la pli forta, li permesas al sia ĉefmalamiko savi lin kaj mem elektas la morton." * [http://www.dagbladet.no/kontekst/7103.html ''Dagbladet'' - Profilo de Olav Duun] * [https://web.archive.org/web/20150610195335/http://www.nord-jarlsberg.museum.no/e_duun.htm Bildoj de la domo de Olav kaj Emma Duun] [[Kategorio:Norvegaj verkistoj]] g3ijhie1pybzg9hr4c1eqc86c6i9zn9 9372951 9372948 2026-05-14T20:06:46Z Sj1mor 12103 9372951 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Olav DUUN''' (naskiĝis la 21-an de novembro 1876 en [[Fosnes]] &#x2013; mortis la 13-an de septembro 1939 en [[Holmestrand]]) estis [[Norvega lingvo|norvega]] verkisto de fikcio. Li estas ĝenerale agnoskita kiel unu el la plej elstaraj verkistoj en la norvega literaturo. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] dudek kvar fojojn en dek kvar jaroj,<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=2625|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-01-23}}</ref> en 1926, li perdis kontraŭ [[George Bernard Shaw]] per unu voĉdono.<ref>''A History of Norwegian Literature''(by Harald Beyer; New York University Press, 1956){{Dead link|date=July 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>[http://www.snl.no/.nbl_biografi/Olav_Duun/utdypning ''Olav Duun'' (Store norske leksikon)]</ref> == Verkado == [[Dosiero:Olav_duun_memorial_at_joa.JPG|dekstra|eta|Memorŝtono por Olav Duun, ĉe la bieno kie li kreskis, Øver-Dun. La loko estas [[Jøa]], en [[Fosnes|municipo Fosnes]], Norvegio.]] Li estis ĉefe konata kiel romanisto, kiu prezentis la lukton de la kamparano kontraŭ internaj tentoj kaj la fortoj de la naturo. Lia ĉefa verkaĵo estas ĝenerale konsiderata la ses-voluma romanciklo ''La Juvikingoj'', publikigita inter 1918 ĝis 1923. Duun verkis ĉefe en la [[nynorsk]] (antaŭe ''Landsmål''), influita de la dialekto de sia denaska [[Namdalen]]. La stilo de Duun, karakterizita per "nesentimentala sento por la naturo", estis "konciza, klara kaj simila al tiu de la [[Sagao|sagaoj]] " kaj ampleksis kaj krudan humuron kaj subtilan ironion. Lia rilato al la sublimeco estis sufiĉe [[Paganismo|pagana]]. La granda romanciklo de Duun, ''Juvikfolket'', traktas la historion de Trönder-familio de proksimume 1800 ĝis 1920. La protagonistoj, portretitaj kun "sondanta psikologio", militas kontraŭ internaj kaj eksteraj fortoj, luktante por [[boneco]], [[homeco]] kaj [[digno]]. La lamento, ke "ĉefoj" fariĝas ĉiam pli maloftaj, ne rilatas al senkoraj, arogantaj regantoj, kiel la ofero de [[Odino]] al Lauris finfine ilustras: "Dum transiro, la boato renversiĝas, kaj kvankam li estas la pli forta, li permesas al sia ĉefmalamiko savi lin kaj mem elektas la morton." == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.dagbladet.no/kontekst/7103.html ''Dagbladet'' - Profilo de Olav Duun] * [https://web.archive.org/web/20150610195335/http://www.nord-jarlsberg.museum.no/e_duun.htm Bildoj de la domo de Olav kaj Emma Duun] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Duun, Olav}} [[Kategorio:Norvegaj verkistoj]] 4654puj4yqrclvvzcmogie7zzw6iyi3 9372952 9372951 2026-05-14T20:10:58Z Sj1mor 12103 9372952 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Olav DUUN''' (naskiĝis la 21-an de novembro 1876 en [[Fosnes]] &#x2013; mortis la 13-an de septembro 1939 en [[Holmestrand]]) estis [[Norvega lingvo|norvega]] verkisto de fikcio. Li estas ĝenerale agnoskita kiel unu el la plej elstaraj verkistoj en la norvega literaturo. Unu el la plej gravaj norvegaj verkistoj de la unua duono de la 20-a jarcento, li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] dudek kvar fojojn en dek kvar jaroj,<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=2625|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-01-23}}</ref> kaj en 1926 li perdis kontraŭ [[George Bernard Shaw]] per unu voĉdono.<ref>''A History of Norwegian Literature''(by Harald Beyer; New York University Press, 1956){{Dead link|date=July 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>[http://www.snl.no/.nbl_biografi/Olav_Duun/utdypning ''Olav Duun'' (Store norske leksikon)]</ref> Li estis ĉefe konata kiel romanisto, kiu prezentis la lukton de la kamparano kontraŭ internaj tentoj kaj la fortoj de la naturo. Lia ĉefa verkaĵo estas ĝenerale konsiderata la ses-voluma romanciklo ''La Juvikingoj'', publikigita inter 1918 ĝis 1923. Duun verkis ĉefe en la [[nynorsk]] (antaŭe ''Landsmål''), influita de la dialekto de sia denaska [[Namdalen]]. == Verkado == Duun estis popola verkisto, kiu verkis pri sia patrujo kaj la grandaj demandoj de la vivo. Centraj motivoj estas la konflikto inter la individuo kaj la homamasoj, inter tradicioj kaj moderna vivo kaj inter la malsamaj generacioj. [[Dosiero:Olav_duun_memorial_at_joa.JPG|dekstra|eta|Memorŝtono por Olav Duun, ĉe la bieno kie li kreskis, Øver-Dun. La loko estas [[Jøa]], en [[Fosnes|municipo Fosnes]], Norvegio.]] La stilo de Duun, karakterizita per "nesentimentala sento por la naturo", estis "konciza, klara kaj simila al tiu de la [[Sagao|sagaoj]] " kaj ampleksis kaj krudan humuron kaj subtilan ironion. Lia rilato al la sublimeco estis sufiĉe [[Paganismo|pagana]]. La granda romanciklo de Duun, ''Juvikfolket'' (Juvik-popolo), traktas la historion de Trönder-familio de proksimume 1800 ĝis 1920. La protagonistoj, portretitaj kun "sondanta psikologio", militas kontraŭ internaj kaj eksteraj fortoj, luktante por [[boneco]], [[homeco]] kaj [[digno]]. La lamento, ke "ĉefoj" fariĝas ĉiam pli maloftaj, ne rilatas al senkoraj, arogantaj regantoj, kiel la ofero de [[Odino]] al Lauris finfine ilustras: "Dum transiro, la boato renversiĝas, kaj kvankam li estas la pli forta, li permesas al sia ĉefmalamiko savi lin kaj mem elektas la morton." La daŭrigo de la ciklo estas serio de tri romanoj verkitaj en 1929–1933: “''Medmenneske''” (1929; “Proksime”), “''Ragnhild''” (1931; “Ragnhil”), “''Siste leveåre''” (1933; “La Lasta Jaro de la Vivo”). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.dagbladet.no/kontekst/7103.html ''Dagbladet'' - Profilo de Olav Duun] * [https://web.archive.org/web/20150610195335/http://www.nord-jarlsberg.museum.no/e_duun.htm Bildoj de la domo de Olav kaj Emma Duun] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Duun, Olav}} [[Kategorio:Norvegaj verkistoj]] 52cwv6hh4noao4zf2rx3xnrnjjjetqe 9372954 9372952 2026-05-14T20:12:43Z Sj1mor 12103 9372954 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Olav DUUN''' (naskiĝis la 21-an de novembro 1876 en [[Fosnes]] &#x2013; mortis la 13-an de septembro 1939 en [[Holmestrand]]) estis [[Norvega lingvo|norvega]] verkisto de fikcio. Li estas ĝenerale agnoskita kiel unu el la plej elstaraj verkistoj en la norvega literaturo. Unu el la plej gravaj norvegaj verkistoj de la unua duono de la 20-a jarcento, li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] dudek kvar fojojn en dek kvar jaroj,<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=2625|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-01-23}}</ref> kaj en 1926 li perdis kontraŭ [[George Bernard Shaw]] per unu voĉdono.<ref>''A History of Norwegian Literature''(by Harald Beyer; New York University Press, 1956){{Dead link|date=July 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>[http://www.snl.no/.nbl_biografi/Olav_Duun/utdypning ''Olav Duun'' (Store norske leksikon)]</ref> Li estis ĉefe konata kiel romanisto, kiu prezentis la lukton de la kamparano kontraŭ internaj tentoj kaj la fortoj de la naturo. Lia ĉefa verkaĵo estas ĝenerale konsiderata la ses-voluma romanciklo ''La Juvikingoj'', publikigita inter 1918 ĝis 1923. Duun verkis ĉefe en la [[nynorsk]] (antaŭe ''Landsmål''), influita de la dialekto de sia denaska [[Namdalen]]. == Verkado == Duun estis popola verkisto, kiu verkis pri sia patrujo kaj la grandaj demandoj de la vivo. Centraj motivoj estas la konflikto inter la individuo kaj la homamasoj, inter tradicioj kaj moderna vivo kaj inter la malsamaj generacioj. En sia verkaro, li analizis la psikologiajn kaj spiritajn karakterizaĵojn de la kamparana vivo en sia patrujo kun ekzistecaj demandoj kaj peza etika seriozeco. [[Dosiero:Olav_duun_memorial_at_joa.JPG|dekstra|eta|Memorŝtono por Olav Duun, ĉe la bieno kie li kreskis, Øver-Dun. La loko estas [[Jøa]], en [[Fosnes|municipo Fosnes]], Norvegio.]] La stilo de Duun, karakterizita per "nesentimentala sento por la naturo", estis "konciza, klara kaj simila al tiu de la [[Sagao|sagaoj]] " kaj ampleksis kaj krudan humuron kaj subtilan ironion. Lia rilato al la sublimeco estis sufiĉe [[Paganismo|pagana]]. La granda romanciklo de Duun, ''Juvikfolket'' (Juvik-popolo), traktas la historion de Trönder-familio de proksimume 1800 ĝis 1920. La protagonistoj, portretitaj kun "sondanta psikologio", militas kontraŭ internaj kaj eksteraj fortoj, luktante por [[boneco]], [[homeco]] kaj [[digno]]. La lamento, ke "ĉefoj" fariĝas ĉiam pli maloftaj, ne rilatas al senkoraj, arogantaj regantoj, kiel la ofero de [[Odino]] al Lauris finfine ilustras: "Dum transiro, la boato renversiĝas, kaj kvankam li estas la pli forta, li permesas al sia ĉefmalamiko savi lin kaj mem elektas la morton." La daŭrigo de la ciklo estas serio de tri romanoj verkitaj en 1929–1933: “''Medmenneske''” (1929; “Proksime”), “''Ragnhild''” (1931; “Ragnhil”), “''Siste leveåre''” (1933; “La Lasta Jaro de la Vivo”). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.dagbladet.no/kontekst/7103.html ''Dagbladet'' - Profilo de Olav Duun] * [https://web.archive.org/web/20150610195335/http://www.nord-jarlsberg.museum.no/e_duun.htm Bildoj de la domo de Olav kaj Emma Duun] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Duun, Olav}} [[Kategorio:Norvegaj verkistoj]] nhs337ut6vno280rm8tth6pzuuh6x2q 0 943614 9372956 2026-05-14T20:16:04Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Amazilia kolibro |koloro = pink |dosiero = Amazilia amazilia-4.jpg |priskribo de dosiero = [[File:Amazilia amazilia - Amazilia Hummingbird XC250453.mp3|thumb|Kanto de Amazilia kolibro]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Amazilia Hummingbird RWD2.jpg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]]..." 9372956 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Amazilia kolibro |koloro = pink |dosiero = Amazilia amazilia-4.jpg |priskribo de dosiero = [[File:Amazilia amazilia - Amazilia Hummingbird XC250453.mp3|thumb|Kanto de Amazilia kolibro]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Amazilia Hummingbird RWD2.jpg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilis]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|Gray, GR]], 1855 |specio = '''Amazilia kolibro''' ''A. amazilia'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year= 2016 |title= ''Amazilia amazilia'' |article-number= e.T22687618A93160822 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687618A93160822.en |access-date=28a de Novembro 2023}}</ref> |dunomo = ''Amazilis amazilia'' |dunomo aŭtoritato = ([[Rene Primevere Lesson|Lesson]] & [[Prosper Garnot|Garnot]], 1827) |vikispecio = ''Amazilis amazilia'' |komunejo = ''Amazilis amazilia'' |sinonimo= ''Amazilia amazilia''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia amazilia map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Amazilia kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilis amazilia'', estas mezgranda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas la nura specio en la genro ''[[Amazilis]]''. Ĝi troviĝas en [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]].Its six subspecies differ primarily in their throat and belly colors. ==Taxonomy== An illustration of the amazilia hummingbird together with the [[binomial name]] ''Orthorynchus amazilia'' was published in 1827 by the French naturalist [[René Lesson]].<ref>{{ cite book | last1=Lesson | first1=René P. | author1-link=René Lesson | last2=Garnot | first2=Prosper | author2-link=Prosper Garnot | date=1827 | title=Voyage autour du monde: exécuté par ordre du roi, sur la corvette de Sa Majesté, la Coquille, pendant les années 1822, 1823, 1824, et 1825 | volume=1, Livre 4 | language=French | at=Plate 31, Fig 3 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/38768586 }} For the date of publication see: {{ cite book | last1=Dickinson | first1=E.C. | author1-link=Edward C. Dickinson | last2=Overstreet | first2=L.K. | last3=Dowsett | first3=R.J. | last4=Bruce | first4=M.D. | year=2011 | title=Priority! The Dating of Scientific Names in Ornithology: a Directory to the literature and its reviewers | location=Northampton, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-1-5 | pages=122–123 | url=https://www.researchgate.net/publication/267763194 }}</ref> In the following year he published a description.<ref name=lesson1828>{{Cite book | last=Lesson | first=René P. | date=1828 | author-link=René Lesson | title=Manuel d'ornithologie, ou Description des genres et des principales espèces d'oiseaux | volume=2 | language=French | location=Paris | publisher=Roret | page=81 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/53285594 }}</ref> The specific epithet is from the name of the Inca heroine in [[Jean-François Marmontel]]'s novel ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''.<ref name=lesson1828/><ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=43 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n43/mode/1up }}</ref> The amazilia hummingbird was formerly placed in the genus ''[[Amazilia]]''. A [[molecular phylogenetic]] study published in 2014 found that the genus was [[polyphyletic]]. In the revised classification to create [[monophyletic]] genera, the amazilia hummingbird was moved by most taxonomic authorities to the resurrected genus ''Amazilis'' that had been introduced in 1855 by [[George Robert Gray|George Gray]].<ref>{{cite journal|last1=McGuire|first1=J.|last2=Witt|first2=C.|last3=Remsen|first3=J.V.|last4=Corl|first4=A.|last5=Rabosky|first5=D.|last6=Altshuler|first6=D.|last7=Dudley|first7=R.|date=2014|title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds|journal=Current Biology|volume=24|issue=8|pages=910–916|doi=10.1016/j.cub.2014.03.016|pmid=24704078|doi-access=free|bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Stiles|first1=F.G.|last2=Remsen|first2=J.V. Jr.|last3=Mcguire|first3=J.A.|year=2017|title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny|url=https://www.researchgate.net/publication/321277435|journal=Zootaxa|volume=4353|issue=3|pages=401–424|doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1|pmid=29245495}}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=August 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13 September 2022 }}</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 24 July 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved July 24, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ Retrieved August 25, 2021</ref> However, [[BirdLife International]]'s ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retains it in ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> There are six generally recognized subspecies:<ref name=ioc/><ref name=Clements/><ref name=HBW2021/> *''A. a. alticola'' <small>([[John Gould|Gould]], 1860)</small> – south Ecuador *''A. a. azuay'' <small>([[Niels Krabbe|Krabbe]] & [[Robert S. Ridgely|Ridgely]], 2010)</small> – southwest Ecuador *''A. a. dumerilii'' <small>([[René Lesson|Lesson, RP]], 1832)</small> – west Ecuador and northwest Peru *''A. a. leucophoea'' <small>([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854)</small> – northwest Peru *''A. a. amazilia'' <small>([[Rene Primevere Lesson|Lesson]] & [[Prosper Garnot|Garnot]], 1827)</small> – west Peru *''A. a. caeruleigularis'' <small>([[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]], 1933)</small> – southwest Peru Some ornithologists have proposed that subspecies ''A. a. alticola'' should be treated as a separate species, the "Loja hummingbird".<ref name=Weller2000>{{Cite journal|last=Weller|first=André-Alexander|date=2000|title=Biogeography, geographic variation and habitat preference in the Amazilia Hummingbird, ''Amazilia amazilia'' Lesson (Aves: Trochilidae), with notes on the status of ''Amazilia alticola'' Gould|journal=Journal für Ornithologie|volume=141|issue=1|pages=93–101|doi=10.1007/BF01651776|issn=1439-0361|s2cid=24983244}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Krabbe | first1=Niels | author1-link=Niels Krabbe | last2=Ridgely | first2=R.S. | author2-link=Robert S. Ridgely | date=2010 | title=A new subspecies of Amazilia Hummingbird ''Amazilia amazilia'' from southern Ecuador | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=130 | pages=3–7 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47499688 }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cowles | first1=S.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Bonaccorso | first3=E. | last4=Grewe | first4=F. | last5=Uy | first5=J.A.C. | date=2022 | title=Early stages of speciation with gene flow in the Amazilia Hummingbird (''Amazilis amazilia'') subspecies complex of Western South America | journal=Ecology and Evolution | volume=12 | issue=5 | article-number=e8895 | doi=10.1002/ece3.8895 | doi-access=free | pmid=35592064 | pmc=9102506 | bibcode=2022EcoEv..12E8895C }}</ref> ==Description== The amazilia hummingbird is {{cvt|9|to|11|cm|in}} long. Males weigh {{cvt|5|to|6.5|g|oz}} and females {{cvt|4.5|to|5.5|g|oz}}. Both sexes of all subspecies have a straight, medium length, pinkish-red bill with a black tip. Adult males of the [[nominate subspecies]] ''A. a. amazilia'' have golden-green upperparts with rufous uppertail [[Covert feather|coverts]]. Their tail is also mostly rufous, with some bronze-green on the outer feathers. They have a glittering golden- to turquoise-green throat and a rufous lower breast and belly. Adult females have almost the same plumage, with the addition of some white on the chin and throat and a paler rufous belly. Juveniles resemble adult females with the addition of browish edges on their upperparts' feathers.<ref name=AMHU-BOW>{{cite journal | last1=Weller | first1=A.A. | last2=Kirwan | first2=G.M. | last3=Boesman | first3=P.F.D. | year=2021 | title=Amazilia Hummingbird (''Amazilis amazilia'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | journal=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | doi=10.2173/bow.amahum1.01.1 }}</ref> The amazilia hummingbird's song is "a variable but typically descending series of 4–10 squeaky notes, repeated at intervals." There are differences within and among the subspecies, especially that of ''A. a. alticola'' compared to the others. The species makes calls described as "tsip" and "dry 'zrrt'"; sometimes they are extended as "stuttering rattles".<ref name=AMHU-BOW/> Subspecies ''A. a. alticola'' has less rufous on the breast than the nominate and almost no green on the tail. ''A. a. azuay'' differs the most from the nominate. Its bill has less red on the [[maxilla]], it has a nearly pure white belly with rufous only on the lower flanks, and its uppertail coverts and tail are paler rufous with little green. ''A. a. dumerilii'' is somewhat smaller than the nominate, with a white chin, throat, and center of the belly. ''A. a. leucophoea'' looks almost the same as ''demerillii'' but has bronze-green upperparts. ''A. a. caeruleigularis'' has a glittering violet-blue throat instead of the nominate's green.<ref name=AMHU-BOW/> ==Distribution and habitat== The amazilia hummingbird is found in western Ecuador and Peru. It does not migrate but does make some elevational dispersal after the breeding season.<ref name=AMHU-BOW/> The six subspecies are distributed thus:<ref name=ioc/><ref name=AMHU-BOW/> *''A. a. alticola'', Andes of southern Ecuador's [[El Oro Province|El Oro]], [[Loja Province|Loja]], and [[Zamora-Chinchipe Province|Zamora-Chinchipe]] provinces *''A. a. azuay'', south-central Ecuador, in the [[Jubones River]] basin of [[Azuay Province|Azuay]] and Loja provinces *''A. a. dumerilii'', Andean lowlands from western Ecuador into [[Department of Tumbes|Tumbes Department]] of northwestern Peru *''A. a. leucophoea'', northwestern Peru between [[Department of Piura|Piura]] and [[Department of Ancash|Ancash]] departments *''A. a. amazilia'', western Peru in [[Department of Lima|Lima]] and [[Department of Ica|Ica]] departments *''A. a. caeruleigularis'', the Nazca valley in southwestern Peru The amazilia hummingbird's habitat is different from that of its close relatives in the genus ''Amazilia'': It is a bird of open semi-arid to arid landscapes and is rarely found deep in forested areas. These landscapes include scrublands, [[thorn forest]], [[Xerophyte|xerophytic]] steppe, and desert. The species is also common in cultivated areas and city parks and gardens. The nominate subspecies is found between sea level and about {{cvt|1000|m|ft}}. Subspecies ''dumerilii'', ''leucophaea'', and ''alticola'' are also found in the sub-montane zone in savanna and at the edges and clearings of [[cloudforest]]. In elevation they mostly range between {{cvt|1000|and|2200|m|ft}}, though ''leucophaea'' reaches as high as {{cvt|2700|m|ft}}. ''A. a. caeruleigularis'' is apparently restricted to near-desert between {{cvt|600|and|700|m|ft|sigfig=2}}.<ref name=AMHU-BOW/> ==Behavior== ===Feeding=== The amazilia hummingbird forages for nectar at a variety of plants with medium-length flowers; some examples include ''[[Erythrina]]'', ''[[Psittacanthus]]'', ''[[Salvia]]'', and ''[[Justicia (plant)|Justicia]]''. Males are territorial, defending feeding patches from other hummingbirds and [[bananaquit]]s (''Coereba flaveola''). In addition to nectar it feeds on small insects and spiders. A time-budget study in Lima, Peru, showed that the species spent 80% of its time perched and about 15% foraging for nectar. It spent about 2% of its time defending feeding territories and only 0.3% hunting insects and drinking water.<ref name=AMHU-BOW/><ref>{{cite journal|last=Calviño-Cancela|first=M.|date=September 1, 2006|title=Revista de Biología Tropical|url=https://doaj.org/article/6b0d76f082c44c5abe2bf4de8afa933e|url-status=live|access-date=October 18, 2021|website=Doaj|volume=54 |issue=3 |pages=873–878 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018064054/https://doaj.org/article/6b0d76f082c44c5abe2bf4de8afa933e |archive-date=2021-10-18 }}</ref> ===Breeding=== Most subspecies of the amazilia hummingbird breed at any month of the year; ''A. a. alticola'' apparently breeds only from November to March. Females build a cup nest of soft plant fibers bound with cobweb and sometimes with lichen on the outside. It generally places it on top of a flat branch and sometimes at the end of a branch, between about {{cvt|1|and|2.5|m|ft|sigfig=1}} above the ground. In Ecuador nests were found in denser vegetation during the rainy season than in the dry one. The female incubates the clutch of two eggs for 16 to 18 days and fledging occurs 17 to 25 days after hatch.<ref name=AMHU-BOW/> ==Status== The [[IUCN]] has assessed the amazilia hummingbird as being of Least Concern. It has a large range but its population size and trend are not known. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> Overall it is considered uncommon to common. ''A. a. alticola'' has a restricted range and is locally common where the habitat is suitable, but deforestation is a potential threat. ''A. a. caeruleigularis'' has a very patchy distribution in its rather restricted range.<ref name=AMHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilis amazilia}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] aazpshfr75b5l7vzxj61sx88n395kyg 9372985 9372956 2026-05-14T21:49:34Z Kani 670 9372985 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Amazilia kolibro |koloro = pink |dosiero = Amazilia amazilia-4.jpg |priskribo de dosiero = [[File:Amazilia amazilia - Amazilia Hummingbird XC250453.mp3|thumb|Kanto de Amazilia kolibro]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Amazilia Hummingbird RWD2.jpg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilis]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|Gray, GR]], 1855 |specio = '''Amazilia kolibro''' ''A. amazilia'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year= 2016 |title= ''Amazilia amazilia'' |article-number= e.T22687618A93160822 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687618A93160822.en |access-date=28a de Novembro 2023}}</ref> |dunomo = ''Amazilis amazilia'' |dunomo aŭtoritato = ([[Rene Primevere Lesson|Lesson]] & [[Prosper Garnot|Garnot]], 1827) |vikispecio = ''Amazilis amazilia'' |komunejo = ''Amazilis amazilia'' |sinonimo= ''Amazilia amazilia''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia amazilia map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Amazilia kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilis amazilia'', estas mezgranda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas la nura specio en la genro ''[[Amazilis]]''. Ĝi troviĝas en [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]]. Ĝiaj ses subspecioj diferencas ĉefe pro la koloroj de iliaj gorĝoj kaj ventroj. ==Taksonomio== Ilustraĵo de la Amazilia kolibro kun la [[dunoma nomo]] ''Orthorynchus amazilia'' estis publikigita en 1827 de la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref>{{ cite book | last1=Lesson | first1=René P. | author1-link=René Lesson | last2=Garnot | first2=Prosper | author2-link=Prosper Garnot | date=1827 | title=Voyage autour du monde: exécuté par ordre du roi, sur la corvette de Sa Majesté, la Coquille, pendant les années 1822, 1823, 1824, et 1825 | volume=1, Livre 4 | language=French | at=Plate 31, Fig 3 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/38768586 }} Pri dato: {{ cite book | last1=Dickinson | first1=E.C. | author1-link=Edward C. Dickinson | last2=Overstreet | first2=L.K. | last3=Dowsett | first3=R.J. | last4=Bruce | first4=M.D. | year=2011 | title=Priority! The Dating of Scientific Names in Ornithology: a Directory to the literature and its reviewers | location=Northampton, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-1-5 | pages=122–123 | url=https://www.researchgate.net/publication/267763194 }}</ref> En la sekva jaro li publikigis priskribon.<ref name=lesson1828>{{Cite book | last=Lesson | first=René P. | date=1828 | author-link=René Lesson | title=Manuel d'ornithologie, ou Description des genres et des principales espèces d'oiseaux | volume=2 | language=French | location=Paris | publisher=Roret | page=81 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/53285594 }}</ref> La [[specia epiteto]] devenas el la nomo de [[Inkaoj|Inkaa]] heroino en la romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''.<ref name=lesson1828/><ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=43 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n43/mode/1up }}</ref> La Amazilia kolibro estis iam metita en la genron ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro estas [[polifiletiko]]. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Amazilia kolibro estis movita de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''Amazilis'' kiu estis enkondukita en 1855 de [[George Robert Gray|George Gray]].<ref>{{cite journal|last1=McGuire|first1=J.|last2=Witt|first2=C.|last3=Remsen|first3=J.V.|last4=Corl|first4=A.|last5=Rabosky|first5=D.|last6=Altshuler|first6=D.|last7=Dudley|first7=R.|date=2014|title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds|journal=Current Biology|volume=24|issue=8|pages=910–916|doi=10.1016/j.cub.2014.03.016|pmid=24704078|doi-access=free|bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Stiles|first1=F.G.|last2=Remsen|first2=J.V. Jr.|last3=Mcguire|first3=J.A.|year=2017|title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny|url=https://www.researchgate.net/publication/321277435|journal=Zootaxa|volume=4353|issue=3|pages=401–424|doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1|pmid=29245495}}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> Ĝenerale oni agnoskis jenajn ses subspeciojn:<ref name=ioc/><ref name=Clements/><ref name=HBW2021/> *''A. a. alticola'' <small>([[John Gould|Gould]], 1860)</small> – suda Ekvadoro *''A. a. azuay'' <small>([[Niels Krabbe|Krabbe]] & [[Robert S. Ridgely|Ridgely]], 2010)</small> – sudokcidenta Ekvadoro *''A. a. dumerilii'' <small>([[René Lesson|Lesson, RP]], 1832)</small> – okcidenta Ekvadoro kaj nordokcidenta Peruo *''A. a. leucophoea'' <small>([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854)</small> – nordokcidenta Peruo *''A. a. amazilia'' <small>([[Rene Primevere Lesson|Lesson]] & [[Prosper Garnot|Garnot]], 1827)</small> – okcidenta Peruo *''A. a. caeruleigularis'' <small>([[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]], 1933)</small> – sudokcidenta Peruo Kelkaj ornitologoj proponis, ke subspecioj ''A. a. alticola'' estu traktataj kiel aparta specio, la "Loja kolibro".<ref name=Weller2000>{{Cite journal|last=Weller|first=André-Alexander|date=2000|title=Biogeography, geographic variation and habitat preference in the Amazilia Hummingbird, ''Amazilia amazilia'' Lesson (Aves: Trochilidae), with notes on the status of ''Amazilia alticola'' Gould|journal=Journal für Ornithologie|volume=141|issue=1|pages=93–101|doi=10.1007/BF01651776|issn=1439-0361|s2cid=24983244}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Krabbe | first1=Niels | author1-link=Niels Krabbe | last2=Ridgely | first2=R.S. | author2-link=Robert S. Ridgely | date=2010 | title=A new subspecies of Amazilia Hummingbird ''Amazilia amazilia'' from southern Ecuador | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=130 | pages=3–7 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47499688 }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cowles | first1=S.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Bonaccorso | first3=E. | last4=Grewe | first4=F. | last5=Uy | first5=J.A.C. | date=2022 | title=Early stages of speciation with gene flow in the Amazilia Hummingbird (''Amazilis amazilia'') subspecies complex of Western South America | journal=Ecology and Evolution | volume=12 | issue=5 | article-number=e8895 | doi=10.1002/ece3.8895 | doi-access=free | pmid=35592064 | pmc=9102506 | bibcode=2022EcoEv..12E8895C }}</ref> ==Aspekto== La amazilia kolibro estas 9 ĝis 11 cm longa. Maskloj pezas 5 ĝis 6,5 g kaj inoj 4,5 ĝis 5,5 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan, mezlongan, rozkoloran ruĝan bekon kun nigra pinto. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio ''A. a. amazilia'' havas orverdajn suprajn partojn kun ruĝecbrunaj supravostaj kovriloj. Ankaŭ ilia vosto estas plejparte ruĝecbruna, kun iom da bronzverda koloro sur la eksteraj plumoj. Ili havas brilajn or- ĝis turkis-verdajn gorĝon kaj ruĝecbrunajn malsupran bruston kaj ventron. Plenkreskaj inoj havas preskaŭ la saman plumaron, kun la aldono de iom da blanko sur la mentono kaj gorĝo kaj pli pala ruĝecbruna ventro. Junuloj similas al plenkreskaj inoj kun la aldono de brunecaj randoj sur la plumoj de iliaj supraj partoj.<ref name=AMHU-BOW>{{cite journal | last1=Weller | first1=A.A. | last2=Kirwan | first2=G.M. | last3=Boesman | first3=P.F.D. | year=2021 | title=Amazilia Hummingbird (''Amazilis amazilia'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | journal=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | doi=10.2173/bow.amahum1.01.1 }}</ref> Subspecio ''A. a. alticola'' havas malpli ruĝecbrunan bruston ol la nomiga subspecio kaj preskaŭ neniun verdan voston. ''A. a. azuay'' plej diferencas de la nomiga subspecio. Ĝia beko havas malpli ruĝon sur la supra makzelo, ĝi havas preskaŭ pure blankan ventron kun ruĝecbruna koloro nur sur la malsupraj flankoj, kaj ĝiaj supravostaj kovriloj kaj vosto estas pli palaj ruĝecbrunaj kun malmulte da verda koloro. ''A. a. dumerilii'' estas iom pli malgranda ol la nomiga subspecio, kun blanka mentono, gorĝo kaj centro de la ventro. ''A. a. leucophoea'' aspektas preskaŭ same kiel ''demerillii'', sed havas bronzverdajn suprajn partojn. ''A. a. caeruleigularis'' havas brile violbluan gorĝon anstataŭ la verda koloro de la nomiga subspecio.<ref name=AMHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The amazilia hummingbird is found in western Ecuador and Peru. It does not migrate but does make some elevational dispersal after the breeding season.<ref name=AMHU-BOW/> The six subspecies are distributed thus:<ref name=ioc/><ref name=AMHU-BOW/> *''A. a. alticola'', Andes of southern Ecuador's [[El Oro Province|El Oro]], [[Loja Province|Loja]], and [[Zamora-Chinchipe Province|Zamora-Chinchipe]] provinces *''A. a. azuay'', south-central Ecuador, in the [[Jubones River]] basin of [[Azuay Province|Azuay]] and Loja provinces *''A. a. dumerilii'', Andean lowlands from western Ecuador into [[Department of Tumbes|Tumbes Department]] of northwestern Peru *''A. a. leucophoea'', northwestern Peru between [[Department of Piura|Piura]] and [[Department of Ancash|Ancash]] departments *''A. a. amazilia'', western Peru in [[Department of Lima|Lima]] and [[Department of Ica|Ica]] departments *''A. a. caeruleigularis'', the Nazca valley in southwestern Peru The amazilia hummingbird's habitat is different from that of its close relatives in the genus ''Amazilia'': It is a bird of open semi-arid to arid landscapes and is rarely found deep in forested areas. These landscapes include scrublands, [[thorn forest]], [[Xerophyte|xerophytic]] steppe, and desert. The species is also common in cultivated areas and city parks and gardens. The nominate subspecies is found between sea level and about {{cvt|1000|m|ft}}. Subspecies ''dumerilii'', ''leucophaea'', and ''alticola'' are also found in the sub-montane zone in savanna and at the edges and clearings of [[cloudforest]]. In elevation they mostly range between {{cvt|1000|and|2200|m|ft}}, though ''leucophaea'' reaches as high as {{cvt|2700|m|ft}}. ''A. a. caeruleigularis'' is apparently restricted to near-desert between {{cvt|600|and|700|m|ft|sigfig=2}}.<ref name=AMHU-BOW/> ==Behavior== ===Feeding=== The amazilia hummingbird forages for nectar at a variety of plants with medium-length flowers; some examples include ''[[Erythrina]]'', ''[[Psittacanthus]]'', ''[[Salvia]]'', and ''[[Justicia (plant)|Justicia]]''. Males are territorial, defending feeding patches from other hummingbirds and [[bananaquit]]s (''Coereba flaveola''). In addition to nectar it feeds on small insects and spiders. A time-budget study in Lima, Peru, showed that the species spent 80% of its time perched and about 15% foraging for nectar. It spent about 2% of its time defending feeding territories and only 0.3% hunting insects and drinking water.<ref name=AMHU-BOW/><ref>{{cite journal|last=Calviño-Cancela|first=M.|date=September 1, 2006|title=Revista de Biología Tropical|url=https://doaj.org/article/6b0d76f082c44c5abe2bf4de8afa933e|url-status=live|access-date=October 18, 2021|website=Doaj|volume=54 |issue=3 |pages=873–878 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018064054/https://doaj.org/article/6b0d76f082c44c5abe2bf4de8afa933e |archive-date=2021-10-18 }}</ref> ===Breeding=== Most subspecies of the amazilia hummingbird breed at any month of the year; ''A. a. alticola'' apparently breeds only from November to March. Females build a cup nest of soft plant fibers bound with cobweb and sometimes with lichen on the outside. It generally places it on top of a flat branch and sometimes at the end of a branch, between about {{cvt|1|and|2.5|m|ft|sigfig=1}} above the ground. In Ecuador nests were found in denser vegetation during the rainy season than in the dry one. The female incubates the clutch of two eggs for 16 to 18 days and fledging occurs 17 to 25 days after hatch.<ref name=AMHU-BOW/> ==Status== The [[IUCN]] has assessed the amazilia hummingbird as being of Least Concern. It has a large range but its population size and trend are not known. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> Overall it is considered uncommon to common. ''A. a. alticola'' has a restricted range and is locally common where the habitat is suitable, but deforestation is a potential threat. ''A. a. caeruleigularis'' has a very patchy distribution in its rather restricted range.<ref name=AMHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilis amazilia}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] rti36nutiz5f9hqn0umsrl65wcerg64 9372986 9372985 2026-05-14T21:51:29Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9372986 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Amazilia kolibro |koloro = pink |dosiero = Amazilia amazilia-4.jpg |priskribo de dosiero = [[File:Amazilia amazilia - Amazilia Hummingbird XC250453.mp3|thumb|Kanto de Amazilia kolibro]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Amazilia Hummingbird RWD2.jpg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilis]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|Gray, GR]], 1855 |specio = '''Amazilia kolibro''' ''A. amazilia'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year= 2016 |title= ''Amazilia amazilia'' |article-number= e.T22687618A93160822 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687618A93160822.en |access-date=28a de Novembro 2023}}</ref> |dunomo = ''Amazilis amazilia'' |dunomo aŭtoritato = ([[Rene Primevere Lesson|Lesson]] & [[Prosper Garnot|Garnot]], 1827) |vikispecio = ''Amazilis amazilia'' |komunejo = ''Amazilis amazilia'' |sinonimo= ''Amazilia amazilia''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia amazilia map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Amazilia kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilis amazilia'', estas mezgranda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas la nura specio en la genro ''[[Amazilis]]''. Ĝi troviĝas en [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]]. Ĝiaj ses subspecioj diferencas ĉefe pro la koloroj de iliaj gorĝoj kaj ventroj. ==Taksonomio== Ilustraĵo de la Amazilia kolibro kun la [[dunoma nomo]] ''Orthorynchus amazilia'' estis publikigita en 1827 de la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref>{{ cite book | last1=Lesson | first1=René P. | author1-link=René Lesson | last2=Garnot | first2=Prosper | author2-link=Prosper Garnot | date=1827 | title=Voyage autour du monde: exécuté par ordre du roi, sur la corvette de Sa Majesté, la Coquille, pendant les années 1822, 1823, 1824, et 1825 | volume=1, Livre 4 | language=French | at=Plate 31, Fig 3 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/38768586 }} Pri dato: {{ cite book | last1=Dickinson | first1=E.C. | author1-link=Edward C. Dickinson | last2=Overstreet | first2=L.K. | last3=Dowsett | first3=R.J. | last4=Bruce | first4=M.D. | year=2011 | title=Priority! The Dating of Scientific Names in Ornithology: a Directory to the literature and its reviewers | location=Northampton, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-1-5 | pages=122–123 | url=https://www.researchgate.net/publication/267763194 }}</ref> En la sekva jaro li publikigis priskribon.<ref name=lesson1828>{{Cite book | last=Lesson | first=René P. | date=1828 | author-link=René Lesson | title=Manuel d'ornithologie, ou Description des genres et des principales espèces d'oiseaux | volume=2 | language=French | location=Paris | publisher=Roret | page=81 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/53285594 }}</ref> La [[specia epiteto]] devenas el la nomo de [[Inkaoj|Inkaa]] heroino en la romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''.<ref name=lesson1828/><ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=43 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n43/mode/1up }}</ref> La Amazilia kolibro estis iam metita en la genron ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Amazilia kolibro estis movita de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''Amazilis'' kiu estis enkondukita en 1855 de [[George Robert Gray|George Gray]].<ref>{{cite journal|last1=McGuire|first1=J.|last2=Witt|first2=C.|last3=Remsen|first3=J.V.|last4=Corl|first4=A.|last5=Rabosky|first5=D.|last6=Altshuler|first6=D.|last7=Dudley|first7=R.|date=2014|title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds|journal=Current Biology|volume=24|issue=8|pages=910–916|doi=10.1016/j.cub.2014.03.016|pmid=24704078|doi-access=free|bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Stiles|first1=F.G.|last2=Remsen|first2=J.V. Jr.|last3=Mcguire|first3=J.A.|year=2017|title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny|url=https://www.researchgate.net/publication/321277435|journal=Zootaxa|volume=4353|issue=3|pages=401–424|doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1|pmid=29245495}}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> Ĝenerale oni agnoskis jenajn ses subspeciojn:<ref name=ioc/><ref name=Clements/><ref name=HBW2021/> *''A. a. alticola'' <small>([[John Gould|Gould]], 1860)</small> – suda Ekvadoro *''A. a. azuay'' <small>([[Niels Krabbe|Krabbe]] & [[Robert S. Ridgely|Ridgely]], 2010)</small> – sudokcidenta Ekvadoro *''A. a. dumerilii'' <small>([[René Lesson|Lesson, RP]], 1832)</small> – okcidenta Ekvadoro kaj nordokcidenta Peruo *''A. a. leucophoea'' <small>([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854)</small> – nordokcidenta Peruo *''A. a. amazilia'' <small>([[Rene Primevere Lesson|Lesson]] & [[Prosper Garnot|Garnot]], 1827)</small> – okcidenta Peruo *''A. a. caeruleigularis'' <small>([[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]], 1933)</small> – sudokcidenta Peruo Kelkaj ornitologoj proponis, ke subspecioj ''A. a. alticola'' estu traktataj kiel aparta specio, la "Loja kolibro".<ref name=Weller2000>{{Cite journal|last=Weller|first=André-Alexander|date=2000|title=Biogeography, geographic variation and habitat preference in the Amazilia Hummingbird, ''Amazilia amazilia'' Lesson (Aves: Trochilidae), with notes on the status of ''Amazilia alticola'' Gould|journal=Journal für Ornithologie|volume=141|issue=1|pages=93–101|doi=10.1007/BF01651776|issn=1439-0361|s2cid=24983244}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Krabbe | first1=Niels | author1-link=Niels Krabbe | last2=Ridgely | first2=R.S. | author2-link=Robert S. Ridgely | date=2010 | title=A new subspecies of Amazilia Hummingbird ''Amazilia amazilia'' from southern Ecuador | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=130 | pages=3–7 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47499688 }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cowles | first1=S.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Bonaccorso | first3=E. | last4=Grewe | first4=F. | last5=Uy | first5=J.A.C. | date=2022 | title=Early stages of speciation with gene flow in the Amazilia Hummingbird (''Amazilis amazilia'') subspecies complex of Western South America | journal=Ecology and Evolution | volume=12 | issue=5 | article-number=e8895 | doi=10.1002/ece3.8895 | doi-access=free | pmid=35592064 | pmc=9102506 | bibcode=2022EcoEv..12E8895C }}</ref> ==Aspekto== La amazilia kolibro estas 9 ĝis 11 cm longa. Maskloj pezas 5 ĝis 6,5 g kaj inoj 4,5 ĝis 5,5 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan, mezlongan, rozkoloran ruĝan bekon kun nigra pinto. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio ''A. a. amazilia'' havas orverdajn suprajn partojn kun ruĝecbrunaj supravostaj kovriloj. Ankaŭ ilia vosto estas plejparte ruĝecbruna, kun iom da bronzverda koloro sur la eksteraj plumoj. Ili havas brilajn or- ĝis turkis-verdajn gorĝon kaj ruĝecbrunajn malsupran bruston kaj ventron. Plenkreskaj inoj havas preskaŭ la saman plumaron, kun la aldono de iom da blanko sur la mentono kaj gorĝo kaj pli pala ruĝecbruna ventro. Junuloj similas al plenkreskaj inoj kun la aldono de brunecaj randoj sur la plumoj de iliaj supraj partoj.<ref name=AMHU-BOW>{{cite journal | last1=Weller | first1=A.A. | last2=Kirwan | first2=G.M. | last3=Boesman | first3=P.F.D. | year=2021 | title=Amazilia Hummingbird (''Amazilis amazilia'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | journal=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | doi=10.2173/bow.amahum1.01.1 }}</ref> Subspecio ''A. a. alticola'' havas malpli ruĝecbrunan bruston ol la nomiga subspecio kaj preskaŭ neniun verdan voston. ''A. a. azuay'' plej diferencas de la nomiga subspecio. Ĝia beko havas malpli ruĝon sur la supra makzelo, ĝi havas preskaŭ pure blankan ventron kun ruĝecbruna koloro nur sur la malsupraj flankoj, kaj ĝiaj supravostaj kovriloj kaj vosto estas pli palaj ruĝecbrunaj kun malmulte da verda koloro. ''A. a. dumerilii'' estas iom pli malgranda ol la nomiga subspecio, kun blanka mentono, gorĝo kaj centro de la ventro. ''A. a. leucophoea'' aspektas preskaŭ same kiel ''demerillii'', sed havas bronzverdajn suprajn partojn. ''A. a. caeruleigularis'' havas brile violbluan gorĝon anstataŭ la verda koloro de la nomiga subspecio.<ref name=AMHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The amazilia hummingbird is found in western Ecuador and Peru. It does not migrate but does make some elevational dispersal after the breeding season.<ref name=AMHU-BOW/> The six subspecies are distributed thus:<ref name=ioc/><ref name=AMHU-BOW/> *''A. a. alticola'', Andes of southern Ecuador's [[El Oro Province|El Oro]], [[Loja Province|Loja]], and [[Zamora-Chinchipe Province|Zamora-Chinchipe]] provinces *''A. a. azuay'', south-central Ecuador, in the [[Jubones River]] basin of [[Azuay Province|Azuay]] and Loja provinces *''A. a. dumerilii'', Andean lowlands from western Ecuador into [[Department of Tumbes|Tumbes Department]] of northwestern Peru *''A. a. leucophoea'', northwestern Peru between [[Department of Piura|Piura]] and [[Department of Ancash|Ancash]] departments *''A. a. amazilia'', western Peru in [[Department of Lima|Lima]] and [[Department of Ica|Ica]] departments *''A. a. caeruleigularis'', the Nazca valley in southwestern Peru The amazilia hummingbird's habitat is different from that of its close relatives in the genus ''Amazilia'': It is a bird of open semi-arid to arid landscapes and is rarely found deep in forested areas. These landscapes include scrublands, [[thorn forest]], [[Xerophyte|xerophytic]] steppe, and desert. The species is also common in cultivated areas and city parks and gardens. The nominate subspecies is found between sea level and about {{cvt|1000|m|ft}}. Subspecies ''dumerilii'', ''leucophaea'', and ''alticola'' are also found in the sub-montane zone in savanna and at the edges and clearings of [[cloudforest]]. In elevation they mostly range between {{cvt|1000|and|2200|m|ft}}, though ''leucophaea'' reaches as high as {{cvt|2700|m|ft}}. ''A. a. caeruleigularis'' is apparently restricted to near-desert between {{cvt|600|and|700|m|ft|sigfig=2}}.<ref name=AMHU-BOW/> ==Behavior== ===Feeding=== The amazilia hummingbird forages for nectar at a variety of plants with medium-length flowers; some examples include ''[[Erythrina]]'', ''[[Psittacanthus]]'', ''[[Salvia]]'', and ''[[Justicia (plant)|Justicia]]''. Males are territorial, defending feeding patches from other hummingbirds and [[bananaquit]]s (''Coereba flaveola''). In addition to nectar it feeds on small insects and spiders. A time-budget study in Lima, Peru, showed that the species spent 80% of its time perched and about 15% foraging for nectar. It spent about 2% of its time defending feeding territories and only 0.3% hunting insects and drinking water.<ref name=AMHU-BOW/><ref>{{cite journal|last=Calviño-Cancela|first=M.|date=September 1, 2006|title=Revista de Biología Tropical|url=https://doaj.org/article/6b0d76f082c44c5abe2bf4de8afa933e|url-status=live|access-date=October 18, 2021|website=Doaj|volume=54 |issue=3 |pages=873–878 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018064054/https://doaj.org/article/6b0d76f082c44c5abe2bf4de8afa933e |archive-date=2021-10-18 }}</ref> ===Breeding=== Most subspecies of the amazilia hummingbird breed at any month of the year; ''A. a. alticola'' apparently breeds only from November to March. Females build a cup nest of soft plant fibers bound with cobweb and sometimes with lichen on the outside. It generally places it on top of a flat branch and sometimes at the end of a branch, between about {{cvt|1|and|2.5|m|ft|sigfig=1}} above the ground. In Ecuador nests were found in denser vegetation during the rainy season than in the dry one. The female incubates the clutch of two eggs for 16 to 18 days and fledging occurs 17 to 25 days after hatch.<ref name=AMHU-BOW/> ==Status== The [[IUCN]] has assessed the amazilia hummingbird as being of Least Concern. It has a large range but its population size and trend are not known. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> Overall it is considered uncommon to common. ''A. a. alticola'' has a restricted range and is locally common where the habitat is suitable, but deforestation is a potential threat. ''A. a. caeruleigularis'' has a very patchy distribution in its rather restricted range.<ref name=AMHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilis amazilia}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] h0134664cctihlb5bucuu99iwbhn2fx 9372987 9372986 2026-05-14T22:11:34Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9372987 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Amazilia kolibro |koloro = pink |dosiero = Amazilia amazilia-4.jpg |priskribo de dosiero = [[File:Amazilia amazilia - Amazilia Hummingbird XC250453.mp3|thumb|Kanto de Amazilia kolibro]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Amazilia Hummingbird RWD2.jpg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilis]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|Gray, GR]], 1855 |specio = '''Amazilia kolibro''' ''A. amazilia'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year= 2016 |title= ''Amazilia amazilia'' |article-number= e.T22687618A93160822 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687618A93160822.en |access-date=28a de Novembro 2023}}</ref> |dunomo = ''Amazilis amazilia'' |dunomo aŭtoritato = ([[Rene Primevere Lesson|Lesson]] & [[Prosper Garnot|Garnot]], 1827) |vikispecio = ''Amazilis amazilia'' |komunejo = ''Amazilis amazilia'' |sinonimo= ''Amazilia amazilia''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia amazilia map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Amazilia kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilis amazilia'', estas mezgranda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas la nura specio en la genro ''[[Amazilis]]''. Ĝi troviĝas en [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]]. Ĝiaj ses subspecioj diferencas ĉefe pro la koloroj de iliaj gorĝoj kaj ventroj. ==Taksonomio== Ilustraĵo de la Amazilia kolibro kun la [[dunoma nomo]] ''Orthorynchus amazilia'' estis publikigita en 1827 de la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref>{{ cite book | last1=Lesson | first1=René P. | author1-link=René Lesson | last2=Garnot | first2=Prosper | author2-link=Prosper Garnot | date=1827 | title=Voyage autour du monde: exécuté par ordre du roi, sur la corvette de Sa Majesté, la Coquille, pendant les années 1822, 1823, 1824, et 1825 | volume=1, Livre 4 | language=French | at=Plate 31, Fig 3 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/38768586 }} Pri dato: {{ cite book | last1=Dickinson | first1=E.C. | author1-link=Edward C. Dickinson | last2=Overstreet | first2=L.K. | last3=Dowsett | first3=R.J. | last4=Bruce | first4=M.D. | year=2011 | title=Priority! The Dating of Scientific Names in Ornithology: a Directory to the literature and its reviewers | location=Northampton, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-1-5 | pages=122–123 | url=https://www.researchgate.net/publication/267763194 }}</ref> En la sekva jaro li publikigis priskribon.<ref name=lesson1828>{{Cite book | last=Lesson | first=René P. | date=1828 | author-link=René Lesson | title=Manuel d'ornithologie, ou Description des genres et des principales espèces d'oiseaux | volume=2 | language=French | location=Paris | publisher=Roret | page=81 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/53285594 }}</ref> La [[specia epiteto]] devenas el la nomo de [[Inkaoj|Inkaa]] heroino en la romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''.<ref name=lesson1828/><ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=43 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n43/mode/1up }}</ref> La Amazilia kolibro estis iam metita en la genron ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Amazilia kolibro estis movita de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''Amazilis'' kiu estis enkondukita en 1855 de [[George Robert Gray|George Gray]].<ref>{{cite journal|last1=McGuire|first1=J.|last2=Witt|first2=C.|last3=Remsen|first3=J.V.|last4=Corl|first4=A.|last5=Rabosky|first5=D.|last6=Altshuler|first6=D.|last7=Dudley|first7=R.|date=2014|title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds|journal=Current Biology|volume=24|issue=8|pages=910–916|doi=10.1016/j.cub.2014.03.016|pmid=24704078|doi-access=free|bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Stiles|first1=F.G.|last2=Remsen|first2=J.V. Jr.|last3=Mcguire|first3=J.A.|year=2017|title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny|url=https://www.researchgate.net/publication/321277435|journal=Zootaxa|volume=4353|issue=3|pages=401–424|doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1|pmid=29245495}}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> Ĝenerale oni agnoskis jenajn ses subspeciojn:<ref name=ioc/><ref name=Clements/><ref name=HBW2021/> *''A. a. alticola'' <small>([[John Gould|Gould]], 1860)</small> – suda Ekvadoro *''A. a. azuay'' <small>([[Niels Krabbe|Krabbe]] & [[Robert S. Ridgely|Ridgely]], 2010)</small> – sudokcidenta Ekvadoro *''A. a. dumerilii'' <small>([[René Lesson|Lesson, RP]], 1832)</small> – okcidenta Ekvadoro kaj nordokcidenta Peruo *''A. a. leucophoea'' <small>([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854)</small> – nordokcidenta Peruo *''A. a. amazilia'' <small>([[Rene Primevere Lesson|Lesson]] & [[Prosper Garnot|Garnot]], 1827)</small> – okcidenta Peruo *''A. a. caeruleigularis'' <small>([[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]], 1933)</small> – sudokcidenta Peruo Kelkaj ornitologoj proponis, ke subspecioj ''A. a. alticola'' estu traktataj kiel aparta specio, la "Loja kolibro".<ref name=Weller2000>{{Cite journal|last=Weller|first=André-Alexander|date=2000|title=Biogeography, geographic variation and habitat preference in the Amazilia Hummingbird, ''Amazilia amazilia'' Lesson (Aves: Trochilidae), with notes on the status of ''Amazilia alticola'' Gould|journal=Journal für Ornithologie|volume=141|issue=1|pages=93–101|doi=10.1007/BF01651776|issn=1439-0361|s2cid=24983244}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Krabbe | first1=Niels | author1-link=Niels Krabbe | last2=Ridgely | first2=R.S. | author2-link=Robert S. Ridgely | date=2010 | title=A new subspecies of Amazilia Hummingbird ''Amazilia amazilia'' from southern Ecuador | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=130 | pages=3–7 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47499688 }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cowles | first1=S.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Bonaccorso | first3=E. | last4=Grewe | first4=F. | last5=Uy | first5=J.A.C. | date=2022 | title=Early stages of speciation with gene flow in the Amazilia Hummingbird (''Amazilis amazilia'') subspecies complex of Western South America | journal=Ecology and Evolution | volume=12 | issue=5 | article-number=e8895 | doi=10.1002/ece3.8895 | doi-access=free | pmid=35592064 | pmc=9102506 | bibcode=2022EcoEv..12E8895C }}</ref> ==Aspekto== La amazilia kolibro estas 9 ĝis 11 cm longa. Maskloj pezas 5 ĝis 6,5 g kaj inoj 4,5 ĝis 5,5 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan, mezlongan, rozkoloran ruĝan bekon kun nigra pinto. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio ''A. a. amazilia'' havas orverdajn suprajn partojn kun ruĝecbrunaj supravostaj kovriloj. Ankaŭ ilia vosto estas plejparte ruĝecbruna, kun iom da bronzverda koloro sur la eksteraj plumoj. Ili havas brilajn or- ĝis turkis-verdajn gorĝon kaj ruĝecbrunajn malsupran bruston kaj ventron. Plenkreskaj inoj havas preskaŭ la saman plumaron, kun la aldono de iom da blanko sur la mentono kaj gorĝo kaj pli pala ruĝecbruna ventro. Junuloj similas al plenkreskaj inoj kun la aldono de brunecaj randoj sur la plumoj de iliaj supraj partoj.<ref name=AMHU-BOW>{{cite journal | last1=Weller | first1=A.A. | last2=Kirwan | first2=G.M. | last3=Boesman | first3=P.F.D. | year=2021 | title=Amazilia Hummingbird (''Amazilis amazilia'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | journal=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | doi=10.2173/bow.amahum1.01.1 }}</ref> Subspecio ''A. a. alticola'' havas malpli ruĝecbrunan bruston ol la nomiga subspecio kaj preskaŭ neniun verdan voston. ''A. a. azuay'' plej diferencas de la nomiga subspecio. Ĝia beko havas malpli ruĝon sur la supra makzelo, ĝi havas preskaŭ pure blankan ventron kun ruĝecbruna koloro nur sur la malsupraj flankoj, kaj ĝiaj supravostaj kovriloj kaj vosto estas pli palaj ruĝecbrunaj kun malmulte da verda koloro. ''A. a. dumerilii'' estas iom pli malgranda ol la nomiga subspecio, kun blanka mentono, gorĝo kaj centro de la ventro. ''A. a. leucophoea'' aspektas preskaŭ same kiel ''demerillii'', sed havas bronzverdajn suprajn partojn. ''A. a. caeruleigularis'' havas brile violbluan gorĝon anstataŭ la verda koloro de la nomiga subspecio.<ref name=AMHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Amazilia kolibro troviĝas en okcidenta Ekvadoro kaj Peruo. Ĝi ne migras sed ja faras iom da altecdisvastiĝo post la [[reprodukta sezono]].<ref name=AMHU-BOW/> La ses subspecioj estas distribuitaj jene:<ref name=ioc/><ref name=AMHU-BOW/> *''A. a. alticola'', Andoj de provincoj de suda Ekvadoro [[provinco El Oro|El Oro]], [[Provinco Loja|Loja]], kaj [[provinco Zamora-Chinchipe|Zamora-Chinchipe]] *''A. a. azuay'', sud-centra Ekvadoro, en la baseno de la [[Rivero Jubones]] de la provincoj [[Azuay|Azuay]] kaj Loja *''A. a. dumerilii'', Andaj malaltaj teroj de okcidenta Ekvadoro ĝis [[Tumbesio|Tumbes]] de nordokcidenta Peruo *''A. a. leucophoea'', nordokcidenta Peruo inter [[Piura|Piura]] kaj [[Ankaŝo|Ancash]] *''A. a. amazilia'', okcidenta Peruo en [[Departemento Lima|Lima]] kaj [[Departemento Ika|Ika]] *''A. a. caeruleigularis'', valo Nazka en sudokcidenta Peruo La vivejo de la Amazilia kolibro estas malsama ol tiu de ĝiaj proksimaj parencoj en la genro ''Amazilia'': Ĝi estas birdo de malfermaj duonaridaj ĝis aridaj pejzaĝoj kaj malofte troviĝas profunde en arbarkovritaj areoj. Ĉi tiuj pejzaĝoj inkluzivas veprejojn, dornarbarojn, kserofitan stepon kaj dezertojn. La specio ankaŭ estas ofta en kultivataj areoj kaj urbaj parkoj kaj ĝardenoj. La nomiga subspecio troviĝas inter marnivelo kaj ĉirkaŭ 1,000 m. Subspecioj ''dumerilii'', ''leucophaea'', kaj ''alticola'' troviĝas ankaŭ en la submonta zono en savano kaj ĉe la randoj kaj maldensejoj de [[nubarbaro]]. Laŭ alteco ili plejparte varias inter 1,000 kaj 2,200 m, kvankam ''leucophaea'' atingas eĉ 2 700 m. ''A. a. caeruleigularis'' ŝajne limiĝas al preskaŭ dezerto inter 600 kaj 700 m.<ref name=AMHU-BOW/> ==Behavior== ===Feeding=== The amazilia hummingbird forages for nectar at a variety of plants with medium-length flowers; some examples include ''[[Erythrina]]'', ''[[Psittacanthus]]'', ''[[Salvia]]'', and ''[[Justicia (plant)|Justicia]]''. Males are territorial, defending feeding patches from other hummingbirds and [[bananaquit]]s (''Coereba flaveola''). In addition to nectar it feeds on small insects and spiders. A time-budget study in Lima, Peru, showed that the species spent 80% of its time perched and about 15% foraging for nectar. It spent about 2% of its time defending feeding territories and only 0.3% hunting insects and drinking water.<ref name=AMHU-BOW/><ref>{{cite journal|last=Calviño-Cancela|first=M.|date=September 1, 2006|title=Revista de Biología Tropical|url=https://doaj.org/article/6b0d76f082c44c5abe2bf4de8afa933e|url-status=live|access-date=October 18, 2021|website=Doaj|volume=54 |issue=3 |pages=873–878 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018064054/https://doaj.org/article/6b0d76f082c44c5abe2bf4de8afa933e |archive-date=2021-10-18 }}</ref> ===Breeding=== Most subspecies of the amazilia hummingbird breed at any month of the year; ''A. a. alticola'' apparently breeds only from November to March. Females build a cup nest of soft plant fibers bound with cobweb and sometimes with lichen on the outside. It generally places it on top of a flat branch and sometimes at the end of a branch, between about {{cvt|1|and|2.5|m|ft|sigfig=1}} above the ground. In Ecuador nests were found in denser vegetation during the rainy season than in the dry one. The female incubates the clutch of two eggs for 16 to 18 days and fledging occurs 17 to 25 days after hatch.<ref name=AMHU-BOW/> ==Status== The [[IUCN]] has assessed the amazilia hummingbird as being of Least Concern. It has a large range but its population size and trend are not known. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> Overall it is considered uncommon to common. ''A. a. alticola'' has a restricted range and is locally common where the habitat is suitable, but deforestation is a potential threat. ''A. a. caeruleigularis'' has a very patchy distribution in its rather restricted range.<ref name=AMHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilis amazilia}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] oheech0yke85ajkk54h5rgqoe0qpl4k 9372988 9372987 2026-05-14T22:12:44Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9372988 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Amazilia kolibro |koloro = pink |dosiero = Amazilia amazilia-4.jpg |priskribo de dosiero = [[File:Amazilia amazilia - Amazilia Hummingbird XC250453.mp3|thumb|Kanto de Amazilia kolibro]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Amazilia Hummingbird RWD2.jpg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilis]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|Gray, GR]], 1855 |specio = '''Amazilia kolibro''' ''A. amazilia'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year= 2016 |title= ''Amazilia amazilia'' |article-number= e.T22687618A93160822 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687618A93160822.en |access-date=28a de Novembro 2023}}</ref> |dunomo = ''Amazilis amazilia'' |dunomo aŭtoritato = ([[Rene Primevere Lesson|Lesson]] & [[Prosper Garnot|Garnot]], 1827) |vikispecio = ''Amazilis amazilia'' |komunejo = ''Amazilis amazilia'' |sinonimo= ''Amazilia amazilia''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia amazilia map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Amazilia kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilis amazilia'', estas mezgranda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas la nura specio en la genro ''[[Amazilis]]''. Ĝi troviĝas en [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]]. Ĝiaj ses subspecioj diferencas ĉefe pro la koloroj de iliaj gorĝoj kaj ventroj. ==Taksonomio== Ilustraĵo de la Amazilia kolibro kun la [[dunoma nomo]] ''Orthorynchus amazilia'' estis publikigita en 1827 de la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref>{{ cite book | last1=Lesson | first1=René P. | author1-link=René Lesson | last2=Garnot | first2=Prosper | author2-link=Prosper Garnot | date=1827 | title=Voyage autour du monde: exécuté par ordre du roi, sur la corvette de Sa Majesté, la Coquille, pendant les années 1822, 1823, 1824, et 1825 | volume=1, Livre 4 | language=French | at=Plate 31, Fig 3 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/38768586 }} Pri dato: {{ cite book | last1=Dickinson | first1=E.C. | author1-link= | last2=Overstreet | first2=L.K. | last3=Dowsett | first3=R.J. | last4=Bruce | first4=M.D. | year=2011 | title=Priority! The Dating of Scientific Names in Ornithology: a Directory to the literature and its reviewers | location=Northampton, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-1-5 | pages=122–123 | url=https://www.researchgate.net/publication/267763194 }}</ref> En la sekva jaro li publikigis priskribon.<ref name=lesson1828>{{Cite book | last=Lesson | first=René P. | date=1828 | author-link=René Lesson | title=Manuel d'ornithologie, ou Description des genres et des principales espèces d'oiseaux | volume=2 | language=French | location=Paris | publisher=Roret | page=81 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/53285594 }}</ref> La [[specia epiteto]] devenas el la nomo de [[Inkaoj|Inkaa]] heroino en la romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''.<ref name=lesson1828/><ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=43 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n43/mode/1up }}</ref> La Amazilia kolibro estis iam metita en la genron ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Amazilia kolibro estis movita de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''Amazilis'' kiu estis enkondukita en 1855 de [[George Robert Gray|George Gray]].<ref>{{cite journal|last1=McGuire|first1=J.|last2=Witt|first2=C.|last3=Remsen|first3=J.V.|last4=Corl|first4=A.|last5=Rabosky|first5=D.|last6=Altshuler|first6=D.|last7=Dudley|first7=R.|date=2014|title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds|journal=Current Biology|volume=24|issue=8|pages=910–916|doi=10.1016/j.cub.2014.03.016|pmid=24704078|doi-access=free|bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Stiles|first1=F.G.|last2=Remsen|first2=J.V. Jr.|last3=Mcguire|first3=J.A.|year=2017|title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny|url=https://www.researchgate.net/publication/321277435|journal=Zootaxa|volume=4353|issue=3|pages=401–424|doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1|pmid=29245495}}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> Ĝenerale oni agnoskis jenajn ses subspeciojn:<ref name=ioc/><ref name=Clements/><ref name=HBW2021/> *''A. a. alticola'' <small>([[John Gould|Gould]], 1860)</small> – suda Ekvadoro *''A. a. azuay'' <small>([[Niels Krabbe|Krabbe]] & [[Robert S. Ridgely|Ridgely]], 2010)</small> – sudokcidenta Ekvadoro *''A. a. dumerilii'' <small>([[René Lesson|Lesson, RP]], 1832)</small> – okcidenta Ekvadoro kaj nordokcidenta Peruo *''A. a. leucophoea'' <small>([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854)</small> – nordokcidenta Peruo *''A. a. amazilia'' <small>([[Rene Primevere Lesson|Lesson]] & [[Prosper Garnot|Garnot]], 1827)</small> – okcidenta Peruo *''A. a. caeruleigularis'' <small>([[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]], 1933)</small> – sudokcidenta Peruo Kelkaj ornitologoj proponis, ke subspecioj ''A. a. alticola'' estu traktataj kiel aparta specio, la "Loja kolibro".<ref name=Weller2000>{{Cite journal|last=Weller|first=André-Alexander|date=2000|title=Biogeography, geographic variation and habitat preference in the Amazilia Hummingbird, ''Amazilia amazilia'' Lesson (Aves: Trochilidae), with notes on the status of ''Amazilia alticola'' Gould|journal=Journal für Ornithologie|volume=141|issue=1|pages=93–101|doi=10.1007/BF01651776|issn=1439-0361|s2cid=24983244}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Krabbe | first1=Niels | author1-link=Niels Krabbe | last2=Ridgely | first2=R.S. | author2-link=Robert S. Ridgely | date=2010 | title=A new subspecies of Amazilia Hummingbird ''Amazilia amazilia'' from southern Ecuador | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=130 | pages=3–7 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47499688 }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cowles | first1=S.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Bonaccorso | first3=E. | last4=Grewe | first4=F. | last5=Uy | first5=J.A.C. | date=2022 | title=Early stages of speciation with gene flow in the Amazilia Hummingbird (''Amazilis amazilia'') subspecies complex of Western South America | journal=Ecology and Evolution | volume=12 | issue=5 | article-number=e8895 | doi=10.1002/ece3.8895 | doi-access=free | pmid=35592064 | pmc=9102506 | bibcode=2022EcoEv..12E8895C }}</ref> ==Aspekto== La amazilia kolibro estas 9 ĝis 11 cm longa. Maskloj pezas 5 ĝis 6,5 g kaj inoj 4,5 ĝis 5,5 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan, mezlongan, rozkoloran ruĝan bekon kun nigra pinto. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio ''A. a. amazilia'' havas orverdajn suprajn partojn kun ruĝecbrunaj supravostaj kovriloj. Ankaŭ ilia vosto estas plejparte ruĝecbruna, kun iom da bronzverda koloro sur la eksteraj plumoj. Ili havas brilajn or- ĝis turkis-verdajn gorĝon kaj ruĝecbrunajn malsupran bruston kaj ventron. Plenkreskaj inoj havas preskaŭ la saman plumaron, kun la aldono de iom da blanko sur la mentono kaj gorĝo kaj pli pala ruĝecbruna ventro. Junuloj similas al plenkreskaj inoj kun la aldono de brunecaj randoj sur la plumoj de iliaj supraj partoj.<ref name=AMHU-BOW>{{cite journal | last1=Weller | first1=A.A. | last2=Kirwan | first2=G.M. | last3=Boesman | first3=P.F.D. | year=2021 | title=Amazilia Hummingbird (''Amazilis amazilia'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | journal=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | doi=10.2173/bow.amahum1.01.1 }}</ref> Subspecio ''A. a. alticola'' havas malpli ruĝecbrunan bruston ol la nomiga subspecio kaj preskaŭ neniun verdan voston. ''A. a. azuay'' plej diferencas de la nomiga subspecio. Ĝia beko havas malpli ruĝon sur la supra makzelo, ĝi havas preskaŭ pure blankan ventron kun ruĝecbruna koloro nur sur la malsupraj flankoj, kaj ĝiaj supravostaj kovriloj kaj vosto estas pli palaj ruĝecbrunaj kun malmulte da verda koloro. ''A. a. dumerilii'' estas iom pli malgranda ol la nomiga subspecio, kun blanka mentono, gorĝo kaj centro de la ventro. ''A. a. leucophoea'' aspektas preskaŭ same kiel ''demerillii'', sed havas bronzverdajn suprajn partojn. ''A. a. caeruleigularis'' havas brile violbluan gorĝon anstataŭ la verda koloro de la nomiga subspecio.<ref name=AMHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Amazilia kolibro troviĝas en okcidenta Ekvadoro kaj Peruo. Ĝi ne migras sed ja faras iom da altecdisvastiĝo post la [[reprodukta sezono]].<ref name=AMHU-BOW/> La ses subspecioj estas distribuitaj jene:<ref name=ioc/><ref name=AMHU-BOW/> *''A. a. alticola'', Andoj de provincoj de suda Ekvadoro [[provinco El Oro|El Oro]], [[Provinco Loja|Loja]], kaj [[provinco Zamora-Chinchipe|Zamora-Chinchipe]] *''A. a. azuay'', sud-centra Ekvadoro, en la baseno de la [[Rivero Jubones]] de la provincoj [[Azuay|Azuay]] kaj Loja *''A. a. dumerilii'', Andaj malaltaj teroj de okcidenta Ekvadoro ĝis [[Tumbesio|Tumbes]] de nordokcidenta Peruo *''A. a. leucophoea'', nordokcidenta Peruo inter [[Piura|Piura]] kaj [[Ankaŝo|Ancash]] *''A. a. amazilia'', okcidenta Peruo en [[Departemento Lima|Lima]] kaj [[Departemento Ika|Ika]] *''A. a. caeruleigularis'', valo Nazka en sudokcidenta Peruo La vivejo de la Amazilia kolibro estas malsama ol tiu de ĝiaj proksimaj parencoj en la genro ''Amazilia'': Ĝi estas birdo de malfermaj duonaridaj ĝis aridaj pejzaĝoj kaj malofte troviĝas profunde en arbarkovritaj areoj. Ĉi tiuj pejzaĝoj inkluzivas veprejojn, dornarbarojn, kserofitan stepon kaj dezertojn. La specio ankaŭ estas ofta en kultivataj areoj kaj urbaj parkoj kaj ĝardenoj. La nomiga subspecio troviĝas inter marnivelo kaj ĉirkaŭ 1,000 m. Subspecioj ''dumerilii'', ''leucophaea'', kaj ''alticola'' troviĝas ankaŭ en la submonta zono en savano kaj ĉe la randoj kaj maldensejoj de [[nubarbaro]]. Laŭ alteco ili plejparte varias inter 1,000 kaj 2,200 m, kvankam ''leucophaea'' atingas eĉ 2 700 m. ''A. a. caeruleigularis'' ŝajne limiĝas al preskaŭ dezerto inter 600 kaj 700 m.<ref name=AMHU-BOW/> ==Behavior== ===Feeding=== The amazilia hummingbird forages for nectar at a variety of plants with medium-length flowers; some examples include ''[[Erythrina]]'', ''[[Psittacanthus]]'', ''[[Salvia]]'', and ''[[Justicia (plant)|Justicia]]''. Males are territorial, defending feeding patches from other hummingbirds and [[bananaquit]]s (''Coereba flaveola''). In addition to nectar it feeds on small insects and spiders. A time-budget study in Lima, Peru, showed that the species spent 80% of its time perched and about 15% foraging for nectar. It spent about 2% of its time defending feeding territories and only 0.3% hunting insects and drinking water.<ref name=AMHU-BOW/><ref>{{cite journal|last=Calviño-Cancela|first=M.|date=September 1, 2006|title=Revista de Biología Tropical|url=https://doaj.org/article/6b0d76f082c44c5abe2bf4de8afa933e|url-status=live|access-date=October 18, 2021|website=Doaj|volume=54 |issue=3 |pages=873–878 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018064054/https://doaj.org/article/6b0d76f082c44c5abe2bf4de8afa933e |archive-date=2021-10-18 }}</ref> ===Breeding=== Most subspecies of the amazilia hummingbird breed at any month of the year; ''A. a. alticola'' apparently breeds only from November to March. Females build a cup nest of soft plant fibers bound with cobweb and sometimes with lichen on the outside. It generally places it on top of a flat branch and sometimes at the end of a branch, between about {{cvt|1|and|2.5|m|ft|sigfig=1}} above the ground. In Ecuador nests were found in denser vegetation during the rainy season than in the dry one. The female incubates the clutch of two eggs for 16 to 18 days and fledging occurs 17 to 25 days after hatch.<ref name=AMHU-BOW/> ==Status== The [[IUCN]] has assessed the amazilia hummingbird as being of Least Concern. It has a large range but its population size and trend are not known. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> Overall it is considered uncommon to common. ''A. a. alticola'' has a restricted range and is locally common where the habitat is suitable, but deforestation is a potential threat. ''A. a. caeruleigularis'' has a very patchy distribution in its rather restricted range.<ref name=AMHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilis amazilia}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] ovb78ti7kjbu0hjh4ol0fg5gxdg8qos 9372990 9372988 2026-05-14T22:22:10Z Kani 670 /* Behavior */ 9372990 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Amazilia kolibro |koloro = pink |dosiero = Amazilia amazilia-4.jpg |priskribo de dosiero = [[File:Amazilia amazilia - Amazilia Hummingbird XC250453.mp3|thumb|Kanto de Amazilia kolibro]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Amazilia Hummingbird RWD2.jpg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilis]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|Gray, GR]], 1855 |specio = '''Amazilia kolibro''' ''A. amazilia'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year= 2016 |title= ''Amazilia amazilia'' |article-number= e.T22687618A93160822 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687618A93160822.en |access-date=28a de Novembro 2023}}</ref> |dunomo = ''Amazilis amazilia'' |dunomo aŭtoritato = ([[Rene Primevere Lesson|Lesson]] & [[Prosper Garnot|Garnot]], 1827) |vikispecio = ''Amazilis amazilia'' |komunejo = ''Amazilis amazilia'' |sinonimo= ''Amazilia amazilia''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia amazilia map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Amazilia kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilis amazilia'', estas mezgranda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas la nura specio en la genro ''[[Amazilis]]''. Ĝi troviĝas en [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]]. Ĝiaj ses subspecioj diferencas ĉefe pro la koloroj de iliaj gorĝoj kaj ventroj. ==Taksonomio== Ilustraĵo de la Amazilia kolibro kun la [[dunoma nomo]] ''Orthorynchus amazilia'' estis publikigita en 1827 de la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref>{{ cite book | last1=Lesson | first1=René P. | author1-link=René Lesson | last2=Garnot | first2=Prosper | author2-link=Prosper Garnot | date=1827 | title=Voyage autour du monde: exécuté par ordre du roi, sur la corvette de Sa Majesté, la Coquille, pendant les années 1822, 1823, 1824, et 1825 | volume=1, Livre 4 | language=French | at=Plate 31, Fig 3 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/38768586 }} Pri dato: {{ cite book | last1=Dickinson | first1=E.C. | author1-link= | last2=Overstreet | first2=L.K. | last3=Dowsett | first3=R.J. | last4=Bruce | first4=M.D. | year=2011 | title=Priority! The Dating of Scientific Names in Ornithology: a Directory to the literature and its reviewers | location=Northampton, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-1-5 | pages=122–123 | url=https://www.researchgate.net/publication/267763194 }}</ref> En la sekva jaro li publikigis priskribon.<ref name=lesson1828>{{Cite book | last=Lesson | first=René P. | date=1828 | author-link=René Lesson | title=Manuel d'ornithologie, ou Description des genres et des principales espèces d'oiseaux | volume=2 | language=French | location=Paris | publisher=Roret | page=81 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/53285594 }}</ref> La [[specia epiteto]] devenas el la nomo de [[Inkaoj|Inkaa]] heroino en la romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''.<ref name=lesson1828/><ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=43 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n43/mode/1up }}</ref> La Amazilia kolibro estis iam metita en la genron ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Amazilia kolibro estis movita de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''Amazilis'' kiu estis enkondukita en 1855 de [[George Robert Gray|George Gray]].<ref>{{cite journal|last1=McGuire|first1=J.|last2=Witt|first2=C.|last3=Remsen|first3=J.V.|last4=Corl|first4=A.|last5=Rabosky|first5=D.|last6=Altshuler|first6=D.|last7=Dudley|first7=R.|date=2014|title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds|journal=Current Biology|volume=24|issue=8|pages=910–916|doi=10.1016/j.cub.2014.03.016|pmid=24704078|doi-access=free|bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Stiles|first1=F.G.|last2=Remsen|first2=J.V. Jr.|last3=Mcguire|first3=J.A.|year=2017|title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny|url=https://www.researchgate.net/publication/321277435|journal=Zootaxa|volume=4353|issue=3|pages=401–424|doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1|pmid=29245495}}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> Ĝenerale oni agnoskis jenajn ses subspeciojn:<ref name=ioc/><ref name=Clements/><ref name=HBW2021/> *''A. a. alticola'' <small>([[John Gould|Gould]], 1860)</small> – suda Ekvadoro *''A. a. azuay'' <small>([[Niels Krabbe|Krabbe]] & [[Robert S. Ridgely|Ridgely]], 2010)</small> – sudokcidenta Ekvadoro *''A. a. dumerilii'' <small>([[René Lesson|Lesson, RP]], 1832)</small> – okcidenta Ekvadoro kaj nordokcidenta Peruo *''A. a. leucophoea'' <small>([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854)</small> – nordokcidenta Peruo *''A. a. amazilia'' <small>([[Rene Primevere Lesson|Lesson]] & [[Prosper Garnot|Garnot]], 1827)</small> – okcidenta Peruo *''A. a. caeruleigularis'' <small>([[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]], 1933)</small> – sudokcidenta Peruo Kelkaj ornitologoj proponis, ke subspecioj ''A. a. alticola'' estu traktataj kiel aparta specio, la "Loja kolibro".<ref name=Weller2000>{{Cite journal|last=Weller|first=André-Alexander|date=2000|title=Biogeography, geographic variation and habitat preference in the Amazilia Hummingbird, ''Amazilia amazilia'' Lesson (Aves: Trochilidae), with notes on the status of ''Amazilia alticola'' Gould|journal=Journal für Ornithologie|volume=141|issue=1|pages=93–101|doi=10.1007/BF01651776|issn=1439-0361|s2cid=24983244}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Krabbe | first1=Niels | author1-link=Niels Krabbe | last2=Ridgely | first2=R.S. | author2-link=Robert S. Ridgely | date=2010 | title=A new subspecies of Amazilia Hummingbird ''Amazilia amazilia'' from southern Ecuador | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=130 | pages=3–7 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47499688 }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cowles | first1=S.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Bonaccorso | first3=E. | last4=Grewe | first4=F. | last5=Uy | first5=J.A.C. | date=2022 | title=Early stages of speciation with gene flow in the Amazilia Hummingbird (''Amazilis amazilia'') subspecies complex of Western South America | journal=Ecology and Evolution | volume=12 | issue=5 | article-number=e8895 | doi=10.1002/ece3.8895 | doi-access=free | pmid=35592064 | pmc=9102506 | bibcode=2022EcoEv..12E8895C }}</ref> ==Aspekto== La amazilia kolibro estas 9 ĝis 11 cm longa. Maskloj pezas 5 ĝis 6,5 g kaj inoj 4,5 ĝis 5,5 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan, mezlongan, rozkoloran ruĝan bekon kun nigra pinto. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio ''A. a. amazilia'' havas orverdajn suprajn partojn kun ruĝecbrunaj supravostaj kovriloj. Ankaŭ ilia vosto estas plejparte ruĝecbruna, kun iom da bronzverda koloro sur la eksteraj plumoj. Ili havas brilajn or- ĝis turkis-verdajn gorĝon kaj ruĝecbrunajn malsupran bruston kaj ventron. Plenkreskaj inoj havas preskaŭ la saman plumaron, kun la aldono de iom da blanko sur la mentono kaj gorĝo kaj pli pala ruĝecbruna ventro. Junuloj similas al plenkreskaj inoj kun la aldono de brunecaj randoj sur la plumoj de iliaj supraj partoj.<ref name=AMHU-BOW>{{cite journal | last1=Weller | first1=A.A. | last2=Kirwan | first2=G.M. | last3=Boesman | first3=P.F.D. | year=2021 | title=Amazilia Hummingbird (''Amazilis amazilia'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | journal=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | doi=10.2173/bow.amahum1.01.1 }}</ref> Subspecio ''A. a. alticola'' havas malpli ruĝecbrunan bruston ol la nomiga subspecio kaj preskaŭ neniun verdan voston. ''A. a. azuay'' plej diferencas de la nomiga subspecio. Ĝia beko havas malpli ruĝon sur la supra makzelo, ĝi havas preskaŭ pure blankan ventron kun ruĝecbruna koloro nur sur la malsupraj flankoj, kaj ĝiaj supravostaj kovriloj kaj vosto estas pli palaj ruĝecbrunaj kun malmulte da verda koloro. ''A. a. dumerilii'' estas iom pli malgranda ol la nomiga subspecio, kun blanka mentono, gorĝo kaj centro de la ventro. ''A. a. leucophoea'' aspektas preskaŭ same kiel ''demerillii'', sed havas bronzverdajn suprajn partojn. ''A. a. caeruleigularis'' havas brile violbluan gorĝon anstataŭ la verda koloro de la nomiga subspecio.<ref name=AMHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Amazilia kolibro troviĝas en okcidenta Ekvadoro kaj Peruo. Ĝi ne migras sed ja faras iom da altecdisvastiĝo post la [[reprodukta sezono]].<ref name=AMHU-BOW/> La ses subspecioj estas distribuitaj jene:<ref name=ioc/><ref name=AMHU-BOW/> *''A. a. alticola'', Andoj de provincoj de suda Ekvadoro [[provinco El Oro|El Oro]], [[Provinco Loja|Loja]], kaj [[provinco Zamora-Chinchipe|Zamora-Chinchipe]] *''A. a. azuay'', sud-centra Ekvadoro, en la baseno de la [[Rivero Jubones]] de la provincoj [[Azuay|Azuay]] kaj Loja *''A. a. dumerilii'', Andaj malaltaj teroj de okcidenta Ekvadoro ĝis [[Tumbesio|Tumbes]] de nordokcidenta Peruo *''A. a. leucophoea'', nordokcidenta Peruo inter [[Piura|Piura]] kaj [[Ankaŝo|Ancash]] *''A. a. amazilia'', okcidenta Peruo en [[Departemento Lima|Lima]] kaj [[Departemento Ika|Ika]] *''A. a. caeruleigularis'', valo Nazka en sudokcidenta Peruo La vivejo de la Amazilia kolibro estas malsama ol tiu de ĝiaj proksimaj parencoj en la genro ''Amazilia'': Ĝi estas birdo de malfermaj duonaridaj ĝis aridaj pejzaĝoj kaj malofte troviĝas profunde en arbarkovritaj areoj. Ĉi tiuj pejzaĝoj inkluzivas veprejojn, dornarbarojn, kserofitan stepon kaj dezertojn. La specio ankaŭ estas ofta en kultivataj areoj kaj urbaj parkoj kaj ĝardenoj. La nomiga subspecio troviĝas inter marnivelo kaj ĉirkaŭ 1,000 m. Subspecioj ''dumerilii'', ''leucophaea'', kaj ''alticola'' troviĝas ankaŭ en la submonta zono en savano kaj ĉe la randoj kaj maldensejoj de [[nubarbaro]]. Laŭ alteco ili plejparte varias inter 1,000 kaj 2,200 m, kvankam ''leucophaea'' atingas eĉ 2 700 m. ''A. a. caeruleigularis'' ŝajne limiĝas al preskaŭ dezerto inter 600 kaj 700 m.<ref name=AMHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Amazilia kolibro manĝas [[nektaro]]n ĉe diversaj plantoj kun mezlongaj floroj; kelkaj ekzemploj estas ''[[Erythrina]]'', ''Psittacanthus'', [[[[Salvia]]]], kaj ''Justicia''. Maskloj estas teritoriemaj, defendante manĝareojn de aliaj kolibroj kaj [[Banana sukerbirdo|Bananaj sukerbirdoj]] (''Coereba flaveola''). Aldone al nektaro, ĝi manĝas malgrandajn insektojn kaj araneojn. Tempo-kontrola studo en Limo, Peruo, montris, ke la specio pasigis 80% de sia tempo ripoze kaj ĉirkaŭ 15% manĝante [[nektaro]]n. Ĝi pasigis ĉirkaŭ 2% de sia tempo defendante manĝoteritoriojn kaj nur 0.3% ĉasante insektojn kaj trinkante akvon.<ref name=AMHU-BOW/><ref>{{cite journal|last=Calviño-Cancela|first=M.|date=September 1, 2006|title=Revista de Biología Tropical|url=https://doaj.org/article/6b0d76f082c44c5abe2bf4de8afa933e|url-status=live|access-date=18a de Oktobro, 2021|website=Doaj|volume=54 |issue=3 |pages=873–878 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018064054/https://doaj.org/article/6b0d76f082c44c5abe2bf4de8afa933e |archive-date=2021-10-18 }}</ref> ===Reproduktado=== Plej multaj subspecioj de la Amazilia kolibro reproduktiĝas en iu ajn monato de la jaro; ''A. a. alticola'' ŝajne reproduktiĝas nur de novembro ĝis marto. Inoj konstruas tasforman neston el molaj plantfibroj ligitaj per [[araneaĵo]] kaj foje kun [[likeno]] ekstere. Ili ĝenerale metas ĝin sur platan branĉon kaj foje ĉe la fino de branĉo, inter ĉirkaŭ 1 kaj 2,5 m super la tero. En Ekvadoro nestoj troviĝis en pli densa vegetaĵaro dum la [[pluvsezono]] ol en la seka. La ino kovas la du ovojn dum 16 ĝis 18 tagoj kaj [[elnestiĝo]] okazas 17 ĝis 25 tagojn post eloviĝo.<ref name=AMHU-BOW/> ==Status== The [[IUCN]] has assessed the amazilia hummingbird as being of Least Concern. It has a large range but its population size and trend are not known. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> Overall it is considered uncommon to common. ''A. a. alticola'' has a restricted range and is locally common where the habitat is suitable, but deforestation is a potential threat. ''A. a. caeruleigularis'' has a very patchy distribution in its rather restricted range.<ref name=AMHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilis amazilia}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] t7lumyorn844a7wr290a714x6s8edcf 9372991 9372990 2026-05-14T22:25:47Z Kani 670 9372991 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Amazilia kolibro |koloro = pink |dosiero = Amazilia amazilia-4.jpg |priskribo de dosiero = [[File:Amazilia amazilia - Amazilia Hummingbird XC250453.mp3|thumb|Kanto de Amazilia kolibro]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Amazilia Hummingbird RWD2.jpg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilis]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|Gray, GR]], 1855 |specio = '''Amazilia kolibro''' ''A. amazilia'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year= 2016 |title= ''Amazilia amazilia'' |article-number= e.T22687618A93160822 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687618A93160822.en |access-date=28a de Novembro 2023}}</ref> |dunomo = ''Amazilis amazilia'' |dunomo aŭtoritato = ([[Rene Primevere Lesson|Lesson]] & [[Prosper Garnot|Garnot]], 1827) |vikispecio = ''Amazilis amazilia'' |komunejo = ''Amazilis amazilia'' |sinonimo= ''Amazilia amazilia''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia amazilia map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Amazilia kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilis amazilia'', estas mezgranda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas la nura specio en la genro ''[[Amazilis]]''. Ĝi troviĝas en [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]]. Ĝiaj ses subspecioj diferencas ĉefe pro la koloroj de iliaj gorĝoj kaj ventroj. ==Taksonomio== Ilustraĵo de la Amazilia kolibro kun la [[dunoma nomo]] ''Orthorynchus amazilia'' estis publikigita en 1827 de la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref>{{ cite book | last1=Lesson | first1=René P. | author1-link=René Lesson | last2=Garnot | first2=Prosper | author2-link=Prosper Garnot | date=1827 | title=Voyage autour du monde: exécuté par ordre du roi, sur la corvette de Sa Majesté, la Coquille, pendant les années 1822, 1823, 1824, et 1825 | volume=1, Livre 4 | language=French | at=Plate 31, Fig 3 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/38768586 }} Pri dato: {{ cite book | last1=Dickinson | first1=E.C. | author1-link= | last2=Overstreet | first2=L.K. | last3=Dowsett | first3=R.J. | last4=Bruce | first4=M.D. | year=2011 | title=Priority! The Dating of Scientific Names in Ornithology: a Directory to the literature and its reviewers | location=Northampton, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-1-5 | pages=122–123 | url=https://www.researchgate.net/publication/267763194 }}</ref> En la sekva jaro li publikigis priskribon.<ref name=lesson1828>{{Cite book | last=Lesson | first=René P. | date=1828 | author-link=René Lesson | title=Manuel d'ornithologie, ou Description des genres et des principales espèces d'oiseaux | volume=2 | language=French | location=Paris | publisher=Roret | page=81 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/53285594 }}</ref> La [[specia epiteto]] devenas el la nomo de [[Inkaoj|Inkaa]] heroino en la romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''.<ref name=lesson1828/><ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=43 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n43/mode/1up }}</ref> La Amazilia kolibro estis iam metita en la genron ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Amazilia kolibro estis movita de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''Amazilis'' kiu estis enkondukita en 1855 de [[George Robert Gray|George Gray]].<ref>{{cite journal|last1=McGuire|first1=J.|last2=Witt|first2=C.|last3=Remsen|first3=J.V.|last4=Corl|first4=A.|last5=Rabosky|first5=D.|last6=Altshuler|first6=D.|last7=Dudley|first7=R.|date=2014|title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds|journal=Current Biology|volume=24|issue=8|pages=910–916|doi=10.1016/j.cub.2014.03.016|pmid=24704078|doi-access=free|bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Stiles|first1=F.G.|last2=Remsen|first2=J.V. Jr.|last3=Mcguire|first3=J.A.|year=2017|title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny|url=https://www.researchgate.net/publication/321277435|journal=Zootaxa|volume=4353|issue=3|pages=401–424|doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1|pmid=29245495}}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> Ĝenerale oni agnoskis jenajn ses subspeciojn:<ref name=ioc/><ref name=Clements/><ref name=HBW2021/> *''A. a. alticola'' <small>([[John Gould|Gould]], 1860)</small> – suda Ekvadoro *''A. a. azuay'' <small>([[Niels Krabbe|Krabbe]] & [[Robert S. Ridgely|Ridgely]], 2010)</small> – sudokcidenta Ekvadoro *''A. a. dumerilii'' <small>([[René Lesson|Lesson, RP]], 1832)</small> – okcidenta Ekvadoro kaj nordokcidenta Peruo *''A. a. leucophoea'' <small>([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854)</small> – nordokcidenta Peruo *''A. a. amazilia'' <small>([[Rene Primevere Lesson|Lesson]] & [[Prosper Garnot|Garnot]], 1827)</small> – okcidenta Peruo *''A. a. caeruleigularis'' <small>([[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]], 1933)</small> – sudokcidenta Peruo Kelkaj ornitologoj proponis, ke subspecioj ''A. a. alticola'' estu traktataj kiel aparta specio, la "Loja kolibro".<ref name=Weller2000>{{Cite journal|last=Weller|first=André-Alexander|date=2000|title=Biogeography, geographic variation and habitat preference in the Amazilia Hummingbird, ''Amazilia amazilia'' Lesson (Aves: Trochilidae), with notes on the status of ''Amazilia alticola'' Gould|journal=Journal für Ornithologie|volume=141|issue=1|pages=93–101|doi=10.1007/BF01651776|issn=1439-0361|s2cid=24983244}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Krabbe | first1=Niels | author1-link=Niels Krabbe | last2=Ridgely | first2=R.S. | author2-link=Robert S. Ridgely | date=2010 | title=A new subspecies of Amazilia Hummingbird ''Amazilia amazilia'' from southern Ecuador | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=130 | pages=3–7 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47499688 }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cowles | first1=S.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Bonaccorso | first3=E. | last4=Grewe | first4=F. | last5=Uy | first5=J.A.C. | date=2022 | title=Early stages of speciation with gene flow in the Amazilia Hummingbird (''Amazilis amazilia'') subspecies complex of Western South America | journal=Ecology and Evolution | volume=12 | issue=5 | article-number=e8895 | doi=10.1002/ece3.8895 | doi-access=free | pmid=35592064 | pmc=9102506 | bibcode=2022EcoEv..12E8895C }}</ref> ==Aspekto== La amazilia kolibro estas 9 ĝis 11 cm longa. Maskloj pezas 5 ĝis 6,5 g kaj inoj 4,5 ĝis 5,5 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan, mezlongan, rozkoloran ruĝan bekon kun nigra pinto. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio ''A. a. amazilia'' havas orverdajn suprajn partojn kun ruĝecbrunaj supravostaj kovriloj. Ankaŭ ilia vosto estas plejparte ruĝecbruna, kun iom da bronzverda koloro sur la eksteraj plumoj. Ili havas brilajn or- ĝis turkis-verdajn gorĝon kaj ruĝecbrunajn malsupran bruston kaj ventron. Plenkreskaj inoj havas preskaŭ la saman plumaron, kun la aldono de iom da blanko sur la mentono kaj gorĝo kaj pli pala ruĝecbruna ventro. Junuloj similas al plenkreskaj inoj kun la aldono de brunecaj randoj sur la plumoj de iliaj supraj partoj.<ref name=AMHU-BOW>{{cite journal | last1=Weller | first1=A.A. | last2=Kirwan | first2=G.M. | last3=Boesman | first3=P.F.D. | year=2021 | title=Amazilia Hummingbird (''Amazilis amazilia'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | journal=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | doi=10.2173/bow.amahum1.01.1 }}</ref> Subspecio ''A. a. alticola'' havas malpli ruĝecbrunan bruston ol la nomiga subspecio kaj preskaŭ neniun verdan voston. ''A. a. azuay'' plej diferencas de la nomiga subspecio. Ĝia beko havas malpli ruĝon sur la supra makzelo, ĝi havas preskaŭ pure blankan ventron kun ruĝecbruna koloro nur sur la malsupraj flankoj, kaj ĝiaj supravostaj kovriloj kaj vosto estas pli palaj ruĝecbrunaj kun malmulte da verda koloro. ''A. a. dumerilii'' estas iom pli malgranda ol la nomiga subspecio, kun blanka mentono, gorĝo kaj centro de la ventro. ''A. a. leucophoea'' aspektas preskaŭ same kiel ''demerillii'', sed havas bronzverdajn suprajn partojn. ''A. a. caeruleigularis'' havas brile violbluan gorĝon anstataŭ la verda koloro de la nomiga subspecio.<ref name=AMHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Amazilia kolibro troviĝas en okcidenta Ekvadoro kaj Peruo. Ĝi ne migras sed ja faras iom da altecdisvastiĝo post la [[reprodukta sezono]].<ref name=AMHU-BOW/> La ses subspecioj estas distribuitaj jene:<ref name=ioc/><ref name=AMHU-BOW/> *''A. a. alticola'', Andoj de provincoj de suda Ekvadoro [[provinco El Oro|El Oro]], [[Provinco Loja|Loja]], kaj [[provinco Zamora-Chinchipe|Zamora-Chinchipe]] *''A. a. azuay'', sud-centra Ekvadoro, en la baseno de la [[Rivero Jubones]] de la provincoj [[Azuay|Azuay]] kaj Loja *''A. a. dumerilii'', Andaj malaltaj teroj de okcidenta Ekvadoro ĝis [[Tumbesio|Tumbes]] de nordokcidenta Peruo *''A. a. leucophoea'', nordokcidenta Peruo inter [[Piura|Piura]] kaj [[Ankaŝo|Ancash]] *''A. a. amazilia'', okcidenta Peruo en [[Departemento Lima|Lima]] kaj [[Departemento Ika|Ika]] *''A. a. caeruleigularis'', valo Nazka en sudokcidenta Peruo La vivejo de la Amazilia kolibro estas malsama ol tiu de ĝiaj proksimaj parencoj en la genro ''Amazilia'': Ĝi estas birdo de malfermaj duonaridaj ĝis aridaj pejzaĝoj kaj malofte troviĝas profunde en arbarkovritaj areoj. Ĉi tiuj pejzaĝoj inkluzivas veprejojn, dornarbarojn, kserofitan stepon kaj dezertojn. La specio ankaŭ estas ofta en kultivataj areoj kaj urbaj parkoj kaj ĝardenoj. La nomiga subspecio troviĝas inter marnivelo kaj ĉirkaŭ 1,000 m. Subspecioj ''dumerilii'', ''leucophaea'', kaj ''alticola'' troviĝas ankaŭ en la submonta zono en savano kaj ĉe la randoj kaj maldensejoj de [[nubarbaro]]. Laŭ alteco ili plejparte varias inter 1,000 kaj 2,200 m, kvankam ''leucophaea'' atingas eĉ 2 700 m. ''A. a. caeruleigularis'' ŝajne limiĝas al preskaŭ dezerto inter 600 kaj 700 m.<ref name=AMHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Amazilia kolibro manĝas [[nektaro]]n ĉe diversaj plantoj kun mezlongaj floroj; kelkaj ekzemploj estas ''[[Erythrina]]'', ''Psittacanthus'', [[[[Salvia]]]], kaj ''Justicia''. Maskloj estas teritoriemaj, defendante manĝareojn de aliaj kolibroj kaj [[Banana sukerbirdo|Bananaj sukerbirdoj]] (''Coereba flaveola''). Aldone al nektaro, ĝi manĝas malgrandajn insektojn kaj araneojn. Tempo-kontrola studo en Limo, Peruo, montris, ke la specio pasigis 80% de sia tempo ripoze kaj ĉirkaŭ 15% manĝante [[nektaro]]n. Ĝi pasigis ĉirkaŭ 2% de sia tempo defendante manĝoteritoriojn kaj nur 0.3% ĉasante insektojn kaj trinkante akvon.<ref name=AMHU-BOW/><ref>{{cite journal|last=Calviño-Cancela|first=M.|date=September 1, 2006|title=Revista de Biología Tropical|url=https://doaj.org/article/6b0d76f082c44c5abe2bf4de8afa933e|url-status=live|access-date=18a de Oktobro, 2021|website=Doaj|volume=54 |issue=3 |pages=873–878 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018064054/https://doaj.org/article/6b0d76f082c44c5abe2bf4de8afa933e |archive-date=2021-10-18 }}</ref> ===Reproduktado=== Plej multaj subspecioj de la Amazilia kolibro reproduktiĝas en iu ajn monato de la jaro; ''A. a. alticola'' ŝajne reproduktiĝas nur de novembro ĝis marto. Inoj konstruas tasforman neston el molaj plantfibroj ligitaj per [[araneaĵo]] kaj foje kun [[likeno]] ekstere. Ili ĝenerale metas ĝin sur platan branĉon kaj foje ĉe la fino de branĉo, inter ĉirkaŭ 1 kaj 2,5 m super la tero. En Ekvadoro nestoj troviĝis en pli densa vegetaĵaro dum la [[pluvsezono]] ol en la seka. La ino kovas la du ovojn dum 16 ĝis 18 tagoj kaj [[elnestiĝo]] okazas 17 ĝis 25 tagojn post eloviĝo.<ref name=AMHU-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la amazilian kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas grandan teritorion, sed ĝia populacigrandeco kaj tendenco ne estas konataj. Neniu tuja minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn|author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year= 2016 |title= ''Amazilia amazilia'' |article-number= e.T22687618A93160822 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687618A93160822.en |access-date=28a de Novembro 2023}}</ref> Ĝenerale ĝi estas konsiderata malofta ĝis ofta. ''A. a. alticola'' havas limigitan teritorion kaj estas surloke ofta kie la vivejo taŭgas, sed [[senarbarigo]] estas ebla minaco. ''A. a. caeruleigularis'' havas tre nekutimajn distribuojn en sia sufiĉe limigita teritorio.<ref name=AMHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilis amazilia}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] excr0bnn0i8ew73udx0be91o9ap588w 9373014 9372991 2026-05-14T23:19:54Z Kani 670 9373014 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Amazilia kolibro |koloro = pink |dosiero = Amazilia amazilia-4.jpg |priskribo de dosiero = [[File:Amazilia amazilia - Amazilia Hummingbird XC250453.mp3|thumb|Kanto de Amazilia kolibro]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Amazilia Hummingbird RWD2.jpg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Amazilis]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|Gray, GR]], 1855 |specio = '''Amazilia kolibro''' ''A. amazilia'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year= 2016 |title= ''Amazilia amazilia'' |article-number= e.T22687618A93160822 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687618A93160822.en |access-date=28a de Novembro 2023}}</ref> |dunomo = ''Amazilis amazilia'' |dunomo aŭtoritato = ([[Rene Primevere Lesson|Lesson]] & [[Prosper Garnot|Garnot]], 1827) |vikispecio = ''Amazilis amazilia'' |komunejo = ''Amazilis amazilia'' |sinonimo= ''Amazilia amazilia''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia amazilia map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Amazilia kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Amazilis amazilia'', estas mezgranda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas la nura specio en la genro ''[[Amazilis]]''. Ĝi troviĝas en [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]]. Ĝiaj ses subspecioj diferencas ĉefe pro la koloroj de iliaj gorĝoj kaj ventroj. ==Taksonomio== Ilustraĵo de la Amazilia kolibro kun la [[dunoma nomo]] ''Orthorynchus amazilia'' estis publikigita en 1827 de la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref>{{ cite book | last1=Lesson | first1=René P. | author1-link=René Lesson | last2=Garnot | first2=Prosper | author2-link=Prosper Garnot | date=1827 | title=Voyage autour du monde: exécuté par ordre du roi, sur la corvette de Sa Majesté, la Coquille, pendant les années 1822, 1823, 1824, et 1825 | volume=1, Livre 4 | language=French | at=Plate 31, Fig 3 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/38768586 }} Pri dato: {{ cite book | last1=Dickinson | first1=E.C. | author1-link= | last2=Overstreet | first2=L.K. | last3=Dowsett | first3=R.J. | last4=Bruce | first4=M.D. | year=2011 | title=Priority! The Dating of Scientific Names in Ornithology: a Directory to the literature and its reviewers | location=Northampton, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-1-5 | pages=122–123 | url=https://www.researchgate.net/publication/267763194 }}</ref> En la sekva jaro li publikigis priskribon.<ref name=lesson1828>{{Cite book | last=Lesson | first=René P. | date=1828 | author-link=René Lesson | title=Manuel d'ornithologie, ou Description des genres et des principales espèces d'oiseaux | volume=2 | language=French | location=Paris | publisher=Roret | page=81 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/53285594 }}</ref> La [[specia epiteto]] devenas el la nomo de [[Inkaoj|Inkaa]] heroino en la romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''.<ref name=lesson1828/><ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=43 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n43/mode/1up }}</ref> La Amazilia kolibro estis iam metita en la genron ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Amazilia kolibro estis movita de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''Amazilis'' kiu estis enkondukita en 1855 de [[George Robert Gray|George Gray]].<ref>{{cite journal|last1=McGuire|first1=J.|last2=Witt|first2=C.|last3=Remsen|first3=J.V.|last4=Corl|first4=A.|last5=Rabosky|first5=D.|last6=Altshuler|first6=D.|last7=Dudley|first7=R.|date=2014|title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds|journal=Current Biology|volume=24|issue=8|pages=910–916|doi=10.1016/j.cub.2014.03.016|pmid=24704078|doi-access=free|bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Stiles|first1=F.G.|last2=Remsen|first2=J.V. Jr.|last3=Mcguire|first3=J.A.|year=2017|title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny|url=https://www.researchgate.net/publication/321277435|journal=Zootaxa|volume=4353|issue=3|pages=401–424|doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1|pmid=29245495}}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Septembro 2022 }}</ref><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> Ĝenerale oni agnoskis jenajn ses subspeciojn:<ref name=ioc/><ref name=Clements/><ref name=HBW2021/> *''A. a. alticola'' <small>([[John Gould|Gould]], 1860)</small> – suda Ekvadoro *''A. a. azuay'' <small>([[Niels Krabbe|Krabbe]] & [[Robert S. Ridgely|Ridgely]], 2010)</small> – sudokcidenta Ekvadoro *''A. a. dumerilii'' <small>([[René Lesson|Lesson, RP]], 1832)</small> – okcidenta Ekvadoro kaj nordokcidenta Peruo *''A. a. leucophoea'' <small>([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854)</small> – nordokcidenta Peruo *''A. a. amazilia'' <small>([[Rene Primevere Lesson|Lesson]] & [[Prosper Garnot|Garnot]], 1827)</small> – okcidenta Peruo *''A. a. caeruleigularis'' <small>([[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]], 1933)</small> – sudokcidenta Peruo Kelkaj ornitologoj proponis, ke subspecioj ''A. a. alticola'' estu traktataj kiel aparta specio, la "Loja kolibro".<ref name=Weller2000>{{Cite journal|last=Weller|first=André-Alexander|date=2000|title=Biogeography, geographic variation and habitat preference in the Amazilia Hummingbird, ''Amazilia amazilia'' Lesson (Aves: Trochilidae), with notes on the status of ''Amazilia alticola'' Gould|journal=Journal für Ornithologie|volume=141|issue=1|pages=93–101|doi=10.1007/BF01651776|issn=1439-0361|s2cid=24983244}}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Krabbe | first1=Niels | author1-link=Niels Krabbe | last2=Ridgely | first2=R.S. | author2-link=Robert S. Ridgely | date=2010 | title=A new subspecies of Amazilia Hummingbird ''Amazilia amazilia'' from southern Ecuador | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=130 | pages=3–7 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47499688 }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Cowles | first1=S.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Bonaccorso | first3=E. | last4=Grewe | first4=F. | last5=Uy | first5=J.A.C. | date=2022 | title=Early stages of speciation with gene flow in the Amazilia Hummingbird (''Amazilis amazilia'') subspecies complex of Western South America | journal=Ecology and Evolution | volume=12 | issue=5 | article-number=e8895 | doi=10.1002/ece3.8895 | doi-access=free | pmid=35592064 | pmc=9102506 | bibcode=2022EcoEv..12E8895C }}</ref> ==Aspekto== La amazilia kolibro estas 9 ĝis 11 cm longa. Maskloj pezas 5 ĝis 6,5 g kaj inoj 4,5 ĝis 5,5 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan, mezlongan, rozkoloran ruĝan bekon kun nigra pinto. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio ''A. a. amazilia'' havas orverdajn suprajn partojn kun ruĝecbrunaj supravostaj kovriloj. Ankaŭ ilia vosto estas plejparte ruĝecbruna, kun iom da bronzverda koloro sur la eksteraj plumoj. Ili havas brilajn or- ĝis turkis-verdajn gorĝon kaj ruĝecbrunajn malsupran bruston kaj ventron. Plenkreskaj inoj havas preskaŭ la saman plumaron, kun la aldono de iom da blanko sur la mentono kaj gorĝo kaj pli pala ruĝecbruna ventro. Junuloj similas al plenkreskaj inoj kun la aldono de brunecaj randoj sur la plumoj de iliaj supraj partoj.<ref name=AMHU-BOW>{{cite journal | last1=Weller | first1=A.A. | last2=Kirwan | first2=G.M. | last3=Boesman | first3=P.F.D. | year=2021 | title=Amazilia Hummingbird (''Amazilis amazilia'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | journal=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | doi=10.2173/bow.amahum1.01.1 }}</ref> Subspecio ''A. a. alticola'' havas malpli ruĝecbrunan bruston ol la nomiga subspecio kaj preskaŭ neniun verdan voston. ''A. a. azuay'' plej diferencas de la nomiga subspecio. Ĝia beko havas malpli ruĝon sur la supra makzelo, ĝi havas preskaŭ pure blankan ventron kun ruĝecbruna koloro nur sur la malsupraj flankoj, kaj ĝiaj supravostaj kovriloj kaj vosto estas pli palaj ruĝecbrunaj kun malmulte da verda koloro. ''A. a. dumerilii'' estas iom pli malgranda ol la nomiga subspecio, kun blanka mentono, gorĝo kaj centro de la ventro. ''A. a. leucophoea'' aspektas preskaŭ same kiel ''demerillii'', sed havas bronzverdajn suprajn partojn. ''A. a. caeruleigularis'' havas brile violbluan gorĝon anstataŭ la verda koloro de la nomiga subspecio.<ref name=AMHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Amazilia kolibro troviĝas en okcidenta Ekvadoro kaj Peruo. Ĝi ne migras sed ja faras iom da altecdisvastiĝo post la [[reprodukta sezono]].<ref name=AMHU-BOW/> La ses subspecioj estas distribuitaj jene:<ref name=ioc/><ref name=AMHU-BOW/> *''A. a. alticola'', Andoj de provincoj de suda Ekvadoro [[provinco El Oro|El Oro]], [[Provinco Loja|Loja]], kaj [[provinco Zamora-Chinchipe|Zamora-Chinchipe]] *''A. a. azuay'', sud-centra Ekvadoro, en la baseno de la [[Rivero Jubones]] de la provincoj [[Azuay|Azuay]] kaj Loja *''A. a. dumerilii'', Andaj malaltaj teroj de okcidenta Ekvadoro ĝis [[Tumbesio|Tumbes]] de nordokcidenta Peruo *''A. a. leucophoea'', nordokcidenta Peruo inter [[Piura|Piura]] kaj [[Ankaŝo|Ancash]] *''A. a. amazilia'', okcidenta Peruo en [[Departemento Lima|Lima]] kaj [[Departemento Ika|Ika]] *''A. a. caeruleigularis'', valo Nazka en sudokcidenta Peruo La vivejo de la Amazilia kolibro estas malsama ol tiu de ĝiaj proksimaj parencoj en la genro ''Amazilia'': Ĝi estas birdo de malfermaj duonaridaj ĝis aridaj pejzaĝoj kaj malofte troviĝas profunde en arbarkovritaj areoj. Ĉi tiuj pejzaĝoj inkluzivas veprejojn, dornarbarojn, kserofitan stepon kaj dezertojn. La specio ankaŭ estas ofta en kultivataj areoj kaj urbaj parkoj kaj ĝardenoj. La nomiga subspecio troviĝas inter marnivelo kaj ĉirkaŭ 1,000 m. Subspecioj ''dumerilii'', ''leucophaea'', kaj ''alticola'' troviĝas ankaŭ en la submonta zono en savano kaj ĉe la randoj kaj maldensejoj de [[nubarbaro]]. Laŭ alteco ili plejparte varias inter 1,000 kaj 2,200 m, kvankam ''leucophaea'' atingas eĉ 2 700 m. ''A. a. caeruleigularis'' ŝajne limiĝas al preskaŭ dezerto inter 600 kaj 700 m.<ref name=AMHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Amazilia kolibro manĝas [[nektaro]]n ĉe diversaj plantoj kun mezlongaj floroj; kelkaj ekzemploj estas ''[[Erythrina]]'', ''Psittacanthus'', [[[[Salvia]]]], kaj ''Justicia''. Maskloj estas teritoriemaj, defendante manĝareojn de aliaj kolibroj kaj [[Banana sukerbirdo|Bananaj sukerbirdoj]] (''Coereba flaveola''). Aldone al nektaro, ĝi manĝas malgrandajn insektojn kaj araneojn. Tempo-kontrola studo en Limo, Peruo, montris, ke la specio pasigis 80% de sia tempo ripoze kaj ĉirkaŭ 15% manĝante [[nektaro]]n. Ĝi pasigis ĉirkaŭ 2% de sia tempo defendante manĝoteritoriojn kaj nur 0.3% ĉasante insektojn kaj trinkante akvon.<ref name=AMHU-BOW/><ref>{{cite journal|last=Calviño-Cancela|first=M.|date=September 1, 2006|title=Revista de Biología Tropical|url=https://doaj.org/article/6b0d76f082c44c5abe2bf4de8afa933e|url-status=live|access-date=18a de Oktobro, 2021|website=Doaj|volume=54 |issue=3 |pages=873–878 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018064054/https://doaj.org/article/6b0d76f082c44c5abe2bf4de8afa933e |archive-date=2021-10-18 }}</ref> ===Reproduktado=== Plej multaj subspecioj de la Amazilia kolibro reproduktiĝas en iu ajn monato de la jaro; ''A. a. alticola'' ŝajne reproduktiĝas nur de novembro ĝis marto. Inoj konstruas tasforman neston el molaj plantfibroj ligitaj per [[araneaĵo]] kaj foje kun [[likeno]] ekstere. Ili ĝenerale metas ĝin sur platan branĉon kaj foje ĉe la fino de branĉo, inter ĉirkaŭ 1 kaj 2,5 m super la tero. En Ekvadoro nestoj troviĝis en pli densa vegetaĵaro dum la [[pluvsezono]] ol en la seka. La ino kovas la du ovojn dum 16 ĝis 18 tagoj kaj [[elnestiĝo]] okazas 17 ĝis 25 tagojn post eloviĝo.<ref name=AMHU-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la amazilian kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas grandan teritorion, sed ĝia populacigrandeco kaj tendenco ne estas konataj. Neniu tuja minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn|author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year= 2016 |title= ''Amazilia amazilia'' |article-number= e.T22687618A93160822 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687618A93160822.en |access-date=28a de Novembro 2023}}</ref> Ĝenerale ĝi estas konsiderata malofta ĝis ofta. ''A. a. alticola'' havas limigitan teritorion kaj estas surloke ofta kie la vivejo taŭgas, sed [[senarbarigo]] estas ebla minaco. ''A. a. caeruleigularis'' havas tre nekutimajn distribuojn en sia sufiĉe limigita teritorio.<ref name=AMHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilis amazilia}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] asovi9gt5onk14l0s7xp9gvl051nyw1 0 943615 9372957 2026-05-14T20:18:02Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1343266765|Fritz London]]" 9372957 wikitext text/x-wiki '''Fritz Wolfgang LONDON''' (7-a de marto 1900 en [[Breslau]] - 30-a de marto 1954 en [[Durham (Norda Karolino)|Durham]], [[Norda Karolino]], [[Usono]]) estis german-naskita usona [[fizikisto]] kaj profesoro ĉe [[Universitato Duke]]. Liaj fundamentaj kontribuoj al la teorioj de kemia ligado kaj de intermolekulaj fortoj (Londonaj dispersaj fortoj) hodiaŭ estas konsiderataj klasikaj kaj estas diskutitaj en normaj lernolibroj de [[fizika kemio]]. Kun sia frato Heinz London, li faris signifan kontribuon al la kompreno de la elektromagnetaj ecoj de [[Superkonduktanto|superkonduktantoj]] per la Londonaj ekvacioj kaj estis nomumita por la [[Nobel-premio pri kemio]] je kvin apartaj okazoj. Kune kun Walter Heitler, London publikigis la unuan [[Kvantuma mekaniko|kvantummekanikan]] traktadon de [[kemia ligo]] en 1927, nome la ligon en la [[Hidrogeno|hidrogena]] [[molekulo]] (teorio de valenta strukturo, teorio de valenta ligo, VB-teorio). Post la nazia potencpreno en 1933, li estis devigita elmigri kaj laboris ĉe la [[Universitato de Oksfordo]] inter 1933 ĝis 1936 kun sia frato Heinz London, kiu ankaŭ estis fizikisto. En 1936, li translokiĝis al Parizo kiel direktoro de esploro. En 1939, London elmigris al Usono kaj fariĝis Profesoro pri [[Teoria kemio]] ĉe Universitato Duke en Durham. En 1953, li estis nomumita Profesoro pri Fizika Kemio . En 1941, li fariĝis Ulo de la Usona Fizika Societo. [[Dosiero:Bunsen-Tagung_1928_Ausschnitt.jpg|eta|Fritz London ĉe la Bunsen-Kongreso, Munkeno, 1928]] * Gavroglu, Kostas ''Fritz London: Scienca Biografio'' (Kembriĝo, 2005) * ''Fritz London: Scienca Biografio'', de Kostas Gavroglu, Cambridge University Press (1995). [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-521-43273-1|<bdi>0-521-43273-1</bdi>]] . * Clary, David C., [[doi:10.1142/12661|''Schrödinger en Oksfordo'']] (Monda Scienca Eldonejo, 2022) . * [https://web.archive.org/web/20101130074443/http://scienceweek.com/2005/sw051021-1.htm Artikolo pri Fritz London] * [https://web.archive.org/web/20080905083044/http://phy.duke.edu/about/FritzLondon Artikolo de la Fizika Fako de Duke.] * [http://osulibrary.oregonstate.edu/specialcollections/coll/pauling/bond/people/london.html Ŝlosilaj Partoprenantoj: Fritz London] - ''Linus Pauling kaj la Naturo de la Kemia Ligo: Dokumenta Historio'' [[Kategorio:Teoriaj fizikistoj]] [[Kategorio:Usonaj fizikistoj]] r71ossv5tqafne3jkeg24yx8bb2b3aw 9372958 9372957 2026-05-14T20:19:09Z Sj1mor 12103 9372958 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} [[Dosiero:Bunsen-Tagung_1928_Ausschnitt.jpg|eta|Fritz London ĉe la Bunsen-Kongreso, Munkeno, 1928]] '''Fritz Wolfgang LONDON''' (7-a de marto 1900 en [[Breslau]] - 30-a de marto 1954 en [[Durham (Norda Karolino)|Durham]], [[Norda Karolino]], [[Usono]]) estis german-naskita usona [[fizikisto]] kaj profesoro ĉe [[Universitato Duke]]. Liaj fundamentaj kontribuoj al la teorioj de kemia ligado kaj de intermolekulaj fortoj (Londonaj dispersaj fortoj) hodiaŭ estas konsiderataj klasikaj kaj estas diskutitaj en normaj lernolibroj de [[fizika kemio]]. Kun sia frato Heinz London, li faris signifan kontribuon al la kompreno de la elektromagnetaj ecoj de [[Superkonduktanto|superkonduktantoj]] per la Londonaj ekvacioj kaj estis nomumita por la [[Nobel-premio pri kemio]] je kvin apartaj okazoj. Kune kun Walter Heitler, London publikigis la unuan [[Kvantuma mekaniko|kvantummekanikan]] traktadon de [[kemia ligo]] en 1927, nome la ligon en la [[Hidrogeno|hidrogena]] [[molekulo]] (teorio de valenta strukturo, teorio de valenta ligo, VB-teorio). Post la nazia potencpreno en 1933, li estis devigita elmigri kaj laboris ĉe la [[Universitato de Oksfordo]] inter 1933 ĝis 1936 kun sia frato Heinz London, kiu ankaŭ estis fizikisto. En 1936, li translokiĝis al Parizo kiel direktoro de esploro. En 1939, London elmigris al Usono kaj fariĝis Profesoro pri [[Teoria kemio]] ĉe Universitato Duke en Durham.<ref>{{Cite journal|url=https://physicstoday.scitation.org/do/10.1063/pt.5.031430/full|doi=10.1063/pt.5.031430|title=Fritz London|journal=Physics Today|year=2017|issue=3|page=9332|bibcode=2017PhT..2017c9332.|url-access=subscription}}</ref> En 1953, li estis nomumita Profesoro pri Fizika Kemio . En 1941, li fariĝis Ulo de la Usona Fizika Societo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * Gavroglu, Kostas ''Fritz London: Scienca Biografio'' (Kembriĝo, 2005) * ''Fritz London: Scienca Biografio'', de Kostas Gavroglu, Cambridge University Press (1995). ISBN&nbsp;[[Special:BookSources/0-521-43273-1|<bdi>0-521-43273-1</bdi>]] . * Clary, David C., [[doi:10.1142/12661|''Schrödinger en Oksfordo'']] (Monda Scienca Eldonejo, 2022) . * [https://web.archive.org/web/20101130074443/http://scienceweek.com/2005/sw051021-1.htm Artikolo pri Fritz London] * [https://web.archive.org/web/20080905083044/http://phy.duke.edu/about/FritzLondon Artikolo de la Fizika Fako de Duke.] * [http://osulibrary.oregonstate.edu/specialcollections/coll/pauling/bond/people/london.html Ŝlosilaj Partoprenantoj: Fritz London] - ''Linus Pauling kaj la Naturo de la Kemia Ligo: Dokumenta Historio'' {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|London, Fritz}} [[Kategorio:Teoriaj fizikistoj]] [[Kategorio:Usonaj fizikistoj]] lo1lmjipete5s1yd2jogncq4prtybvu 9372964 9372958 2026-05-14T20:22:01Z Sj1mor 12103 9372964 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} [[Dosiero:Bunsen-Tagung_1928_Ausschnitt.jpg|eta|Fritz London ĉe la Bunsen-Kongreso, Munkeno, 1928]] '''Fritz Wolfgang LONDON''' (7-a de marto 1900 en [[Breslau]] - 30-a de marto 1954 en [[Durham (Norda Karolino)|Durham]], [[Norda Karolino]], [[Usono]]) estis german-naskita usona [[fizikisto]] kaj profesoro ĉe [[Universitato Duke]]. Liaj fundamentaj kontribuoj al la teorioj de kemia ligado kaj de intermolekulaj fortoj (Londonaj dispersaj fortoj) hodiaŭ estas konsiderataj klasikaj kaj estas diskutitaj en normaj lernolibroj de [[fizika kemio]]. Kun sia frato Heinz London, li faris signifan kontribuon al la kompreno de la elektromagnetaj ecoj de [[Superkonduktanto|superkonduktantoj]] per la Londonaj ekvacioj kaj estis nomumita por la [[Nobel-premio pri kemio]] je kvin apartaj okazoj. Kune kun Walter Heitler, London publikigis la unuan [[Kvantuma mekaniko|kvantummekanikan]] traktadon de [[kemia ligo]] en 1927, nome la ligon en la [[Hidrogeno|hidrogena]] [[molekulo]] (teorio de kovalenta strukturo, teorio de [[kovalenta ligo]], koVB-teorio). Post la nazia potencpreno en 1933, li estis devigita elmigri kaj laboris ĉe la [[Universitato de Oksfordo]] inter 1933 ĝis 1936 kun sia frato Heinz London, kiu ankaŭ estis fizikisto. En 1936, li translokiĝis al Parizo kiel direktoro de esploro. En 1939, London elmigris al Usono kaj fariĝis Profesoro pri [[Teoria kemio]] ĉe Universitato Duke en Durham.<ref>{{Cite journal|url=https://physicstoday.scitation.org/do/10.1063/pt.5.031430/full|doi=10.1063/pt.5.031430|title=Fritz London|journal=Physics Today|year=2017|issue=3|page=9332|bibcode=2017PhT..2017c9332.|url-access=subscription}}</ref> En 1953, li estis nomumita Profesoro pri Fizika Kemio . En 1941, li fariĝis Ulo de la Usona Fizika Societo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * Gavroglu, Kostas ''Fritz London: Scienca Biografio'' (Kembriĝo, 2005) * ''Fritz London: Scienca Biografio'', de Kostas Gavroglu, Cambridge University Press (1995). ISBN&nbsp;[[Special:BookSources/0-521-43273-1|<bdi>0-521-43273-1</bdi>]] . * Clary, David C., [[doi:10.1142/12661|''Schrödinger en Oksfordo'']] (Monda Scienca Eldonejo, 2022) . * [https://web.archive.org/web/20101130074443/http://scienceweek.com/2005/sw051021-1.htm Artikolo pri Fritz London] * [https://web.archive.org/web/20080905083044/http://phy.duke.edu/about/FritzLondon Artikolo de la Fizika Fako de Duke.] * [http://osulibrary.oregonstate.edu/specialcollections/coll/pauling/bond/people/london.html Ŝlosilaj Partoprenantoj: Fritz London] - ''Linus Pauling kaj la Naturo de la Kemia Ligo: Dokumenta Historio'' {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|London, Fritz}} [[Kategorio:Teoriaj fizikistoj]] [[Kategorio:Usonaj fizikistoj]] po136itey8oogb0id6ou7zyvskqv7mz 9372967 9372964 2026-05-14T20:25:20Z Sj1mor 12103 9372967 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} [[Dosiero:Bunsen-Tagung_1928_Ausschnitt.jpg|eta|Fritz London ĉe la Bunsen-Kongreso, Munkeno, 1928]] '''Fritz Wolfgang LONDON''' (7-a de marto 1900 en [[Breslau]] - 30-a de marto 1954 en [[Durham (Norda Karolino)|Durham]], [[Norda Karolino]], [[Usono]]) estis german-naskita usona [[fizikisto]] kaj profesoro ĉe [[Universitato Duke]]. Liaj fundamentaj kontribuoj al la teorioj de kemia ligado kaj de intermolekulaj fortoj (Londonaj dispersaj fortoj) hodiaŭ estas konsiderataj klasikaj kaj estas diskutitaj en normaj lernolibroj de [[fizika kemio]]. Kun sia frato Heinz London, li faris signifan kontribuon al la kompreno de la elektromagnetaj ecoj de [[Superkonduktanto|superkonduktantoj]] per la Londonaj ekvacioj ([[d:Q1338834]]) kaj estis nomumita por la [[Nobel-premio pri kemio]] je kvin apartaj okazoj. Kune kun [[Walter Heitler]], London publikigis la unuan [[Kvantuma mekaniko|kvantummekanikan]] traktadon de [[kemia ligo]] en 1927, nome la ligon en la [[Hidrogeno|hidrogena]] [[molekulo]] (teorio de kovalenta strukturo, teorio de [[kovalenta ligo]], koVB-teorio). Ĉi tiuj rezultoj estis cititaj en la enkonduko al la [[Kvantuma mekaniko|Kvantuma]] [[Kvantuma mekaniko|mekaniko]] de [[Werner Heisenberg|Heisenberg]] kaj [[Erwin Schrödinger|Schrödinger]]. London ankaŭ esploris interagajn fortojn. La altiro inter du maldensigitaj gasatomoj (apartigitaj je ĉirkaŭ 1 [[nanometro]]) ofte nomiĝas la "Londona forto". Post la nazia potencpreno en 1933, li estis devigita elmigri kaj laboris ĉe la [[Universitato de Oksfordo]] inter 1933 ĝis 1936 kun sia frato Heinz London, kiu ankaŭ estis fizikisto. En 1936, li translokiĝis al Parizo kiel direktoro de esploro. En 1939, London elmigris al Usono kaj fariĝis Profesoro pri [[Teoria kemio]] ĉe Universitato Duke en Durham.<ref>{{Cite journal|url=https://physicstoday.scitation.org/do/10.1063/pt.5.031430/full|doi=10.1063/pt.5.031430|title=Fritz London|journal=Physics Today|year=2017|issue=3|page=9332|bibcode=2017PhT..2017c9332.|url-access=subscription}}</ref> En 1953, li estis nomumita Profesoro pri Fizika Kemio . En 1941, li fariĝis Ulo de la Usona Fizika Societo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * Gavroglu, Kostas ''Fritz London: Scienca Biografio'' (Kembriĝo, 2005) * ''Fritz London: Scienca Biografio'', de Kostas Gavroglu, Cambridge University Press (1995). ISBN&nbsp;[[Special:BookSources/0-521-43273-1|<bdi>0-521-43273-1</bdi>]] . * Clary, David C., [[doi:10.1142/12661|''Schrödinger en Oksfordo'']] (Monda Scienca Eldonejo, 2022) . * [https://web.archive.org/web/20101130074443/http://scienceweek.com/2005/sw051021-1.htm Artikolo pri Fritz London] * [https://web.archive.org/web/20080905083044/http://phy.duke.edu/about/FritzLondon Artikolo de la Fizika Fako de Duke.] * [http://osulibrary.oregonstate.edu/specialcollections/coll/pauling/bond/people/london.html Ŝlosilaj Partoprenantoj: Fritz London] - ''Linus Pauling kaj la Naturo de la Kemia Ligo: Dokumenta Historio'' {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|London, Fritz}} [[Kategorio:Teoriaj fizikistoj]] [[Kategorio:Usonaj fizikistoj]] thekskxb49vkhglzrf1vk7vd4nz1hgk 0 943616 9372959 2026-05-14T20:19:18Z Kani 670 Alidirektigis al [[Amazilia kolibro]] 9372959 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Amazilia kolibro]] oo3hcdqs6o3vudit0ryaaz904j3c5yo 0 943617 9372966 2026-05-14T20:24:20Z Kani 670 Alidirektigis al [[Amazilia kolibro]] 9372966 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Amazilia kolibro]] oo3hcdqs6o3vudit0ryaaz904j3c5yo 0 943618 9372993 2026-05-14T22:47:54Z Arbarulo 135469 komencas, ne finis 9372993 wikitext text/x-wiki {{unua}} [[Dosiero:So Delicious Coconut Milk Yogurt (4391221624).jpg|eta|Pako da kokosa jogurto, etikedita kiel "kulturita kokoslakto" (2010, Usono).]] '''Kokosjogurto''' estas [[vegana]] [[jogurto]] farita el [[kokoslakto]]. ==Fabrikado== Kokosjogurto estas farita per [[fermentado]] de [[kokoslakto]] fare de [[mikrobo|mikroba]] kulturo, simile kiel oni faras bestan jogurton per fermentado de [[mamulo|besta]] [[lakto]]. La sensaj ecoj de kokoslakto estas avantaĝaj por la celo: ĝi havas blankan koloron kaj molan, [[viskozeco|viskozan]] kaj kremecan senton, kiuj similas al besta lakto, kaj plaĉan odoron. Post kvar tagoj da stokado la koloro apartiĝas iomete de blanko. La gusto estas pli dolĉa kaj nukseca ol ĉe besta jogurto. Dum fabrikado necesas aldoni [[stabiligaĵo]]n por eviti [[fazdisiĝo|disiĝon]] de la [[kokosograso|oleo]] kaj akvo; por tio aparte taŭgas [[karageno]]. Eblas aldoni [[amelo]]n por pliigi la viskozecon kaj akvoretenemon de la jogurto. ==Konsisto== Kokosjogurto estas la plej [[graso|grasa]] speco de jogurto kun grasa enhavo de proksimume 4-5%, kaj la sola vegana jogurto kun pli da graso ol besta. La graso helpas la kremecan guston ĉar ĝi konservas grassolveblajn aromaĵojn kontraŭ dismetiĝo. Ĉi tiu jogurto havas malaltan [[nutrodenseco]]n relative al aliaj plantaj kaj bestaj jogurtoj.<ref name="insight">Qadir, Rahman, k. al. 2025. "An insight into plant-based yogurts: Physicochemical, organoleptic properties and functional food aspects". ''Journal of Food Composition and Analysis'' 143: 107578. [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S088915752500393X]</ref> ==Referencoj== <references/> {{plantlaktoj}} [[Kategorio:Kokoso]] [[Kategorio:Laktaĵoj]] [[Kategorio:Desertoj]] jlyk0mbrdj4wh0i45tvdzlkn518301k 0 943619 9372994 2026-05-14T22:50:14Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Robert Sterling RIDGELY''' (naskita la 14-an de januaro 1946) estas usona [[ornitologo]], specialiĝanta pri la neotropikoj. Li estas kunaŭtoro de tri libroj pri neotropika ornitologio: la kampa gvidilo ''The Birds of Panama'' (kun John Gwynne), ''The Birds of Ecuador'' (kun Paul Greenfield), kaj ''The Birds of South America'' (kun Guy Tudor), el kiuj aperis du monumentaj volumoj (el kvar), kovrantaj la paserbirdojn. Li long..." 9372994 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Robert Sterling RIDGELY''' (naskita la 14-an de januaro 1946) estas usona [[ornitologo]], specialiĝanta pri la neotropikoj. Li estas kunaŭtoro de tri libroj pri neotropika ornitologio: la kampa gvidilo ''The Birds of Panama'' (kun John Gwynne), ''The Birds of Ecuador'' (kun Paul Greenfield), kaj ''The Birds of South America'' (kun Guy Tudor), el kiuj aperis du monumentaj volumoj (el kvar), kovrantaj la paserbirdojn. Li longe estis aligita kun la [[Akademio de Naturaj Sciencoj]] en Filadelfio, poste vicprezidanto ĉe la ''[[American Bird Conservancy]]'' (Usona Birda Konservejo) ĝis 2006. En 2001 li ricevis la Eisenmann-Medalon de la Linea Societo de Novjorko. En 2006, li ricevis la Premion Chandler Robbins de la [[Usona Birdasocio]].<ref name=world-land-trust-prestigious-award>{{cite web|last=World Land Trust|date=6 December 2011|title=Prestigious award for Dr Robert Ridgely|url=http://www.worldlandtrust.org/news/2011/12/prestigious-award-dr-robert-ridgely|accessdate=2a de Oktobro 2012|archive-date=11a de Marto 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120311151346/http://www.worldlandtrust.org/news/2011/12/prestigious-award-dr-robert-ridgely|url-status=dead}}</ref> Li funkciis kiel prezidanto de la ''Rainforest Trust'' ĝis 2021, poste fariĝante emerita prezidanto, kaj estas unu el la fondintoj de la konservadisma [[NRO]] ''Fundación de Conservación Jocotoco'', kiu, kunlaborante kun la ''Trust'', posedas kaj administras dek naturrezervejojn en Ekvadoro. == Dokumentado de la birdo kiu bojas == Ridgely and fellow birder John Moore documented a new [[antpitta]] during their trek through the [[Andes]] in Southern [[Ecuador]] near the [[Podocarpus National Park]] in November 1997. The bird was known to local farmers as "Jocotoco" according to a sign at the discovery site. The bird is peculiar because of its unique call: it hoots and it ''barks''. The bird was named [[jocotoco antpitta]] (''Grallaria ridgelyi'').<ref>The Academy of Natural Sciences, Philadelphia - The History of Ornithology at ANSP - Current Situation [http://www.ansp.org/research/biodiv/ornithology/history.php]</ref> Ridgely's antpitta is one of the largest birds newly documented within the past 50 years. He suspects that it went undetected by scientists for so long because either it has a very small range or it barks only during a short breeding season.<ref>[http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=the-bird-that-barks The Bird that Barks - SciAm June 22, 1998]</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} 2969bcrf3cs4ax76ysgp6fll5nh8cx9 9372997 9372994 2026-05-14T22:58:37Z Kani 670 /* Dokumentado de la birdo kiu bojas */ 9372997 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Robert Sterling RIDGELY''' (naskita la 14-an de januaro 1946) estas usona [[ornitologo]], specialiĝanta pri la neotropikoj. Li estas kunaŭtoro de tri libroj pri neotropika ornitologio: la kampa gvidilo ''The Birds of Panama'' (kun John Gwynne), ''The Birds of Ecuador'' (kun Paul Greenfield), kaj ''The Birds of South America'' (kun Guy Tudor), el kiuj aperis du monumentaj volumoj (el kvar), kovrantaj la paserbirdojn. Li longe estis aligita kun la [[Akademio de Naturaj Sciencoj]] en Filadelfio, poste vicprezidanto ĉe la ''[[American Bird Conservancy]]'' (Usona Birda Konservejo) ĝis 2006. En 2001 li ricevis la Eisenmann-Medalon de la Linea Societo de Novjorko. En 2006, li ricevis la Premion Chandler Robbins de la [[Usona Birdasocio]].<ref name=world-land-trust-prestigious-award>{{cite web|last=World Land Trust|date=6 December 2011|title=Prestigious award for Dr Robert Ridgely|url=http://www.worldlandtrust.org/news/2011/12/prestigious-award-dr-robert-ridgely|accessdate=2a de Oktobro 2012|archive-date=11a de Marto 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120311151346/http://www.worldlandtrust.org/news/2011/12/prestigious-award-dr-robert-ridgely|url-status=dead}}</ref> Li funkciis kiel prezidanto de la ''Rainforest Trust'' ĝis 2021, poste fariĝante emerita prezidanto, kaj estas unu el la fondintoj de la konservadisma [[NRO]] ''Fundación de Conservación Jocotoco'', kiu, kunlaborante kun la ''Trust'', posedas kaj administras dek naturrezervejojn en Ekvadoro. == Dokumentado de la birdo kiu bojas == Ridgely kaj kolega birdobservanto John Moore dokumentis novan glaralion dum sia migrado tra la [[Andoj]] en Suda [[Ekvadoro]] proksime al la Nacia Parko Podocarpus en novembro 1997. La birdo estis konata de lokaj farmistoj kiel "Jocotoco" laŭ ŝildo ĉe la malkovrejo. La birdo estas stranga pro sia unika krio: ĝi hupas kaj ĝi bojas. La birdo estis nomita jokotoka glalario aŭ glalario de Ridgely (''Grallaria ridgelyi'').<ref>The Academy of Natural Sciences, Philadelphia - ''The History of Ornithology at ANSP - Current Situation'' [http://www.ansp.org/research/biodiv/ornithology/history.php]</ref> La glalario de Ridgely estas unu el la plej grandaj birdoj nove dokumentitaj en la pasintaj 50 jaroj. Li suspektas, ke ĝi restis nerimarkita de sciencistoj tiel longe ĉar aŭ ĝi havas tre malgrandan teritorion aŭ ĝi bojas nur dum mallonga reprodukta sezono.<ref>[http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=the-bird-that-barks The Bird that Barks - SciAm 22a de Junio, 1998]</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} flh9y59igs82o11hwiv7n0yyq42molp 9372998 9372997 2026-05-14T22:59:16Z Kani 670 /* Referencoj */ 9372998 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Robert Sterling RIDGELY''' (naskita la 14-an de januaro 1946) estas usona [[ornitologo]], specialiĝanta pri la neotropikoj. Li estas kunaŭtoro de tri libroj pri neotropika ornitologio: la kampa gvidilo ''The Birds of Panama'' (kun John Gwynne), ''The Birds of Ecuador'' (kun Paul Greenfield), kaj ''The Birds of South America'' (kun Guy Tudor), el kiuj aperis du monumentaj volumoj (el kvar), kovrantaj la paserbirdojn. Li longe estis aligita kun la [[Akademio de Naturaj Sciencoj]] en Filadelfio, poste vicprezidanto ĉe la ''[[American Bird Conservancy]]'' (Usona Birda Konservejo) ĝis 2006. En 2001 li ricevis la Eisenmann-Medalon de la Linea Societo de Novjorko. En 2006, li ricevis la Premion Chandler Robbins de la [[Usona Birdasocio]].<ref name=world-land-trust-prestigious-award>{{cite web|last=World Land Trust|date=6 December 2011|title=Prestigious award for Dr Robert Ridgely|url=http://www.worldlandtrust.org/news/2011/12/prestigious-award-dr-robert-ridgely|accessdate=2a de Oktobro 2012|archive-date=11a de Marto 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120311151346/http://www.worldlandtrust.org/news/2011/12/prestigious-award-dr-robert-ridgely|url-status=dead}}</ref> Li funkciis kiel prezidanto de la ''Rainforest Trust'' ĝis 2021, poste fariĝante emerita prezidanto, kaj estas unu el la fondintoj de la konservadisma [[NRO]] ''Fundación de Conservación Jocotoco'', kiu, kunlaborante kun la ''Trust'', posedas kaj administras dek naturrezervejojn en Ekvadoro. == Dokumentado de la birdo kiu bojas == Ridgely kaj kolega birdobservanto John Moore dokumentis novan glaralion dum sia migrado tra la [[Andoj]] en Suda [[Ekvadoro]] proksime al la Nacia Parko Podocarpus en novembro 1997. La birdo estis konata de lokaj farmistoj kiel "Jocotoco" laŭ ŝildo ĉe la malkovrejo. La birdo estas stranga pro sia unika krio: ĝi hupas kaj ĝi bojas. La birdo estis nomita jokotoka glalario aŭ glalario de Ridgely (''Grallaria ridgelyi'').<ref>The Academy of Natural Sciences, Philadelphia - ''The History of Ornithology at ANSP - Current Situation'' [http://www.ansp.org/research/biodiv/ornithology/history.php]</ref> La glalario de Ridgely estas unu el la plej grandaj birdoj nove dokumentitaj en la pasintaj 50 jaroj. Li suspektas, ke ĝi restis nerimarkita de sciencistoj tiel longe ĉar aŭ ĝi havas tre malgrandan teritorion aŭ ĝi bojas nur dum mallonga reprodukta sezono.<ref>[http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=the-bird-that-barks The Bird that Barks - SciAm 22a de Junio, 1998]</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj ornitologoj]] 6h61xlo7bwd37zlmtschhcuz95s32tf 9372999 9372998 2026-05-14T22:59:30Z Kani 670 9372999 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Robert Sterling RIDGELY''' (naskita la 14-an de januaro 1946) estas usona [[ornitologo]], specialiĝanta pri la neotropikoj. Li estas kunaŭtoro de tri libroj pri neotropika ornitologio: la kampa gvidilo ''The Birds of Panama'' (kun John Gwynne), ''The Birds of Ecuador'' (kun Paul Greenfield), kaj ''The Birds of South America'' (kun Guy Tudor), el kiuj aperis du monumentaj volumoj (el kvar), kovrantaj la paserbirdojn. Li longe estis aligita kun la [[Akademio de Naturaj Sciencoj]] en Filadelfio, poste vicprezidanto ĉe la ''[[American Bird Conservancy]]'' (Usona Birda Konservejo) ĝis 2006. En 2001 li ricevis la Eisenmann-Medalon de la Linea Societo de Novjorko. En 2006, li ricevis la Premion Chandler Robbins de la [[Usona Birdasocio]].<ref name=world-land-trust-prestigious-award>{{cite web|last=World Land Trust|date=6 December 2011|title=Prestigious award for Dr Robert Ridgely|url=http://www.worldlandtrust.org/news/2011/12/prestigious-award-dr-robert-ridgely|accessdate=2a de Oktobro 2012|archive-date=11a de Marto 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120311151346/http://www.worldlandtrust.org/news/2011/12/prestigious-award-dr-robert-ridgely|url-status=dead}}</ref> Li funkciis kiel prezidanto de la ''Rainforest Trust'' ĝis 2021, poste fariĝante emerita prezidanto, kaj estas unu el la fondintoj de la konservadisma [[NRO]] ''Fundación de Conservación Jocotoco'', kiu, kunlaborante kun la ''Trust'', posedas kaj administras dek naturrezervejojn en Ekvadoro. == Dokumentado de la birdo kiu bojas == Ridgely kaj kolega birdobservanto John Moore dokumentis novan glaralion dum sia migrado tra la [[Andoj]] en Suda [[Ekvadoro]] proksime al la Nacia Parko Podocarpus en novembro 1997. La birdo estis konata de lokaj farmistoj kiel "Jocotoco" laŭ ŝildo ĉe la malkovrejo. La birdo estas stranga pro sia unika krio: ĝi hupas kaj ĝi bojas. La birdo estis nomita jokotoka glalario aŭ glalario de Ridgely (''Grallaria ridgelyi'').<ref>The Academy of Natural Sciences, Philadelphia - ''The History of Ornithology at ANSP - Current Situation'' [http://www.ansp.org/research/biodiv/ornithology/history.php]</ref> La glalario de Ridgely estas unu el la plej grandaj birdoj nove dokumentitaj en la pasintaj 50 jaroj. Li suspektas, ke ĝi restis nerimarkita de sciencistoj tiel longe ĉar aŭ ĝi havas tre malgrandan teritorion aŭ ĝi bojas nur dum mallonga reprodukta sezono.<ref>[http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=the-bird-that-barks The Bird that Barks - SciAm 22a de Junio, 1998]</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj ornitologoj]] 91ylokdoeyi9a0935xmu1w50866pmdn 9373045 9372999 2026-05-15T01:32:38Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9373045 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Robert Sterling RIDGELY''' (naskita la 14-an de januaro 1946) estas usona [[ornitologo]], specialiĝanta pri la neotropikoj. Li estas kunaŭtoro de tri libroj pri neotropika ornitologio: la kampa gvidilo ''The Birds of Panama'' (kun John Gwynne), ''The Birds of Ecuador'' (kun Paul Greenfield), kaj ''The Birds of South America'' (kun Guy Tudor), el kiuj aperis du monumentaj volumoj (el kvar), kovrantaj la paserbirdojn. Li longe estis aligita kun la [[Akademio de Naturaj Sciencoj]] en Filadelfio, poste vicprezidanto ĉe la ''[[American Bird Conservancy]]'' (Usona Birda Konservejo) ĝis 2006. En 2001 li ricevis la Eisenmann-Medalon de la Linea Societo de Novjorko. En 2006, li ricevis la Premion Chandler Robbins de la [[Usona Birdasocio]].<ref name=world-land-trust-prestigious-award>{{cite web|last=World Land Trust|date=6 December 2011|title=Prestigious award for Dr Robert Ridgely|url=http://www.worldlandtrust.org/news/2011/12/prestigious-award-dr-robert-ridgely|accessdate=2a de Oktobro 2012|archive-date=11a de Marto 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120311151346/http://www.worldlandtrust.org/news/2011/12/prestigious-award-dr-robert-ridgely|url-status=dead}}</ref> Li funkciis kiel prezidanto de la ''Rainforest Trust'' ĝis 2021, poste fariĝante emerita prezidanto, kaj estas unu el la fondintoj de la konservadisma [[NRO]] ''Fundación de Conservación Jocotoco'', kiu, kunlaborante kun la ''Trust'', posedas kaj administras dek naturrezervejojn en Ekvadoro. == Dokumentado de la birdo kiu bojas == Ridgely kaj kolega birdobservanto John Moore dokumentis novan glaralion dum sia migrado tra la [[Andoj]] en Suda [[Ekvadoro]] proksime al la Nacia Parko Podocarpus en novembro 1997. La birdo estis konata de lokaj farmistoj kiel "Jocotoco" laŭ ŝildo ĉe la malkovrejo. La birdo estas stranga pro sia unika krio: ĝi hupas kaj ĝi bojas. La birdo estis nomita jokotoka gralario aŭ gralario de Ridgely (''Grallaria ridgelyi'').<ref>The Academy of Natural Sciences, Philadelphia - ''The History of Ornithology at ANSP - Current Situation'' [http://www.ansp.org/research/biodiv/ornithology/history.php]</ref> La gralario de Ridgely estas unu el la plej grandaj birdoj nove dokumentitaj en la pasintaj 50 jaroj. Li suspektas, ke ĝi restis nerimarkita de sciencistoj tiel longe ĉar aŭ ĝi havas tre malgrandan teritorion aŭ ĝi bojas nur dum mallonga reprodukta sezono.<ref>[http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=the-bird-that-barks The Bird that Barks - SciAm 22a de Junio, 1998]</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj ornitologoj]] cwkwm2jc52kokitfhhvacvu87k13ecm 0 943620 9373003 2026-05-14T23:03:59Z Kani 670 Alidirektigis al [[Robert S. Ridgely]] 9373003 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Robert S. Ridgely]] ksqnkqm9jolbu0sexs9c18qiwt24c79 0 943621 9373016 2026-05-14T23:27:51Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Anda kolibro |koloro = pink |dosiero = Andean emerald (Uranomitra franciae viridiceps) male Paz de las Aves.jpg |priskribo de dosiero = masklo de ''U. f. viridiceps'', Ekvadoro |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = Trokiledo..." 9373016 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Anda kolibro |koloro = pink |dosiero = Andean emerald (Uranomitra franciae viridiceps) male Paz de las Aves.jpg |priskribo de dosiero = masklo de ''U. f. viridiceps'', Ekvadoro |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Uranomitra]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Anda kolibro''' ''U. franciae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2016 |title=''Amazilia franciae'' |article-number=e.T22687566A93158133 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687566A93158133.en}}</ref> |dunomo = ''Uranomitra franciae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) |vikispecio = ''Uranomitra franciae'' |komunejo = ''Uranomitra franciae'' |sinonimo= ''Amazilia franciae''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia franciae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Anda kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Uranomitra franciae'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas la nura specio en la genro ''[[Uranomitra]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/> ==Taksonomio kaj sistematiko== The Andean emerald was formerly placed in the genus ''[[Amazilia]]''. A [[molecular phylogenetic]] study published in 2014 found that the genus ''Amazilia'' was [[polyphyletic]]. In the revised classification to create [[monophyletic]] genera, the Andean emerald was moved by most taxonomic systems to the resurrected genus ''Uranomitra'' that had been introduced in 1854 by [[Ludwig Reichenbach]].<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 24 July 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved July 24, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ Retrieved August 25, 2021</ref> However, [[BirdLife International]]'s ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) retains it in ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> The Andean emerald is the only species in genus ''Uranomitra''. These three [[subspecies]] are recognized:<ref name=IOC12.2/> * ''U. f. franciae'' <small>(Bourcier & Mulsant, 1846)</small> * ''U. f. viridiceps'' <small>(Gould, 1860)</small> * ''U. f. cyanocollis'' <small>(Gould, 1853)</small> <gallery mode = packed heights = 180px> Andean emerald (Uranomitra franciae franciae) male Cundinamarca.jpg|male ''U. f. franciae''. Colombia Andean emerald (Uranomitra franciae franciae) male in flight Las Tangaras.jpg|male ''U. f. franciae''. Colombia </gallery> ==Aspekto== The Andean emerald is {{convert|9|to|11|cm|in|abbr=on}} long. Males weigh about {{convert|5.6|g|oz|abbr=on}} and females about {{convert|5.3|g|oz|abbr=on}}. Both sexes of all subspecies have a straight to slightly decurved bill of medium length with a blackish [[maxilla]] and a coral red [[mandible]] with a dark tip. Adult males of the [[nominate subspecies]] ''U. f. franciae'' have a glittering violet-blue crown and glittering golden- to emerald green cheeks and neck. Their upperparts and flanks are light green to golden-green with a coppery tinge to the uppertail [[Covert feather|coverts]]. The center of their underparts is white. Their tail is bronze-green to copperish. The adult female is similar to the male but its crown is turquoise-blue to greenish and less glittering. Juveniles are similar to the adult female and also have brownish edges on the upperparts' feathers and grayish brown flanks.<ref name=ANEM-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, and G. M. Kirwan (2021). Andean Emerald (''Uranomitra franciae''), version 1.1. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.andeme1.01.1 retrieved September 10, 2022</ref> Subspecies ''U. f. viridiceps'' differs from the nominate with a shorter tail and a green crown. ''U. f. cyanocollis'' also differs slightly from the nominate; the blue of its crown extends to the nape.<ref name=ANEM-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The subspecies of Andean emerald are found thus:<ref name=IOC12.2/><ref name=ANEM-BOW/> * ''U. f. franciae'', Andes of northwestern and central Colombia * ''U. f. viridiceps'', Andes from southwestern Colombia's [[Nariño Department]] through western Ecuador to [[Loja Province]] * ''U. f. cyanocollis'', Andes of southeastern Ecuador's [[Zamora-Chinchipe Province]] and northern Peru's [[Marañón River]] valley south and east to [[La Libertad Province]] The Andean emerald inhabits [[secondary forest]] and the edges and clearings of wet [[primary forest]]. In Peru it also occurs in drier shrublands. In elevation it ranges between {{convert|600|and|2100|m|ft|abbr=on}} and is most common above {{convert|1000|m|ft|abbr=on}}.<ref name=ANEM-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The Andean emerald makes seasonal elevational movements that however are not well defined.<ref name=ANEM-BOW/> ===Manĝado=== The Andean emerald forages for nectar at a variety of flowering herbs, vines, and trees, usually from the middle to upper strata of the forest. It forages by [[trap-lining]], visiting a circuit of nectar sources. It sometimes mixes with other hummingbirds at flower patches but is subordinate to territorial species. In addition to nectar it feeds on insects by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch.<ref name=ANEM-BOW/> ===Reproduktado=== Andean emerald breeding activity has been documented at almost every time of year. It builds a cup nest of treefern scales and plant fibers bound with spiderweb and with lichen on the outside. It typically sites it about {{convert|1.4|to|2.3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground. The female incubates the clutch of two eggs for 19 to 24 days and fledging occurs about 16 to 22 days after hatch.<ref name=ANEM-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-franciae |species=Anda kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the Andean Emerald as being of Least Concern, though its population size and trend are unknown. No immeditate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered uncommon to fairly common and is found in at least one protected area.<ref name=ANEM-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Uranomitra franciae}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] 4ahb8xwheoma89sm39eeecb06wq4afk 9373019 9373016 2026-05-14T23:42:00Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9373019 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Anda kolibro |koloro = pink |dosiero = Andean emerald (Uranomitra franciae viridiceps) male Paz de las Aves.jpg |priskribo de dosiero = masklo de ''U. f. viridiceps'', Ekvadoro |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Uranomitra]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Anda kolibro''' ''U. franciae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2016 |title=''Amazilia franciae'' |article-number=e.T22687566A93158133 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687566A93158133.en}}</ref> |dunomo = ''Uranomitra franciae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) |vikispecio = ''Uranomitra franciae'' |komunejo = ''Uranomitra franciae'' |sinonimo= ''Amazilia franciae''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia franciae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Anda kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Uranomitra franciae'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas la nura specio en la genro ''[[Uranomitra]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Anda kolibro estis iam metita en la genron ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Anda kolibro estis movita de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''Uranomitra'', kiun enkondukis en 1854 [[Ludwig Reichenbach]].<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> La Anda kolibro estas la nura specio en la genro ''Uranomitra''. La jenaj tri [[subspecio]]j estas agnoskitaj:<ref name=IOC12.2/> * ''U. f. franciae'' <small>(Bourcier & Mulsant, 1846)</small> * ''U. f. viridiceps'' <small>(Gould, 1860)</small> * ''U. f. cyanocollis'' <small>(Gould, 1853)</small> <gallery mode = packed heights = 180px> Andean emerald (Uranomitra franciae franciae) male Cundinamarca.jpg|masklo de ''U. f. franciae''. Kolombio Andean emerald (Uranomitra franciae franciae) male in flight Las Tangaras.jpg|masklo de ''U. f. franciae''. Kolombio </gallery> ==Aspekto== The Andean emerald is {{convert|9|to|11|cm|in|abbr=on}} long. Males weigh about {{convert|5.6|g|oz|abbr=on}} and females about {{convert|5.3|g|oz|abbr=on}}. Both sexes of all subspecies have a straight to slightly decurved bill of medium length with a blackish [[maxilla]] and a coral red [[mandible]] with a dark tip. Adult males of the [[nominate subspecies]] ''U. f. franciae'' have a glittering violet-blue crown and glittering golden- to emerald green cheeks and neck. Their upperparts and flanks are light green to golden-green with a coppery tinge to the uppertail [[Covert feather|coverts]]. The center of their underparts is white. Their tail is bronze-green to copperish. The adult female is similar to the male but its crown is turquoise-blue to greenish and less glittering. Juveniles are similar to the adult female and also have brownish edges on the upperparts' feathers and grayish brown flanks.<ref name=ANEM-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, and G. M. Kirwan (2021). Andean Emerald (''Uranomitra franciae''), version 1.1. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.andeme1.01.1 retrieved September 10, 2022</ref> Subspecies ''U. f. viridiceps'' differs from the nominate with a shorter tail and a green crown. ''U. f. cyanocollis'' also differs slightly from the nominate; the blue of its crown extends to the nape.<ref name=ANEM-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The subspecies of Andean emerald are found thus:<ref name=IOC12.2/><ref name=ANEM-BOW/> * ''U. f. franciae'', Andes of northwestern and central Colombia * ''U. f. viridiceps'', Andes from southwestern Colombia's [[Nariño Department]] through western Ecuador to [[Loja Province]] * ''U. f. cyanocollis'', Andes of southeastern Ecuador's [[Zamora-Chinchipe Province]] and northern Peru's [[Marañón River]] valley south and east to [[La Libertad Province]] The Andean emerald inhabits [[secondary forest]] and the edges and clearings of wet [[primary forest]]. In Peru it also occurs in drier shrublands. In elevation it ranges between {{convert|600|and|2100|m|ft|abbr=on}} and is most common above {{convert|1000|m|ft|abbr=on}}.<ref name=ANEM-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The Andean emerald makes seasonal elevational movements that however are not well defined.<ref name=ANEM-BOW/> ===Manĝado=== The Andean emerald forages for nectar at a variety of flowering herbs, vines, and trees, usually from the middle to upper strata of the forest. It forages by [[trap-lining]], visiting a circuit of nectar sources. It sometimes mixes with other hummingbirds at flower patches but is subordinate to territorial species. In addition to nectar it feeds on insects by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch.<ref name=ANEM-BOW/> ===Reproduktado=== Andean emerald breeding activity has been documented at almost every time of year. It builds a cup nest of treefern scales and plant fibers bound with spiderweb and with lichen on the outside. It typically sites it about {{convert|1.4|to|2.3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground. The female incubates the clutch of two eggs for 19 to 24 days and fledging occurs about 16 to 22 days after hatch.<ref name=ANEM-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-franciae |species=Anda kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the Andean Emerald as being of Least Concern, though its population size and trend are unknown. No immeditate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered uncommon to fairly common and is found in at least one protected area.<ref name=ANEM-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Uranomitra franciae}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] amwwei0k0oelovv96tt5jbmbgczzpwt 9373021 9373019 2026-05-14T23:49:07Z Kani 670 /* Aspekto */ 9373021 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Anda kolibro |koloro = pink |dosiero = Andean emerald (Uranomitra franciae viridiceps) male Paz de las Aves.jpg |priskribo de dosiero = masklo de ''U. f. viridiceps'', Ekvadoro |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Uranomitra]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Anda kolibro''' ''U. franciae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2016 |title=''Amazilia franciae'' |article-number=e.T22687566A93158133 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687566A93158133.en}}</ref> |dunomo = ''Uranomitra franciae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) |vikispecio = ''Uranomitra franciae'' |komunejo = ''Uranomitra franciae'' |sinonimo= ''Amazilia franciae''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia franciae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Anda kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Uranomitra franciae'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas la nura specio en la genro ''[[Uranomitra]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Anda kolibro estis iam metita en la genron ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Anda kolibro estis movita de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''Uranomitra'', kiun enkondukis en 1854 [[Ludwig Reichenbach]].<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> La Anda kolibro estas la nura specio en la genro ''Uranomitra''. La jenaj tri [[subspecio]]j estas agnoskitaj:<ref name=IOC12.2/> * ''U. f. franciae'' <small>(Bourcier & Mulsant, 1846)</small> * ''U. f. viridiceps'' <small>(Gould, 1860)</small> * ''U. f. cyanocollis'' <small>(Gould, 1853)</small> <gallery mode = packed heights = 180px> Andean emerald (Uranomitra franciae franciae) male Cundinamarca.jpg|masklo de ''U. f. franciae''. Kolombio Andean emerald (Uranomitra franciae franciae) male in flight Las Tangaras.jpg|masklo de ''U. f. franciae''. Kolombio </gallery> ==Aspekto== La Anda kolibro estas 9 ĝis 11 cm longa. Maskloj pezas ĉirkaŭ 5.6 g kaj inoj ĉirkaŭ 5.3 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan ĝis iomete kurban bekon de meza longo kun nigreca supra [[makzelo]] kaj koralruĝa [[mandiblo]] kun malhela pinto. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio ''U. f. francae'' havas brile violbluan kronon kaj brile or- ĝis smerald-verdajn vangojn kaj kolon. Iliaj supraj partoj kaj flankoj estas helverdaj ĝis orverdaj kun kupra nuanco sur la supravostaj kovriloj. La centro de iliaj subaj partoj estas blanka. Ilia vosto estas bronzverda ĝis kupreca. La plenkreska ino similas al la masklo, sed ĝia krono estas turkisblua ĝis verdeca kaj malpli brila. Junuloj similas al la plenkreska ino kaj ankaŭ havas brunecajn randojn sur la plumoj de la supraj partoj kaj grizecbrunajn flankojn.<ref name=ANEM-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2021). Andean Emerald (''Uranomitra franciae''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.andeme1.01.1] Alirita la 10an de Septembro, 2022</ref> Subspecio ''U. f. viridiceps'' diferencas de la nomiga subspecio per pli mallonga vosto kaj verda krono. ''U. f. cyanocollis'' ankaŭ iomete diferencas de la nomiga subspecio; la bluo de ĝia krono etendiĝas ĝis la nuko.<ref name=ANEM-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The subspecies of Andean emerald are found thus:<ref name=IOC12.2/><ref name=ANEM-BOW/> * ''U. f. franciae'', Andes of northwestern and central Colombia * ''U. f. viridiceps'', Andes from southwestern Colombia's [[Nariño Department]] through western Ecuador to [[Loja Province]] * ''U. f. cyanocollis'', Andes of southeastern Ecuador's [[Zamora-Chinchipe Province]] and northern Peru's [[Marañón River]] valley south and east to [[La Libertad Province]] The Andean emerald inhabits [[secondary forest]] and the edges and clearings of wet [[primary forest]]. In Peru it also occurs in drier shrublands. In elevation it ranges between {{convert|600|and|2100|m|ft|abbr=on}} and is most common above {{convert|1000|m|ft|abbr=on}}.<ref name=ANEM-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The Andean emerald makes seasonal elevational movements that however are not well defined.<ref name=ANEM-BOW/> ===Manĝado=== The Andean emerald forages for nectar at a variety of flowering herbs, vines, and trees, usually from the middle to upper strata of the forest. It forages by [[trap-lining]], visiting a circuit of nectar sources. It sometimes mixes with other hummingbirds at flower patches but is subordinate to territorial species. In addition to nectar it feeds on insects by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch.<ref name=ANEM-BOW/> ===Reproduktado=== Andean emerald breeding activity has been documented at almost every time of year. It builds a cup nest of treefern scales and plant fibers bound with spiderweb and with lichen on the outside. It typically sites it about {{convert|1.4|to|2.3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground. The female incubates the clutch of two eggs for 19 to 24 days and fledging occurs about 16 to 22 days after hatch.<ref name=ANEM-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-franciae |species=Anda kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the Andean Emerald as being of Least Concern, though its population size and trend are unknown. No immeditate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered uncommon to fairly common and is found in at least one protected area.<ref name=ANEM-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Uranomitra franciae}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] exz943ixg1i1uc654ymlmtdysp91p7z 9373025 9373021 2026-05-14T23:56:18Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9373025 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Anda kolibro |koloro = pink |dosiero = Andean emerald (Uranomitra franciae viridiceps) male Paz de las Aves.jpg |priskribo de dosiero = masklo de ''U. f. viridiceps'', Ekvadoro |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Uranomitra]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Anda kolibro''' ''U. franciae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2016 |title=''Amazilia franciae'' |article-number=e.T22687566A93158133 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687566A93158133.en}}</ref> |dunomo = ''Uranomitra franciae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) |vikispecio = ''Uranomitra franciae'' |komunejo = ''Uranomitra franciae'' |sinonimo= ''Amazilia franciae''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia franciae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Anda kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Uranomitra franciae'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas la nura specio en la genro ''[[Uranomitra]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Anda kolibro estis iam metita en la genron ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Anda kolibro estis movita de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''Uranomitra'', kiun enkondukis en 1854 [[Ludwig Reichenbach]].<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> La Anda kolibro estas la nura specio en la genro ''Uranomitra''. La jenaj tri [[subspecio]]j estas agnoskitaj:<ref name=IOC12.2/> * ''U. f. franciae'' <small>(Bourcier & Mulsant, 1846)</small> * ''U. f. viridiceps'' <small>(Gould, 1860)</small> * ''U. f. cyanocollis'' <small>(Gould, 1853)</small> <gallery mode = packed heights = 180px> Andean emerald (Uranomitra franciae franciae) male Cundinamarca.jpg|masklo de ''U. f. franciae''. Kolombio Andean emerald (Uranomitra franciae franciae) male in flight Las Tangaras.jpg|masklo de ''U. f. franciae''. Kolombio </gallery> ==Aspekto== La Anda kolibro estas 9 ĝis 11 cm longa. Maskloj pezas ĉirkaŭ 5.6 g kaj inoj ĉirkaŭ 5.3 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan ĝis iomete kurban bekon de meza longo kun nigreca supra [[makzelo]] kaj koralruĝa [[mandiblo]] kun malhela pinto. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio ''U. f. francae'' havas brile violbluan kronon kaj brile or- ĝis smerald-verdajn vangojn kaj kolon. Iliaj supraj partoj kaj flankoj estas helverdaj ĝis orverdaj kun kupra nuanco sur la supravostaj kovriloj. La centro de iliaj subaj partoj estas blanka. Ilia vosto estas bronzverda ĝis kupreca. La plenkreska ino similas al la masklo, sed ĝia krono estas turkisblua ĝis verdeca kaj malpli brila. Junuloj similas al la plenkreska ino kaj ankaŭ havas brunecajn randojn sur la plumoj de la supraj partoj kaj grizecbrunajn flankojn.<ref name=ANEM-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2021). Andean Emerald (''Uranomitra franciae''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.andeme1.01.1] Alirita la 10an de Septembro, 2022</ref> Subspecio ''U. f. viridiceps'' diferencas de la nomiga subspecio per pli mallonga vosto kaj verda krono. ''U. f. cyanocollis'' ankaŭ iomete diferencas de la nomiga subspecio; la bluo de ĝia krono etendiĝas ĝis la nuko.<ref name=ANEM-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de Anda kolibro troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=ANEM-BOW/> * ''U. f. franciae'', Andoj de nordokcidenta kaj centra Kolombio * ''U. f. viridiceps'', Andoj de sudokcidenta Kolombio en [[Nariño]] tra okcidenta Ekvadoro ĝis [[provinco Loja]] * ''U. f. cyanocollis'', Andoj de sudorienta Ekvadoro en la [[provinco Zamora-Chinchipe]] kaj en norda Peruo en la valo de la rivero [[Marañón]] suden kaj orienten ĝis [[provinco La Libertad]] La Anda kolibro loĝas en sekundaraj arbaroj kaj la randoj kaj maldensejoj de malseka [[praarbaro]]. En Peruo ĝi troviĝas ankaŭ en pli sekaj arbustaroj. Laŭ alteco ĝi varias inter 600 kaj 2 100 m kaj estas plej ofta super 1 000 m.<ref name=ANEM-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The Andean emerald makes seasonal elevational movements that however are not well defined.<ref name=ANEM-BOW/> ===Manĝado=== The Andean emerald forages for nectar at a variety of flowering herbs, vines, and trees, usually from the middle to upper strata of the forest. It forages by [[trap-lining]], visiting a circuit of nectar sources. It sometimes mixes with other hummingbirds at flower patches but is subordinate to territorial species. In addition to nectar it feeds on insects by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch.<ref name=ANEM-BOW/> ===Reproduktado=== Andean emerald breeding activity has been documented at almost every time of year. It builds a cup nest of treefern scales and plant fibers bound with spiderweb and with lichen on the outside. It typically sites it about {{convert|1.4|to|2.3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground. The female incubates the clutch of two eggs for 19 to 24 days and fledging occurs about 16 to 22 days after hatch.<ref name=ANEM-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-franciae |species=Anda kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the Andean Emerald as being of Least Concern, though its population size and trend are unknown. No immeditate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered uncommon to fairly common and is found in at least one protected area.<ref name=ANEM-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Uranomitra franciae}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] 3rc96whwnhydoqef8miy912xg63dzse 9373026 9373025 2026-05-14T23:56:55Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9373026 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Anda kolibro |koloro = pink |dosiero = Andean emerald (Uranomitra franciae viridiceps) male Paz de las Aves.jpg |priskribo de dosiero = masklo de ''U. f. viridiceps'', Ekvadoro |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Uranomitra]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Anda kolibro''' ''U. franciae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2016 |title=''Amazilia franciae'' |article-number=e.T22687566A93158133 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687566A93158133.en}}</ref> |dunomo = ''Uranomitra franciae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) |vikispecio = ''Uranomitra franciae'' |komunejo = ''Uranomitra franciae'' |sinonimo= ''Amazilia franciae''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia franciae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Anda kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Uranomitra franciae'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas la nura specio en la genro ''[[Uranomitra]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Anda kolibro estis iam metita en la genron ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Anda kolibro estis movita de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''Uranomitra'', kiun enkondukis en 1854 [[Ludwig Reichenbach]].<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> La Anda kolibro estas la nura specio en la genro ''Uranomitra''. La jenaj tri [[subspecio]]j estas agnoskitaj:<ref name=IOC12.2/> * ''U. f. franciae'' <small>(Bourcier & Mulsant, 1846)</small> * ''U. f. viridiceps'' <small>(Gould, 1860)</small> * ''U. f. cyanocollis'' <small>(Gould, 1853)</small> <gallery mode = packed heights = 180px> Andean emerald (Uranomitra franciae franciae) male Cundinamarca.jpg|masklo de ''U. f. franciae''. Kolombio Andean emerald (Uranomitra franciae franciae) male in flight Las Tangaras.jpg|masklo de ''U. f. franciae''. Kolombio </gallery> ==Aspekto== La Anda kolibro estas 9 ĝis 11 cm longa. Maskloj pezas ĉirkaŭ 5.6 g kaj inoj ĉirkaŭ 5.3 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan ĝis iomete kurban bekon de meza longo kun nigreca supra [[makzelo]] kaj koralruĝa [[mandiblo]] kun malhela pinto. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio ''U. f. francae'' havas brile violbluan kronon kaj brile or- ĝis smerald-verdajn vangojn kaj kolon. Iliaj supraj partoj kaj flankoj estas helverdaj ĝis orverdaj kun kupra nuanco sur la supravostaj kovriloj. La centro de iliaj subaj partoj estas blanka. Ilia vosto estas bronzverda ĝis kupreca. La plenkreska ino similas al la masklo, sed ĝia krono estas turkisblua ĝis verdeca kaj malpli brila. Junuloj similas al la plenkreska ino kaj ankaŭ havas brunecajn randojn sur la plumoj de la supraj partoj kaj grizecbrunajn flankojn.<ref name=ANEM-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2021). Andean Emerald (''Uranomitra franciae''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.andeme1.01.1] Alirita la 10an de Septembro, 2022</ref> Subspecio ''U. f. viridiceps'' diferencas de la nomiga subspecio per pli mallonga vosto kaj verda krono. ''U. f. cyanocollis'' ankaŭ iomete diferencas de la nomiga subspecio; la bluo de ĝia krono etendiĝas ĝis la nuko.<ref name=ANEM-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de Anda kolibro troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=ANEM-BOW/> * ''U. f. franciae'', Andoj de nordokcidenta kaj centra Kolombio * ''U. f. viridiceps'', Andoj de sudokcidenta Kolombio en [[Nariño]] tra okcidenta Ekvadoro ĝis [[provinco Loja]] * ''U. f. cyanocollis'', Andoj de sudorienta Ekvadoro en la [[provinco Zamora-Chinchipe]] kaj en norda Peruo en la valo de la rivero [[Marañón]] suden kaj orienten ĝis provinco La Libertad La Anda kolibro loĝas en sekundaraj arbaroj kaj la randoj kaj maldensejoj de malseka [[praarbaro]]. En Peruo ĝi troviĝas ankaŭ en pli sekaj arbustaroj. Laŭ alteco ĝi varias inter 600 kaj 2 100 m kaj estas plej ofta super 1 000 m.<ref name=ANEM-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The Andean emerald makes seasonal elevational movements that however are not well defined.<ref name=ANEM-BOW/> ===Manĝado=== The Andean emerald forages for nectar at a variety of flowering herbs, vines, and trees, usually from the middle to upper strata of the forest. It forages by [[trap-lining]], visiting a circuit of nectar sources. It sometimes mixes with other hummingbirds at flower patches but is subordinate to territorial species. In addition to nectar it feeds on insects by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch.<ref name=ANEM-BOW/> ===Reproduktado=== Andean emerald breeding activity has been documented at almost every time of year. It builds a cup nest of treefern scales and plant fibers bound with spiderweb and with lichen on the outside. It typically sites it about {{convert|1.4|to|2.3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground. The female incubates the clutch of two eggs for 19 to 24 days and fledging occurs about 16 to 22 days after hatch.<ref name=ANEM-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-franciae |species=Anda kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the Andean Emerald as being of Least Concern, though its population size and trend are unknown. No immeditate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is considered uncommon to fairly common and is found in at least one protected area.<ref name=ANEM-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Uranomitra franciae}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] b2ub8b6mg9nd6kv2wv59fvgxohnxgqh 9373029 9373026 2026-05-15T00:03:37Z Kani 670 9373029 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Anda kolibro |koloro = pink |dosiero = Andean emerald (Uranomitra franciae viridiceps) male Paz de las Aves.jpg |priskribo de dosiero = masklo de ''U. f. viridiceps'', Ekvadoro |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Uranomitra]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Anda kolibro''' ''U. franciae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2016 |title=''Amazilia franciae'' |article-number=e.T22687566A93158133 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687566A93158133.en}}</ref> |dunomo = ''Uranomitra franciae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) |vikispecio = ''Uranomitra franciae'' |komunejo = ''Uranomitra franciae'' |sinonimo= ''Amazilia franciae''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia franciae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Anda kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Uranomitra franciae'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas la nura specio en la genro ''[[Uranomitra]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Anda kolibro estis iam metita en la genron ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Anda kolibro estis movita de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''Uranomitra'', kiun enkondukis en 1854 [[Ludwig Reichenbach]].<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> La Anda kolibro estas la nura specio en la genro ''Uranomitra''. La jenaj tri [[subspecio]]j estas agnoskitaj:<ref name=IOC12.2/> * ''U. f. franciae'' <small>(Bourcier & Mulsant, 1846)</small> * ''U. f. viridiceps'' <small>(Gould, 1860)</small> * ''U. f. cyanocollis'' <small>(Gould, 1853)</small> <gallery mode = packed heights = 180px> Andean emerald (Uranomitra franciae franciae) male Cundinamarca.jpg|masklo de ''U. f. franciae''. Kolombio Andean emerald (Uranomitra franciae franciae) male in flight Las Tangaras.jpg|masklo de ''U. f. franciae''. Kolombio </gallery> ==Aspekto== La Anda kolibro estas 9 ĝis 11 cm longa. Maskloj pezas ĉirkaŭ 5.6 g kaj inoj ĉirkaŭ 5.3 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan ĝis iomete kurban bekon de meza longo kun nigreca supra [[makzelo]] kaj koralruĝa [[mandiblo]] kun malhela pinto. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio ''U. f. francae'' havas brile violbluan kronon kaj brile or- ĝis smerald-verdajn vangojn kaj kolon. Iliaj supraj partoj kaj flankoj estas helverdaj ĝis orverdaj kun kupra nuanco sur la supravostaj kovriloj. La centro de iliaj subaj partoj estas blanka. Ilia vosto estas bronzverda ĝis kupreca. La plenkreska ino similas al la masklo, sed ĝia krono estas turkisblua ĝis verdeca kaj malpli brila. Junuloj similas al la plenkreska ino kaj ankaŭ havas brunecajn randojn sur la plumoj de la supraj partoj kaj grizecbrunajn flankojn.<ref name=ANEM-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2021). Andean Emerald (''Uranomitra franciae''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.andeme1.01.1] Alirita la 10an de Septembro, 2022</ref> Subspecio ''U. f. viridiceps'' diferencas de la nomiga subspecio per pli mallonga vosto kaj verda krono. ''U. f. cyanocollis'' ankaŭ iomete diferencas de la nomiga subspecio; la bluo de ĝia krono etendiĝas ĝis la nuko.<ref name=ANEM-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de Anda kolibro troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=ANEM-BOW/> * ''U. f. franciae'', Andoj de nordokcidenta kaj centra Kolombio * ''U. f. viridiceps'', Andoj de sudokcidenta Kolombio en [[Nariño]] tra okcidenta Ekvadoro ĝis [[provinco Loja]] * ''U. f. cyanocollis'', Andoj de sudorienta Ekvadoro en la [[provinco Zamora-Chinchipe]] kaj en norda Peruo en la valo de la rivero [[Marañón]] suden kaj orienten ĝis provinco La Libertad La Anda kolibro loĝas en sekundaraj arbaroj kaj la randoj kaj maldensejoj de malseka [[praarbaro]]. En Peruo ĝi troviĝas ankaŭ en pli sekaj arbustaroj. Laŭ alteco ĝi varias inter 600 kaj 2 100 m kaj estas plej ofta super 1 000 m.<ref name=ANEM-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Anda kolibro faras laŭsezonajn altecajn movojn, kiuj tamen ne estas bone difinitaj.<ref name=ANEM-BOW/> ===Manĝado=== La Anda kolibro manĝas [[nektaro]]n ĉe diversaj florantaj herboj, vitoj kaj arboj, kutime de la meza ĝis la supra tavoloj de la arbaro. Ĝi manĝoserĉas per kaptolinioj, vizitante cirkviton de nektarfontoj. Ĝi foje miksiĝas kun aliaj kolibroj ĉe florareetoj sed estas submetita al teritoriaj specioj. Aldone al nektaro, ĝi manĝas insektojn per akcipitrado el ripozejo.<ref name=ANEM-BOW/> ===Reproduktado=== La reproduktado de Anda kolibro estas dokumentita preskaŭ ĉiutempe de la jaro. Ĝi konstruas tasforman neston el skvamoj de arbofilikoj kaj plantfibroj ligitaj per [[araneaĵo]] kaj kun [[likeno]] ekstere. Ĝi tipe metas ĝin ĉirkaŭ 1,4 ĝis 2,3 m super la tero. La ino kovas la du ovojn dum 19 ĝis 24 tagoj kaj la [[elnestiĝo]] okazas ĉirkaŭ 16 ĝis 22 tagojn post eloviĝo.<ref name=ANEM-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-franciae |species=Anda kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Andan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n, kvankam ĝia populacigrandeco kaj tendenco estas nekonataj. Neniu tuja minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2016 |title=''Amazilia franciae'' |article-number=e.T22687566A93158133 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687566A93158133.en}}</ref> Ĝi estas konsiderata malofta ĝis sufiĉe ofta kaj troviĝas en almenaŭ unu protektita areo.<ref name=ANEM-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Uranomitra franciae}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] 36y3261hlf97xa3b3hdz1awdg2sd0xz 0 943622 9373017 2026-05-14T23:32:16Z Kani 670 Alidirektigis al [[Anda kolibro]] 9373017 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Anda kolibro]] jsb0w52keswn8uv1qji6vg5llgxhpoa 2 943623 9373038 2026-05-15T00:45:47Z Mindtzijib 255186 Kreis novan paĝon kun "<div style="border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; padding:1em; border-radius:8px;"> <center> <big><big>'''Bonvenon al mia uzantopaĝo'''</big></big><br> ''Kontribuanto al Vikipedio en Esperanto'' </center> </div> <br> {| style="width:100%; background:#ffffff;" | style="width:68%; vertical-align:top; padding-right:1em;" | == Pri mi == Saluton! Mi estas vikipediisto interesata pri la plivastigo kaj plibonigo de artikoloj rilataj al [[Meksiko]], historio,..." 9373038 wikitext text/x-wiki <div style="border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; padding:1em; border-radius:8px;"> <center> <big><big>'''Bonvenon al mia uzantopaĝo'''</big></big><br> ''Kontribuanto al Vikipedio en Esperanto'' </center> </div> <br> {| style="width:100%; background:#ffffff;" | style="width:68%; vertical-align:top; padding-right:1em;" | == Pri mi == Saluton! Mi estas vikipediisto interesata pri la plivastigo kaj plibonigo de artikoloj rilataj al [[Meksiko]], historio, kulturo, geografio, edukado kaj lokaj temoj kiuj ofte bezonas pli bonan reprezentadon en la Esperanta Vikipedio. Mia ĉefa celo estas kontribui per tekstoj klaraj, kontrolitaj kaj utilaj por legantoj. Mi aparte interesiĝas pri artikoloj kiuj ekzistas en aliaj lingvoj kun pli ampleksa enhavo, sed kiuj en Esperanto ankoraŭ estas mallongaj aŭ bezonas ĝisdatigon. == Miaj interesoj == * Geografio, riveroj, klimato kaj naturaj medioj. * Meksika historio kaj kulturo. * Edukado kaj scienca diskonigo. * Plibonigo de artikoloj per fontoj, bildoj kaj pli bona strukturo. == Kiel mi kontribuas == Mi provas kontribui al Vikipedio per: * plivastigo de mallongaj artikoloj; * aldono de fidindaj referencoj; * korektado de malaktualaj datumoj; * aldono de bildoj el Vikimedia Komunejo; * plibonigo de sekcioj, strukturo kaj interna ligilaro. Mi klopodas respekti la enciklopedian stilon de Vikipedio: neŭtralan tonon, kontrolindajn informojn kaj klaran prezentadon. == Nunaj aŭ eblaj laboroj == Inter la temoj kiujn mi volas plibonigi aŭ plu disvolvi troviĝas: * historio kaj kulturo de sud-orienta Meksiko | style="width:32%; vertical-align:top;" | <div style="border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; padding:0.8em; border-radius:8px;"> <center>'''Uzantinformoj'''</center> '''Lingvoj'''<br> Hispana: ĉefa lingvo<br> Esperanto: kontribua lingvo<br> <br> '''Interesoj'''<br> Meksiko · Tabasko · Historio · Geografio · Kulturo · Edukado <br> '''Ĉefa kontribua celo'''<br> Plivastigi kaj plibonigi artikolojn pri Meksiko en Esperanto. </div> <br> <div style="border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; padding:0.8em; border-radius:8px;"> <center>'''Principoj'''</center> * Neŭtraleco * Kontroleblaj fontoj * Klara lingvaĵo * Respekto al komunumo * Plibonigo de mallongaj artikoloj </div> |} == Mesaĝo al aliaj uzantoj == Mi bonvenigas korektojn, proponojn kaj komentojn pri miaj kontribuoj. Se iu teksto bezonas lingvan, stilan aŭ fontan plibonigon, bonvolu atentigi min en mia diskutpaĝo. Mi dankas ĉiujn vikipediistojn kiuj helpas konstrui pli kompletan kaj utilan Esperantan Vikipedion. == Vidu ankaŭ == * [[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio]] * [[Vikipedio:Kontrolebleco]] * [[Vikipedio:Neŭtrala vidpunkto]] * [[Vikimedia Komunejo]] <!-- Ĉi tiu estas uzantopaĝo, ne enciklopedia artikolo. --> npyt65yz59s39ulq6pql2zdmsr7aql3 0 943624 9373040 2026-05-15T01:02:35Z Ellenor2000 227030 Mi aŭdis «pafpolvo»n en podkasto, verŝajne prunttraduke el la angla. Eble tiu ĉi vorto ne vere defendeblas... 9373040 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Pulvo]] 81wcf524hk9go4bcq6wqrrhpdwep097 14 943625 9373078 2026-05-15T05:30:13Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{PliPri}} {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Burbonoj]] [[Kategorio:Francaj reĝoj]] [[Kategorio:Kategorioj honore al homoj]]" 9373078 wikitext text/x-wiki {{PliPri}} {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Burbonoj]] [[Kategorio:Francaj reĝoj]] [[Kategorio:Kategorioj honore al homoj]] mpjodeuy06n83qil9p0cuxol14qjg4n 0 943626 9373089 2026-05-15T05:48:34Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1354069381|Rudolf Peierls]]" 9373089 wikitext text/x-wiki '''Sinjoro Rudolf Ernst PEIERLS''', CBE FRS /ˈ p aɪ. ər l z /; naskiĝis la 5-an de junio 1907 en [[Berlino]] – mortis la 19-an de septembro 1995 en [[Oksfordo]]) estis german-devena brita [[fizikisto]], kiu ludis gravan rolon en Tube Alloys, la brita programo pri nukleaj armiloj, kaj ankaŭ en la posta [[Projekto Manhattan]], la kombinita programo pri nukleaj bomboj de la [[Aliancanoj]]. Lia nekrologo en 1996 en ''Physics Today'' priskribis lin kiel "gravan ludanton en la dramo de la erupcio de [[nuklea fiziko]] en mondajn aferojn".<ref name="Edwards">{{Cite journal|last1=Edwards|first1=S.|title=Rudolph E. Peierls|doi=10.1063/1.2807521|journal=Physics Today|volume=49|issue=2|pages=74–75|year=1996|bibcode=1996PhT....49b..74E}}</ref> Peierls studis [[Fiziko|fizikon]] ĉe la [[Humboldt-Universitato en Berlino|Universitato Friedrich Wilhelm de Berlino]], ĉe la [[Munkena universitato|Universitato Ludwig-Maximilians-Universität München]] sub [[Arnold Sommerfeld]], ĉe [[Universitato de Lepsiko|la Universitato de Leipzig]] sub [[Werner Heisenberg]], kaj [[Svisa Federacia Instituto pri Teknologio Zuriko|ĉe la ETH Zuriko]] sub [[Wolfgang Pauli]]. Post ricevo de sia [[Doktoro de filozofio|doktora diplomo (DPhil)]] de la Universitato de Leipzig en 1929, li fariĝis asistanto de Pauli ĉe ETH Zuriko. En 1932, li ricevis [[Fondaĵo Rockefeller|Rockefeller-stipendion]], kiun li studis en Romo sub [[Enrico Fermi]], kaj poste ĉe la [[Laboratorio Cavendish]] ĉe la [[Universitato de Kembriĝo]] sub Ralph H. Fowler. Pro sia juda fono, li elektis ne reveni hejmen post la ekpotenciĝo de Adolf Hitler en 1933, sed resti en Britio, kie li laboris kun [[Hans Albrecht Bethe|Hans Bethe]] ĉe la Viktoria Universitato de Manĉestro, poste ĉe la Laboratorio Mond en Kembriĝo. En 1937, Mark Oliphant, la nove nomumita aŭstralia profesoro pri fiziko ĉe la [[Universitato de Birmingham|Universitato de Birmingham,]] varbis lin por nova katedro tie pri aplikata matematiko. * [https://ahf.nuclearmuseum.org/voices/oral-histories/sir-rudolf-peierlss-interview/ 1979 Audio-Intervjuo kun Siro Rudolf Peierls fare de Martin Sherwin] Voĉoj de la Projekto Manhattan * [https://openvault.wgbh.org/catalog/V_28F1C920696B486F8796D1E449FF8391 War and Peace in the Nuclear Age; Dawn; Interview with Rudolf Peierls, 1986] * [https://vault.fbi.gov/Rudolph%20and%20Eugenia%20Peierls FBI file on Rudolf and Eugenia Peierls] [[Kategorio:Germanaj judoj]] [[Kategorio:Britaj fizikistoj]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Premiitoj de Medalo Copley]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj]] bzvgxuom3qz3zr0zteb5x048wsxzyw9 9373092 9373089 2026-05-15T05:55:06Z Sj1mor 12103 9373092 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Siro Rudolf Ernst PEIERLS''', CBE FRS /ˈpaɪ.ərlz/; germana prononco [ˈpaɪɐls]; naskiĝis la 5-an de junio 1907 en [[Berlino]] – mortis la 19-an de septembro 1995 en [[Oksfordo]]) estis german-devena brita [[fizikisto]], kiu ludis gravan rolon en Tube Alloys, la brita programo pri nukleaj armiloj, kaj ankaŭ en la posta [[Projekto Manhattan]], la kombinita programo pri nukleaj bomboj de la [[Aliancanoj]]. Lia nekrologo en 1996 en ''Physics Today'' priskribis lin kiel "gravan ludanton en la dramo de la erupcio de [[nuklea fiziko]] en mondajn aferojn".<ref name="Edwards">{{Cite journal|last1=Edwards|first1=S.|title=Rudolph E. Peierls|doi=10.1063/1.2807521|journal=Physics Today|volume=49|issue=2|pages=74–75|year=1996|bibcode=1996PhT....49b..74E}}</ref> Peierls studis [[fiziko]]n ĉe la [[Humboldt-Universitato en Berlino|Universitato Friedrich Wilhelm de Berlino]], ĉe la [[Munkena universitato|Universitato Ludwig-Maximilians-Universität München]] sub [[Arnold Sommerfeld]], ĉe [[Universitato de Lepsiko|la Universitato de Leipzig]] sub [[Werner Heisenberg]], kaj [[Svisa Federacia Instituto pri Teknologio Zuriko|ĉe la ETH Zuriko]] sub [[Wolfgang Pauli]]. Post ricevo de sia [[Doktoro de filozofio|doktora diplomo (DPhil)]] de la Universitato de Leipzig en 1929, li fariĝis asistanto de Pauli ĉe ETH Zuriko. En 1932, li ricevis [[Fondaĵo Rockefeller|Rockefeller-stipendion]], kiun li studis en Romo sub [[Enrico Fermi]], kaj poste ĉe la [[Laboratorio Cavendish]] ĉe la [[Universitato de Kembriĝo]] sub Ralph H. Fowler. Pro sia juda fono, li elektis ne reveni hejmen post la ekpotenciĝo de Adolf Hitler en 1933, sed resti en Britio, kie li laboris kun [[Hans Albrecht Bethe|Hans Bethe]] ĉe la Viktoria Universitato de Manĉestro, poste ĉe la Laboratorio Mond en Kembriĝo. En 1937, Mark Oliphant, la nove nomumita aŭstralia profesoro pri fiziko ĉe la [[Universitato de Birmingham|Universitato de Birmingham,]] varbis lin por nova katedro tie pri aplikata matematiko. En marto 1940, Peierls kunaŭtoris la memorandon Frisch-Peierls kun [[Otto Frisch|Otto Robert Frisch]]. Ĉi tiu mallonga artikolo estis la unua, kiu prezentis la eblecon konstrui [[Nuklea armilo|atombombon]] el malgranda kvanto da [[fisia materialo|fisiebla]] [[uranio-235]]. Ĝis tiam oni supozis, ke tia bombo postulus multajn tunojn da uranio, kaj sekve estus nepraktike konstruebla kaj uzebla. La artikolo estis ŝlosila en vekado de la intereso unue de la britaj kaj poste de la usonaj aŭtoritatoj pri nukleaj armiloj. Li ankaŭ respondecis pri la rekrutado de sia samlandano Klaus Fuchs por labori pri Tubaj Alojoj, kiel nomiĝis la brita projekto pri nukleaj armiloj, kio rezultigis suspekton pri Peierls kiam Fuchs estis malkovrita kiel spiono por [[Sovetunio]] en 1950. Post la milito, Peierls revenis al la Universitato de Birmingham, kie li laboris ĝis 1963, kaj poste estis la Wykeham Profesoro pri Fiziko kaj Ulo de [[New College]] ĉe la [[Universitato de Oksfordo]] ĝis sia emeritiĝo en 1974.<ref>{{cite news|last1=Cathcart|first1=Brian|title=Obituary: Sir Rudolf Peierls|url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-sir-rudolf-peierls-1602308.html|access-date=24 April 2023|work=[[The Independent]]|date=21 September 1995}}</ref> En Birmingham li laboris pri {{J|nuklea forto}}, [[disĵeto]], {{J|kvantuma kampa teorio}}, [[:en:Nuclear_structure|kolektiva moviĝo en nukleoj]], [[:en:Transport_theory_(statistical_physics)|transportteorio]] kaj [[statistika mekaniko]], kaj estis konsultisto por la [[:en:Atomic_Energy_Research_Establishment|Atomenergia Esplor-Establo]] ĉe Harwell. Li ricevis multajn premiojn, inkluzive de kavalireco en 1968, kaj verkis plurajn librojn, inkluzive ''de Quantum Theory of Solids'', ''The Laws of Nature'' (1955), ''Surprises in Theoretical Physics'' (1979), ''More Surprises in Theoretical Physics'' (1991) kaj aŭtobiografio, ''Bird of Passage'' (1985). Maltrankvila pri la nukleaj armiloj, kiujn li helpis lanĉi, li laboris pri la ''Bulletin of the Atomic Scientists'', estis Prezidanto de la [[Atomic Scientists' Association in the UK|''Atomic Scientists' Association'']], kaj partoprenis en la [[Konferencoj Pugwash]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://ahf.nuclearmuseum.org/voices/oral-histories/sir-rudolf-peierlss-interview/ 1979 Audio-Intervjuo kun Siro Rudolf Peierls fare de Martin Sherwin] Voĉoj de la Projekto Manhattan * [https://openvault.wgbh.org/catalog/V_28F1C920696B486F8796D1E449FF8391 War and Peace in the Nuclear Age; Dawn; Interview with Rudolf Peierls, 1986] * [https://vault.fbi.gov/Rudolph%20and%20Eugenia%20Peierls FBI file on Rudolf and Eugenia Peierls] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peierls, Rudolf}} [[Kategorio:Germanaj judoj]] [[Kategorio:Britaj fizikistoj]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Premiitoj de Medalo Copley]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj]] n9t5z9x2c37el0pmfwa1dgek2hep7y8 9373093 9373092 2026-05-15T05:56:58Z Sj1mor 12103 9373093 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Siro Rudolf Ernst PEIERLS''', CBE FRS /ˈpaɪ.ərlz/; germana prononco [ˈpaɪɐls]; naskiĝis la 5-an de junio 1907 en [[Berlino]] – mortis la 19-an de septembro 1995 en [[Oksfordo]]) estis german-devena brita [[fizikisto]], kiu ludis gravan rolon en Tube Alloys, la brita programo pri nukleaj armiloj, kaj ankaŭ en la posta [[Projekto Manhattan]], la kombinita programo pri nukleaj bomboj de la [[Aliancanoj]]. Lia nekrologo en 1996 en ''Physics Today'' priskribis lin kiel "gravan ludanton en la dramo de la erupcio de [[nuklea fiziko]] en mondajn aferojn".<ref name="Edwards">{{Cite journal|last1=Edwards|first1=S.|title=Rudolph E. Peierls|doi=10.1063/1.2807521|journal=Physics Today|volume=49|issue=2|pages=74–75|year=1996|bibcode=1996PhT....49b..74E}}</ref> Peierls studis [[fiziko]]n ĉe la [[Humboldt-Universitato en Berlino|Universitato Friedrich Wilhelm de Berlino]], ĉe la [[Munkena universitato|Universitato Ludwig-Maximilians-Universität München]] sub [[Arnold Sommerfeld]], ĉe [[Universitato de Lepsiko|la Universitato de Leipzig]] sub [[Werner Heisenberg]], kaj [[Svisa Federacia Instituto pri Teknologio Zuriko|ĉe la ETH Zuriko]] sub [[Wolfgang Pauli]]. Post ricevo de sia [[Doktoro de filozofio|doktora diplomo (DPhil)]] de la Universitato de Leipzig en 1929, li fariĝis asistanto de Pauli ĉe ETH Zuriko. En 1932, li ricevis [[Fondaĵo Rockefeller|Rockefeller-stipendion]], kiun li studis en Romo sub [[Enrico Fermi]], kaj poste ĉe la [[Laboratorio Cavendish]] ĉe la [[Universitato de Kembriĝo]] sub Ralph H. Fowler. Pro sia juda fono, li elektis ne reveni hejmen post la ekpotenciĝo de Adolf Hitler en 1933, sed resti en Britio, kie li laboris kun [[Hans Albrecht Bethe|Hans Bethe]] ĉe la Viktoria Universitato de Manĉestro, poste ĉe la Laboratorio Mond en Kembriĝo. En 1937, Mark Oliphant, la nove nomumita aŭstralia profesoro pri fiziko ĉe la [[Universitato de Birmingham|Universitato de Birmingham,]] varbis lin por nova katedro tie pri aplikata matematiko. En marto 1940, Peierls kunaŭtoris la memorandon Frisch-Peierls kun [[Otto Frisch|Otto Robert Frisch]]. Ĉi tiu mallonga artikolo estis la unua, kiu prezentis la eblecon konstrui [[Nuklea armilo|atombombon]] el malgranda kvanto da [[fisia materialo|fisiebla]] ([[d:Q483674]]) [[:en:Uranium-235|Uranio-235]]. Ĝis tiam oni supozis, ke tia bombo postulus multajn tunojn da uranio, kaj sekve estus nepraktike konstruebla kaj uzebla. La artikolo estis ŝlosila en vekado de la intereso unue de la britaj kaj poste de la usonaj aŭtoritatoj pri nukleaj armiloj. Li ankaŭ respondecis pri la rekrutado de sia samlandano Klaus Fuchs por labori pri Tubaj Alojoj, kiel nomiĝis la brita projekto pri nukleaj armiloj, kio rezultigis suspekton pri Peierls kiam Fuchs estis malkovrita kiel spiono por [[Sovetunio]] en 1950. Post la milito, Peierls revenis al la Universitato de Birmingham, kie li laboris ĝis 1963, kaj poste estis la Wykeham Profesoro pri Fiziko kaj Ulo de [[New College]] ĉe la [[Universitato de Oksfordo]] ĝis sia emeritiĝo en 1974.<ref>{{cite news|last1=Cathcart|first1=Brian|title=Obituary: Sir Rudolf Peierls|url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-sir-rudolf-peierls-1602308.html|access-date=24 April 2023|work=[[The Independent]]|date=21 September 1995}}</ref> En Birmingham li laboris pri {{J|nuklea forto}}, [[disĵeto]], {{J|kvantuma kampa teorio}}, [[:en:Nuclear_structure|kolektiva moviĝo en nukleoj]], [[:en:Transport_theory_(statistical_physics)|transportteorio]] kaj [[statistika mekaniko]], kaj estis konsultisto por la [[:en:Atomic_Energy_Research_Establishment|Atomenergia Esplor-Establo]] ĉe Harwell. Li ricevis multajn premiojn, inkluzive de kavalireco en 1968, kaj verkis plurajn librojn, inkluzive ''de Quantum Theory of Solids'', ''The Laws of Nature'' (1955), ''Surprises in Theoretical Physics'' (1979), ''More Surprises in Theoretical Physics'' (1991) kaj aŭtobiografio, ''Bird of Passage'' (1985). Maltrankvila pri la nukleaj armiloj, kiujn li helpis lanĉi, li laboris pri la ''Bulletin of the Atomic Scientists'', estis Prezidanto de la [[Atomic Scientists' Association in the UK|''Atomic Scientists' Association'']], kaj partoprenis en la [[Konferencoj Pugwash]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://ahf.nuclearmuseum.org/voices/oral-histories/sir-rudolf-peierlss-interview/ 1979 Audio-Intervjuo kun Siro Rudolf Peierls fare de Martin Sherwin] Voĉoj de la Projekto Manhattan * [https://openvault.wgbh.org/catalog/V_28F1C920696B486F8796D1E449FF8391 War and Peace in the Nuclear Age; Dawn; Interview with Rudolf Peierls, 1986] * [https://vault.fbi.gov/Rudolph%20and%20Eugenia%20Peierls FBI file on Rudolf and Eugenia Peierls] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peierls, Rudolf}} [[Kategorio:Germanaj judoj]] [[Kategorio:Britaj fizikistoj]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Premiitoj de Medalo Copley]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj]] 304px3vjx1bzj403mayvk7zi5y4e3jo 9373095 9373093 2026-05-15T06:01:01Z Sj1mor 12103 9373095 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Siro Rudolf Ernst PEIERLS''', CBE FRS /ˈpaɪ.ərlz/; germana prononco [ˈpaɪɐls]; naskiĝis la 5-an de junio 1907 en [[Berlino]] – mortis la 19-an de septembro 1995 en [[Oksfordo]]) estis german-devena brita [[fizikisto]], kiu ludis gravan rolon en Tube Alloys, la brita programo pri [[Nuklea armilo|nukleaj armiloj]], kaj ankaŭ en la posta [[Projekto Manhattan]], la kombinita programo pri nukleaj bomboj de la [[Aliancanoj]]. Lia nekrologo en 1996 en ''Physics Today'' priskribis lin kiel "gravan ludanton en la dramo de la erupcio de [[nuklea fiziko]] en mondajn aferojn".<ref name="Edwards">{{Cite journal|last1=Edwards|first1=S.|title=Rudolph E. Peierls|doi=10.1063/1.2807521|journal=Physics Today|volume=49|issue=2|pages=74–75|year=1996|bibcode=1996PhT....49b..74E}}</ref> Peierls studis [[fiziko]]n ĉe la [[Humboldt-Universitato en Berlino|Universitato Friedrich Wilhelm de Berlino]], ĉe la [[Munkena universitato|Universitato Ludwig-Maximilians-Universität München]] sub [[Arnold Sommerfeld]], ĉe [[Universitato de Lepsiko|la Universitato de Leipzig]] sub [[Werner Heisenberg]], kaj [[Svisa Federacia Instituto pri Teknologio Zuriko|ĉe la ETH Zuriko]] sub [[Wolfgang Pauli]]. Post ricevo de sia [[Doktoro de filozofio|doktora diplomo (DPhil)]] de la Universitato de Leipzig en 1929, li fariĝis asistanto de Pauli ĉe ETH Zuriko. En 1932, li ricevis [[Fondaĵo Rockefeller|Rockefeller-stipendion]], kiun li studis en Romo sub [[Enrico Fermi]], kaj poste ĉe la [[Laboratorio Cavendish]] ĉe la [[Universitato de Kembriĝo]] sub Ralph H. Fowler. Pro sia juda fono, li elektis ne reveni hejmen post la ekpotenciĝo de Adolf Hitler en 1933, sed resti en Britio, kie li laboris kun [[Hans Albrecht Bethe|Hans Bethe]] ĉe la Viktoria Universitato de Manĉestro, poste ĉe la Laboratorio Mond en Kembriĝo. En 1937, Mark Oliphant, la nove nomumita aŭstralia profesoro pri fiziko ĉe la [[Universitato de Birmingham|Universitato de Birmingham,]] varbis lin por nova katedro tie pri aplikata matematiko. En marto 1940, Peierls kunaŭtoris la memorandon Frisch-Peierls kun [[Otto Frisch|Otto Robert Frisch]]. Ĉi tiu mallonga artikolo estis la unua, kiu prezentis la eblecon konstrui [[Nuklea armilo|atombombon]] el malgranda kvanto da [[fisia materialo|fisiebla]] ([[d:Q483674]]) [[:en:Uranium-235|Uranio-235]]. Ĝis tiam oni supozis, ke tia bombo postulus multajn tunojn da uranio, kaj sekve estus nepraktike konstruebla kaj uzebla. La artikolo estis ŝlosila en vekado de la intereso unue de la britaj kaj poste de la usonaj aŭtoritatoj pri nukleaj armiloj. Li ankaŭ respondecis pri la rekrutado de sia samlandano Klaus Fuchs por labori pri Tubaj Alojoj, kiel nomiĝis la brita projekto pri nukleaj armiloj, kio rezultigis suspekton pri Peierls kiam Fuchs estis malkovrita kiel spiono por [[Sovetunio]] en 1950. Post la milito, Peierls revenis al la Universitato de Birmingham, kie li laboris ĝis 1963, kaj poste estis la Wykeham Profesoro pri Fiziko kaj Ulo de [[New College]] ĉe la [[Universitato de Oksfordo]] ĝis sia emeritiĝo en 1974.<ref>{{cite news|last1=Cathcart|first1=Brian|title=Obituary: Sir Rudolf Peierls|url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-sir-rudolf-peierls-1602308.html|access-date=24 April 2023|work=[[The Independent]]|date=21 September 1995}}</ref> En Birmingham li laboris pri {{J|nuklea forto}}, [[disĵeto]], {{J|kvantuma kampa teorio}}, [[:en:Nuclear_structure|kolektiva moviĝo en nukleoj]], [[:en:Transport_theory_(statistical_physics)|transportteorio]] kaj [[statistika mekaniko]], kaj estis konsultisto por la [[:en:Atomic_Energy_Research_Establishment|Atomenergia Esplor-Establo]] ĉe Harwell. Li ricevis multajn premiojn, inkluzive de kavalireco en 1968, kaj verkis plurajn sciencajn kaj popularajn librojn, inkluzive ''de Quantum Theory of Solids'', ''The Laws of Nature'' (1955), ''Surprises in Theoretical Physics'' (1979), ''More Surprises in Theoretical Physics'' (1991) kaj aŭtobiografio, ''Bird of Passage'' (1985). Maltrankvila pri la nukleaj armiloj, kiujn li helpis lanĉi, li laboris pri la ''Bulletin of the Atomic Scientists'', estis Prezidanto de la [[Atomic Scientists' Association in the UK|''Atomic Scientists' Association'']], kaj partoprenis en la [[Konferencoj Pugwash]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://ahf.nuclearmuseum.org/voices/oral-histories/sir-rudolf-peierlss-interview/ 1979 Audio-Intervjuo kun Siro Rudolf Peierls fare de Martin Sherwin] Voĉoj de la Projekto Manhattan * [https://openvault.wgbh.org/catalog/V_28F1C920696B486F8796D1E449FF8391 War and Peace in the Nuclear Age; Dawn; Interview with Rudolf Peierls, 1986] * [https://vault.fbi.gov/Rudolph%20and%20Eugenia%20Peierls FBI file on Rudolf and Eugenia Peierls] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peierls, Rudolf}} [[Kategorio:Germanaj judoj]] [[Kategorio:Britaj fizikistoj]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Premiitoj de Medalo Copley]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj]] 4b410gcz6sdbd25e1ixm09ewju70otx 9373097 9373095 2026-05-15T06:15:42Z Sj1mor 12103 9373097 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Siro Rudolf Ernst PEIERLS''', CBE FRS /ˈpaɪ.ərlz/; germana prononco [ˈpaɪɐls]; naskiĝis la 5-an de junio 1907 en [[Berlino]] – mortis la 19-an de septembro 1995 en [[Oksfordo]]) estis german-devena brita [[fizikisto]], kiu ludis gravan rolon en Tube Alloys, la brita programo pri [[Nuklea armilo|nukleaj armiloj]], kaj ankaŭ en la posta [[Projekto Manhattan]], la kombinita programo pri nukleaj bomboj de la [[Aliancanoj]]. Lia nekrologo en 1996 en ''Physics Today'' priskribis lin kiel "gravan ludanton en la dramo de la erupcio de [[nuklea fiziko]] en mondajn aferojn".<ref name="Edwards">{{Cite journal|last1=Edwards|first1=S.|title=Rudolph E. Peierls|doi=10.1063/1.2807521|journal=Physics Today|volume=49|issue=2|pages=74–75|year=1996|bibcode=1996PhT....49b..74E}}</ref> Peierls studis [[fiziko]]n ĉe la [[Humboldt-Universitato en Berlino|Universitato Friedrich Wilhelm de Berlino]], ĉe la [[Munkena universitato|Universitato Ludwig-Maximilians-Universität München]] sub [[Arnold Sommerfeld]], ĉe [[Universitato de Lepsiko|la Universitato de Leipzig]] sub [[Werner Heisenberg]], kaj [[Svisa Federacia Instituto pri Teknologio Zuriko|ĉe la ETH Zuriko]] sub [[Wolfgang Pauli]]. Post ricevo de sia [[Doktoro de filozofio|doktora diplomo (DPhil)]] de la Universitato de Leipzig en 1929, li fariĝis asistanto de Pauli ĉe ETH Zuriko. En 1932, li ricevis [[Fondaĵo Rockefeller|Rockefeller-stipendion]], kiun li studis en Romo sub [[Enrico Fermi]], kaj poste ĉe la [[Laboratorio Cavendish]] ĉe la [[Universitato de Kembriĝo]] sub Ralph H. Fowler. Pro sia juda fono, li elektis ne reveni hejmen post la ekpotenciĝo de Adolf Hitler en 1933, sed resti en Britio, kie li laboris kun [[Hans Albrecht Bethe|Hans Bethe]] ĉe la Viktoria Universitato de Manĉestro, poste ĉe la Laboratorio Mond en Kembriĝo. En 1937, Mark Oliphant, la nove nomumita aŭstralia profesoro pri fiziko ĉe la [[Universitato de Birmingham|Universitato de Birmingham,]] varbis lin por nova katedro tie pri aplikata matematiko. En marto 1940, Peierls kunaŭtoris la memorandon Frisch-Peierls kun [[Otto Frisch|Otto Robert Frisch]]. Ĉi tiu mallonga artikolo estis la unua, kiu prezentis la eblecon konstrui [[Nuklea armilo|atombombon]] el malgranda kvanto da [[fisia materialo|fisiebla]] ([[d:Q483674]]) [[:en:Uranium-235|Uranio-235]]. Ĝis tiam oni supozis, ke tia bombo postulus multajn tunojn da uranio, kaj sekve estus nepraktike konstruebla kaj uzebla. La artikolo estis ŝlosila en vekado de la intereso unue de la britaj kaj poste de la usonaj aŭtoritatoj pri nukleaj armiloj. Li ankaŭ respondecis pri la rekrutado de sia samlandano Klaus Fuchs por labori pri Tubaj Alojoj, kiel nomiĝis la brita projekto pri nukleaj armiloj, kio rezultigis suspekton pri Peierls kiam Fuchs estis malkovrita kiel spiono por [[Sovetunio]] en 1950. Post la milito, Peierls revenis al la Universitato de Birmingham, kie li laboris ĝis 1963, kaj poste estis la Wykeham Profesoro pri Fiziko kaj Ulo de [[New College]] ĉe la [[Universitato de Oksfordo]] ĝis sia emeritiĝo en 1974.<ref>{{cite news|last1=Cathcart|first1=Brian|title=Obituary: Sir Rudolf Peierls|url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-sir-rudolf-peierls-1602308.html|access-date=24 April 2023|work=[[The Independent]]|date=21 September 1995}}</ref> En Birmingham li laboris pri {{J|nuklea forto}}, [[disĵeto]], {{J|kvantuma kampa teorio}}, [[:en:Nuclear_structure|kolektiva moviĝo en nukleoj]], [[:en:Transport_theory_(statistical_physics)|transportteorio]] kaj [[statistika mekaniko]], kaj estis konsultisto por la [[:en:Atomic_Energy_Research_Establishment|Atomenergia Esplor-Establo]] ĉe Harwell. Li ricevis multajn premiojn, inkluzive de kavalireco en 1968, kaj verkis plurajn sciencajn kaj popularajn librojn, inkluzive ''de Quantum Theory of Solids'', ''The Laws of Nature'' (1955), ''Surprises in Theoretical Physics'' (1979), ''More Surprises in Theoretical Physics'' (1991) kaj aŭtobiografio, ''Bird of Passage'' (1985). Maltrankvila pri la nukleaj armiloj, kiujn li helpis lanĉi, li laboris pri la ''Bulletin of the Atomic Scientists'', estis Prezidanto de la [[Atomic Scientists' Association in the UK|''Atomic Scientists' Association'']], kaj partoprenis en la [[Konferencoj Pugwash]]. == La Frisch-Peierls memorando == En memorando de februaro 1940, Peierls kaj [[Otto Frisch]] priskribis la dezajnon de "superbombo" bazita sur [[Ĉena reakcio|ĉenreakcio]] en uranio. Peierls taksis, ke ĉirkaŭ 1 kg da uranio-235 sufiĉis por atingi ĉenreakcion. Urania [[maso]] konsistanta ĉefe el la [[izotopo]] uranio-238 bezonus plurajn tunojn por atingi [[Kritika maso|kritikan mason]]; kaj kun pli ol tio, bombo ne certe eksplodos. [[Niels Bohr]] konkludis, ke eksploda ĉenreakcio ne eblas.<ref>Arnold, Lorna (2003). [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14682740312331391658 «The history of nuclear weapons: The Frisch-Peierls memorandum on the possible construction of atomic bombs of February 1940»]. ''Cold War History'' (angle). 3 (3): 111–126. ISSN&nbsp;1468-2745. doi:10.1080/14682740312331391658. Alirita la 20-an de decembro 2023</ref> La memorando de Frisch kaj Peierl priskribis aliajn aspektojn de ebla atombombo: * Neniuj materialoj aŭ instalaĵoj eltenus la forton de la superbombo * [[Radioaktiva]] materialo estus disigita de la [[vento]] tiel ke la bombo ne povus esti uzata sen mortigi grandan nombron da civiluloj. * Ĉiu scio pri la bazo de atombombo jam estas konata kaj [[Germanio]] verŝajne jam disvolvas la bombon. * La plej efika respondo al la minaco de germana bombo estas fari unu mem. Surbaze de la memorando, George P. Thomson, estro de uraniesplorado en Britio, establis komitaton por sekvi la aferon, la MAUD-Komitaton. Frisch kaj Peierls, kiel rifuĝintoj, ne povis partopreni en tia komitato kaj estis plusenditaj al teknika subkomitato. Interalie, surbaze de laboro farita en Liverpool ( [[James Chadwick]], [[Józef Rotblat|Jozef Rotblat]] kaj aliaj), MAUD konkludis en julio 1941, ke 25 funtoj da uranio produktus eksplodon ekvivalentan al 1 800 tunoj da [[TNT]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://ahf.nuclearmuseum.org/voices/oral-histories/sir-rudolf-peierlss-interview/ 1979 Audio-Intervjuo kun Siro Rudolf Peierls fare de Martin Sherwin] Voĉoj de la Projekto Manhattan * [https://openvault.wgbh.org/catalog/V_28F1C920696B486F8796D1E449FF8391 War and Peace in the Nuclear Age; Dawn; Interview with Rudolf Peierls, 1986] * [https://vault.fbi.gov/Rudolph%20and%20Eugenia%20Peierls FBI file on Rudolf and Eugenia Peierls] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peierls, Rudolf}} [[Kategorio:Germanaj judoj]] [[Kategorio:Britaj fizikistoj]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Premiitoj de Medalo Copley]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj]] 02ef75xwutg64k0vt64fg4kgwks6ksy 0 943627 9373098 2026-05-15T06:17:26Z Crosstor 3176 kirurgo 9373098 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1915|1|27}} |loko de naskiĝo = {{Aŭstrio-Hungario}}, [[Kroatio|Kroata reĝlando]] [[Osijek]] |dato de morto = [[2014]] |loko de morto = {{Hungario}} [[Budapeŝto]] }} '''Rudolf Kós''' [kOŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Kós Rudolf''' estis [[Hungario|hungara]] [[kirurgo]], [[traŭmatologo]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM638549/281724ce-70cc-4902-a465-9ec8f9735157/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=928786&date=2026-05-15 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1915|1|27}} en [[Osijek]] ([[Aŭstrio-Hungario]], [[Kroatio|Kroata reĝlando]], nuntempe en [[Kroatio]]), li mortis [[2014]] en [[Budapeŝto]] ([[Hungario]]). == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris medicinan diplomon en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]] en [[1939]]. Post la diplomo li praktikadis en la kliniko, kie en 1945 li estis levita [[asistanto]], en 1960 ĉefkuracisto. Inter 1963–1976 li estis ĉefkuracisto en ĉefurba hospitalo. Intertempe li akiris kirurgian licencon en 1941, li kandidatiĝis (CSc) en 1961 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]], fine en 1976 li iĝis titulara profesoro. Li specialiĝis pri traŭmatologia kirurgio de la [[mano]]. Li edziĝis en 1949, poste lia edzino naskis 2 gefilojn, krome pli frue 2 filinojn (1943, 1944). Li ricevis [[stipendio]]n en 1953, [[premio]]jn inter 1962-2007. == Elektitaj kontribuoj == * ''A Magyar Vöröskereszt.'' (1943) * ''Szokatlan nagyságú köldökzsinórsérv műtéti megoldása.'' (1948) * ''A kéz fogóképességének visszaállítása módosított phalangisatióval.'' (1953) * ''Extensor pollicis longus in radius fractura utáni szakadása és műtéti kezelése.'' (1958) * ''A korszerű kézsebészeti eljárásokkal elért eredményeim.'' ([[disertaĵo]], 1961) * ''A kéz sebészete.'' Monográfia. Ill. Pintér Béla. ([[monografio]], 1961; ruse: 1966) * ''Mindkét alsóvégtag extrém nagyságú elephantiasisának radikális műtéte.'' (kunaŭtoro, 1967) * ''Guillaume Dupuytren.'' (1979) * ''Sebészeti diagnosztika.'' (studenta lernolibro, kunaŭtoro, 1980) * ''Hazakerültek a Magyar Sebésztársaság jegyzőkönyvei.'' (1996) * ''Sebész késsel és tollal. Fejezetek a magyar sebészet XX. századi történetéből.'' (2008) == Fontoj == * [https://real-j.mtak.hu/21808/3/MTO_2014_1.pdf biografio hungare kun foto (legebla en la 73-a paĝo)] * [https://nevpont.hu/palyakep/kos-rudolf-17ae6 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kos Rudolf}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kirurgoj]] [[Kategorio:Hungaraj traŭmatologoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} r9zw9wo8bp0oumns2xifel07odapw6r 0 943628 9373103 2026-05-15T06:28:05Z Näin on näreet 255377 Kreis novan paĝon kun "'''Vesanka''' estas vilaĝo kaj eta setlejo en okcidenta parto de la urbo [[Jyväskylä]] en la provinco [[Meza Finnlando]]. Laŭ rakonto Vesanka iĝis en 1559. Unua konata loĝanto de Vesanka estis Antti Soikkanen. En Vesanka situas elementa lernejo. La plej granda lago en la areo estas [[Vesankajärvi]]. Alia estas ekzemple [[Saarijärvi (Jyväskylä, Vesanka)|Saarijärvi]]. Tra Vesanka iras ŝoseo, kiu iras al [[Pori]] kaj fervojo. Ĝis 2008 Vesanka apartenis al..." 9373103 wikitext text/x-wiki '''Vesanka''' estas vilaĝo kaj eta setlejo en okcidenta parto de la urbo [[Jyväskylä]] en la provinco [[Meza Finnlando]]. Laŭ rakonto Vesanka iĝis en 1559. Unua konata loĝanto de Vesanka estis Antti Soikkanen. En Vesanka situas elementa lernejo. La plej granda lago en la areo estas [[Vesankajärvi]]. Alia estas ekzemple [[Saarijärvi (Jyväskylä, Vesanka)|Saarijärvi]]. Tra Vesanka iras ŝoseo, kiu iras al [[Pori]] kaj fervojo. Ĝis 2008 Vesanka apartenis al [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. Dum tempo de tiu komunumo oni ankaŭ konsideris kreskigi laŭ antaŭbildo de [[Tikkakoski]] Vesankan setlejo, kiu estus kiel eta urbo. En Vesanka agas vilaĝa kunigo. t7n77wnts1y7dfmey5k0h34w1poyk70 9373166 9373103 2026-05-15T08:41:55Z Näin on näreet 255377 9373166 wikitext text/x-wiki '''Vesanka''' estas vilaĝo kaj eta setlejo en okcidenta parto de la urbo [[Jyväskylä]] en la provinco [[Meza Finnlando]]. Laŭ rakonto Vesanka iĝis en 1559. Unua konata loĝanto de Vesanka estis Antti Soikkanen. En Vesanka situas elementa lernejo. La plej granda lago en la areo estas [[Vesankajärvi]]. Alia estas ekzemple [[Saarijärvi (Jyväskylä, Vesanka)|Saarijärvi]]. Tra Vesanka iras ŝoseo, kiu iras al [[Pori]] kaj fervojo. Ĝis 2008 Vesanka apartenis al [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. Dum tempo de tiu komunumo oni ankaŭ konsideris kreskigi laŭ antaŭbildo de [[Tikkakoski]] Vesankan setlejo, kiu estus kiel eta urbo. En Vesanka agas vilaĝa kunigo. [[Kategorio:Jyväskylä]] [[Kategorio:Vilaĝoj]] 7hzaivkb3ypne5np2fl92j7euwrpw7y 9373167 9373166 2026-05-15T08:42:20Z Näin on näreet 255377 9373167 wikitext text/x-wiki '''Vesanka''' estas vilaĝo kaj eta setlejo en okcidenta parto de la urbo [[Jyväskylä]] en la provinco [[Meza Finnlando]]. Laŭ rakonto Vesanka iĝis en 1559. Unua konata loĝanto de Vesanka estis Antti Soikkanen. En Vesanka situas elementa lernejo. La plej granda lago en la areo estas [[Vesankajärvi]]. Alia estas ekzemple [[Saarijärvi (Jyväskylä, Vesanka)|Saarijärvi]]. Tra Vesanka iras ŝoseo, kiu iras al [[Pori]] kaj fervojo. Ĝis 2008 Vesanka apartenis al [[Kampara komunumo de Jyväskylä]]. Dum tempo de tiu komunumo oni ankaŭ konsideris kreskigi laŭ antaŭbildo de [[Tikkakoski]] Vesankan setlejo, kiu estus kiel eta urbo. En Vesanka agas vilaĝa kunigo. [[Kategorio:Jyväskylä]] [[Kategorio:Vilaĝoj en Finnlando]] 0o9yreht60eedlcetrljbhyz8zqadad 0 943629 9373125 2026-05-15T06:53:10Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1344748680|Emilie Schindler]]" 9373125 wikitext text/x-wiki '''Emilie SCHINDLER''' (naskiĝis Pelzl [ˈpɛltsl̩] ; la 22a de oktobro 1907 – la 5a de oktobro 2001) estis [[Sudetgermanoj|sudetgermanino]], kiu, kun sia edzo [[Oskar Schindler]], helpis savi la vivojn de 1 200 judoj dum la [[Dua Mondmilito]] dungante ilin en siaj [[Emajlo|emajlaj]] kaj [[Municio|municiaj]] fabrikoj, provizante al ili imunecon kontraŭ la nazioj. Ŝi estis agnoskita kiel [[Justuloj inter la popoloj|Justulo inter la popoloj]] fare de [[Jad Vaŝem]] de [[Israelo]] en 1994. * [http://auschwitz.dk/Schindlerslist.htm La listo de Schindler] ĉe auschwitz.dk * [https://www.yadvashem.org/righteous/stories/schindler.html Emilie Schindler] - ŝia agado por savi la vivojn de judoj dum la [[Holokaŭsto]], ĉe la retejo de [[Jad Vaŝem]] [[Kategorio:Germanaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Germanaj aŭtobiografoj]] [[Kategorio:Justuloj inter la popoloj]] fk1l9m2xwwpuu5q08fvr2tjua2iulli 9373126 9373125 2026-05-15T06:54:42Z Sj1mor 12103 9373126 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Emilie SCHINDLER''' (naskiĝis Pelzl [ˈpɛltsl̩] ; la 22a de oktobro 1907 – la 5a de oktobro 2001) estis [[Sudetgermanoj|sudetgermanino]], kiu, kun sia edzo [[Oskar Schindler]], helpis savi la vivojn de 1 200 judoj dum la [[Dua Mondmilito]] dungante ilin en siaj [[Emajlo|emajlaj]] kaj [[Municio|municiaj]] fabrikoj, provizante al ili imunecon kontraŭ la nazioj. Ŝi estis agnoskita kiel [[Justuloj inter la popoloj|Justulo inter la popoloj]] fare de [[Jad Vaŝem]] de [[Israelo]] en 1994. == Referencoj == {{Referencoj}} == Fontoj == * {{Cite web|url=http://www.auschwitz.dk/Emilie/Emilie.htm|title=Emilie Schindler: An Unsung Heroine|accessdate=11 June 2013|website=auschwitz.dk|last=Bülow|first=Louis|year=2005}} * {{Cite book|title=Oskar Schindler: The Untold Account of His Life, Wartime Activities, and the True Story Behind the List|url=https://archive.org/details/oskarschindlerun00crow|last=Crowe|first=David M.|publisher=Westview Press|year=2004|isbn=0-8133-3375-X|location=Cambridge, MA}} * {{Cite news|url=http://www.rogerebert.com/reviews/in-praise-of-love-2002|title=In Praise Of Love|last=Ebert|first=Roger|date=18 October 2002|access-date=11 June 2013}} * {{Cite journal|url=http://www.independent.co.uk/news/obituaries/emilie-schindler-729476.html|title=Emilie Schindler|date=7 October 2001|journal=The Independent|location=London|access-date=5 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20101021030154/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/emilie-schindler-729476.html|archive-date=2010-10-21|url-status=live}} * {{Cite news|url=http://www.nytimes.com/2001/10/08/world/emilie-schindler-93-dies-saved-jews-in-war.html|title=Emilie Schindler, 93, Dies; Saved Jews in War|date=8 October 2001|access-date=11 June 2013}} * {{Cite book|title=Searching for Schindler: A Memoir|last=Keneally|first=Thomas|publisher=Nan A. Talese|year=2008|isbn=|location=New York}} * {{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7377765.stm|title=Schindler list survivor recalls saviour|date=1 May 2008|work=BBC News|access-date=11 June 2010}} * {{Cite journal|url=http://www.writing.upenn.edu/~afilreis/Holocaust/steinhouse.html|title=The Real Oskar Schindler|last=Steinhouse|first=Herbert|date=April 1994|journal=Saturday Night|access-date=11 June 2013}} * {{cite book|editor1-last=Thompson|editor1-first=Bruce|title=Oskar Schindler|series=People Who Made History|year=2002|publisher=Greenhaven Press|location=San Diego|isbn=0-7377-0894-8|url=https://archive.org/details/oskarschindler00bruc}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://auschwitz.dk/Schindlerslist.htm La listo de Schindler] ĉe auschwitz.dk * [https://www.yadvashem.org/righteous/stories/schindler.html Emilie Schindler] - ŝia agado por savi la vivojn de judoj dum la [[Holokaŭsto]], ĉe la retejo de [[Jad Vaŝem]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schindler, Emilie}} [[Kategorio:Germanaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Germanaj aŭtobiografoj]] [[Kategorio:Justuloj inter la popoloj]] k8bhu63b6snyaexp5e6mj4fvljttd2r 9373128 9373126 2026-05-15T06:56:44Z Sj1mor 12103 9373128 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Emilie SCHINDLER''' (naskiĝis Pelzl [ˈpɛltsl̩] ; la 22a de oktobro 1907 – la 5a de oktobro 2001) estis [[Sudetgermanoj|sudetgermanino]], kiu, kun sia edzo [[Oskar Schindler]], helpis savi la vivojn de 1 200 judoj dum la [[Dua Mondmilito]] dungante ilin en siaj [[Emajlo|emajlaj]] kaj [[Municio|municiaj]] fabrikoj, provizante al ili imunecon kontraŭ la nazioj. Ŝi estis agnoskita kiel [[Justuloj inter la popoloj|Justulo inter la popoloj]] fare de [[Jad Vaŝem]] de [[Israelo]] en 1994. Ĉe la fino de la filmo ''[[Schindler's List]]'' el 1993'','' Emilie Schindler vidiĝas meti ŝtonon sur la tombon de sia edzo, kune kun multaj el la judoj, kiujn ŝi kaj Oskar Schindler savis. == Referencoj == {{Referencoj}} == Fontoj == * {{Cite web|url=http://www.auschwitz.dk/Emilie/Emilie.htm|title=Emilie Schindler: An Unsung Heroine|accessdate=11 June 2013|website=auschwitz.dk|last=Bülow|first=Louis|year=2005}} * {{Cite book|title=Oskar Schindler: The Untold Account of His Life, Wartime Activities, and the True Story Behind the List|url=https://archive.org/details/oskarschindlerun00crow|last=Crowe|first=David M.|publisher=Westview Press|year=2004|isbn=0-8133-3375-X|location=Cambridge, MA}} * {{Cite news|url=http://www.rogerebert.com/reviews/in-praise-of-love-2002|title=In Praise Of Love|last=Ebert|first=Roger|date=18 October 2002|access-date=11 June 2013}} * {{Cite journal|url=http://www.independent.co.uk/news/obituaries/emilie-schindler-729476.html|title=Emilie Schindler|date=7 October 2001|journal=The Independent|location=London|access-date=5 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20101021030154/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/emilie-schindler-729476.html|archive-date=2010-10-21|url-status=live}} * {{Cite news|url=http://www.nytimes.com/2001/10/08/world/emilie-schindler-93-dies-saved-jews-in-war.html|title=Emilie Schindler, 93, Dies; Saved Jews in War|date=8 October 2001|access-date=11 June 2013}} * {{Cite book|title=Searching for Schindler: A Memoir|last=Keneally|first=Thomas|publisher=Nan A. Talese|year=2008|isbn=|location=New York}} * {{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7377765.stm|title=Schindler list survivor recalls saviour|date=1 May 2008|work=BBC News|access-date=11 June 2010}} * {{Cite journal|url=http://www.writing.upenn.edu/~afilreis/Holocaust/steinhouse.html|title=The Real Oskar Schindler|last=Steinhouse|first=Herbert|date=April 1994|journal=Saturday Night|access-date=11 June 2013}} * {{cite book|editor1-last=Thompson|editor1-first=Bruce|title=Oskar Schindler|series=People Who Made History|year=2002|publisher=Greenhaven Press|location=San Diego|isbn=0-7377-0894-8|url=https://archive.org/details/oskarschindler00bruc}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://auschwitz.dk/Schindlerslist.htm La listo de Schindler] ĉe auschwitz.dk * [https://www.yadvashem.org/righteous/stories/schindler.html Emilie Schindler] - ŝia agado por savi la vivojn de judoj dum la [[Holokaŭsto]], ĉe la retejo de [[Jad Vaŝem]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schindler, Emilie}} [[Kategorio:Germanaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Germanaj aŭtobiografoj]] [[Kategorio:Justuloj inter la popoloj]] g2qucz8bp6hqwis77eet09pmcjm2gtg 0 943630 9373129 2026-05-15T07:02:06Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1346050692|Felice Cavallotti]]" 9373129 wikitext text/x-wiki '''Felice CAVALLOTTI''' (naskiĝis la 6-an de novembro 1842 en [[Milano]], [[Reĝlando Lombardio-Veneto|Lombardo-Venecia Regno]], [[Aŭstra Imperio]] - mortis la 6-an de marto 1898 en [[Romo]], [[Regno Italio]]) estis itala politikisto, poeto, drama verkisto kaj tradukisto. Li mortis en [[duelo]] kiu kaŭzis sensacion tra Eŭropo. Li estis unu el la gvidantoj de la radikala demokratia partio ''Estrema sinistra'' (Ekstrema Maldekstro) kaj fervora [[iredentisto]]. [[Dosiero:Bust_to_Felice_Cavallotti_in_Como.jpg|eta|Busto al Felice Cavallotti en Como]] * {{Gutenberg|50823}} [[Kategorio:Italaj poetoj]] [[Kategorio:Italaj verkistoj]] [[Kategorio:Italaj politikistoj]] dboke1dbog6fo7mcujcc5mk89p4j0uu 9373136 9373129 2026-05-15T07:12:22Z Sj1mor 12103 9373136 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} [[Dosiero:Bust_to_Felice_Cavallotti_in_Como.jpg|eta|Busto al Felice Cavallotti en Como]] <!-- [[Dosiero:Duel Felice-Cavallotti Ferruccio-Macola 1898.jpg|eta|Duelo inter parlamentanoj Felice Cavallotti kaj Ferruccio Macola la 6-an de marto 1898, en siatempa litografo, ĉefpaĝo de la gazeto "Il Secolo illustrato" de la 20-a de marto 1898.]] --> [[Dosiero:WikiLoveMonuments VillettaDinegro 006.jpg|eta|Busto]] '''Felice CAVALLOTTI''' (naskiĝis la 6-an de novembro 1842 en [[Milano]], [[Reĝlando Lombardio-Veneto|Lombardo-Venecia Regno]], [[Aŭstra Imperio]] - mortis la 6-an de marto 1898 en [[Romo]], [[Regno Italio]]) estis itala politikisto, poeto, drama verkisto kaj tradukisto. Li estis unu el la gvidantoj de la radikala demokratia partio ''Estrema sinistra'' (Ekstrema Maldekstro) kaj fervora [[iredentisto]]. Li mortis en [[duelo]] kiu kaŭzis sensacion tra Eŭropo. Cavallotti batalis apud [[Giuseppe Garibaldi]] en [[Sicilio]] en 1860 kaj en [[Trentino]] en 1866 kaj fervore helpis la ĥolerviktimojn en [[Napolo]] en 1884. Li verkis plurajn teatraĵojn por la teatro, kiuj gajnis entuziasman laŭdon, inkluzive de ''I pezzenti'', ''La sposa di Ménecle'', ''Il povero Piero'', ''Il cantico dei cantici'' kaj ''La figlia di Jefta''. Li debutis kiel ĵurnalisto en la gazeto ''Indipendente'' de [[Alexandre Dumas (patro)|Alexandre Dumas la pli aĝa]] en Napolo, kaj poste verkis por la ''Gazzetta di Milano'' kaj ''Gazzettino roso''. Li estis deputito ekde 1873, kaj dediĉante siajn fortojn al la ekstrema maldekstro, gajnis grandan popularecon. Li estis granda polemikisto, kaj kaŭzis strangajn procesojn, inkluzive de kontraŭ [[Francesco Crispi]]. En 1889, li estis unu el la aŭtoroj de la antiklerikala iniciato starigi statuon de [[Giordano Bruno]] ĉe la loko de lia bruligado. Multaj el liaj dramoj estis granda sukceso: "I Pezzenti" (Milano, 1871), "Alcibiade" (1872), "Guido" (1873), "I Messenii" (1874), "La figlia di Jefte". Liaj "Poezioj" estis publikigitaj en multaj eldonoj. Dum sia vivo, li batalis 33 duelojn. Li estis mortigita en unu el ili, politika, en 1898. Li estis pafita de grafo Ferruccio Macola, la redaktisto de konservativa gazeto. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|50823}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cavallotti, Felice}} [[Kategorio:Italaj poetoj]] [[Kategorio:Italaj verkistoj]] [[Kategorio:Italaj politikistoj]] 5a3z143qz8dbzhiciinif0tog856xdi 0 943631 9373130 2026-05-15T07:02:29Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Iredentismo]] 9373130 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Iredentismo]] q7zfstbxq8x53thfovga03aa711cetb 1 943632 9373135 2026-05-15T07:12:06Z Moldur 2507 Kreis novan paĝon kun "== Unua Mondmilito == Kial ŝi estas en [[:Kategorio:Germanoj de la Unua Mondmilito]]? En tiu milito ŝi eĉ estis ankoraŭ ne naskita! - ~~~~" 9373135 wikitext text/x-wiki == Unua Mondmilito == Kial ŝi estas en [[:Kategorio:Germanoj de la Unua Mondmilito]]? En tiu milito ŝi eĉ estis ankoraŭ ne naskita! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:11, 15 maj. 2026 (UTC) q0m0lqj12uvnhj16o62hoc9e3xf1wi9 0 943633 9373137 2026-05-15T07:16:16Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1317449968|Tullio Serafin]]" 9373137 wikitext text/x-wiki [[File:Tullio_Serafin.jpg|eta|Tullio Serafin]] '''Tullio SERAFIN''' (naskiĝis la 1-an de septembro 1878 en [[Cavarzere]], [[Veneto]]{{Streketo}} mortis la 2-an de februaro 1968 en [[Romo]])<ref name="grove">{{cite encyclopedia|title=Serafin, Tullio|encyclopedia=Grove Music Online|date=2001|last1=Steane|first1=J.B.|last2=Goodwin|first2=Noël|publisher=Oxford University Press|url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.25443|doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.25443|access-date=28 November 2023|url-access=subscription}}</ref> estis itala dirigento, kiu specialiĝis pri la operrepertuaro. Li estis muzika direktoro ĉe [[Teatro alla Scala]] tri fojojn. * [{{Allmusic|class=artist|id=q52410|pure_url=yes}} AMG AllMusic-eniro] [[Kategorio:Italaj dirigentoj]] 83du6ugve230xy98xbvc9x24sm1w1qm 9373139 9373137 2026-05-15T07:16:52Z Sj1mor 12103 9373139 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Tullio SERAFIN''' (naskiĝis la 1-an de septembro 1878 en [[Cavarzere]], [[Veneto]]{{Streketo}} mortis la 2-an de februaro 1968 en [[Romo]])<ref name="grove">{{cite encyclopedia|title=Serafin, Tullio|encyclopedia=Grove Music Online|date=2001|last1=Steane|first1=J.B.|last2=Goodwin|first2=Noël|publisher=Oxford University Press|url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.25443|doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.25443|access-date=28 November 2023|url-access=subscription}}</ref> estis itala dirigento, kiu specialiĝis pri la operrepertuaro. Li estis muzika direktoro ĉe [[Teatro alla Scala]] tri fojojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [{{Allmusic|class=artist|id=q52410|pure_url=yes}} AMG AllMusic-eniro] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Serafin, Tullio}} [[Kategorio:Italaj dirigentoj]] o5n41ggwj923t413u6tfe0x1i23v9gm 9373142 9373139 2026-05-15T07:22:33Z Sj1mor 12103 9373142 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Tullio SERAFIN''' (naskiĝis la 1-an de septembro 1878 en [[Cavarzere]], [[Veneto]]{{Streketo}} mortis la 2-an de februaro 1968 en [[Romo]])<ref name="grove">{{cite encyclopedia|title=Serafin, Tullio|encyclopedia=Grove Music Online|date=2001|last1=Steane|first1=J.B.|last2=Goodwin|first2=Noël|publisher=Oxford University Press|url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.25443|doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.25443|access-date=28 November 2023|url-access=subscription}}</ref> estis itala dirigento, kiu specialiĝis pri la operrepertuaro. Li estis muzika direktoro ĉe [[Teatro alla Scala]] tri fojojn. Tullio Serafin estis ĉefa itala operdirektoro kun longa kariero kaj ekstreme vasta repertuaro, kiu restarigis multajn el la 19-jarcentaj [[Belkanto|belkantaj]] operoj de [[Vincenzo Bellini|Bellini]], [[Gioachino Rossini|Rossini]] kaj [[Gaetano Donizetti|Donizetti]] al la norma operrepertuaro de la 20-a jarcento. Li fariĝis konata kiel ekzempla trejnisto de junaj [[Kantisto|operkantistoj]] kaj kiel iu, kiu sukcese kanaligis la turbulajn talentojn de [[Maria Callas]]. Serafin aliĝis al la dirigenta stabo de la [[Metropola Operejo]] en [[1924]] kaj restis tie dum dek jaroj, post kio li estis nomumita arta direktoro de la ''Teatro Reale'' en [[Romo]]. Dum sia longa kariero li helpis antaŭenigi la karierojn de multaj gravaj kantistoj, inkluzive de [[רוזה פונסל|Rosa Poncel]] kaj [[ג'ואן סאת'רלנד|Joan Sutherland]], kaj faris multajn registraĵojn, inkluzive de pluraj kun Maria Callas. Li direktis la Orkestron de la Roma Opero en la tre aklamita unua registrado de [[tenoro]] John Vickers en [[Otelo|Otello]] de [[Giuseppe Verdi|Verdi]], registrita de [[RCA Records|RCA Victor]] en [[1960|1960.]] Serafin ludis gravan rolon en la vastigado de la repertuaro per direktado de la italaj premieroj de verkoj de [[Alban Berg]], [[Paul Dukas|Paul Dica]] kaj [[Benjamin Britten]]. Li ankaŭ direktis multajn mondajn premierojn, inkluzive de &nbsp;The ''Emperor Jones'' (1933) de Louis Gruenberg, ''Cyrano de Bergerac'' (1936) de [[Franco Alfano]], kaj ''Ecuba'' (1941) kaj ''Vergilii Aeneid'' (1958) de Gian Francesco Malipiero, kaj aliaj de Italo Montemazzi, Deems Taylor kaj Howard Hanson. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [{{Allmusic|class=artist|id=q52410|pure_url=yes}} AMG AllMusic-eniro] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Serafin, Tullio}} [[Kategorio:Italaj dirigentoj]] ggs78hpgu2xazv6ghgudu7fne599r7f 9373143 9373142 2026-05-15T07:23:12Z Sj1mor 12103 9373143 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Tullio SERAFIN''' (naskiĝis la 1-an de septembro 1878 en [[Cavarzere]], [[Veneto]]{{Streketo}} mortis la 2-an de februaro 1968 en [[Romo]])<ref name="grove">{{cite encyclopedia|title=Serafin, Tullio|encyclopedia=Grove Music Online|date=2001|last1=Steane|first1=J.B.|last2=Goodwin|first2=Noël|publisher=Oxford University Press|url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.25443|doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.25443|access-date=28 November 2023|url-access=subscription}}</ref> estis itala dirigento, kiu specialiĝis pri la operrepertuaro. Li estis muzika direktoro ĉe [[Teatro alla Scala]] tri fojojn. Tullio Serafin estis ĉefa itala operdirektoro kun longa kariero kaj ekstreme vasta repertuaro, kiu restarigis multajn el la 19-jarcentaj [[Belkanto|belkantaj]] operoj de [[Vincenzo Bellini|Bellini]], [[Gioachino Rossini|Rossini]] kaj [[Gaetano Donizetti|Donizetti]] al la norma operrepertuaro de la 20-a jarcento. Li fariĝis konata kiel ekzempla trejnisto de junaj [[Kantisto|operkantistoj]] kaj kiel iu, kiu sukcese kanaligis la turbulajn talentojn de [[Maria Callas]]. Serafin aliĝis al la dirigenta stabo de la [[Metropola Operejo]] en [[1924]] kaj restis tie dum dek jaroj, post kio li estis nomumita arta direktoro de la ''Teatro Reale'' en [[Romo]]. Dum sia longa kariero li helpis antaŭenigi la karierojn de multaj gravaj kantistoj, inkluzive de Rosa Poncel kaj [[Jane Sutherland|Joan Sutherland]], kaj faris multajn registraĵojn, inkluzive de pluraj kun Maria Callas. Li direktis la Orkestron de la Roma Opero en la tre aklamita unua registrado de [[tenoro]] John Vickers en [[Otelo|Otello]] de [[Giuseppe Verdi|Verdi]], registrita de [[RCA Records|RCA Victor]] en [[1960|1960.]] Serafin ludis gravan rolon en la vastigado de la repertuaro per direktado de la italaj premieroj de verkoj de [[Alban Berg]], [[Paul Dukas|Paul Dica]] kaj [[Benjamin Britten]]. Li ankaŭ direktis multajn mondajn premierojn, inkluzive de &nbsp;The ''Emperor Jones'' (1933) de Louis Gruenberg, ''Cyrano de Bergerac'' (1936) de [[Franco Alfano]], kaj ''Ecuba'' (1941) kaj ''Vergilii Aeneid'' (1958) de Gian Francesco Malipiero, kaj aliaj de Italo Montemazzi, Deems Taylor kaj Howard Hanson. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [{{Allmusic|class=artist|id=q52410|pure_url=yes}} AMG AllMusic-eniro] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Serafin, Tullio}} [[Kategorio:Italaj dirigentoj]] 9has1dnjjsj5ijtzpbw804441x6y0kg 0 943634 9373148 2026-05-15T07:46:21Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1351615824|Mikheil Javakhishvili]]" 9373148 wikitext text/x-wiki '''Miĥeil ĜAVAĤIŜVILI''' ({{Lang-ka|მიხეილ ჯავახიშვილი}}; naskiĝa familia nomo: '''Adamashvili''' ადამაშვილი) (naskiĝis la 20-an de novembro 1880 en Zerakvi, [[Tiflisa gubernio|Tbilisa gubernio]], [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]] - mortis la 30-an de septembro 1937 en [[Tbiliso]], [[Kartvela SSR]], [[Sovetunio]]) estis kartvela kaj sovetia verkisto-romanisto, kiu estas konsiderata unu el la plej bonaj dudekjarcentaj kartvelaj verkistoj. Lia unua rakonto aperis en 1903, sed poste la verkisto falis en longan paŭzon antaŭ ol reveni al verkado en la fruaj 1920-aj jaroj. Lia rezisto al la sovetia ideologia premo kostis al li la vivon: li estis ekzekutita dum la [[Granda purigo|Granda Purigo]] kaj liaj skribaĵoj estis malpermesitaj dum preskaŭ dudek jaroj. Laŭ la vortoj de la moderna brita akademiulo pri rusa kaj kartvela literaturo, Donald Rayfield, "lia vigla rakontado, rekta in medias res, lia vigla humuro, subtila ironio kaj morala kuraĝo meritas komparon kun tiuj de [[Stendhal]], [[Guy de Maupassant]] kaj [[Émile Zola]]. En moderna kartvela prozo nur [[Konstantine Gamsakhurdia]] povus aspiri al la sama internacia nivelo."<ref>Rayfield, Donald (2000), ''[[The Literature of Georgia: A History]]'': 2nd edition, p. 224. Routledge, {{ISBN|978-0-7007-1163-5}}.</ref> * [https://www.allgeo.org/index.php/ka/2018-12-12-16-13-02/2021-04-30-19-08-00 Antologio de Kartvela Literaturo: Miĥeil Javaĥiŝvili] (kartvele). Allgeo.org. [[Kategorio:Kartvelaj verkistoj]] 0ulo99gydccrpgrc6y4ehvkh2zydbjh 9373149 9373148 2026-05-15T07:48:57Z Sj1mor 12103 9373149 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[Dosiero:Жандармская_карта_на_Михаила_Джавахишвили_(1).jpg|dekstra|eta|250x250ra|La arestkarto de Ĝavaĥiŝvili de la [[Tiflisa gubernio|Tbilisa regiona]] polico, 1910]] [[Dosiero:Mikheil_Javakhishvili_in_Belgium.jpg|eta|Miĥeil Javakhishvili en Belgio 1909]] [[Dosiero:Mikheil_Javakhishvili_2022_stamp_of_Georgia.png|dekstra|eta|250x250ra|Miĥeil Dĵugaŝvili sur kartvela poŝtmarko, 2022]] '''Miĥeil ĜAVAĤIŜVILI''' ({{Lang-ka|მიხეილ ჯავახიშვილი}}; naskiĝa familia nomo: '''Adamashvili''' {{lang|ka|ადამაშვილი}}) (naskiĝis la 20-an de novembro 1880 en Zerakvi, [[Tiflisa gubernio|Tbilisa gubernio]], [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]] - mortis la 30-an de septembro 1937 en [[Tbiliso]], [[Kartvela SSR]], [[Sovetunio]]) estis kartvela kaj sovetia verkisto-romanisto, kiu estas konsiderata unu el la plej bonaj dudekjarcentaj kartvelaj verkistoj. Lia unua rakonto aperis en 1903, sed poste la verkisto falis en longan paŭzon antaŭ ol reveni al verkado en la fruaj 1920-aj jaroj. Lia rezisto al la sovetia ideologia premo kostis al li la vivon: li estis ekzekutita dum la [[Granda purigo|Granda Purigo]] kaj liaj skribaĵoj estis malpermesitaj dum preskaŭ dudek jaroj. Laŭ la vortoj de la moderna brita akademiulo pri rusa kaj kartvela literaturo, Donald Rayfield, "lia vigla rakontado, rekta in medias res, lia vigla humuro, subtila ironio kaj morala kuraĝo meritas komparon kun tiuj de [[Stendhal]], [[Guy de Maupassant]] kaj [[Émile Zola]]. En moderna kartvela prozo nur [[Konstantine Gamsakhurdia]] povus aspiri al la sama internacia nivelo."<ref>Rayfield, Donald (2000), ''The Literature of Georgia: A History'': 2nd edition, p. 224. Routledge, {{ISBN|978-0-7007-1163-5}}.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.allgeo.org/index.php/ka/2018-12-12-16-13-02/2021-04-30-19-08-00 Antologio de Kartvela Literaturo: Miĥeil Javaĥiŝvili] (kartvele). Allgeo.org. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ĝavaĥiŝvili, Miĥeil}} [[Kategorio:Kartvelaj verkistoj]] n5erbg2shv5m3whtudbre7x0cu6y5ss 9373151 9373149 2026-05-15T08:04:28Z Sj1mor 12103 9373151 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[Dosiero:Жандармская_карта_на_Михаила_Джавахишвили_(1).jpg|dekstra|eta|250x250ra|La arestkarto de Ĝavaĥiŝvili de la [[Tiflisa gubernio|Tbilisa regiona]] polico, 1910]] [[Dosiero:Mikheil_Javakhishvili_in_Belgium.jpg|eta|Miĥeil Javakhishvili en Belgio 1909]] [[Dosiero:Mikheil_Javakhishvili_2022_stamp_of_Georgia.png|dekstra|eta|250x250ra|Miĥeil Dĵugaŝvili sur kartvela poŝtmarko, 2022]] '''Miĥeil ĜAVAĤIŜVILI''' ({{Lang-ka|მიხეილ ჯავახიშვილი}}; naskiĝa familia nomo: '''Adamashvili''' {{lang|ka|ადამაშვილი}}; naskiĝis la 20-an de novembro 1880 en Tserakvi ([[d:Q4504474]]), [[Tiflisa gubernio]], [[Rusia Imperio]] - mortis la 30-an de septembro 1937 en [[Tbiliso]], [[Kartvela SSR]], [[Sovetunio]]) estis kartvela kaj sovetia verkisto-romanisto, kiu estas konsiderata unu el la plej bonaj kartvelaj verkistoj de la 20-a jarcento. Lia unua rakonto aperis en 1903, sed poste la verkisto falis en longan paŭzon antaŭ ol reveni al verkado en la fruaj 1920-aj jaroj. Lia rezisto al la sovetia ideologia premo kostis al li la vivon: li estis ekzekutita dum la [[Granda purigo|Granda Purigo]] kaj liaj skribaĵoj estis malpermesitaj dum preskaŭ dudek jaroj. Laŭ la vortoj de la moderna brita akademiulo pri rusa kaj kartvela literaturo, Donald Rayfield, "lia vigla rakontado, rekta in medias res, lia vigla humuro, subtila ironio kaj morala kuraĝo meritas komparon kun tiuj de [[Stendhal]], [[Guy de Maupassant]] kaj [[Émile Zola]]. En moderna kartvela prozo nur [[Konstantine Gamsakhurdia]] povus aspiri al la sama internacia nivelo."<ref>Rayfield, Donald (2000), ''The Literature of Georgia: A History'': 2nd edition, p. 224. Routledge, {{ISBN|978-0-7007-1163-5}}.</ref> == Verkado == Ĝavaĥiŝvili lerte enkorpigis popolfrazeologion en la normigitan lingvon de rakonto. En siaj plej bonaj skribaĵoj, la romanisto kombinas detruan realismon kaj distingajn spritajn tuŝojn kun subesta pesimismo kaj anarkio por kontrastigi kamparan kaj urban vivon, caran kaj sovetian epokojn. Liaj intrigoj, kelkfoje malkaŝe ribelemaj, perfortaj kaj seksaj, pasie defias tradiciajn tabuojn kaj kredas je ia ajn repaciĝo kun la nova mondo. En sia plej tipa kaj influa romano, ''Jakos Ĥiznebi'', unue publikigita en 1924, Ĝavaĥiŝvili komparas la arogantecon, kapton kaj trompon de Jaqo kun lia viktimo, princo Teimuraz Ĥvistavi, simpatia intelektulo kaj neefika filantropo. Jaqo rabas lian riĉaĵon kaj lian belan kaj amatan edzinon, Margo'n. Teimuraz reprezentas la malkreskon de la malnova nobelaro kaj seniluziiĝon. La krona atingo de Ĝavaĥiŝvili estis la romano ''Arsena Marabdeli'', verkita inter 1933 ĝis 1936. La verkisto pasigis jarojn esplorante kaj reverkante la rusajn kaj kartvelajn versiojn de la romano. La intrigo baziĝas sur la vivo de reala historia figuro, la rabisto Arsena Odzelaŝvili. Ĝavaĥiŝvili fokusiĝas al la tragika bezono, kiu igas la kavalirecan kamparanon Arsena transformiĝi en tipan 19-jarcentan banditon. Kvankam la rakonto pri la lukto de la [[eksterleĝulo]] Arsena kun la [[nobelaro]] estis konsiderata "ideologie ĝusta", maldekstraj kritikistoj suspektis la rekoneblajn paralelojn de Ĝavaĥiŝvili inter Imperia Rusio kaj la sovetia ŝtato. Ĝavaĥiŝvili metis multajn el siaj propraj pensoj en la buŝon de Arsena. Unu ekzemplo estas lia fama deklaro: "Rusio galopas tra Eŭropo, kaj la sanganta korpo, kiu trenas ĝin sur ŝnuro, estas Kartvelio". == Politike == Li estis elstara publika kaj politika figuro, unu el la gvidantoj de la nacia liberiga movado de 1921-1924. Ĝavaĥiŝvili estis arestita plurfoje pro siaj patriotaj vidpunktoj. Post la aneksado de Kartvelio, li estis konstante sub speciala gvatado pro siaj vidpunktoj kaj antaŭa membreco en la Nacia Demokrata Partio. En 1924, li estis suspektata pri partopreno en patriota ribelo, estis malliberigita, kaj post serio da esplordemandadoj kaj torturo, kondamnita al morto. Li postvivis danke al la "bona spirito" de [[Sergo Ordĵonikidze]]. Post kiam [[Lavrentij Berija]] ekregis, la malpermeso estis ĉesigita, kaj Ĝavaĥiŝvili nelonge gajnis favoron. Lia ''Arsena Marabdeli'' estis reeldonita. Tamen, li ne povis eviti severan kritikon de la bolŝevikoj. Krome, li estis suspektata pri avertado de la verkisto [[Grigol Robakidze]] pri lia baldaŭa aresto kaj helpado al li eskapi al Germanio en 1930. Li estis arestita la 14-an de aŭgusto 1937 kaj torturita en la ĉeesto de Berija ĝis li subskribis "konfeson". Li estis pafita la 30-an de septembro 1937. Lia posedaĵo estis konfiskita kaj liaj arkivoj detruitaj. Lia frato ankaŭ estis pafita kaj lia edzino ekzilita. Ĝavaĥiŝvili restis cenzurita ĝis la malfruaj 1950-aj jaroj, kiam li estis rehabilitita kaj liaj verkoj estis reeldonitaj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.allgeo.org/index.php/ka/2018-12-12-16-13-02/2021-04-30-19-08-00 Antologio de Kartvela Literaturo: Miĥeil Ĝavaĥiŝvili] (kartvele). Allgeo.org. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ĝavaĥiŝvili, Miĥeil}} [[Kategorio:Kartvelaj verkistoj]] tpaovgz9mwq4c8ks04vsvfwyuc7gxge 9373153 9373151 2026-05-15T08:12:14Z Sj1mor 12103 9373153 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[Dosiero:Жандармская_карта_на_Михаила_Джавахишвили_(1).jpg|dekstra|eta|250x250ra|La arestkarto de Ĝavaĥiŝvili de la [[Tiflisa gubernio|Tbilisa regiona]] polico, 1910]] [[Dosiero:Mikheil_Javakhishvili_in_Belgium.jpg|eta|Miĥeil Javakhishvili en Belgio 1909]] [[Dosiero:Mikheil_Javakhishvili_2022_stamp_of_Georgia.png|dekstra|eta|250x250ra|Miĥeil Dĵugaŝvili sur kartvela poŝtmarko, 2022]] '''Miĥeil ĜAVAĤIŜVILI''' ({{Lang-ka|მიხეილ ჯავახიშვილი}}; naskiĝa familia nomo: '''Adamashvili''' {{lang|ka|ადამაშვილი}}; naskiĝis la 20-an de novembro 1880 en Tserakvi ([[d:Q4504474]]), [[Tiflisa gubernio]], [[Rusia Imperio]] - mortis la 30-an de septembro 1937 en [[Tbiliso]], [[Kartvela SSR]], [[Sovetunio]]) estis kartvela kaj sovetia verkisto-romanisto, kiu estas konsiderata unu el la plej bonaj kartvelaj verkistoj de la 20-a jarcento. Lia unua rakonto aperis en 1903, sed poste la verkisto falis en longan paŭzon antaŭ ol reveni al verkado en la fruaj 1920-aj jaroj. Lia rezisto al la sovetia ideologia premo kostis al li la vivon: li estis ekzekutita dum la [[Granda purigo|Granda Purigo]] kaj liaj skribaĵoj estis malpermesitaj dum preskaŭ dudek jaroj. Laŭ la vortoj de la moderna brita akademiulo pri rusa kaj kartvela literaturo, Donald Rayfield, "lia vigla rakontado, rekta in medias res, lia vigla humuro, subtila ironio kaj morala kuraĝo meritas komparon kun tiuj de [[Stendhal]], [[Guy de Maupassant]] kaj [[Émile Zola]]. En moderna kartvela prozo nur [[Konstantine Gamsakhurdia]] povus aspiri al la sama internacia nivelo."<ref>Rayfield, Donald (2000), ''The Literature of Georgia: A History'': 2nd edition, p. 224. Routledge, {{ISBN|978-0-7007-1163-5}}.</ref> == Verkado == Ĝavaĥiŝvili lerte enkorpigis popolfrazeologion en la normigitan lingvon de rakonto. En siaj plej bonaj skribaĵoj, la romanisto kombinas detruan realismon kaj distingajn spritajn tuŝojn kun subesta pesimismo kaj anarkio por kontrastigi kamparan kaj urban vivon, caran kaj sovetian epokojn. Liaj intrigoj, kelkfoje malkaŝe ribelemaj, perfortaj kaj seksaj, pasie defias tradiciajn tabuojn kaj kredas je ia ajn repaciĝo kun la nova mondo. En sia plej tipa kaj influa romano, ''Jakos Ĥiznebi'', unue publikigita en 1924, Ĝavaĥiŝvili komparas la arogantecon, kapton kaj trompon de Jaqo kun lia viktimo, princo Teimuraz Ĥvistavi, simpatia intelektulo kaj neefika filantropo. Jaqo rabas lian riĉaĵon kaj lian belan kaj amatan edzinon, Margo'n. Teimuraz reprezentas la malkreskon de la malnova nobelaro kaj seniluziiĝon. La krona atingo de Ĝavaĥiŝvili estis la romano ''Arsena Marabdeli'', verkita inter 1933 ĝis 1936. La verkisto pasigis jarojn esplorante kaj reverkante la rusajn kaj kartvelajn versiojn de la romano. La intrigo baziĝas sur la vivo de reala historia figuro, la rabisto Arsena Odzelaŝvili. Ĝavaĥiŝvili fokusiĝas al la tragika bezono, kiu igas la kavalirecan kamparanon Arsena transformiĝi en tipan 19-jarcentan banditon. Kvankam la rakonto pri la lukto de la [[eksterleĝulo]] Arsena kun la [[nobelaro]] estis konsiderata "ideologie ĝusta", maldekstraj kritikistoj suspektis la rekoneblajn paralelojn de Ĝavaĥiŝvili inter Imperia Rusio kaj la sovetia ŝtato. Ĝavaĥiŝvili metis multajn el siaj propraj pensoj en la buŝon de Arsena. Unu ekzemplo estas lia fama deklaro: "Rusio galopas tra Eŭropo, kaj la sanganta korpo, kiu trenas ĝin sur ŝnuro, estas Kartvelio". == Politike == Li estis elstara publika kaj politika figuro, unu el la gvidantoj de la nacia liberiga movado de 1921-1924. Ĝavaĥiŝvili estis arestita plurfoje pro siaj patriotaj vidpunktoj. Post la aneksado de Kartvelio, li estis konstante sub speciala gvatado pro siaj vidpunktoj kaj antaŭa membreco en la Nacia Demokrata Partio. En 1924, li estis suspektata pri partopreno en patriota ribelo, estis malliberigita, kaj post serio da esplordemandadoj kaj torturo, kondamnita al morto. Li postvivis danke al la "bona spirito" de [[Sergo Ordĵonikidze]]. Post kiam [[Lavrentij Berija]] ekregis, la malpermeso estis ĉesigita, kaj Ĝavaĥiŝvili nelonge gajnis favoron. Lia ''Arsena Marabdeli'' estis reeldonita. Tamen, li ne povis eviti severan kritikon de la bolŝevikoj. Krome, li estis suspektata pri avertado de la verkisto [[Grigol Robakidze]] pri lia baldaŭa aresto kaj helpado al li eskapi al Germanio en 1930. Li estis arestita la 14-an de aŭgusto 1937 kaj torturita en la ĉeesto de Berija ĝis li subskribis "konfeson". Li estis pafita la 30-an de septembro 1937. Lia posedaĵo estis konfiskita kaj liaj arkivoj detruitaj. Lia frato ankaŭ estis pafita kaj lia edzino ekzilita. Ĝavaĥiŝvili restis cenzurita ĝis la malfruaj 1950-aj jaroj, kiam li estis rehabilitita kaj liaj verkoj estis reeldonitaj. == Verkaro == === Romanoj === * (1924) კვაჭი კვაჭანტირაძე; traduko: [[Kvaĉi Kvaĉandiradze|Kvachi Kvachantiradze]], romano prezentanta talentan sed perfidan kaj senpatrujan aventuriston. Kvaĉi uzas siajn kapablojn por amasigi monon kaj potencon, eĉ proksimiĝas al [[Rasputin]], kaj fine de siaj tagoj li estas soleca ekzilito en Istanbulo. * (1925) ჯაყოს ხიზნები; traduko: La senposedigita de Jaqo, konsiderata unu el liaj plej gravaj kaj kritikaj verkoj kontraŭ la bolŝevika reĝimo * (1926) თეთრი საყელო; traduko: La blanka kolumo, tiu verko ekzamenas la kontraston inter la moderna urba vivo kaj la tradicia vivo de la regiono Ĥavsor. Ĝi prezentas la konflikton de la rolulo Elizaveter inter lia urba edzino "Cuktsiya" kaj "Haatuta", kiu reprezentas la fortojn de la naturo kaj tradicio. Unue publikigita en la gazeto Manatovi * (1926) ცოფიანი traduko: La rabia paciento, romano kiu prezentas la kolapson de nacia moraleco kaj tradicio per la rakonto pri patro kiu mortigas sian filon, post kiam la filo estis morale koruptita per sia servo en la rusa armeo. Post ĝia publikigo, ĝi estis malpermesita kiel malmorala verko. Fakte, la kialo de ĝia malakcepto estis la [[kontraŭ-Sovetiismo|kontraŭsovetia]] (kontraŭ-[[Ruĝa Armeo]]) sento esprimita en la verko. * (1928) გივი შადური; traduko: Givi Shaduri * (1932) არსენა მარაბდელი; traduko: [[Arsena of Marabda|Arsena de Marabda]] * (1936) ქალის ტვირთი; traduko: La ŝarĝo de virino, romano traktanta virinojn en tempoj de radikala politika ŝanĝo, kaj ilian rolon en konservado de [[nacia identeco]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.allgeo.org/index.php/ka/2018-12-12-16-13-02/2021-04-30-19-08-00 Antologio de Kartvela Literaturo: Miĥeil Ĝavaĥiŝvili] (kartvele). Allgeo.org. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ĝavaĥiŝvili, Miĥeil}} [[Kategorio:Kartvelaj verkistoj]] ko9tm48o26ql9s8djngg6queabfm2ur 9373154 9373153 2026-05-15T08:12:44Z Sj1mor 12103 /* Romanoj */ 9373154 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[Dosiero:Жандармская_карта_на_Михаила_Джавахишвили_(1).jpg|dekstra|eta|250x250ra|La arestkarto de Ĝavaĥiŝvili de la [[Tiflisa gubernio|Tbilisa regiona]] polico, 1910]] [[Dosiero:Mikheil_Javakhishvili_in_Belgium.jpg|eta|Miĥeil Javakhishvili en Belgio 1909]] [[Dosiero:Mikheil_Javakhishvili_2022_stamp_of_Georgia.png|dekstra|eta|250x250ra|Miĥeil Dĵugaŝvili sur kartvela poŝtmarko, 2022]] '''Miĥeil ĜAVAĤIŜVILI''' ({{Lang-ka|მიხეილ ჯავახიშვილი}}; naskiĝa familia nomo: '''Adamashvili''' {{lang|ka|ადამაშვილი}}; naskiĝis la 20-an de novembro 1880 en Tserakvi ([[d:Q4504474]]), [[Tiflisa gubernio]], [[Rusia Imperio]] - mortis la 30-an de septembro 1937 en [[Tbiliso]], [[Kartvela SSR]], [[Sovetunio]]) estis kartvela kaj sovetia verkisto-romanisto, kiu estas konsiderata unu el la plej bonaj kartvelaj verkistoj de la 20-a jarcento. Lia unua rakonto aperis en 1903, sed poste la verkisto falis en longan paŭzon antaŭ ol reveni al verkado en la fruaj 1920-aj jaroj. Lia rezisto al la sovetia ideologia premo kostis al li la vivon: li estis ekzekutita dum la [[Granda purigo|Granda Purigo]] kaj liaj skribaĵoj estis malpermesitaj dum preskaŭ dudek jaroj. Laŭ la vortoj de la moderna brita akademiulo pri rusa kaj kartvela literaturo, Donald Rayfield, "lia vigla rakontado, rekta in medias res, lia vigla humuro, subtila ironio kaj morala kuraĝo meritas komparon kun tiuj de [[Stendhal]], [[Guy de Maupassant]] kaj [[Émile Zola]]. En moderna kartvela prozo nur [[Konstantine Gamsakhurdia]] povus aspiri al la sama internacia nivelo."<ref>Rayfield, Donald (2000), ''The Literature of Georgia: A History'': 2nd edition, p. 224. Routledge, {{ISBN|978-0-7007-1163-5}}.</ref> == Verkado == Ĝavaĥiŝvili lerte enkorpigis popolfrazeologion en la normigitan lingvon de rakonto. En siaj plej bonaj skribaĵoj, la romanisto kombinas detruan realismon kaj distingajn spritajn tuŝojn kun subesta pesimismo kaj anarkio por kontrastigi kamparan kaj urban vivon, caran kaj sovetian epokojn. Liaj intrigoj, kelkfoje malkaŝe ribelemaj, perfortaj kaj seksaj, pasie defias tradiciajn tabuojn kaj kredas je ia ajn repaciĝo kun la nova mondo. En sia plej tipa kaj influa romano, ''Jakos Ĥiznebi'', unue publikigita en 1924, Ĝavaĥiŝvili komparas la arogantecon, kapton kaj trompon de Jaqo kun lia viktimo, princo Teimuraz Ĥvistavi, simpatia intelektulo kaj neefika filantropo. Jaqo rabas lian riĉaĵon kaj lian belan kaj amatan edzinon, Margo'n. Teimuraz reprezentas la malkreskon de la malnova nobelaro kaj seniluziiĝon. La krona atingo de Ĝavaĥiŝvili estis la romano ''Arsena Marabdeli'', verkita inter 1933 ĝis 1936. La verkisto pasigis jarojn esplorante kaj reverkante la rusajn kaj kartvelajn versiojn de la romano. La intrigo baziĝas sur la vivo de reala historia figuro, la rabisto Arsena Odzelaŝvili. Ĝavaĥiŝvili fokusiĝas al la tragika bezono, kiu igas la kavalirecan kamparanon Arsena transformiĝi en tipan 19-jarcentan banditon. Kvankam la rakonto pri la lukto de la [[eksterleĝulo]] Arsena kun la [[nobelaro]] estis konsiderata "ideologie ĝusta", maldekstraj kritikistoj suspektis la rekoneblajn paralelojn de Ĝavaĥiŝvili inter Imperia Rusio kaj la sovetia ŝtato. Ĝavaĥiŝvili metis multajn el siaj propraj pensoj en la buŝon de Arsena. Unu ekzemplo estas lia fama deklaro: "Rusio galopas tra Eŭropo, kaj la sanganta korpo, kiu trenas ĝin sur ŝnuro, estas Kartvelio". == Politike == Li estis elstara publika kaj politika figuro, unu el la gvidantoj de la nacia liberiga movado de 1921-1924. Ĝavaĥiŝvili estis arestita plurfoje pro siaj patriotaj vidpunktoj. Post la aneksado de Kartvelio, li estis konstante sub speciala gvatado pro siaj vidpunktoj kaj antaŭa membreco en la Nacia Demokrata Partio. En 1924, li estis suspektata pri partopreno en patriota ribelo, estis malliberigita, kaj post serio da esplordemandadoj kaj torturo, kondamnita al morto. Li postvivis danke al la "bona spirito" de [[Sergo Ordĵonikidze]]. Post kiam [[Lavrentij Berija]] ekregis, la malpermeso estis ĉesigita, kaj Ĝavaĥiŝvili nelonge gajnis favoron. Lia ''Arsena Marabdeli'' estis reeldonita. Tamen, li ne povis eviti severan kritikon de la bolŝevikoj. Krome, li estis suspektata pri avertado de la verkisto [[Grigol Robakidze]] pri lia baldaŭa aresto kaj helpado al li eskapi al Germanio en 1930. Li estis arestita la 14-an de aŭgusto 1937 kaj torturita en la ĉeesto de Berija ĝis li subskribis "konfeson". Li estis pafita la 30-an de septembro 1937. Lia posedaĵo estis konfiskita kaj liaj arkivoj detruitaj. Lia frato ankaŭ estis pafita kaj lia edzino ekzilita. Ĝavaĥiŝvili restis cenzurita ĝis la malfruaj 1950-aj jaroj, kiam li estis rehabilitita kaj liaj verkoj estis reeldonitaj. == Verkaro == === Romanoj === * (1924) კვაჭი კვაჭანტირაძე; traduko: [[Kvaĉi Kvaĉandiradze|Kvachi Kvachantiradze]], romano prezentanta talentan sed perfidan kaj senpatrujan aventuriston. Kvaĉi uzas siajn kapablojn por amasigi monon kaj potencon, eĉ proksimiĝas al [[Rasputin]], kaj fine de siaj tagoj li estas soleca ekzilito en Istanbulo. * (1925) ჯაყოს ხიზნები; traduko: La senposedigita de Jaqo, konsiderata unu el liaj plej gravaj kaj kritikaj verkoj kontraŭ la bolŝevika reĝimo * (1926) თეთრი საყელო; traduko: La blanka kolumo, tiu verko ekzamenas la kontraston inter la moderna urba vivo kaj la tradicia vivo de la regiono Ĥavsor. Ĝi prezentas la konflikton de la rolulo Elizaveter inter lia urba edzino "Cuktsiya" kaj "Haatuta", kiu reprezentas la fortojn de la naturo kaj tradicio. Unue publikigita en la gazeto Manatovi * (1926) ცოფიანი traduko: La rabia paciento, romano kiu prezentas la kolapson de nacia moraleco kaj tradicio per la rakonto pri patro kiu mortigas sian filon, post kiam la filo estis morale koruptita per sia servo en la rusa armeo. Post ĝia publikigo, ĝi estis malpermesita kiel malmorala verko. Fakte, la kialo de ĝia malakcepto estis la kontraŭsovetia (kaj precipe kontraŭ la [[Ruĝa Armeo]]) sento esprimita en la verko. * (1928) გივი შადური; traduko: Givi Shaduri * (1932) არსენა მარაბდელი; traduko: Arsena de Marabda * (1936) ქალის ტვირთი; traduko: La ŝarĝo de virino, romano traktanta virinojn en tempoj de radikala politika ŝanĝo, kaj ilian rolon en konservado de [[nacia identeco]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.allgeo.org/index.php/ka/2018-12-12-16-13-02/2021-04-30-19-08-00 Antologio de Kartvela Literaturo: Miĥeil Ĝavaĥiŝvili] (kartvele). Allgeo.org. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ĝavaĥiŝvili, Miĥeil}} [[Kategorio:Kartvelaj verkistoj]] 4nkyzua77s01pykqszkvxv1mey86o7k 0 943635 9373156 2026-05-15T08:21:48Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1343636622|Konstantine Gamsakhurdia]]" 9373156 wikitext text/x-wiki '''Konstantino Gamsaĥurdja''' ( {{Lang-ka|კონსტანტინე გამსახურდია|tr}}, naskiĝis la 3-an de majo 1893 en Dzveli-Abasha, [[Kutaisa gubernio]], [[Rusia Imperio]] - mortis la 17-an de julio 1975 en [[Tbiliso]]) estis [[Kartveloj|kartvela]] verkisto kaj publika figuro. Edukita kaj unue publikigita en Germanio, li kunigis okcidenteŭropajn influojn al pure kartvelaj temoj por produkti siajn plej bonajn verkojn, kiel ekzemple ''La Dekstra Mano de la Granda Majstro'' kaj ''Davido la Konstruisto''. Malamika al la [[Sovetunio|sovetia regado]], li tamen estis unu el la malmultaj ĉefaj kartvelaj verkistoj, kiuj postvivis la subpremojn de la [[Stalinismo]], malgraŭ ekzilo al insulo en la [[Blanka maro|Blanka Maro]] kaj pluraj arestoj. Liaj verkoj estas konataj pro siaj karakteraj portretadoj kun granda psikologia kompreno. Alia grava trajto de la skribaĵoj de Gamsakhurdia estas nova subtileco, kiun li enmetis en la kartvelan vortadon, imitante arkaikan lingvon por krei senton de klasikismo. La filo de Konstantine Gamsakhurdia, [[Zviad Gamsaĥurdja|Zviad]], fariĝis soveta [[disidento]] kiu poste estis elektita la unua Prezidanto de Kartvelio en 1991, sed mortis sub suspektindaj cirkonstancoj en la enlanda milito ([[d:Q1070890]]) en 1993. [[Dosiero:კონსტანტინე_გამსახურდია_ევროპაში_მოგზაურობისას.jpg|maldekstra|eta|Gamsaĥurdja junaĝe, 1923]] * [https://allgeo.org/index.php/ka/2277-2020-02-10-16-26-14 Konstantine Gamsakhurdia] (kartvele). Allgeo.org. [[Kategorio:Kartvelaj verkistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj verkistoj]] [[Kategorio:Kartvelaj diplomatoj]] mgedbtsxfyecfmdobl3cwb42wascjjb 9373159 9373156 2026-05-15T08:34:02Z Sj1mor 12103 9373159 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Konstantino Gamsaĥurdja''' ({{Lang-ka|კონსტანტინე გამსახურდია|tr}}, naskiĝis la 3-an de majo 1893 en Dzveli-Abasha, [[Kutaisa gubernio]], [[Rusia Imperio]] - mortis la 17-an de julio 1975 en [[Tbiliso]]) estis [[Kartveloj|kartvela]] verkisto kaj publika figuro, kiu, kune kun [[Miĥeil Ĝavaĥiŝvili]], estas konsiderita unu el la plej gravaj kartvelaj verkistoj de la 20-a {{Siglo|XX||s}}. Li estis la aŭtoro de kelkaj [[Historia romano|historiaj romanoj]], same kiel tradukoj de germanaj kaj italaj verkoj en la kartvelan. [[Dosiero:კონსტანტინე_გამსახურდია_ევროპაში_მოგზაურობისას.jpg|maldekstra|eta|Gamsaĥurdja junaĝe, 1923]]Edukita kaj unue publikigita en Germanio, li kunigis okcidenteŭropajn influojn al pure kartvelaj temoj por produkti siajn plej bonajn verkojn, kiel ekzemple ''La Dekstra Mano de la Granda Majstro'' kaj ''Davido la Konstruisto''. Malamika al la [[Sovetunio|sovetia regado]], li tamen estis unu el la malmultaj ĉefaj kartvelaj verkistoj, kiuj postvivis la subpremojn de la [[Stalinismo]], malgraŭ ekzilo al insulo en la [[Blanka maro|Blanka Maro]] kaj pluraj arestoj. Liaj verkoj estas konataj pro siaj karakteraj portretadoj kun granda psikologia kompreno. Alia grava trajto de la skribaĵoj de Gamsaĥurdja estas nova subtileco, kiun li enmetis en la kartvelan vortadon, imitante arkaikan lingvon por krei senton de [[klasikismo]]. La filo de Konstantine Gamsaĥurdja, [[Zviad Gamsaĥurdja|Zviad]], fariĝis soveta [[disidento]] kiu poste estis elektita la unua Prezidanto de Kartvelio en 1991, sed mortis sub suspektindaj cirkonstancoj en la enlanda milito ([[d:Q1070890]]) en 1993. == Verkado == [[Plik:Konstantine_Gamsakhurdia.jpg|ligilo=https://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Konstantine_Gamsakhurdia.jpg|eta|Konstantine Gamsachurdia]] Gamsaĥurdja verkis romanojn kaj novelojn, kiuj plurfoje esploras la konfliktojn inter politika potenco, la individuo kaj kartvelaj virtoj (''kartweloba'' ). Inter liaj plej konataj verkoj estas la romano ''La Dekstra Mano de la Granda Majstro'' (1939), kiu prezentas la konflikton inter reĝo kaj lia katedralarkitekto en la 11-a jarcento, kaj la tetralogio ''Davit la Konstruisto'' (1942–1961), kiu traktas la reformismajn atingojn de la samnoma reĝo en la 12-a jarcento. En ĉi tiuj verkoj, la aŭtoro agis kaj kiel historiisto (ĉar ne ekzistis ekzistanta esplora literaturo) kaj kiel romanisto. Ĉi tiu verko ankaŭ traktas unu el la centraj temoj en la verkoj de Gamsaĥurdja: la lukton de [[artisto]] kun [[Potenco (filozofio)|potenco]] en [[aŭtokratio]], kiu kaj subpremas kaj promocias lin. La nuntempaj romanoj ''La Rideto de Dionizo'' ({{Lang-ka|დიონისოს ღიმილი}}, 1924), ''La Forkapto de la Luno'' (1935), kaj ''Vitofloro'' (1953) temas pri la sorto de [[kartveloj]], kiuj migris al [[Okcidenta Eŭropo]] kaj poste revenis al sia patrujo. Ili estas sendependaj romanoj kaj estas erare nomataj trilogio. ''La Rideto de Dionizo'' parte okazas en [[Germanio]] kaj estas forte influita de la germana penso, kiel ĝenerale okazas ĉe liaj verkoj, kie okcidenteŭropaj ideoj kaj kartvelaj temoj interplektiĝas. Lia aŭtobiografia ''Dialogo kun la spiritoj'' (1963) estis komence malpermesita kaj publikigita nur post lia morto. Gamsaĥurdja fondis kartvelan skolon pri goethe- studoj, tradukis la verkon ''[[La Malĝojoj de Juna Werther|La Malĝojoj de la Juna Werther]]'' de [[Goethe]] en la kartvelan lingvon en 1928, kaj verkis goethe-romanon. Antaŭ la [[Unua Mondmilito]], Gamsaĥurdja publikigis 30 artikolojn kaj plurajn poemojn en Germanio. Li estis nomumita membro de la Kartvela Akademio de Sciencoj. En 1965 li ricevis la kartvelan Ŝtatan Premion Ŝota Rustaveli por Literaturo. == Verkaro (elekto) == === Romanoj === * ''La Rideto de Dionizo'' (''დიონისოს ღიმილი'',1925) * ''Ŝtelante la Lunon'' (''მთვარის მოტაცება'', 1935-36) * ''Khogais Mindia'' (''ხოგაის მინდია'', 1937) * La dekstra ''mano'' de ''la grandmajstro'' * ''La Florado de la Vinberejo'' (''ვაზის'' ყვავილობა, 1955) * ''David la Konstruisto'' (''დავითაღმაშენებელი'', 1942-62) === Memuaroj === * ''Flirtante kun Fantomoj'' (''ლანდებთან'' ლაციცი, 1963) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://allgeo.org/index.php/ka/2277-2020-02-10-16-26-14 Konstantine Gamsaĥurdja] (kartvele). Allgeo.org. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gamsakhurdia, Konstantine}} [[Kategorio:Kartvelaj verkistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj verkistoj]] [[Kategorio:Kartvelaj diplomatoj]] 6riz4e6t9pg8md09nkdcegftdxlu28g 9373160 9373159 2026-05-15T08:34:49Z Sj1mor 12103 9373160 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Konstantino Gamsaĥurdja''' ({{Lang-ka|კონსტანტინე გამსახურდია|tr}}, naskiĝis la 3-an de majo 1893 en Dzveli-Abasha, [[Kutaisa gubernio]], [[Rusia Imperio]] - mortis la 17-an de julio 1975 en [[Tbiliso]]) estis [[Kartveloj|kartvela]] verkisto kaj publika figuro, kiu, kune kun [[Miĥeil Ĝavaĥiŝvili]], estas konsiderita unu el la plej gravaj kartvelaj verkistoj de la 20-a jarcento. Li estis la aŭtoro de kelkaj [[Historia romano|historiaj romanoj]], same kiel tradukoj de germanaj kaj italaj verkoj en la kartvelan. [[Dosiero:კონსტანტინე_გამსახურდია_ევროპაში_მოგზაურობისას.jpg|maldekstra|eta|Gamsaĥurdja junaĝe, 1923]]Edukita kaj unue publikigita en Germanio, li kunigis okcidenteŭropajn influojn al pure kartvelaj temoj por produkti siajn plej bonajn verkojn, kiel ekzemple ''La Dekstra Mano de la Granda Majstro'' kaj ''Davido la Konstruisto''. Malamika al la [[Sovetunio|sovetia regado]], li tamen estis unu el la malmultaj ĉefaj kartvelaj verkistoj, kiuj postvivis la subpremojn de la [[Stalinismo]], malgraŭ ekzilo al insulo en la [[Blanka maro|Blanka Maro]] kaj pluraj arestoj. Liaj verkoj estas konataj pro siaj karakteraj portretadoj kun granda psikologia kompreno. Alia grava trajto de la skribaĵoj de Gamsaĥurdja estas nova subtileco, kiun li enmetis en la kartvelan vortadon, imitante arkaikan lingvon por krei senton de [[klasikismo]]. La filo de Konstantine Gamsaĥurdja, [[Zviad Gamsaĥurdja|Zviad]], fariĝis soveta [[disidento]] kiu poste estis elektita la unua Prezidanto de Kartvelio en 1991, sed mortis sub suspektindaj cirkonstancoj en la enlanda milito ([[d:Q1070890]]) en 1993. == Verkado == [[Dosiero:Konstantine_Gamsakhurdia.jpg|eta|Konstantine Gamsachurdia, maljunaĝe]] Gamsaĥurdja verkis romanojn kaj novelojn, kiuj plurfoje esploras la konfliktojn inter politika potenco, la individuo kaj kartvelaj virtoj (''kartweloba'' ). Inter liaj plej konataj verkoj estas la romano ''La Dekstra Mano de la Granda Majstro'' (1939), kiu prezentas la konflikton inter reĝo kaj lia katedralarkitekto en la 11-a jarcento, kaj la tetralogio ''Davit la Konstruisto'' (1942–1961), kiu traktas la reformismajn atingojn de la samnoma reĝo en la 12-a jarcento. En ĉi tiuj verkoj, la aŭtoro agis kaj kiel historiisto (ĉar ne ekzistis ekzistanta esplora literaturo) kaj kiel romanisto. Ĉi tiu verko ankaŭ traktas unu el la centraj temoj en la verkoj de Gamsaĥurdja: la lukton de [[artisto]] kun [[Potenco (filozofio)|potenco]] en [[aŭtokratio]], kiu kaj subpremas kaj promocias lin. La nuntempaj romanoj ''La Rideto de Dionizo'' ({{Lang-ka|დიონისოს ღიმილი}}, 1924), ''La Forkapto de la Luno'' (1935), kaj ''Vitofloro'' (1953) temas pri la sorto de [[kartveloj]], kiuj migris al [[Okcidenta Eŭropo]] kaj poste revenis al sia patrujo. Ili estas sendependaj romanoj kaj estas erare nomataj trilogio. ''La Rideto de Dionizo'' parte okazas en [[Germanio]] kaj estas forte influita de la germana penso, kiel ĝenerale okazas ĉe liaj verkoj, kie okcidenteŭropaj ideoj kaj kartvelaj temoj interplektiĝas. Lia aŭtobiografia ''Dialogo kun la spiritoj'' (1963) estis komence malpermesita kaj publikigita nur post lia morto. Gamsaĥurdja fondis kartvelan skolon pri goethe- studoj, tradukis la verkon ''[[La Malĝojoj de Juna Werther|La Malĝojoj de la Juna Werther]]'' de [[Goethe]] en la kartvelan lingvon en 1928, kaj verkis goethe-romanon. Antaŭ la [[Unua Mondmilito]], Gamsaĥurdja publikigis 30 artikolojn kaj plurajn poemojn en Germanio. Li estis nomumita membro de la Kartvela Akademio de Sciencoj. En 1965 li ricevis la kartvelan Ŝtatan Premion Ŝota Rustaveli por Literaturo. == Verkaro (elekto) == === Romanoj === * ''La Rideto de Dionizo'' (''დიონისოს ღიმილი'',1925) * ''Ŝtelante la Lunon'' (''მთვარის მოტაცება'', 1935-36) * ''Khogais Mindia'' (''ხოგაის მინდია'', 1937) * La dekstra ''mano'' de ''la grandmajstro'' * ''La Florado de la Vinberejo'' (''ვაზის'' ყვავილობა, 1955) * ''David la Konstruisto'' (''დავითაღმაშენებელი'', 1942-62) === Memuaroj === * ''Flirtante kun Fantomoj'' (''ლანდებთან'' ლაციცი, 1963) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://allgeo.org/index.php/ka/2277-2020-02-10-16-26-14 Konstantine Gamsaĥurdja] (kartvele). Allgeo.org. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gamsakhurdia, Konstantine}} [[Kategorio:Kartvelaj verkistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj verkistoj]] [[Kategorio:Kartvelaj diplomatoj]] oahvuyp6opf67gbv12a9uplm7wviaa1 9373161 9373160 2026-05-15T08:35:25Z Sj1mor 12103 9373161 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Konstantino Gamsaĥurdja''' ({{Lang-ka|კონსტანტინე გამსახურდია|tr}}, naskiĝis la 3-an de majo 1893 en Dzveli-Abasha, [[Kutaisa gubernio]], [[Rusia Imperio]] - mortis la 17-an de julio 1975 en [[Tbiliso]]) estis [[Kartveloj|kartvela]] verkisto kaj publika figuro, kiu, kune kun [[Miĥeil Ĝavaĥiŝvili]], estas konsiderita unu el la plej gravaj kartvelaj verkistoj de la 20-a jarcento. Li estis la aŭtoro de kelkaj [[Historia romano|historiaj romanoj]], same kiel tradukoj de germanaj kaj italaj verkoj en la kartvelan. Edukita kaj unue publikigita en Germanio, li kunigis okcidenteŭropajn influojn al pure kartvelaj temoj por produkti siajn plej bonajn verkojn, kiel ekzemple ''La Dekstra Mano de la Granda Majstro'' kaj ''Davido la Konstruisto''. Malamika al la [[Sovetunio|sovetia regado]], li tamen estis unu el la malmultaj ĉefaj kartvelaj verkistoj, kiuj postvivis la subpremojn de la [[Stalinismo]], malgraŭ ekzilo al insulo en la [[Blanka maro|Blanka Maro]] kaj pluraj arestoj. Liaj verkoj estas konataj pro siaj karakteraj portretadoj kun granda psikologia kompreno. Alia grava trajto de la skribaĵoj de Gamsaĥurdja estas nova subtileco, kiun li enmetis en la kartvelan vortadon, imitante arkaikan lingvon por krei senton de [[klasikismo]]. La filo de Konstantine Gamsaĥurdja, [[Zviad Gamsaĥurdja|Zviad]], fariĝis soveta [[disidento]] kiu poste estis elektita la unua Prezidanto de Kartvelio en 1991, sed mortis sub suspektindaj cirkonstancoj en la enlanda milito ([[d:Q1070890]]) en 1993. == Verkado == [[Dosiero:კონსტანტინე_გამსახურდია_ევროპაში_მოგზაურობისას.jpg|dekstra|eta|Gamsaĥurdja junaĝe, 1923]] [[Dosiero:Konstantine_Gamsakhurdia.jpg|eta|Konstantine Gamsachurdia, maljunaĝe]] Gamsaĥurdja verkis romanojn kaj novelojn, kiuj plurfoje esploras la konfliktojn inter politika potenco, la individuo kaj kartvelaj virtoj (''kartweloba'' ). Inter liaj plej konataj verkoj estas la romano ''La Dekstra Mano de la Granda Majstro'' (1939), kiu prezentas la konflikton inter reĝo kaj lia katedralarkitekto en la 11-a jarcento, kaj la tetralogio ''Davit la Konstruisto'' (1942–1961), kiu traktas la reformismajn atingojn de la samnoma reĝo en la 12-a jarcento. En ĉi tiuj verkoj, la aŭtoro agis kaj kiel historiisto (ĉar ne ekzistis ekzistanta esplora literaturo) kaj kiel romanisto. Ĉi tiu verko ankaŭ traktas unu el la centraj temoj en la verkoj de Gamsaĥurdja: la lukton de [[artisto]] kun [[Potenco (filozofio)|potenco]] en [[aŭtokratio]], kiu kaj subpremas kaj promocias lin. La nuntempaj romanoj ''La Rideto de Dionizo'' ({{Lang-ka|დიონისოს ღიმილი}}, 1924), ''La Forkapto de la Luno'' (1935), kaj ''Vitofloro'' (1953) temas pri la sorto de [[kartveloj]], kiuj migris al [[Okcidenta Eŭropo]] kaj poste revenis al sia patrujo. Ili estas sendependaj romanoj kaj estas erare nomataj trilogio. ''La Rideto de Dionizo'' parte okazas en [[Germanio]] kaj estas forte influita de la germana penso, kiel ĝenerale okazas ĉe liaj verkoj, kie okcidenteŭropaj ideoj kaj kartvelaj temoj interplektiĝas. Lia aŭtobiografia ''Dialogo kun la spiritoj'' (1963) estis komence malpermesita kaj publikigita nur post lia morto. Gamsaĥurdja fondis kartvelan skolon pri goethe- studoj, tradukis la verkon ''[[La Malĝojoj de Juna Werther|La Malĝojoj de la Juna Werther]]'' de [[Goethe]] en la kartvelan lingvon en 1928, kaj verkis goethe-romanon. Antaŭ la [[Unua Mondmilito]], Gamsaĥurdja publikigis 30 artikolojn kaj plurajn poemojn en Germanio. Li estis nomumita membro de la Kartvela Akademio de Sciencoj. En 1965 li ricevis la kartvelan Ŝtatan Premion Ŝota Rustaveli por Literaturo. == Verkaro (elekto) == === Romanoj === * ''La Rideto de Dionizo'' (''დიონისოს ღიმილი'',1925) * ''Ŝtelante la Lunon'' (''მთვარის მოტაცება'', 1935-36) * ''Khogais Mindia'' (''ხოგაის მინდია'', 1937) * La dekstra ''mano'' de ''la grandmajstro'' * ''La Florado de la Vinberejo'' (''ვაზის'' ყვავილობა, 1955) * ''David la Konstruisto'' (''დავითაღმაშენებელი'', 1942-62) === Memuaroj === * ''Flirtante kun Fantomoj'' (''ლანდებთან'' ლაციცი, 1963) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://allgeo.org/index.php/ka/2277-2020-02-10-16-26-14 Konstantine Gamsaĥurdja] (kartvele). Allgeo.org. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gamsakhurdia, Konstantine}} [[Kategorio:Kartvelaj verkistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj verkistoj]] [[Kategorio:Kartvelaj diplomatoj]] 3ev70ud16lnwat28h16zc8y862oq9ka 9373162 9373161 2026-05-15T08:39:13Z Sj1mor 12103 9373162 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Konstantino Gamsaĥurdja''' ({{Lang-ka|კონსტანტინე გამსახურდია|tr}}, naskiĝis la 3-an de majo 1893 en Dzveli-Abasha, [[Kutaisa gubernio]], [[Rusia Imperio]] - mortis la 17-an de julio 1975 en [[Tbiliso]]) estis [[Kartveloj|kartvela]] verkisto kaj publika figuro, kiu, kune kun [[Miĥeil Ĝavaĥiŝvili]], estas konsiderita unu el la plej gravaj kartvelaj verkistoj de la 20-a jarcento. Li estis la aŭtoro de kelkaj [[Historia romano|historiaj romanoj]], same kiel tradukoj de germanaj kaj italaj verkoj en la kartvelan. Edukita kaj unue publikigita en Germanio, li kunigis okcidenteŭropajn influojn al pure kartvelaj temoj por produkti siajn plej bonajn verkojn, kiel ekzemple ''La Dekstra Mano de la Granda Majstro'' kaj ''Davido la Konstruisto''. Malamika al la [[Sovetunio|sovetia regado]], li tamen estis unu el la malmultaj ĉefaj kartvelaj verkistoj, kiuj postvivis la subpremojn de la [[Stalinismo]], malgraŭ ekzilo al insulo en la [[Blanka maro|Blanka Maro]] kaj pluraj arestoj. Liaj verkoj estas konataj pro siaj karakteraj portretadoj kun granda psikologia kompreno. Alia grava trajto de la skribaĵoj de Gamsaĥurdja estas nova subtileco, kiun li enmetis en la kartvelan vortadon, imitante arkaikan lingvon por krei senton de [[klasikismo]]. La filo de Konstantine Gamsaĥurdja, [[Zviad Gamsaĥurdja|Zviad]], fariĝis soveta [[disidento]] kiu poste estis elektita la unua Prezidanto de Kartvelio en 1991, sed mortis sub suspektindaj cirkonstancoj en la enlanda milito ([[d:Q1070890]]) en 1993. == Verkado == [[Dosiero:კონსტანტინე_გამსახურდია_ევროპაში_მოგზაურობისას.jpg|dekstra|eta|Gamsaĥurdja junaĝe, 1923]] [[Dosiero:Konstantine_Gamsakhurdia.jpg|eta|Konstantine Gamsachurdia, maljunaĝe]] Gamsaĥurdja verkis romanojn kaj novelojn, kiuj plurfoje esploras la konfliktojn inter politika potenco, la individuo kaj kartvelaj virtoj (''kartweloba'' ). Inter liaj plej konataj verkoj estas la romano ''La Dekstra Mano de la Granda Majstro'' (1939), kiu prezentas la konflikton inter reĝo kaj lia katedralarkitekto en la 11-a jarcento, kaj la tetralogio ''Davit la Konstruisto'' (1942–1961), kiu traktas la reformismajn atingojn de la samnoma reĝo en la 12-a jarcento. En ĉi tiuj verkoj, la aŭtoro agis kaj kiel historiisto (ĉar ne ekzistis ekzistanta esplora literaturo) kaj kiel romanisto. Ĉi tiu verko ankaŭ traktas unu el la centraj temoj en la verkoj de Gamsaĥurdja: la lukton de [[artisto]] kun [[Potenco (filozofio)|potenco]] en [[aŭtokratio]], kiu kaj subpremas kaj promocias lin. La nuntempaj romanoj ''La Rideto de Dionizo'' ({{Lang|ka|დიონისოს ღიმილი}}, 1924), ''La Forkapto de la Luno'' (1935), kaj ''Vitofloro'' (1953) temas pri la sorto de [[kartveloj]], kiuj migris al [[Okcidenta Eŭropo]] kaj poste revenis al sia patrujo. Ili estas sendependaj romanoj kaj estas erare nomataj trilogio. ''La Rideto de Dionizo'' parte okazas en [[Germanio]] kaj estas forte influita de la germana penso, kiel ĝenerale okazas ĉe liaj verkoj, kie okcidenteŭropaj ideoj kaj kartvelaj temoj interplektiĝas. Lia aŭtobiografia ''Dialogo kun la spiritoj'' (1963) estis komence malpermesita kaj publikigita nur post lia morto. Gamsaĥurdja fondis kartvelan skolon pri goethe- studoj, tradukis la verkon ''[[La Malĝojoj de Juna Werther|La Malĝojoj de la Juna Werther]]'' de [[Goethe]] en la kartvelan lingvon en 1928, kaj verkis goethe-romanon. Antaŭ la [[Unua Mondmilito]], Gamsaĥurdja publikigis 30 artikolojn kaj plurajn poemojn en Germanio. Li estis nomumita membro de la Kartvela Akademio de Sciencoj. En 1965 li ricevis la kartvelan Ŝtatan Premion Ŝota Rustaveli por Literaturo. == Verkaro (elekto) == === Romanoj === * ''La Rideto de Dionizo'' ({{Lang|ka|დიონისოს ღიმილი, 1925) * ''Ŝtelante la Lunon'' ({{Lang|ka|მთვარის მოტაცება}}, 1935-36) * ''Khogais Mindia'' ({{Lang|ka|ხოგაის მინდია}}, 1937) * La dekstra mano de la grandmajstro * ''La Florado de la Vinberejo'' ({{Lang|ka|ვაზის ყვავილობა}}, 1955) * ''David la Konstruisto'' ({{Lang|ka|დავითაღმაშენებელი}}, 1942-62) === Memuaroj === * ''Flirtante kun Fantomoj'' (''ლანდებთან'' ლაციცი, 1963) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://allgeo.org/index.php/ka/2277-2020-02-10-16-26-14 Konstantine Gamsaĥurdja] (kartvele). Allgeo.org. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gamsakhurdia, Konstantine}} [[Kategorio:Kartvelaj verkistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj verkistoj]] [[Kategorio:Kartvelaj diplomatoj]] 7ikxgorn751x37qh9qy95vpp3w2vyoh 9373163 9373162 2026-05-15T08:39:31Z Sj1mor 12103 /* Romanoj */ 9373163 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Konstantino Gamsaĥurdja''' ({{Lang-ka|კონსტანტინე გამსახურდია|tr}}, naskiĝis la 3-an de majo 1893 en Dzveli-Abasha, [[Kutaisa gubernio]], [[Rusia Imperio]] - mortis la 17-an de julio 1975 en [[Tbiliso]]) estis [[Kartveloj|kartvela]] verkisto kaj publika figuro, kiu, kune kun [[Miĥeil Ĝavaĥiŝvili]], estas konsiderita unu el la plej gravaj kartvelaj verkistoj de la 20-a jarcento. Li estis la aŭtoro de kelkaj [[Historia romano|historiaj romanoj]], same kiel tradukoj de germanaj kaj italaj verkoj en la kartvelan. Edukita kaj unue publikigita en Germanio, li kunigis okcidenteŭropajn influojn al pure kartvelaj temoj por produkti siajn plej bonajn verkojn, kiel ekzemple ''La Dekstra Mano de la Granda Majstro'' kaj ''Davido la Konstruisto''. Malamika al la [[Sovetunio|sovetia regado]], li tamen estis unu el la malmultaj ĉefaj kartvelaj verkistoj, kiuj postvivis la subpremojn de la [[Stalinismo]], malgraŭ ekzilo al insulo en la [[Blanka maro|Blanka Maro]] kaj pluraj arestoj. Liaj verkoj estas konataj pro siaj karakteraj portretadoj kun granda psikologia kompreno. Alia grava trajto de la skribaĵoj de Gamsaĥurdja estas nova subtileco, kiun li enmetis en la kartvelan vortadon, imitante arkaikan lingvon por krei senton de [[klasikismo]]. La filo de Konstantine Gamsaĥurdja, [[Zviad Gamsaĥurdja|Zviad]], fariĝis soveta [[disidento]] kiu poste estis elektita la unua Prezidanto de Kartvelio en 1991, sed mortis sub suspektindaj cirkonstancoj en la enlanda milito ([[d:Q1070890]]) en 1993. == Verkado == [[Dosiero:კონსტანტინე_გამსახურდია_ევროპაში_მოგზაურობისას.jpg|dekstra|eta|Gamsaĥurdja junaĝe, 1923]] [[Dosiero:Konstantine_Gamsakhurdia.jpg|eta|Konstantine Gamsachurdia, maljunaĝe]] Gamsaĥurdja verkis romanojn kaj novelojn, kiuj plurfoje esploras la konfliktojn inter politika potenco, la individuo kaj kartvelaj virtoj (''kartweloba'' ). Inter liaj plej konataj verkoj estas la romano ''La Dekstra Mano de la Granda Majstro'' (1939), kiu prezentas la konflikton inter reĝo kaj lia katedralarkitekto en la 11-a jarcento, kaj la tetralogio ''Davit la Konstruisto'' (1942–1961), kiu traktas la reformismajn atingojn de la samnoma reĝo en la 12-a jarcento. En ĉi tiuj verkoj, la aŭtoro agis kaj kiel historiisto (ĉar ne ekzistis ekzistanta esplora literaturo) kaj kiel romanisto. Ĉi tiu verko ankaŭ traktas unu el la centraj temoj en la verkoj de Gamsaĥurdja: la lukton de [[artisto]] kun [[Potenco (filozofio)|potenco]] en [[aŭtokratio]], kiu kaj subpremas kaj promocias lin. La nuntempaj romanoj ''La Rideto de Dionizo'' ({{Lang|ka|დიონისოს ღიმილი}}, 1924), ''La Forkapto de la Luno'' (1935), kaj ''Vitofloro'' (1953) temas pri la sorto de [[kartveloj]], kiuj migris al [[Okcidenta Eŭropo]] kaj poste revenis al sia patrujo. Ili estas sendependaj romanoj kaj estas erare nomataj trilogio. ''La Rideto de Dionizo'' parte okazas en [[Germanio]] kaj estas forte influita de la germana penso, kiel ĝenerale okazas ĉe liaj verkoj, kie okcidenteŭropaj ideoj kaj kartvelaj temoj interplektiĝas. Lia aŭtobiografia ''Dialogo kun la spiritoj'' (1963) estis komence malpermesita kaj publikigita nur post lia morto. Gamsaĥurdja fondis kartvelan skolon pri goethe- studoj, tradukis la verkon ''[[La Malĝojoj de Juna Werther|La Malĝojoj de la Juna Werther]]'' de [[Goethe]] en la kartvelan lingvon en 1928, kaj verkis goethe-romanon. Antaŭ la [[Unua Mondmilito]], Gamsaĥurdja publikigis 30 artikolojn kaj plurajn poemojn en Germanio. Li estis nomumita membro de la Kartvela Akademio de Sciencoj. En 1965 li ricevis la kartvelan Ŝtatan Premion Ŝota Rustaveli por Literaturo. == Verkaro (elekto) == === Romanoj === * ''La Rideto de Dionizo'' ({{Lang|ka|დიონისოს ღიმილი}}, 1925) * ''Ŝtelante la Lunon'' ({{Lang|ka|მთვარის მოტაცება}}, 1935-36) * ''Khogais Mindia'' ({{Lang|ka|ხოგაის მინდია}}, 1937) * La dekstra mano de la grandmajstro * ''La Florado de la Vinberejo'' ({{Lang|ka|ვაზის ყვავილობა}}, 1955) * ''David la Konstruisto'' ({{Lang|ka|დავითაღმაშენებელი}}, 1942-62) === Memuaroj === * ''Flirtante kun Fantomoj'' (''ლანდებთან'' ლაციცი, 1963) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://allgeo.org/index.php/ka/2277-2020-02-10-16-26-14 Konstantine Gamsaĥurdja] (kartvele). Allgeo.org. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gamsakhurdia, Konstantine}} [[Kategorio:Kartvelaj verkistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj verkistoj]] [[Kategorio:Kartvelaj diplomatoj]] slofpwktyutu6liwrv5m07031l59jqg 9373171 9373163 2026-05-15T08:46:28Z Sj1mor 12103 /* Romanoj */ 9373171 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Konstantino Gamsaĥurdja''' ({{Lang-ka|კონსტანტინე გამსახურდია|tr}}, naskiĝis la 3-an de majo 1893 en Dzveli-Abasha, [[Kutaisa gubernio]], [[Rusia Imperio]] - mortis la 17-an de julio 1975 en [[Tbiliso]]) estis [[Kartveloj|kartvela]] verkisto kaj publika figuro, kiu, kune kun [[Miĥeil Ĝavaĥiŝvili]], estas konsiderita unu el la plej gravaj kartvelaj verkistoj de la 20-a jarcento. Li estis la aŭtoro de kelkaj [[Historia romano|historiaj romanoj]], same kiel tradukoj de germanaj kaj italaj verkoj en la kartvelan. Edukita kaj unue publikigita en Germanio, li kunigis okcidenteŭropajn influojn al pure kartvelaj temoj por produkti siajn plej bonajn verkojn, kiel ekzemple ''La Dekstra Mano de la Granda Majstro'' kaj ''Davido la Konstruisto''. Malamika al la [[Sovetunio|sovetia regado]], li tamen estis unu el la malmultaj ĉefaj kartvelaj verkistoj, kiuj postvivis la subpremojn de la [[Stalinismo]], malgraŭ ekzilo al insulo en la [[Blanka maro|Blanka Maro]] kaj pluraj arestoj. Liaj verkoj estas konataj pro siaj karakteraj portretadoj kun granda psikologia kompreno. Alia grava trajto de la skribaĵoj de Gamsaĥurdja estas nova subtileco, kiun li enmetis en la kartvelan vortadon, imitante arkaikan lingvon por krei senton de [[klasikismo]]. La filo de Konstantine Gamsaĥurdja, [[Zviad Gamsaĥurdja|Zviad]], fariĝis soveta [[disidento]] kiu poste estis elektita la unua Prezidanto de Kartvelio en 1991, sed mortis sub suspektindaj cirkonstancoj en la enlanda milito ([[d:Q1070890]]) en 1993. == Verkado == [[Dosiero:კონსტანტინე_გამსახურდია_ევროპაში_მოგზაურობისას.jpg|dekstra|eta|Gamsaĥurdja junaĝe, 1923]] [[Dosiero:Konstantine_Gamsakhurdia.jpg|eta|Konstantine Gamsachurdia, maljunaĝe]] Gamsaĥurdja verkis romanojn kaj novelojn, kiuj plurfoje esploras la konfliktojn inter politika potenco, la individuo kaj kartvelaj virtoj (''kartweloba'' ). Inter liaj plej konataj verkoj estas la romano ''La Dekstra Mano de la Granda Majstro'' (1939), kiu prezentas la konflikton inter reĝo ([[Georgo la 1-a (Kartvelio)]]) kaj lia katedralarkitekto en la 11-a jarcento, kaj la tetralogio ''Davit la Konstruisto'' (1942–1961), kiu traktas la reformismajn atingojn de la samnoma reĝo ([[Davido la 4-a de Kartvelio]]) de la 12-a jarcento. En ĉi tiuj verkoj, la aŭtoro agis kaj kiel historiisto (ĉar ne ekzistis ekzistanta esplora literaturo) kaj kiel romanisto. Ĉi tiu verko ankaŭ traktas unu el la centraj temoj en la verkoj de Gamsaĥurdja: la lukton de [[artisto]] kun [[Potenco (filozofio)|potenco]] en [[aŭtokratio]], kiu kaj subpremas kaj promocias lin. La nuntempaj romanoj ''La Rideto de Dionizo'' ({{Lang|ka|დიონისოს ღიმილი}}, 1924), ''La Forkapto de la Luno'' (1935), kaj ''Vitofloro'' (1953) temas pri la sorto de [[kartveloj]], kiuj migris al [[Okcidenta Eŭropo]] kaj poste revenis al sia patrujo. Ili estas sendependaj romanoj kaj estas erare nomataj trilogio. ''La Rideto de Dionizo'' parte okazas en [[Germanio]] kaj estas forte influita de la germana penso, kiel ĝenerale okazas ĉe liaj verkoj, kie okcidenteŭropaj ideoj kaj kartvelaj temoj interplektiĝas. Lia aŭtobiografia ''Dialogo kun la spiritoj'' (1963) estis komence malpermesita kaj publikigita nur post lia morto. Gamsaĥurdja fondis kartvelan skolon pri goethe- studoj, tradukis la verkon ''[[La Malĝojoj de Juna Werther|La Malĝojoj de la Juna Werther]]'' de [[Goethe]] en la kartvelan lingvon en 1928, kaj verkis goethe-romanon. Antaŭ la [[Unua Mondmilito]], Gamsaĥurdja publikigis 30 artikolojn kaj plurajn poemojn en Germanio. Li estis nomumita membro de la Kartvela Akademio de Sciencoj. En 1965 li ricevis la kartvelan Ŝtatan Premion Ŝota Rustaveli por Literaturo. == Verkaro (elekto) == === Romanoj === * ''La Rideto de Dionizo'' ({{Lang|ka|დიონისოს ღიმილი}}, 1925) * ''Ŝtelante la Lunon'' ({{Lang|ka|მთვარის მოტაცება}}, 1935-36) * ''Khogais Mindia'' ({{Lang|ka|ხოგაის მინდია}}, 1937) * ''Didost’at’is k’onst’ant’ines marjvena'' ({{Lang|ka|დიდოსტატის კონსტანტინეს მარჯვენა}}, La dekstra mano de la grandmajstro, 1939) * ''La Florado de la Vinberejo'' ({{Lang|ka|ვაზის ყვავილობა}}, 1955) * ''Davitaghmashenebeli'' ({{Lang|ka|დავითაღმაშენებელი}}, Davido la Konstruisto, 1942-62) === Memuaroj === * ''Flirtante kun Fantomoj'' (''ლანდებთან'' ლაციცი, 1963) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://allgeo.org/index.php/ka/2277-2020-02-10-16-26-14 Konstantine Gamsaĥurdja] (kartvele). Allgeo.org. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gamsakhurdia, Konstantine}} [[Kategorio:Kartvelaj verkistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj verkistoj]] [[Kategorio:Kartvelaj diplomatoj]] s27kapoli0yui8nwl914usz0a3b1t33 9373172 9373171 2026-05-15T08:48:07Z Sj1mor 12103 /* Romanoj */ 9373172 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Konstantino Gamsaĥurdja''' ({{Lang-ka|კონსტანტინე გამსახურდია|tr}}, naskiĝis la 3-an de majo 1893 en Dzveli-Abasha, [[Kutaisa gubernio]], [[Rusia Imperio]] - mortis la 17-an de julio 1975 en [[Tbiliso]]) estis [[Kartveloj|kartvela]] verkisto kaj publika figuro, kiu, kune kun [[Miĥeil Ĝavaĥiŝvili]], estas konsiderita unu el la plej gravaj kartvelaj verkistoj de la 20-a jarcento. Li estis la aŭtoro de kelkaj [[Historia romano|historiaj romanoj]], same kiel tradukoj de germanaj kaj italaj verkoj en la kartvelan. Edukita kaj unue publikigita en Germanio, li kunigis okcidenteŭropajn influojn al pure kartvelaj temoj por produkti siajn plej bonajn verkojn, kiel ekzemple ''La Dekstra Mano de la Granda Majstro'' kaj ''Davido la Konstruisto''. Malamika al la [[Sovetunio|sovetia regado]], li tamen estis unu el la malmultaj ĉefaj kartvelaj verkistoj, kiuj postvivis la subpremojn de la [[Stalinismo]], malgraŭ ekzilo al insulo en la [[Blanka maro|Blanka Maro]] kaj pluraj arestoj. Liaj verkoj estas konataj pro siaj karakteraj portretadoj kun granda psikologia kompreno. Alia grava trajto de la skribaĵoj de Gamsaĥurdja estas nova subtileco, kiun li enmetis en la kartvelan vortadon, imitante arkaikan lingvon por krei senton de [[klasikismo]]. La filo de Konstantine Gamsaĥurdja, [[Zviad Gamsaĥurdja|Zviad]], fariĝis soveta [[disidento]] kiu poste estis elektita la unua Prezidanto de Kartvelio en 1991, sed mortis sub suspektindaj cirkonstancoj en la enlanda milito ([[d:Q1070890]]) en 1993. == Verkado == [[Dosiero:კონსტანტინე_გამსახურდია_ევროპაში_მოგზაურობისას.jpg|dekstra|eta|Gamsaĥurdja junaĝe, 1923]] [[Dosiero:Konstantine_Gamsakhurdia.jpg|eta|Konstantine Gamsachurdia, maljunaĝe]] Gamsaĥurdja verkis romanojn kaj novelojn, kiuj plurfoje esploras la konfliktojn inter politika potenco, la individuo kaj kartvelaj virtoj (''kartweloba'' ). Inter liaj plej konataj verkoj estas la romano ''La Dekstra Mano de la Granda Majstro'' (1939), kiu prezentas la konflikton inter reĝo ([[Georgo la 1-a (Kartvelio)]]) kaj lia katedralarkitekto en la 11-a jarcento, kaj la tetralogio ''Davit la Konstruisto'' (1942–1961), kiu traktas la reformismajn atingojn de la samnoma reĝo ([[Davido la 4-a de Kartvelio]]) de la 12-a jarcento. En ĉi tiuj verkoj, la aŭtoro agis kaj kiel historiisto (ĉar ne ekzistis ekzistanta esplora literaturo) kaj kiel romanisto. Ĉi tiu verko ankaŭ traktas unu el la centraj temoj en la verkoj de Gamsaĥurdja: la lukton de [[artisto]] kun [[Potenco (filozofio)|potenco]] en [[aŭtokratio]], kiu kaj subpremas kaj promocias lin. La nuntempaj romanoj ''La Rideto de Dionizo'' ({{Lang|ka|დიონისოს ღიმილი}}, 1924), ''La Forkapto de la Luno'' (1935), kaj ''Vitofloro'' (1953) temas pri la sorto de [[kartveloj]], kiuj migris al [[Okcidenta Eŭropo]] kaj poste revenis al sia patrujo. Ili estas sendependaj romanoj kaj estas erare nomataj trilogio. ''La Rideto de Dionizo'' parte okazas en [[Germanio]] kaj estas forte influita de la germana penso, kiel ĝenerale okazas ĉe liaj verkoj, kie okcidenteŭropaj ideoj kaj kartvelaj temoj interplektiĝas. Lia aŭtobiografia ''Dialogo kun la spiritoj'' (1963) estis komence malpermesita kaj publikigita nur post lia morto. Gamsaĥurdja fondis kartvelan skolon pri goethe- studoj, tradukis la verkon ''[[La Malĝojoj de Juna Werther|La Malĝojoj de la Juna Werther]]'' de [[Goethe]] en la kartvelan lingvon en 1928, kaj verkis goethe-romanon. Antaŭ la [[Unua Mondmilito]], Gamsaĥurdja publikigis 30 artikolojn kaj plurajn poemojn en Germanio. Li estis nomumita membro de la Kartvela Akademio de Sciencoj. En 1965 li ricevis la kartvelan Ŝtatan Premion Ŝota Rustaveli por Literaturo. == Verkaro (elekto) == === Romanoj === * ''Dionisos ghimili'' ({{Lang|ka|დიონისოს ღიმილი}}, La Rideto de Dionizo, 1925) * ''Mtvaris mot’atseba'' ({{Lang|ka|მთვარის მოტაცება}}, Ŝtelante la Lunon, 1935-36) * ''Khogais Mindia'' ({{Lang|ka|ხოგაის მინდია}}, 1937) * ''Didost’at’is k’onst’ant’ines marjvena'' ({{Lang|ka|დიდოსტატის კონსტანტინეს მარჯვენა}}, La dekstra mano de la grandmajstro, 1939) * ''Vazis q’vaviloba'' ({{Lang|ka|ვაზის ყვავილობა}}, La Florado de la Vinberejo, 1955) * ''Davitaghmashenebeli'' ({{Lang|ka|დავითაღმაშენებელი}}, Davido la Konstruisto, 1942-62) === Memuaroj === * ''Flirtante kun Fantomoj'' (''ლანდებთან'' ლაციცი, 1963) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://allgeo.org/index.php/ka/2277-2020-02-10-16-26-14 Konstantine Gamsaĥurdja] (kartvele). Allgeo.org. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gamsakhurdia, Konstantine}} [[Kategorio:Kartvelaj verkistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj verkistoj]] [[Kategorio:Kartvelaj diplomatoj]] fw9p2179nxf5d9uok3dtvsl404lt7hw 9373173 9373172 2026-05-15T08:48:53Z Sj1mor 12103 /* Memuaroj */ 9373173 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Konstantino Gamsaĥurdja''' ({{Lang-ka|კონსტანტინე გამსახურდია|tr}}, naskiĝis la 3-an de majo 1893 en Dzveli-Abasha, [[Kutaisa gubernio]], [[Rusia Imperio]] - mortis la 17-an de julio 1975 en [[Tbiliso]]) estis [[Kartveloj|kartvela]] verkisto kaj publika figuro, kiu, kune kun [[Miĥeil Ĝavaĥiŝvili]], estas konsiderita unu el la plej gravaj kartvelaj verkistoj de la 20-a jarcento. Li estis la aŭtoro de kelkaj [[Historia romano|historiaj romanoj]], same kiel tradukoj de germanaj kaj italaj verkoj en la kartvelan. Edukita kaj unue publikigita en Germanio, li kunigis okcidenteŭropajn influojn al pure kartvelaj temoj por produkti siajn plej bonajn verkojn, kiel ekzemple ''La Dekstra Mano de la Granda Majstro'' kaj ''Davido la Konstruisto''. Malamika al la [[Sovetunio|sovetia regado]], li tamen estis unu el la malmultaj ĉefaj kartvelaj verkistoj, kiuj postvivis la subpremojn de la [[Stalinismo]], malgraŭ ekzilo al insulo en la [[Blanka maro|Blanka Maro]] kaj pluraj arestoj. Liaj verkoj estas konataj pro siaj karakteraj portretadoj kun granda psikologia kompreno. Alia grava trajto de la skribaĵoj de Gamsaĥurdja estas nova subtileco, kiun li enmetis en la kartvelan vortadon, imitante arkaikan lingvon por krei senton de [[klasikismo]]. La filo de Konstantine Gamsaĥurdja, [[Zviad Gamsaĥurdja|Zviad]], fariĝis soveta [[disidento]] kiu poste estis elektita la unua Prezidanto de Kartvelio en 1991, sed mortis sub suspektindaj cirkonstancoj en la enlanda milito ([[d:Q1070890]]) en 1993. == Verkado == [[Dosiero:კონსტანტინე_გამსახურდია_ევროპაში_მოგზაურობისას.jpg|dekstra|eta|Gamsaĥurdja junaĝe, 1923]] [[Dosiero:Konstantine_Gamsakhurdia.jpg|eta|Konstantine Gamsachurdia, maljunaĝe]] Gamsaĥurdja verkis romanojn kaj novelojn, kiuj plurfoje esploras la konfliktojn inter politika potenco, la individuo kaj kartvelaj virtoj (''kartweloba'' ). Inter liaj plej konataj verkoj estas la romano ''La Dekstra Mano de la Granda Majstro'' (1939), kiu prezentas la konflikton inter reĝo ([[Georgo la 1-a (Kartvelio)]]) kaj lia katedralarkitekto en la 11-a jarcento, kaj la tetralogio ''Davit la Konstruisto'' (1942–1961), kiu traktas la reformismajn atingojn de la samnoma reĝo ([[Davido la 4-a de Kartvelio]]) de la 12-a jarcento. En ĉi tiuj verkoj, la aŭtoro agis kaj kiel historiisto (ĉar ne ekzistis ekzistanta esplora literaturo) kaj kiel romanisto. Ĉi tiu verko ankaŭ traktas unu el la centraj temoj en la verkoj de Gamsaĥurdja: la lukton de [[artisto]] kun [[Potenco (filozofio)|potenco]] en [[aŭtokratio]], kiu kaj subpremas kaj promocias lin. La nuntempaj romanoj ''La Rideto de Dionizo'' ({{Lang|ka|დიონისოს ღიმილი}}, 1924), ''La Forkapto de la Luno'' (1935), kaj ''Vitofloro'' (1953) temas pri la sorto de [[kartveloj]], kiuj migris al [[Okcidenta Eŭropo]] kaj poste revenis al sia patrujo. Ili estas sendependaj romanoj kaj estas erare nomataj trilogio. ''La Rideto de Dionizo'' parte okazas en [[Germanio]] kaj estas forte influita de la germana penso, kiel ĝenerale okazas ĉe liaj verkoj, kie okcidenteŭropaj ideoj kaj kartvelaj temoj interplektiĝas. Lia aŭtobiografia ''Dialogo kun la spiritoj'' (1963) estis komence malpermesita kaj publikigita nur post lia morto. Gamsaĥurdja fondis kartvelan skolon pri goethe- studoj, tradukis la verkon ''[[La Malĝojoj de Juna Werther|La Malĝojoj de la Juna Werther]]'' de [[Goethe]] en la kartvelan lingvon en 1928, kaj verkis goethe-romanon. Antaŭ la [[Unua Mondmilito]], Gamsaĥurdja publikigis 30 artikolojn kaj plurajn poemojn en Germanio. Li estis nomumita membro de la Kartvela Akademio de Sciencoj. En 1965 li ricevis la kartvelan Ŝtatan Premion Ŝota Rustaveli por Literaturo. == Verkaro (elekto) == === Romanoj === * ''Dionisos ghimili'' ({{Lang|ka|დიონისოს ღიმილი}}, La Rideto de Dionizo, 1925) * ''Mtvaris mot’atseba'' ({{Lang|ka|მთვარის მოტაცება}}, Ŝtelante la Lunon, 1935-36) * ''Khogais Mindia'' ({{Lang|ka|ხოგაის მინდია}}, 1937) * ''Didost’at’is k’onst’ant’ines marjvena'' ({{Lang|ka|დიდოსტატის კონსტანტინეს მარჯვენა}}, La dekstra mano de la grandmajstro, 1939) * ''Vazis q’vaviloba'' ({{Lang|ka|ვაზის ყვავილობა}}, La Florado de la Vinberejo, 1955) * ''Davitaghmashenebeli'' ({{Lang|ka|დავითაღმაშენებელი}}, Davido la Konstruisto, 1942-62) === Memuaroj === * ''landebtan'' ({{lang|ka|ლანდებთან ლაციცი}}, Flirtante kun Fantomoj, 1963) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://allgeo.org/index.php/ka/2277-2020-02-10-16-26-14 Konstantine Gamsaĥurdja] (kartvele). Allgeo.org. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gamsakhurdia, Konstantine}} [[Kategorio:Kartvelaj verkistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj verkistoj]] [[Kategorio:Kartvelaj diplomatoj]] tkg76m2cfjyeqy3ogds5l0puaifu1n1 9373174 9373173 2026-05-15T08:49:44Z Sj1mor 12103 9373174 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Konstantino Gamsaĥurdja''' ({{Lang-ka|კონსტანტინე გამსახურდია|tr}}, naskiĝis la 3-an de majo 1893 en Dzveli-Abasha, [[Kutaisa gubernio]], [[Rusia Imperio]] - mortis la 17-an de julio 1975 en [[Tbiliso]]) estis [[Kartveloj|kartvela]] verkisto kaj publika figuro, kiu, kune kun [[Miĥeil Ĝavaĥiŝvili]], estas konsiderita unu el la plej gravaj kartvelaj verkistoj de la 20-a jarcento. Li estis la aŭtoro de kelkaj [[Historia romano|historiaj romanoj]], same kiel tradukoj de germanaj kaj italaj verkoj en la kartvelan. Edukita kaj unue publikigita en Germanio, li kunigis okcidenteŭropajn influojn al pure kartvelaj temoj por produkti siajn plej bonajn verkojn, kiel ekzemple ''La Dekstra Mano de la Granda Majstro'' kaj ''Davido la Konstruisto''. Malamika al la [[Sovetunio|sovetia regado]], li tamen estis unu el la malmultaj ĉefaj kartvelaj verkistoj, kiuj postvivis la subpremojn de la [[Stalinismo]], malgraŭ ekzilo al insulo en la [[Blanka maro|Blanka Maro]] kaj pluraj arestoj. Liaj verkoj estas konataj pro siaj karakteraj portretadoj kun granda psikologia kompreno. Alia grava trajto de la skribaĵoj de Gamsaĥurdja estas nova subtileco, kiun li enmetis en la kartvelan vortadon, imitante arkaikan lingvon por krei senton de [[klasikismo]]. La filo de Konstantine Gamsaĥurdja, [[Zviad Gamsaĥurdja|Zviad]], fariĝis soveta [[disidento]] kiu poste estis elektita la unua Prezidanto de Kartvelio en 1991, sed mortis sub suspektindaj cirkonstancoj en la enlanda milito ([[d:Q1070890]]) en 1993. == Verkado == [[Dosiero:კონსტანტინე_გამსახურდია_ევროპაში_მოგზაურობისას.jpg|dekstra|eta|Gamsaĥurdja junaĝe, 1923]] [[Dosiero:Konstantine_Gamsakhurdia.jpg|eta|Gamsaĥurdja maljunaĝe]] Gamsaĥurdja verkis romanojn kaj novelojn, kiuj plurfoje esploras la konfliktojn inter politika potenco, la individuo kaj kartvelaj virtoj (''kartweloba'' ). Inter liaj plej konataj verkoj estas la romano ''La Dekstra Mano de la Granda Majstro'' (1939), kiu prezentas la konflikton inter reĝo ([[Georgo la 1-a (Kartvelio)]]) kaj lia katedralarkitekto en la 11-a jarcento, kaj la tetralogio ''Davit la Konstruisto'' (1942–1961), kiu traktas la reformismajn atingojn de la samnoma reĝo ([[Davido la 4-a de Kartvelio]]) de la 12-a jarcento. En ĉi tiuj verkoj, la aŭtoro agis kaj kiel historiisto (ĉar ne ekzistis ekzistanta esplora literaturo) kaj kiel romanisto. Ĉi tiu verko ankaŭ traktas unu el la centraj temoj en la verkoj de Gamsaĥurdja: la lukton de [[artisto]] kun [[Potenco (filozofio)|potenco]] en [[aŭtokratio]], kiu kaj subpremas kaj promocias lin. La nuntempaj romanoj ''La Rideto de Dionizo'' ({{Lang|ka|დიონისოს ღიმილი}}, 1924), ''La Forkapto de la Luno'' (1935), kaj ''Vitofloro'' (1953) temas pri la sorto de [[kartveloj]], kiuj migris al [[Okcidenta Eŭropo]] kaj poste revenis al sia patrujo. Ili estas sendependaj romanoj kaj estas erare nomataj trilogio. ''La Rideto de Dionizo'' parte okazas en [[Germanio]] kaj estas forte influita de la germana penso, kiel ĝenerale okazas ĉe liaj verkoj, kie okcidenteŭropaj ideoj kaj kartvelaj temoj interplektiĝas. Lia aŭtobiografia ''Dialogo kun la spiritoj'' (1963) estis komence malpermesita kaj publikigita nur post lia morto. Gamsaĥurdja fondis kartvelan skolon pri goethe- studoj, tradukis la verkon ''[[La Malĝojoj de Juna Werther|La Malĝojoj de la Juna Werther]]'' de [[Goethe]] en la kartvelan lingvon en 1928, kaj verkis goethe-romanon. Antaŭ la [[Unua Mondmilito]], Gamsaĥurdja publikigis 30 artikolojn kaj plurajn poemojn en Germanio. Li estis nomumita membro de la Kartvela Akademio de Sciencoj. En 1965 li ricevis la kartvelan Ŝtatan Premion Ŝota Rustaveli por Literaturo. == Verkaro (elekto) == === Romanoj === * ''Dionisos ghimili'' ({{Lang|ka|დიონისოს ღიმილი}}, La Rideto de Dionizo, 1925) * ''Mtvaris mot’atseba'' ({{Lang|ka|მთვარის მოტაცება}}, Ŝtelante la Lunon, 1935-36) * ''Khogais Mindia'' ({{Lang|ka|ხოგაის მინდია}}, 1937) * ''Didost’at’is k’onst’ant’ines marjvena'' ({{Lang|ka|დიდოსტატის კონსტანტინეს მარჯვენა}}, La dekstra mano de la grandmajstro, 1939) * ''Vazis q’vaviloba'' ({{Lang|ka|ვაზის ყვავილობა}}, La Florado de la Vinberejo, 1955) * ''Davitaghmashenebeli'' ({{Lang|ka|დავითაღმაშენებელი}}, Davido la Konstruisto, 1942-62) === Memuaroj === * ''landebtan'' ({{lang|ka|ლანდებთან ლაციცი}}, Flirtante kun Fantomoj, 1963) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://allgeo.org/index.php/ka/2277-2020-02-10-16-26-14 Konstantine Gamsaĥurdja] (kartvele). Allgeo.org. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gamsakhurdia, Konstantine}} [[Kategorio:Kartvelaj verkistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj verkistoj]] [[Kategorio:Kartvelaj diplomatoj]] kt4r8nds8f562nl3qyfz58haphpmdi8 0 943636 9373158 2026-05-15T08:32:12Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Miĥeil Ĝavaĥiŝvili]] 9373158 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Miĥeil Ĝavaĥiŝvili]] r9fjlrb25hublzwfdly0avnpgvj16bx 0 943637 9373164 2026-05-15T08:39:59Z Crosstor 3176 pulmonologo 9373164 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Elizabeto|Erzsébet]] Ábrahám''' [erĵEbet], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Ábrahám Erzsébet''' estis [[Hungario|hungara]] [[pulmonologo]]. Ŝia geedziĝa nomo estis ''Medgyessy Pálné'' [medjeŝi]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM41759/65d5b3fc-4530-4a54-94ea-1a59c28cd010/solr/0/24/1/7/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=694262&date=2026-05-15 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1926|11|14}} en [[Sátoraljaújhely]], ŝi mortis {{mortotago|2016|12|30}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en [[Debrecen]] en 1944, poste ŝi akiris medicinan diplomon en [[Universitato de Debrecen|Medicinscienca Universitato de Debrecen]] en [[1951]]. Jam inter 1948–1951 ŝi praktikadis en pulmonologia instituto en Debrecen, post la diplomo ŝi ricevis subkuracistan statuson. Inter 1955-1958 ŝi estis [[asistanto]] en la kliniko, krome ŝi akiris pulmonologian licencon 1954 en la universitato. Inter 1958–1968 ŝi estis pulmonologo en instituto de [[Kőbánya]], poste institutestro ĝis 1985. Intertempe ŝi kandidatiĝis (CSc) en 1970 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]], en Debrecen en 1993 ŝi docentiĝis. Ŝia laboro specialiĝis pri epidemio de la [[tuberkulozo]]. Ŝi edziniĝis en 1950, divorcis 2 jarojn poste. {{Paĝonomo}} ricevis [[premio]]jn inter 1991-2011. == Elektitaj kontribuoj == * ''Az egyéni foglalkozás szerepe a gümőkóros betegek gyógyításában.'' (1955) * ''A tüdőtuberculosis és a tüdővérzés. – Nem gümőkóros tüdőbetegségek és tüdővérsés.'' (1959) * ''A profilaktikus gondozás kiterjesztésének várható hatása a tbc morbiditás alakulására.'' (1965) * ''Modellkísérlet a felnőtt tüdőtuberkulótikus megbetegedés korai feltárásának és gondozásának új módszerére.'' ([[disertaĵo]], 1968) * ''Tüdőrák rizikócsoportok meghatározása célzott lakosságszűréssel.'' (1978) * ''Cardiopulmonológiai rizikócsoportokra célzott kiterjesztett szűrés tapasztalatai Budapest X. kerületében.'' (kunaŭtoro, 1987) * ''Prospektív longitudinális epidemiológiai vizsgálat a kardiopulmonológiai rizikócsoportok meghatározására 1975–1998.'' (1998) * ''Egy tüdőgyógyász emlékei. Visszaemlékezések.'' (2001) == Fontoj == * [https://www.kozakpeter.hu/palyakep/abraham-erzsebet-e0506 biografio hungare] * [https://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=7146 akademia paĝo] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Abraham Erzsebet}} [[Kategorio:Hungaraj pulmonologoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} hvemyypc8m5xroc3c2jvxtbnz1id82y 1 943638 9373179 2026-05-15T09:04:46Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Tre eta noto: La helpilo skribi familian nomon en nurmajuskloj, por montri kiu el la nompartoj estas persona kaj kiu familia, en la esperanta vikipedio validas sole por '''unua''' mencio de la nomo komence de unua frazo en '''biografia''' teksto pri tiu konkreta homo. Do ne antaŭvidiĝas en teksto pri filmo majuskligi ĉiujn familiajn nomojn de iuj homoj, kiujn oni hazarde kaptas en frazoj aŭ listoj. ~~~~" 9373179 wikitext text/x-wiki Tre eta noto: La helpilo skribi familian nomon en nurmajuskloj, por montri kiu el la nompartoj estas persona kaj kiu familia, en la esperanta vikipedio validas sole por '''unua''' mencio de la nomo komence de unua frazo en '''biografia''' teksto pri tiu konkreta homo. Do ne antaŭvidiĝas en teksto pri filmo majuskligi ĉiujn familiajn nomojn de iuj homoj, kiujn oni hazarde kaptas en frazoj aŭ listoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:04, 15 maj. 2026 (UTC) mlveclmbzyjnsnt4itr5ju9xdwhjgvy 1 943639 9373187 2026-05-15T09:23:19Z Sj1mor 12103 /* Enciklopedio Britannica */ nova sekcio 9373187 wikitext text/x-wiki == [[Enciklopedio Britannica]] == Alinomigo aŭ alidirektilo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:23, 15 maj. 2026 (UTC) 0qvzbpygycf99oxcif63echah5pvi2v 0 943640 9373197 2026-05-15T09:46:06Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1352770784|Gottlieb Konrad Pfeffel]]" 9373197 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Pfeffel_diktiert_seiner_Tochter.jpg|eta|''Pfeffel Diktas al sia filino'', bildo akompananta tekston dediĉitan al [[Johann Georg Jacobi]], 1800]] '''Gottlieb Konrad PFEFFEL''' (ankaŭ ''Théophile Conrad Pfeffel''; naskiĝis la 28-an de junio 1736 en [[Colmar]]; mortis 1-an de majo 1809 samloke) estis germana verkisto, milita sciencisto kaj edukisto el Alzaco. Liajn tekstojn muzikigis [[Ludwig van Beethoven]], [[Joseph Haydn]] kaj [[Franz Schubert]]. Li estas kelkfoje konata ankaŭ kiel '''Amédée''' aŭ '''Théophile''' Conrad Pfeffel, kio estas la franca traduko de Gottlieb ("Dioamo"). [[Dosiero:Gottlieb_Konrad_Pfeffel.jpg|dekstra|eta|Portreto el la 10-a volumo el la eldono (1841) de la ''Poetische Versuche'']] [[Kategorio:Francaj operaj libretistoj]] [[Kategorio:Francaj dramistoj]] [[Kategorio:Francaj poetoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] 1hdn5qwn894jwfp1d9ka83l7vupa5ta 9373198 9373197 2026-05-15T09:51:32Z Sj1mor 12103 9373198 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[Dosiero:Pfeffel_diktiert_seiner_Tochter.jpg|eta|''Pfeffel Diktas al sia filino'', bildo akompananta tekston dediĉitan al [[Johann Georg Jacobi]], 1800]] '''Gottlieb Konrad PFEFFEL''' (ankaŭ ''Théophile Conrad Pfeffel''; naskiĝis la 28-an de junio 1736 en [[Colmar]]; mortis 1-an de majo 1809 samloke) estis germana verkisto, milita sciencisto kaj edukisto el Alzaco. Liajn tekstojn muzikigis [[Ludwig van Beethoven]], [[Joseph Haydn]] kaj [[Franz Schubert]]. Li estas kelkfoje konata ankaŭ kiel '''Amédée''' aŭ '''Théophile''' Conrad Pfeffel, kio estas la franca traduko de Gottlieb ("Dioamo"). Pfeffel malfermis [[Militista altlernejo|militistan akademion]] por aristokrataj [[protestantoj]] en 1773, ĉar tiuj knaboj ne estis permesitaj ĉe la [[Militista Akademio (Parizo)|militista akademio de Parizo]]. == Verkado == En 1752, Pfeffel tradukis ''Gedanken über den Werth der Gefühle in dem Christenthum'' de [[Johann Joachim Spalding]] en la francan. En 1762, li tradukis ''la verkon Fabeln'' de [[Magnus Gottfried Lichtwer]] en la francan. Li ankaŭ laboris pri traduko en la germanan de ''la verko Histoire ecclésiastique'' de [[Claude Fleury]]. Lia poemo ''Der freie Mann'' estis muzikigita de Ludwig van Beethoven (katalognumero [[WoO]] 117) en 1794 aŭ 1795.<ref>{{cite web|last=van Beethoven|first=Ludwig|title=Vocal Music (Stolte, Schreier, Olbertz)|url=http://www.naxosmusiclibrary.com/preview/catalogueinfo.asp?catID=0020842BC&path=1|publisher=Naxos|access-date=8 June 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111008064401/http://www.naxosmusiclibrary.com/preview/catalogueinfo.asp?catID=0020842BC&path=1|archive-date=8 October 2011}}</ref> Franz Schubert faris [[Lido (muziko)|liedon]] el sia teksto ''Der Vatermörder'' ( [[Otto Erich Deutsch|D]] 10),<ref>{{cite web|last=Schubert|first=Friedrich|title=Schubert, F.: Lied Edition 29 – Settings of Various Poets|url=http://www.naxosmusiclibrary.com/preview/catalogueinfo.asp?catID=8.570838&path=1|publisher=Naxos|access-date=8 June 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111008064606/http://www.naxosmusiclibrary.com/preview/catalogueinfo.asp?catID=8.570838&path=1|archive-date=8 October 2011}}</ref> kaj [[Leopold Kozeluch]] muzikigis sian [[Kantato|kantaton]] por la blinda aŭstra kantistino [[Maria Theresia von Paradis]].<ref>{{cite journal|title=An Account of Mademoiselle Theresa Paradis|journal=[[The London Magazine]]|year=1785|volume=4}}</ref> Pfeffel, kiu estis preskaŭ blinda ekde 1758 pro [[katarakto]], estis devigita post 1790 subteni sian familion per publikigado de poemoj kaj prozaĵoj en almanakoj kaj aliaj ĵurnaloj, perdinte preskaŭ sian tutan riĉaĵon en la [[Franca Revolucio]]. Inspirita de [[Christian Fürchtegott Gellert]], li ĉefe verkis fablojn kun sociaj kaj politikaj moralaj lecionoj, same kiel rakontajn poemojn (''La Tabakpipo'', ''La Patromortigisto''). [[Dosiero:Gottlieb_Konrad_Pfeffel.jpg|dekstra|eta|Portreto el la 10-a volumo el la eldono (1841) de la ''Poetische Versuche'']] == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pfeffel, Gottlieb Konrad}} [[Kategorio:Francaj operaj libretistoj]] [[Kategorio:Francaj dramistoj]] [[Kategorio:Francaj poetoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] p4efo23rt04cyp8sip8g5f4aks8b94t 0 943641 9373203 2026-05-15T09:55:30Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1351580291|Karig Sára]]" 9373203 wikitext text/x-wiki '''Šára KARIG''' ( {{lang-hu|Karig Sára}}''Karig Sára'') naskiĝis la 13-an de junio 1914 en [[Baja]] - mortis la 2-an de februaro 1999 en [[Budapeŝto]]) estis hungara poetino plej konata pro siaj humanitaraj klopodoj dum la [[Dua Mondmilito]]. Ŝi estis agnoskita kiel [[Justuloj inter la popoloj|Justulo inter la popoloj]] en 1985. [[Kategorio:Hungaraj justuloj inter la popoloj]] [[Kategorio:Hungaraj poetoj]] [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] ocfzbmt3z8hxt61thfrm3iumkwxmbjs 9373212 9373203 2026-05-15T10:05:55Z Sj1mor 12103 9373212 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Šára KARIG''' ({{lang-hu|Karig Sára}}, naskiĝis la 13-an de junio 1914 en [[Baja]] - mortis la 2-an de februaro 1999 en [[Budapeŝto]]) estis hungara poetino plej konata pro siaj humanitaraj klopodoj dum la [[Dua Mondmilito]].<ref name=":1">{{Cite journal|last=Palasik|first=Mária|date=2012|title=A Life Lived for Progress and Democracy: Sára Karig (1914-1999)|url=https://www.academia.edu/20173124/A_Life_Lived_for_Progress_and_Democracy_Sára_Karig_1914_1999_|journal=Hungarian Studies Review|volume=XXXIX|pages=93–112|via=academia.edu}}</ref> Ŝi estis agnoskita kiel [[Justuloj inter la popoloj|Justulo inter la popoloj]] en 1985.<ref>{{Cite web|title=Karig Sára|url=https://collections.yadvashem.org/en/righteous/4015555|access-date=2024-03-14|website=@yadvashem|language=en}}</ref> == Vivo == Naskita en familion de instruistoj, ŝi diplomiĝis ĉe la [[Universitato de Szeged]]. De 1934 ĝis 1937, ŝi loĝis en Britio, kie ŝi laboris kiel guvernistino; ŝi poste revenis al Hungario. De 1941 ĝis 1944, ŝi laboris en vinkomerca firmao en Budapeŝto. En 1943, ŝi aliĝis al la Socialdemokrata Partio de Hungario. En 1944, dum la germana okupado de Hungario, ŝi kaŝis judojn, eskapintajn britajn militkaptitojn kaj dizertintojn de la hungara armeo batalanta flanke de la [[Wehrmacht]], provizante al ili falsitajn dokumentojn. Dum la parlamentaj elektoj de 1947, ŝi laboris en la balota komisiono en Budapeŝto kaj malkaŝis la [[Balota fraŭdo|balotfraŭdon]] faritan de la hungaraj komunistoj. Rezulte, ŝi estis arestita la sekvan tagon fare de ŝtataj sekurecaj agentejoj, prenita al [[Badeno]], [[Aŭstrio]], kaj transdonita al la sovetiaj armeaj aŭtoritatoj. Tie, ŝi estis akuzita pri [[spionado]], tenata en prizorgo dum tri monatoj, torturita, kaj fine sendita al [[Sovetunio]], kie ŝi finis en [[Gulago]] de Vorkuta (Vorkutlag, [[d:Q223208]]). Ŝiaj parencoj sciis nenion pri ŝia sorto. En la koncentrejo, Ŝara laboris en [[karbominejo]], kaj post kiam ŝia sano malboniĝis dum ŝi laboris en ĝenerala laboro, en 1950 ŝi estis translokigita al laboro kiel bibliotekistino. Nur tiam ŝi povis sekrete skribi la poemojn, kiujn ŝi verkis en la koncentrejo. Sed ŝi devis bruligi siajn notojn antaŭ la serĉo. En la koncentrejo, ŝi lernis la rusan lingvon. En 1953, ŝi estis liberigita el la koncentrejo, revenis al Budapeŝto, kaj skribis siajn koncentrejajn poemojn el memoro. Ŝi estis rehabilitita en 1957, laboris en hungaraj eldonejoj, kaj tradukis literaturajn verkojn el la angla, rusa kaj ukraina, inkluzive de [[Bulgakov]] en la hungaran. Ŝi ankaŭ tradukis verkojn el la ukraina de Iryna Vilde ([[d:Q4203178]]), [[Oleksandr Dovĵenko]], Vladimir Kanivets ([[d:Q621641]]), [[Vasil Simonenko]], kaj [[Jurij Ŝĉerbak]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Karig, Sára}} [[Kategorio:Hungaraj justuloj inter la popoloj]] [[Kategorio:Hungaraj poetoj]] [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] f5nk7m1f6ukokeozqh9iv68njgj8mbd 9373215 9373212 2026-05-15T10:06:40Z Sj1mor 12103 9373215 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Šára KARIG''' ({{lang-hu|Karig Sára}}, naskiĝis la 13-an de junio 1914 en [[Baja]] - mortis la 2-an de februaro 1999 en [[Budapeŝto]]) estis hungara poetino plej konata pro siaj humanitaraj klopodoj dum la [[Dua Mondmilito]].<ref name=":1">{{Cite journal|last=Palasik|first=Mária|date=2012|title=A Life Lived for Progress and Democracy: Sára Karig (1914-1999)|url=https://www.academia.edu/20173124/A_Life_Lived_for_Progress_and_Democracy_Sára_Karig_1914_1999_|journal=Hungarian Studies Review|volume=XXXIX|pages=93–112|via=academia.edu}}</ref> Ŝi estis agnoskita kiel [[Justuloj inter la popoloj|Justulo inter la popoloj]] en 1985.<ref>{{Cite web|title=Karig Sára|url=https://collections.yadvashem.org/en/righteous/4015555|access-date=2024-03-14|website=@yadvashem|language=en}}</ref> == Vivo == [[Dosiero:Karig Sára plaque (Budapest-01 Ponty u 14).jpg|Maldekstre|eta|Reliefo pri ŝi en Budapeŝto]] Naskita en familion de instruistoj, ŝi diplomiĝis ĉe la [[Universitato de Szeged]]. De 1934 ĝis 1937, ŝi loĝis en Britio, kie ŝi laboris kiel guvernistino; ŝi poste revenis al Hungario. De 1941 ĝis 1944, ŝi laboris en vinkomerca firmao en Budapeŝto. En 1943, ŝi aliĝis al la Socialdemokrata Partio de Hungario. En 1944, dum la germana okupado de Hungario, ŝi kaŝis judojn, eskapintajn britajn militkaptitojn kaj dizertintojn de la hungara armeo batalanta flanke de la [[Wehrmacht]], provizante al ili falsitajn dokumentojn. Dum la parlamentaj elektoj de 1947, ŝi laboris en la balota komisiono en Budapeŝto kaj malkaŝis la [[Balota fraŭdo|balotfraŭdon]] faritan de la hungaraj komunistoj. Rezulte, ŝi estis arestita la sekvan tagon fare de ŝtataj sekurecaj agentejoj, prenita al [[Badeno]], [[Aŭstrio]], kaj transdonita al la sovetiaj armeaj aŭtoritatoj. Tie, ŝi estis akuzita pri [[spionado]], tenata en prizorgo dum tri monatoj, torturita, kaj fine sendita al [[Sovetunio]], kie ŝi finis en [[Gulago]] de Vorkuta (Vorkutlag, [[d:Q223208]]). Ŝiaj parencoj sciis nenion pri ŝia sorto. En la koncentrejo, Ŝara laboris en [[karbominejo]], kaj post kiam ŝia sano malboniĝis dum ŝi laboris en ĝenerala laboro, en 1950 ŝi estis translokigita al laboro kiel bibliotekistino. Nur tiam ŝi povis sekrete skribi la poemojn, kiujn ŝi verkis en la koncentrejo. Sed ŝi devis bruligi siajn notojn antaŭ la serĉo. En la koncentrejo, ŝi lernis la rusan lingvon. En 1953, ŝi estis liberigita el la koncentrejo, revenis al Budapeŝto, kaj skribis siajn koncentrejajn poemojn el memoro. Ŝi estis rehabilitita en 1957, laboris en hungaraj eldonejoj, kaj tradukis literaturajn verkojn el la angla, rusa kaj ukraina, inkluzive de [[Bulgakov]] en la hungaran. Ŝi ankaŭ tradukis verkojn el la ukraina de Iryna Vilde ([[d:Q4203178]]), [[Oleksandr Dovĵenko]], Vladimir Kanivets ([[d:Q621641]]), [[Vasil Simonenko]], kaj [[Jurij Ŝĉerbak]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Karig, Sára}} [[Kategorio:Hungaraj justuloj inter la popoloj]] [[Kategorio:Hungaraj poetoj]] [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] ki014nef2216d7r2ty5vot4da5wl0sm 9373216 9373215 2026-05-15T10:06:59Z Sj1mor 12103 9373216 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Šára KARIG''' ({{lang-hu|Karig Sára}}, naskiĝis la 13-an de junio 1914 en [[Baja]] - mortis la 2-an de februaro 1999 en [[Budapeŝto]]) estis hungara poetino plej konata pro siaj humanitaraj klopodoj dum la [[Dua Mondmilito]].<ref name=":1">{{Cite journal|last=Palasik|first=Mária|date=2012|title=A Life Lived for Progress and Democracy: Sára Karig (1914-1999)|url=https://www.academia.edu/20173124/A_Life_Lived_for_Progress_and_Democracy_Sára_Karig_1914_1999_|journal=Hungarian Studies Review|volume=XXXIX|pages=93–112|via=academia.edu}}</ref> Ŝi estis agnoskita kiel [[Justuloj inter la popoloj|Justulo inter la popoloj]] en 1985.<ref>{{Cite web|title=Karig Sára|url=https://collections.yadvashem.org/en/righteous/4015555|access-date=2024-03-14|website=@yadvashem|language=en}}</ref> == Vivo == [[Dosiero:Karig Sára plaque (Budapest-01 Ponty u 14).jpg|maldekstre|eta|Reliefo pri ŝi en Budapeŝto]] Naskita en familion de instruistoj, ŝi diplomiĝis ĉe la [[Universitato de Szeged]]. De 1934 ĝis 1937, ŝi loĝis en Britio, kie ŝi laboris kiel guvernistino; ŝi poste revenis al Hungario. De 1941 ĝis 1944, ŝi laboris en vinkomerca firmao en Budapeŝto. En 1943, ŝi aliĝis al la Socialdemokrata Partio de Hungario. En 1944, dum la germana okupado de Hungario, ŝi kaŝis judojn, eskapintajn britajn militkaptitojn kaj dizertintojn de la hungara armeo batalanta flanke de la [[Wehrmacht]], provizante al ili falsitajn dokumentojn. Dum la parlamentaj elektoj de 1947, ŝi laboris en la balota komisiono en Budapeŝto kaj malkaŝis la [[Balota fraŭdo|balotfraŭdon]] faritan de la hungaraj komunistoj. Rezulte, ŝi estis arestita la sekvan tagon fare de ŝtataj sekurecaj agentejoj, prenita al [[Badeno]], [[Aŭstrio]], kaj transdonita al la sovetiaj armeaj aŭtoritatoj. Tie, ŝi estis akuzita pri [[spionado]], tenata en prizorgo dum tri monatoj, torturita, kaj fine sendita al [[Sovetunio]], kie ŝi finis en [[Gulago]] de Vorkuta (Vorkutlag, [[d:Q223208]]). Ŝiaj parencoj sciis nenion pri ŝia sorto. En la koncentrejo, Ŝara laboris en [[karbominejo]], kaj post kiam ŝia sano malboniĝis dum ŝi laboris en ĝenerala laboro, en 1950 ŝi estis translokigita al laboro kiel bibliotekistino. Nur tiam ŝi povis sekrete skribi la poemojn, kiujn ŝi verkis en la koncentrejo. Sed ŝi devis bruligi siajn notojn antaŭ la serĉo. En la koncentrejo, ŝi lernis la rusan lingvon. En 1953, ŝi estis liberigita el la koncentrejo, revenis al Budapeŝto, kaj skribis siajn koncentrejajn poemojn el memoro. Ŝi estis rehabilitita en 1957, laboris en hungaraj eldonejoj, kaj tradukis literaturajn verkojn el la angla, rusa kaj ukraina, inkluzive de [[Bulgakov]] en la hungaran. Ŝi ankaŭ tradukis verkojn el la ukraina de Iryna Vilde ([[d:Q4203178]]), [[Oleksandr Dovĵenko]], Vladimir Kanivets ([[d:Q621641]]), [[Vasil Simonenko]], kaj [[Jurij Ŝĉerbak]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Karig, Sára}} [[Kategorio:Hungaraj justuloj inter la popoloj]] [[Kategorio:Hungaraj poetoj]] [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] feo0lbfn3y6ejrdgwp0c19phxal6obq 9373230 9373216 2026-05-15T10:26:00Z Sj1mor 12103 9373230 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Šára KARIG''' ({{lang-hu|Karig Sára}}, naskiĝis la 13-an de junio 1914 en [[Baja]] - mortis la 2-an de februaro 1999 en [[Budapeŝto]]) estis hungara poetino plej konata pro siaj humanitaraj klopodoj dum la [[Dua Mondmilito]].<ref name=":1">{{Cite journal|last=Palasik|first=Mária|date=2012|title=A Life Lived for Progress and Democracy: Sára Karig (1914-1999)|url=https://www.academia.edu/20173124/A_Life_Lived_for_Progress_and_Democracy_Sára_Karig_1914_1999_|journal=Hungarian Studies Review|volume=XXXIX|pages=93–112|via=academia.edu}}</ref> Ŝi estis agnoskita kiel [[Justuloj inter la popoloj|Justulo inter la popoloj]] en 1985.<ref>{{Cite web|title=Karig Sára|url=https://collections.yadvashem.org/en/righteous/4015555|access-date=2024-03-14|website=@yadvashem|language=en}}</ref> == Vivo == [[Dosiero:Karig Sára plaque (Budapest-01 Ponty u 14).jpg|maldekstre|eta|Reliefo pri ŝi en Budapeŝto]] Naskita en familion de instruistoj, ŝi diplomiĝis ĉe la [[Universitato de Szeged]]. De 1934 ĝis 1937, ŝi loĝis en Britio, kie ŝi laboris kiel guvernistino; ŝi poste revenis al Hungario. De 1941 ĝis 1944, ŝi laboris en vinkomerca firmao en Budapeŝto. En 1943, ŝi aliĝis al la Socialdemokrata Partio de Hungario. En 1944, dum la germana okupado de Hungario, ŝi kaŝis judojn, eskapintajn britajn militkaptitojn kaj dizertintojn de la hungara armeo batalanta flanke de la [[Wehrmacht]], provizante al ili falsitajn dokumentojn. Dum la parlamentaj elektoj de 1947, ŝi laboris en la balota komisiono en Budapeŝto kaj malkaŝis la [[Balota fraŭdo|balotfraŭdon]] faritan de la hungaraj komunistoj. Rezulte, ŝi estis arestita la sekvan tagon fare de ŝtataj sekurecaj agentejoj, prenita al [[Badeno]], [[Aŭstrio]], kaj transdonita al la sovetiaj armeaj aŭtoritatoj. Tie, ŝi estis akuzita pri [[spionado]], tenata en prizorgo dum tri monatoj, torturita, kaj fine sendita al [[Sovetunio]], kie ŝi finis en [[Gulago]] de Vorkuta (Vorkutlag, [[d:Q223208]]). Ŝiaj parencoj sciis nenion pri ŝia sorto. En la koncentrejo, Ŝara laboris en [[karbominejo]], kaj post kiam ŝia sano malboniĝis dum ŝi laboris en ĝenerala laboro, en 1950 ŝi estis translokigita al laboro kiel bibliotekistino. Nur tiam ŝi povis sekrete skribi la poemojn, kiujn ŝi verkis en la koncentrejo. Sed ŝi devis bruligi siajn notojn antaŭ la serĉo. En la koncentrejo, ŝi lernis la rusan lingvon. En 1953, ŝi estis liberigita el la koncentrejo, revenis al Budapeŝto, kaj skribis siajn koncentrejajn poemojn el memoro. Ŝi estis rehabilitita en 1957, laboris en hungaraj eldonejoj, kaj tradukis literaturajn verkojn el la angla, rusa kaj ukraina, inkluzive de [[Bulgakov]] en la hungaran. Ŝi ankaŭ tradukis verkojn el la ukraina de [[Iryna Vilde]], [[Oleksandr Dovĵenko]], Vladimir Kanivets ([[d:Q621641]]), [[Vasil Simonenko]], kaj [[Jurij Ŝĉerbak]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Karig, Sára}} [[Kategorio:Hungaraj justuloj inter la popoloj]] [[Kategorio:Hungaraj poetoj]] [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] maoatb1bzcihjhuipzwohev1p5x0vab 0 943642 9373218 2026-05-15T10:07:48Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Sára Karig]] 9373218 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Sára Karig]] o0njxgxhxhx92p334uz8xuv21kli2f1 0 943643 9373220 2026-05-15T10:12:12Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1343586501|Iryna Vilde]]" 9373220 wikitext text/x-wiki '''Daryna POLOTNIUK''' (naskiĝis '''Makohon'''; {{Lang-uk|Дарина Полотнюк}}; naskiĝis la 5-an de majo 1907 en [[Ĉernivco]], [[Bukovino]] - mortis la 30-an de oktobro 1982 en [[Lvivo]], [[ukraina SSR]]),<ref>[https://web.archive.org/web/20160309154840/http://leksika.com.ua/10820314/ure/vilde Iryna Vilde] in the [[Ukrainian Soviet Encyclopedia]]</ref> pli bone konata sub ŝia [[Plumonomo|plumnomo]] '''Iryna Vilde''' ({{langx|uk|Ірина Вільде}}), estis ukraina kaj sovetia verkistino kaj korespondanto. La verkoj de Vilde nun estas konsiderataj klasikaĵoj de la ukraina literaturo. * [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CV%5CI%5CVildeIryna.htm Interreta Enciklopedio de Ukrainio. Vilde, Iryna] * [http://vsiknygy.net.ua/shcho_pochytaty/review/620/ «Дика» письменниця Ірина Вільде] Archived (ukraine) * [http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Irina+Vilde Vil'de, Irina] * [http://www.ivasyuk.org.ua/names.php?lang=uk&id=iryna_vilde Сторінки пам'яті Володимира Івасюка. Спогади.] (ukraine) * [https://web.archive.org/web/20120801071025/http://ebk.net.ua/Book/synopsis/biografii/part3/028.htm Біографії, життєписи, творчість Ірина Вільде] (ukraine) * [http://view-through-ages.webnode.com.ua/news/iryna-vilde-polotniuk-/ Iryna Vilde (Polotniuk)] * Ukraina literaturo/Iryna Vilde [[Kategorio:Sovetiaj verkistoj]] [[Kategorio:Ukrainaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] t98gzbc7wkbk0vn8juy55nap5dxk1mz 9373229 9373220 2026-05-15T10:24:47Z Sj1mor 12103 9373229 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Daryna POLOTNIUK''' (naskiĝis '''Makohon'''; {{Lang-uk|Дарина Полотнюк}}; naskiĝis la 5-an de majo 1907 en [[Ĉernivco]], [[Bukovino]] - mortis la 30-an de oktobro 1982 en [[Lvivo]], [[ukraina SSR]]),<ref>[https://web.archive.org/web/20160309154840/http://leksika.com.ua/10820314/ure/vilde Iryna Vilde] en la Ukraina Soveta Enciklopedio</ref> pli bone konata sub ŝia [[plumnomo]] '''Iryna VILDE''' ({{lang|uk|Ірина Вільде}}), estis ukraina kaj sovetia verkistino kaj korespondanto. La verkoj de Vilde nun estas konsiderataj klasikaĵoj de la ukraina literaturo. Ŝia unua romano estis publikigita en 1930. Kompleta eldono de ŝiaj verkoj en kvar volumoj aperis en 1967/68, kaj ruslingva traduko en kvin volumoj estis publikigita en 1958.<ref name="Internet-Enzyklopädie">[http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CV%5CI%5CVildeIryna.htm Artikel zu Vilde, Iryna] in der [[Encyclopedia of Ukraine]]; abgerufen am 9. Oktober 2016 (englisch)</ref><ref name="Sowjetenzyklopädie">[http://leksika.com.ua/10820314/ure/vilde Artikel zu Iryna Wilde] in der [[Ukrainische Sowjetenzyklopädie|ukrainischen Sowjetenzyklopädie]]; abgerufen am 9. Oktober 2016 (ukrainisch)</ref> == Verkado == La frua prozo de Iryna Vil'de evoluis ĉefe en la direkto de [[novromantismo]] kaj [[simbolismo]], la ĉefaj literaturaj tendencoj de ŝia tempo. Ŝian stilon influis [[Olha Kobilanska]] kaj Mykhailo Jachkov, kun kiuj ŝi konservis personan kontakton, same kiel la polaj verkistinoj [[Maria Dąbrowska]] kaj [[Zofia Nałkowska|Zofia Nalkowska]]. Ŝi ankaŭ konsciis pri la plej novaj tuteŭropaj literaturaj tendencoj. La fruaj verkoj de Vilde karakteriziĝas per maldensa rakonta komenco kaj potenca fluo de liriko, kiun skizis lia samklasano kaj amiko Bohdan-Ihor Antonych en recenzo, kiu ne estis publikigita tiutempe pro la morto de la poeto. La domina karakterizaĵo de la frua periodo de Vilde estas la romaneca stilo. La romano ''"''Plenkreskaj infanoj" prilumas la etoson de la vivo inter la ukraina loĝantaro de Bukovino sub rumana regado, kiu ankaŭ estis daŭrigo de la intrigoj de la pli fruaj romanoj. Postaj revizioj de la romano, kontentige por socialismaj kritikistoj, subfosis la psikologian kredindecon de la mondo de "plenkreskaj infanoj", ĵetante ilin sur malsamajn flankojn de la "klasaj barikadoj", igante iujn porsovetiaj, aliajn "ukrainaj burĝaj naciistoj". Vilde omaĝis la postulojn de [[socialisma realismo]] en siaj verkoj, kie la precizeco de observaĵoj kaj la psikologio de karakterizaĵoj ofte kombiniĝas kun la skemisma naturo de intrigsolvoj kaj la sincereco de bildoj. La kulmino de ŝia verko estis la romano ''Sestry Ričync'ki'' ("La fratinoj Ričyns'ki"). Laŭ ĝenro ĝi estas familia romano-kroniko kun tre drama intrigo, en kiu panoramo de la galica vivo en la unua duono de la 20-a jarcento estas reproduktita en socia, hejma, filozofia kaj individua formo tra la prismo de unikaj homaj destinoj, kun profunda kompreno de virina psikologio.<ref>М. М. Ільницький, ''Вільде Ірина'', vol.&nbsp;4, Інститут енциклопедичних досліджень НАН України (ukraine), 2016, ISBN&nbsp;978-966-02-2074-4. </ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CV%5CI%5CVildeIryna.htm Interreta Enciklopedio de Ukrainio. Vilde, Iryna] * [http://vsiknygy.net.ua/shcho_pochytaty/review/620/ «Дика» письменниця Ірина Вільде] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220306130936/http://vsiknygy.net.ua/shcho_pochytaty/review/620/|date=2022-03-06}} (ukraine) * [http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Irina+Vilde Vil'de, Irina] * [http://www.ivasyuk.org.ua/names.php?lang=uk&id=iryna_vilde Сторінки пам'яті Володимира Івасюка. Спогади.] (ukraine) * [https://web.archive.org/web/20120801071025/http://ebk.net.ua/Book/synopsis/biografii/part3/028.htm Біографії, життєписи, творчість Ірина Вільде] (ukraine) * [http://view-through-ages.webnode.com.ua/news/iryna-vilde-polotniuk-/ Iryna Vilde (Polotniuk)] * Ukraina literaturo/Iryna Vilde {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vilde, Iryna}} [[Kategorio:Sovetiaj verkistoj]] [[Kategorio:Ukrainaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] cmj12z80yr7yxvyk76tfajnz0726yfa 9373235 9373229 2026-05-15T10:27:36Z Sj1mor 12103 9373235 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Daryna POLOTNIUK''' (naskiĝis '''Makohon'''; {{Lang-uk|Дарина Полотнюк}}; naskiĝis la 5-an de majo 1907 en [[Ĉernivco]], [[Bukovino]] - mortis la 30-an de oktobro 1982 en [[Lvivo]], [[ukraina SSR]]),<ref>[https://web.archive.org/web/20160309154840/http://leksika.com.ua/10820314/ure/vilde Iryna Vilde] en la Ukraina Soveta Enciklopedio</ref> pli bone konata sub ŝia [[plumnomo]] '''Iryna VILDE''' ({{lang|uk|Ірина Вільде}}), estis ukraina kaj sovetia verkistino kaj korespondanto. La verkoj de Vilde nun estas konsiderataj klasikaĵoj de la ukraina literaturo. Ŝia unua romano estis publikigita en 1930. Kompleta eldono de ŝiaj verkoj en kvar volumoj aperis en 1967/68, kaj ruslingva traduko en kvin volumoj estis publikigita en 1958.<ref name="Internet-Enzyklopädie">[http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CV%5CI%5CVildeIryna.htm Artikolo pri Vilde, Iryna] en la Enciklopedio de Ukrainio; alirita la 9-an de oktobro 2016 ({{En}})</ref><ref name="Sowjetenzyklopädie">[http://leksika.com.ua/10820314/ure/vilde Artikolo pri Iryna Wilde] en la Ukraina Soveta Enciklopedio; alirita la 9-an de oktobro 2016 (ukraine)</ref> == Verkado == La frua prozo de Iryna Vil'de evoluis ĉefe en la direkto de [[novromantismo]] kaj [[simbolismo]], la ĉefaj literaturaj tendencoj de ŝia tempo. Ŝian stilon influis [[Olha Kobilanska]] kaj Mykhailo Jachkov, kun kiuj ŝi konservis personan kontakton, same kiel la polaj verkistinoj [[Maria Dąbrowska]] kaj [[Zofia Nałkowska|Zofia Nalkowska]]. Ŝi ankaŭ konsciis pri la plej novaj tuteŭropaj literaturaj tendencoj. La fruaj verkoj de Vilde karakteriziĝas per maldensa rakonta komenco kaj potenca fluo de liriko, kiun skizis lia samklasano kaj amiko Bohdan-Ihor Antonych en recenzo, kiu ne estis publikigita tiutempe pro la morto de la poeto. La domina karakterizaĵo de la frua periodo de Vilde estas la romaneca stilo. La romano ''"''Plenkreskaj infanoj" prilumas la etoson de la vivo inter la ukraina loĝantaro de Bukovino sub rumana regado, kiu ankaŭ estis daŭrigo de la intrigoj de la pli fruaj romanoj. Postaj revizioj de la romano, kontentige por socialismaj kritikistoj, subfosis la psikologian kredindecon de la mondo de "plenkreskaj infanoj", ĵetante ilin sur malsamajn flankojn de la "klasaj barikadoj", igante iujn porsovetiaj, aliajn "ukrainaj burĝaj naciistoj". Vilde omaĝis la postulojn de [[socialisma realismo]] en siaj verkoj, kie la precizeco de observaĵoj kaj la psikologio de karakterizaĵoj ofte kombiniĝas kun la skemisma naturo de intrigsolvoj kaj la sincereco de bildoj. La kulmino de ŝia verko estis la romano ''Sestry Ričync'ki'' ("La fratinoj Ričyns'ki"). Laŭ ĝenro ĝi estas familia romano-kroniko kun tre drama intrigo, en kiu panoramo de la galica vivo en la unua duono de la 20-a jarcento estas reproduktita en socia, hejma, filozofia kaj individua formo tra la prismo de unikaj homaj destinoj, kun profunda kompreno de virina psikologio.<ref>М. М. Ільницький, ''Вільде Ірина'', vol.&nbsp;4, Інститут енциклопедичних досліджень НАН України (ukraine), 2016, ISBN&nbsp;978-966-02-2074-4. </ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CV%5CI%5CVildeIryna.htm Interreta Enciklopedio de Ukrainio. Vilde, Iryna] * [http://vsiknygy.net.ua/shcho_pochytaty/review/620/ «Дика» письменниця Ірина Вільде] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220306130936/http://vsiknygy.net.ua/shcho_pochytaty/review/620/|date=2022-03-06}} (ukraine) * [http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Irina+Vilde Vil'de, Irina] * [http://www.ivasyuk.org.ua/names.php?lang=uk&id=iryna_vilde Сторінки пам'яті Володимира Івасюка. Спогади.] (ukraine) * [https://web.archive.org/web/20120801071025/http://ebk.net.ua/Book/synopsis/biografii/part3/028.htm Біографії, життєписи, творчість Ірина Вільде] (ukraine) * [http://view-through-ages.webnode.com.ua/news/iryna-vilde-polotniuk-/ Iryna Vilde (Polotniuk)] * Ukraina literaturo/Iryna Vilde {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vilde, Iryna}} [[Kategorio:Sovetiaj verkistoj]] [[Kategorio:Ukrainaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] hbx9l49t8frzxeveynag62sl3dw8uyr 0 943644 9373221 2026-05-15T10:12:42Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto konstruaĵo}} La '''Finna nacia teatro'''' ({{l-fi|Suomen Kansallisteatteri}}), establita en 1872, estas [[teatro]] situanta en centra [[Helsinko]] norde de la placo de la Helsinka Centra Fervoja Stacio. La Finnna nacia teatro estas la plej malnova finnlingva profesia teatro en Finnlando. Ĝi estis konata kiel la ''Finna Teatro'' ĝis 1902, kiam ĝi estis renomita al la Finna Nacia Teatro. == Ligoj al Esperanto == * En la [[UK 1922]] estis prezentita..." 9373221 wikitext text/x-wiki {{informkesto konstruaĵo}} La '''Finna nacia teatro'''' ({{l-fi|Suomen Kansallisteatteri}}), establita en 1872, estas [[teatro]] situanta en centra [[Helsinko]] norde de la placo de la Helsinka Centra Fervoja Stacio. La Finnna nacia teatro estas la plej malnova finnlingva profesia teatro en Finnlando. Ĝi estis konata kiel la ''Finna Teatro'' ĝis 1902, kiam ĝi estis renomita al la Finna Nacia Teatro. == Ligoj al Esperanto == * En la [[UK 1922]] estis prezentita esperantlingve la teatraĵo ''La fianĉiĝo'', de [[Aleksis Kivi]]. Prezentis ĝin profesiaj geaktoroj el la Finna nacia teatro: [[Paavo Jännes]], Jaako Korhonen, Erta Virtamo kaj aliaj. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fi}}) [[Kategorio:Teatroj]] [[Kategorio:Helsinko]] m8os2gm352d7obkdlc4fsyyzq4nkjyn 9373224 9373221 2026-05-15T10:18:50Z ThomasPusch 1869 9373224 wikitext text/x-wiki {{informkesto konstruaĵo |latitudo= 60.1722 |longitudo= 24.943861 |zomo = 17 |regiono-ISO= FI-18 |situo sur mapo2 = Finnlando |Mapo en angulo= |tipo1 = reliefo |tipo2 = reliefo }} La '''Finna nacia teatro'''' ({{l-fi|Suomen Kansallisteatteri}}), establita en 1872, estas [[teatro]] situanta en centra [[Helsinko]] norde de la placo de la Helsinka Centra Fervoja Stacio. La Finnna nacia teatro estas la plej malnova finnlingva profesia teatro en Finnlando. Ĝi estis konata kiel la ''Finna Teatro'' ĝis 1902, kiam ĝi estis renomita al la Finna Nacia Teatro. == Ligoj al Esperanto == * En la [[UK 1922]] estis prezentita esperantlingve la teatraĵo ''La fianĉiĝo'', de [[Aleksis Kivi]]. Prezentis ĝin profesiaj geaktoroj el la Finna nacia teatro: [[Paavo Jännes]], Jaako Korhonen, Erta Virtamo kaj aliaj. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fi}}) [[Kategorio:Teatroj]] [[Kategorio:Helsinko]] og58gew8s6z5mw2mzd89v2ap33zli2d 9373227 9373224 2026-05-15T10:23:53Z ThomasPusch 1869 9373227 wikitext text/x-wiki {{informkesto konstruaĵo |bildo = Teatro Nacional de Finlandia, Helsinki, Finlandia, 2012-08-14, DD 02.JPG |latitudo= 60.1722 |longitudo= 24.943861 |zomo = 17 |regiono-ISO= FI-18 |situo sur mapo2 = Finnlando |Mapo en angulo= |tipo1 = reliefo |tipo2 = reliefo }} La '''Finna nacia teatro'''' ({{l-fi|Suomen Kansallisteatteri}}), establita en 1872, estas [[teatro]] situanta en centra [[Helsinko]] norde de la placo de la Helsinka Centra Fervoja Stacio. La Finnna nacia teatro estas la plej malnova finnlingva profesia teatro en Finnlando. Ĝi estis konata kiel la ''Finna Teatro'' ĝis 1902, kiam ĝi estis renomita al la Finna Nacia Teatro. == Ligoj al Esperanto == * En la [[UK 1922]] estis prezentita esperantlingve la teatraĵo ''La fianĉiĝo'', de [[Aleksis Kivi]]. Prezentis ĝin profesiaj geaktoroj el la Finna nacia teatro: [[Paavo Jännes]], Jaako Korhonen, Erta Virtamo kaj aliaj. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fi}}) [[Kategorio:Teatroj]] [[Kategorio:Helsinko]] o8kzpm76vvxfc4y2uohoj8w0rjr6ysc 9373228 9373227 2026-05-15T10:24:05Z ThomasPusch 1869 9373228 wikitext text/x-wiki {{informkesto konstruaĵo |bildo = Teatro Nacional de Finlandia, Helsinki, Finlandia, 2012-08-14, DD 02.JPG |latitudo= 60.1722 |longitudo= 24.943861 |zomo = 17 |regiono-ISO= FI-18 |situo sur mapo2 = Finnlando |Mapo en angulo= |tipo1 = reliefo |tipo2 = reliefo }} La '''Finna nacia teatro''' ({{l-fi|Suomen Kansallisteatteri}}), establita en 1872, estas [[teatro]] situanta en centra [[Helsinko]] norde de la placo de la Helsinka Centra Fervoja Stacio. La Finnna nacia teatro estas la plej malnova finnlingva profesia teatro en Finnlando. Ĝi estis konata kiel la ''Finna Teatro'' ĝis 1902, kiam ĝi estis renomita al la Finna Nacia Teatro. == Ligoj al Esperanto == * En la [[UK 1922]] estis prezentita esperantlingve la teatraĵo ''La fianĉiĝo'', de [[Aleksis Kivi]]. Prezentis ĝin profesiaj geaktoroj el la Finna nacia teatro: [[Paavo Jännes]], Jaako Korhonen, Erta Virtamo kaj aliaj. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fi}}) [[Kategorio:Teatroj]] [[Kategorio:Helsinko]] 7ikjkrdn1496mw82jldlt5u5qj86wzd 9373273 9373228 2026-05-15T11:31:31Z ThomasPusch 1869 9373273 wikitext text/x-wiki {{informkesto konstruaĵo |bildo = Teatro Nacional de Finlandia, Helsinki, Finlandia, 2012-08-14, DD 02.JPG |latitudo= 60.1722 |longitudo= 24.943861 |zomo = 17 |regiono-ISO= FI-18 |situo sur mapo2 = Finnlando |Mapo en angulo= |tipo1 = reliefo |tipo2 = reliefo }} La '''Finna nacia teatro''' ({{l-fi|Suomen Kansallisteatteri}}), establita en 1872, estas [[teatro]] situanta en centra [[Helsinko]] norde de la placo de la Helsinka Centra Fervoja Stacio. La Finnna nacia teatro estas la plej malnova finnlingva profesia teatro en Finnlando. Ĝi estis konata kiel la ''Finna Teatro'' ĝis 1902, kiam ĝi estis renomita al la Finna Nacia Teatro. == Ligoj al Esperanto == * En la [[UK 1922]] estis prezentita esperantlingve la teatraĵo ''La fianĉiĝo'', de [[Aleksis Kivi]]. Prezentis ĝin profesiaj geaktoroj el la Finna nacia teatro: [[Paavo Jännes]], Jaako Korhonen, Erta Virtamo kaj aliaj. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fi}}) [[dosiero:Visit-suomi-2009-05-by-RalfR-228.jpg|eta|maldekstra|240ra|{{centre|fronta fasado de la teatro en 2009}}]] [[Kategorio:Teatroj]] [[Kategorio:Helsinko]] e5b60xclnetdiath8saaqzpmw2ywnnc 9373274 9373273 2026-05-15T11:32:32Z ThomasPusch 1869 9373274 wikitext text/x-wiki {{informkesto konstruaĵo |bildo = Teatro Nacional de Finlandia, Helsinki, Finlandia, 2012-08-14, DD 02.JPG |latitudo= 60.1722 |longitudo= 24.943861 |zomo = 17 |regiono-ISO= FI-18 |situo sur mapo2 = Finnlando |Mapo en angulo= |tipo1 = reliefo |tipo2 = reliefo }} La '''Finna nacia teatro''' ({{l-fi|Suomen Kansallisteatteri}}), establita en 1872, estas [[teatro]] situanta en centra [[Helsinko]] norde de la placo de la Helsinka Centra Fervoja Stacio. La Finnna nacia teatro estas la plej malnova finnlingva profesia teatro en Finnlando. Ĝi estis konata kiel la ''Finna Teatro'' ĝis 1902, kiam ĝi estis renomita al la Finna Nacia Teatro. == Ligoj al Esperanto == * En la [[UK 1922]] estis prezentita esperantlingve la teatraĵo ''La fianĉiĝo'', de [[Aleksis Kivi]]. Prezentis ĝin profesiaj geaktoroj el la Finna nacia teatro: [[Paavo Jännes]], Jaako Korhonen, Erta Virtamo kaj aliaj. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fi}}) [[dosiero:Visit-suomi-2009-05-by-RalfR-228.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|fronta fasado de la teatro en 2009, malfone videblas skulptaĵo de [[Aleksis Kivi]]}}]] [[Kategorio:Teatroj]] [[Kategorio:Helsinko]] 2kwgdv8kqt6gaxxciy0su26olbfqulx 0 943645 9373222 2026-05-15T10:12:58Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Iryna Vilde]] 9373222 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Iryna Vilde]] sqjw89w6foc6ontno3wz6k621c3w3xj 0 943646 9373223 2026-05-15T10:13:05Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Iryna Vilde]] 9373223 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Iryna Vilde]] sqjw89w6foc6ontno3wz6k621c3w3xj 1 943647 9373241 2026-05-15T10:58:40Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Mi aldonis internan ligilon pri la [[Finna nacia teatro]] kaj tre miras pri la oficialaj anglaj nomoj de la "Turku City Theatre" kaj "Helsinki City Theatre" - ĉu vere la teatroj ne havas titolon en la finna, sed titoliĝas en la angla, lingvo parolata en tute alia parto de Eŭropo. Do la du teatroj tiam estas nur pri anglalingvaj prezentaĵoj, tute ne en la finna aŭ sveda. Mi tre tre mirus ke tio povus esti vera. Tial mi postulus ekstervikipediajn pruvajn referenc..." 9373241 wikitext text/x-wiki Mi aldonis internan ligilon pri la [[Finna nacia teatro]] kaj tre miras pri la oficialaj anglaj nomoj de la "Turku City Theatre" kaj "Helsinki City Theatre" - ĉu vere la teatroj ne havas titolon en la finna, sed titoliĝas en la angla, lingvo parolata en tute alia parto de Eŭropo. Do la du teatroj tiam estas nur pri anglalingvaj prezentaĵoj, tute ne en la finna aŭ sveda. Mi tre tre mirus ke tio povus esti vera. Tial mi postulus ekstervikipediajn pruvajn referencojn pri tiuj mirindaĵoj. Kaj kio estas pri la multaj ruĝaj ligiloj ekzemple en la du frazoj: ::Ŝia edzo estis [[Aimo Reitala]] (1931–2012), kaj tri infanoj estis [[Mikko Reitala]], [[Janne Reitala]] kaj [[Heta Reitala]]. Ŝiaj fratoj estis [[Tommi Rinne]] kaj [[Taneli Rinne]], duonfratinoj [[Katriina Rinne]] kaj [[Marjatta Rinne]], onkloj [[Joel Rinne]] kaj [[Einar Rinne]] kaj kuzo [[Eila Rinne]]. Ĉu pri ĉiuj familianoj oni antaŭvidas krei esperantlingvajn biografiojn?? Tiuj tre multaj ruĝaj ligiloj estis metitaj de anonima uzanto de IP-numero 193.210.201.114, en 2024, kaj pro la anonimeco malfacilas demandi tiun uzanton kiam la aŭ ŝi planas komenci tiujn multajn esperantlingvajn biografiojn. Ankaŭ eblas ankoraŭ atendi kelkajn jarojn, ĉu iu alia esperantisto el Eŭropo, Sudameriko aŭ Afriko tiom forte interesiĝas pri la familio Rinne, ke li volos eternigi ĉiujn familianojn per esperantlingvaj artikoloj. Sed dum la unuaj du jaroj post metado de la du frazoj ankoraŭ neniuj el tiuj esperantlingvaj artikoloj kreiĝis kaj mi iom dubas ĉu estas vere realisme atendi ilin. Krome mi tute ne scias ĉu vere estas vikidatumoj pri ĉiuj nomoj - pri la nomoj kiuj estas menciitaj en la informkesto, estos, sed pri la aliaj necesus mem sondi kaj serĉi ĉu estas iuj informoj... Mi ege dubas ĉu indas la laborinvesto, sed se iu tre entuziasmas pri la familio Renne aŭ pri biografioj de finnoj aŭ de aktoroj ĝenerale - bonvolu ekagi! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:58, 15 maj. 2026 (UTC) lfehtm3991nvkzskcjf53dqnhfy5v0u 9373242 9373241 2026-05-15T10:59:33Z ThomasPusch 1869 9373242 wikitext text/x-wiki Mi aldonis internan ligilon pri la [[Finna nacia teatro]] kaj tre miras pri la oficialaj anglaj nomoj de la "Turku City Theatre" kaj "Helsinki City Theatre" - ĉu vere la teatroj ne havas titolon en la finna, sed titoliĝas en la angla, lingvo parolata en tute alia parto de Eŭropo??? Do la du teatroj tiam estas nur pri anglalingvaj prezentaĵoj, tute ne en la finna aŭ sveda??? Mi tre tre mirus ke tio povus esti vera. Tial mi postulus ekstervikipediajn pruvajn referencojn pri tiuj mirindaĵoj. Kaj kio estas pri la multaj ruĝaj ligiloj ekzemple en la du frazoj: ::Ŝia edzo estis [[Aimo Reitala]] (1931–2012), kaj tri infanoj estis [[Mikko Reitala]], [[Janne Reitala]] kaj [[Heta Reitala]]. Ŝiaj fratoj estis [[Tommi Rinne]] kaj [[Taneli Rinne]], duonfratinoj [[Katriina Rinne]] kaj [[Marjatta Rinne]], onkloj [[Joel Rinne]] kaj [[Einar Rinne]] kaj kuzo [[Eila Rinne]]. Ĉu pri ĉiuj familianoj oni antaŭvidas krei esperantlingvajn biografiojn?? Tiuj tre multaj ruĝaj ligiloj estis metitaj de anonima uzanto de IP-numero 193.210.201.114, en 2024, kaj pro la anonimeco malfacilas demandi tiun uzanton kiam la aŭ ŝi planas komenci tiujn multajn esperantlingvajn biografiojn. Ankaŭ eblas ankoraŭ atendi kelkajn jarojn, ĉu iu alia esperantisto el Eŭropo, Sudameriko aŭ Afriko tiom forte interesiĝas pri la familio Rinne, ke li volos eternigi ĉiujn familianojn per esperantlingvaj artikoloj. Sed dum la unuaj du jaroj post metado de la du frazoj ankoraŭ neniuj el tiuj esperantlingvaj artikoloj kreiĝis kaj mi iom dubas ĉu estas vere realisme atendi ilin. Krome mi tute ne scias ĉu vere estas vikidatumoj pri ĉiuj nomoj - pri la nomoj kiuj estas menciitaj en la informkesto, estos, sed pri la aliaj necesus mem sondi kaj serĉi ĉu estas iuj informoj... Mi ege dubas ĉu indas la laborinvesto, sed se iu tre entuziasmas pri la familio Renne aŭ pri biografioj de finnoj aŭ de aktoroj ĝenerale - bonvolu ekagi! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:58, 15 maj. 2026 (UTC) ltyie2we58cfh2ges40ihd10qlrlury 9373244 9373242 2026-05-15T11:00:01Z ThomasPusch 1869 9373244 wikitext text/x-wiki Mi aldonis internan ligilon pri la [[Finna nacia teatro]] kaj tre miras pri la oficialaj anglaj nomoj de la "Turku City Theatre" kaj "Helsinki City Theatre" - ĉu vere la teatroj ne havas titolon en la finna, sed titoliĝas en la angla, lingvo parolata en tute alia parto de Eŭropo??? Do la du teatroj tiam estas nur pri anglalingvaj prezentaĵoj, tute ne en la finna aŭ sveda??? Mi tre tre mirus ke tio povus esti vera. Tial mi postulus ekstervikipediajn pruvajn referencojn pri tiuj mirindaĵoj. Kaj kio estas pri la multaj ruĝaj ligiloj ekzemple en la du frazoj: ::Ŝia edzo estis [[Aimo Reitala]] (1931–2012), kaj tri infanoj estis [[Mikko Reitala]], [[Janne Reitala]] kaj [[Heta Reitala]]. Ŝiaj fratoj estis [[Tommi Rinne]] kaj [[Taneli Rinne]], duonfratinoj [[Katriina Rinne]] kaj [[Marjatta Rinne]], onkloj [[Joel Rinne]] kaj [[Einar Rinne]] kaj kuzo [[Eila Rinne]]. Ĉu pri ĉiuj familianoj oni antaŭvidas krei esperantlingvajn biografiojn?? Tiuj tre multaj ruĝaj ligiloj estis metitaj de anonima uzanto de IP-numero 193.210.201.114, en 2024, kaj pro la anonimeco malfacilas demandi tiun uzanton kiam li aŭ ŝi planas komenci tiujn multajn esperantlingvajn biografiojn. Ankaŭ eblas ankoraŭ atendi kelkajn jarojn, ĉu iu alia esperantisto el Eŭropo, Sudameriko aŭ Afriko tiom forte interesiĝas pri la familio Rinne, ke li volos eternigi ĉiujn familianojn per esperantlingvaj artikoloj. Sed dum la unuaj du jaroj post metado de la du frazoj ankoraŭ neniuj el tiuj esperantlingvaj artikoloj kreiĝis kaj mi iom dubas ĉu estas vere realisme atendi ilin. Krome mi tute ne scias ĉu vere estas vikidatumoj pri ĉiuj nomoj - pri la nomoj kiuj estas menciitaj en la informkesto, estos, sed pri la aliaj necesus mem sondi kaj serĉi ĉu estas iuj informoj... Mi ege dubas ĉu indas la laborinvesto, sed se iu tre entuziasmas pri la familio Renne aŭ pri biografioj de finnoj aŭ de aktoroj ĝenerale - bonvolu ekagi! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:58, 15 maj. 2026 (UTC) may7ggwcm4d0mkyt7gt610axegcf1k1 9373245 9373244 2026-05-15T11:00:29Z ThomasPusch 1869 9373245 wikitext text/x-wiki Mi aldonis internan ligilon pri la (hodiaŭ kreita teksto) [[Finna nacia teatro]] kaj tre miras pri la oficialaj anglaj nomoj de la "Turku City Theatre" kaj "Helsinki City Theatre" - ĉu vere la teatroj ne havas titolon en la finna, sed titoliĝas en la angla, lingvo parolata en tute alia parto de Eŭropo??? Do la du teatroj tiam estas nur pri anglalingvaj prezentaĵoj, tute ne en la finna aŭ sveda??? Mi tre tre mirus ke tio povus esti vera. Tial mi postulus ekstervikipediajn pruvajn referencojn pri tiuj mirindaĵoj. Kaj kio estas pri la multaj ruĝaj ligiloj ekzemple en la du frazoj: ::Ŝia edzo estis [[Aimo Reitala]] (1931–2012), kaj tri infanoj estis [[Mikko Reitala]], [[Janne Reitala]] kaj [[Heta Reitala]]. Ŝiaj fratoj estis [[Tommi Rinne]] kaj [[Taneli Rinne]], duonfratinoj [[Katriina Rinne]] kaj [[Marjatta Rinne]], onkloj [[Joel Rinne]] kaj [[Einar Rinne]] kaj kuzo [[Eila Rinne]]. Ĉu pri ĉiuj familianoj oni antaŭvidas krei esperantlingvajn biografiojn?? Tiuj tre multaj ruĝaj ligiloj estis metitaj de anonima uzanto de IP-numero 193.210.201.114, en 2024, kaj pro la anonimeco malfacilas demandi tiun uzanton kiam li aŭ ŝi planas komenci tiujn multajn esperantlingvajn biografiojn. Ankaŭ eblas ankoraŭ atendi kelkajn jarojn, ĉu iu alia esperantisto el Eŭropo, Sudameriko aŭ Afriko tiom forte interesiĝas pri la familio Rinne, ke li volos eternigi ĉiujn familianojn per esperantlingvaj artikoloj. Sed dum la unuaj du jaroj post metado de la du frazoj ankoraŭ neniuj el tiuj esperantlingvaj artikoloj kreiĝis kaj mi iom dubas ĉu estas vere realisme atendi ilin. Krome mi tute ne scias ĉu vere estas vikidatumoj pri ĉiuj nomoj - pri la nomoj kiuj estas menciitaj en la informkesto, estos, sed pri la aliaj necesus mem sondi kaj serĉi ĉu estas iuj informoj... Mi ege dubas ĉu indas la laborinvesto, sed se iu tre entuziasmas pri la familio Renne aŭ pri biografioj de finnoj aŭ de aktoroj ĝenerale - bonvolu ekagi! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:58, 15 maj. 2026 (UTC) ky7iskstwbqettyl97yx0djrjxabhgy 9373247 9373245 2026-05-15T11:03:56Z ThomasPusch 1869 9373247 wikitext text/x-wiki Mi aldonis internan ligilon pri la (hodiaŭ kreita teksto) [[Finna nacia teatro]] kaj tre miras pri la oficialaj anglaj nomoj de la "Turku City Theatre" kaj "Helsinki City Theatre" - ĉu vere la teatroj ne havas titolon en la finna, sed titoliĝas en la angla, lingvo parolata en tute alia parto de Eŭropo??? Do la du teatroj tiam estas nur pri anglalingvaj prezentaĵoj, tute ne en la finna aŭ sveda??? Mi tre tre mirus ke tio povus esti vera. Tial mi postulus ekstervikipediajn pruvajn referencojn pri tiuj mirindaĵoj. ::Cetere en la teksto [[Lars Svedberg]] mi ĵus legis ke la helsinka teatro nomiĝas «Helsinka Urba Teatro ({{lang-fi|Helsingin Kaupunginteatteri}}, {{lang-sv|Helsingfors stadsteater}})» - tute nenio pri angla titolo, sed tamen pri finna kaj sveda. Mi suspektas ke la teksto [[Lars Svedberg]] povus estu ĝusta... Kaj kio estas pri la multaj ruĝaj ligiloj ekzemple en la du frazoj: ::Ŝia edzo estis [[Aimo Reitala]] (1931–2012), kaj tri infanoj estis [[Mikko Reitala]], [[Janne Reitala]] kaj [[Heta Reitala]]. Ŝiaj fratoj estis [[Tommi Rinne]] kaj [[Taneli Rinne]], duonfratinoj [[Katriina Rinne]] kaj [[Marjatta Rinne]], onkloj [[Joel Rinne]] kaj [[Einar Rinne]] kaj kuzo [[Eila Rinne]]. Ĉu pri ĉiuj familianoj oni antaŭvidas krei esperantlingvajn biografiojn?? Tiuj tre multaj ruĝaj ligiloj estis metitaj de anonima uzanto de IP-numero 193.210.201.114, en 2024, kaj pro la anonimeco malfacilas demandi tiun uzanton kiam li aŭ ŝi planas komenci tiujn multajn esperantlingvajn biografiojn. Ankaŭ eblas ankoraŭ atendi kelkajn jarojn, ĉu iu alia esperantisto el Eŭropo, Sudameriko aŭ Afriko tiom forte interesiĝas pri la familio Rinne, ke li volos eternigi ĉiujn familianojn per esperantlingvaj artikoloj. Sed dum la unuaj du jaroj post metado de la du frazoj ankoraŭ neniuj el tiuj esperantlingvaj artikoloj kreiĝis kaj mi iom dubas ĉu estas vere realisme atendi ilin. Krome mi tute ne scias ĉu vere estas vikidatumoj pri ĉiuj nomoj - pri la nomoj kiuj estas menciitaj en la informkesto, estos, sed pri la aliaj necesus mem sondi kaj serĉi ĉu estas iuj informoj... Mi ege dubas ĉu indas la laborinvesto, sed se iu tre entuziasmas pri la familio Renne aŭ pri biografioj de finnoj aŭ de aktoroj ĝenerale - bonvolu ekagi! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:58, 15 maj. 2026 (UTC) tvcjv0j1ts0yruay0rsxr23gh64eiyf 9373248 9373247 2026-05-15T11:04:45Z ThomasPusch 1869 9373248 wikitext text/x-wiki Mi aldonis internan ligilon pri la (hodiaŭ kreita teksto) [[Finna nacia teatro]] kaj tre miras pri la oficialaj anglaj nomoj de la "Turku City Theatre" kaj "Helsinki City Theatre" - ĉu vere la teatroj ne havas titolon en la finna, sed titoliĝas en la angla, lingvo parolata en tute alia parto de Eŭropo??? Do la du teatroj tiam estas nur pri anglalingvaj prezentaĵoj, tute ne en la finna aŭ sveda??? Mi tre tre mirus ke tio povus esti vera. Tial mi postulus ekstervikipediajn pruvajn referencojn pri tiuj mirindaĵoj. ::Cetere en la teksto [[Lars Svedberg]] mi ĵus legis ke la helsinka teatro nomiĝas «Helsinka Urba Teatro ({{lang-fi|Helsingin Kaupunginteatteri}}, {{lang-sv|Helsingfors stadsteater}})» - tute nenio pri angla titolo, sed tamen pri finna kaj sveda. Mi suspektas ke la teksto [[Lars Svedberg]] povas estas ĝusta, kaj la anglaj nomoj ĉi-tie estas simple miskomprenoj... Kaj kio estas pri la multaj ruĝaj ligiloj ekzemple en la du frazoj: ::Ŝia edzo estis [[Aimo Reitala]] (1931–2012), kaj tri infanoj estis [[Mikko Reitala]], [[Janne Reitala]] kaj [[Heta Reitala]]. Ŝiaj fratoj estis [[Tommi Rinne]] kaj [[Taneli Rinne]], duonfratinoj [[Katriina Rinne]] kaj [[Marjatta Rinne]], onkloj [[Joel Rinne]] kaj [[Einar Rinne]] kaj kuzo [[Eila Rinne]]. Ĉu pri ĉiuj familianoj oni antaŭvidas krei esperantlingvajn biografiojn?? Tiuj tre multaj ruĝaj ligiloj estis metitaj de anonima uzanto de IP-numero 193.210.201.114, en 2024, kaj pro la anonimeco malfacilas demandi tiun uzanton kiam li aŭ ŝi planas komenci tiujn multajn esperantlingvajn biografiojn. Ankaŭ eblas ankoraŭ atendi kelkajn jarojn, ĉu iu alia esperantisto el Eŭropo, Sudameriko aŭ Afriko tiom forte interesiĝas pri la familio Rinne, ke li volos eternigi ĉiujn familianojn per esperantlingvaj artikoloj. Sed dum la unuaj du jaroj post metado de la du frazoj ankoraŭ neniuj el tiuj esperantlingvaj artikoloj kreiĝis kaj mi iom dubas ĉu estas vere realisme atendi ilin. Krome mi tute ne scias ĉu vere estas vikidatumoj pri ĉiuj nomoj - pri la nomoj kiuj estas menciitaj en la informkesto, estos, sed pri la aliaj necesus mem sondi kaj serĉi ĉu estas iuj informoj... Mi ege dubas ĉu indas la laborinvesto, sed se iu tre entuziasmas pri la familio Renne aŭ pri biografioj de finnoj aŭ de aktoroj ĝenerale - bonvolu ekagi! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:58, 15 maj. 2026 (UTC) rt77eb5fm64zttkjdjt25h8qwu7mpyi 0 943648 9373259 2026-05-15T11:20:42Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Unua|kat=ne}} {{informkesto Esperanto-libro | aŭtoro = Félicien Menu de Ménil | titolo = La Heredaĵo Klodarec | eldonjaro = 1906 | reeldono = | eldonurbo = [[Parizo]] | eldoninto = Hachette | paĝoj = 32 | isbn = | bildo = }} '''''La Heredaĵo Klodarec''''' ({{lang-fr|L'Heritage Klodarec}}) estas unuakta propaganda [[komedio]] originale verkita en Esperanto de [[Félicien Menu de Ménil]] kaj eldonita en 1906 de Librejo [[Hachette]] el ..." 9373259 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{informkesto Esperanto-libro | aŭtoro = Félicien Menu de Ménil | titolo = La Heredaĵo Klodarec | eldonjaro = 1906 | reeldono = | eldonurbo = [[Parizo]] | eldoninto = Hachette | paĝoj = 32 | isbn = | bildo = }} '''''La Heredaĵo Klodarec''''' ({{lang-fr|L'Heritage Klodarec}}) estas unuakta propaganda [[komedio]] originale verkita en Esperanto de [[Félicien Menu de Ménil]] kaj eldonita en 1906 de Librejo [[Hachette]] el [[Parizo]]. == La Intrigo == La teatraĵo estas unuakta [[situacia komedio]], kiu mokas la tiamajn [[Antaŭjuĝo|antaŭjuĝojn]] kontraŭ la lingvo kaj pruvas ĝian praktikan utilecon per amuza kazo * La Scenejo: La tuta ago okazas en la oficejo de modesta provinca [[notario]]. * La Problemo: Kliento venas al la notariejo por postuli sian parton de la [[heredaĵo]] de iu nomata Klodarec. Tamen, la heredantoj kaj la koncernataj homoj parolas malsamajn [[Nacia lingvo|naciajn lingvojn]] kaj tute ne povas kompreni unu la alian, kio kreas totalan kaoson, miskomprenojn kaj komikajn situaciojn en la oficejo. * La Solvo: Kiam la situacio ŝajnas tute blokita kaj senespera, evidentiĝas ke la ununuraj homoj, kiuj kapablas helpi kaj solvi la lingvan krizon, estas tiuj, kiuj parolas Esperanton. * La Propaganda Mesaĝo: Per la feliĉa fino de la krizo, la teatraĵo brile kaj humure montras al la tiama publiko, ke Esperanto ne estas nur "teorio", sed nepre bezonata, praktika ilo por solvi realajn, ĉiutagajn problemojn inter homoj de diversaj nacioj. == Recenzo == {{citaĵo|Propaganda teatraĵo, alpreninda kaj ridinda de ĉiuj grupoj en franclingvaj landoj. Iu notario ne ŝatas ke lia ĉef-oficisto legu esperantan gazeton, kaj forpelas lin pro tio. Sed jen alvenas du klientoj : unu hispana, unu germana, kies ambaŭa kunhelpo estas necesa por aranĝi heredaĵon el kiu la notario estas ĉerponta gravan profiton. La klientoj ne interkomprenas sin, kaj ankaŭ ne komprenas la notarion. Subite, ili vidas ke la forpelita, tuj elironta, oficisto tenas en sia mano esperantan gazeton kies titolo aperas antaŭ iliaj okuloj. Kaj ili ambaŭ ekkrias : « Ĉu vi parolas Esperanton ?» Oni antaŭsentas la finon. Kial oni ne tradukus tiun komedion en aliaj lingvoj.|[[La belga sonorilo]] - Numero 054, Januaro (1907) }} ==Referencoj== {{referencoj}} <!-- ==Kompleta teksto== <gallery> </gallery> --> == Eksteraj ligiloj == * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/fulldisplay?docid=ONB_alma21362748300003338&context=L&vid=ONB&lang=de_DE&search_scope=ONB_gesamtbestand&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=default_tab&query=any,contains,Klodarec&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:870916/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Antverpena Lingvo-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] gkrsk1oz043jd8663em7yzm5m3tsskl 9373261 9373259 2026-05-15T11:21:30Z Sj1mor 12103 9373261 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{informkesto Esperanto-libro | aŭtoro = Félicien Menu de Ménil | titolo = La Heredaĵo Klodarec | eldonjaro = 1906 | reeldono = | eldonurbo = [[Parizo]] | eldoninto = Hachette | paĝoj = 32 | isbn = | bildo = }} '''''La Heredaĵo Klodarec''''' ({{lang-fr|L'Heritage Klodarec}}) estas unuakta propaganda [[komedio]] originale verkita en Esperanto de [[Félicien Menu de Ménil]] kaj eldonita en 1906 de Librejo [[Hachette]] el [[Parizo]]. == La Intrigo == La teatraĵo estas unuakta [[situacia komedio]], kiu mokas la tiamajn [[Antaŭjuĝo|antaŭjuĝojn]] kontraŭ la lingvo kaj pruvas ĝian praktikan utilecon per amuza kazo * La Scenejo: La tuta ago okazas en la oficejo de modesta provinca [[notario]]. * La Problemo: Kliento venas al la notariejo por postuli sian parton de la [[heredaĵo]] de iu nomata Klodarec. Tamen, la heredantoj kaj la koncernataj homoj parolas malsamajn [[Nacia lingvo|naciajn lingvojn]] kaj tute ne povas kompreni unu la alian, kio kreas totalan kaoson, miskomprenojn kaj komikajn situaciojn en la oficejo. * La Solvo: Kiam la situacio ŝajnas tute blokita kaj senespera, evidentiĝas ke la ununuraj homoj, kiuj kapablas helpi kaj solvi la lingvan krizon, estas tiuj, kiuj parolas Esperanton. * La Propaganda Mesaĝo: Per la feliĉa fino de la krizo, la teatraĵo brile kaj humure montras al la tiama publiko, ke Esperanto ne estas nur "teorio", sed nepre bezonata, praktika ilo por solvi realajn, ĉiutagajn problemojn inter homoj de diversaj nacioj. == Recenzo == {{citaĵo|Propaganda teatraĵo, alpreninda kaj ridinda de ĉiuj grupoj en franclingvaj landoj. Iu notario ne ŝatas ke lia ĉef-oficisto legu esperantan gazeton, kaj forpelas lin pro tio. Sed jen alvenas du klientoj : unu hispana, unu germana, kies ambaŭa kunhelpo estas necesa por aranĝi heredaĵon el kiu la notario estas ĉerponta gravan profiton. La klientoj ne interkomprenas sin, kaj ankaŭ ne komprenas la notarion. Subite, ili vidas ke la forpelita, tuj elironta, oficisto tenas en sia mano esperantan gazeton kies titolo aperas antaŭ iliaj okuloj. Kaj ili ambaŭ ekkrias : « Ĉu vi parolas Esperanton ?» Oni antaŭsentas la finon. Kial oni ne tradukus tiun komedion en aliaj lingvoj.|[[La belga sonorilo]] - Numero 054, Januaro (1907) }} ==Referencoj== {{referencoj}} <!-- ==Kompleta teksto== <gallery> </gallery> --> == Eksteraj ligiloj == * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/fulldisplay?docid=ONB_alma21362748300003338&context=L&vid=ONB&lang=de_DE&search_scope=ONB_gesamtbestand&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=default_tab&query=any,contains,Klodarec&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:870916/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] m8vbom29os4e8ulyxky9d3fecp5qkvl 9373265 9373261 2026-05-15T11:23:16Z Sj1mor 12103 9373265 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{informkesto Esperanto-libro | aŭtoro = Félicien Menu de Ménil | titolo = La Heredaĵo Klodarec | eldonjaro = 1906 | reeldono = | eldonurbo = [[Parizo]] | eldoninto = Hachette | paĝoj = 32 | isbn = | bildo = }} '''La Heredaĵo Klodarec''' ({{lang-fr|L'Heritage Klodarec}}) estas unuakta propaganda [[komedio]] originale verkita en Esperanto de [[Félicien Menu de Ménil]] kaj eldonita en 1906 de Librejo [[Hachette]] el [[Parizo]]. == La Intrigo == La teatraĵo estas unuakta [[situacia komedio]], kiu mokas la tiamajn [[Antaŭjuĝo|antaŭjuĝojn]] kontraŭ la lingvo kaj pruvas ĝian praktikan utilecon per amuza kazo * La Scenejo: La tuta ago okazas en la oficejo de modesta provinca [[notario]]. * La Problemo: Kliento venas al la notariejo por postuli sian parton de la [[heredaĵo]] de iu nomata Klodarec. Tamen, la heredantoj kaj la koncernataj homoj parolas malsamajn [[Nacia lingvo|naciajn lingvojn]] kaj tute ne povas kompreni unu la alian, kio kreas totalan kaoson, miskomprenojn kaj komikajn situaciojn en la oficejo. * La Solvo: Kiam la situacio ŝajnas tute blokita kaj senespera, evidentiĝas ke la ununuraj homoj, kiuj kapablas helpi kaj solvi la lingvan krizon, estas tiuj, kiuj parolas Esperanton. * La Propaganda Mesaĝo: Per la feliĉa fino de la krizo, la teatraĵo brile kaj humure montras al la tiama publiko, ke Esperanto ne estas nur "teorio", sed nepre bezonata, praktika ilo por solvi realajn, ĉiutagajn problemojn inter homoj de diversaj nacioj. == Recenzo == {{citaĵo|Propaganda teatraĵo, alpreninda kaj ridinda de ĉiuj grupoj en franclingvaj landoj. Iu notario ne ŝatas ke lia ĉef-oficisto legu esperantan gazeton, kaj forpelas lin pro tio. Sed jen alvenas du klientoj : unu hispana, unu germana, kies ambaŭa kunhelpo estas necesa por aranĝi heredaĵon el kiu la notario estas ĉerponta gravan profiton. La klientoj ne interkomprenas sin, kaj ankaŭ ne komprenas la notarion. Subite, ili vidas ke la forpelita, tuj elironta, oficisto tenas en sia mano esperantan gazeton kies titolo aperas antaŭ iliaj okuloj. Kaj ili ambaŭ ekkrias : « Ĉu vi parolas Esperanton ?» Oni antaŭsentas la finon. Kial oni ne tradukus tiun komedion en aliaj lingvoj.|[[La belga sonorilo]] - Numero 054, Januaro (1907) }} ==Referencoj== {{referencoj}} <!-- ==Kompleta teksto== <gallery> </gallery> --> == Eksteraj ligiloj == * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/fulldisplay?docid=ONB_alma21362748300003338&context=L&vid=ONB&lang=de_DE&search_scope=ONB_gesamtbestand&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=default_tab&query=any,contains,Klodarec&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:870916/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] 4xr4lph92x3vksged5kbp1u6x8syitv 0 943649 9373260 2026-05-15T11:21:00Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[La Heredaĵo Klodarec]] 9373260 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[La Heredaĵo Klodarec]] f1zhj80am7zogtnmrafq6b7gu6whza6 0 943650 9373267 2026-05-15T11:25:18Z Crosstor 3176 pulmonologo 9373267 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Zoltán (nomo)|Zoltán]] [[Stefano|István]] Ajkay''' [iŝtvAn ajkai], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Ajkay Zoltán István''' estis [[Hungario|hungara]] [[pulmonologo]], sportkuracisto, [[politikisto]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''ajkai'', lia [[avo]] estis [[Zoltán Ernő Ajkay]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM39929/19276d22-1912-4ce5-b509-72bd02a4180f/solr/0/24/0/4/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=683458&date=2026-05-15 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1939|6|10}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|2008|2|6}} en Budapeŝto. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1957, poste li akiris medicinan diplomon en [[Universitato Semmelweis|Medicinscienca Universitato de Budapeŝto]] en [[1965]]. Post la diplomo li laboris en pulmonologia branĉo de malsanulejo en [[Újpest]], inter 1969–1976 kiel ĉefkuracisto. En 1969 li akiris sportkuracistan licencon, samtempe trejnistan licencon pri [[korbopilko]]. Inter 1976–1980 li havis sindikatan, inter 1980–1983 ministerian postenojn. Ekde 1983 li kuracadis en la tutlanda pulmonologia instituto, kie li estis levita institutestro en 1995. Tiutempe li estis [[deputito]] (1990–1998) en la ĉefurba urbestraro, fine li havis postenon en la landa hospitala asocio ĝis sia emeritiĝo en 2003. Lia edzino naskis 2 filinojn en 1966 kaj 1970, divorco okazis en 1991. Li ricevis [[premio]]jn inter 1989-2007. == Elektitaj kontribuoj == * ''Öt tanulmány az egészség reformjáért.'' (1987, tralaborite: 1994) * ''A magyar kórházügy.'' (kunredaktoro, 1995) * ''Amit a szűrővizsgálatokról tudnunk kell. A népbetegségek szűrése, gondozása.'' (1996) * ''Az Erzsébet Királyné Szanatóriumtól az Országos Korányi TBC és Pulmonológiai Intézetig.'' (kunredaktoro, 2001). == Fontoj == * [https://static.valasztas.hu/ve/j51/j51-iwJfcBsBcKHHUiwBwumzWdd01-.htm membiografio hungare kun foto] * [https://itf.njszt.hu/tortenetek/ajkay-zoltan/ biografio hungare kun foto] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/ajkay-zoltan-d64a3 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ajkay Zoltan Istvan}} [[Kategorio:Hungaraj pulmonologoj]] [[Kategorio:Hungaraj sportkuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 4iatgsriu45f6w7q3sxpt64p04wqlh1 0 943651 9373271 2026-05-15T11:30:28Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Finna nacia teatro]] 9373271 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Finna nacia teatro]] joabnx8a2juz42scrnc4m55q56rvpmh 0 943652 9373275 2026-05-15T11:32:47Z HaleBopp 52251 Kreado de Ormaska tiraneto 9373275 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ormaska tiraneto |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Zimmerius chrysops Tiranuelo cejiamarillo Golden-faced Tyrannulet (13020651623).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Kolombio]] |dosiero2 = Zimmerius chrysops - Golden-faced Tyrannulet XC250254.mp3 |priskribo de dosiero2 = Kanto en [[Ekvadoro]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Zimmerius]]'' |specio = '''''Z. chrysops''''' - '''ormaska tiraneto''' |statuso = LC |dunomo = ''Zimmerius chrysops'' |dunomo aŭtoritato = ([[Sclater, PL]], 1859) |mapo de vivoteritorioj = Zimmerius chrysops map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = *''Z. c. chrysops'' <small>([[Sclater, PL]], 1859)</small> *''Z. c. minimus'' <small>([[Chapman, FM]], 1912)</small> *''Z. c. cumanensis'' <small>([[Zimmer, JT]], 1941)</small> |sinonimo = *''Tyrannulus chrysops'' (pranomo) *''Tyranniscus chrysops'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''ormaska tiraneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Zimmerius chrysops]]'') estas [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi havas 3 [[subspecio]]jn troviĝantajn en norduesta [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 15-an de maj. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Zimmerius]]'' <small>[[Traylor, MA]], 1977</small> ****''Zimmerius chrysops'' <small>([[Sclater, PL]], 1859)</small> - ormaska tiraneto *****''Zimmerius chrysops chrysops'' <small>([[Sclater, PL]], 1859)</small> *****''Zimmerius chrysops minimus'' <small>([[Chapman, FM]], 1912)</small> - sanktamarta tiraneto *****''Zimmerius chrysops cumanensis'' <small>([[Zimmer, JT]], 1941)</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Zimmerius'' estis donita omaĝe al la usona [[ornitologo]] [[John Todd Zimmer]] (1889-1957) pro liaj grandegaj kontribuoj al la sistematiko de neotropisaj birdoj kaj lia rekono de la unika flugilŝablono de ĉi tiu nova genro<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/goftyr1/cur/introduction Birds of the World], Golden-faced Tyrannulet.</ref>. La [[specia epiteto]] ''chrysops'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''χρυσός'' (''krusos'' = "oro") kaj ''ὤψ'' (''ops'' = "vizaĝo"), ĉar tiu specio havas distingan orflavan facion<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La ormaska tiraneto troviĝas en [[Venezuelo]], [[Kolombio]], eosta [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]]. Ĝi vivas en humidaj montarbaroj, arbarorandoj, duarangaj arbaretoj, duon-deciduaj arbaroj, kafplantejoj kaj ankaŭ ĝardenoj, ĉefe je 500-2000 m. Ĝi kutime estas anstataŭita de la [[okulvitra tiraneto]] (''Z. improbus'') je pli altaj altitudoj<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] kyxgiau088ohpm1l37f279kcy8tmgtn 0 943653 9373276 2026-05-15T11:32:50Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Ormaska tiraneto 9373276 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ormaska tiraneto]] g1pl7gt9psk4z8xc3hg9jc6oayo9ykg 0 943654 9373282 2026-05-15T11:36:08Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Chrysuronia'' |koloro = pink |dosiero = Golden-tailed Sapphire JCB.jpg |priskribo de dosiero = [[Orvosta kolibro]] (''Chrysuronia oenone'') |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]'' |genro = '''''C..." 9373282 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Chrysuronia'' |koloro = pink |dosiero = Golden-tailed Sapphire JCB.jpg |priskribo de dosiero = [[Orvosta kolibro]] (''Chrysuronia oenone'') |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]'' |genro = '''''Chrysuronia''''' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 | sinonimo = }} '''''Chrysuronia''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas 10 speciojn, kiuj vivas en [[Centrameriko]] kaj ĉefe en [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== La genron ''Chrysuronia'' enkondukis en 1850 la franca natursciencisto [[Charles Lucien Bonaparte]].<ref>{{cite book | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | author-link=Charles Lucien Bonaparte | year=1850 | title=Conspectus Generum Avium | volume=1 | language=Latin | publisher=E.J. Brill | location=Leiden | page=75 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/43560118 }}</ref> Bonaparte ne specifigis [[tipa specio|tipan specion]] sed kiel tion elektis la [[Orvosta kolibro|Orvostan kolibron]] en 1855 la brita [[George Robert Gray]].<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1855 | title=Catalogue of the Genera and Subgenera of Birds Contained in the British Museum | location=London | publisher=British Museum | page=23 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/17136643 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=55 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480066 }}</ref> La genronomo estas [[Vortokunfando|kunfando]] de la speciaj nomoj de du [[Sinonimo (taksonomio)|sinonimoj]] de la Orvosta kolibro: nome ''Ornismya chrysura'' [[Rene Primevere Lesson|Lesson, R]], 1832 kaj ''Ornismia oenone'' Lesson, 1832.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=106 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n106/mode/1up }}</ref> Tiu genro iam inkludis nur unusolan specion, nome la Orvosta kolibro. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke genroj ''[[Amazilia]]'' kaj ''Lepidopyga'' estas polifiletikaj.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | doi-access=free | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref> En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, ''Chrysuronia'' estis pliigita por inkludi speciojn kiuj antaŭe estis metitaj en ''Amazilia'', ''[[Hylocharis]]'' kaj ''Lepidopyga''.<ref name=ioc/><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref> La genro enhavas jenajn dek speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Aŭgusto 2024 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 14.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=30a de Aŭgusto 2024 }}</ref> * [[Brilverda kolibro]] (''Chrysuronia goudoti'') * [[Orvosta kolibro]] (''Chrysuronia oenone'') * [[Diverskolora kolibro]] (''Chrysuronia versicolor'') * [[Mangrova kolibro]] (''Chrysuronia boucardi'') * [[Safirgorĝa kolibro]] (''Chrysuronia coeruleogularis'') * [[Safirventra kolibro]] (''Chrysuronia lilliae'') * [[Humbolta kolibro]] (''Chrysuronia humboldtii'') * [[Safirkapa kolibro]] (''Chrysuronia grayi'') * [[Blankbrusta kolibro]] (''Chrysuronia brevirostris'') * [[Helventra kolibro]] (''Chrysuronia leucogaster'') == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chrysuronia}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] kev4r7uy8uf7z3khvx2yd3nx0fg1pfc 9373300 9373282 2026-05-15T11:46:42Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9373300 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Chrysuronia'' |koloro = pink |dosiero = Golden-tailed Sapphire JCB.jpg |priskribo de dosiero = [[Orvosta kolibro]] (''Chrysuronia oenone'') |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]'' |genro = '''''Chrysuronia''''' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 | sinonimo = }} '''''Chrysuronia''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas 10 speciojn, kiuj vivas en [[Centrameriko]] kaj ĉefe en [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== La genron ''Chrysuronia'' enkondukis en 1850 la franca natursciencisto [[Charles Lucien Bonaparte]].<ref>{{cite book | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | author-link=Charles Lucien Bonaparte | year=1850 | title=Conspectus Generum Avium | volume=1 | language=Latin | publisher=E.J. Brill | location=Leiden | page=75 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/43560118 }}</ref> Bonaparte ne specifigis [[tipa specio|tipan specion]] sed kiel tion elektis la [[Orvosta kolibro|Orvostan kolibron]] en 1855 la brita [[George Robert Gray]].<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1855 | title=Catalogue of the Genera and Subgenera of Birds Contained in the British Museum | location=London | publisher=British Museum | page=23 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/17136643 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=55 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480066 }}</ref> La genronomo estas [[Vortokunfando|kunfando]] de la speciaj nomoj de du [[Sinonimo (taksonomio)|sinonimoj]] de la Orvosta kolibro: nome ''Ornismya chrysura'' [[Rene Primevere Lesson|Lesson, R]], 1832 kaj ''Ornismia oenone'' Lesson, 1832.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=106 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n106/mode/1up }}</ref> Tiu genro iam inkludis nur unusolan specion, nome la Orvosta kolibro. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke genroj ''[[Amazilia]]'' kaj ''Lepidopyga'' estas polifiletikaj.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | doi-access=free | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref> En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, ''Chrysuronia'' estis pliigita por inkludi speciojn kiuj antaŭe estis metitaj en ''Amazilia'', ''[[Hylocharis]]'' kaj ''Lepidopyga''.<ref name=ioc/><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref> La genro enhavas jenajn dek speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Aŭgusto 2024 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 14.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=30a de Aŭgusto 2024 }}</ref> * [[Brilverda kolibro]], ''Chrysuronia goudoti'' (Bourcier, 1843) Kolombio kaj Venezuelo. LC ** ''C. g. luminosa'' (Lawrence, 1862) ** ''C. g. goudoti'' (Bourcier, 1843) ** ''C. g. zuliae'' (Cory, 1918) ** ''C. g. phaeochroa'' (Todd, 1942) * [[Orvosta kolibro]], ''Chrysuronia oenone'' (Lesson, R, 1832) Bolivio, Brazilo, Kolombio, Ekvadoro, Peruo, kaj Venezuelo. LC * [[Diverskolora kolibro]], ''Chrysuronia versicolor'' (Vieillot, 1818) norda Bolivio, orienta Paragvajo, plej nordorienta Argentino, kaj orienta, suda kaj centra Brazilo. EN * [[Mangrova kolibro]], ''Chrysuronia boucardi'' (Mulsant, 1877) Kostariko. LC * [[Safirgorĝa kolibro]], ''Chrysuronia coeruleogularis'' (Gould, 1851) Panamo, Kolombio, kaj pli lastatempe Kostariko. LC ** ''C. c. coeruleogularis'' ** ''C. c. coelina'' ** ''C. c. conifis'' * [[Safirventra kolibro]], ''Chrysuronia lilliae'' (Stone, 1917) Kolmbio. EN * [[Humbolta kolibro]], ''Chrysuronia humboldtii'' (Bourcier & Mulsant, 1852) Kolombio, Ekvadoro, kaj Panamo. LC * [[Safirkapa kolibro]], ''Chrysuronia grayi'' (Delattre & Bourcier, 1846) Kolombio kaj Ekvadoro. LC * [[Blankbrusta kolibro]], ''Chrysuronia brevirostris'' (Lesson, R, 1829) Brazilo, la Gujanoj, Trinidado, kaj Venezuelo. LC ** ''C. b. brevirostris'' ** ''C. b. chionopectus'' ** ''C. b. orienticola'' * [[Helventra kolibro]], ''Chrysuronia leucogaster'' (Gmelin, JF, 1788) Brazilo, Gujanoj kaj Venezuelo. LC ** ''C. l. leucogaster'' (Gmelin, JF, 1788) ** ''C. l. bahiae'' (Hartert, E, 1899) == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chrysuronia}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 9vp4fghc1c9x5dpv4yjlbocv4m337oa 0 943655 9373303 2026-05-15T11:48:51Z HaleBopp 52251 Kreado de Perua tiraneto 9373303 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Perua tiraneto |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Peruvian Tyrannulet.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Peruo]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Zimmerius]]'' |specio = '''''Z. viridiflavus''''' - '''perua tiraneto''' |statuso = LC |dunomo = ''Zimmerius viridiflavus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Tschudi, JJ]], 1844) |mapo de vivoteritorioj = Zimmerius viridiflavus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = *''Z. v. flavidifrons'' <small>([[Sclater, PL]], 1860)</small> *''Z. v. viridiflavus'' <small>([[Tschudi, JJ]], 1844)</small> |sinonimo = *''Elaenia viridiflava'' (pranomo) *''Tyranniscus viridiflavus'' *''Tyranniscus frontalis'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''perua tiraneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Zimmerius viridiflavus]]'') estas [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi havas 2 [[subspecio]]jn troviĝantajn en norduesta [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 15-an de maj. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Zimmerius]]'' <small>[[Traylor, MA]], 1977</small> ****''Zimmerius viridiflavus'' <small>([[Tschudi, JJ]], 1844)</small> - perua tiraneto *****''Zimmerius viridiflavus flavidifrons'' <small>([[Sclater, PL]], 1860)</small> - loĥa tiraneto *****''Zimmerius viridiflavus viridiflavus'' <small>([[Tschudi, JJ]], 1844)</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Zimmerius'' estis donita omaĝe al la usona [[ornitologo]] [[John Todd Zimmer]] (1889-1957) pro liaj grandegaj kontribuoj al la sistematiko de neotropisaj birdoj kaj lia rekono de la unika flugilŝablono de ĉi tiu nova genro<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/pertyr1/cur/introduction Birds of the World], Peruvian Tyrannulet.</ref>. La [[specia epiteto]] ''viridiflavus'' estas kunmetaĵo el la [[latina]]j ''vĭrĭdis'' (= "verda") kaj ''flāvus'' (= "flava"), ĉar tiu specio havas verdan kaj flavan plumaron<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La perua tiraneto troviĝas en suduesta [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]]. Ĝi vivas en humidaj montarbaroj kaj arbarorandoj, okaze en duarangaj arbaretoj, je 1000-2500 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 0uwbaldvlxngjs55hvlpna40yxal54a 0 943656 9373304 2026-05-15T11:48:54Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Perua tiraneto 9373304 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Perua tiraneto]] sb9cbxy30spqp2lekj0koxe7eeeqr3i 1 943657 9373305 2026-05-15T11:50:07Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Kio estus la stranga profesia nomo "manuskribanto" - ĉu "skribanto de manuskriptoj"??? "manuskribanto" ne estas esperanta vorto, "skribanto de manuskriptoj" estas ege maleleganta kaj longa vortumo. Mi proponas la simplan vorton "verkisto" - ĝi estas la kutima en Esperanto. ~~~~" 9373305 wikitext text/x-wiki Kio estus la stranga profesia nomo "manuskribanto" - ĉu "skribanto de manuskriptoj"??? "manuskribanto" ne estas esperanta vorto, "skribanto de manuskriptoj" estas ege maleleganta kaj longa vortumo. Mi proponas la simplan vorton "verkisto" - ĝi estas la kutima en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:50, 15 maj. 2026 (UTC) 6j4es7zma097ddwvlav32y5h8mk0cs5 9373306 9373305 2026-05-15T11:53:10Z ThomasPusch 1869 9373306 wikitext text/x-wiki Kio estus la stranga profesia nomo "manuskribanto" - ĉu "skribanto de manuskriptoj"??? "manuskribanto" ne estas esperanta vorto, "skribanto de manuskriptoj" estas ege maleleganta kaj longa vortumo. Mi proponas la simplan vorton "verkisto" - ĝi estas la kutima en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:50, 15 maj. 2026 (UTC) :Se validus la anglalingva prisktibo "comedian, actor and screenwriter" en vikidatumoj, tiam "screenwriter" en Esperanto estus [[scenaristo]]. Sed "verkisto" ankoraŭ estas pli vasta nomigo, kaj ankaŭ validus se li ankoraŭ ion alian iam verkis krom filmajn scenarojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:53, 15 maj. 2026 (UTC) ovvb4e99usyjv7lom73qlr0w2eubvw6 9373307 9373306 2026-05-15T11:53:23Z ThomasPusch 1869 9373307 wikitext text/x-wiki Kio estus la stranga profesia nomo "manuskribanto" - ĉu "skribanto de manuskriptoj"??? "manuskribanto" ne estas esperanta vorto, "skribanto de manuskriptoj" estas ege maleleganta kaj longa vortumo. Mi proponas la simplan vorton "verkisto" - ĝi estas la kutima en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:50, 15 maj. 2026 (UTC) :Se validus la anglalingva priskribo "comedian, actor and screenwriter" en vikidatumoj, tiam "screenwriter" en Esperanto estus [[scenaristo]]. Sed "verkisto" ankoraŭ estas pli vasta nomigo, kaj ankaŭ validus se li ankoraŭ ion alian iam verkis krom filmajn scenarojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:53, 15 maj. 2026 (UTC) 1t2xkxk0227rxumtof7man5zc3tgy6l